16/en-Nahl, 44.

4/en-Nisa, 59.

Fatiha sure-i celilesinde: ?Üzerlerine gazab hak olanlardan ve dalalete düşenlerden? bahsedilir; her gün namazlarımızda: ?Bizi sırat-ı müstakime hidayet et; yani kendilerine nimet verdiklerinin yoluna; üzerlerine gazab hak olanların ve dalalete düşenlerin yoluna değil!? diye dua ederiz. ?Üzerlerine gazab hak olanlar ve dalalete düşenler? umumi bir mana ifade ediyorsa da, bir hadis-i şerifte: ?Üzerlerine gazab hak olanlar Yahudiler, dalalete düşenlerse Hristiyanlardır?18 buyrularak, ayet tefsir edilmektedir. Kendi karanlık geçmişlerinde ve devr-i risaletpenahide, gazaba uğramış bir cemaat arandığında, ?mutlak zikir, kemaline masruftur? kaidesince akla ilk gelen kavim Yahudilerdir. Çünkü, gazaba uğramada onların eşi-menendi yoktur. Yerinde peygamberlerini katledenler, yerinde kendileri için merdiven merdiven semalara yol vuran insanları öldürenler Yahudiler olduğu gibi, kötü huyları, hasis cibilliyetleri, maddeye inhimakları ve maddecilikte başta gelmeleriyle asırları kirletenler, hatta şu yirminci asırda da maddeciliği temsil edenler, dolayısıyla da gazaba en çok istihkak kazananlar Yahudiler olduğundan, Efendimiz?in tefsirine?binbarekallah? dememek mümkün değil. Tabii bu tefsirin, Yahudi ahlakıyla ahlaklananları içine alması da her zaman söz konusu. Öte yandan, başlangıçta yolları doğru olduğu ve civanmertlikle dini kucaklayıp İslam hakikatine sahip çıktıkları halde, daha sonra değişik mülahazalarla yoldan çıkan ve dalalete düşen Hristiyanlar da, aynı ayet içinde?dalalete düşenler? ifadesinin şümulüne girer ki, sözleri lal ü güher, bu hususu da: ?Dalalete düşen de Nasaradır? sözüyle tefsir eder. Evet, tevhidi teslise çeviren, ibadeti ve kitabı tağyir eden ve değişik sapıklıklarla tarih sahnesinde arz-ı endam eden Hristiyanların tam boylarına uygun ısmarlama elbise?dallin? ifadesi gerek... Allah Rasulü , bu tefsiriyle, ister belli bir karaktere, isterse gerçekten bir ırka ve bir kavme dikkat çekmiş olsun, eğer bu açıklamada bulunmasaydı, biz ayette ifade olunan mübhem hakikati anlayamayacaktık. Allah Rasulü, bu tefsirleriyle hem ayette kendilerine dikkat çekilen kavimleri nazara vermekte, hem de gazaba uğramış ve sapıp gitmiş insanların ruh portresini çizerek, kimlerin hangi amellerle gazaba uğrayacağını, kimlerin de dalalete düştüğünü ve düşeceğini beyan buyurmakta ve mes?eleye her yönüyle tam bir açıklık getirmektedirler.

Sünnet'in bağlayıcılığına itiraz eden çevrelerin ileri sürdüğü bir diğer iddia da, Kur'an'ın "herşeyi açıklayıcı" olduğunu , "hiçbir şeyi eksik bırakmadığı" , "ihtilafları açıklamak için" gönderildiği , Hz. Peygamber 'in bile Kur'an'dan başka hakem aramadığı gibi hususları anlatan ayetlerin, Kur'an dururken Sünnet'e veya bir başka kaynağa müracaat edip onu bağlayıcı kabul etmenin yanlış olduğunu anlattığı şeklindedir.

1- Eğer Kur'an, Hz. Peygamber tarafından ayrıca açıklanmaya muhtaç bir alan bırakmış değilse, Hz. Peygamber neyi niçin açıklayacaktır?

2. "Ey iman edenler! Allah'a itaat edin; Resul'e ve sizden olan emir sahiplerine de itaat edin. Herhangi bir konuda ihtilafa düşerseniz, eğer Allah'a ve ahiret gününe iman ediyorsanız onu Allah'a ve Peygamber'e arz edin. Bu hem hayırlı, hem de sonuç itibariyle daha güzeldir."

Öte yandan bu iddia, İslam'la amel etme imkanını ortadan kaldırmakta ve dinin gönderilişini anlamsız kılmaktadır. İslam'a aidiyet hissi taşıyan hiçkimse İslam'ın bu tür yıkıcı kargaşalardan münezzeh olduğu konusunda en ufak bir şüphe duymaz. Yukarıda kaydettiğimiz ayet-i kerime de bu hususu teyid etmektedir. Zira önceki muharref dinlerin böyle bir nakısayla malul gösterilmesi İslam'ın bundan beri ve uzak olmasını gerektirir. Saniyen, bu mesele peygamberlerin masumiyeti konusuyla İlişkilidir. Giriş kısmında ele aldığımız bu konuya tekrar atıfta bulunmak gerekirse: Alimler, Peygamber 'in içtihadda bulunup bulunmadığı konusunda farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Peygamber'in İçtihadda bulunabileceğini savunanlar, Peygamber'in içtihadında hata olup olamıyacağı konusunda görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Peygamber'in, içtihadında hataya düçar olabileceğini söyleyenler, Peygamber'in hatalı içtihad üzere onaylanmayacar. konusunda görüşbirliği etmişlerdir. Zira hata üzre onaylanma durumu kat'i delillerle sabit olan peygamber masumiyetine aykırı olmakla beraber, bi'setin hikmet ve maksadına aykırıdır.

B. Kur'an-ı Kerimi Vahyini İki Kısmına Delaleti

Şafii, er-Risate, 78

Cenab-ı Hakk, kesmeye ilişkin iznin bilfiil kesme eyleminden önce olduğunu bildirmektedir. Ancak biz, Kur'an'da hurmaların kesimine dair her hangi bir ayet bulamamaktayız. Burada sözkonusu edilen izin, kesme eyleminden sonra gelen izin olamaz. Zira, bir eyleme ilişkin izin, ancak o eylemden önce olabilir.

Dedim: Cenab-ı Hakk'in şu sözü "Evlerinizde okunan Allah'ın ayetlerini ve hikmeti tilavet ediniz. (Ahzab, 34)

DİPNOTLAR

Sonuç

Haşr,7

Enfal,20

Diyelim ki, buraya kadar zikredilen bütün ayetlerde bizzat Resul'e ittiba ve itaat emredilmekte, ve O'na muhalefet yasaklanmaktadır. Ancak Hz. Peygamber artık aramızda değildir ve O'nun dünya değiştirmesinin üzerinden 1400 küsür sene geçmiştir. Şu halde bu ayetlerde Hz. Peygamber ile ilgili olarak yer alan vurguları, O'nun hayatta bulunduğu dönem ile sınırlandırmamız gerekir. Zira bu ayetler bize, O'nun Sünneti'ne değil, bizzat O'nun kendisine ittiba ve itaat etmemiz emredilmektedir.

Muhammed Salih Ekinci, Hüccet Değeri ve Tedvin Açısından Sünnet, Rağbet Yayınları: 146-152.

hikmet ise İmam Şafii'nin belirttiği ve kendisinden öncekilerden naklettiği üzre sünnet demektir. Nitekim selef-i salihin de hikmeti, sünnet şeklinde tefsir etmiştir. Bu izaha göre mezkur ayet-i kerime sünnetin de Kur'an gibi Allah katından inzal edildiğine dair kat'i bir delil olmaktadır. Zira her iki inzal aynı bağlamda (sıyafc:&#125; ve aynı lafızlarla zikredilmiştir. Binaenaleyh hikmetin inzalinin, "demiri indirdik" (Hadid-25) ayetinde geçen inzal kabilinden olduğunu söylemek doğru değildir. Sonuç itibariyle ayet-i kerimenin vahy-i gayri metluve dair kat'i bir delil olduğunu söyleyebiliriz.

Evet, bazıları şöyle bir mazeret ileri sürebilirler: "Sünnetin kısmen vahiy olduğu ve Allah katından indirildiği doğrudur. Ancak sünnetin bazı kısımları Peygamber 'in içtihadlanna dayanmaktadır. Peygamber'in içtihadında hata bulunma ihtimali mevcuttur. Dolayısıyla sünnetin içtihadi olan bu kısmıyla istidlalde bulunmak caiz değildir. Bu durumda sünnetin içtihadi olmayan diğer kısmıyla istidlalde bulunmak imkansız hale gelmektedir. Zira içtihadi olmayan kısımla istidlalde bulunmak için her iki kısmın ayırdedilmesi gerekmektedir. Ancak hiç kimse bu aynmı yapamaz. Çünkü hiç kimsenin elinde bunu sağlayacak araçlar ve edatlar mevcut değildir. Dolayısıyla sünnete başvurmaktan ve sünnetle istidlalde bulunmaktan söz edilemez."

"Andolsun ki, içlerinden kendilerine Allah'ın ayetlerini okuyan kendilerini temizleyen, kendilerine Kitap ve Hikmeti öğreten bir Peygamber göndermekle Allah, müminlere büyük bir lütufta bulunmuştur. Halbuki daha önce onlar apaçık bir sapıklık içinde idiler.

Bismillahirrahmanirrahim

Allah Rasulü, namaz vakitlerini bu şekilde ümmetine talim buyurduğu gibi, namazın farzları, vacibleri, müstehabları, mekruhları, müfsidleri, rükuu, sücudu, kıraati, tahiyyatı ve selamla namazdan çıkılmasında biricik kaynaktır. Evet, mücmel olarak gelen, ?namazı ikame edin? emrinin mufassılı ve müfessiri O?dur. O bu büyük ve bu ariz tafsilatı yaptıktan sonra, Buhari?nin rivayet ettiği hadiste şöyle buyurur: ?Beni nasıl namaz kılıyor görüyorsanız, işte öyle kılın.?22 Eğer Kur?an-ı Kerim, sünnetteki şekliyle namazın tafsiline girişseydi, sadece namaza ait mes?eleler şimdikinin birkaç katı şişerdi. Kur?an, bunları İlahi maksatları gerektiği gibi anlayacak o büyük fetanete bırakmış ve O da, vahy-i gayr-i metluvla bize gereken tafsilde bulunmuştur; aklın aklı aşmışlığı, akla kapalı olan yerleri ilhamla aydınlatmışlığı demek olan fetanetiyle yapmıştır bunları.

Şimdi meselenin can alıcı noktasına gelmiş bulunuyoruz. Buraya kadar söylediklerimize itiraz etmeyen bir kısım çevreler, işin bundan sonrasında problem bulunduğunu söylemekte ve şöyle demektedirler:

?Peygamber size neyi verdiyse onu alın, size neyi yasakladıysa da ondan kaçının? (Haşr: 59/7)

er-Risaie, 23

34/Sebe', 28.

B. SÜNNETİN FONKSİYONU

1- Bu ayetten yola çıkarak Kur'an dışında başka hiçbir şeyin ilahi koruma altında bulunmadığını söylemek doğru mudur? Eğer bu doğruysa şunu söylememiz mümkün hale gelecektir: Bugün Müslümanlar'ın kıldığı namazlar, Kur'an'ın emrettiği ve Hz. Peygamber 'in mahiyetini Kur'an dışı vahiy kanalıyla öğrenerek kıldığı namazın aynısı olmayabilir. Aynı şeyi hacc, oruç, zekat vd. ibadetler için de söylemek pekala mümkün olmalıdır.

Sened Bakımından Sünnetin Kısımları

Pek çok örneğinden sadece birkaçını aktardığımız bu ayetleri gözönüne aldığımızda ftı gerçek «faya çıkmaktadır: Ne Allah Rasulü'nün sünnetinden ımüstağni kalmak mümkündür ne de Kitabı, onun hamili ve taşıyıcısı olan Peygarriber'den ayırmak mümkündür. Bundan defayıdır ki, imam ŞeifS şöyle buyurmaktadır: "Allah'ın Kitabında yer alan farzları, Allah'ın emri olarak kabul eden, Allah'ın Peygamberinin sünneHerini de ka-bdl, etmiştir. Çünkü Allah, kullan için, Peygamberine itaati farz kalmış ve onun hükmüne başvurmalarını istemiştir. Kim Peygamberin hükmünü kabul ederse Allah'ın emrini kabui «imiş olur, Zira Allah, ona itaati faiz kılmıştır.

Örnek-4

ayetini okumadınız mı? Peki orada Kabe?yi yedi deva tavaf edin. makam?ın arkaında iki rekat namaz kılın diye bir ifadeye rastladınız mı? Aynı şekilde Allah Rasulünün buyurduğu şu hususlar Kur?an?da var mı?

Nisa, 80

4. Cenab-ı Hakk'ın Peygambere bahşettiği özelliklerden biri de teşri' yetkisidir.

Vali, mührün Ebu Hanife'nin elinde olmasını ve Emeviİerin işledikleri zulüm ve cinayetlerin onun eliyle onaylanmasını, diğer bir ifadeyle halkın beyni ve lokomotifi olan ulemayı midelerinden düzene bağlıyarak susturmak, iğdiş etmek, daha doğrusu "Beramlaştırmak", böylece Emeviler'e karşı yapılan haklı kıyamların yanında olan halkın direncini kırmak istiyordu.. Tarih boyunca halkının özünden çıkmayan ve onların inandığı değerleri temsil etmeyen bütün zalim düzenlerin her zaman baş vurdukları metot bu olmuştur. İlim adamlarını düzenlerine sacayağı yaparak Fira-vunİar'ın, 'BeFamları' kullandığı gibi kullanmak ve sistemlerini, onlara tamamen yabancı olan halklarının gözünde meşru bir statüye kavuşturmak!...

İmam Şafii, Hikmet kelimesinin izahına ilişkin şunları kaydeder:

33/el-Ahzab, 36.

Emevi hanedanlığı yıkılıp Abbasiler işbaşına gelince tekrar Kufe'ye dönmüş ve biat işi için kendisini temsilci seçen diğer alimlerle beraber yeni halife'ye biat ettiğini açıklamak üzere şu hitabeyi yapmıştır : "Bu iş , Peygamberimizin yakınlarına geçerek hak yerini buldu. Bu Allah'ın lütuf ve keremidir. Ey alimler! bunlara yardım etmeye en layık olanlar sizlersiniz! Size istediğiniz kadar ikram ve ihsan var. Halifenize biat ediniz. Biat ahirette sizin için emniyete kavuşmaya bir vesiledir. Allah'ın huzuruna biatsız ve imamsız çıkarak hüccetsiz ve delilsiz kalmayınız" Ne garip bir tecellidir ki hitabeden de anlaşılacağı üzere, müs lümanlara yapılan zulmün artık sona ereceğini ümid ederek sevinen ve o güne kadar Emevi saltanatı uğruna kesilen başların bu defa da Abbasi saltanatının bekası için kesileceğini hatınndan bile geçirmeyen Ebu Hanife; çok geçmeden Şam'a giren Abbasi ordusunun elli bin insanı öldürdüğünü, Ümeyye camii 'nin yetmiş gün ahır olarak kullanıldığını, Muaviye dahil tüm Emevi hanedanının kabirlerinin açılıp cesedlerinin yakılarak küllerinin havaya savrulduğunu, Emevilerin muhaliflerine yaptığını Abbasiler'in de onlara tattırdığını ve bu sülaleye mensup bebeklerin dahi siyaseten katledildiğini görecektir. Dahası öncekilerin iktidarına dil uzatıp, zulümlere dur diyen ulemanın bir bir katledildiğine ve işkencelere tabi tutulduğuna şahid olacaktır.

2- Yine bu ayette geçen "Zikir" kelimesinin Kur'an'ı anlattığını varsayarak söyleyelim: Kur'an, ayetlerin açıklamasının Hz. Peygamber tarafından yerine getirileceğini bildirdiğine ve Hz. Peygamber 'in bu açıklamaları da bize kadar hadisler kanalıyla geldiğine göre, eğer hadislere güvenemeyecek isek şu sorunun cevabını kim verebilir: Hz. Peygamber 'in, ilahi garanti altındaki beyan fonksiyonu hakkında böyle bir şüphe mevcut iken Kur'an'ın sadece ayetlerinin koruma altında olmasının ne manası vardır? Onu bize en güvenilir şekilde beyan eden Sünnet şüphe altında bulunuyorken ve Kur'an'ı Sünnet mevkiinde beyan edecek ikinci bir kuvvet de mevcut değilken, Kur'an ayetlerini dileyenin dilediği gibi yorumlamasının önüne nasıl geçebiliriz? Böyle bir durum tahrif kapsamına girmez mi?

a- Müslümanların ilk sıralarda yönelmekte olduklan bir kıblesi bulunmaktaydı. Sonra Peygamber başka bir kıbleye yönelmekle emfolundu. Peygamber, birinci kıbleyi sevdiği ve temenni edip gözetlediği halde İkinci olan Beytu'l-Mukaddes'e yöneliyordu. Bu, ancak Peygamberin Allah'tan gelen ilahi bir emirle hareket etmesi durumunda mümkün olabilir. Nitekim Bakara-142. ayet te buna işaret etmektedir.

Sonra bize dediler ki: "İşte, güvenilir tek kaynak olarak Kur'an! Gelin onu esas alarak yeni bir din tasavvuru inşa edelim ve bu dini, ona aykırı unsurlardan temizleyelim. Çağı yakalamanın başka yolu yok!"

Eğer bu ihtimallerden ilkini benimseyecek olursak bunun bizi götüreceği nokta şurasıdır: Hz. Peygamber Kur'an'ın hükümlerine diğer insanlardan daha fazla nüfuz etmekte ve ayetlerden, onların çıkaramayacağı hükümleri çıkarabilmektedir.

Bu iddiaya karşı cevabımız şudur: Bu mantığa göre Cenab-ı Hakk, ebedi dininin, daha önce tahrife uğramış dinlerde olduğu gibi yanlış ve batıl unsurlarla kanştırılmasına ve tanınmaz hale gelmesine müsaade ederek onu orta yerde bırakmış olmaktadır. Halbuki Cenab-ı Hakk, geçmiş din mensuplarını bu konuda şiddetle kınamaktadır: "Ey kitap ehli! Neden hakkı batıla karıştırıyorsunuz.

