Bu yol bizzat otoriter rejim yöneticileri tarafından başlatılan ve yürütülen bir geçiş yoludur.

Birbirlerinin menfaatlerini veya kurumsal özelliklerini tehdit etmemek üzere garantiler vererirler. sözleşme gurup çıkarlarını ulusal sembol ve kurumları ihtiva edebilir.

Juan linz?e göre dönüşecek olan sistemlerin dönüşüm süreçlerinin ve koşullarının farklılıklar gösterebileceği otoriter yönetimlerin kendi iç dinamitleri sonucunda değişebileceği, totoliter rejimlerin ancak bir dış zorlamayla değişebileceği üzerinde durur. çünku otoriter sistemde sınırlıda olsa siyasi bir katılımdan bahsedilebilir. totaliter rejimlede bunu görmek mümkün olmamıştır. onun için otoriter sistemlerin demokrasiye evrilmesi totaliter sisteme nazaran daha kolay.

müttefiklerin kazandığı 2. Dünya savaşıyla beraber yeni bir demokrasi dalgası başlamış bu süreç 1962 yılında 36 ülkenin demokrasiye geçişinin sonucu olmuştur.

ikinci etki

Demokrasiye Geçiş

Hungtington?unun da ifade ettiği üçüncü dünya ülkelerinin sosyal modernleşmeyle beraber siyasal modernleşmeyi getireceği anlayışı tam tersine anti demokrat bir takım gelişmelerin yaşanması sonucunu doğurdu.

3/özerk

OTORİTER REJİMLERİN ÇÖKÜŞÜ DEMOKRASİYE GEÇİŞ

Dolayısıyla demokratlaşma dalgalarının ihtiyatlı bir şekilde yorumlanması gerektiği vurgulamak mümkün

demokratlaşmanın sivil veya sivilleşmiş siyasal liderlikçe başlatılması

Stepan bunun 3 alt tipini ayırdetmektedir.

Bunlardan ilki uluslararası ortamın etkisi

Latin Amerika asya ve afrika ülkelerinde 60lı yıllarda yaşanan demokratik çöküş süreçleri 70 ve 80 li yıllada otoriter rejimlerin benzer bir süreç yaşamasına sebep olmuş süreç sonunda Sovyet Rusyanın çökmesi ve Doğu Avrupa ve Sovyetler birliğinde ayrılan cumhuriyetlerin demokrasiye geçmesiyle doruk noktaya ulaştığı görülüyor.

Reform sözleşmesi demokrasiye geçişte otoriter rejim yöneticilerinin kontrollerini sürdürmelerine olanak sağlar.

Dolayısıyla sözleşmenin reformla, kopma arasında orta bir yol olduğu söylenebilir.

Birinci yolun başarıya ulaşabilmesi için muhalefetle işbirliği yapılmalı. çünkü geçiş için barışçıl bir ortamın olmaması durumunda otoriter yönetimin etkilerini koruyan güvenlik güçleri ordu veya polis demokrasiye geçişi riskli görerek müdahale etmek isteyebilir. buna örnek olarak İspanyayı vermek mümkündür fakat gözden kaçırmamamız gereken olgu ispanyada bu süreç her ne kadar reformla başlasa da daha sonraları sözleşmeyle devam etmiştir. hatta İspanyol muhalefeti bunu reform sözleşmesi değil bir kopuş sözleşmesi olarak telakki etmiştir.

Dış baskılar Japonya ve batı almanyada yaşandığı gibi dış askeri güçlerin baskısı sonucu gerçekleşen süreci buna örnek verebiliriz

Yazara göre birinci ve uzun olanı 1820 lerde oy hakkının Abd erkek nüfusunun önemli bir bölümüne tanınmasıyla başlamış 100 yıl gibi sürmüştür bu süreç sonunda 29 demokrasiyi doğurmuştur.

Hungtington siyasal gelişme kavramını demokratlaşmadan ayırmıştır. ona göre siyasal gelişmenin olabilmesi için siyasal örgüt ve yöntemlerin kurumsallaşması gerekir.

Otoriter rejimin temsilcileriyle muhalefetin uzlaşısıyla ortaya çıkan yoldur.

