kk) Alevilik komünist kavramlar içeren bir öğretidir,

Tanrı bu ışık sayesinde Dünya?yı yaratmaya devam etmiştir. Alevi Bektaşiler işte bu nokta?da Ahmed - Muhtar?dan ayrılırlar. Onlar için önemli olan bu ışıktır. Ali?nin de bu ışıkla ortaya çıktığını ileri sürüp Ali?yi Muhammed?le bir tutarak ve onların baş harflerinin ışıkta yazılı olduklarını bularak kendi yollarını ayırırlar. Allah bir Muhammed Ali?dir Ali,

Rıza Zelyut, a. g. e, s. 131-132.

Her nereye kılsam nazar, Ali göründü gözüme

Aleviler'in ibadet anlayışı ile tasavvufi nitelikteki adab-erkan anlayışı etrafında da yine inanca yönelik uzantıları bulunan birtakım problemleri bulunmaktadır. Alevi gelenekte namaz, oruç, zekat ve hac gibi temel İslami ibadetlere bakışın -genel görüntüsü itibariyle- kitabi İslam'dan uzak oluşu, dış çevreler bir tarafa, toplumun kendi içinde de birtakım farklı anlayışlara ve karışıklıklara yol açmaktadır. Toplumun genel tavrı gelenekle uyuşmakla beraber, içlerinde zaman zaman bu konudaki Kur'ani tavırla gelenekleri arasındaki farkı görüp bunları sorgulayan kimseler yok değildir. Söz gelimi, Kur'an'da açıkça yer alan, Peygamber, Ehl-i beyt mensupları ve imamların yerine getirdiği muhakkak olan ramazan orucunun geleneğe yansımamış olması vakıası karşısında şaşıran, yadırgayan ve bu konuda sağlıklı bilgiler arayan birçok kimse bulunduğu bizzat yaptığımız görüşmelerde ortaya çıkmıştır.

3. Modernite Karşısında Tutunamayan Batınilik: Nuyayriler

Bildiriler için bk. Erol Sever, Yezidilik ve. Yezidilerin Kökeni, s. 101 vd., s. 107 vd.

3. Senkretizm problemi. Belirtilen gruplar İslam'dan başka birtakım inanışlardan çeşitli inanç ya da inanç motifi aldığı için arz ettiği "senkretik" yapı toplumda "geleneklerinin kaynağı dolayısıyla da güvenilirliği" konusunda birtakım sorgulama ve tereddütlere yol açmaktadır.

Münkire şektir, ismi de La?dır

İslam önderlerini bir kefede değerlendirip onların ulusu olarakta Ebu Bekir, Sıddık?ı göstermek ne demektir? Bunu günümüzde hangi Alevi kabul edebilir?

c) Gizliliğin Açmazları

al) Özellikle genç kuşaklar Nusayri inançlarını açık, anlaşılır ve kabul edilebilir bulmakta büyük sıkıntı yaşamaktadırlar. Temelde uluhiyet anlayışı başlı başına sorun teşkil eder. Bir yönüyle aşkın bir Yaratıcı, başka bir yönüyle Ali'nin şahsında cisimleşmiş Tanrı telakkisi toplumun kolayca materyalist fikirlere yaklaşmasına yol açmıştır. Elde kesin oranlar olmamakla birlikte gerek şeyhlerin zaman zaman kendi aralarındaki hayıflanmaları gerekse aydınların gözlemlerini paylaşmaları dikkate alındığında toplumda çok büyük bir kesim Tanrı anlayışını reddetmiştir. Bu sebeple Hatay'ın büyük şeyhlerinden birisi müstakil bir eser yazmak zorunda kalmıştır . Görüştüğümüz bir şeyh ise gerçekte Tanrı fikrini inkar eden kimsenin pek az olduğunu, ancak Tanrı'yı kendi gelenekleri çerçevesinde algılandığı şekilde benimseyenlerin sayısının azaldığını kaydetmiştir. Netice itibariyle ister Tanrı'nın tamamen inkarı ister geleneğin Tanrı telakkisinin inkarı olsun toplumda çok temel bir konuda büyük bir aşınmanın bulunduğunu kaydetmek gerekir.

sırasıyla cevaplarsanız memnun olurum.

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 310-311.

Hilmi gedayi bir kemter, Görür gözüm dilim söyler

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 314-315.

Cahil düşer zevale?

İmamiyye Şiası'nda Hz. Ali'den başlayıp sonuncusu Muhammed b. Hasan el-el-Muntazar olmak üzere sıralanan Oniki imam isim olarak Aleviliğe de intikal etmiş, Aleviler deyişlerinde, gülbanklarında ve niyazlarında Oniki imama atıf yapagelmişlerdir. Ancak Şia'da masum da addedilen Oniki İmamın sözleri toplanmış , duaları derlenmiş, hayatları ve manevi kimlikleri açık olarak ortaya konmuştur. Yer yer sıhhati şüpheli ve abartılı rivayetlere de yer verilmiş olmakla birlikte Şia'da adı geçen imamlar Kur'an ve Peygamber'in sünneti merkezli bir anlayışın açıklayıcısı olarak sunulmuştur. Aleviler ise gerek Hz. Ali gerekse diğer imamlarla ilgili tasavvurlarını mitolojik karakterde şekillendirmişlerdir. Söz gelimi, Hz. Ali "yol"da merkezi önemde bir şahsiyet olmasına rağmen tarihi kişilik ve kimliğine göre Alevi geleneğinin yoğurup biçimlendirdiği "mitolojik" bir kişiliğin sahibi olarak algılanmıştır. Keza altıncı imam Ca'fer Sadık da tarihi kişiliğine uygun olarak değil mitolojik özellikte algılanmıştır. Söz gelimi, yazılı literatürde kendisine aidiyetiyle ilgili en ufak bir bilgi bulunmayan Buyruk gelenekte Ca'fer Sadık'ın sözleri olarak algılanmıştır.

Aleviler'in "İman esasları", başka bir ifadeyle "iman prensipleri" nelerdir? Bu konuda bir liste verilebilir mi? İfade edilmelidir ki gerek yazılı kaynaklarda gerekse sözlü kaynaklarda genel kabul görmüş bir "inanç kalıbı" verilmiyor. Araştırmacıların bu konudaki beyanları çeşitlilik arz etmekle birlikte, söz gelimi, trene Melikoff başlıca inançları Tanrı'nın Ali olarak insan suretinde görünmesi, öldükten sonra ruhun yeniden bedene dönmesi ve -bazı bölgelerde- ruhun sürekli göçü olmak üzere üç esas halinde verirken , başka araştırmalarda kökenlerine işaret etmek suretiyle daha geniş bir yelpaze çizilmektedir . Burada teferruata girmeden, yaşanılan problemlere daha yakından işaret etmek için genel İslami inançlardan "Allah inancı", önceki inanışlardan alınan "ölüm sonrası hayat"la ilgili anlayışlar ve Şia'dan iktibas edilen "Oniki İmam" anlayışı üzerinde durulacaktır.

Bk. aynı tez, s. 243.

Örnek olarak bk. Teoman Şahin, Aleviler'e Söylenen Yalanlar l, Ankara 1995, s. 280-284.

a2) Nusayri gençlerinden ortaöğretim yahut üniversite eğitimi alanlar dinin sırları"na vakıf olduklarında, bu sırların modern eğitim kurumlarından aldıkları bilgilerle ters düştüğünü düşünerek geleneklerine karşı ciddi oranda şüphe duymaya başlamaktadırlar. Nusayri geçmişe sahip olan bir şahıs bize şunları söylemiştir: Gelenekte gök gürültüsünün Ali'nin narası, şimşeğin Ali'nin kamçısı olduğu anlatılır. Küçük yaşta aile içinde bu tür sözlerle büyüyen bir genç okulda aldığı bilgilerle bunları karşılaştırdığında, açıkça telaffuz etmese ya da ebeveynine seslendirmese bile "saçma" demekten kendini geri alamamaktadır. Bu durum tabii olarak yeni yetişen kesimlerin gelenekten kopmasına yol açmaktadır.

c) Sultan Yezid'in Allah'ın meleği, yerin nuru ve insanlığın sevinci olduğuna inanırım ""şeklinde üç madde halinde verildiği kaydedilmektedir . Ancak Yezidiler'in 1872 yılında Sultan Abdülaziz zamanında askerlik problemleriyle ilgili kendi inançlarını sıraladıkları "beyanname"de nelerin küfür kabul edildiğine dair 14 madde halinde sayılan hususlara bakıldığında bunların çağımız şartlarında yaşanabilirliği konusunda büyük soru işaretleri oluşmaktadır. Söz gelimi, bu açıklamanın üçüncü maddesinde, "bir Yezidi'nin her hangi bir müslüman, hristiyan veya yahudi'nin göremeyeceği bir şekilde güneşin doğduğu tarafa yönelip Melek Tavus'a secde etmesi gerektiği, bunu yapmadığı takdirde kafir olacağı"; dördüncü maddesinde, "her Yezidi'nin kendisini doğru yola sevk edenin vekili olan şeyhinin yahut pirinin elini öpmesi gerektiği, aksi halde kafir olacağı"; onüçüncü maddesinde, "hiçbir Yezidi'nin müslümanlara ait bir tuvaleti, banyoyu kullanamayacağı, bunun aksi bir davranışın küfrü gerektirdiği" yazılıdır . Bunun dışında diğer maddelerinin de neredeyse tamamına yakını kırsal şartlarda ve Yezidiler'den başka kimsenin bulunmayacağı mekanlarda yapılabilecek şeylerdir. Modern dönmede, özellikle şehirlerde yaşayan bir kimsenin bu ilkelere uyması hemen hemen imkansızdır. Bu vakıanın bugün Yezidi toplumunda meydana getirdiği problemler ampirik çalışmalarla ortaya konmamışsa da bunları tahmin etmek zor değildir.

Ay da nurdur, gün de nurdur

Yezidiler'in inanç sistemleri ve ibadet anlayışlarının İslam'ın inanç esasları ve ibadet anlayışı ile ne kadar uyuştuğu hususunu hesaba katmaksızın bu soruya şöyle cevap verilebilir:

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 305-306.

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 312.

Cihan ne su iken ne derya iken

Burada, Türkiye Nusayrileri'nin kendi içlerinde zaman zaman birbirlerinden kız alıp vermeyi engelleyecek noktaya gelmiş olan Haydari-Kilazi tartışması, şeyhlerin yer yer ileri noktalara kadar varan birbirleriyle ilgili muhasamatları ve toplumun aydınları ile dini önderleri arasında vuku bulan çok farklı anlayışlara bağlı sürtüşmelere temas etmeksizin, en çok göze çarpan bazı temel problemlerine işaret edilecektir.

Açıklama,

Abdallar dükkanın açmış,

Sonuç

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 315-316.

ALLAH VARMI?

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 304-305..

İste bu "Levhi Mahfuz Kalem" de Alevi Bektaşi inancının içerisine uyumlu ve özel bir şekilde bu ışıkla birlikte girer. Alevi Bektaşi ideolojisinin bir parçası olur.

6. soru "Ali?nin tanrısallığı" idiası sadece sizin iddianızmıdır yoks alevilik içinde yaygın bir inanışmıdır?

cl) Gizlilik prensibi dolayısıyla şeyhler yirmi dolayında eser yazmış olmalarına rağmen hiçbirisi kendi otantik anlayışlarını anlatmamışlar , bu suretle hem kendi inanırlarını doyuracak bilgi vermekten uzak kalmış, hem de kendileri hakkında sağlıklı bilgi edinmek isteyenleri yanıltmışlardır.

