"Kim din kardeşini bir yıl terk edip küs durursa, onun kanını dökmüş gibi günaha girer." (Ebu Davud, Edeb, 47/4915)

Bir anlık da olsa sırf kendini düşünüp felakete uğrayan din kardeşlerinin ıztırabından uzak kaldığı için otuz sene o gafletin tevbesi içinde olabilmek... Ne hassas bir kardeşlik ufku...

İslam kardeşliğini zedelemenin, Allah'ın merhametinden mahrum bırakan ağır bir iman zaafı olduğu da ayet-i kerimelerde şöyle ifade buyrulur:

Kardeşlik cevherini muhafaza etmek; onu şefkat, merhamet, nezaket ve mes'uliyet şuuruyla yaşamaya bağlıdır. Bu hususta ihmal ve gaflet göstermek, mü'minlerin arasını bozmak için fırsat kollayan şeytana kapı aralamaktır. Bu fırsatı yakalayan şeytan -aleyhillane-ise, mü'minlerin nefsaniyetlerini tahrik ederek birbirlerine darılmalarını teminde gecikmez.

İslam Kardeşliği

Hak dostlarından Abdullah bin Mübarek Hazretleri, kötü huylu bir kimseyle yolculuk yapmıştı. Seyahatleri sona erip ayrıldıklarında, Hazret içli içli ağlamaya başladı. Bu hale şaşıran dostları, niçin ağladığını sordular. O ince ruhlu Hak dostu, derin bir iç çekti ve nemli gözlerle:

"Bir mü'minin, din kardeşini üç günden fazla terk edip küs durması helal değildir. Üç gün geçmişse, onunla karşılaşıp selam versin. Eğer selamını alırsa, her ikisi de sevapta ortak olurlar. Yok eğer selamını almazsa, almayan günaha girmiş olur. Selam veren ise küs durmaktan çıkmış olur." (Ebu Davud, Edeb, 47/4912)

Mü'min, her zaman ve mekanda Hakk'ın rızasına vesile arar. Din kardeşlerinin dertleriyle ilgilenmek ise, Allah'ın rızasının aranacağı en güzel yollardan biridir. Nitekim Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-:

Hadis-i şerifte buyrulur:

"Türkistan'dan Şam'a kadar olan sahada bir din kardeşimin parmağına batan diken, benim parmağıma batmıştır; onun ayağına çarpan taş, benim ayağıma çarpmıştır. Onun acısını ben duyarım. Bir kalpte hüzün varsa, o kalp benim kalbimdir."

Ayet-i kerimelerde dargın mü'minlerin aralarını düzeltmeleri açıkça emredilmektedir. Yani din kardeşliği, "ben haklıyım sen haksızsın" gibi tartışmaların üzerine bir şal atarak, geçmiş husumetleri unutmayı ve gerektiğinde nefsinden fedakarlık yaparak mü'min kardeşini affetmenin faziletine ermeyi gerektirir. Zira küs durmak, Allah'ın emrine itaatsizliktir. Kamil bir mü'min, ne pahasına olursa olsun, hiçbir zaman Allah'ın emrine bile bile itaatsizlik etmez. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- da İslam kardeşliğinin iman ile münasebetini şöyle ifade etmişlerdir:

"Mü'minlerin dertleriyle dertlenmeyen, bizden değildir." (Bkz. Hakim, IV, 352; Heysemi, I, 87) buyurmuşlardır.