Görünen o ki, ayetteki Kitap ve Hikmet kelimesi aynı manayı ifade etmemektedir. Nitekim Şafii, ilk dönem sünnet inkar cılanna karşı bu ayete dayanarak istidlalde bulunmaktadır. Şafii, hasmına hitap ederken şöyle demektedir:

- sizin ilginizin olmadığı, Rasulullah?tan öğrendiğimiz daha başka şeyler de var.

5- Diğer bir rivayete göre İmam Ebu Hanife şöyle demiştir. "Aralarında hadis tahsil eden kimseler bulunduğu sürece insanlar

B- Kur'an'ı, Kur'an'da açıkça yer almayan bir çerçeve getirerek açıklayacaktır.

Aişe Validemiz ve İbn Mes?ud Hazretleri: ?Namazlara devam edin ; Salat-ı vustayı da?(Bakara,2/238) ayetindeki?salat-ı vusta? ?dan maksadın?ikindi namazı? olduğuna kaildirler. O kadar ki, Aişe Validemiz, ayeti adeta: ?OË«?ğ?ÒÓÁğ?Ó? şeklinde kabul etmektedir. Hizmetçisine, kendisi için bir mushaf yazmasını emretmiş ve?bu ayete geldiğinde beni haberdar et? diye de tembihde bulunmuştu. Sıra o ayete gelince: ?ÓÍ?ËÓ?Ó?ÓË? şeklinde yazdırmış ve: ?Rasulullah?tan böyle işittim?20 buyurmuştu. ?Salat-ı vusta? konusunda değişik tefsirler varsa da, Hz. Aişe ve İbn Mes?ud, bunun kesinlikle ikindi namazı olduğu kanaatindedirler.

Nasıruddin ei-Albani bu husosta şöyle diyor: "İmam Ebu Hanife'nin bu sözü söylemesinin nedeni genellikle görüşlerinin re'y veya kıyasa dayalı olmasıdır. Görüşleri re'y veya kıyasa dayalı olunca daha kuvvetli bir görüş veya kıyas ortaya çıktığında yahut sahih bir hadise ulaşınca bunu alıyor ve Önceki görüşünü terk ediyordu." Nitekim Şarani el-Mizan'ında bu hususta özetle şöyle demektedir: "İmam Ebu Hanife hakkında bizim ve insaf sahibi herkesin inancı şudur: Eğer o islam fıkhı tedvin edildikten sonra ve hadis hafızlan çeşitli bölgelere dağıldıktan sonra yaşamış olsaydı, hadise ve sünnete muhalif olan kıyaslarını bırakıp hadis ve sünnetle amel ederdi. Mezhebinde diğer mezheplerde olduğu gibi daha az kıyas bulunurdu. Ama ne varki onun zamanında hadisler çeşitli bölge ve şehirlerde dağınık vaziyette bulunduğundan zaruri olarak diğer imamlara nisbetle onun mezhebindeki kıyas sayısı çok olmuştur. Zira kıyas yaptığı meselelerde elinde Kur'an ve sünnetten nas bulunmuyordu. Çünkü nas bulunan yerde kıyas mümkün değildir. Hadis hafızlan çeşitli beldelerdeki hadisleri daha sonraları bir araya topladılar. Böylece toplanan hadisler sorulara cevap vermiş oldu. İşte bu husus diğer mezheplere göre İmam Ebu Hanife'nin mezhebindeki kıyasların daha çok olmasına sebeb teşkil etmiştir

İmam Ebu Hanife, kendisi de re'y veya kıyasa baş vurduğu veya daha başka hususlarda sünnete isabet edememiş olacağı veya sünnete muhalif bir beyanda bulunabileceği endişesini elden bırakmayarak kendinden sonra gelen alimlere bu görüşlerinin sünnete irca edilmesini vasiyyet etmiştir. Nitekim kendisinin yetiştirmiş olduğu İmam Ebu Yusuf ve Muhammed gibi talebeleri ve talebelerinin talebeleri de mezhebinin üçte birine yakın konularda hocaları İmam Ebu Hanife'nin görüşünü sünnete aykırı bularak terketmişlerdtr.

Kur'an nazil olup onunla tehaddi yapılmadan önce bunun olması şer'i açıdan caizdir. Fakat bunun vaki' olduğu sabit değildir. Zira akli ve şer'i açıdan caiz olan herşeyin vaki' olması gerekli değildir.

1."Her kim, kendisine doğru yol belli olduktan sonra Peygamber'e muhalefet eder ve mü'minlerin yolundan başkasına uyup giderse, onu takip ettiği o yola sevkederiz ve onu cehenneme daldırırız."

Burada ayetin mazmunundan şu iki noktayı rahatlıkla çıkarmamız mümkündür:

Bu ayetler, Peygamberlerin sadece tebliğ ve ikna için gönderilmediğini bununla birlikte Allah'ın izni sayesinde itaat olunmak için gönderildiklerini açıkça göstermektedir. Bu ayetler, aynı zamanda yerine getirilmesi gereken iki tür bağımsız itaatin olduğunu; bunlardan birinin Kur'an'da yer alan ilahi emirlere itaat olduğunu, diğerinin ise Kur'an'da yer almayan ancak Peypamber tarafından tebliğ edilen emirlere itaat olduğuna da delalet etmektedir.

Burada önce namaz ve zekatın emir buyurulduğunu görüyoruz. Bu durum, ayetin hitap ettiği kimselerin Kur'an'a itaat ve ittiba emri doğrultusunda bu iki ibadet ile mükellef tutulduğunu anlatmaktadır. Bu ibadetleri yerine getirenler zaten Kur'an'a itaat etmiş olacaklardır. Bu durumda Resul'e itaatin ayrıca vurgulanması ne anlama gelmektedir?

Ahzab, 21

B- Resul'e tabi olmayı emreden ayetler

Yine bu yaklaşımın doğruluğunun kabul edilebilmesi için, bizzat Kur'an'ın emrettiği namaz, oruç, zekat, hac gibi pekçok ibadetin, bütün detaylarıyla Kur'an'da yer almış olması icabederdi. Oysa vakıanın bunun tam tersi olduğu ortadadır.

I- Sünnet'in Bağlayıcılığı

7- Bir rivayete göre de şöyle demiştir: "Allah'ın dini hakkında re'y ile görüş beyan etmekten sakının. Size gereken sünnete ittiba etmektir. Zira her kim sünnetten dışarı çıkarsa sapıtmış olur"

Kur'an merkezli din telkinatının serencamı kısaca böyle. Tabii burada birer cümleyle anlattığım virajlar öyle kolay geçilmedi. Her bir viraj dönülürken meydana gelen kazalarda yıpranan sadece bedenimiz olmadı. Bu süreçlerde ruhumuz örselendi, hafızamızı kaybettik...

- Öyleyse bunları kimden öğrendiniz? Bizden öğrenmediniz mi? Biz de Rasulullah?tan öğrenmedik mi? Keza Kur?an?da

Acaba Cenab-ı Hakk'ın Peygamberi-ne indirdiği vahiy, sadece Kur'an-ı Kerim'den mi ibarettir, ;yoksa bununla benler Peygamber'e vahyedüen ancak Kuran gibi tilavet olunmayan bir vahiy de mi var?

Bu ise Hz. Peygamber 'in, murad-ı ilahiye, yani Kur'an'ın mana ve maksatlarına diğer insanlardan daha fazla vakıf olduğunun kabulünden başka birşey değildir. Öyleyse Allah Teala'ya itaatin yanında Hz. Peygamber 'e itaati de vurgulayan ayetlerden, sadece Kur'an'a ittiba hükmünü çıkarmak doğru değildir. Kur'an'ı bizden daha iyi ve doğru anlayan bir Peygamber'in varlığını kabul ettikten sonra böyle bir iddianın geçerliliği olabilir mi?

Bu söylediklerimizden ayrı olarak vahy-i gayr-i metluvün varlığına delalet eden iki delil daha aktarmak istiyoruz.

Bu aktardıklarımızdan, şu da anlaşılmış olmalı: Bazı oryantalistlerin vahyin metluv ve gayr-i metluv şeklindeki taksimini Yahudilikten İslam'a geçmiş bir düşünce olarak lanse etmeleri ya ayetleri ve ayet delaletlerini bilmemekten kaynaklanan bir durumdur ya da İslam'ı temelden silmeyi hedefleyen Yahudi ve müsteşrikçe bir emeldir.

Nahl, 44

Kur'an, "tek başına, yalıtılmış bir "metin" olarak dinin "tek" kaynağı kılınınca, herkesin ona kendi fikriyatını, kendi ideolojisini, kendi tercihlerini söyletme imkanına kavuşmuş olmasına şaşmamak gerekir. Bu, Sahabe'den devralınan Müslümanlık ile meal Müslümanlığı arasındaki farkın da tezahür ettiği alandır.

?eski evi tavaf etsinler? (Hac: 22/29)

Bkz. el-İhkam, I, 121-2.

Nisa, 69

Hz. Peygamber 'in Kur'an dışı bir vahiyle Kur'an'ı açıkladığının en kuvvetli delillerinden birisi olan bu ayette dikkatimizi şu noktaya yoğunlaştıralım: Allah Teala, Kur'an'ı açıklama işinin kendisine ait olduğunu, hem de tekitli bir ifade ile beyan buyurmaktadır.

"KUR'AN'A AYKIRI HADİS" SÖYLEMİ

3- Eğer Hz. Peygamber 'in insanlara rehberliği yeryüzünde vahyin maksatlarını gerçekleştirmek için vazgeçilmez bir şart ise, O'nun vefatından sonra dünyaya gelen insanlar böyle bir rehberlikten niçin mahrum bırakılmış olabilirler? Bu durum adl-i ilahiye ve murad-ı ilahinin dünya hayatında tecellisine aykırı değil midir?

A- Hz. Peygamber , Kur'an'ı yine Kur'an ayetleriyle sınırlı kalarak açıklayacaktır.

4. "Namazı kılın, zekatı verin ve Resul'e itaat edin. Umulur ki merhamet olunursunuz." ayetini zikredebiliriz.

Evet, Hz. Peygamber 'in böyle bir görevi vardır ve bu görev gayri metluvv, yani Kur'an dışı vahiyle yerine getirilmiştir. Ancak özellikle sözlü rivayetlere, yani hadislere dayanan Sünnet'in bize kadar güvenilir bir şekilde geldiğine dair elimizde bir güvence yoktur.

"Peygamber size neyi verdiyse onu alın, size neyi yasakladıysa ondan da sakının.

c) Kur'an'ın mutlakını takyid etmesi: Mesela: Rasulullah in hırsızın elinin bilekten kesileceğini bildirmesi "Erkek hırsızın ve kadın hırsızın ellerini kesin" (Maide: 5/38) ayetinde mutlak gelen "el" i takyid etmiştir.

Şu halde meselenin birinci kısmı hallolduktan sonra, ikinci kısmı teşkil eden bu iki unsurun nasıl tesbit edildiği ve güvenilir olup olmadıkları hususuna gelelim.

Müslümanların, Kur'an'ı yeniden keşfetmişçesine Kur'an merkezli bir Müslümanlık vurgusuna yönelmesinin modern zamanlara denk düşüyor olması bir tesadüf müdür? Bize, "eskilerin ıskaladığı" bir gerçeği yakalama, "unuttuğumuz" Kur'an'ı "yeniden hatırlama" imkanı bahşeden ne ola ki?!

Bu noktada sorulması gereken sorular şunlar:

2- Fi'li Sünnet: Bu, Rasulullah 'in yaptığı fiilerdir. Mesela: Beş vakit namazı kılması, haccı eda etmesi, müddeinin yemini ve bir şahitle hüküm vermesi, hırsızın sağ elini bileğinden kesmesi gibi.

Kur'an-ı Kerim, iki tür vahyin. varlığına delalet etmektedir; vahy-i metiuv ve vahy-i gapr-a mettuv

1. Yüce Allah şöyle buyurur: "De ki: "Eğer Allah'ı seviyorsanız, bana ittiba edin ki, Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın."

Kaldı ki, geçmişten bu yana sahih kabul edilen hadislerin uydurulmuş olabileceği ihtimalini gündeme getirenler?en azından bunların bir kısmı?mütevatir hadisleri bu iddianın dışında tuttukları halde, ulema tarafından mütevatir olduğu tesbit edilmiş olan hadisler hakkında bile aynı iddianın devam ettiriliyor olmasını nasıl açıklayacağız?

24/en-Nur, 56.

Buna cevap olarak şöyle deriz:

Delail: 1/25.

Biz, senin yüzünün göğe doğru çevrilmekte olduğunu görüyoruz. İşte şimdi seni razı olacağın bir kıbleye döndürüyoruz. Artık yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir.

1. "Sana Zikr'i indirdik ki, kendilerine indirileni insanlara açıklayasın; ta ki düşünüp anlasınlar."

Bilindiği gibi pek çok Kur'an ayetinde Hz. Peygamber 'e, Kur'an'ı insanlara beyan etme, yani açıklama görevi verildiği belirtilmektedir. Bir-iki örnek zikredecek olursak;

Bu şıklardan hangisini kabul ederseniz edin?ki bir üçüncü şık sözkonusu olamaz?, Hz. Peygamber 'in, herhangi bir ayeti açıklarken Kur'an'da yer almayan kimi hususları gündeme getirmesinin, kendisine verilen bir görev ve yetki dahilinde vuku bulduğunu söylemek zorundasınız. Şöyle ki;

2. "Onun emrine muhalefet edenler, kendilerine bir fitnenin ulaşmasından veya elim bir azabın çarpmasından sakınsınlar."

Bunlar, İslam'ın bedahetle bilinen açık esaslarındandır.

İmam Şafii burada iki hususa dikkat çekmektedir:

İkinci ihtimali kabul etmemiz halinde ise, Hz. Peygamber 'in, Kur'an'da yer almayan hükümler getirebileceğini söylemiş oluruz ki, bu durumda sözkonusu itiraz tamamen havada kalmaktadır.

- Evet.

Bu yaklaşım, ilgili ayetlerin mana ve mefhumlarına ya tam vakıf olamamanın, ya da bilinçli bir saptırmanın ifadesidir. Bunun böyle olduğunu ortaya koymak için fazla uzağa gitmeye gerek yok.

Sünnetin bağlayıcılığına inanmayan değerli arkadaşlar, lütfen dişinizi sıkın ve bu muhteşem yazıyı baştan aşağıya bir okuyun ve gerekirse üzerinde tartışalım..

Keza bu ayetler, insanların muhakeme ve çözüm için Peygamberin hayatında nebevi hüküm ve emirlerde ifadeye kavuşan, onun vefatndan sonra da Kitap ve Sünnette varlığını sürdüren ilahi şeriata başvurmadıkça iman etmiş olamayacaklarını göstermektedir.

Kıyame, 17

İmran b. Husayn şefaatla ilgili hadisi zekreder Oradikelerden bir tanesi

- Peki bunları kimden öğrendiniz? Bizden öğrenmediniz mi? Biz de Rasulullah?tan öğrenmedik mi? Peki Kur?an?da kırk koyunda bir koyun, şu kadar devede şu kadar, şu kadar paraya şu kadar dirhem zekat düştüğüne rastladın mı?

Gayr-i metiuv vahiy ise tilavetiyle İbadet olunmayan vahiydir ki bu da sünnettir. Yoksa sünnet de tilavet olunan bir kaynaktır. "Evlerinizde okunan Allah'ın ayetlerini ve hikmeti hatırlayın." Ahzab-34

"Peygamber, eşlerinden birine gizlice bir söz söylemişti. Fakat eşi, o sözü başkalarına haber verip, Allah da bunu Peygambere açıklayınca, Peygamber bir kısmını bildirmiş, bir kısmından vazgeçmişti. Peygamber bunu ona haber verince eşi: Bunu sana kim bildirdi? dedi. Peygamber: Bilen, herşeyden haberdar olan Allah bana haber verdi.

Burada vahy-i metluvden maksat, tilavetiyle ibadet olunan ve hadis-i şerifte belirtildiği üzre okuyucunun her harfine karşı on hasene kazandığı vahiy, yani Kur'an'dır.

Mütevatir sünnet: İlk üç asırda yalan üzerine ittifakı adeten mümkün olmayan bir topluluğun Rasulullah den rivayet ettiği hadistir. Mesela: Ab-dest, namaz, oruç, hac, zekat, ezan, ikamet gibi şeair-i İslam'dan olup Rasulul-lah'tan rivayet edilen ameli sünnetler "Kim benim üzerime yalan söylerse cehennemdeki yerine hazırlansın", "Ateşte yanacak ökçelere yazık" gibi hadisi şerifler mütevatirdir. Muhammed bin Cafer el-kettani'nin en-Nazmü'l-Mütenasir fi'l-Hadisi'l-Mütevatir adlı kitabında belirttiğine göre mütevatir hadislerin sayısı 309 kadardır.

Kur'an-ı Kerim gibi şer'i hüküm istinbat edilmesi hususunda sünnetin de uyulması vacib ve ahkam için ikinci kaynak olduğu üzerinde alimler ittifak etmişlerdir. Buna dair Kur'an'dan icma ve makul den pek çok delil vardır

/- Sünnetin Kur'anı teyid etmesi: Namaz kılmayı, zekat vermeyi, ramazan orucunu tutmayı, hacca gitmeyi emretmesi, Allah'a şirk koşmayı, yalan şahitliği, ana-babaya asi olmayı, haksız yere adam öldürmeyi nehyetmesi Kur'an'ı teyiddir. "Hiç bir müslümanın malı gönül nzası olmadan helal olmaz" hadisinde olduğu gibi başkasının malını yemeyi nehyeden bu hadis "Ey iman edenler, aranızda mallarınızı batıl yollarla yemeyin" (Nisa: 4/29) ayetini, "Kadınlara hayrı tavsiye edin" hadisi "Onlarla iyi geçinin" (Nisa: 4/193 ayetini teyid etmektedir.