Ahmet Turan'ın adı geçen çalışmasından başka Davut Okçu, Yezidilik ve Yezidiler, İstanbul 1993; Erol Sever, Yezidilik ve Yezidiler'in Kökeni, İstanbul 1993; Tori, Bir Kürt Düşüncesi Yezidilik ve Yezidiler, İstanbul 2000 ile bazı lisans ve yüksek lisans çalışmalarından bahsedilebilir.

Bk. Kitabü'l-mecmu (Muhammed Ahmed el-Hatib, el-Harekatü'l-batıniyye, Amman 1404/1984, s. 400-410 içinde) s. 40 .

Belirtilen noktalar çerçevesinde toplumun Allah inancıyla ilgili durumları şöyle işaret edilebilir. Her şeyden evvel toplumda ciddi oranda aktif yahut pasif anlamda ateist vardır. Yapılmış sağlıklı istatistikler bulunmamakla birlikte bu oranın Alevi dünyadan gelmeyen ateist yahut materyalistlerle karşılaştırılamayacak kadar fazla olduğu söylenebilir. Kaldı ki Alevi dünyadan gelmeyen ateistler tanrıtanımazlığa ait fikirlerini kendi kültürleriyle asla ilişkilendirmezler. Oysa Alevi kökenli ateistlerin en azından dikkate değer bir bölümü bu görüşlerini Alevi gelenekleriyle ilişkilendirmektedirler.

b) Şeyh Adi'nin Allah'ın meleği ve Yezidiler'in mürşidi olduğuna,

yüzyıllarca hakaretler gören katliamlar gören bir toplumun yazılı kaynaklarının olmaması varlığını sözlü gelenekle sürdürmesi kadar doğal ne olabilir biz sizler gibi el bebek gül bebek bugünlere gelmedik bu inanışın onca zulme rağmen halen varlığını sürdürmesi bir mucizedir ayrıca daha önceleri de söylediğim gibi rahat bırakın artık aleviliği kardeşim siz islamınızı yaşayın biz aleviliğimizi

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 311-312.

Hem sakidir, hem bakidir nur? u Rahman?ım Ali

Bu hususta kapsamlı bir çalışma olarak bk.. Ahmet Yaşar Ocak, Alevi Bektaşi İnançlarının İslam Öncesi Temelleri, İstanbul 2000.

4... Cem islam coğrafyası içinde neden sadece alevilerde var?.. Kurandaki genel emir nasıl olurda sadece Türkiyedeki belli, mahdut bir grup tarafından uygulanır ve diğerleri bu emirden habersiz yaşar?

b) Alevi İnançlarıyla İlgili Problemler

Günümüz Alevi toplumu "ölüm sonrası hayat'la ilgili olarak bugün en az Tanrı anlayışı kadar belirsizlik, karışıklık, bir bakıma da çaresizlik içinde bulunmaktadır. Alevi halktan görüştüğümüz pek çok kişi İslam'ın kıyamet, ahiret ve cennet-cehennem yaklaşımlarına yakın olmak istiyorlar. Ancak bu konuda gelenekten ve dedelerden beslenemediklerini kaydediyorlar. Ancak geleneğin ortaya koyduğu tablo da kendilerini tatmin edici gelmiyor. Özellikle her türlü siyasi ve ideolojik saplantıları bir kenara bakarak Aleviliği dini bir öğreti olarak alıp o dünyadan geldiği için kendi geleneklerini tanıyıp ona uymak isteyen insanlar "ölüm sonrası hayat'la ilgili bu karışık, İslam'ın genel ve açık tutumlarıyla bağdaşmayan, ayrıca kendi his ve özlem duygularıyla da örtüşmeyen anlayışlarda daha açık, aydınlatıcı İslam'ın temel ruhuna uygun yaklaşımlar arıyorlar.

Bk. İlyas Üzüm, a. g. tez, s. 185.

(Adana 1996) biçiminde isimlendirmiştir

Günümüz Alevi toplumunun inanç konularında yaşadığı en büyük karmaşanın Allah inancıyla ilgili olduğu söylenebilir. Bir tarafta Alevilik içinde kalarak, hatta Alevilik'ten hareket ederek başta Hz. Ali olmak üzere Yunus Emre, Seyyit Nesimi, Şah İsmail gibi Alevi büyüklerinin materyalist olduğunu ileri süren , bir tarafta Tanrı kavramının Alevi edebiyatının merkezinde yer aldığını belirten Alevi aydınlan toplumda büyük bir karmaşa meydana getirmişlerdir. Hiç şüphe yok ki bu farklı anlayışların sebebi Alevi kaynaklarında Tanrı kavramının müphemliği, yer yer çelişkili biçimde ifade edilmesi ve hiç değilse bilahare bu müphem ve çelişkili bakışların belli bir sistem halinde işlenip ortaya konmamış olmasıdır. Gelenekteki bu belirsizlik ve tutarsızlık tabii olarak bugünün Alevi ileri gelenlerine de yansımış, birbirleriyle uyuşmayan yaklaşımlar sergilenmiştir. Öyle ki zaman zaman bir Alevi aydının kendi içinde yaklaşımlarında da bu belirsizlik ve tutarsızlık gözlenebilir olmuştur. Söz gelimi, Tanrı inancı konusunda Alevi aydınlarından Rıza Zelyut, eserinin "Aleviler'de Allah inancı" başlığında, Aleviler'de tek bir Allah inancı bulunduğunu, bu inancın genel anlamda Sünni inancına benzediğini, farkın Tanrı'nın nitelikleriyle ilgili detaylarda kendini gösterdiğini belirtirken, aynı başlıkta "Alevi düşüncesi Tanrı kavramının dünyacıl güçlerin soyutlanması sonucu zaman içinde insanlar tarafından oluşturulduğunu sezgi yoluyla kavramıştır" demek suretiyle bu kavramın "bilahare oluşturulmuş bir kavram" olduğunu söylemiştir .

3. bir soru:siz bu başlıkta olayın Kuranla ilgili olmadığı dile getirerek Kuranı refrans almayanlar tarafında olduğunuzu belli ettiniz... bu nasıl oluyor bir kısmı referans alırız diyor bir kısmı da almayız diyorlar. ve hepiniz tek isimle isimlendiriliyorsunuz.. bu önemli bir fikir ayrımı değilmi?helede semavi bir kitaptan bahsediyorsak.

Aleviliğin inanç yapısı, belli başlı inanç ilkeleri ve bu ilkelerin kaynağı ile ilgili olarak bugün Alevi toplumu birtakım önemli problemlerle karşı karşıya bulunmaktadır. Hiç şüphesiz bu problemlerin kaynağında -eğer bu terim kullanılacaksa-Alevi teolojisinin temel özellikleri yatmaktadır. Bu alanda önemli araştırmaları bulunan Ahmet Yaşar Ocak'ın belirttiği üzere Alevi teolojisinin dört temel özelliği vardır:

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 306-309.

Alevi kaynaklardan menakıbnameler ile deyişlerde ölüm sonrası hayatla ilgili belirsiz ve çelişkiler anlayışlar bugünün Alevi dedeleri ve aydınlarında da kendini göstermiştir. Bu husus pek tabii olarak halka da yansımış, halk bu konuda neye, nasıl, niçin ve ne şekilde inanacağı konusunda bir boşlukla karşılaşmıştır. Bu boşluk kabir anlayışı, kıyamet, haşir, ahiret, cennet ve cehennem konularında daha fazla öne çıkmıştır.

Bu iki özelliğe işaret ettikten sonra toplumun karşı karşıya kaldığı inanç problemlerinden ilk dördü şöyle verilebilir.

Ömer u Osman Ali

c2) Aynı prensip yüzünden özellikle büyük şehirlerde, şeyhlerden uzak biçimde yaşamak durumunda kalan kimseler inançlarını besleyecek, kendileri ya da çocuklarının dini bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak kaynaktan tamamen mahrum kalma zorunluluğu ile baş başa bırakılmışlardır.

Örnekler için bk. Ahmet Turan, a. g. tez, s. 154-157.

Sonuç itibariyle Türkiye'deki Ca'feri toplumu Ca'feriliğin hakim İslam'dan ayrıldığı temel inanç konularında daha problemli, daha sorunlu, kabulde daha tereddütlü olduğu görülmektedir.

Bugünkü Alevi toplumunun bu noktada içinde bulunduğu problemler ilki yazılı, ikincisi sözlü kaynaklar olmak üzere ikiye grupta incelenebilir. Bilindiği gibi Aleviliğin yazılı kaynakları menakıbnameler , deyişler ve Buyruk olmak üzere başlıca üç madde halinde sıralanabilir. Ancak inanç konularının dağınık biçimde yer aldığı bu kaynaklar hem sistematize edilmiş olmaktan uzak, hem de birbirleriyle ilişkileri bir tarafa, kendi içinde bile önemli çelişkiler arz eder durumdadır. Söz gelimi, Hacı Bektaş Veli menakıbnamesinde bir taraftan ruh göçünü çağrıştıracak yaklaşımlar varken diğer tarafta kıyamet, mahşer gibi bu anlayışla çelişkili yaklaşımlar bulunmaktadır. Keza deyişlerde de aynı çelişkili yaklaşımlarla karşılaşılmaktadır. Mesela, deyişleri en çok ezberlenen ozanlardan Pir Sultan Abdal dizelerinde Kur'ani uluhiyet kavramına uygun olarak Tanrı'nın aşkınlığından ve birliğinden bahsederken sınırlı yerlerde Hz. Ali'yi Tanrılaştıran dizelere de yer verir . Aynı özellik bir dereceye kadar Buyruk'ta da kendini gösterir. Eserde aşkın bir Tanrı telakkisi hakim olmakla beraber Ali'nin Tanrısallığını çağrıştıran ifadeler de yok değildir . Netice itibariyle bütün bunlar göz önüne alındığında günümüzde Alevi toplumunun yazılı kaynak konusunda nasıl problemlerle karşı karşıya olduğu kolayca anlaşılabilir.

Kudretten inen bu top nur ise, Big bang teorisinin izahından başka bir şey değildir.

Önce iki noktanın belirtilmesi gerekir. Birincisi, Nusayrilik en temel özelliği bakımından batıni ve sırri bir mezheptir. Buradaki batınilik ve sırrilik birbiriyle sebep sonuç ilişkisi sergiler, yani mezhep batıni olduğu için sırriliği esas alıp yorumlarının gizli kalmasını istemiş, kimsenin ifşaya cesaret edemeyeceği yaptırımlar koymuştur. İkincisi mezhep tarih boyunca aşiretler halinde yaşamış, aşiretler yukarıya doğru oymak denilebilecek ana aşiretlere bağlanmış, aşağıya doğru daha küçük çaplı sülaleler sıralanmış, en küçük birimden en büyüğüne kadar toplumun bütün katmanlarında sıkı kontrol mekanizmaları gelişmiştir. Sosyolojik ifadeyle Nusayriler bugün belli yerlerde büyük ölçüde, belli yerlerde kısmen, şehirlerde ise büyük ölçüde çözülmüş olmakla birlikte yakın zamana kadar "kapalı toplum" hayatı yaşamışlardır.