Birlik ve Beraberliğin Temel Harcı:

İlahi Rahmet - Ramazan-ı Şerif

İşte bu gönül birliği sebebiyledir ki kamil mü'minler, din kardeşlerinin sevinciyle sevinip ıztırabıyla muzdarip olurlar. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-bunu bir teşbih ile şöyle izah buyurmuşlardır:

Zira Ramazan, bütün hayır-hasenatın kat kat sevapla mükafatlandırıldığı ilahi bir lutuf mevsimidir. İçinde bin aydan hayırlı bir Kadir gecesi bulunan Ramazan-ı Şerif'i layıkıyla ihya edenler, sayısız nimetlere nail olurlar. Ona duyarsız kalanlar ise, dehşetli bir mahrumiyete duçar olurlar. Nitekim Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bir hadis-i şeriflerinde şöyle buyurmuşlardır:

"İman etmedikçe cennete giremezsiniz. Birbirinizi sevmedikçe de tam iman etmiş olmazsınız. Size bir şey söyleyeyim ki onu yaptığınız takdirde birbirinizi seversiniz: Aranızda selamı yayınız." (Müslim, İman, 93)

Hak dostu Mevlana Hazretleri de:

«Her kim, din kardeşinin bir işini takip eder ve o işi görürse, bu kendisi için on yıl itikafta kalmaktan daha hayırlıdır. Halbuki bir kimse Allah rızası için bir gün itikafa girse, Cenab-ı Hak o kimse ile cehennem arasında üç hendek yaratır ki, her hendeğin arası doğu ile batı arası kadar uzaktır. " (Beyhaki, Şuab, III, 424-425)

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- ilk müslümanları ilahi rahmet ve ihsanla bir bahar faslı gibi kucaklamış; birbirine kanlı düşmanlar olan Arap kabileleri, müstesna bir kardeşlik atmosferi içinde muhabbetle kaynaşmıştır. Bu hakikate ayet-i kerimede şöyle işaret buyrulur:

"Din kardeşinden bir cefa gördünse, onun bin vefası olduğunu hatırla!.. Çünkü iyilik, günaha karşı şefaatçi gibidir."

"-İtikafta olduğunu unuttun mu, niçin mescitten çıktın?" diye ardından seslendi. İbn-i Abbas -radıyallahu anh-:

"Mü'minin mü'mine karşı durumu, bir parçası diğer parçasını sımsıkı kenetleyip tutan binalar gibidir." Peygamber Efendimiz, bunu açıklamak için, iki elinin parmaklarını birbiri arasına geçirerek kenetlemiştir. (Buhari, Salat, 88; Müslim, Birr, 65)

Allah için birbirlerine muhabbetle kenetlenip, omuz omuza saf tutarak birlikte gayret ve mücadele edenler, ayet-i kerimede şöyle methedilir:

Hadis-i şerifte de mü'minlerin nasıl yek-vücud ve tek yürek olmaları gerektiği şöyle beyan edilmektedir:

"Allah için birbirini seven iki kardeş buluştukları zaman, biri diğerini yıkayan iki el gibidirler. Ne zaman iki mü'min bir araya gelirse, Allah Teala birini diğerinden faydalandırır." (İhya, c. II, sf. 394)

"-Siz dönün, benim yuvamdan bir kuşum kaçmış!" deyip talebesinin ardınca gider. Geri dönüp bakan talebe, hocasının kendisini takib ettiğini görünce heyecana kapılarak adımlarını sıklaştırır. Girdiği bir çıkmaz sokakta mahcubiyetin verdiği telaşla, gayr-i ihtiyari başını duvara çarpar. Hocasını karşısında gördüğünde ise renkten renge girip başını önüne eğer. Hazret müşfik sesiyle:

"Müslüman, müslümanın kardeşidir. Ona zulmetmez, onu düşmana teslim etmez. Din kardeşinin ihtiyacını karşılayanın Allah da ihtiyacını karşılar. Müslümandan bir sıkıntıyı giderenin, Allah da kıyamet günündeki sıkıntılarından birini giderir..." (Buhari, Mezalim, 3; Müslim, Birr, 58)

"-Kardeşim, seni yorgun ve kederli görüyorum." dedi. Adam:

Hak Dostlarının Örnek Ahlakından - Kardeşliğin İhyası

Rabbimiz; mü'minlerin, birbirini yıkayan iki el gibi olmalarını arzu buyurmaktadır. Birbirini yıkayan iki elden maksat, birbirinin maddi-manevi noksanını telafi etmek, sevinç veya hüznünü paylaşmak, kusurlarını affetmek, derdine ortak olmak, birbirine öğütte bulunmak ve kardeşini kendinden daha iyi ve temiz bir insan olarak görmektir.