2- Kur'an-ı Kerim'den sonra sünnetle amel etmenin farz olduğunda as-hab-ı kiram ittifak etmiştir. Kur'an-ı Kerim'in emirler ve "Allah'ın kitabında bulamazsam, Rasulullah'ın sünnetine göre hükmederim" diyen Muaz'ı Rasulullah in tavsib etmesi buna delildir. Muaz bin Cebel'in bu sözü, hükmü Kur'an-ı Kerim'de bulunmayan hadiselerin fetvasında ashab-ı kiramın takip ettiğği bir metod haline gelmiş, tabiin ve zamanımıza kadar geçen müteakip nesiller de bu yol üzere yürümüşlerdir.

Bu -ayetlerin tetkikinden vardığımız kesin sonuç şudur: AHeftı Rasulü 'ne itaat vaciptir. Zira Allah'a itaat, Allah Rasöaü'ne yapılan itaate bağlıdır. Vefatından sonra Allah Rasulü'ne itaat, onun sünnetine ittiba etmekle mümkündür. Bundan döİayı ümmet fiili olarak sünnetle amel etme konusunda fikir 'birliği etmiştir. Bu, felam ümmetinin ilk günden itibaren anladığı bir husustur. Bundan dolayı İslam ümmeti, Peygamber döneminden beri, yaptığı teşri' faaliyetlerinde ve çözdüğü -problemlerde, Genab-ı Hakk tarafından yaz'edilen bu rabbani^netodu. takipjetmiştir.

1- "Allah'ın Kitabına ve Resulü'nün sünnetine ters düşen bir-şey söylemişsem benim görüşümü terkedin!.

4- Hz. Peygamber 'in Sünneti demek, O'nun söyledikleri ve yaptıkları demektir. Eğer O'na ittiba ve itaat, O'nun söylediklerine ve yaptıklarına uymakla oluyorsa, bu itiraz sahiplerinin tavrı yanlıştır. Zira Hz. Peygamber 'in Sünneti, bu Ümmet'in takva ve vera ahli, mütehassıs, Peygamber aşığı alimleri tarafından Sahabe döneminden itibaren muhafaza edilmiş ve bizlere kadar intikal ettirilmiştir.

3/Al-i İmran, 32.

Başta da ifade ettiğimiz gibi, sünnet-i seniyye Kur?an?da bulunmayan hükümler koyma noktasında müstakil teşri?e esas olduğu gibi ki; ehli merkeblerin etinin haramlığı, yırtıcı hayvanların etlerinin yenemeyeceği ve bir kadının halası veya teyzesi üzerine nikah edilemeyeceği gibi şer?i hükümler, bu cümledendir.

b. Namaz, zekat, oruç ve hac gibi ahkama ilişkin konularda Kur'an'da varid olan mücmel ifadeleri tafsil etme anlamındaki beyan (ta/si/u7-mucme/)dir. Bu da sözkonusu mücmel hükümleri keyfiyet, zaman, adet, miktar, rükün, şart, adab ve diğer noktalar açısından açıklığa kavuşturmakla olur.

3- Sünnetin Kur'anı neshetmesi: Mesela "Varise vasiyyet yoktur" hadisi "Birinize ölüm geldiği zaman, eğer bir hayır bırakacaksa anaya, babaya, yakınlara uygun bir şekilde vasiyet vardır" (Bakara: 2/180) mealindeki varise vasiyeti emreden ayeti nesh etmiştir. Şafıi hariç cumhurun görüşü budur.

Necm, 3-4

Yukarıdan beri söylediklerimizin, Sünnet'in bağlayıcı bir din kaynağı olduğu konusundaki şüpheleri ortadan kaldırmaya yeteceğini umarak diyoruz ki:

Mesele şu: Birileri bize önce bir "geri kalma-ileri gitme" masalı ezberletti: "Batı ilerledi, İslam dünyası geri kaldı." Müslümanlar bu tesbiti hiçbir sorgulamaya tabi tutmadan, bir "nass" gibi kabul etti.

Hatta Ulumu'l-Kur'an kitaplarından öğrendiğimize göre, Kur'an'ın mütevatir okunuş şekillleri olan 7 veya 10 mütevatir kıraat, istisnasız bütün unsurlarıyla her tabakada tevatür seviyesinde nakledilmiş değildir.

2- Bu soruyla bağlantılı olarak, "Seni ancak bütün insanlık için bir müjdeleyici ve korkutucu olarak gönderdik" , "Ve seni ancak alemlere rahmet olarak gönderdik" gibi ayetler, Hz. Peygamber 'in misyonunun evrensel olduğunu göstermez mi?

2. "O Kur'an'ı hemen kapmak için dilini aceleyle kımıldatma. Şüphe yok ki onu toplamak da, onu okutmak da bize aittir. Öyleyse biz onu okuyunca sen onun okunuşuna uy. Sonra şüphe yok ki, onun açıklaması da bize aittir."

Beyhaki daha sonra Şebib b. Ebu Fudale el-Mekki?den senediyle şu rivayeti nakleder:

Muhammed Salih Ekinci, Hüccet Değeri ve Tedvin Açısından Sünnet, Rağbet Yayınları: 143-144.

Geldiğimiz noktada ya Ehl-i Kitab'ın akıbeti, Hz. İsa 'ın ref'i ve nüzulü, şefaat, kabir azabı, sırat, mizan, kader... ve benzeri onlarca meselede tarihte gördüğümüz bid'at oluşumların tamamını solladığımızı acilen fark edeceğiz ya da "Kur'an'ın gereği" olduğunu vehmetmeye devam ederek içinde debelendiğimiz tarihselliğin bizi oradan oraya savurmasına rıza göstereceğiz...

Kur?an-ı Kerim?de mirasdan umumi olarak bahsedilir ve: ?Allah size çocuklarınız hususunda vasiyette bulunuyor? : Erkeğe, iki kadının payı kadar vardır (yani, erkeğe iki, kadına bir hisse verilir? (Nisa, 4/11) buyrulur. Umumi ma?nada, nebi olsun veli olsun, safiy olsun, mukarreb olsun, herkes bu ayetin şümulüne dahildir. Ancak, Efendimiz?in rihletlerinde, kızı Hz. Fatıma, Hz. Ebu Bekir?den babasının mirasını almaya geldiğinde, Rasulullah?ın Halifesi kendisine, Rasulullah?tan duyduğu şu hadis-i şerifi okudu: ?Biz peygamberler topluluğu geriye miras bırakmayız. Bizim bıraktığımız, ancak sadakadır.?24 Bu hadis-i şerifiyle Efendimiz , Kur?an?ın umumi bir hükmünü tahsis etmiş olmaktadırlar.

Nisa, 165

Nesai Nikah: 60; Delailu?n Nübüvve: 1/25-6.

"Eğer mü'min kimselerseniz, Allah'a ve Resulü'ne itaat edin."

Bu sözleri söyleyen büyük bir hanefi fakihi ve alimidir. ibnü Abidin'in bu sözleri tamamen doğrudur. Çünkü kişi böyle yapmakla yine imamının sözüne uygun hareket etmiş olmaktadır. Ancak İmamın bu sözünün, nass'lan, onların muhkemini ve mensuhunu inceleyip birbirinden ayırdetmeye ehil olan kimseler için geçerli olacağı unutulmamalıdır.

Ve nihayet bu ayet ile ilahi rahmete nailiyet, namaz ve oruç yanında Resul'e itaate de bağlanmış olmaktadır...

"Kur'an'ı toplamak" onu dağınık ve düzensiz bir durumdan koruyacak düzenli bir şekle kavuşturmak demektir. Bu ise bir nevi tertible mümkün olabilir. Zira Kur'an Peygamber 'e bir defada inmiş değildir. Bu husus, bizzat Kur'an'ın şehadetiyle sabittir. Kur'an ayetlerinin tertibinde nüzul tarihine bakilmamış-tır. Aksine Peygamber "falan ayeti falan yere koyun" diyerek ayetlerin yerlerini bildiriyordu. Nitekim Cenab-ı Hakk, Kur'an'ın cem'ini kendi zatına isnad etmektedir. Ancak Kur'an'da bu tertibi belirten ve tayin eden herhangi bir ifade bulunmamaktadır. Dolayısıyla Kur'an tertibinin vahy-i gayr-i metluv ile yapılmış olduğu hususu kesinlik kazanmaktadır. Bu tertibin Peygamber 'in içtihadıyla yapılmış olduğu iddiası ayetin sarih delaletine aykırıdır. Zira ayet-i kerimede toplama {cem') işi Cenab-ı Hakk'a izafe edilmiştir. Öte yandan böyle bir iddia hasmımızın bile kabul edebileceği bir İddia değildir. Zira onlara göre Kur'an dışında kalan sünnet ister içtihadı olsun, ister gayr-i içtihadı olsun hüccet olmaktan uzaktır.

Şu ana kadar ortaya koymaya çalıştığım hususlar, meselenin bir veçhesini aydınlatmaya yönelikti. Ancak sözün başında da altını çizdiğim gibi, mesele bununla bitmemektedir. Maksadın hasıl olması için, bugün Sünnet'i bize ulaştıran unsurların güvenilir olup olmadığı hususunun aydınlığa kavuşturulması gerekmektedir:

İSLAMİ EDEBİYAT - Temmuz-Eylül 2001

Bakara, 143

- Hayır.

6- Bir defasında; "insanlar hadisle amel etmeyi terkettiler ve hadis dinlemeye yöneldiler." denilince imam Ebu Hanife: "Onla-nn hadisleri dinlemeleri, hadisle amel etmelerinin ta kendisidir" karşılığını vermiştir.

Nisa, 113

KUR'AN'DAKİ SÜNNET

Zira hadis ravileri rivayetlerin Hz. Peygamber 'in mübarek ağzından çıktığı gibi, aynı kelimelerle naklinde gerekli titizliği göstermemişlerdir. Sahabe neslinden itibaren hadisleri orijinal lafızlarıyla aynen nakletmediğini, sadece manayı aktardığını söyleyen pek çok kimsenin mevcudiyetini kaynaklardan öğreniyoruz.

2- "Nereden aldığımızı bilmedikçe hiç kimseye bizim görüşümüzle amel etmesi helal değildir.

Ahkamın bir kısmı vaıhy-i jaaetluvdenı bağımsız'bir şekilde vahy-i gayr-i metiuv 3e vaz'dlunmuştur.

Oysa görüyoruz ki, Kur'an'da, diğer ayetler tarafından açıklanmamış pek çok ayet mevcuttur. Yukarıda da değindiğim gibi namaz, oruç, zekat, hacc gibi ibadetlerin nasıl eda edileceği konusunda Kur'an'da detaylı bilgi bulmak mümkün değildir.

"Ey iman edenler, Allah'a itaat edin, Rasulü'ne itaat edin ve sizden olan emir sahiplerine de... Şayet herhangi bir şeyde ayrılığa düşerseniz, Allah'a ve Ahiret gününe inanıyorsanız onu Allah'a ve Rasulü'ne havale ediniz. Bu daha hayırlı ve akıbet itibariyle daha güzeldir. Sana ve senden önce İndirilene iman ettiklerini sanan o kimseleri görmedin mi? Onlar tağutun vereceği hükümle muhakeme olmak istiyorlar. Halbu ki onlar, onu inkar etmekle emrolunmuşlardı. Şeytan ise onlan derin bir sapıklığa düşürmek istemektedir.

Her türlü akademik ve metodolojik tartışmanın ötesinde şu gerçeği inkar edecek birisi bulunacağını düşünemiyorum: Kur'an'ı en doğru şekilde anlayan ve en ideal biçimde hayata aksettiren insan Hz. Peygamber 'dir. Şu halde O'nun Kur'an'ı anlama ve yaşama biçimi konusunda bize kadar intikal etmiş olan haberlere müstesna bir hassasiyet ve titizlik göstermemiz gerekir. Elimizdeki bu Hadis külliyatı, başka hiçbir sebep olmasa bile sırf bu sebeple böyle bir itina ve dikkati hak etmekkedir.

3- Makul: Sünnetin beyanı olmadan, mücerred Kur'an-ı Kerim'de varid olan icmali hükümlerle amel etmek mümkün olmaz. Zira ancak şu iki şeyle Rasulullah'ın tebliği Rabbinin vahyi olur: Kur'an-ı Kerim'i okutması ve onu beyan etmesi. Böylece şeriat Kur'an-ı Kerim ve Sünnetle beraberce şekillenmiştir. Bunların birisinin diğerinden müstağni olması mümkün değildir. Buna delil "Namazı dosdoğu kılın, zekatı verin" (Bakara: 2/43), "Oruç size yazılmıştır" (Bakara: 2/183), "Yol bakımından gidebilenlerin o evi haccetmesi Allah'ın insanlar üzerinde bir hakkıdır" (Ali imran: 3/97), "Allah, alış-verişi helal, faizi haram kıldı" (Bakara: 2/275), "Bunların ötesindekiler sizin için helal kılındı" (Nisa: 4/24), "Hırsız erkek ve hırsız kadının ellerini kesin" (Maide: 5/38) ayet-i kerimeleri gibi beyan ve izaha ihtiyacı olan ayetlerdir. Rasulullah namazın, zekatın, orucun nasıl yapılacağını, haccın nasıl eda edileceğini, sahih bir alış-verişin şartlarını, haram olan faizin çeşitlerini, mahremlerin dışındaki kadınların nikahının hangi şartlarda sahih olduğunu, hırsızın elinin nereden kesileceğini beyan etmiştir. "İnsanlara kendilerine indirileni açıklaman için sana da bu Kur'anı indirdik." (Nahl: 16/44) ayetinin emrine göre de Rasulullah in Kur'an-ı Kerimi beyan etmesi vaciptir.

Namaz gibi, hac menasikini tafsil eden de yine sünnettir. Vakıa Kur?an-ı Kerim, bir iki yerde mes?eleyi ele almış ve bir hayli izah etmiştir ama, bu yerlerde anlatılan menasik-i haccın sadece bir kısmıdır. Hac menasiki büyük çoğunluğu itibariyle, sünnetle tafsil edilmiştir ve bu menasikin hadis yörüngeli olanı, Kur?an?la anlatılanın kat katıdır. O, hayatında bir defa hacc yaptı. ?Veda veya Vida Haccı? denilen ve ashabıyla müvadeayı ifade eden bu haccında O, bizzat bindiği merkubun üzerinde ve herkesin görebileceği şekilde menasiki ifa buyurdu. Rehber-i Küll ve Muktedayı Ekmel olarak, herşeyi hem söyledi hem de fiilen gösterdi. O kadar ki, oruçlu olup olmadığını iş?ara varıncaya kadar, haccın bütün menasikini gözler önüne serdi. Sonra da: ?Menasikinizi alın?23 diyerek söz ve davranışlarının teşri?deki yerine dikkati çekti. Şüphesiz, Kur?an-ı Kerim, eksik gelmemişti ama, Hz. Muhammed Mustafa ile, yani tebliğcisi ve müfessiri ile kendisini insanlara takdim edecek, anlatacak, haşiyelere açık bir derinlikle gelmişti.

Bu ayet-İ kerimeyle sünnetin önemli bir kısmının yani müşkil ayetleri beyan ve mücmel hükümleri tafsil eden kısmının hüccet oluşu kesinlik kazanmış olmaktadır.

24/en-Nur, 63.

?İman ettiler ve imanlarına zulüm karıştırmadılar: İşte, emniyet onlar içindir ve onlar, hidayete ermişlerdir.?(En?am, 6/82) ayeti nazil olunca, ashab, had bilmemezlik ve insanın, hak ve hakikatin dışına taşması demek olan zulmün manasını çok iyi bildiklerinden endişeye düştüler ve Rasulullah?a gelerek: ?Hangimiz var ki, zulmetmemiş olsun? dediler. Bunun üzerine de Allah Rasulü , şu açıklamada bulundular: ?O sizin zannettiğiniz gibi değil; O, Hz. Lokman?ın oğluna dediği gibidir? : : ?Allah?a şirk koşma; muhakkak ki şirk, büyük bir zulümdür?(Lokman, 31/13).19

Bunu daha net anlamak için vahyin ilk dönemlerine bakmak yeterlidir. İlk inen Kur'an ayetlerinde Peygamber 'in nübüvvetine dair bir beyan bulunmamaktadır. Ancak buna rağmen O, kendisinin Peygamber, kendisine nazil olan bazı vahiylerin de Kur'an vahyi olduğunu biliyordu. Bu hususlar, hadislerden de anlaşıldığı üzre Kur'an vahyi haricinde başka bir vahiyle -sonraki dönemlere ait bir ıstılahla belirtmek gerekirse- vahy-i gayri metluv ile bildirilmiştir. -Çeviren-

"Hayır, Allah'a yemin olsun ki onlar aralarında vuku bulan ihtilaflarda seni hakem kılmadıkça sonra da vereceğin hükmü gönül huzuruyla kabul edip teslim olmadıkça iman etmiş olamazlar.

Muhtemel İtirazlar

Muhtemel bir itiraz

Böylece hedefe giden yolda ilk virajı dönmüş olanlar, ikinci virajda şu tesbitle çıktı karşımıza: "İslam dünyasının geri kalmasına sebep, Müslümanların yanlış din anlayışıdır." Az biraz nazlanarak da olsa, bunu da kabul ettik. "Evet" dedik, "eskilerin ıskaladığı önemli noktalar olmalı. Yoksa biz bu durumda olmazdık." İkinci viraj da böylece geçilmiş oldu. Aidiyetlerimiz ve kimlik unsurlarımız yerinden oynamış oldu böylece.

33/el-Ahzab, 21.

1. "De ki: "Allah'a ve Resulü'ne itaat edin." Eğer yüz çevirirlerse şüphesiz Allah kafirleri sevmez."

Bu ayet, bir taraftan "itaat" kelimesini (yukarıda 2. sırada zikrettiğim ayette olduğu gibi) hem Allah Teala'ya, hem de Hz. Peygamber 'e itaati vurgulamak için ayrı ayrı zikretmesiyle dikkat çekerken, diğer taraftan da her iki merciye itaati mü'minlere yönelik bir emir olarak ifade etmesiyle öne çıkmaktadır.