Bilindiği gibi Nusayri inançları temel kaynak kabul edilen Kitabü'l-mecmu'da yer alır. Belli aşamalardan geçen kimselere ulaştırılan bu eser esas itibariyle Ali'nin uluhiyetine dayanır. Eserde "ma'na" olarak anılan Ali "uluhiyeti ile ezeli, bütün yaratılmışların aslı ve gizli ilah, açık imam" olarak zikredilir . Muhammed "isim" yahut "hicab", Selman ise "bab" şeklinde nitelenir. Ali kendi nurundan Muhammed'i, o da Selman'ı yaratmıştır, denilir . Kitabü'l-mecmu'da yer almamakla birlikte bu çerçevede Allah'ın Ali'ye hululü, eytam, nakib ve necib anlayışı, gök tabakaları ve özellikleri ile Ali'nin makamı olarak ay ve güneş telakkileri diğer otantik eserlerinde detaylıca işlenir.

ee) Alevilik kısmen İslam içi, kısmen İslam dışıdır,

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 308-309.

Arif bilir iç yüzün

Birincisi Aleviliğin gerçekte Hz. Ali ve imamlarla ilgisinin bulunmadığı ve dolayısıyla gerçekte onun ayrı bir din olduğu iddialarıdır. Bu anlayışta olanlar Aleviler'in büyük tepkisi çekmekle birlikte Ali'siz Alevilik adıyla kitap bile kaleme almışlardır , ikincisi ise Aleviliğin gerçekte Oniki imam Şiiliği olduğu, zaman içinde Osmanlı'lar'ın Bektaşiliği geliştirerek Aleviliği bu anlamda yozlaştırıp muhtevasını boşalttıkları, dolayısıyla Aleviler'in yeniden kendini bulmaları için Şia inançları ve Ca'feri fıkhına dönmeleri gerektiği iddialarıdır . Bu yaklaşımı sergileyenler Alevi muhitlerine yaklaşarak bazı Alevileri ikna etmeyi başarmış, bu çerçevede Çorum'da ve İstanbul'da bazı cami camiler açılmış, Ehl-i beyt vakfına destek verilmiş ve bir dizi faaliyet başlatılmıştır.

Bunun izahını yapabilmek için öncelikle Muhammed kelimesinin ne anlama geldiğinin iyi bilinmesi gerekiyordu. Beni sürekli araştırmaya iten, Muhammed sözünün ne anlama geldiği idi. Şu söz etrafında sürekli çelişkiye düşüyor ve sürekli araştırıyor, bir türlü işin içinden çıkamıyordum. Cevabı?John Kingsley Birge?nin Alevi Bektaşi Tarihi? isimli kitabin 230 -231. sayfalarında buldum.

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 313.

al) Allah İnancı

Bk. Ahmet Turan, a. g. tez, s. 71.

bb) Alevilik Zerdüştiliğin uzantısıdır,

Bu husustaki eserlerin bazıları şunlardır: Reha Çamuroğlu, Günümüz Aleviliğinin Sorunları, İstanbul 1992; Cemal Şener, Alevi Sorunu Üstüne Düşünceler, İstanbul 1994; Fuat Bozkurt, Çağdaşlaşma Sürecinde Alevilik, İstanbul 2000.

evet bir alevi olarak sana katılıyor ve teşekkür ediyorum ebu übeyde haklısınız cem ve namaz birbirinden çok farklı olduğu gibi alevilikle müslümanlık da birbirinden çok farklı yani biz aleviyiz siz müslümansınız olaya bu şekilde yaklaşılması lazım ve biz müslümanlığın özüyüz ya da haydi koçlarım siz de müslümansınız koşun camiye gibi sözlerin ne kadar geçersiz olduğu anlaşılmalıdır ayrıca dediğin gibi cemin tarihi islamiyetin doğuşundan bile daha esli tarihlerdedir

Eğer gerçekte oruç "kişinin kendisini kötülüklerden koruması" ise bu anlamda oruç neden ramazan ayı ile sınırlı olsun? Eğer Allah'ın istediği oruç bu ise neden müslümanların tamamına yakını yeme, içme ve cinsellikten uzak durmaya yönelik bir oruç tutmaktadır?

gg) Alevilik İslam'ın Anadolu yorumudur,

Diğer taraftan toplumun çoğunluğunu teşkil eden teist Alevilerin inandıkları Tanrı'nın mahiyeti ve nitelikleriyle ilgili de farklılıklar vardır. Henüz rakamlara dayanan veriler bulunmamakla birlikte, muhtelif yerlerde yaptığımız görüşmelerde bu kesimin yer yer Kur'an?i tanrı telakkisine paralel, yer yer de bununla çelişkili bir anlayışa sahip oldukları müşahede edilmiştir.

Arşta yeşil kandil nur olmadı mı?

Kamillerin ezber dediği budur

1. Hz. Ali'nin imameti Kur'an'da yer almakta mıdır?

c4) Küreselleşmenin damgasını vurduğu çağımızda her şey şeffaflığa doğru giderken "katı bir gizlilik ilkesine dayalı gelenek"in gücü, tutarlılığı ve kabul edilebilirliği birçok kişinin zihninde "inanç güvensizliği" meydana getirmiştir.

Şii dünyada en tartışmalı hususlardan birini teşkil eden velayet-i fakih konusunda Türkiye'deki Ca'feri'ler arasında da birtakım problemler yaşanmaktadır. Bunu Humeyni'nin geliştirip uygulamaya koyduğu boyutta kabul edenler bulunduğu gibi böyle bir anlayışın klasik Şia'daki "intizar" anlayışına ters düştüğü gerekçesiyle kabul edilemez görenler de vardır. Esas itibariyle problem daha çok Şii alimler arasında yaşanmakla birlikte bunun bir dereceye kadar halka yansıyan boyutu da bulunmaktadır.

Bk. Nasreddin Eskiocak, Yaratıcının Azameti ve Doğadaki Kudreti, İstanbul 1997.

A) Aleviliğin Mahiyeti İle İlgili Problemler

Aynayı yüzümüze tutmakla birlikte ortaya çıkan eylem, ışığın yansıması demektir. Bu ışık Ali denilen Kadimden beri süre gelen tanrısal ışıktır. İsmi de Muhammed olmuştur. Ama bütün bunlara rağmen yinede, aslı, özü geçmişi Ali?dir.

ff) Alevilik İslam dininin özüdür,

c) Baştan beri şifahi ve mitolojik teoloji olduğu için işlenmiş, sistematik ve kitabi bir yönünün bulunmaması,

Başlıca Irak'ın Sincar dağları çevresi ile Azerbaycan ve Ermenistan'ın bazı bölgeleri, ayrıca Türkiye'de Mardin, Urfa, Diyarbakın ve Siirt illerine bağlı kimi yerleşim merkezlerinde yaşayan Yezidiler vaktiyle daha fazla nüfusa sahipken bugün ülkemizde 30.000 civarında bir sayıya sahiptir .

Bk. Ali Özsuy Dede Şiirleri ve Görüşleri , İstanbul 1991, s. 23, 28, 43-48.

c3) Dini bakımdan örgütlenmeye gidilememiştir. Söz gelimi, Anadolu Alevileri'nin vakıf, dernek ya da başka organizasyonlar halinde birçok örgütlenmesi olduğu halde kendileri bazı sosyal faaliyetlere yönelik hem sayı olarak birkaçla sınırlı hem de içeriği zayıf vakıf ve dernekle iktifa etmek zorunda kalmışlardır.

Bektaşiler ince bir kurnazlıkla, yaratılışta ortaya çıkan o Tanrısal ışığı Ali ve Nur'u Muhammed ile bir tutarlar. Aslında?Nuru Muhammed? tanrısal olan Ali?nin kendisidir.?

Ve yine başka bir Bektaşi Mihrabı

"Ali?nin tanrısallığı" demişsiniz..

Örnek olarak bk. Faik Bulut, Ali'siz Alevilik, İstanbul 1997.

d) Velayet-i Fakih Tartışmaları

Hz ALİNİN ULUHİYETİ İTİKADINI NUSAYRİLER SAVUNMUŞTUR:

Adem Baba Havva ile, Hem Allemel'esma ile

?Levhi mahfuz dur yüzün

Davut Okçu, a. g. e., s. 22.

Daha açık ifadesiyle Türkiye'deki Ca'feri toplumu, dini açıdan azınlık olmalarının da getirdiği bir psikoloji ile Şiilik'in Sünnilik'ten ayrıldığı konuları zaman zaman gündeme getirip sorgulamaktadır. Bu sorgulama daha çok eğitim seviyesi ilköğretimi aşan ve diğer inanç gruplarının bulunduğu büyük şehirlerde yaşayan kimseler tarafından yapılıyor. Yaptığımız görüşmelerden elde ettiğimiz sonuca göre işaret edilen kategorideki şahıslar farklı konulara ilişkin soru ve sorgulamalarını daha çok tek yönlü olarak, yani Caferi alimlerle görüşerek gerçekleştirmeye çalışıyorlar. Bu durumun farkında olan Ca'feri alimler, tabiatıyla, de en çok bu alanda donanımlarını geliştiriyor ve irşatlarda en çok bu konular üzerine yoğunlaşıyorlar.

ne güzel. islamiyetin doğuşundan da evvel olması. madem islamiyetten önce dinler tarihine geçen, tüm dünya teologların, din bilimcilerinin dinler tarihicilerin bildiği bir husutan bahsediyorsunuz... onların naklettiği yazılı kaynak varmı yoksa yine kendi aranızdaki kulaktan kulağamı devam ediyor bu bilgi..

Mürcıe'nin iman tanımları için bkz. Kutlu, Sönmez, Türklerin İslamlaşma Surecinde Mürci ve Tesirleri, Ankara 2000,125130

a2) Ölüm Sonrası Hayat

Allah bir Muhammed Ali ötesi

Anu serheyler sözün

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 299.

Burada işaret edilen vakıa Alevi toplumunu iki problemle yüz yüze getirmiştir:

Müminlere penah oldur, Ali göründü gözüme

Ali Rahim Ali Rahman, Ali göründü gözüme

İsa'yı Ruhullah oldur, İki alemde Şah oldur

Ayrıntılı bilgi için bk. İlyas Üzüm, İnanç Esasları Açısından Türkiye'de Ca'ferilik , İstanbul 1993, s. 83 vd., s. 351

ba) Kaynak Problemi

Bizim toplumla doğrudan temas kurarak değil, onlarla iç içe yaşarak, bir dereceye kadar onların ahvaline vakıf olanlardan öğrendiğimiz kadarıyla, oruçla ilgili bu yaklaşım namaz ve hacla ilgili olarak da yapılmaktadır. Bize nakledildiğine göre dil avantajı dolayısıyla muhtelif Arap ülkelerine gidip gelen Nusayri fertlerinden birçok kişi camileri, minareleri, ramazan ayındaki ibadetleri ve hac mevsimindeki menasiki gördüklerinde kendi beldelerine döner dönmez şeyhlerle uzun tartışmalara girmiş ve kendi itikatları konusunda derin şüphelere girdiklerini gizlememişlerdir.

İslam kaynaklarında şöyle denmektedir; Tanrı evreni yaratmadan önce kendi ışığından şanlı dostu efendimizin ışığını yarattı. Sonra, bu ışıktan (Muhammed?in ışığından peygamberlerin ve tüm yaratıkların ruhlarını yarattı. Aslında bu hadis?in dediği gibi?Dünya bu nur?u Muhammed sayesinde yaratılır. ?Aslında gökleri yaratmamıştım., fakat senin için? Tanrı?nın tahtı, arş, levhi mahfuz ve Tanrı?nın yaratma işlemini gerçekleştirdiği son güne kadar olacak her şeyi tablet üzerine yazacağı kalem.

