? Efendim, malumunuz, Hz. Peygamber s. a. v., ?Müminin ferasetinden sakının; çünkü o Allah?ın nuru ile bakar.? buyurmuştur. Bu hadis-i şerifin sırrı nedir acaba?

? Ey dostlar! Bu genç zünnarını kesti, müslüman oldu. Gelin sizler de kalplerinizdeki zünnarı kesip iman edin. Kalpteki zünnar kibir ve gururdur. Bunları çözüp atmadıkça ahdine sadık bir mümin olamazsınız!

Hace?nin bu tavrı ve sözleri oradaki herkesi şaşırttı. Zünnar, papazların, ucunu önden sarkıtarak bellerine bağladıkları örme bir kuşaktı ve tıpkı haç gibi hıristiyanlık alametiydi çünkü. Halbuki bu genç müslüman bir derviş kıyafeti içindeydi. Nitekim inkara yeltendi ama yakınında bulunan birkaç kişi gencin üzerindeki hırkayı çıkarınca, düğüm düğüm ederek gizlemeye çalıştığı zünnarının belinde bağlı olduğu görüldü. Aslında hıristiyan olan bu genç, müminin ferasetindeki isabeti şimdi bizzat yaşayarak öğrenmişti. Af diledi, zünnarını çözüp attı, kelime-i şahadet getirip müslüman oldu. Bunun üzerine Hace hazretleri etrafındakilere döndü, buyurdu ki:

Başta aktardığımız menkıbe bunun cevabını veriyor aslında. O hadisede içi ile dışı bir olmayan, asıl halini gizleyip başka türlü görünmeye çalışan, karşısındakini aldattığını düşünmekle kalmayıp bir de onu imtihana yeltenen bir kişinin neticede mahcubiyeti söz konusu. Şu halde bize düşen, gerçek müminlerin feraset sahibi olduğunu bilerek, onların huzurunda ikiyüzlülükten, rol yapmaktan, mürşid-i kamilleri kendi sakat ölçülerimizle deneme küstahlığından ve bütün bunların insanı mahcup eden, zelil kılan kaçınılmaz neticesinden sakınmaktır.

Yine aynı kaynaklara göre, vehbi feraset kamil imanın bir mükafatı olmakla beraber, müslümanların kamil imanı değil de bu mükafatı maksat haline getirmesi yanlıştır. İnsan feraset sahibi olmakla değil, iman sahibi olmakla mükellef kılınmıştır. Hatta feraset talep ve iddiasında bulunmak hamlık alameti sayılmıştır. Dolayısıyla feraset çerçevesinde nakledilen malumat ve menkıbeler, bize bakan tarafıyla feraset sahibi olmayı teşvik veya bir velinin velayetini tasdik maksadı taşımaz.

Ahmet Nafiz YAŞAR

Nitekim feraset konusu da, buna bağlı menkıbeler de zikrettiğimiz hadis-i şerifin mesajını vurgulamakla alakalıdır ve o mesaj esas itibariyle bir sakındırmadan ibarettir. Üstelik menkıbelerde müminin ferasetindeki isabet, gayr-i müslimleri teşhis şeklinde tezahür etmiş de olsa, bu sakındırma, madem ki bir hadis-i şerif ile gelmiştir, öncelikle biz müslümanları bağlar. Bütün müslümanlar bu hadisteki?ittika? emrinin muhatabıdır.

Derdini gizleyen derman bulamaz

Allah razı olsun..

Efendimiz s. a. v.: ?Müminin ferasetinden sakının; çünkü o Allah?ın nuru ile bakar.? buyurmuştur. Peki?feraset? nedir ve bir müslüman, müminin ferasetinden, onun kendisinin batınındaki hali bilmesinden niçin ve nasıl sakınacaktır?

Sakındırıldığımız budur aslında. Nasıl görünmek istiyorsak öyle olmaya gayret edelim.

Demek ki Allah Rasulü s. a. v.?in?Müminin ferasetinden sakının? ikazı, kamil müminin nazarından uzak durmaya değil, kalbin kötülenmiş hallerinden kurtulmaya davettir. Kaldı ki Allah dostlarının ferasetindeki keskinlik ve isabet, esas itibariyle daha kesin bir hakikate, temel bir akideye işarettir. O hakikat, feraset?nur?unun kaynağının, asıl sahibinin, bize şahdamarımızdan daha yakın olan Halık?ımızın, bizim zahirimizi de batınımızı da bildiğidir. Çünkü O Basir?dir, yani görür; Habir?dir; yani haberdardır, aşikar olanı da bilir, gizleneni de.

Semerkand Dergisinden Alınmıştır.

"Ey Muhammed! Eğer biz dileseydik onları sana gösterirdik. Sen de onları yüzlerinden tanırdın. Andolsun ki, sen onları sözlerinin üslubundan da tanırsın. Allah ise bütün yaptıklarınızı bilir."