Tahrim,3

Mezkur ayetlerden birisi, hatırlanacağı gibi, "Namazı kılın, zekatı verin ve Resul'e itaat edin. Umulur ki merhamet olunursunuz." ayeti idi.

Meşhur Şii alim et-Tabressi, "Faslu'l-Hitab fi Tahrifi Kitabi Rabbi'l-Erbab" adlı eserinde (s. 180) böyle bir surenin varlığını doğrular ve bu surenin aslının Farsça "Debistan-ı Mezahib" adlı eserde mevcut olduğunu söyler.

İmran daha sonra şöyle söyler:

İkinci ihtimal ise doğrudan "gayri metluvv vahiy" olgusunu gündeme getirir. Gayri metluvv vahiy olgusunun kabul edilmesi halinde ise Sünnet'in Kur'an'ı beyan fonksiyonu konusunda herhangi bir şüphe sözkonusu değildir.

Kitabın yanında, başlı başına müstakil bir teşri? kaynağı olarak sünnet, Kur?an-ı Kerim?in inmeğe başladığı andan itibaren fonksiyonunu icraya başlamış ve hep Kur?an?la içli dışlı olmuştur. Ne var ki, dünden bugüne cumhur-u ümmet ve ulema tarafından böyle kabul edilegelmiş olan sünnet, Yunan felsefesinin tesiriyle Nazzam gibi birtakım Mu?tezile imamları ve daha sonra da garazkar ve İslam?ı temelinden dinamitlemeye çalışan bir kısım batılı müsteşrikler, bu dupduru kaynağı kendilerince hep bulandırmaya çalışmışlardır. Ne yazık ki, bir-iki asırdır batı ve müsteşrikler karşısında aşağılık duygusuna kapılan birtakım Müslüman ilim adamları da, mes?eleye böyle bir kompleks içinde yaklaşarak, kısmen müsteşriklerin oyununa gelmiş ve hatta sünneti sorgulamaya kalkışmışlardır. Ancak, din-i mübin-i İslam adına, kitab ve sünnet adına selef-i salihinin çalışmaları ve çalışmalarının semeresi sayılan bıraktıkları eserler, o kadar muhteşem ve parlaktır ki, sünnete bulaştırılmaya çalışılan lekelerin, bu dupduru kaynak üzerinde hiçbir tesiri olmayacaktır.

Nisa, 58-60

Bu ayet-i kerime, . şeriatın tek bir-kaynaktan, yani Peygamber {S. A. V.)'in ümmetine getirdiklerinden, alındığına işaret eder. Bunun Kurban veya Sünnet şeklinde öirnası bir şeyi değiştirmez. Zira ikisi de vahiy 'kaynaklıdır,

Şu halde geçmiş ulema tarafından sahih kabul edilmiş olsa da, elimizdeki hadislerin tümüne güvenmemiz sözkonusu olamaz.

Beyan, Cenab-ı Hakk'm Peygamber'e tevdi ettiği bir vazife ve emanet ettiği bir görevdir. Binaenaleyh Peygamber 'i bu görevden ve bu emanetten soyutlamak mümkün değildir. Keza -önemli bir kısmı- Kitab'ın beyanı: niteliğinde olan sünneti reddetmek, Kitab'a iman vasfıyla bağdaşmaz. Bu,, aynı zamanda Kitab'ı da reddetmektir.

Eğer başka manaya tevil ihtimali yoksa, sünnetin ahkama delaleti kat'i, varsa zanni olur. Sünnet bu hususta Kur'an gibidir. Ancak farkı, Kur'an-ı Kerim'in tamamı sübutu veya vurudu kat'idir. Sünnet ise, mütevatir sünnetin dışında sübutu veya vurudu kat'i değildir. Şu halde sünnet sübutu kat'i olan, sübutu zanni olan olmak üzere iki çeşittir. Ama delalet açısından o aynen Kur'an gibidir. Kur'an-ı Kerim ve sünnetten her birinin delaleti kat'i de olabilir zanni de olabilir.

Kur'an-ı Kerim'i incelediğimizde Cenab-ı Hakk'ın hikmeti gereği Hz. Peygamber 'e onun risaletiyle mütenasib birtakım sıfatlar ve özellikler bahşettiğini görmekteyiz.

Şüphesiz doğru olan yaklaşım ikinci şıkta belirtilen yaklaşımdır. Zira Kur'an-ı Kerim'İn kendisi bu tür vahyin varlığına açıkça delalet etmektedir. Şimdi buna delalet eden ayetlerden bazı Örnekler vereiim.

Her iki aşamada da bu işi yapmakla görevlendirilen komisyonun başında bulunan Zeyd b. Sabit şöyle demiştir: "Ebu Bekir döneminde yapılan cem işleminde Tevbe suresinin iki ayetini sadece Ensar'dan Ebu Huzeyme'nin yanında bulabildim. Keza Osman dönemindeki teksir esnasında da Ahzab suresinin bir ayetini sadece yine Ensar'dan Huzeyme'nin yanında bulabildim."

İşte böylece sizin insanlığa şahitler olmanız, Rasulün de size şahit olması için sizi mutedil bir millet kıldık. Sen yönelmediğin kıbleyi biz ancak Peygambere uyanları, ökçeleri üzerinde gerisin geriye dönenlerden ayırd etmek için kıble yaptık. Bu, Allah'ın hidayet verdiği kimselerden başkasına elbette ağır gelir. Allah sizin imanınızı asla zayi' edecek değildir. Zira Allah insanlara karşı şefkatli ve merhametlidir.

Cenab-ı Hakk, kesme işinin kendi izniyle yapıldığını bildirmektedir. Bilindiği gibi bu ayet-i kerime, hurma ağaçlarının kesiminden sonra nazil olmuştur. Ayette zikredilen "kestiniz" ve "kökleri üstünde dikili bıraktınız" fiillerinde kullanılan geçmiş zaman kipi de buna delalet etmektedir.

Bakara, 142-144

A'raf, 157-158

Aynı şekilde: ?Katil mirasçı olamaz?25 hadisi de, katilin mirasçı olamayacağını, mesela, babasını öldürenin babasından, amcasını öldürenin amcasından, dayısını öldürenin dayısından, kardeşini öldürenin de kardeşinden miras alamayacağını hükme bağlayarak, Kur?an-ı Kerim?in mirasla alakalı umumi hükmünü bu noktadan tahsis etmiştir.

Sünnet senedi bakımından cumhura göre iki kısımdır: Mütevatir sünnet, ahad sünnet . Hanefilere göre ise üç kısımdır: Mütevatir sünnet, meşhur sünnet, ahad sünnet

Peki buna benzer iddialar hadisler hakkında varit olduğu zaman niçin hemen şüpheye kapılalım ve hadislerin uydurulmuş olabileceği ihtimaline yer verelim?

Nitekim Resul'e itaat olmadan da Allah Teala'ya itaat edilebileceğini "işareten" dahi anlatan bir tek Kur'an ayeti bulmak mümkün değildir. Bu gerçek dolayısıyladır ki, kimi ayetlerde Allah'a itaat zikredilmeksizin, sadece Resul'e itaat olgusunun emredildiği görülmektedir. Örnek olarak,

Bu ayette Yüce Allah, Hz. Peygamber 'e muhalefet ederek mü'minlerin yolundan ayrılıp, başka bir yola girenlerin sonunun cehennem ateşi olduğunu haber vermekle, adeta şöyle buyurmuş olmaktadır: Ey insanlar! Gidilecek yolun doğrusu eğrisi belli olduktan sonra artık Peygamber'e muhalefet etmeyin. Yani dosdoğru yol, Peygamber'e muhalefet etmemektir ve mü'minler de böyle yapmaktadırlar. Eğer bu yoldan saparsanız, sonunuz cehennemdir.

Peygamber 'in bütün beyan ve telkinleri Kur'an'la sınırlı değildi. Kur'an kapsamına girmeyen ve Kur'an olarak tescil edilmeyen beyanları da bulunmaktaydı. Kur'an vahyi olarak nazil olan iiahi hitaplar, Peygamber tarafından ayrı tutuluyor ve Kur'an olarak kayda geçiriliyordu. Tabii bu da, inen sözkonusu ayetlerin Kur'an'dan olduğu şeklinde bir açıklama eşliğinde oluyordu. Yani Peygamber , Kur'an'da yazılacak olan vahiyleri, diğer vahiylerden ve beşeri tasarruflardan ayrı tutarak "onların Kur'an'dan olduğunu ve o çerçevede kayda geçirilmesi gerektiğini" açıklayarak Kur'an kapsamına dahil ediyordu. Tabii ki Peygamber , bu ayırımı yaparken yine bir vahye dayanarak hareket ediyordu. Yoksa Peygamber veya sahabenin iiahi bir bildirim olmadan bir şeyin Kur'an'dan olup olmadığını bilmeleri mümkün değildir. İşte Kur'an'daki bütün sure ve ayetler bu tarzda Kur'an dışı bir vahiyle Kur'an kapsamına dahil edilmişlerdir. Bunu bariz bir örnekle açıklamak gerekirse: Mesela Alak suresinin nazı! olan ilk beş ayetinin Kur'an vahyi kapsamına girip girmediği Kur'an'da yer almayan nebevi bir beyanla olmuştur. Peygamber ise bu durumu kendisine Kur'an haricinde gelen bir vahiyle bilmekteydi. -Çeviren-

Örnek-5

Zira burada O'nun, ma'rufu emrettiği, münkerden sakındırdığı, temiz olan şeyleri helal ve pis olan şeyleri haram kıldığı bildirilmektedir. Bu yetkinin genel olduğu ise izahtan varestedir.

Kur'an'a aykırı olduğu gerekçesiyle "uydurma" olarak damgalanan hadisler konusunda, ?"tarihsellik" söylemini bir kenara bırakırsak? bu arkadaşların farkında olmadan yüklendikleri ve fakat taşımaktan da sürekli kaçındıkları önemli bir "yük" var: "Bu hadisleri kim, niçin, ne zaman ve nasıl uydurmuştur?" sorusuna cevap bulmak.

Buraya kadar örnek olarak zikrettiğimiz ayetlerde?ve diğer benzerlerinde? "Hz. Peygamber 'e itaat" hususu, gerek mü'minlere, gerekse inanmayanlara yönelik kesin bir Kur'ani emir olarak karşımıza çıkmaktadır.

Nisa, 65

Sünnet-İ nebeviyenin İslam'daki konumunu tespit etmek İstiyorsak, öncelikle sünnet-i nebeviyenin ve Resul-İ Ekrem 'in Kur'an'a göre haiz oldukları konumu anlamak gerekir.

Bir önceki yazıda "irtidat" ve "zina" suçlarına verilecek cezayla ilgili Sn. Davut İltaş'ın Marife dergisinde yer alan eleştiri yazısı hakkında yazdıklarım üzerine bazı okuyuculardan, ilgili rivayetlerin Kur'an'a aykırı ve uydurma olduğu temalı mailler aldım.

E. Sifil

Kuran her zeka seviyesindeki insanın anlayacağı açıklıkta bunu ifade etmiştir.. Anlamama azminde olanlar hariç.

Şia'nın elindeki bir kısım yazma Kur'an nüshalarında bu sure mevcuttur ve müsteşrik Nöldeke tarafından 1842 tarihinde neşredilen "Tarihu'l-Mesahif" adlı çalışmaya (II, 102) dercedilmiştir.

Şafii: Sözün tekrar olabileceği görüşünü tercih ettiğiniz taktirde bunlardan hangisi daha uygun olur; Kitab ve Hikmetin iki ayn şey olması mı yoksa tek şeyden ibaret olması mı?

2- Bu yaklaşım, genelde peygamberlere Özelde Hz. Muhammed 'e itaati emreden ayetlerin ruhuna aykırıdır. Zira ilgili ayetler sadece Allah'a itaati emretmemekte bizzat peygamberlere itaatin de emrediidiğine delalet etmektedir.

"Her hangi bir hurma ağacını kestiniz, yahut kökleri üstünde dikili bıraktınızsa işte Allah'ın izniyledir.

3. Sünnetin Bazı Hükümleri Tahsisi

Müctehid imamlann tamamı, Hz. Peygamberin sünnetine sarılmanın ve ihtilaf halinde sünnete yönelmenin, söyleyeni ne kadar büyük olursa olsun, sünnete aykırı olan bütün sözlerin terkedilme-sinin gerekliliği hususunda ittifak etmişlerdir. Zira Resulülah 'in dışında hiç bir insan masum olmadığından müctehit dahi olsa, her zaman yanılması ve hata etmesi mümkündür. Bunun nedeni İçtihat ettikleri bir mesele hakkında kendilerine sahih bir sünnet nassının ulaşmaması olabileceği gibi, ellerine geçen nassın sıhhatindeki kusur ve zayıflık veya istinbat hatası da olabilir. İşte o büyük imamlar, bu gibi noktalarda, görüşlerinin sahih bir sünnete aylan olduğu tesbit edildiği zaman, o konuda ısrar etmeyip derhal sünnete dönülmesini tavsiye etmişlerdir. Zira mü'minler, insanlardan herhangi birinin görüşüne değil, sadece Allah'ın kitabı ve Resulü'nün sünnetine uymakla mükelleftirler. Aksi halde hesap günü Allah'a karşı bir mazeretleri olamaz.

7/el-A'raf, 157.

Sünnetin Hüccet Oluşu

Konunun sağlıklı bir zeminde ele alınabilmesi için öncelikle Sünnet'in bağlayıcı olup olmadığının, doğrudan Kur'an'a dayanarak ortaya konması gerekmektedir. Ancak mesele bununla bitmemektedir. İkinci aşamada yapılması gereken, Sünnet'i bize nakleden unsurların tesbiti ve güvenilir olup olmadıklarının tayinidir. Üçüncü aşamada ise "Sünnet'i bağlayıcı bir din kaynağı olarak görmezsek bunun pratik sonuçları neler olur?" sorusunun cevabı gelmektedir.

Muhammed Salih Ekinci, Hüccet Değeri ve Tedvin Açısından Sünnet, Rağbet Yayınları: 146.

"İnsanlardan bir kısım beyinsizler: Yöneknekte olduklan kıblelerinden onları çeviren nedir? diyecekler. De H: Doğu da batı da Allah'ındır. O dilediğini doğru yola iletir.

Sahabe'den devralınan Müslümanlığın, Kur'an'ın beyan ve tefsiri anlamına gelen Sünnet'i de ihtiva etmesi açısından, Sahabe Müslümanlığı ile aramıza giren mesafe, aynı zamanda Sünnet'ten uzaklaşmamızı da intaç etti kaçınılmaz olarak.

Kur'an'ın ruhuna vakıf olmaları şöyle dursun, Kur'an'ın dilini dahi doğru dürüst beceremedikleri halde parentezsiz Kur'an mealiyle amel etme düşüncesini savunanlara Kur'an'm diline ve onun ruhuna herkesten daha ziyade vakıf olan imamın bu mesajı bilmem bir şeyler anlatıyor mu?

Yok eğer Sünnet Hz. Peygamber 'in söyledikleri ve yaptıkları değildir denecekse, o zaman bu itiraz sahiplerninin, Hz. Peygamber 'e ittiba ve itaatten ne anladıklarını ilmi bir şekilde izah etmeleri gerekir.

Büyük bir feraset ve takva sahibi olan İmam Ebu Hanife , bu hakikati çok iyi bildiği için Emeviler adına kadılık teklifinde bulunan Vali İbnü Hübeyre'nin bu oyununa gelmemiş ve bunun için aracılık edenlere şu cevabrvermiştir: " Eğer o, benden, Vasıt mescidinin kapılarını saymamı isteseydi, onu dahi. kabul etmezdim. O halde nasıl olurda o, bir müslümanı idam etmek için benim hüküm vermemi ister ve bu hükümle onun boynunu vurur! Ben böyle bir hükmü ihtiva eden kararın altını nasıl mühürlerim?! Vallahi ben, böyle bir işe ölünceye kadar giremem." Bu cevap Üzerine perişan olan Emevi İktidarı İmam Ebu Hanife'yi hapsederek işkence yöntemine sğındı. Fakat gerçek bir iman ve ihdasla yoğrulan bir şahsiyeti işkenceyle değiştirmek mümkün müydü? Nitekim, Günlerce devam eden bu işkecede İmam'a kırbaç vuran kimse usanacak ve bu işkenceden dolayı Ölür de kıyamete kadar Emevi sülalesine sövülmeye sebeb olur diye korkacak, sonunda İbnü Hü-beyre de İmamı serbest bırakmak zorunda kalacaktır. Ebu Hanife bu olaydan sonra Emevilerin zulmünden emin olmak maksadıyla Hicri 130 senesinde Mekke'ye gelerek Harem'e sığınmış ve Abbasiler devrine kadar orada ikamete mecbur kalmıştır.

Belki bu müçtehitleri, hatta onlardan daha aşağı seviyede olan kimseleri delillerinin sıhhatini ve ne olduğunu bilmeden körü körüne taklit ederek mezheb ve görüşlerine gökten indirilmiş bir nasmış gibi bağlanan ve bu sebeple bazan Kur'an ve sünnetin sahih emirlerine aykın hareket eden müslümanlara bir uyan olur ümidiyle o büyük imamın bu husustaki sözlerinden bir kısmını burada naklediyoruz. İmam Ebu Hanifenin bu konuda gelen pek çok emir ve vasiyyetlerinden bazıları şunlardır;

"Peygamber size ne verdiyse onu alın, size ne yasakladıysa ondan da sakının" (Haşr: 59/7). "De ki: Eğer Allah'ı seviyorsanız buna uyunuz ki Allah-da sizi sevsin" (Ali imran: 3/31). "Bu sebeple onun emrine aykırı davrananlar, başkalarına bir bela gelmesinden veya ke, tdilerine çok elemli bir azab isabet etmesinden sakınsınlar" (Nur: 24/63).