Bu çöküşle beraber Orta ve Doğu Avrupada seçkinlerin katıldığı yuvarlak masa toplantılarında son şekli verilen anayasalar sağlıklı işleyen anayasal düzenlere vücut vermiş bu ülkelerde demokrasiye geçişi ve demokrasinin pekişmesini mümkün kılmış

Kopma sonucunda demokrasiye geçiş ancak geçici devrim hükümeti tarafından sağlanabilir. bu hükümetin politikalarının ilişkilerinin demokrasiye geçişin şansını belirlemede önemli bir rol oynadığı kesindir.

çağdaş yazarlar demokrasiye geçişte 2 önemli olgu üzerinde dururlar

Reform yolu

Bunlardan ilki reform yani demokratlaşma hareketini otoriter rejim yöneticilerinin kendileri tarafından başlatılarak sonuca ulaştırılması

Otoriter yönetimin, devrim, dış yenilgi, halk ayaklanması gibi nedenlerle aniden çöktüğü ve dolayısıyla eski rejimin yöneticilerinin demokrasiye geçişte hiçbir rol oynamadığı durumlardır.

Tabi biz büyük ölçüde toplumun kendi içinde dönüşmesi sonucu kendi iç dinamitleri neticesinde demokrasiye geçişi için gerekli olan üç kavramı vurgulamak isterim.

Kopma durumunda çöken otoriter rejimin yerini başka bir otoriter rejimin alması kuvvetli bir ihtimaldir (mesela İran gibi 1979 da Rıza Pehlevinin yerine Ayetullah Humeyninin yönetimi ele geçirmesi)

Kopma sözleşmesinde ise meşruluğunu ve yönetme kabiliyetini büyük ölçüde kaybeden ve bir halk hareketiyle yönetimden uzaklaştırılma tehlikesi olan rejim iktidarı derhal geçiş hükümetine devretmek için muhalefetle anlaşma yoluna gider. bu anlamda kopma sözleşmesi rejimin kansız ve düzenli bir şekilde devrini sağlar. günümüzde sözleşme yoluyla geçiş ideal yol olarak gözükmektedir. Eğer rejimde hala askerin etkinliği mevcutsa birtakım sıkıntılarla karşılaşma ihtimali göz ardı edilmemeli ve demokrasi için bazı ödünler vermeye hazır olmalı bununda zorunlu sonucu sözleşmeden kaynaklanan demokrasinin sosyal siyasal ve ekonomik yönünün tutucu nitelik taşımasıdır.

1950lerdeki iyimser havanın yani sosyal modernleşmenin siyasi alana yayılacağı gibi bir düşüncenin doğru olmadığı az gelişmiş ve gelişmekte olan kimi asya afrika ve latin Amerika ülkelerinde siyasal süreçlerin kesintiye uğradığı ve istikrarsız yönetimlerin ortaya çıktığı görülüyor.

Hungtington siyasal gelişme teorisinde demokratlaşmayı değil kurumsallaşmaya vurgu yaparak istikları öne almıştır. yani Hungtington düzen ve istikrar içersinde değişimi savunduğu anlaşılıyor.

Linze göre otoriter rejimler altında uzun süre hukuk dışı bir konumda yaşamış, yıllarını hapiste ve sürgünde geçirmiş olan karşıtlar gelgitler yaşarlar. bazen kendilerinde güç vehmederek giriştikleri mücadelede başarısızlığa uğraması mümkündür. böyle bir başarısızlık rejim içindeki sertlik yanlılarının elini kuvvetlendirir, reformcuları yalnızlığa iter.

DEĞERLİ ARKADAŞLAR

Sertler statükonun devamını savunur, reformcular ise otoriter yönetimin devamını istemekle birlikte halkın desteğini almak meşruiyetlerini artırmak isterler. burdaki amaç rejimin uluslararası saygınlığını artırmak ve halkın desteğini almak suretiyle politikalarını etkin biçimde sürdürmektir.