Ahnef bin Kays şöyle buyurur:

Ne mutlu bu İslami güzelliklerle Ramazan-ı Şerif'i ihya edip ilahi af fermanını almış olarak hakiki bayrama erişebilenlere!.. Ne mutlu her gecesini Kadir, her gördüğünü Hızır bilip bu ebedi kazanç fırsatlarını değerlendirebilenlere!..

Günaha Nefret, Günahkara Merhamet...

Cüneyd-i Bağdadi Hazretleri'nin bir talebesi de, düştüğü bir zaaf neticesinde son derece mahcub olup dergahtan kaçar. Bir müddet sonra, gönlü harabeye dönmüş bu talebe, dostlarıyla çarşıdan geçmekte olan Cüneyd-i Bağdadi'nin gözüne ilişiverir. Talebe, hocasını fark edip utancı sebebiyle derhal uzaklaşır. Durumu sezen Cüneyd -kuddise sirruh-, yanındakilere:

"-Değnekleri birer birer alın, bakalım kırabilecek misiniz?" demiş. Hepsi birer değnek almış ve kırmış. Bunun üzerine o zat oğullarına:

"Peygamber Efendimiz; «Müslümanlar tek bir can gibidir. buyurmuştur. Tek bir can oldular ama, Allah'ın Rasulü sayesinde oldular. Yoksa her biri, diğerine mutlak düşmandı. Medine'de «Evs ve «Hazrec adında iki kabile vardı. Bunlar; birbirlerinin kanını içecek kadar can düşmanı idiler.

Nitekim ecdadımız bu hususta da bizlere müstesna hatıralar bırakmışlardır. Mahallelerindeki garip, kimsesiz, yetim, dul, fakir-fukaraya bilhassa bu ayda evlerini ve gönüllerini açmışlar, oruçlulara iftar ettirmişler ve müstesna bir nezaketle "diş kirası"2 adı altında ayrıca bir hediye de takdim ederek, ikram üstüne ikramda bulunmuşlardır. Cami şadırvanlarından teravih çıkışında en kaliteli baldan yapılmış şerbetler akıtarak cemaate ikram etmişlerdir. Zekat, fitre ve sadakalarla, dertlilerin dert ortağı, mahzun gönüllerin teselli kaynağı olmuş, bayramları da dargınları barıştırmaya fırsat bilmişlerdir. Böylece toplumun bütün kesimlerini kardeşlik ve muhabbet duygularıyla birbirine kenetlemişlerdir.

Hikmet ehli bir zat, ölüm döşeğinde vasiyetini yaparken, oğullarından birkaç değnek istemiş. Sonra da getirilen değnekleri bir demet yapıp oğullarına:

"-Ey amcamın oğlu! Sen beni himayene aldın ve taahhüdünü güzelce yerine getirdin! Şimdi senin himayenden çıkıp Rasulullah -aleyhissalatü vesselam-'ın yanına gitmek istiyorum. O ve ashabı, benim için en güzel örnektir. Beni Kureyşlilerin yanına götürüp üzerimdeki himayeni kaldırdığını bildir!" dedi.1

"-O kadar yolculuğa rağmen beraberimde bulunan arkadaşımın kötü hallerini düzeltemedim. O biçarenin ahlakını güzelleştiremedim. Düşünüyorum ki; acaba benim bir noksanlığımdan ötürü mü ona faydalı olamadım? Şayet o, benim hata ve kusurlarımdan dolayı istikamete gelmediyse, yarın halim nice olur!.." dedi ve boğazında düğümlenen hıçkırıklarla ağlamaya devam etti.