Bu açıklamalar ışığında "Ayetlerde geçen Peygamber 'e itaattan maksat Kur'an'da yör aİan ilahi emirlere itaattir." şeklindeki iddianın geçersizliği de anlaşılmış olmalıdır. Bu iddianın geçersizliğine dair deliller pek çok olmakla beraber biz bir kaç hususu aktarmakla yetineceğiz:

Burada iki ihtimal sözkonusudur:

Parantez içi bir açıklama kabilinden kalemimize dolanan bu noktayı başka yazılara bırakarak parantezi kapatalım ve "Kur'an Müslümanlığı" dediğimiz olgunun serencamına devam edelim.

Öyleyse şunu söylemek zorundayız: Hz. Peygamber , Kur'an'ı açıklama görevini yerine getirirken, bir yandan murad-ı ilahinin ne olduğunu beyan etmiş, diğer yandan da tabii olarak Kur'an'da yer almayan ilave hususlar getirmiştir. Nitekim gerek Hadis müdevvenatı, gerek rivayet tefsirleri ve gerekse Fıkıh kitapları, Hz. Peygamber 'in bu türden beyanlarıyla doludur.

5. "Eğer mü'min kimselerseniz, Allah'a ve Resulü'ne itaat edin."

1. Sünnetin Kur?an?ı Tefsiri

Üçüncü virajda, "değiştirilebilecek ne varsa değiştirilmesi gerektiği" telkin edildi. Bu din, eskilerin "eskimiş" anlayışıyla telakki edildiği sürece hiçbir problemimizi çözemezdi! Yeni okumalar yapılmalı, yeni tasavvurlar geliştirilmeliydi.

Muhammed Salih Ekinci, Hüccet Değeri ve Tedvin Açısından Sünnet, Rağbet Yayınları: 137-143.

Özellikle ilk iki kategoride zikrettiğim ayetlerin mutlak ifadeleri sebebiyle, bunların muhataplarının inanmayanlar olduğunu ileri sürenler çıkabilir. Ancak bu itiraz, cevabını kendi içinde barındırmaktadır. Zira ifadelerin mutlak olması, mü'min olsun kafir olsun bütün insanlara hitap edildiğini gösterir.

Bu ayette doğrudan mü'minlere yönelik bir ikaz görüyoruz. Buyuruyor ki Rabbimiz: Allah ve Resulullah bir konuda hüküm verdikleri zaman, mü'minlerin artık o konuda başka bir hükmü ve görüşü seçme hakları yoktur. Ben mü'minim diyen insanların bu noktada tam bir teslimiyet göstermeleri gerekir.

75/el-Kıyame, 16-19.

Burada Şia'nın bu iddialarını cevaplandırarak sözü uzatmak istemiyorum. Söylemek istediğim şu: Kur'an'ın tahrif edildiği hususunda böyle iddialar sözkonusu iken bizler Ehl-i Sünnet Müslümanlar olarak Kur'an'ın korunmuşluğu noktasında kalbimizde en küçük bir tereddüte bile yer vermeyiz ve bu gibi durumların, Kur'an'ın korunmuşluğu gerçeğine en küçük bir halel getiremeyeceği inancını tam bir itmi'nan ile taşırız.

Öyleyse hepimizin, Hadisler hakkında konuşurken Allah Teala'dan korkması ve Efendimiz 'den gelecek en küçük bir azarlamayı, sitemi ve daha da kötüsü O'nun şefaatinden mahrum bırakılmayı hesaba katması gerekir diye düşünüyorum.

Bu ayet üzerinde dururken şu hususların düşünülmesi gerekmektedir:

Rasulullah bu haberiyle kendisinden sonra ortaya çıkacak bidatçileri reddetmiştir. Söylediğide daha sonra doğru olarak ortaya çıkmıştır.

Mütevatirin hükmü: Mütevatir, Rasulullah'tan kat'i olarak sabit olan hadistir. O halde kesin bilgi ve yakin ifade eder, inkar eden kafir olur.

1. Bunlardan biri Cenab-ı Hakk'ın Peygamberi, İnzal ettiği Kitab'ın açıklayıcısı kılmasıdır. Cenab-ı Hakk şöyle buyurmaktadır: "Biz zikri sana indirdik ki, İnsanlara kendileri İçin İndirileni beyan edesin. Umulur ki, düşünürler.

Sadece Kur?an?la Amel Edilmesini Söyleyene Reddiye ve Cehaletinin Açıklaması

hikmet ise İmam Şafii'nin belirttiği ve kendisinden öncekilerden naklettiği üzre sünnet demektir. Nitekim selef-i salihin de hikmeti, sünnet şeklinde tefsir etmiştir. Bu izaha göre mezkur ayet-i kerime sünnetin de Kur'an gibi Allah katından inzal edildiğine dair kat'i bir delil olmaktadır. Zira her iki inzal aynı bağlamda (sıyafc:} ve aynı lafızlarla zikredilmiştir. Binaenaleyh hikmetin inzalinin, "demiri indirdik" (Hadid-25) ayetinde geçen inzal kabilinden olduğunu söylemek doğru değildir. Sonuç itibariyle ayet-i kerimenin vahy-i gayri metluve dair kat'i bir delil olduğunu söyleyebiliriz.

3. "Allah ve Resulü bir işte hüküm verdikleri zaman mü'min bir erkekle mü'min bir kadının, işlerini kendi isteklerine göre belirleme hakları yoktur. Kim Allah'a ve Resulü'ne isyan ederse, apaçık bir sapıklık ile sapmış olur."

"Şüphesiz ki, onu toplamak ve onu okutmak bize aittir.

Bu ve benzeri ayet-i kerimeler, sünnetinde Rasulullah e uymanın farz olduğuna kesin şekilde delalet etmektedir.

Müsteşrikler'in, Kur'an'ın her ayetinin her tabakada sayıları tevatür seviyesine ulaşan kitleler tarafından birbirlerine nakledildiği gerçeğine itirazları da bu noktada vuku bulmaktadır.

Tevatürle bunun farkı şudur: Tevatürde şart koşulan topluluk mütevatir sünnette ilk üç asrın her birinde mutlaka bulunmalıdır. Halbuki meşhur sünnette bu mikdann ilk halkada bulunması şart değildir.

Bu ifadeler İmam Ebu Hanife'nin sünnet'e ne kadar bağlı olduğunu göstermek için kafidir sanırız. Sünnet karşısındaki bu hassasiyetine rağmen, masum olmaması sebebiyle şayet sünnete muhalif bir görüş beyan etmiş olsa bile o, Allah katında ma' zur sayılır. Zira şeriat sahibi içtihattaki hataları affedip mükafaat va'det-miştir. Ancak İmama saygı gösteren ve onun mezhebine bağlanan kimselerin, onun, sünnete ve sahih hadislere aykırı olan görüşleri ortaya konduğu zaman onlarla amelde ısrar etmeleri caiz değildir. Zira onun koyduğu usul ve prensiplere göre bu görüşler onun meznebinden değildir. Müslümana yakışan taassubu bırakıp ondan sonra sahihliği isbat edilen hadis ve sünnete ittiba etmektir. Zira görüldüğü şekilde O, bize böyle yapmamızı vasiyyet etmiştir. Eğer imam Ebu Hanife bugün yaşasaydı onun da yapacağı bu idi.

Beyhaki bu rivayeti verdikten sonra şöyle der:

Kur'an'a Göre Peygamber'in Haiz Olduğu Özellikler:

Sünnet, Kur?an-ı Kerim?in mutlağını takyid eder. Mesela, Kur?an-ı Kerim?de: ?Erkek ve kadın hırsızın, yaptıklarının karşılığında bir ceza ve Allah?tan ibret verici bir ukubet olmak üzere ellerini kesin?(Maide, 5/38) buyrulur. Bu mutlak bir emirdir. Ancak, hangi şartlarda ve ne miktarda hırsızlığın böyle bir ceza ile tecziye edileceği açık olmadığı gibi, elin neresinden kesileceği de açıkça belirtilmemektedir. Kur?an-ı Kerim?in abdest ayetinde: ?Ellerinizi dirseklerinize kadar yıkayın? buyrularak, kolun en azından dirseklere kadar olan kısmı?el? kelimesinin şümulüne dahil edilmektedir. İşte, hırsızlık suçu karşısında elin neresinden kesileceğini bize anlatan ve bu şekilde Kur?an-ı Kerim?in mutlak bir hükmünü takyid eden de yine sünnet-i mütahharadır: Allah Resulü , tecziye için kendisine bir hırsız getirildiğinde, elini mafsaldan keserek, ?el kesme? şeklinde gelen mutlak emri takyid etmiştir.

?Cibril bana Kabe?nin yanında iki defa imam oldu. Birincide, zeval vaktinde gölge, na?linin tasması kadar olduğu zaman öğleyi, her şeyin gölgesi kendi boyu kadar olunca ikindiyi, oruçlu orucunu bozduğu vakitte akşamı, şafak kaybolduğunda yatsıyı ve oruçluya yemek içmek haram olduğu vakitte ise sabah namazını kıldı. İkincide ise, öğle namazını herşeyin gölgesi kendisinin bir misli olduğunda, ikindi namazını iki misli olduğunda; akşamı evvelki vaktinde , yatsıyı gecenin sülüsüne doğru ve ortalık iyice aydınlandığı vakit de sabah namazını kıldı. Sonrada bana dönüp, ?Ya Muhammed, senden önceki enbiyanın vakti budur ve namaz vakti, işte bu iki vakit arasıdır? dedi.?21

İmam Ebu Hanife, hadis ve sünnetin tedvin edildiği döneme kadar yaşamış olsaydı re'y veya kıyasa baş vurarak hallettiği me-selelerdeki sünnete ve sahih hadise ters düşen görüşlerinde mukal-lidleri gibi ısrar etmeyip onlardan mutlaka vaz geçer ve görüşüne muhalif düşen sünnetin hükmüyle amel ederdi.

Evvelemirde burada "Sünnet" tabiriyle neyi kasdettiğimizi ortaya koyalım: Bizim burada "Sünnet" tabiriyle kasdettiğimiz, Hz. Peygamber 'in, Din'in tebliği ve hayata aktarılması bağlamındaki söz ve fiilleridir.

"Senin yönelmediğin kıbleyi biz ancak Peygambere uyanları, ökçeleri üzerinde gerisin geriye dönenlerden ayırdetmek için kıble yaptık.

Adını dürüstçe öyle koymasalar da, mertçe ortaya çıkıp, "Sünnet ve Sahabe unsurları bizi ilgilendirmiyor" demeseler de, meal üzerinden yaptıkları operasyonlarla Sünnet'in ve Sahabe'nin insanımızın bilincindeki merkezi konumunu, kendi tercihleriyle değiştirdikleri gün gibi aşikar...

21/el-Enbiya, 107.

Biz, Ehl-i Sünnet Ve'l-Cemaat olarak bu soruya tereddütsüz "evet" diyoruz. Bir noktaya dikkat çekelim: Kur'an da aynı şekilde Hz. Peygamber döneminden başlayarak kıyamete kadar bütün tarihleri ve bütün coğrafyaları kuşatacak şekilde bağlayıcıdır. Yani yukarıdaki cümlede yer alan "Sünnet" kelimesini çıkarıp, yerine "Kur'an" kelimesini koymamız halinde değişen birşey olmayacaktır. Buradan şu sonuca varıyoruz: Üstünlük, fazilet, lafızlarının değişmezliği, namazda kıraat edilmesi gibi hususiyetlerde Kur'an'ın Sünnet'e göre tartışmasız bir otoritesi var ise de, bağlayıcılık bakımından Sünnet de tıpkı Kur'an gibidir; bu noktada aralarında herhangi bir fark yoktur.

Delail: 1/27.

Bu yaklaşımı doğru kabul edenlerin şu sorulara tatminkar bir şekilde cevap vermeleri gerekir:

2. "O kimseler ki, yanlarındaki Tevrat ve İncil'de yazılı buldukları Resul'e, o Ümmi Peygamber'e tabi olurlar; O onlara ma'rufu emreder ve onları münkerden sakındırır ve onlara temiz olan şeyleri helal kılar, pis olan şeyleri haram kılar; sırtlarından ağırlıkları indirir, üzerlerindeki zincirleri, bağları söküp atar. O'na inanan, O'na ta'zimde ve yardımda bulunan, O'na yardım eden ve O'nunla beraber indirilmiş olan nura tabi olanlar, kurtuluşa erenlerin ta kendileridir."

Sünnet'in vahye dayanmayan kısmı da vahyin onayına mazhar olduğu için vahye dayanan Sünnet mesabesindedir. Nitekim bu espiriden hareketle Hanefi usulcüler Sünnetin bu kısmına "vahy-i batın" demişlerdir. Hatta Peygamberin tebliğe ilişkin konularda hataya maruz kalabileceğini söyleyen alimler bile Peygamberin hata üzere onaylanmayacağını belirtmişlerdir. Aksi takdirde başta Kur'an olmak üzere Peygamberin tebliğ ettiği bütün hususlar ve icra ettiği tasarruflar hatalı olma şüphesine maruz kalırlar. Bunun ise dinin ibtaliyle eşanlamlı olduğu izahtan varestedir, -çev.-

Muhammed Salih Ekinci, Hüccet Değeri ve Tedvin Açısından Sünnet, Rağbet Yayınları: 145.

Mezkur ayetler, aynı zamanda Allah Teala'nın Hz. Peygamber'e bahşettiği teşri' yetkisini de kapsamaktadır. Ayet-i kerimedeki "O Peygamber, onlara temiz şeyleri helal, pis şeyleri haram kılar." ifadesi de bu manayı teyid eder. Allah'ın helal ve haram kılması ile Peygamber'in helal ve haram kılması arasında itaaün gerekliliği açısından hiçbir fark olmadığı halde yukarıdaki ayette "helal ve haram kılma" eylemleri Peygamber'e isnad edilmiş ve bu husus Peygamberin gerçekleştirdiği ameller cümlesinden addedilmiştir, Bundan dolayı bir başka ayet-i kerimede şöyle buyurulmaktadır:

1- Kavli sünnet: Bu, Rasulullah 'in çeşitli maksat ve münasebetlerde söylediği hadisi şeriflerdir. Mesela: "Ameller niyetlere göredir", "Zarar vermek ve zarara zararla mukabele etmek yoktur", "Mer'ada otlayan hayvanda zekat vardır", "Varise vasiyet yoktur", deniz suyundan abdest almanın hükmünü sorana cevap olarak söylediği "Onun suyu temiz, meytesi helaldir" gibi sözleri bu kabildendir.

el-Umm, 7/251

Her ne kadar bu ayette Ehl-i Kitab'ın bahse konu edildiğini görüyor isek de, ayet, aynı zamanda Efendimiz 'in konumunu ve fonksiyonunu anlatması bakımından konumuz noktasında önemlidir.

Örnek-3

Sünnet'in bağlayıcı olmadığını iddia edenler, bütün bu ayetlerde zikredilenin, Hz. Peygamber 'e itaat ve ittibanın emredildiği ve O'na muhalefetin yasaklandığı hususlarından ibaret olduğunu ileri sürerek, şöyle derler: Hz. Peygamber 'e itaat ve ittiba ile O'na muhalefet etmemekten maksat, onun Sünneti değil, Kur'an'dır. Bütün bu ayetlerde Kur'an'ın değil de Sünnet'in kastedildiğini gösteren açık ve kesin bir delil yoktur.

16/en-Nahl, 89.

2. Sünnetin Mücmeli Tafsil Etmesi

a) Kur'an'ın mücmelini beyan etmesi: Mesela kavli ve fiili sünnetler ibadetlerin şeklini, muamelatın esaslarını beyan etmiştir.

Bu enfes bir sonuç:

Sünnet lügatte alışılmış yol demektir. Usulcülere göre ise Rasulullah'tan den sadır olan her türlü söz, fiil ve takrire denir. Bu tarif sünnetin üç çeşidine de işaret etmektedir:

Burada mü'minlere, aralarında çıkan ihtilaflarda Kur'an'ın değil de Hz. Peygamber 'in hakem tayin edilmesinin emir buyurulduğu açıktır.

3. Peygamber'e verilen özelliklerden bir diğeri ona itaatin Allah'a itaat gibi vacip kılınması ve Allah'a yapılan itaattan bağımsız olarak ayrıca zikredilmesidir,

15/el-Hicr, 9.

Bana göre bu kabil itirazların önemli bir bölümünün arka planında, bu ve benzeri hükümlerin "çağdaş anlayış"la bağdaşmadığı kabulü temel bir yer tutuyor. Yani itiraz sahipleri genellikle "bunu kime nasıl izah ederiz" endişesiyle hareket ediyor. Elbette bu psişik durum başlı başına ele alınması gereken temel bir "mesele"; ancak burada bu nokta üzerinde duracak değilim...

İmam Ebu Hanife, sünnete herkesten daha ziyade bağlı olmasına rağmen yukarda belirtilen iki sebepten ötürü bazı konularda sünnete isabet edememiştir. Tabii bu husus, hiç kimseye ona karşı tan etme hakkını doğurmaz. Zira onun bu şekilde sünnete isabet edememesi kasdi bir hareketten dolayı değil ya sünnete ulaşamamaktan, ya da içtihadi bir hatadan kaynaklanmıştır. İçtihat eden müçtehit ise içtihadmdaki hatasından mesul değildir. Çünkü Müçtehit içtihat yaparken içtihadında hata da etse, isabet de etse ecirdedir. Ve içtihadına göre amel etmesi gerekir. Zira ResUlullah Hakim bir hüküm verip içtihat eder ve içtihadında doğruya isabet ederse ona iki sevap, hataya düşerse bir sevap vardır" buyurmuştur.

4/en-Nisa, 115.

Beyhaki?nin el-Medhal ila Delaili?n Nübüvve adlı Medhal-i Sağir eserindeki açıklamları bu kadardır. Konuyu Medhal-i Kebir diye maruf el-Medhal ile?s Sünen adlı kitabında daha genişçe ele almış ve şöyle demiştir:

"Ümmilere İçlerinden, kendilerine ayetlerini okuyan, onlan temizleyen, onlara Kitabı ve Hikmeti öğreten bir Peygamber gönderen odur. Şüphesiz onlar Önceden apaçık bir sapıklık içindeydiler.