1922 Musolini?nin İtalyada iktidara gelmesi süreci tersine çevirmiş bu ters dalga demokratik ülke sayısını 12 ye indirmiştir.

demokratlaşmanın askeri yönetimce başlatılması

stepanın reform yolunun ikinci alt tipi olarak ifade ettiği reformun önderliğinin askeri hükümet tarafından bizzat başlatılmasıdır. ancak kurum içerisinde ordunun iktidardan ayrılma isteği yoksa ve toplumda otoriter rejime son verilmesi gibi bir arzu yoksa bunun gerçekleşmesi güçtür. Türkiyede 1961 ve 82 de yaşanan süreci buna örnek veremek mümkündür.

2/karmaşık

daha sonra yeni bir ters dalga meydana gelmiş 1960/75 arası demokrasiyle yönetilen ülke sayısı 30 inmiştir.

Tipik olarak reform sözleşmesi iktidarın muhalefete seçimlerin serbestliği konusunda verdiği güvenceleri, muhalefetinde iktidara seçimlerden sonra eski iktidar partisinin varlığına dokunmayacağını yöneticilerin kovuşturulmayacağı konusunda hukuki garantileri kapsar

demokratlaşmanın kurum olarak silahlı kuvvetlerce başlatılması.

4/tutarlı olmalıdır.

Yine Abd li Birleşmiş Milletler eski temsilcilerinden Jeane Kirkpatric otoriter yönetimlerin iktidarlarının sınırlı olduğunu ve bunların iktidarda kalma süreleride kısıtlıdır der otoriter iktidar sisteminin toplumdaki bütün alternatif iktidar yönetimlerini tahrip etmeyeceğini totaliter sistemlerde bundan bahsetmenin mümkün olmadığını sistemin alternatif seçenekleri ortadan kaldıracağını ifade eder bu görüş büyük ölçüde Abd nin 70 lerin dış politikasına haklılık kazandırmak için ortaya konulmuş bir düşünce olduğunu da göz ardı etmemeli, Sovyetlerin çökmesiyle ortaya çıkan yeni devletlerin sınırlıda olsa demokrasiye geçmesi bu görüşü çürütmüştür. fakat burdan yine ifade etmeliyim ki bu devletlerde demokrasi bütün kurum ve kurallarıyla bi hakkın yerine getirilmiyor. Burda Sovyetlerin o ülkelerin sosyal siyasal ekonomik yapılarını büyük oranda tahrip edip dönüştürmesinin büyük payı olduğu kanaatimdeyim.

Bu çerçevede Hungtington bu gelişmeleri 3. Dalga olarak tanımlamıştır.

SÖZLEŞME

Sözleşme içeriği yönünden reform sözleşmesi ve kopma sözleşmesi olmak üzere iki türünden bahsetmek mümkündür.

Abd bu süreçde 70ler ve 80 lerde otoriter yönetimlerin olduğu ülkelerde demokrasiyi özendirici faaliyetlerin içersine girmediği aksine bir takım otoriter yönetimlerle işbirliği içersinde olduğu görülüyor. tabi bu gelişme şahsi kanaatim odur ki kısmen devam ediyor.

1970 li yıllarda Yunanistan, İspanya, Portekizde başlayan 3. Demokrasi Dalgası Avrupa ve Latin Amerika ülkeleri kimi Asya ülkelerinde demokrasi dışı bazı otoriter ve Totaliter rejimlerin yerini demokrasinin almasını, 30?a yakın ülkenin 74/90 yılları arasında demokrasiye geçişini sağlamıştır.

Ekonomik gelişmenin sosyal çoğulculuğu artırdığı bununda demokratikleşmeyi tetiklediği Yoksulluğun ise demokratik gelişme önünde en büyük engel olduğununu ifade etmek mümkün.

Bu engeller ve güçlükler nedeniyle kopma sürecinin demokrasiye geçişi sağlama açısından bir çok sorunu içerisinde barındıracağından bahsetmemiz mümkündür.