Bir başkası

Çerhi felek sema ile, Ali göründü gözüme

Genel karakteri bu olan Alevilik'in gerçek anlamda mahiyeti ve İslam diniyle ilişkisi konusunda Alevi aydınlar arasında çok çelişki anlayışlar doğmuş ve büyük problem ve polemikler yaşanmaya başlanmıştır. Alevi aydınları arasında yapılan bir çalışmada, bu çerçevede, birbiriyle tezat arz eden birçok görüş belirlenmiş olup bunların belli başlıları şöyle sıralanmışür:

ESONTO KARDEŞİM O KATLKİAM EDEBİYATRINI BENCE BURDA YAPMA.. o edebiyatın ne olduğunu en son Dersim TARTIŞMASINDA "GEREKENLER yapılacak diyenlerin gerekeni tıpış tıpış yaprken" gördük..

Bk. aynı tez, s. 282.

Günümüzde, Türkiye'de yaşayan gayr-ı Sünni kesimler Ca'feri Azeriler, Aleviler, Nusayriler ve Yezidiler olmak üzere dört grup olup bunlardan ilki hariç diğer gruplar heterodoks niteliklidir.

"Toplumun benimsediği inançlarla hakim İslami inançlardaki farklılıkların farkındalığı, sorgulanması ve kısmen tereddütlere yol açması". Başka bir ifadeyle toplum, daha doğrusu toplumda belli kesimler dini inanç ve hayat adına önemsediği iman esası ya da esaslarıyla, bazı ameli hususların İslam toplumunun büyük çoğunluğunu teşkil eden zümrelerde farklı olması karşısında birtakım sorunlarla karşılaşmaktadır. Acaba kendileri mi haklı, müslümanların çoğunluğu mu, Kur'an'a bakıldığında hangi tarafın yaklaşımları daha sağlıklı, akli ilkeler bazında düşünüldüğünde hangi anlayış benimsenmeye daha uygun, keza tarihi seyir kimin haklılığın altını çiziyor?

X. yüzyılda göçebe Türkler'in İslam dinini benimsemesiyle başlayıp günümüze kadar devam eden on asırlık tarihi süreç içinde eski dini inançlar, İslam diniyle ilgili anlayışlar, bilahare, Hurufilik, son olarak da yüzeysel nitelikte Oniki imam Şiiliği'nin "karma" bir yapısından ibaret olup Kalenderilik, Vefailik, Haydarilik ve Yesevilik adlarıyla anılmış olan, XV. yüzyılın sonlarına doğru Bektaşilik ve Kızılbaşlık diye ikiye ayrılarak varlığını devam ettiren ve bugün her iki kesimi ifade etmek üzere Alevi tabirinin kullanıldığı bu yapı, genel karakteri itibariyle İslam'a samimi biçimde intisap vurgusu yapan, ancak yaşanan tarihi ve sosyolojik şartlar dolayısıyla kitabi İslam'ı hem inanç hem ameli hayat itibariyle öğrenme, hazmetme ve hayata geçirme imkanı bulamayan "gayr-ı Sünni, yüzeysel biçimde batını, gali Şii anlayışlara sahip, hakim rengi itibariyle tasavvufi bir özelliğin" sahibidir.

Ay Muhammed nur içinde...

İstanbul'da yapılan bir ankette (bk. Ali Aktaş, "Kent Ortamında Aleviler'in Kendini Tanımlama Biçimleri ve inanç Ritüellerini Uygulama Sıklıklarının Sosyolojik Açıdan Değerlendirilmesi", l. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Sempozyumu Bildirileri, Ankara 1999 s. 449- 482) toplumun inanç durumunu tesbite yönelik sınrlar sorulmuş olmakla birlikte örneklemin bütün Alevi toplumunu kapsayacak şekilde belirlenmemiş olması sebebiyle verilen oranların güvenilirlik taşımadığı görülmüştür.

Allah bir Muhammed Ali?

Toplumda genel İslami inançlarla karşılaştırıldığında, kabul etme oranının düştüğü bir başka anlayış rec'attır. "Kıyamet öncesi hakları yenip zulme maruz kalan İmamlarla onlara zulüm eden zorbaların dirilip yeniden dünyaya gelmeleri" olarak tanımlanan bu inanç Ca'feri toplumunda çok öne çıkartılan bir inanç olmamakla birlikte, klasik kaynaklarda yer alan ve bugün de zaman zaman dile getirilen bir anlayıştır. Şii gelenek içerisinde bazı rivayetlerle desteklenen bu inanç toplumda % 62,4'lük bir kesim tarafından kabul görmektedir. Ancak derinlemesine yapılan görüşmelerde toplumun ankete yansıyan orandan daha fazlasının bu konuda şüphe ya da inkar içinde oldukları anlaşılmıştır. Yine görüşmelerden anlaşıldığı kadarıyla bu şüphe ve inkarların sebebi konunun açık bir şekilde Kur"n ayetleriyle desteklenmemesi, akli bakımdan da olabilirliği konusunda büyük boşlukların bulunduğunun düşünülmesidir.

Reha Çamuroğlu, Günümüz Aleviliği'nin Sorunları, s. 122.

Bk. Kitabü'l-mecmu, s. 404.

diğer başlıkta dile getirmiş olabilirsin.. ama o başlıkta ben bulamam ne dediğinizi.. tek cümleyle tekrarlarsınız. memnun olurum.

Burada, belirten noktadan hareketle Ca'feri toplumun yaşadığı problemlere Şiiliğin hakim İslami anlayıştan ayrıldığı imametin nasla tayini, mehdilik, rec'at, velayet-i fakih olmak üzere dört nokta etrafında işarette bulunulacaktır

Dini kimlik konusunun, başka bir ifadeyle Yezidiler'in İslam'la ilişkisinin toplumda birtakım köklü değişiklere yol açabileceğini ifade etmek gerekir. Zira dini kimliğim İslam olarak belirleyen bir grubun, hiç değilse bir kesimi, şimdi veya ileride kendi gelenekleriyle İslam arasındaki ilişkiyi inceleyerek birtakım sonuçlara varmak isteyeceği tabiidir. Burada, problemli olduğunu düşündüğümüz husus üst kimlikle ilgili problemlerin toplumun ne kadarı tarafından, ne şekilde ve nereye kadar "İslam" olarak belirlendiğidir. Söz gelimi, Batı'da yaşayan Yezidi emirinin yayımladığı bildirilerde kendilerini "İslam içinde bir grup" olarak değerlendirmeye yönelik hiçbir ipucu yoktur.

Genel Şia akaidinin mehdilikle ilgili olarak, onun "on birinci imam Hasan el-Askeri'nin oğlu olduğu ve 260/873 tarihinde gizliliğe çekildiği, halen hayatta olup bir gün yer yüzüne dönmek suretiyle kötülük ve zulümle dolan dünyaya adaleti tesis edeceği" biçimindeki anlayış Ca'feri toplumunda genel olarak kabul görmüştür. Fakat yapılan saha çalışmasının sonuçlarında azımsanmayacak bir oranının bu konuda resmi anlayış karşısında ya ciddi şüphe ya da inkar içinde oldukları görülmüştür.

2. Kaynak problemi. Heterodoks gruplardan Aleviler'in sözlü ve yazılı kaynakları sağlıklı bir şekilde ortaya konmuş olmadığı gibi, az çok ortaya konulan kaynaklarda da inanç konularına ilişkin çelişkili görüşler sistematize edilerek ele alınmamıştır. Dolayısıyla kaynaklardaki çelişkiler toplumda da müşahede edilmekte, her biri Aleviliğe referans veren birbiriyle taban tabana zıt birçok görüş ortaya atılmaktadır. Nusayriler ise otantik kaynaklarını, bırakalım ilim dünyasına vermeyi, belli aşamalardan geçmemiş kendi mensuplarına da göstermemektedirler. Aynı husus Yezidiler için de geçerlidir. Kaynaklarla ilgili bu vakıa grupların özellikle aydın kesimleri arasında birçok soruna sebebiyet vermektedir.

sayın esonto aşağıdaki yazıyı iyi okuyun:

Bk. Buyruk (nşr. Fuat Bozkurt, İstanbul 1982, s. 108.

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 315.

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 309.

Hem yazandır, hem bozandır, levhi mahfuz kalemi

Burada, söz konusu kesimin kendi içindeki gruplanmaları, bazı önemli konularda yaşadıkları dahili ihtilaflar ve yeni yetişen kuşakların "dindarlaştırılmasına yönelik" çabaları gibi konulara girmeksizin inanç alanında kolayca gözlemlenen açık, dikkate değer bazı problemlerine işaret etmekle yetinilecektir. Toplum, günümüzde, öteki dini gruplar gibi dini pratiklerin yaşanmasında gözle görülür bir "gevşeklik ve ilgi azlığı" içindedir. Ancak toplumda bunu aşan başka bir boyut vardır:

Alevi nüfusla ilgili birçok spekülasyon yapılmakta olup gerçekle bu nüfusun %6, l ile%9 dolayında olduğu ortaya konulmuştur (İlyas Üzüm, Günümüz Aleviliği, Ankara 1997, s. 22-23; ayrıca Tesev tarafından Türkiye genelinde yapılan bir saha çalışmasında "hangi mezheptensiniz?" sorusuna "Alevi" cevabı verenler %3,9 olarak gerçekleşmiştir (Ali Çarkoglu, Binnaz Toprak, Türkiye'de Din, Toptum ve Siyaset, İstanbul 200(1, s. 24.

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 312-313.

Toplum, dini üst kimlik itibariyle müslümandır. Diğer semavi kitaplarla birlikte Kur'an'ın ilahi bir kelam olduğu kabul edilir ve büyük saygı gösterilir. Dindar kesim çocuklarını Kur'an öğrenmeleri için yaz aylarında kurslara gönderirler. Şeyhler içerisinde Kur'an'a derin nüfuzu olanlar bulunur. Cenazelerde mutlaka Kur'an okunur. Ancak Kur'an'daki gerek inançlarla, gerek ameli hususlarla ilgili ayetler hiçbir zaman "zahiri" şekliyle benimsenmeyip bunların "batını" anlamının bulunduğu, dikkate alınması gerekenin de bunlar olduğu söylenir. Görüşmelerden elde ettiğimiz sonuçlara göre, bu konuda önemli bir örnek oruç ibadetidir. Nusayriler -mezhebi zorlayan muayyen bir kesim hariç- ramazan orucu tutmazlar. Çünkü şeyhlere göre oruç "insanın dilini, aklım ve kalbini kötü şeylerden korumasıdır". Bu yapıldığı takdirde oruçla kast edilen ibadet yerine getirilmiş, demektir. Görüşmelerde bize aktarılmamış olmakla birlikte, kanaatimizce bu açıklama orucun batını yorumunun "aleni" bir yönü olmalıdır. Gerçekte oruç, "İlahi sırlar"ı başkalarına açıklamama şeklinde kabul edilmektedir. Bu vakıa bugün Nusayri toplumunun en azından bir kesiminde sorgulanmaktadır:

ii) Alevilik bir yaşam biçimidir,

Yezidiler dini kimlik olarak kendilerini "yezidi" olarak anarlar. Bu isim hem kendilerinin benimseyip kullandığı hem de kendileri dışındakilerin onları andığı isimlendirmedir. Ancak bu noktada Yezidiliğin İslam'la ilişkisinin ne olduğu sorusunun cevabı önem taşımaktadır. Yezidiler İslam'a nasıl bakıyorlar? İslam'ı üst bir dini kimlik olarak kabul ediyorlar mı? Ayrıca bu sorular kadar önemli olmamakla beraber bölgedeki müslümanlar onların İslam'la ilişkisi konusunda ne diyorlar?