Sünnet'in bağlayıcılığı konusundaki Kur'an ayetlerini şöyle sınıflandırabiliriz:

Bütün bunlar olup biterken kolaycılığa, kopyacılığa alıştırılmış akıllılarımız şu soruyu sormayı hiç düşünmediler nedense: Diyelim ki Müslümanlar olarak bizim geri kalmamıza, din anlayışımız sebep oldu. Peki ama dünyanın geri kalanının durumunu nasıl izah edeceğiz? Budistlerin, Konfiçyanistlerin, hatta Katoliklerin, Ortodoksların, Latinlerin, Greko-Romenlerin... "geri kalma" sebebi neydi?

... Peki Allah Teala?nın Kur?an?ında şöyle buyurduğunu duymadınız mı?

ibnü Abidin bu hususla ilgili olarak şöyle demektedir: "Hadis sahih olduğu zaman mezhebin görüşüne ters düşse bile, hadisle amel edilir. Bu durumda kişinin mezhebi hadisin hükmü olur. Bu şekilde hadisle amel etmek Ebu Hanife'yi taklit eden kimseyi Hanefi olmaktan çıkarmaz. Zira İmam Ebu Hanife'den: "hadis sahih olduğu zaman benim mezhebim odur" dediği sahih olarak rivayet edilmiştir. Bu sözü İbnü Abdilber, İmam A'zam Ebu Hanife ve daha başka imamlardan da nakletmiştir. Aynı şekilde onu dört imamdan İmam Şarani de nakletmektedir"

Bu ayetler iki önemli konuyu içermektedir:

1- Kur'an'da, Hz. Peygamber 'e itaat ve ittibanın, O'nun hayatta olduğu dönem ile sınırlı bir sorumluluk olduğunu gösteren bir ayet mevcut mudur?

Görüldüğü gibi İmam Ebu Hanife gücünün yettiği ve imkanlarının müsade ettiği ölçüde Kur'an ve sünnete göre hareket etmeğe çalışmış, Kur'an ve sünnette nas bulamadığı zaman kıyas, rey, istihsan ve benzeri vasıtalara baş vurmuştur.

Bilindiği gibi Muaviye ile başlayan Emevi hanedanlığı başından sonuna kadar Hz. Ali soyuna ve Ehl-i beyt'e karşı tam bir kıyma makinesi gibi çalışıp durdu. Emeviler'in daha ilk baştan. hilafet makamını gasb yoluyla ele giçirdiklerine kani olan İmam Ebu Hanife, onların bu cinayetlerine hiçbir zaman rıza göstermemiş, bu yüzden bizzat kendisi Emeviler aleyhine harekete geçme-mişse de Hz. Ali evlatları tarafından onlara karşı başlatılan meşru kıyam lan gizli olarak desteklemeye çalışmıştır. Sunun için de Emevi'ler, İmamı takip etmeye başlamışlar, bilhassa Abbasi propagandasının gizli gizli yayılışını ve intizamlı isyan hareketlerini görünce bu takiplerini daha da arttırmışlardır. Himar lakabıyla anılan Mervan b. Muhammed zamanında Irak vali'si olan Yezid b. Hübeyre tehlikenin arttığını görünce fakih ve rhuhaddislerden korkmaya ve özellikle ilimde büyük bir yeri olan İmam Zeyd'le teması bulunan alimlerden endişelenmeye başlamıştı. Adı geçen Vali devleti tasvip edip etmediklerini anlamak maksadıyla devlet idaresin de birer vazife almalarını istediği diğer fakihlergibi, İmam Ebu Hanife'ye de Kadılık teklifinde bulunmuş fakat imam bu teklifi kesin bir dille reddetmiştir,

4/en-Nisa, 65.

Nihayet hicri 136 senesinde Ebu Ca'fer Mansur halife olunca, o da tıpkı öncekiler gibi ilim ve nüfuzunu çok iyi bildiği İmam Ebu Hanife'yi saltanata bakış açısından nötürleştirmek ve icraatlarını ona onaylatmak için kendisine Kadıyyül-Kudat makamını teklif edecek; böylesine tefessüh etmiş bir yönetim şeklini onaylamadığı ve zulümlerine ortak olmak istemediği için, İmam, sultanın makamından sonra devlet hiyerarşisinde en yüksek mevki olan bu görevi de daha önce olduğu gibi reddedecek, Mansur da kendisine karşı ayaklanan Hz, Ali'nin torunlarını gizliden gizliye destelediğini bildiği için bu durumu bahane ederek İmamın zindana kapatılmasını ve hergün on kırbaç vurulmasını emredecektir. Gün günü katlanarak devam eden bu "Mihne" hadisesinde kırbaç sayısı gündelik olarak yüz ona ulaşınca şiddetli acılar içereris-inde şehid olarak ruhunu teslim edecektir. (h.150) İmam Ebu Hanife'nin zindanda iken Mansurun adamlarınca zehirlendiği de geien rivayetler arasındadır.

"Ey iman edenler! Allah'a itaat edin. Peygambere ve sizden olan emir sahiplerine de itaat edin. Eğer bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz -Allah'a ve ahirete gerçekten inanıyorsanız- onu Allah'a ve Rasulüne götürün, bu hem hayırlı hem de netice bakımından daha iyidir." (Nisa: 4/59). "Kim Rasule itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur" (Nisa: 4/80). "Hayır: Rabbine andolsun ki aralarında çıkan anlaşmazlık hususunda seni hakem kılıp sonra da verdiğin hükümden içlerinde hiçbir sıkıntı duymaksızın tam manasıyle kabullenmedikçe iman etmiş olmazlar." (Nisa: 4/65). "Allah ve Rasulü bir işe hüküm verdiği zaman, inanmış bir kadın ve erkeğe, o işi kendi isteklerine göre seçme hakkı yoktur." (Ahzab: 33/36).

"Kim Allah'a ve Rasulü'ne itaat ederse onlar Allah'ın kendilerine nimet verdiği Peygamberler, sıddıklar, şehitler ve salih kimselerle birlikte olacaktır. Onlar ne güzel arkadaştır.

2. Peygamber'e bahşedilen bir diğer özellik, onun bütün müslümanlar için uyulması zorunlu olan örnek insan olmasıdır.

Dr. Ebubekir Sifil ehli sünnet yolu kuran müslümanlığı yalnız kuran diyenler

Kur'an'ın i'cazma gelince bu, ancak Peygamber 'in onun kelamullah olduğunu bildirmesinden sonra Kur'an ilahi kelam oluşuna delil olabilir. Aksi taktirde akli bakımdan Cenab-i Hakk'm adetine aykırı olarak İ'cazlı kelamını bazı İnsanların eliyle izhar etmesi caizdir.

Burada işin içine beşer unsurunun girmesi nasıl Kur'an'ın ilahi korunmuşluk niteliğine halel getirmiyor ve hatta bu korunmuşluğun yegane vasıtası oluyorsa, hadisleri de bize kadar nakledenler aynı nesiller değil midir?

Hüccet olması açısından sünnet, Kur'an-ı Kerim'den sonra ikinci derecede gelir. Çünkü Kur'an-ı Kerim sübutu kat'i, sünnet ise sübutu zannidir. Kat'i olan, zanni olandan önce gelir. Çünkü sünnet Kur'an'ın beyanıdır, beyan beyan olunana tabidir. Yukarıda geçen "Ne ile hükmedeceksin ey Muaz" hadisi de buna delalet etmektedir.

Meal Müslümanlığının mahiyeti

Dedi ki: Bunların belirttiğiniz şekilde Kitap ve Sünnet gibi iki ayn şey olması mümkün olduğu gibi tek şeyden ibaret olması da mümkündür.

Al-i İmran, 71

"Allah sana Kitabı ve Hikmeti indirmiş ve sana bilmediğini öğretmiştir. Allah'ın lütfü sana gerçekten büyük olmuştur.

Cenab-ı Hak, Peygamber'in kayıtsız şartsız bir şekilde güzel örnek olduğunu belirtmiştir. Bu, müslümanlann söz, fiil ve davranışlardan oluşan bütün işlerde Peygamberi örnek edinmek ve ona uymakla emrolunduğunu gösteriyor. Aynı zamanda bu, sünnetin bütün kısımlanyla hüccet olduğunun bir delilidir.

Hatta daha enteresan birşey söyleyeyim: Bilindiği gibi Kur'an, Hz. Ebu Bekir döneminde cem edilmiş, Hz. Osman döneminde de istinsah edilerek birkaç nüsha halinde çoğaltılmıştır.

Bir şey daha söyleyeyim: Şia mezhebine mensup olan bir kısım kimseler, Kur'an'da Velayet suresi diye bir surenin var olduğunu ve Ehl-i Beyt'in faziletlerini anlatan bu uzun surenin Hz. Ebu Bekir tarafından mushaftan çıkarıldığını iddia ederler.

Ahad sünnet: Rasulullah'tan rivayet edenlerin sayısı, bir veya ikiyi geçmeyen veya tevatür seviyesine ulaşmayan hadistir. Hadislerin pek çoğu ahaddır. Buna haber-i vahid denir. Hükmü: Bu sünnet zan ifade eder. İtminan veya yakin ifade etmez. Bu hadisin Rasulullah'tan suduru zannidir. Ancak, sübutunda şek olduğundan itikadı vacib olmasa bile onunla

b) Kur'an'ın amm lafızlarını tahsis etmesi: Mesela "Kadın, ne halası ne teyzesi, ne erkek kardeşinin kızı, ne kız kardeşinin kızı üzerine nikahlanmaz" hadisi "... bunların gerisindekiler size helal kılınmıştır" (Nisa: 4/24) ayetini tahsis etmiştir.

Ehl-i Kitap ile ilişkilerini İslam Hukuku'nun çizdiği sınırlar içinde "belli bir mesafede" tutan bir toplumsal yapıda nasıl olmuştur da Ehl-i Kitab'a ait kimi anlayış ve uygulamalar Müslümanlar arasına bu kadar yaygın ve kolay biçimde sızmış, ?hadi "avam"ı geçelim? "alimler" tarafından hemencecik benimsenip kitaplara geçirilerek İslam'ın yegane hükmü haline getirilmiş, hatta bu da yetmiyormuş gibi "hadisleştirilerek" Hz. Peygamber 'e isnat edilmiştir? Sosyo-kültürel ve dini bakımdan "zımmiler"in?ya da daha genel anlamda "kafirler"in? etkisine bu denli açık, dolayısıyla dini ve toplumsal dokusu bu derece çürük bir toplumun "kendisi" olmaktan uzaklaşmış olması hasebiyle bize intikal ettirdiği dini, ilmi, kültürel ve medeni değerlerin sahiciliği iddia edilebilir mi? Sosyolojik olarak bir toplumun bu kadar kısa bir süre içinde bu derece yabancılaşabileceğini söylemek mümkün müdür?

3- İmam Ebu Hanife, talebesi Ebu Yusufa hitap ederek şöyle demiştir: "Ey Ebu Ya'kubi Benden duyduğun her sözü yazma. Çünkü ben bugün bir görüşü benimseyip yarın onu terk edebilirim. Yarın bir görüş sahibi olur, öbürgüh ise ondan da vazgeçebilirim"

Al-i İmran, 164

4/en-Nisa, 80.

I. Kur'an'a Göre Sünnetin Hüccet Değeri

?Zekatını verecek olanın malını zekat tahsildarının ayağına kadargetirmesi, malını bulunduğu yerden uzaklaştırması, birbirlerine kız kardeşlerini verecek kişlerin mehirsiz evlenmesi İslamda yoktur?

Bu ayetin, Hz. Peygamber 'e itaat bağlamındaki diğer ayetlerden önemli bir farkı vardır. Burada Resul'e itaat edenin, bu hareketiyle Allah Teala'ya itaat etmiş olacağı belirtilmektedir. Hatta bir adım daha ileriye giderek şunu rahatlıkla söyleyebiliriz: Allah Teala'ya itaatin yolu, O'nun Resulü'ne itaatten geçmektedir ve Resul'e itaat olmadan Allah'a itaat olmaz.

Hz. Peygamber kendisine getirilen davaları ya Kur'an ayetlerine göre çözecek veya Kur'an'da yer almayan bir hükmü icra edecektir. Üçüncü bir ihtimal sözkonusu olamaz.

Yeryüzündeki müslümanların büyük bir kısmının görüşlerine tabi olduğu mezhep imamlarının ilki Ebu Hanife künyesiyle meşhur Numan b. Sabit b. Zuta'dır. Aslen Farisi olan İmam Ebu Hanife, Hicri 80 yılında Kufe'de doğmuştur. Gençliğinde Ham-mad b. Ebi Süleyman'dan fıkıh almış, tabiun'dan Ata b. Ebi Rabah ve Abdullah İbnü Ömer'in azadhsı Naf i gibi zatları dinleme imkanı bulmuştur. Ömrünün elli iki yılını Emeviler, kalan on sekiz yılını da Abbasiler devrinde geçirmiştir. Böylece Emevi devletinin güçlü devrini, gerileme ve yıkılış devirlerini gördükten sonra Abbasiler'in ilk dönemlerini de idrak etmiştir.

Keza: ?Mallarınızı aranızda batıl bir surette yemeyin; ancak anlaşma ve karşılıklı rızaya dayalı ticari mübadeleyle yiyin?(Nisa, 4/29) ayetini de, yine sünnet-i mütahhara bir hususda takyid etmiş; ?Meyveleri, tam belirli hale gelinceye kadar satmayın?26 diyen Allah Rasulü , ayette anlatılan hususa ayrı bir kayıt daha getirmiştir.

2- Sünnetin Kur'anı beyan etmesi: Bu beyan üç çeşittir:

3. "Kim Resul'e itaat ederse, Allah'a itaat etmiş olur. Kim de yüz çevirirse , çünkü seni onlar üzerine muhafız göndermedik."

3- Şayet iddia edildiği gibi ayetler, Peygamber'e ve nebevi sünnete itaati emretmeksizin sadece Kur'an'a itaati emretmekle yetinmiş olsaydı -Sünnetin bağlayıcılık vasfını kaybetmesi nedeniyle- Kur'an, uygulanması imkansız bir kitap haline gelirdi. Kur'ani emirlerin önemli bir kısmı anlamını ve hikmetini kaybedip zayi olurdu. Zira hiç bir mükellefin bu emirleri uygulama imkanı olmayacaktı.

Delail?de ibare şöyledir: ?İmran?ın yanında şefaat hadisini konuşurlar?

6/el-En'am, 38.

Bu açıklamalar ışığında Sünnetin tamamının kat'i derecede hüccet olduğu ve sabit olan bütün sünnetlerle amel etmenin vacip olduğu sonucu ortaya çıkar.

Bu ayet-i kerimede Cenab-ı Hakk, Peygamber eşlerinden bazılarının söylenen gizli sözü başkalarına aktardığı hususunu Peygambere açıkladığını bildirmektedir. Cenab-ı Hakk'ın, Peygamberi hanımının ifadesinden haberdar kılması, Kur'an yoluyla gerçekleşmiş değildir. Çünkü Kur'an'da ne Peygamberin hanımına söyledikleri zikredilmiştir, ne de sözkonusu hanımının başkalanna aktardığı söz yer almışür. Dolayısıyla bu bildirimin bir vahy-i gayr-i metluv vasıtasıyla yapılmış olduğu kesinlik kazanmaktadır.

Jkıraya kadar kaydettiklerimizden, Cenab-ı Hakk'ın Peygamberine Kur'an dışında da vahiyde bulunduğu kesin olarak anlaşılmaktadır. Bu nevi vahye, vahy-i gayr-i metluv denmektedir. Teşri' bakımından müstakil olan sünnet de bu kabildendir.

Bize kadar intikal etmiş olması bile başlı başına bir mucize olan Hadis külliyatının içinde yer alan ve ulema tarafından sahih addedilmiş olanları, "ya gerçekten sahih ise ve Efendimiz öyle buyurmuş, öyle davranmışsa?!" tarzındaki bir endişe ile, Nebevi emanete varis olmanın kıvanç ve sorumluluğu ile hareket etmeli değil miyiz?

devamlı hayır üzeredirler. Hadis olmaksızın iiim taleb ettikleri takdirde ise fesada uğrarlar

C- Resul'e muhalefeti yasaklayan ayetler

Son iki sırada zikrettiğim ayetler dolayısıyla yukarıdaki türden bir itirazın Kur'an açısından makul ve yerinde olmadığını söylemek durumundayız.

Sünnetin Tarifi ve Çeşitleri

İrtidat ve zina suçlarına verilecek ceza ile ilgili rivayetlerin "uydurma" oldukları iddiasına tarih içinde rastlamıyor oluşumuzu nasıl açıklayabiliriz? Sahabe döneminden başlayarak Tabiun, Etbau't-Tabiin ve onları izleyen kuşaklar boyunca hiç mi Allah korkusu, insaf ve vicdan sahibi biri yaşamamıştır da bu uygulamalara ve bu uygulamaların "hadisleştirilmesine" karşı çıkan olmamıştır? Bu cezalar uygulanırken niçin Hz. Peygamber 'in aksi doğrultudaki bir hareket veya sözü nakledilmemiştir?

Dedim: Bunların en doğrusu birinci şıktır. Nitekim Kur'an-ı Kerim de belirttiğimi teyid eden ve sizin söylediğinize aykın düşen delaletler bulunmaktadır. Dedi: Nerede?

Buradan ilk bakışta Kur'an'ın yine Kur'an'la açıklanacağı sonucu çıkar gibi görünse de, acele davranıp ayetin bu hususu anlattığı konusunda son kararı vermeden şöyle bir soru soralım: Eğer böyleyse Kur'an'ın bütün ayetlerinin yine Kur'an tarafından açıklanmış olması gerekmez mi?

1- İmam Ebu Hanife (H.80-150)

Tabii bu durum yukarda da işaret edildiği gibi, naslar hakkında görüş beyan etme ehliyetine sahip olan, ilim, amel ve takvasına itimad edilen alimler nezaretinde olmalıdır. Yoksa her önüne gelenin hadisle amel etmesi söz konusu değildir.