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-, sırf kendini düşünüp din kardeşinin ıztırabına duyarsız kalmanın İslam ahlakıyla bağdaşmadığını bildirmişler ve:

Barışma Saadetine Teşvik

"-Artık bu kardeşinden vazgeç!" derler. O ise:

İslam kardeşliğini yaşayıp yaşatmak hususunda, teşrifiyle şereflendiğimiz Ramazan günleri de müstesna bir nimettir. İlahi rahmetin tuğyan ettiği bu mübarek ayda kardeşlik vazifelerini yerine getirmeye daha büyük bir hassasiyet göstermek icab eder. Nitekim insanların en cömerdi olan Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-, Ramazan-ı Şerif'te hiçbir engel tanımadan esen rahmet rüzgarlarından daha cömert olur, bütün ibadet ve ihsanlarını artırırdı. Kendisine; "-Hangi sadaka ecir bakımından daha büyüktür?" diye sorulsa; "-Ramazan-ı Şerif'te verilen sadaka.." buyururlardı.

İşte gerçek bir İslam kardeşliğinde sahip olunması gereken gönül ufku...

Nasıl ki taşa veya denize yağan nisan yağmurunun hiçbir faydası olmazsa Ramazan-ı Şerif'in hakikatine erebilmek için de o aya mahsus olan gufran yağmurlarından güzelce istifade etmek zaruridir. Ramazan-ı Şerif'i bütün bir yıl boyunca kaybettiklerimizi telafi ve yanlışlarımızın keffaretini ödeme fırsatı bilip büyük bir takva neş'esiyle onun rahmet ve mağfiret faslından istifadeye çalışmalıyız.

Dipnotlar: 1) İbn-i İshak, Siret, Konya 1981, s. 158; Heysemi, VI, 34. 2) Diş kirası: Ramazan-ı Şerif iftarlarının güzel adetlerinden biridir. İftar davetine iştirak edenler, hane sahibinin ecir kazanmasına vesile oldukları için, ayrılacakları zaman bir miktar para veya hediye ile uğurlanırlar. Bu güzel adete, ince bir teşbih ile "diş kirası" denilmiştir. Maksat, fakir-fukarayı rencide etmeden zarif bir üslub ile sevindirmektir.

"Hep birlikte Allah'ın ipine sımsıkı yapışın; parçalanmayın. Allah'ın size olan nimetini hatırlayın: Hani siz birbirinize düşman kişiler idiniz de O, gönüllerinizi birleştirmişti ve O'nun nimeti sayesinde kardeş kimseler olmuştunuz..." (Al-i İmran, 103)

Cahiliye devrinde zulüm, azgınlık, cehalet ve korkunç kan davaları ile adeta kan gölüne dönen bedevi çölleri, İslam'ın nuru ile üstün bir medeniyet bahçesi oluverdi. Bugün bize kudsi bir miras olarak intikal eden İslam kardeşliği, o saadet asrının bir bereketidir. İslam kardeşliği sayesindedir ki mü'minler; ırk, kavmiyet, meşrep ve mezhep gibi farklılıklara rağmen asırlarca birlik ve beraberliğin huzuruyla yaşamışlardır. Bu huzuru kaybetmek, ferdi ve ictimai kayıpların en hazinidir. Birlik ve beraberliği baltalayan nefsani ihtirasların, benlik davalarının, siyaset ve riyaset kavgalarının, hiddet ve nefretin yegane çaresi, "İslam kardeşliği"dir.

"-Evet, ey Rasulullah'ın amca oğlu, kederliyim! Falan şahsın benim üzerimde vela hakkı var , fakat şu kabrin sahibi hakkı için söylüyorum ki, onun hakkını ödeyemiyorum." deyince İbn-i Abbas -radıyallahu anh-; "-Senin için o şahısla konuşayım mı?" diye sordu. Adam; "-Olur." deyince de hemen ayakkabılarını alıp mescitten çıktı. Adam:

Din Kardeşinin Derdiyle Dertlenmek

İslam tarihinde beşinci raşid halife sayılan Ömer bin Abdülaziz'in din kardeşliği hassasiyetiyle yoğrulmuş gönül dokusunu yansıtan bir halini, hanımı Fatıma şöyle nakleder:

Yine Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-'ın beyanına göre; Pazartesi ve Perşembe günü kulların yaptıkları işler Allah Teala'ya arz edilir. Din kardeşi ile arasında düşmanlık bulunan kişi haricinde, Allah'a şirk koşmayan her kulun günahları affedilir. Meleklere; "Şu iki kişinin af edilmesini birbirleriyle barışıncaya kadar erteleyin!" diye tembih edilir. (Müslim, Birr, 35-36; Ebu Davud, Edeb, 47)

İtikaftan Çıkan Sahabi...