Sırrını saklayan erdir

a3) Oniki İmam Anlayışı

Tabii olarak Türkiye'deki Ca'feriler de klasik Şia'da olduğu şekliyle Ali'nin imametini ve onun Allah tarafından tayin edilmiş olduğunu benimsemişlerdir. Ali'den sonra onun soyundan gelen on bir kişinin de imam olduğunu, bunların sonuncusu mehdi olup bir gün yeryüzüne döneceğini kabul etmişlerdir. Ancak yapılan saha çalışmasında onların bu konudaki inançlarının İslam'ın genel inanç konularıyla ilgili kabullerine göre daha sorunlu olduğu ortaya çıkmıştır. İşaret edilen çalışmada, söz gelimi, Hz. Muhammed'in peygamberliğini kabul edenlerin oranı %96,2 olarak gerçekleşirken ; Hz. Ali'nin Allah ve resulü tarafından tayin edilmiş ilk imam olduğu yolundaki resmi Şii anlayışı benimseyenler %57,9 biçiminde tabloya yansımıştır. Yaptığımız görüşmelerde toplumun özellikle dindar kesiminde Ali'nin imametine karşı güçlü ve sarsılmaz bir inanış olmakla birlikte, inançlar konusunda sorgulamacı ve eğitim seviyesi ilköğretim düzeyinin üstünde olanların en azından bir bölümünün yine Ali ile ilgili muhabbet ve takdirlerine eksiklik getirmeksizin bunun dini dayanağı konusundaki şüphelerini gideremedikleri anlaşılmıştır. Bu kategoriye giren kimseler, konuyla ilgili Kur'an'ın yaklaşımını incelediklerini, fakat bu konuda getirilen ayetlerin açık bir şekilde mezhebi inançlarını destekler bir karakter arz etmediğini gördüklerini ifade etmişlerdir. Belirtmek gerekir ki bu husus, işaret edilen türdeki kişilerin Ca'feri kimliği reddetmeleri ile sonuçlanmış değildir. Zira Ca'feri kitle içerisinde bu anlamda mezhep değiştiren ve bunu ilan eden kimse yok gibidir. Esasen sosyal hayatının bir parçasını teşkil eden mezhebi kimlik toplumda genel olarak sürmekle birlikte burada işaret edilmek istenen husus belli kesimlerde belli konulardaki problemlerin gündeme pek getirilmeksizin sessiz bir şekilde devam ettiği hususudur.

Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi

Ahmed Yaşar Ocak, "Babailer İsyanından Kızılbaşlığa", Belleten, LIV (Nisan 2000), sy. 239, s. 156.

Bütün bu anlayışlar Nusayri soydan gelen herkese değil, sadece erkeklere, onlardan da belli yaştan sonra birkaç aşamalı olarak eğitime tabi tutulan kimselere öğretilir. Vaktiyle Nusayri geçmişe sahip olanlardan öğrendiğimiz kadarıyla, bu noktada bugün toplumun içinde bulunduğu sıkıntılardan iki tanesi şöyle özetlenebilir:

Bir ucu var çar içinde...

Nazar eyledim özüme, Ali göründü gözüme

Yrd. Doç. Dr. Erkan Yar Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 297.

bazıları bu forumda Cemin Kur'an'da bahsedilen namaz olduğunu delilsizce dile getirmeye çalışıyor.. Kimsenin Cemine ve cemevine karışmayız.. hatta kültürel bir zenginlik olarak ta destekleriz.. ama olayı Hz Kurana dayandırayım dediğin an Allah'a ve Resulüne, damadına iftira atma gibi bir rezalete girme durumu vardır.. buna izin vermeyiz..

2. olarak madem islamiyetten önceye dayanır neden ismi alevilik?Neden Hz Alininn ismi?

Son olarak şu da belirtilmelidir ki günümüzde Alevi kitlenin büyük çoğunluğunun geleneksel ritüelleri yerine getirme konusundaki "gevşekliği" başka sebeplerin yanında, yukarıda bir kısmına işaret edilen genel Alevi inançlarına yönelik problemlerle de ilişkili görülmelidir.

İşte sırlanma böyle gerçekleşmiştir. Hem kendilerini korumuşlar, hem de kendi taraflarını yüzlerce yıldır koruyabilmişler..

4. Senkretizmin Başka Bir Kurbanı: Yezidiler

Alevilerin birkısmı Kuranı referans olarak kabul etmezler. Bunu bizzat Tvdeki tartışmalardan dinledim. hatta aleviliği hz. Şite dayandıranı da gördük veya Atesitin aleviliğinden sözedenide.. Nasıl oluyorda onların cemi de Kurandaki bahsedilen namaz oluyor?onlar zaten Kuranı referans olarak görmüyoruz demiyorlarmıydı?ortada bir gariplik yokmu?

Bk. İsmail Kaygusuz, Görmediğim Tanrı'ya Tapmam, İstanbul 1996, s. 11-13, 27, 34,46.

b) Senkretizm Çıkmazı

Örnek olarak Hz. Peygamberle birlikte Oniki İmam'a atfedilen rivayetlerini derlendiği en hacimli eser olarak yüz on bir ciltlik Hihant'l-envar (Beyrut 1403/1983) zikredilebilir.

Şia'da imamet anlayışının merkezi bir konumda olduğu açıktır. Fırka ortaya çıkışını imamet anlayışına borçlu olduğu gibi tarih boyunca geçirdiği merhaleleri de bu çerçevede geliştirdiği anlayışlara borçludur. Tarih boyunca Şii müelliflerin tartışmasız en çok eser yazdığı konu olan imamet müslümanların genel çoğunluğuna mensup alimler tarafından reddedilmiş, Şia bütün çabalarına rağmen birçok başka sebeplerle birlikte bu çerçevedeki anlayışına bağlı olarak İslam toplumunun ancak %6-10 arasında gösterilen bir nisbete ulaşabilmiştir. Şia inançlarının merkezini teşkil eden imamet anlayışının temelinde de "Hz. Ali'nin Peygamber'den sonra ilahi tayinle imameti geçmesi" olduğu bilinmektedir.

Dini inanış ve yaşayış bakımından toplumda, en azından bazı kimselerin dile getirdiği en büyük sıkıntılardan birisi gizlilik prensibi konusundaki katılıktır. Her grupta bir dereceye kadar gizlilik bulunmasının normal karşılanması gerektiğini düşünen bu kimseler dinin -tenasüh anlayışı hariç- neredeyse tamamının gizlilik perdesi içinde kalmasını anlaşılabilir bulmadıklarını kaydetmişlerdir. Bu çerçevede ortaya çıkan problemlerin bir kısmı şöyle sıralanabilir:

Külli dertlerin dermanı, yaraların merhemi

1. Kimlik problemi. Sözü edilen gruplar, İslam'ın üst bir dini kimlik olup olmadığı, eğer üst kimlik ise Kur'an'ın inanç ve ibadet alanındaki açık hükümleri ile kendilerinin bu hükümler karşısındaki tutumunun neden farklı olduğu sorusunu sormakta, bu çerçevede birçok tartışma ve polemikler yaşanmaktadır. Aleviler ve Nusayriler büyük çoğunluğu itibariyle İslam'i dini üst kimlik olarak benimsemekte, Yezidiler'de ise bu istikamette gelişen eğilimler olmakla birlikte onların daha çekingen oldukları görülmektedir. Ancak bu grupların hiçbirisi aralarında belli kesimlerin dile getirdiği "üst kimlik" ile "alt kimlik" arasında görülen bu geniş mesafenin mevcudiyeti vakıasının doğurduğu bir dizi soruyu ikna edici biçimde cevaplandırabilmiş değildir.

Nuseyriler?in etkin durumlarıyla ilgili bazı spekülasyonlar yapılmakla birlikte mahallinde yaptığımız çalışmalarda adı geçen toplumun-kahir ekseriyetle-kendisini Arap asıllı olarak gördüğü tesbit edilmiştir.

Bin bir ismi vardır, bir ismin Hu?dur

Gerek eserlerine yansıyan gerekse konuşulduğunda fark edilen dini önderlerin bu farklı ve çelişkili yaklaşımları toplumdaki karışıklıkları artırmaktadır. Kendileriyle görüştüğümüz bir grup Alevi genç, Aleviliği gerçek anlamda öğrenmek istediklerini, önce muhtelif eserlere baktıklarını, fakat açık ve net bir tablo ile karşılaşamadıklarını, bunun üzerine pirlerle görüşmeye karar verip değişik pirleri dinlediklerini fakat tıpkı kitaplarda olduğu gibi onların sözlerinde birbirini tutmayan farklı yaklaşımlar müşahede ettiklerini, sonunda da ciddi anlamda kafalarının kanşması üzerine doğruya ulaşmak için bizzat kendilerinin bir araştırma grubu oluşturduklarını belirtmişlerdir.

Türkiye'deki Azeri Ca'feriler bir taraftan dil ve kültürel olarak bölgesel uzantıları itibariyle Kuzey Azerbaycan ve Nahçıvan'daki, bir taraftan aynı gerekçelerin yanında alimlerinin son zamanlarda eğitim gördüğü yer olması bakımından İran'daki Ca'ferilik'Ie ilişkili olmakla birlikte kısmen kendine mahsus özellikler taşır. Son zamanlarda binlerce insanın katılımıyla Aşura günlerinde yapılan matem programlarıyla medyada konu olan Ca'feri Azeriler Alevi dedesi Fermam Altun'un önderliğinde çalışmalarını sürdüren Ehl-i Beyt Vakfı'nın bazı programları dolayısıyla da gündeme gelmektedirler. Sayıları giderek artan camilerinden başka birçok yayın evleri, tercüme ve telif eserleri, internette web sayfaları ve türlü sosyal organizasyonları bulunan Ca'feriler kendi inanç ve fıkıhları çerçevesinde dini hayatlarını devam ettirmektedirler.

?Pir Sultan?ım bu bir sırdır

Yrd. Doç. Dr. Erkan Yar Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 289-297.

Ayine tuttum yüzüme, Ali göründü gözüme

Ahmet Turan Türkiye'deki Yezidi nüfusu 24.309 olarak verir (Güneydoğun Anadolu Yezidiliği, Doçentlik tezi, Samsun 1987, s. 68).

11) Alevilik materyalist bir anlayıştır .

Diğer taraftan bu problemle ilgili olarak Aleviliğin "kendinde ne olduğu", başka bir ifadeyle onun müstakil bir din mi, yoksa bir dinin içinde alt oluşum mu olduğu sorusu; eğer İslam içinde bir oluşum ise bu takdirde onun bir mezhep mi yoksa tarikat mı olduğu; İslam içinde bir mezhep yahut tarikatsa İslam'ın ana kaynağı Kur'an ile irtibatının geçmişte nasıl bir özellik arz ettiği sorularının cevabı önem taşıyıp bunların doğru, açık ve anlaşılır biçimde ortaya konması gerekir; aksi halde bu çerçevedeki problemler yeni problemlerin doğmasına yol açacak ve sorunlar katlanarak devam edecektir.