İkincisi kopma yani eski yönetimin şu veya bu biçimde tasfiyesi veya yıkılması

Buna yakın zamanda coğrafyamızda yaşanan arap baharı olarak adlandırılan süreçte ülkelerin yönetimlerinin değiştiği demokrasiyi yerleştirme niyetiyle çıkılan bu yolun devamında istikrarsızlıkların meydana geldiğini bırakın demokrasiyi insanların güvenlik içerisinde ülkelerinde yaşayamayıp mülteci durumuna düştükleri görülüyor.

Stepan 3. alt tip olarak demokratlaşmanın kurum olarak ordu tarafından yapılması üzerinde durur. bu durumda ordu otoriter rejimin devamının kendi kurumuna zarar vereceğini fark ederse gerektiğinde kendi arkadaşlarını feda ederek demokratlaşmayı sağlar. bu alt tipin örnekleri olarak 1974 Yunanistanı vermek mümkün tabi bu süreçte Türkiyenin gerçekleştirdiği 74 harekatının rolü olmuş. ordudaki ılımlılar sertlik yanlılarından uzaklaşmışlar ve onları tecrit ederek demokrasiye geçişin alt yapısını hazırlamışlardır.

Demokratlaşma hareketleri 2 şekilde gerçekleşir dış baskılar sonucu ve iç dinamitlerle gerçekleşir.

Ülkemizde 1945 sonrası işleyen süreçte tek parti döneminde yaşanan ekonomik gelişmeler, iktidarın bu dönemde ekonomik sınıflar üzerinde baskı kurulmayışı ekonomik sınıfların daha liberal bir siyasal sistem istekleriyle ortaya çıkarmıştır. Diğer önemli bir unsur ise Chp demokratlaşan siyasi hayat içerisinde iktidarını yarışmacı yolllarla sürdürebileceğine inanmış olmasıdır. daha önemlisi ise iktidar ve muhalefetin barışçıl bir siyaset izlemesi ve işbirliği içerisinde olmasıdır. eğer böyle bir siyaset izlenmeseydi muhtemelen bu süreç askıya alınabilirdi.

Buna en iyi örnek AT nin güney Avrupa özellikle Portekizde ülkede demokrasinin yerleşmesini konsolide etmek takviye etmek olduğunu görmemiz mümkün. burda Avrupa topluluğu demokrasinin, istikrarın garantisi olalarak algılanmıştır. ekonomik anlamda Avrupa topluluğunun çok şeyler katacağı düşünülmüştür.

Şimdi bu süreçleri irdeleyelim

Ve yine Hungtington sosyal modernleşme sonucunda meydana gelen siyasal katılma artışına olumsuz bakmamış, sadece bu katılmanın onu istikrar içersinde yönlendirebilecek siyasal kurumların güçlenmesiyle aynı anda yürümesi gerektiğine dikkat çekmiş.

buradan şunu çıkarmak mümkün demokrasinin salt doğrusal bir yönde ilerlemediği inişli çıkışlı bir seyir izlediği görülüyor.

Otoriter rejim döneminde meydana gelen mobilizasyon veya hareketliliktir. sonucunda farklı sosyal gurupların ortaya çıkması ve fikirlerini ifade etmelerine ve siyasal süreçlere etki etmelerine sebep olur.

KOPMA

Reform yoluyla demokrasiye geçiş liberalleşme evresiyle başlar. bu süreci başlatan ise otoriter yönetim içersindeki sertlik yanlıları ile reformcular arasındaki farklılaşmanın ortaya çıkmasıdır.

Bir diğer taraftan ülkemizin yaşadığı süreç tam da reform sürecine örnek olabilecek niteliktedir.

Geçiş sürecinin her zaman olumlu sonuçlar doğuramayabileceğini ifade eden O? Donnell ise bu çöküşlerin ardından belirsizlikler yaşanabileceği bunun da devrilen otoriter eğilimli yapının yerine daha da otoriter bir yapının egemen olabileceğini ifade eder. onun için geçiş sürecinde izlenen siyasi stratejilerin önemine vurgu yapar.

1 uyarlanabilir

Üçüncüsü sonucunda otoriter yönetimin yöneticileriyle muhalefet arasında bir sözleşmeden bahsedebiliriz

Siyasal kurumsallaşmanın 4 boyutundan bahseder. bir siyasi kurumun gelişmiş sayılması için