Bu yüzden her mü'min, din kardeşinin ıztırabını gönlünde duymalı ve bu yolda elinden geleni yapmalıdır. Allah Teala'yı en fazla razı eden davranış, bir kulunun, kendinden çok başkalarını düşünmesi, onların rahatını kendi rahat ve huzuruna tercih etmesidir. Nebevi terbiye ile yetiştiği için "nefsi, nefsi" hodgamlığından kurtulup "ümmeti, ümmeti" diğergamlığına ermiş bir sahabinin İslam kardeşliğindeki gönül ufkunu sergileyen şu hadise, ne kadar hikmetlidir:

Bu yazı Dini Yazılar Email Grubu'ndan gönderilmiştir. Bu gruba üye olursanız haftada bir adet buna benzer dini içerikli bir yazı email adresinize gönderilecektir. Gruba üye olmak için lütfen <a href="/cdn-cgi/l/email-protection" class=" cf_email " data-cfemail="1e7a777077677f6477727f6c5e677f767171307d7173"> adresine "Üyelik" konulu boş bir mesaj atınız.

"Komşusu açken tok yatan kimse mü'min değildir." (Hakim, II, 15)

Cenab-ı Hak bütün mü'minleri kardeş ilan etmiş, kardeşliğin şart ve vecibelerini beyan etmek için de Peygamber Efendimiz'i biz kullarına numune-i imtisal kılmıştır. Sahabe-i kiram ve Hak dostlarını da, kardeşlik ruh ve şuurunun zamanlara yayılan zirveleri eylemiştir. Dünyada yalnızca mü'minlere bahşedilen bu müstesna saadet hazinesini muhafaza etmek, mü'minlerin en mühim vazifelerindendir. Zira layıkıyla sahip çıkılmayan kıymetler, zamanla elden çıkar.

Ayrıca din kardeşinin bir yanlışını gördüğünde hemen menfi hüküm vermeyip önce hüsn-i zanla yaklaşmak, bu davranışının geçerli bir mazereti olup olmadığına bakmak, kardeşlik adabındandır. Mü'minler; birbirlerini daima hoş tutmalı, asla hor görmemeli, bilakis kardeşinin Allah indinde kendisinden daha makbul olduğuna inanmalıdır.

"Vallahi, Velid bin Mugire gibi bir müşriğin himayesinde emniyet içinde yaşayarak, arkadaşlarımın ve akrabalarımın Allah yolunda çektikleri türlü çileleri benim çekmeyişim, büyük bir noksanlıktır! Allah'ın himayesi daha şerefli ve daha emniyetlidir!" diye düşünerek hamisi Velid'in yanına gitti. Ona:

"-Yavrularım! İşte siz benden sonra bu değnekler gibisiniz. Toplu olduğunuz müddetçe kimse sizi yenemez; lakin ayrılırsanız, çabuk kırılır ve bozguna uğrarsınız." diyerek hayat boyu bir ve beraber olmalarını istemiş.

groups. yahoo.com/group/diniyazilar/messages

"Birbirinizi çekememezlik gibi kötü huylara kapılmayınız. Öfke ve hıncınızı birbirinizden çıkarmaya kalkmayınız. Birbirinizin ayıplarını araştırmayınız. Başkalarının konuştuklarına kulak kesilmeyiniz... Ey Allah'ın kulları! Kardeş olunuz!" (Müslim, Birr, 30)

Osman bin Maz'un -radıyallahu anh-, mü'minlerle hemdert olmayı tercih etmiş, onlar eziyet görürken rahat yaşamayı içine sindirememiştir. Elinden bir şey gelmediği için de, müslümanların derdine ancak böyle iştirak edebilmiştir. Bugünkü İslam coğrafyasının mazlum ve mağdur manzaraları karşısındaki vaziyetimizi, bu kardeşlik hissiyatıyla derin derin tefekkür etmek durumundayız.