Ay Ali'dir gün Muhammed

Geniş bilgi İçin bk. İlyas Üzüm, "Türkiye'de Nusayri Önderlerinin Eserlerinde İnanç Konularına Yaklaşım", İslam Araştırmaları Dergisi, sy. 4, 2000, s. 173-187.

Şia?nın konuyla ilgili getirdiği ayetler ve bunların değerlendirilmesi için bk. Yusuf Şevki Yavuz, "İmamiyye'nin Usuli'd-din'e İlişkin Görüşlerinin Değerlendirilmesi , İstanbul 1993, s. 671 -675.

hh) Alevilik ilahilik ve irfanilik bütünüdür,

2. Hakim İslami Anlayışla Çelişen Noktalarda Keskinleşen, Keskinleştikçe De Aşınan Kesim: Ca'feri Azeriler

Ali evvel Ali ahır, Ali batın Ali zahir

Maddelerin tam listesi için bk. Ahmet Turan, a. g. tez, s. 72-74.

a) Ortaya çıkışı itibariyle diğer kelamı mezhepler gibi birtakım teolojik tartışmaların ürünü olmayıp sosyo-ekonomik ve siyasi şartların tabii seyriyle oluşan bir yapı arz etmesi,

Elya, Ali dir. Sadık ağa?nın bu dörtlüğünde açıkça ifade edilmektedir.

Toplumun tevhid, nübüvvet ve ahiret gibi temel İslami inançlarla ilgili kabulü %95'lerin üzerinde seyrederken hakim İslami anlayıştan farklı biçimde benimsenen -yukarıda işaret edilen özellikte- mehdi inancına sahip olanların oranı %64,5 olarak belirlenmiştir . Yapılan görüşmelerde de toplumun dikkate değer bir bölümünün mezhepte ortaya konduğu biçimindeki mehdi telakkisine asla sahip olmadığı, fakat bu kanaatini çeşitli sebepler dolayısıyla açığa vurmadığı, mehdinin varlığı konusunda şüphe taşıyanların gerçekte, tabloya yansıyan orandan daha fazla olduğu anlaşılmıştır. Toplumu bu konuda tereddüde sevk eden en önemli husus ise alimler tarafından Hızır, ashab-ı kehf gibi bazı örneklerle anlaşılabilir kılınmaya çalışılmakla birlikte, 1000 yılı aşkın bir süredir böyle bir insanın bir yerlerde gizlenmiş olarak halen hayatta olduğunun kabulündeki güçlük olarak ifadelendirilmektedir.

b) Zahir-Batın Çelişkisi

15. yy. dan önceki inanç öğelerimizi izah eden edebiyatımızda, Yunus Emre ve Kaygusuz Abdal?ın eserlerinde daha farklı bir söylem ile karşılaşmaktayız.

2... Cem ayinlerinin başlangıç tarihi nedir?.. kayıtlardaki ilk ayin hangi asırda yapılmıştır?bunu efsanelere hikayelere girmeden yazılı bir kaynaktan cevaplayınca sorun kendiliğimden çözülür..

Ali tayyib Ali tahir, Ali göründü gözüme

c) Yezidi İnançlarının Yaşanabilirliği Problemi

a) Dini Kimlik Sorunu

Velayet-i fakih anlayışına müsbet bakanlar Hameney'i veliyy-i emr olarak görürken aksi kanaatte olanlar onun en çok bir müetehit olabileceğini düşünmektedirler. Burada alimler arasında yaşanan en büyük problemlerden birisi "mehdinin zuhuru ve bu zuhurun çabuklaşması için yer yüzünün kötülükle dolması" şartının fakihin yönetime el koymasıyla "gecikeceği" düşüncesidir. Diğer taraftan bir başka problem "a'lamiyet'tir. Şia Hz. Ali'nin imametini bile bu zemin üzerine kurarken velayete geçecek olan fakihin devrin en üstün, en bilgin alimi olmasını zaruri görür. Oysa şu anda bu makamda bulunan Hameney'in değil "a'lem" olması yakın zamana kadar bir taklid mercii bile olmadığı, halen Şii dünyada kendisinden a'lem birçok müetehid bulunduğu, dolayısıyla onun rehberlik konumunun bu açıdan bakıldığında Şii espriye ters düştüğü düşünülmektedir.

Gir dükkanı, pazar eyle...

Başlıkta dediğim gibi bin değil binden fazla fark bulmaya hazırım. ZİZRA BENZER NOKTASI OLMAYAN 2 ŞEY ARASINDA BİN DEĞİL MİLYON FARK TA BULURSUN...

b) Orta Asya'dan Balkanlar'a, X. yüzyıldan zamanımıza kadar uzanan mekan ve zaman boyutlarında bütün bu mekanların inanç ve kültürlerinden izler ala ala gelişmiş "senkretik" bir özellik taşıması,

Büyük çoğunluğu öteden beri bölgede oturan, bir kısmı muhtelif tarihlerde kuzey ve güney Azerbaycan'dan göçlerle gelen Azeri Ca'feriler bugün Türkiye'nin Kars, Iğdır illerinin değişik yerleşim merkezleriyle pek sınırlı olarak Ağrı'nın Taşhçay ilçesi ve birkaç köyünde yaşamakta olup, 1960'lardan sonra bir kısmı batıya yapılan iç göçlerle büyük şehirlerin değişik muhitlerinde hayatlarını sürdürmektedir. Toplam nüfusları en çok bir milyon olduğu tahmin edilen adı geçen topluluğun Kars merkez ilçede iki, Iğdır merkez ilçede 10 dolayında, Ankara'da iki, İstanbul'da 25 dolayında tamamen Ca'feri fıkhına göre ibadet edilen camisi olup, köylerdeki cami ve mescitlerle birlikte bu sayı daha artan bir yekuna ulaşır .

Diğer taraftan, Alevi "yol"unun bir tür tasavvufi erkanı diyebileceğimiz ve az-çok bölgeden bölgeye değişen görgü cemi, musahiplik, muharrem erkanı, dardan indirme erkanı gibi Alevi ritüelleri toplumda büyük ölçüde terk edilmiş durumdadır. Hiç şüphe yok ki bunun en önemli sebeplerinden birisi kapalı toplum modeline göre teşekkül etmiş bu erkanın şehirleşme ile birlikte -tabii olarak- işlevini kaybetmiş olmasıdır. Göçebe yahut yarı göçebe hayatı yaşayan bir toplumda toplumun emniyeti, huzuru ve işbölümüne dayalı faaliyetlerin sürdürülmesi için son derece önemli bir fonksiyon icra eden "sorgu cemi" modern hayata geçişle birlikte bütün fonksiyonunu yitirmiş, sembolikleşmiştir. Keza işaret edilen hayat tarzında çok önemli yararlılıkları bulunan "musahiplik" akdiyle ilgili de elimizde güvenilir oranlar bulunmamakla beraber, bugün bu akdi yaparların en azından şehirlerde, yok denecek kadar azaldığı muhakkaktır.

elimde KEMAL kILIÇOĞLU TARAFINDAN HAZIRLANAN Alevi ilmihali var.. aynen bizim kıldığımız "5vakit" namazı anlatmış.. kılınması gerekliliğinide bahsetmiş Caferilerin kitabı var onlar da öyle.. Öte yanda şiiler var onların namazı da bizimkine benziyor.. peki nerden çıkıyor bu cem=namazdır iddiası?demekki fantastik bir söz söylemekten başka bir değeri yok.

daha önceki başlıklarımda bununla ilgili görüşlerimi belirttim tekrar tekrar anlatmayayım ilgilenirseniz başlıklardan okuyabilirsiniz

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 303-304.

katliam diyorsun tepkini koyabildinmi chpye?istifanı yapabildinmi?yoksa dersimli bir alevi olarak hala o partide verilen vazifeleri yapıyormusun?gerisi edebiyat

Hazreti Nuh Neciyyullah, Hem İbrahim Halilullah

Aya güne nazar eyle,

Ankehut: 29/45

Yunus Emre

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 300-301.

Sayıları günden güne artan cem evleri geçmişte cem yapılan mekanlardaki dini-tasavvufi fonksiyonu yerine getirmekten çok toplumun sosyal kimliğini canlı tutmaya yönelik işlevler görmektedir. Nitekim işaret edilen yerlerde yapılan cem toplantıları da -hem bizzat müşahedemiz hem de Alevi dini önderlerinin beyanı ile-otantik nitelikteki dini meclisler olmayıp sembolik karakterde toplantılardan ibarettir.

Farklı değerlendirmeler de bulunmakla birlikte kullandıkları mahalli dilin Arapça olması sebebiyle Arap asıllı kabul edilen Türkiye Nusayrileri geçmişte ziraatçılıkla meşgul oldukları için çiftçi anlamında "fellah", uzun zaman sürecinde toprak sahiplerinin yanında ırgat olarak çalıştıkları için dilleriyle de ilişkili olmak üzere "Arap uşağı", mezhebi kimlikleri dolayısıyla I. Dünya savaşından sonra "Alevi", Türkmen ve Kürt Alevileri'nden ayrılmak için de daha yaygın olarak "Arap Alevileri" diye anılmaktadır . Bugün Hatay ve çevresinde 400.000, Adana ve Mersin bölgesinde da yine 400.000 dolayında olmak üzere 800.000 civarında nüfusa sahiptir oldukları söylenebilir. Mezhepte önemli bir yeri olması dolayısıyla kabarık sayıda türbeleri (söz gelimi, Mersin ve civarında 20 dolayında Nusayriler tarafından inşa edilmiş türbe olup bunlara zaman zaman yenileri ilave edilmektedir), en küçük yerleşim biriminde bile bulanan şeyh adı verilen çok sayıda dini önderi, bu önderler tarafından kaleme alınmış yirmiden fazla eseri , geçmişleriyle kıyaslandığında oldukça ilerlemiş düzeyde ekonomik gelişmişliği bulunan söz konusu toplum bugün dini hayatında oldukça zikzaklı, hatta büyük ölçüde "geleneği ile problemli" biçimde hayatiyetini devam ettirmektedir.

3... Kuranın ilk indiği coğrafya Arabistan yarımadasıdır.. ve ordakiler Kuranın inişinden beri kesintisisiz bir şekilde namaz kılmaktadır.. aralarında cem yapanlar varmı?Hz Muhammed namaz mı kılmış Cemmi yapmıştır?

Abdülkahir el-Bağdadi, el-Fark beyne 'l-fırak, Beyrut 141 1/1990, s. 279.

Yezidilik hakkındaki çalışmalar bu husustaki herhangi bir kitabın bibliyografyasının zenginliğine bakıldığında kolayca görülebilir. Söz gelimi, John S. Guest'in (The Yezidis, London 1987) eserinde konuyla ilgili bibliyografya (s. 251-282) otuz, sayfayı geçmektedir.

Kurucusu kabul edilen Şeyh Adi b. Musafir (555/1160?) zamanında, XII. yüzyılda tarih sahnesine çıkan, adı geçen şeyhin oğlu Hasan zamanında kısmen farklılaşıp devam eden ve muayyen bölgelerde gruplar halinde yaşayan Yezidiler'le ilgili, belirtmek gerekir ki, isimlerinin menşei, etnik yapıları, dilleri, tarihi arkaplanları, gerçek inançları ve dini ritüelleri hakkında birtakım çalışmalar yapılmış olmakla birlikte halen detayda birçok ihtilaflı görüş bulunmaktadır .