4. "Hayır! Rabbine andolsun ki onlar, aralarında çıkan çekişmeli işlerde seni hakem tayin etmedikçe, sonra da vereceğin hükümden dolayı nefislerinde bir sıkıntı duymadan tam bir teslimiyetle teslim olmadıkça iman etmiş olmazlar."

Hayatı boyunca inandığı değerlerden zerre kadar taviz vermeyen, ilmi, ahlakı ve siyasi tavırlarıyla örnek bir şahsiyet olan İmam Ebu Hanife, şer'i hükümleri çıkarma hususundaki metodunu, Kur'an ve sünnete bağlılığını şu sözleri ile açıklamıştır. "Ben Kur'an'da bir hüküm bulduğum zaman onu alının. Kur'an'da bulamadığım zaman sünneti ve emin ellerde meşhur olan sahih hadisleri alırım" Diğer bir ifadesinde ise sünnet konusundaki hassasiyetini şöyle dile getirir: "Peygamberden gelirse başımızla gözümüz üzerinedir, Peygamberin ashabından gelirse, onların görüşleri arasında tercih yaparız. Tabiundan gelirse onlar da insan biz de insanız"

Bizim kanaatimize göre bu akli bakımdan caizdir. Zira bu, şer'i açıdan caiz değildir. Ancak bu, Kur'anın nazil olup onunla tehaddi yapıldıktan sonra olması durumunda sözkonusudur. Zira Kur'an İle tehaddi, Cenab-ı Hakk'ın benzer bir kelamı hiç kimsenin eliyle izhar etmemesini gerektirir.

6/el-En'am, 114.

Ganimet taksimi konusunda Hz. Peygamber 'e soru soran mü'minler hakkında nazil olduğu, metninin bizzat kendi ifadesinden anlaşılan bu ayet, imanı, Allah'a ve Resulü'ne itaate bağlamasıyla dikkatimizi çekmekte ve hitap edilen kimselerin mü'minler olduğu açık bir şekilde görülmektedir.

Bu soruya, "onu ezberleyerek kitlesel rivayet şeklinde nesilden nesile aktaran hafızlar sayesinde olmuştur" şeklinde cevap verilirse buna şöyle mukabele ederiz:

Bu ayetler Allah ve Rasulü'ne imanı içermekte, bununla beraber bu imanın gereği olan emir ve teşri'de Peygambere ve sünnet-i nebeviyeye itaatin lüzumunu da ihtiva etmektedir. Zaten insanlann nebevi davete ittiba etmeden hidayet bulmaları umulacak bir şey değildir.

Sünnet'in bağlayıcılığı konusunda bir diğer kategori olarak "Resul'e ittiba"yı ihtiva ve emreden ayetlerin mevcudiyeti dikkatimizi çekmektedir. Bir-iki örnek zikredelim:

Meşhur sünnetin hükmü: Bu sünnetin, onu rivayet eden sahabeden nak-ledilişi kat'idir, ancak Rasulullah den rivayet kat'i değildir. Dolayısıyle itminan ve yakine yakın zan ifade eder, inkar edenler fasık olur. Mütevatir sünnette olduğu gibi meşhur'la da Kur'an-ı Kerim'in umumu tahsis, mutlakı tak-yid edilebilir.

İkinci delil, Kur'an'ın kelamullah oluşudur. Zira bu, ancak Peygamber 'in nübüvvete delalet eden mucizeleri eşliğinde Kur'anın kelamullah olduğunu bildirmesiyle sabit olabilir. İşte bu bildirim de vahy-i gayr-i metluv kısmındandır. Ve-bununla vahy-i gayr-i metluvün varlığı ve buna iman etmenin gerekliliği kesinlik kazanır. Aynı zamanda bu söz, Kİtab'ın sübutu-nun dayandığı ve sünnetin teşride müstakil olduğunu gösteren bir sünnet örneğidir.

16/en-Nahl, 64.

-Ya eba?n Nuceyd! Siz bizlere hadisler anlatıyorsunuz fakat biz bunlarla ilgili Kur?an?da bir asıl bulamıyoruz, deyince İmran kızar ve dama şöyle der:

Burada Allah Teala, kendisiyle birlikte Resulü'ne de itaat edilmesini emir buyurmakta ve bundan yüz çevirenlerin kafir olduğunu beyan etmektedir. Buradan elde ettiğimiz sonuç, tıpkı Allah Teala'ya itaate yanaşmayan kimseler gibi, Resulullah'a itaate yanaşmayan kimselerin de kafir olacaklarıdır.

- Sen kur?an?ı okudun mu?

Hz. Peygamber 'in emrine muhalefet eden kimselerin, ya bir fitneye veya çetin bir azaba muhatap olacakları bu ayette net bir şekilde ifade buyurulmaktadır. Buradaki "fitne"yi müfessirler, kişinin, kalbine gelecek küfür, nifak veya bid'at sebebiyle fitneye düşmesi tarzında açıklamışlardır. Burada geçen "azap" ise dünyada başa gelecek çeşitli bela ve musibetler olarak açıklanmıştır.

Hadis mütevatir olması için rivayet edenlerin sayısı konusunda tercih edilen ölçü şudur: Muayyen bir sayı sınırlaması koymadan, kişide haber verenlerin sözleri hakkında kat'i ilim ve yakin hasıl eden mikdardır.

Bu itiraza cevap sadedinde öncelikle şunu söyleyelim: Allah Teala Kur'an'da "Zikr"in kendisi tarafından indirildiğini ve yine kendisi tarafından korunacağını belirtmektedir:

Bunlardan biri nübüvvetin varlığıdır. Şöyle ki: Nübüvvet, peygamberin mucizeleri izhar ederek "ben peygamberim" demesiyle sabit olur. Yoksa nübüvvet iddiası olmadan sadece mucize izhar etmekle sabit olmaz. Zira harikuladelikler peygamberde olduğu gibi veli ve büyücülerde de olabilir. Peygamberin "ben peygamberim" sözü, nübüvvetin, vahy-i metluvün ve bütün bir İslam'ın medarı olan bir vahy-i gayr-i metluvdür.

Örnek olarak yukarıda zikredilen ayetlerden bazılarını ele almamız yeterlidir.

4- "Hadis sahih olduğu zaman benim mezhebim odur"

Bu ayet-i kerime, Kur'an-ı Kerim'de insanlara müşkil gibi görünen ilahi muradı açıklama ve mücmel olarak varid olan hükümleri -ki bunlar Kur'an ahkamının önemli bir kısmını oluşturmaktadır- tafsil ederek beyanda bulunma ameliyesinin Peygamberin görevleri arasında olduğunu açıkça göstermektedir. Ayetteki "beyan" tilavetten ayn bir şeydik Bununla sözü daha. açık bir ibareyle veya başka bir dille ifade etme kastedil-memektedir. Zira muhataplar fasih Arapça konuştuklarından Kur'an'i gayet iyi anlıyorlardı. Kur'an, onların diliyle ve onların kullandığı üslup ve ifade teknikleriyle inmişti. Onlar bu anlamda bir beyana muhtaç değillerdi. Kur'an, ihtiva ettiği manalara a-çıkça delalet ettiğinden ifade zaafı ve girifttik gibi belagata aykırı hususlardan uzaktır. Peygamber de Arapça dışında bir dil bilmediği İçin ayetteki beyan ile tercümenin kastedildiğini söylemek de mümkün değildir. Dolayısıyla beyan ile kastedilen şey tercümedir, denemez. Bilakis ayetteki beyan ile kastedilen şey, insanlann ihtiyaç duyduğu türden bir beyan olmalıdır. Bu da iki kısımdır:

Binaenaleyh nübüvvetin subutu, Kur'an'tn kelamullah oluşu ve bütün bir İslam'ın varlığı, vahy-i gayri metluvü kabule dayanmaktadır. Kur'an'ın hücciyeti, vahy-i gayri metluvün hüccciyetine bağlıdır. Dolayısıyla vahy-i gayri metluvün olmaması durumunda ne nübüvvetten, ne Kur'an'dan ne de İslam'dan söz etmek mümkün olacaktır.

Üstelik mesele sadece mana ile rivayet de değildir. Hadis uyduruculuğu dediğimiz vakıa?ki İslam kaynakları da bu vakıanın varlığını kabul etmektedir?, hadisler konusunda daha dikkatli olmamız gerektiğini ikaz etmektedir.

Görüldüğü gibi Cenab-ı Hakk, bu ayetle birinci kıbleyi belirleme işini kendisine izafe etmiştir.

Kur'an-ı Kerim'e baktığımızda birinci kıblenin belirlenmesiyle ilgili tek bir ayet-i kerimeye rastlamamaktayız. Binaenaleyh bu emir, vahy-i gayr-i metluv ile nazil olmuş bir emirdir. Bundan dolayı bu hususu Kur'an-ı Kerim'de bulamamaktayız.

Durum böyle olmakla birlikte, yukarıdaki itirazın yerinde olmadığını daha doğrudan gösteren ayetlerden bir-iki örnek verecek olursak:

a. Kur'an'da müşkil görünen murad-ı ilaht'yi açıklama anlamındaki beyan {beyanu'\-murad)d\x. Zira bir söz belagatın zirvesinde olduğu halde irade olunan mana bakımından müşkil olup, insanlann çoğuna kapalı gelebilir. Böyle durumlarda izah ve beyana ihtiyaç duyulur.

İçinde varid olan hükümler açısından sünnetin yeri dört kısımdır1:

1-Kur'an'ın genel siyakı ve bütünlüğü çerçevesinde bakıldığında Kitapla birlikte zikredilen Hikmetin Sünnet olması gerekir. Cenab-ı Hakk, Kur'an'ın bir çok yerinde kendisine ve Resulü'ne itaati emretmektedir. Allah'a itaatin zikredildiği her yerde onun hemen akabinde Resulü'ne itaat zikredilmiştir. Hiç bir yerde sadece Allah'a itaat tek başına zikredilmemiştir. Buradan ha reketle diyebiliriz ki Kur'an'da kendisine itaatin Allah'a itaat gibi farz kılındığı yegane merci Allah Rasulüdür. Allah Rasulü haricinde hiç bir merci bu konumu haiz değildir.

Buradaki "Zikir" kelimesinin, metluvv olsun, gayri metluvv olsun her türlü vahyi anlattığını söyleyen İbn Hazm gibi alimlerin bu görüşünden sarf-ı nazar edelim ve bu kelime ile Kur'an'ın kastedildiğini kabul ederek soralım:

-Peki kur?an?ın hiçbir yerinde yatsı namazının farzının dört, akşamınkinin üç, sabahınkinin iki, öğleye ikindininkinin de dört rekat olduğuna rastladın mı?

Bir defasında; Küfe halkından bir adam imam Ebu Hanife'nin yanına gelmişti. O esnada imamın huzurunda hadis okunuyordu. Adam: "Bize bu hadisleri okumayı bırakın" dedi. Bunun üzerine İmam, bu adanu şiddetle azarlayarak: "Eğer sünnet olmasaydı, hiçbirimiz Kur'an'ı anlayamazdık" cevabını verdi,

1-Böyle bir yaklaşım, Kur'an dili olan Arapçamn üslup ve özelliğine aykırıdır. Zira Kur'an'da iki müstakil merciye, Allah'a ve Resulüne, itaat emredilmektedir.

"Razı olduğum Kur'an alimlerinin şöyle dediklerini duydum: Hikmet, Allah Rasulü'nün sünnetidir.

DR. EBUBEKİR SİFİL MÜKEMMEL YAZMIŞ, BU Kuran merkezli olduğunu iddia eden oluşumların arka planı sorgulanmalı, kim var bunları gerisinde? Tesadüfimi bunca değişik ağızdan, medyadik tiplerden vurgu?Nerden çıktı bunlar?

"Ey İman edenler, Allah'a ve Rasulü'ne itaat ediniz. "Kim Peygamber'e itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur.

Bu ayetteki "itaat" vurgusu, "itaat edin" ifadesine Allah Teala ve Hz. Peygamber hakkında tekrarlı bir şekilde yer verilmesinde kendisini göstermektedir. Ayetteki vurgu sadece bundan ibaret değildir. Burada mü'minler için şiddetli bir uyarı da yer almaktadır: Ayet, eğer Allah'a ve ahiret gününe inanıyorsanız, aranızda çıkan ihtilaflı işlerin çözümünü Allah Teala'ya ve O'nun Resulü'ne götürün" demektedir. Demek ki, böyle yapmayanların iman iddiası havada kalmaya mahkumdur.

3/Al-i İmran, 31.

Yine Şia'nın meşhur ve muteber kaynaklarından el-Kuleyni'nin "el-Kafi" (II, 643.) isimli eserinde Cebrail 'ın Hz. Peygamber 'e getirdiği Kur'an ayetlerinin sayısının 17.000 olduğu söylenmektedir. Bu durumda elimizdeki Mushaflar, Kur'an'ın 3'te 1'inden daha azını ihtiva etmiş olmaktadır.

Bu ayet dolayısıyla iki husus gündeme getirilebilir:

Başlangıç, içtihadlarla yapıldı. Önce mezhep imamlarının içtihadları, arkasından icma ve arkasından Sünnet, bilinç altımıza yerleştirilen "çağı yakalama" kodlu virüs marifetiyle devre dışı bırakıldı.

"O arzusuna göre konuşmadı; o vahyedilenden başkası değildir.

Burada soru şudur: Sünnet, Hz. Peygamber döneminden başlayarak kıyamete kadar bütün tarihleri ve bütün coğrafyaları kuşatacak şekilde bağlayıcı mıdır?

1. Mesela Kur'an-ı Kerim'de: ?Namazı ikame edin? diye emredilir; fakat, namazın nasıl kılınacağı açıklanmadığı gibi, ne zaman kılınacağı da açıklanmaz. Vakıa, bazı müfessirin-i kiram, : ?Gündüzün iki tarafında ve gecenin yakın saatlerinde namaz kıl. Çünkü güzel işler, kötülükleri giderir.? (Hud, 11/114) ayetinden beş vakti istinbat etmekteyseler de: ?Namaz, mü?minler üzerine muayyen vakitlerde yazılı bir farzdır? (Nisa, 4/103) ayetinde ifade olunduğu üzere, mü?minler üzerine belli vakitlerde farz kılınan namazın hususi vakitlerini sünnet-i seniye ta-yin etmiştir. Bununla alakalı bir hadis-i şerifte, vakitlerin belirtilmesinin semavi ve Cibril vasıtasıyla olduğunu öğreniyoruz:

II- Sünnet'i Bize Ulaştıran Unsurların Tesbiti Ve Güvenilirliği Meselesi

Ebu Davud Zekat: 9; Cihad: 63; Tirmizi Nikah: 30;

Hatta bu ayette şöyle bir incelikten de bahsedilebilir: Burada "namaz" ve "zekat" gibi iki farzın yerine getirilmesi emredildikten sonra "Resul'e itaat" emri verilmektedir. Bu durum, Resul'e itaatin de tıpkı namaz ve zekat gibi bir farz olduğunu gösterir.

"Yanlarındaki Tevrat ve İncil'de yazılı buldukları o elçiye, o ümmi Peygamber'e uyanlar , işte O Peygamber, onlara iyiliği emreder, onları kötülükten meneder, onlara temiz şeyleri helal, pis şeyleri haram kılar. Ağırlıklarını üzerlerindeki zincirleri indirir. O Peygambere inanıp ona saygı gösteren, ona yardım eden ve onunla birlikte gönderilen Nur'a uyanlar var ya işte kurtuluşa erenler onlardır. De ki: Ey insanlar! Gerçekten ben sizin hepinize gönderilmiş olan göklerin ve yerin sahibi Allah'ın elçisiyim. Ondan başka tanrı yoktur. O diriltir ve öldürür. Öyle ise Allah'a ve ümmi Peygamber olan Rasulü'ne -ki O, Allah'a ve Onun sözlerine inanır- iman edin ve Ona uyun ki doğru yolu bulaşınız.

Söylemi cazip kılan, elbette merkezinde Kur'an'ın yer alıyor oluşu. Ama bu söylemin cazibesine kapılarak 1400 yıllık devasa müktesebat karşısında "şımarık çocuk" tavırlarıyla ukalalık etmeden önce, "eskiler ne yapmış?" diye sormak en azından yaptığımız işten daha bir emin olmak için, yaptığımız işi daha bir sağlam yapmış olmak için gerekli değil midir?

Sünnet bu hükümleri beyan etmeseydi bunların tatbiki mümkün olmazdı. İster Kur'an hükümlerinin mücmel olanını beyan veya mutlakını takyid etmiş olsun, isterse Kur'an-ı Kerim'in sükut ettiği yeni bir hüküm ortaya koysun, her hususta sünnete uymak vacib olmuştur. Çünkü neticede sünnet ilahi vahye da^ yanir. Nitekim Allah da bunu şu sözüyle ilan etmiştir: "O, kötü arzularına göre de konuşmaz. O vahyedilenden başkası değildir" (Necm: 53/3-4).

4- Kur'an-ı Kerim'in sukut ettiği hususlarda sünnetin yeni bir hüküm getirmesi: Mesela, muhsan olan zaninin recmedilmesi, bir şahid ve bir yeminle hükmedilmesi, erkeklere ipek ve altın kullanmanın haram olması, sa-daka-i fıtır, akile üzerine diyet yüklenmesi, ehli eşek etinin haram olması, esirlerin kurtarılması gibi haberler bu cümledendir.

Sehl ibnü Muzahim onun hüküm çıkarmadaki prensibini şöyle anlatır: "İmam Ebu Hanife'nin prensibi sika ravilerin rivayetini almak, uygun olmayan sözden kaçınmak, halkın teamülünü ve maslahatlarım dikkate aimak idi: Bir çok meseleleri kıyasla hallederdi. Yürüttüğü kıyas arkadaşları ile yaptığı fikir teatisi sonucunda uygun görülmediği zaman istihsan ile hükmeder. İstihsan ile hükmetmek uygun görülmediği zaman müslü-manlann teamüllerine göre hükmederdi. Halkın ittifak ettiği sahih hadisleri asıl alarak ona kıyas yapıp neticeye varırdı. Bazan da bunun aksine istihsanı dahaemin bulurdu.