İslam kardeşliği, nesep kardeşliği gibidir, hatta daha da ileridir. İnsanın, günaha sürüklenen akrabasını silip atması caiz olmadığı gibi, kardeşlik edindiği bir kimseyi de hata ve günahları sebebiyle tamamen reddetmesi ve dışlaması da uygun olmaz. Doğru olan, düşeni elinden tutup kaldırmaktır. Bunun için Allah Teala, Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-'a akrabaları hakkında:

Bu misal, mü'minlere karşı idari mes'uliyeti bulunanların sahip olmaları gereken kardeşlik hassasiyetini göstermektedir. Lakin fert olarak da her mü'minin din kardeşleriyle aynı duygular ve kalbi beraberlik içerisinde bulunması gerekir. Bu hususta sahabe-i kiramın sayısız fazilet tablolarından bir misal de şöyledir:

Bu yazı Dini Yazılar Email Grubu'ndan gönderilmiştir. Bu gruba üye olursanız haftada bir adet buna benzer dini içerikli bir yazı email adresinize gönderilecektir. Gruba üye olmak için lütfen <a href="/cdn-cgi/l/email-protection" class=" cf_email " data-cfemail="84e0edeaedfde5feede8e5f6c4fde5ecebebaae7ebe9"> adresine "Üyelik" konulu boş bir mesaj atınız.

"-Ne münasebet! Bilakis o, asıl şimdi bana muhtaç oldu. Böyle bir zamanda onu terk etmek doğru olur mu hiç?! Ben şimdi ona öğüt verecek ve düzelmesi için Allah'a dua edeceğim." der.

"Eğer Sana isyan ederlerse, «Ben sizin amelinizden beriyim! de." (eş-Şuara, 216) buyurmuştur. Calib-i dikkattir ki; "Sizin yaptığınızdan beriyim." demesini emretmiştir, "Sizden beriyim." demesini değil!.. Yani günaha olan nefreti günahkara taşırmamak icab eder.

"Kardeşlik, ince ve latif bir cevherdir. Onu korumazsan kazaya uğrar. Daima hiddetini yenmekle onu koru ki, sana zulmeden gelip senden özür dilesin. Var olanla yetin, ne kendin için fazlasını ara, ne de kardeşinin kusuruna bak." (İhya, II, 466)

Mü'minlerin birbirlerine gücenip darılmaları ve dargınlığı devam ettirmeleri, İslam nazarında çok ağır bir cürüm sayılmıştır. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- biz ümmetini bu hususta şöyle ikaz buyurmuşlardır:

Cenab-ı Hak cümlemizi iman hassasiyetiyle din kardeşliğini yaşayıp yaşatan salih kullarından eylesin. Bütün bir ömrümüzü ve bilhassa içinde bulunduğumuz mübarek günleri rızasına muvafık amellerle ihya ederek ebedi bayramlara erişmemizi lutf u keremiyle ihsan eylesin!

"Birgün Ömer bin Abdülaziz'in yanına girdim. Namazgahında oturmuş, elini alnına dayamış, durmadan ağlıyor, gözyaşları yanaklarını ıslatıyordu. Ona, niçin bu halde olduğunu sordum. Şöyle cevap verdi:

"Kul, kardeşinin yardımında bulunduğu sürece, Allah da kuluna yardım eder." buyurmuşlardır. (Müslim, Zikir, 37-38)

"Mü'minler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin ve Allah'tan korkun ki esirgenesiniz." (el-Hucurat, 10)

"Kerem sahipleri bin kişi bile olsa, bir kişiden fazla değillerdir." buyurur.