Bu noktada, iki ayrı kanaldan gelip toplumda birtakım soru işaretlerine ve ihtilaflara yol açan bu vakıa bütünüyle etkili olamamış bulunmakla birlikte, bilhassa ikinci kanaldan gelen teşebbüslerin henüz marjinal bir karakter taşımakla birlikte ısrarla ve hassasiyetle mevcudiyetini sürdürdüğü görülmektedir.

?Tanrı?nın önce kendi ışığından?Nuru Muhammed? denilen bir ışın yarattığı bilinen bir fikirdir.? Sayfa 230-231

ALEVİLERE GÖRE ALİSİZ ALEVİLİK:

Heterodoks grupların temel sorunları ise şöyle sıralanabilir:

Bu tür görüşler için bk. Vilayetnome-i Hacı Bektaş-ı Veli (nşr. Abdülbaki Gölpınarlı, İstanbul 1958), s. 45, 58-59, 91. Ayrıca bk. İlyas Üzüm, "Vilayetnanıe-i Hacı Bektaş-i Veli'ye Göre İslami İnanç ve İbadetler", Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Sempozyumu Bildirileri, Ankara 1999, s. 385-390.

a) Melek Tavus'un Allah'ın meleği ve elçisi olduğuna,

İrene Melikoff, Uyur İdik Uyardılar , İstanbul 1994, s. 43-44.

jj) Alevilik toplumsal bir başkaldırıdır,

Günümüz Yezidi emiri Muaviye b. İsmail el-Yezidi her ne kadar kendilerini "Zerdüştilik tarihinin Mazdakçı bir cemaati" olarak niteliyorsa da araştırmacılar Yezidilik'in Zerdüştilik'ten başka vaktiyle uzantıları bölgeye kadar gelmiş olan Sabiilik, Şamanizm, Hristiyanlık, Yahudilik ve İslam'dan muhtelif inanç ve inanç motifleri almış"senkretik bir inanış" olduğunda ittifak etmektedirler . Senkretizmin öteki senkretist anlayışlar gibi modern insanın zihninde dinin kaynağı, kendi geleneklerinin temel zemini, dinin özgünlüğü, inançlar arası geçişlerde siyasi ve sosyal faktörler etrafında birçok problem oluşturduğu bilinmektedir. Bugün Yezidi aydının bu konuda neler düşündüğü, hangi çıkmazlara sürüklendiği ve bunun neticesinde nasıl bir çözüme ulaşmayı denediğini yakından biliyor olmamakla birlikte, birtakım sorunlarla yüz yüze gelmiş olmalarının kati olduğunda şüphe duyulmamalıdır.

Önüme bir çığır geldi,

Alevi anlayışta ölüm sonrası hayatla ilgili belirsizlikler ve çelişkilerle birlikte kısmen yaygın denilebilecek görüş, "öldükten sonra insanın yer yüzüne tekrar dönmesi, ahiretin reddi, cennet ve cehenemin bu dünyada olduğu inancıdır", denilebilir. Nitekim Alevi yazar Rıza Zelyut, "Alevi kitle genel olarak İslam'ın kabul ettiği cennet ve cehennem kavramını benimsemiştir. Ancak cennet ve cehennemi, yorumlayarak, ölümden sonra insanın gideceği, hesap ve tartımdan sonra kalacakları yer olmaktan çıkartarak dünyasal bir niteliği büründürmüşlerdir" ," der. Zelyut, ilgili başlıkta ruh göçünün gerçekliğine yahut Aleviler'in böyle bir şey kabul ettiğine dair hiçbir işarette bulunmaz. Oysa bu anlayışın Alevilik'te hatırı sayılır bir yerinin olduğu bilinmektedir.

Bu tur görüşlere örnek olarak bk. Pir Sultan Abdal Divanı , İstanbul 1994, s. 121, 201, 217, 235, 359; ayrıca bk. İlyas Üzüm, "Allah Bir Muhammed Ali'dir Ali/Pir Sultan Abdal'ın Tanrı Anlayışı". Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Güz 2000, sy. 15, s. 133-153.

Ol nur idi üç mürşidin atası

Netice itibariyle, burada belli problemlerine işaret edilen söz konusu grupların dini hayatlarıyla ilgili problemlerinin hem tesbiti hem de çözüme yönelik arayışlarında sadece etnologların, antropologların, sosyologların ya da tarihçilerin değil kelamcıların da -bu disiplinin verdiği sorumluluk ilkeleri içerisinde- çalışma alanlarını genişletmeleri zaruret arz etmektedir, denilebilir. Zira sosyal bir fenomen olarak bu gruplar çeşitli disiplinlere bağlı araştırmacılar tarafından incelenebilirse de, unutmamak gerekir ki, bunlar her şeyden evvel dini gruplardır ve onların en azından inanca yönelik durumlarını en iyi anlayıp değerlendirmeye tabi tutacak olan kelamcılardır.

Bk. Ahmet Uğurlu, Alevilik'te Cem ve Musahiplik (İstanbul 1995), s. 10-12, 35.

Tanrı evreni ışıkla yaratıyor ve bu ışık İslam peygamberi tarafından, kendi ipoteğine alınıyor. Gerçek ismi Ahmed Muhtar, iken peygamberlikten sonra Muhammed oluyor. Oysaki bu ışık bu nur, bu teori, bilinen bir gerçektir. Ve Alevi Bektaşiler bunu kabul etmiyor.

Sonuç olarak yine ışık inancının insanları kendilerini bu ışıkla sır etmeyi başarmışlardır. Bu günümüze kadar sır olarak devam etmiştir, herkese açıklanmamıştır. Artık bu sır perdesi kalkmıştır. Alevi gibi, alevi duruşu sergileyebilenler yolumuzu belirleyecektir. Bunun dışında kalanlar asimilasyon sürecine hizmet etmiş olacaktır.

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 301-302.

cc) Alevilik Oniki imam Şiiliği'dir,

Aynı eser, s. 226.

Bu görüşler ve mensupları hakkında ayrıntılı bilgi için bk. İlyas Üzüm, "Kendi Yazarlarına Göre Alevilik", Tirkiye Günlüğü (1996), sy.42, s. 54-77.

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 304-305.

Velayet-i fakih anlayışı etrafından bu tartışmalar sadece nazari bir tartışma olarak kalmamakta, halkın taklid merciini seçmesi, İran'daki siyasi yapıyı değerlendirmesi, İran dışındaki ülkelerde yaşayan Şii halkın belli konularla ilgili takınacağı tutumun tayini gibi birtakım dini ve fıkhi uzantıları bulunmaktadır.

Zehra yıldızından yüz bin yıl evvel

Söz gelimi, Ehl-i beyt Vakfı'nın 2000 ve 2001 yıllarının 16 Ağustos'unda düzenlediği -tarafımızdan ila İzlenen- Hacı Bektas. Veli'yi Anma Etkinliklerinde Ca'feri Azeriler'den muayyen bir kesim salonu oldurduğu gibi konuşmacılar arasında da söz konusu gruba mensup alimler bulunmuştur.

Sina'da Kelimullah, Ali göründü gözüme

Aleviler'in "İman esasları", başka bir ifadeyle "iman prensipleri" nelerdir? Bu konuda bir liste verilebilir mi? İfade edilmelidir ki gerek yazılı kaynaklarda gerekse sözlü kaynaklarda genel kabul görmüş bir "inanç kalıbı" verilmiyor. Araştırmacıların bu konudaki beyanları çeşitlilik arz etmekle birlikte, söz gelimi, trene Melikoff başlıca inançları Tanrı'nın Ali olarak insan suretinde görünmesi, öldükten sonra ruhun yeniden bedene dönmesi ve -bazı bölgelerde- ruhun sürekli göçü olmak üzere üç esas halinde verirken , başka araştırmalarda kökenlerine işaret etmek suretiyle daha geniş bir yelpaze çizilmektedir .

Ömer, Osman, Ali?nin yareni Mustafa?dır. Bu dördünün, ulu önder olarak gördükleri yada kabul ettikleri de Ebu Bekir Sıddık'dır.

Nitekim Ömer Uluçay haklarında kaleme alınan yazıları derlediği eserinin adını Arap Aleviliği Nusayrilik

d) Nisbeten gizli olması sebebiyle açık ve net kavramlar kullanmayıp sembolist ve koyu mistik bir hususiyet sergilemesidir. Bu temel özellikler dikkate alınarak bugünkü Alevi toplumunun karşılaştığı problemler şöyle sıralanabilir:

?Nazırı Levhü kalemdir Hacı Bektaşi Veli.?

Her şirindir hezar eyle...

Nusayrilik'te kadının bir-iki husus hariç dini mükellefiyetinin bulunmadığı anlayışı toplumun yarısını teşkil eden kadınlar arasında birtakım problemlere yol açmaktadır. Kırsal bölgelerde yaşayan Nusayri kadınları geleneğin tabii akışı içinde bu vakıayı kabul etmiş olmakla birlikte, şehirlerde yaşayan ve belli eğitim kademelerinden geçmiş olan genç kızlar ya da kadınlardan hiç değilse bir bölümünün rahatsızlık duydukları kesindir. Nusayri şeyhleri bu konuda dış dünyadan gelen eleştirilere cevap verirken kadınlara büyük saygı gösterdiklerini, onların da bazı mükellefiyetlerinin bulunduğu söylerken pratikte halen bir kadının kocasının kıldığı "batıni namaz duasını" bile duymadıkları, duymalarına izin verilmediğini, keza özel dini meclislere yemek hazırladıkları halde içeriye girip konuşulanları izlemelerine asla müsaade edilmediği mahallinde yaptığımız araştırmalarda tespit edilmiştir. Bir şeyh yaptığımız görüşmede kadınların dinin "zahirinden" sorumlu olduklarını, fakat sırları muhafaza edemeyecekleri gerekçesiyle geçmişte kendilerinin bu sırlardan uzak tutulduklarını ifade etmiştir. Kendisiyle uzun görüşmeler gerçekleştirdiğimiz bir kadına "Bu durumun kadınları rahatsız edip etmediği, ya da ne kadar rahatsız ettiğini" sorduğumuzda şaşılacak şekilde "rahatsız etmediğini" söylerken, dolaylı olarak görüştüğümüz bir başka kadın bundan çok rahatsızlık duyduklarını, ama asırlar içinde gelişmiş anlayış dolayısıyla durumu çözülebilir bir karakterde de görmediklerini kaydetmiştir.

Mustafa yarenleri

b) Mehdi Hayatta mıdır?

Bk. Erol Sever, a. g. e, s. 115.

c) Kıyamet Öncesi Dirilme Mümkün Müdür: Rec'at

5. bir soru da katliamlara maruz kalmayı belli bir yazılı kaynak oluşturamamaya sebep kılmışsınız.. bir insanın yaşı ortalam 60-70 sen bu süre içinde hangi katliama maruz kaldınz.. Cumhuriyet döneminde sizi engelleyen neydi.. şu anda yazılı kaynaklarınız oluşturmaktan sizi engelleyen ne?

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 302-303.

Ne istersen var içinde...

Bk. Rıza Zelyut, Aleviler Ne Yapmalı, İstanbul 1993, s. 128-129.