Söz konusu izahlara göre feraset, ?varlık veya hadiselerin perde arkasını görmek, bir meseleyi doğru ve hızlı değerlendirmek, çabuk kavramak, hükümde isabet etmek? demektir. Doğru telaffuzu?firaset? olan bu meleke, biri kesbi , diğeri vehbi olmak üzere iki kısımdır. Kesbi olanı bir çeşit ilim yahut sanattır ki?zahirdeki emarelerden hareketle akıl yürütüp işin iç yüzüne vakıf olmaya? derler. Bu türlü ferasetle mesela bir insanın eşkaline, kıyafetine, söz ve davranışlarına bakılarak onun ahlakı, karakteri, mizacı hakkında doğru bir hükme varılabilir. Tecrübeye, bilgiye, akıl yürütmeye dayandığı, talim ve terbiye ile geliştirilebildiği için kesbidir.

Menkıbelerde, sakındırıldığımız kötü hallerden bilhassa kibir ve gururun ön plana çıkarılması başka bir ikazdır müslümana. Rivayete göre zünnar eğilmeye ve secdeye mani olduğundan, papazlar bunu rüku ve secde etmediklerini göstermek için takarlarmış. Kibir ve gurur da böyledir. Bu hastalıklarla sarılmış bir kalbin sahibi de Cenab-ı Hakk?ın kudret ve azameti karşısında can u gönülden, huşu ile eğilmez, eğilemez. Zanlarıyla, nefsinin arzularıyla hareket eder, benlik davası güder. Kendince ahkam keser, kimseleri beğenmez. Gururu nasihat almayı engeller, kibri başka türlü görünmeyi meşrulaştırır. Ve sonunda dünya imtihanını kaybedenlerden olur.

Peki bir müslüman, kamil iman sahibi Allah dostlarının ferasetinden, onların kendisinin batınındaki hali bilmesinden niçin ve nasıl sakınacaktır?

Sadat-ı Kiram?dan Hace Abdülhalik Gucdüvani k. s. hazretleri Buhara?da mürit ve muhipleriyle velilik halleri üzerine sohbet ediyordu. Sohbet halkasına elinde tesbih, sırtında dervişlik hırkası, omuzunda seccade olan bir genç de dahil olmuş, can kulağı ile Hace?yi dinlemekteydi. Meclistekilerin ilk defa gördükleri bu genç, bir müddet sonra sual sormak için müsaade aldı ve son derece hürmetkar bir eda ile şöyle dedi:

Hace Abdülhalik Gucdüvani k. s. bu gence kısa bir süre heybetle nazar eyledikten sonra sert bir tonla:

Kalpteki zünnar

Müminin, imanı nispetinde bu ikrama mazhar olduğu, bu sebeple vehbi ferasetin de derece derece zuhur ettiği söylenmekle beraber, mesele umumiyetle en üst seviyesiyle ele alınmıştır. Bu en üst seviyedeki feraset, zühd ve istikametin, Sünnet?e ittibaın, bilhassa vera?ın mükafatı olarak verilen bir çeşit keramettir. Dolayısıyla vehbi ferasetle ulaşılan bilgi, zan, şüphe veya kanaat değil; kesin ilimdir. Vehbi feraset sahibinin bu?yakin? bilgisine ulaşmak için zahiri emarelere ihtiyacı yoktur. Çünkü vardığı hüküm, Cenab-ı Hakk?ın bahşettiği bir nurla ayandır ve bu ilmin kaynağı Allah Teala?dır.

Böyle bir sakınma evvela insanı övülmüş hallerle, güzel ahlakla donanmaya, batınını da el içine çıkarılabilecek şekilde güzelleştirmeye sevk etmesi bakımından mühimdir. İkinci olarak, insanın ancak böyle bir sakınma çabasıyla her daim kalbiyle yüzleşmesi, eksiklik ve pişmanlığını hissedip tevbeye yönelmesi, gönül yapanlardan istifadesi mümkün olur. Bilhassa kamil mürşitlerle mülaki olduklarında, zaaflarına, kusurlarına, günahlarına, kalplerindeki hastalıklara rağmen batıni hallerini aşikar etmesi, müslümanın derman bulmasının şartıdır. Derdini gizleyen elbette derman bulamaz.

ecmain kardeşim...

Bu menkıbe, başka Allah dostlarına, mesela bazı ufak tefek farklarla Cüneyd-i Bağdadi k. s.?a atfen de nakledilir tasavvuf kaynaklarında. Yahut yine bu minvalde, hakikati arayan yahudi ve hıristiyanların, ?hakikat ehlinin ferasetinde yanılmayacağı? kabulünden hareketle, gizledikleri asıl kimliklerini keşfedecek bir mümin bulmayı umarak, müslüman kılığında sufiler arasına karıştıklarına dair hikayeler anlatılır. Tabiatıyla hem bu menkıbe ve hikayelerin mesajını, hem de?Müminin ferasetinden sakının? hadis-i şerifinin muradını izah için?feraset? üzerine uzun bahisler açılır.

? Sen önce belindeki zünnarı kesip imana gel, müslüman ol ki bu hadis-i şerifin sırrı tecelli etsin, buyurdu.

Muhammed Suresi 30. ayet-i kerime

Feraset nedir?

Ancak ulema hadis-i şerifteki ferasetin?vehbi feraset? olduğuna, ?mümin? ile de kemal mertebesinde bir imanla nimetlenen ariflerin, nafilelerle Allah?a yaklaşan salihlerin, evliyaullahın kastedildiğine hükmetmişlerdir. ?Muhatabının kalbinde olana, batınındaki hale muttali olmak? diye tarif edilen vehbi feraset, Cenab-ı Hakk?ın kamil müminlere bir ikramıdır.