Hazret-i Mevlana, İslam kardeşliğini ne güzel izah eder:

Amin!..

Kaynak: Altınoluk Dergisi, Eylül 2008

"Mü'minler birbirlerini sevmekte, merhamet etmekte ve korumakta bir vücuda benzerler. Vücudun bir uzvu hasta olduğunda, diğer uzuvlar da bu sebeple uykusuzluğa ve ateşli hastalığa tutulurlar." (Buhari, Edeb, 27; Müslim, Birr, 66)

"... Cebrail -aleyhisselam- bana göründü ve; «Ramazan'a erişip de günahları affedilmeyen kimse rahmetten uzak olsun! dedi. Ben de «Amin! dedim..." (Hakim, IV, 170/7256; Tirmizi, Deavat, 100/3545)

"-Hayır! Ben, şu kabirde yatan ve henüz aramızdan yeni ayrılmış olan muhterem zattan duydum ki, :

Hazret-i Mustafa'nın feyzi ve İslam'ın nuru ile onların eski kinleri yok oldu gitti. O düşmanlar, önceleri bağdaki üzümler gibi, üzüm salkımındaki taneler gibi birbirlerine bağlı idiler. Birbirlerinin kardeşi idiler, lakin «Mü'minler kardeştir. ayeti indikten sonra onun feyiz ve ruhaniyetiyle, adeta sıkılmış üzüm taneleri gibi tek bir şıra haline geldiler, hakiki manada birleşip kardeş oldular."

Müslümanlar Habeşistan'a hicret etmiş, orada güzel bir şekilde karşılanmışlardı. Bir müddet sonra Mekkeli müşriklerin müslüman olduğu yönündeki asılsız haberler üzerine geri döndüler. Mekkeli müşrikler, gelen Muhacirlerin Habeşistan'da hüsn-i kabul gördüklerini öğrendiklerinde, bundan büyük bir endişe duydular ve yapmakta oldukları işkenceyi daha da artırdılar.

"... Siz mü'minler iseniz Allah'tan korkun, aranızı düzeltin, Allah ve Rasulü'ne itaat edin." (el-Enfal, 1)

"Birgün Bağdat çarşısı yanmıştı. Birisi koşarak bana geldi ve; «-Bütün Bağdat çarşısı yandı, bir tek sizin dükkanınız kurtuldu. Gözünüz aydın! dedi. Ben de diğer dükkanı yanan kardeşlerimi düşünmeden kendi nefsim adına; «-Elhamdülillah! dedim. Ancak otuz yıldan beri bu gaflet anım için istiğfar ederim." (Hatib el-Bağdadi, Tarih, IX, 188; Zehebi, Siyer, XII, 185, 186)

Bu bakımdan, din kardeşliğini muhafazada titiz olmak ve dargınlığa mahal vermemek, bir iman zaruretidir.

"Muhakkak ki Allah, kendi yolunda sanki kurşunla birbirine perçinlenmiş duvarlar gibi saf bağlayıp omuz omuza savaşanları sever." (es-Saff, 4)

Din kardeşinden hata veya kusur gördüğünde ona küsmek yerine, onun nice güzel hasletlerinin bulunduğunu düşünüp bunlar hatırına onu affetmek ve onun asıl böyle durumlarda yardıma muhtaç olduğunu bilip yanında olmak icab eder.

Din kardeşinin derdiyle dertlenip ona bir çare aramak, Allah'ın rızasını kazandıran büyük bir ictimai ibadettir. Buna bigane kalmak ise, bencilliktir. Bu bakımdan her mü'min, din kardeşinin derdini sinesinde hissetmeye mecburdur.

Allah için olan hakiki kardeşlik, farklı bedenlerin bir kalp ile yaşaması gibidir. Allah'ın rahmeti ve bereketi, bir ve beraber olanlar üzerine iner. Kuvvet ve muvaffakıyet, birlikten doğar. Meşhur kıssadır:

"-Haydi bunu kırın!" demiş. Oğulları kıramayınca demeti çözmüş.