Türkiye'deki Yezidiler'le ilgili amatör nitelikli ve akademik düzeyde birtakım çalışmalar olmakla birlikte , tespit edebildiğimiz kadarıyla- bunların hiçbirisinde toplumun geçmişteki inanç ve anlayışlarıyla bugünü mukayese edip kendi gelenekleri çerçevesinde toplumun "geleneğe bağlılık" derecesini ya da oranını ortaya koyan incelemeler yoktur. Dolayısıyla Yezidiler'in bugünkü inanç problemlerini yakından ortaya koyma imkanı olukça güçtür. Ancak işaret edilen çalışmalarda genel nitelikli ifadelerle de olsa bugünkü inanç durumlarını yansıtan tespitlerden hareketle bazı önemli problemlere işaret edilebilir.

Yetiş çarımıza kurtar medet mürvet ya Ali

IX. yüzyılda Muhammed b. Nusayr en-Nemiri (270/883) liderliğinde batıni ve gali bir Şii fırka olarak ortaya çıkıp bir asır sonra Hüseyin b. Hamdan el-Hasibi (ö.346/957?) tarafından geliştirilen, Büveyh Oğullaro döneminde destek gören, Selçuklular ve Osmanlılar zamanında içe kapanarak varlığını devam ettiren Nusayriler bugün Suriye ve Lübnan ile ülkemizin Hatay, Mersin ve Adana illerine bağlı muhtelif yerleşim merkezlerinde yaşamaktadırlar.

ALEVİLİĞİN TEMEL İNANÇ ESASLARININ ÜZERİNDE İTTİFAK SAĞLANMIŞ LİSTESİ VARMI?

o buranın konusu değil ve size 2 sorum oldu.. birincisi anlamadığınız belli.. madem iş Hz Muhammedden de öncesine dayanıyor siz değil bunu tüm dünyadan din tarihçileri, teologlar, araştırmacılar, din bilimcileri, ilahiyatçılar eserlerine almışlardır.. hele bir de bu yaşayan din ise "tüm dünyadan" üzerinde çokca inceleme ve araştırma yapılmış olması gerek..

Kün!" deyince var eyledi on sekiz bin alemi

Allah, aşık Muhammed?dir putası

Benzer problemler Alevilik'te daha merkezi bir konum taşıyan sözlü kaynaklarda da kendisini gösterir. Geleneğin sözlü kaynakları pir adı verilen dedelerdir. Dedelerle konuşulduğunda yahut eser yazanların kitaplarına bakıldığında ortak sayılabilecek geniş bir yelpazenin bulunduğu görülmekte birlikte, en temel iman konularında bile yer yer çok ciddi çelişkilerin bulunduğu vakıasıyla karşılaşılır. Söz gelimi, Ali Ozsoy dede kendisiyle yapılan bir görüşmede metafizik anlamda Tanrı'nın bulunmadığını, Kur'an'ın Araplar tarafından uydurulduğunu, cennet ve cehennemin mevcut olmadığını iddia ederken , bir başka Alevi dedesi Ahmet Uğurlu insanın en büyük amacının Tanrı'nın varlığına ulaşması olduğunu, öldükten sonraki dirilişte Allah'ın kullarına yaptıklarının hesabını soracağını, Kur'an'ın kutsal Hak kelamı olduğunu ifade eder .

lütfen uzun alıntılara girmeden "kendi düşüncelerinizle" sorduğum sorulara ve ilave olarak ta bu son iddianıza gelirmisiniz?.. kendi cümlelerinizi kurmayacaksanız yazmazsanız da olur..

Aleviliğin mahiyeti ile ilgili aydınlar arasında gerek temel karakteri gerekse İslam'la ilişkisi bakımından birbiriyle taban tabana zıt olan bu görüşler Alevi topluma da yansımış ve büyük bir kafa karışıklığına yol açmıştır. Bir tarafta Aleviliğin ayrı bir din olduğu, başka bir tarafta Aleviliğin materyalist bir dünya görüşü olduğu yaklaşımları; diğer taraftan onun İslam'ın özgün yorumu olduğu ya da İslam dışı olduğu yaklaşımları hiçbir şekilde birbiriyle telif edilebilir görüşler değildir. Bu noktada Aleviliğin mahiyeti ile ilgili bu uzlaşmaz yaklaşımlar Aleviliğin bundan sonraki durumu için de tek yönlü bir tahminde bulunulamayacağını ortaya koymaktadır. Sadece aydınlar bakımından değil geçmiş ve geleneğini sorgulayan bütün Aleviler için bu problemin tarihi kaynaklar çerçevesinde çözülmesinin hayati önemi haiz olduğu belirtilmelidir.

dd) Alevilik heterodoks bir İslam'dır,

1... En başta şundan başlamak isterim:

Bu dördinün ulusi

Ebu Bekr-i Sıddık'dur

4. Teolojik problemler. Sözü edilen heterodoks grupların hiçbirisinin teoloji alanında gerek yönteme gerekse inançların yorumlanmasına yönelik "teoloji" çalışmaları yoktur. Hatta basit seviyede teoloji yapmak için kendi kaynaklarını okuyup anlayacak elaman sayısı bile ya çok az ya da yoktur. Teolojik çalışmalarla sistemleştirilip temellendirme olmadığı için söz gelimi, bu gruplardan en büyüğünü teşkil eden Aleviler'in Allah inancı, ölüm sonrası hayat, kutsal metin inancı, Oniki İmanı anlayışı gibi konulara bakışı hem kaynaklar hem toplumun dini önderleri hem sıradan halk arasında çok büyük belirsizlikler, karışıklıklar ve çelişkiler içermeye devam etmektedir.

Miadi,

Bu yazılı kaynaklar tabiki burda bazıları tarafından kabul görmeyecek.. ALEVİLİĞİN BİR problemi bu işte.. yazılı kaynaklardan ziyade sözlü nakillerden oluşuyor..

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 301.

aa) Alevilik bağımsız bir dindir,

İslami ortodoksiliğe yakın olan Ca'feri Azeriler'in en önemli inanç problemleri Ca'feriliğin, daha doğru ifadeyle İmamiyye Şiiliği'nin "hakim İslami anlayış"tan ayrıldığı iman konularda kendini göstermektedir. Özellikle ilköğretim seviyesinin üstünde eğitim almış kimselerden azımsanamayacak bir oran, Ca'feri kimliğini inkar etmemekle birlikte "imametin ilahi tayinle gerçekleştiği", "mehdinin halen hayatta olup bir gün yeryüzüne dönerek adalete dayalı bir yönetim kuracağı", "kıyamet öncesi mazlum olan imamlarla zalimlerin yeniden dünyaya gelip hesaplaşacağı" gibi inanç konularında yer yer ciddi boyutlara varan şüphe yahut inkar içinde bulunmaktadırlar. Bu konular Ca'feri alimlerin irşatlarında üzerinde çok durarak keskinleştiği ancak keskinleşmesi oranında mezhep mensubu belli kesimlerin aşınmaya maruz kaldığı hususlar olarak dikkat çekmektedir.

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 300.

Ta evvelden Elya deyenlerdeniz

Kudretten bir top nur inmedi mi?

a) Temel Nusayri İnançlarının Zayıflaması

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 316-317.

d) Kadının Mükellefiyetten Azade Oluşu

Yezidiler'in kelime-i şehhadette "La ilahe illallah Emin Cebrail habibullah" dedikleri bilinmekle beraber iman esaslarının

Bk. Abdülhamit Sinanoğlu, Nusayriler'in İnanç Dünyası, İstanbul 1997, s. 75.

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 313-314.

4. Kentleşenin getirdiği problemler. Geçmişte "kapalı toplum" hayatı yaşayan bu kesimler bugün "şehirleşme" olgusu ile karşı karşıya geldiklerinde dini hiyerarşide, inançlarının devam ettirilmesinde ve ritüellerinin yerine getirilme sıklığında pek çok sıkıntı ile yüz yüze gelmektedirler. Kırsal hayatın kendine has şartlarında hayatı kolaylaştırmak ve toplum dayanışmasını sağlamak üzere geliştirilen "ritüeller" kent ortamında anlamını yitirmekte ve insanlar geleneğin kalıplarından neredeyse tamamen çıkmaktadırlar. Bu vakıa geleneğin sadece "sosyal hayattaki" bazı yönlerinin zayıflamasına değil giderek geleneğin dini zemininin tahribine hatta tamamen kaybolmasına varmaktadır.

Tarihi bakımdan Aleviliğin Şiilik'le ne zaman karşılaştığı, ondan hangi devirlerde neler aldığı ve ne kadar aldığı gibi tartışmalar nereye varırsa varsın, netice itibariyle, bugün Şiiliğin omurgasını teşkil eden Oniki imam Şiası ile Alevilik arasındaki belli inanç konularında benzerlik olduğu hemen göze çarpar. Ehl-i beyt anlayışı, Oniki imamın isimleri, mehdi telakkisi, tevelli-teberri ile sır tutma anlamında takiyye ilk akla gelen benzerlikleri teşkil eder. Bu inançlardan ilişkili diğer inançlar konusunda da fikir vermek üzere Oniki imam anlayışına değinilerek kendini gösteren problemlere işaret edilecektir.

Ali?nin tanrısallığı, onsekizbin alemi yarattığı, nur olduğu, ışık olduğu, Allah Muhammed Ali?nin üçünün bir olduğu, levhi kalem'i yazan olduğu ile ilgili yazılan çizilenlerin anlaşılamaz oluşunun tek bir cevabı var.

Klasik mezhepler tarihi kaynakları Yezidiliği Hariciler'in İbadiyye kolundan ayrılmış bir grup olarak sunarlar. Söz gelimi Abdülkahir el-Bağdadi (429/1037) Yezidiler'in Hariciler'in İbadiyye kolundan oluşan bir fırka olduğunu, ancak yeni bir peygamber gönderilip İslam'ın neshedileceği gibi aşırı görüşler ileri sürdüğü için İslam ümmetinden ayrıldığını ifade eder . Bölgedeki Sünni müslümanların da onları İslam içinde değerlendirmedikleri, söz gelimi, bu sebeple de asla kız alıp vermedikleri burada belirtilmelidir. Bizzat Yezidiler'in İslam'a nasıl baktıklarına gelince, bu konudaki yeterince net olmayan açıklamalardan anlaşıldığı kadarıyla, çok güçlü olmamakla birlikte içlerinde İslam'ı üst bir kimlik olarak görme eğilimi içinde gruplar mevcuttur. Nitekim yapılan nüfus kimliklerinde, yakın zamanlara kadar "dini" hanesine "İslam" yerine "Yezidi" ifadesini yazdırırlarken Ahmet Turan'ın resmi evraklarla belgeleyerek ortaya konduğuna göre nüfus müdürlüklerine gönüllü başvurular ile "İslam" ifadesini yazdıranlar bulunmaktadır .

c. Alevi İbadet Ve Adap-Erkan Anlayışıyla İlgili Problemler

Dr. İlyas Üzüm Günümüz İnanç Problemleri, İlahiyat Fakülteleri Kelam Anabilim Dalı Sempozyumu, 7-9 Eylül 2001 Erzurum: 309-310.

15 yy. dan sonra yapılan gizlenme tamamı ile korunma amaçlıdır. Alevi Bektaşilerce yapılan bu gizlenmenin asli astarı böyledir.

Ali candır Ali canan, Ali dindir Ali iman

Ol zaman üç isim bir olmadı mı?

bb) İnanç Esaslarıyla İlgili Problemler