Mevlana Hazretleri de, mü'minlerin, Allah için birbirlerinin kusurlarını affedip iyilikte bulunarak kardeşliği yaşatmaları gerektiğine şöyle işaret buyurur:

İbn-i Abbas -radıyallahu anh- birgün Peygamberimiz'in mescidinde itikafta iken bir kimse yanına gelerek selam verdi. İbn-i Abbas -radıyallahu anh-:

"-Evladım! Nereye gidiyorsun, kimden kaçıyorsun! Bir hocanın talebesine yardım ve himmeti asıl böyle zor günlerde ve müşkil zamanlarda olur." der ve onu gönül sarayına alıp dergahına götürür. (Bkz. Tezkiretü'l-Evliya, 469)

Nitekim Kur'an-ı Kerim'de, takva sahibi mü'minlerin vasıfları sayılırken; "... Onlar öfkelerini yutarlar ve insanları affederler..." buyrulur. (Al-i İmran, 134)

«-Fatıma! Bu ümmetin en ağır yükü benim omuzlarımda. Ümmet içindeki açlar, fakirler, hasta olup da ilaç bulamayanlar, giyecek elbisesi olmayanlar, boynu bükük yetimler, yalnız başına terk edilmiş dul kadınlar, hakkını arayamayan mazlumlar, küfür ve gurbet diyarındaki müslüman esirler, ihtiyaçlarını karşılayabilmek için çalışma takatinden kesilmiş muhtaç yaşlılar, aile efradı kalabalık olan fakir aile reisleri... Yakın ve uzak diyarlardaki böyle mü'min kardeşlerimi düşündükçe yükümün altında eziliyorum. Yarın hesap gününde Rabbim bunlar için beni sorguya çekerse, Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- bunlar için bana itab ve serzenişte bulunursa, ben nasıl cevap vereceğim?!.. " (İbn-i Kesir, 9/201)

Rivayete göre iki kardeşlikten birisi istikametini bozduğu için, diğerine:

Din kardeşinin noksanlığını telafiye çalışmanın Hak katında ne kadar kıymetli bir hizmet olduğunu, şu nebevi müjde de açıkça ifade etmektedir:

"Allah Teala insanların ihtiyaçlarını temin etmek üzere birtakım insanlar yaratmıştır ki, insanlar ihtiyaçları için onlara koşarlar. İşte onlar, Allah'ın azabından emin olan kimselerdir." (Heysemi, VIII, 192)

Hak dostu Ebu'l-Hasan Harakani Hazretleri, bu husustaki hissiyatını şöyle ifade buyurmuştur.

Akrabası Velid bin Muğire'nin himayesinde rahatça yaşayan Osman bin Maz'un -radıyallahu anh-, Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ve ashabının akıl almaz zulüm ve işkencelere maruz kaldıklarını, bazılarının ateşle dağlandığını, kırbaçla dövüldüğünü görünce tefekküre daldı:

Bu itibarla din kardeşinin acısına bigane kalmak, çok ağır bir cürümdür. Nitekim bu duygusuzluğu, bir anlık gaflete düşerek yaşamış olan Seriyy-i Sakati Hazretleri, o halinden duyduğu nedameti şöyle ifade eder:

Mü'min, din kardeşinin huzurunda veya gıyabında, onun hoşlanmayacağı sözleri söylemekten kaçınmalıdır. Ancak emr bi'l-maruf ve nehy ani'l-münker hususunda, sükuta müsaade yoktur. Yani gerektiğinde din kardeşini ikaz için münasip bir lisanla, tenhada, gözlerden uzak olarak, başbaşa nasihatte bulunmak zaruridir. Böyle bir durumda onun hoşlanıp hoşlanmadığına bakılmaz. Zira bu ikazlar, her ne kadar görünüşte ağırına giderse de, gerçekte onun için büyük bir iyiliktir.