Bütün bu tartışmaların ve Hz. Peygamber 'in Sünneti'nin bağlayıcı olup olmadığı münakaşalarının ötesinde biz, Sünnet-i Seniyye'yi kurtuluşumuz için bir sığınak, bir melce olarak görüyoruz. Çünkü eğer bu gelip geçici dünya hayatında bize düşen, Allah Teala'nın muradına uygun yaşamak ve O'nun rızasına ulaşmak ise, bunun yolunu iki cihanın Efendisi Hz. Muhammed Mustafa en güzel şekilde yaşayarak göstermiş ve öğretmiştir.

İbnü'l-Kayyım bu sözü aynı şekilde İmam Ebu Yusuf tan da rivayet etmiştir. Ebu Yusuf: "Bizim nereden alıp söylediğimizi bilmedikçe hiçbir kimsenin bizim görüşümüzü benimseyip onunla görüş beyan etmesi helal değildir"demiştir

Malum olduğu üzere, Hz. Peygamber 'in Sünneti'ni bize nakleden iki önemli unsur vardır. Bunlardan birisi uygulama , diğeri de hadislerdir.

b- Birinci kıble de -ikinci kıble de olduğu gibi- Cenab-ı Hakk tarafından belirlenmiş ve farz kılınmıştır.

işin tüm?şeytani? cazibesi şunda:

Allah Rasulü?nün bu yorumundan anlıyoruz ki, buradaki zulüm, mücerred bir haddini bilmemezlik, bir tecavüz değil, o şirk buudlu bir haksızlık. Eğer Allah Rasulü , ayete böyle bir yorum getirmemiş olsalardı, biz buradaki bu mübhemin altından ebediyen kalkamayacaktık.

Şafii, bu ayet-i kerimeye dayanarak hikmetin de ayetler gibi okunan bir şey olduğunu söylemek istiyor.

Haşr,5

Meşhur sünnet: Rasulullah'tan rivayet edenlerin sayısı -bir veya iki kişi olabilir- mütevatirde aranan sayıya ulaşmayan, fakat sahabeden sonra ikinci hicri asırda yayılıp yalan üzerinde ittifakları mümkün görülmeyen bir mütevatir rivayet topluluğunun nakledegeldiği sünnettir. Üçüncü hicri asırdan sonra meşhur olması muteber değildir. "Ameller niyetlere göredir", "İslam beş esas üzere bina edilmiştir", "Zarar vermek, zarara zararla mukabele etmek yoktur", hadisleri, mesh üzerine meshetmek hadisi, Recm hadisi, meşhur hadislerdendir.

Sünnetin Yeri

7/el-Enfal, 1.

A- Resul'e İtaati emreden ayetler

İkinci olarak; eğer Kur'an'ın eksik hiçbir şey bırakmadığını ve herşeyi açıkladığını ifade eden yukarıdaki ayetler mutlak manada alınmaya müsait olsaydı, nazil olduğu günden bugüne insanoğlunun bilgi dağarcığına giren fizik, kimya, astronomi, biyoloji, tıp, felsefe, mantık, gramer, psikoloji, sosyoloji... vs. ile ilgili ne varsa, hepsinin Kur'an'da açık-seçik bir şekilde yer aldığını görebilmemiz gerekirdi.

Bu soruya külli bir miyoplukla "hepsi arızalıydı" diye cevap vermek de mümkün, "ilerleme"yi, bir şeyler "kazanılarak" değil, bir şeyler "kaybedilerek" elde edilen bir şey olarak yeniden tanımlayıp, süreci sil baştan okumayı göze almak da.

Oysa Hz. Peygamber onlara Kur'an'ı eksiksiz olarak tebliğ etmektedir ve dolayısıyla Kur'an ayetleri onlar tarafından da bilinmektedir. Hal böyleyken Kur'an'ın değil de Hz. Peygamber 'in hakem tayin edilmesinin emir buyurulmasını Sünnet'e ittibanın emredilmesinden başka nasıl anlayabiliriz?

Muhammed Salih Ekinci, Hüccet Değeri ve Tedvin Açısından Sünnet, Rağbet Yayınları: 143.

Kitapla birlikte zikredilen Hikmet kelimesine gelince Arapçanm üslup ve özelliği birbirine atfedilen İki kelimenin ayrı ayrı anlamlar ifade etmesini gerektiriyor. Buna göre normal durumda Hikmetin Kur'an'dan farklı bir şey olması gerekir. Kur'an'ın bütünlüğünü gözonüne aldığımızda Kur'an'da Kitapla birlikte ele alınan ve Kur'an gibi herkesten itaat edilmesi istenen tek kaynak Peygamber ve onu temsil eden Nebevi Sünnettir. 2-İmam Şafii'nin bu açıklamalarını doğru anlamak için bunları hangi bağlamda irad ettiğine bakmak gerekir. Bu açıklamalar, Kitab'la birlikte zikredilen Hikmetten muradın Sünnet olduğunu; Peygambere inen vahyin Kur'an'la sınırlı olmadığını; Kur'an dışında da bir vahyin bulunduğunu ve bunun Sünnet/Hikmet ile temsil edildiğini ispat sadedinde yapılmaktadır. Başka bir ifadeyle İmam Şafii, burada vahy-i gayri metiuvü ispat etmeye çalışıyor. Ancak o dönemlerde "vahy-i gayr-İ metluv" tarzında bir terim-leşme henüz gerçekleşmiş değildir. Nebevi Sünnet bünyesinde İfadeye kavuşan vahiylerin bu ıstılahla ifade edilmesi daha sonraki dönemlere ait bir olaydır. İmam Şafii birçok ayette Kitapla birlikte indirilip öğretildiği haber verilen Hikmetin, Nebevi Sünnet kapsamına girdiğini ve indirilen bu hikmetin de Kur'an gibi tilavet olunan bir şey olduğundan hareketle bunun da vahiy olması gerektiği sonucuna varıyor. Başka bir ifadeyle belirtmek gerekirse İmam Şafii burada Hikmet/Sünnet için kullanılan "tilavet" kelimesini onun da Kur'an gibi vahiyle indirildiğine dair bir karine olarak ele almaktadır. Tabii buradaki "tilavet"in sonraki dönemlerde terimleşen ve sadece Kur'an'a tahsis edilen tilavetten farklı olduğu gözardı edilmemelidir. Daha önce de belirtildiği gibi Kur'an haricinde vahyin varlığı nüzul döneminden itibaren bilinen ve kabul edilen bir husustur. Ancak bunun vahy-i gayr-i metluv ismiyle isimlendirilmesi daha sonraki dönemlerde gerçekleşmiştir. Yanlış anlamaya meydan vermemek için bir hususa daha değinmek gerektiğini düşünüyorum. Sünnetin kısmen vahiy; kısmen vahyin onayından geçen nebevi içtihad olduğundan hareketle İmam Şafii'nin buradaki açıklamalarına itiraz edilebilir. Ancak bu düşünce doğru değildir. Zira bu ifadelerde genel anlamda Sünnet kapsamına giren şeylerin tamamının vahiy olduğu belirtilmemektedir. Kitapla birlikte indirilen ve tilavet olunan sünnetin vahiy olduğu belirtilmektedir. Başka bir ifadeyle Kitapla birlikte zikredilen ve bir çok ayet-i kerimede Peygamber tarafından ta'lim edilmek üzere inzal edildiği haber verilen Hikmetin Sünnet olduğunu ve bunun da aynen Kur'an gibi vahye dayandığı belirtilmektedir. Dolayısıyla Şafii burada Sünnetin vahiyle İnzal edilen kısmından bahsetmekte ve bunun hikmetle ifade edildiğini belirtmiş olmaktadır. Vahiyle inen bu kısma Sünnet demek ayrı; Sünnetin tamamına vahiy eseri demek ayrıdır. Nitekim Şafii' usulüne dair telif edilen eserlerde de bu doğrultuda açıklamalar yer almakta ve bu görüş Şafii mezhebinin genel görüşü olarak kaydedilmektedir. Bkz. Ebu İs hak eş-Şirazi, Şerhu'l-Luma', thk. Abdülmecid Türki, Beyrut, 1988, 2/1091 -Çeviren

İlk ihtimal, Kur'an'ın yine Kur'an ile açıklanması idi. Burada Hz. Peygamber 'e beyan görevi verilmiş olması gösterir ki, Hz. Peygamber Kur'an'ı, sıradan insanların ulaşamayacağı bir seviyede idrak ve ihata etmektedir. Bu ise Kur'an'ın anlaşılmasında O'nun açıklamalarına mutlak surette ihtiyacımız bulunduğunu gösterir.

"Kur'an'ı toplamak" onu dağınık ve düzensiz bir durumdan koruyacak düzenli bir şekle kavuşturmak demektir. Bu ise bir nevi tertible mümkün olabilir. Zira Kur'an Peygamber 'e bir defada inmiş değildir. Bu husus, bizzat Kur'an'ın şehadetiyle sabittir. Kur'an ayetlerinin tertibinde nüzul tarihine bakilmamış-tır. Aksine Peygamber "falan ayeti falan yere koyun" diyerek ayetlerin yerlerini bildiriyordu. Nitekim Cenab-ı Hakk, Kur'an'ın cem'ini kendi zatına isnad etmektedir. Ancak Kur'an'da bu tertibi belirten ve tayin eden herhangi bir ifade bulunmamaktadır. Dolayısıyla Kur'an tertibinin vahy-i gayr-i metluv ile yapılmış olduğu hususu kesinlik kazanmaktadır. Bu tertibin Peygamber 'in içtihadıyla yapılmış olduğu iddiası ayetin sarih delaletine aykırıdır. Zira ayet-i kerimede toplama &#123;cem') işi Cenab-ı Hakk'a izafe edilmiştir. Öte yandan böyle bir iddia hasmımızın bile kabul edebileceği bir İddia değildir. Zira onlara göre Kur'an dışında kalan sünnet ister içtihadı olsun, ister gayr-i içtihadı olsun hüccet olmaktan uzaktır.

Sünnetin Hükümlere Delaleti

Sünnet-i seniye, pek çok mübhemi tefsir etmesinin yanı sıra, pek çok mücmel mes?eleleri de tafsil etmiştir.

Sözün özü, Sahabe döneminden başlayarak hadislerin cem, tedvin ve tasnif dönemlerine kadar İslam toplumunun, "yabancı" etkisine bu kadar açık olduğu tezi ilmi ve tartışmasız bir şekilde isbatlanmadıkça ve dahi uydurma olduğu iddia edilen her rivayet için "kim, niçin, ne zaman ve nasıl" sorularının cevabı net olarak verilmedikçe, "çağdaş hadis antipatizanları"nın iddialarının ciddiye alınma şansı olmayacaktır...

Dolayısıyla eğer Resul'e itaat, sadece Kur'an'da gördüğümüz emir ve yasaklara itaatten ibaret olsaydı, namaz ve zekat emirleri yanında Resul'e itaatin de ayrıca vurgulanmasında hiç bir mana olmazdı.

Müctehid İmamların Sünnete Uyulması ve Sünnete Muhalif olan Görüşlerinin Terkedilmesi Hususundaki Vasiy-yetleri

Beyhaki şöyle der :

"Sizler için, Allah'a ve Ahiret gününe kavuşmayı uman kimseler için Allah Rasulü'nde güzel örnekler vardır.

4. Sünnetin Bazı Ahkamı Takyidi

Ulema, Sünnet'le sabit olup, Kur'an'da lafzen yer almayan hususların Kur'an'ın Sünnet'e yaptığı göndermeler dolayısıyla amele konu edilmesi gerektiği gerçeğinden hareketle bu gibi hükümleri birer "problem" olarak değil, "dini hüküm" olarak telakki etmiştir ve işin aslı da budur. Öte yandan böyle önemli bir metodolojik konuda Kur'an'ın, "Sünnet'in Kur'an'a arzı" noktasında "çağdaş" anlayışı destekler tarzda açık ve kesin bir direktif içermemesi kadar, çağdan çağa değişen bir "Kur'an'a uygunluk/aykırılık" söylemiyle karşı karşıya bulunuyor oluşumuz da üzerinde ayrıca durulmasını hak eden önemde...

İşte İmam Ebu Hanife hadislerin henüz tedvin edilmeyip çeşitli beldelerde dağınık vaziyette bulunduğu böyle bir devirde yaşamış ve sahabenin büyük bir çoğunluğunun meskun bulunduğu Mekke ve Medine gibi sünnetin hazinesi durumunda olan ilim merkezlerinden uzak bir muhitte yetişmiştir. Bu iki önemli sebebe binaen bir çok konuda sünnete vakıf olamamış, dolayısıyla ya zayıf delillere ya da rey veya kıyasa baş vurmak zorunda kalmıştır. Bu sebeple diğer fıkıh ekolleri hadis ekolü olarak bilinirken onun temsil ettiği Küfe ekolü, Rey ekolü olarak onlardan ayrılmıştır. Bu ekolün asıl üstadı ise Abdullah ibnü Mesud dır.

Örnek-2

Milli Gazete - 15 Ocak 2004

A Cenab-ı Hakk, Peygamberi Hz. Muhammed l Kur'an'in Açıklayıcısı, İtaat Edilmesi Gereken Bir Örnek ve Ahkamı Teşri' Eden Bir Merci Olarak Gönderdi.

?Hadisin Kur?an?a arz edilmesi? hadisen gelince, sahih değildir, batıldır. Batıl olduğu, hadisin kendisinden ortaya çıkıyor. Çünkü Kur?an?da, sünnetin Kur?an?a arz edilmesine dair bir işaret yoktur.

İşte bu, günümüzde hadisler hakkında müslümanların kafasında oluşturulmuş en ciddi ve tehlikeli itirazdır ve hak ettiği ciddiyetle üzerinde durmayı gerekli kılmaktadır.

Sünnetin Kur?an-ı Kerim?den ayrı bir teşri? kaynağı olmasının ve Kur?an gibi bazı şeyleri helal, bazı şeyleri de haram kılarak, farz, vacib, sünnet, müstehab, mübah, adap, mekruh, müfsid adına ölçüler koymasının yanı sıra, Kur?an-ı Kerim?in mücmelini tafsil, mübhemini tefsir, umumunu tahsis ve mutlağını takyid fonksiyonu da vardır. Şimdi, bazı misallerle bu hususu da kısaca açıklamaya çalışalım:

Muhammed Salih Ekinci, Hüccet Değeri ve Tedvin Açısından Sünnet, Rağbet Yayınları: 137.

Kur'andan deliller. Allah peygamber (s. a. a itaat edip ona uymayı müminlere farz kıldı, peygamberine itaati kendine itaat saydı, aralarında çıkan nizalan Allah ve Rasulüne havale etmelerini müslümanlara emretti. Allah ve Rasulünün verdiği hüküm de -erkek olsun kadın olsun- hiç bir mümine tercih hakkı bırakmadı, pek çok ayet-i kerimede peygamberin hükmünü kabul etmeyenin imanı olmayacağını beyan etti. Bu ayetlerden bazıları şunlardır:

Bu ayette Hz. Peygamber 'in, insanlara indirilen hükümleri açıklamak gibi bir görevinin bulunduğu açık bir şekilde ifade buyurulmuştur.

Bir diğer ayet: "Hayır! Rabbine andolsun ki onlar, aralarında çıkan çekişmeli işlerde seni hakem tayin etmedikçe, sonra da vereceğin hükümden dolayı nefislerinde bir sıkıntı duymadan tam bir teslimiyetle teslim olmadıkça iman etmiş olmazlar."

Bilindiği gibi Resulüllah zamanından başlayarak bilhassa Hulafa-i Raşidin devrinde sahabe, çeşitli sebeplerle İslam ülkesinin çeşitli beldelerine dağılmış vaziyette İdi. Bu, Resulüllah 'in sünnet ve hadislerinin onlarla birlikte gittikleri yörelere gitmesi anlamına geliyordu. Bu sebeple her belde ahalisi aralarında bulunan sahabi ya da sahabilerin bildiği kadar sünnet ve hadis bilgisine sahib bulunuyor çoğu zaman diğer sahabilerin ellerinde bulunan malzemeden haberdar olamıyordu. Daha sonraları hadis toplamak için seyahatler başlayacak ve bu malzemeler tedvin edilecektir.

59/el-Haşr, 7.

3- Takriri Sünnet. Bu, Rasulullah in yanında meydana geldiği veya zamanında meydana gelip de haberdar olduğu halde sükut ettiği veya açıkça "olur" verdiği veya kendilerinden onu güzel bulduğuna ve memnun olduğuna delalet edecek bir tavrın sadır olduğu şeydir. Mesela: Sahabeden iki kişi su bulamamış teyemmüm etmişlerdi. Daha sonra su buldular, birisi abdest alıp namazını iade etti diğeri etmedi. İade etmeyene "Sünnete uygun hareket ettin, kıldığın namaz kafidir" demesi, diğerine de "Sen de iki kere ecir aldın" demesi bir takriri sünnettir. Aynı şekilde: Rasulullah'ın sofrasında kertenkele yenmesi, Muaz bin Cebel'in Yemen'e giderken nasıl hükmedeceğini beyan sadedinde "Önce Kur'anla, sonra sünnetle, sonra ictihad ile" hükmedeceğini söylediğinde bunu uygun bulması, Üsame ile Zeyd'in ayaklarına bakarak "bunlar birbirin-dendir" diye hükmeden kişinin bu hükmünden çok memnun olması... hep takriri sünnettir. Bu hadiseden sonra "kıyafe" nesebin isbatı için bir yol olarak kabul edilmiştir. Hanefilerin dışında fukahanın cumhurunun görüşü budur.

amel edilmesi vacibtir. Alimlerin cumhurunun görüşü budur. Çünkü sahih hadis ravilerinde adalet, zabt ve itkan sıfatlan kamilen mevcut olması sebebiyle bu zan, vukuu racih olan bir zandır. Bu da bu hadisle amel etmenin vacib olması konusunda kafidir.

Buraya kadar zikrettiğim ayetlerden başka Hz. Peygamber 'in mü'minler için "güzel örnek" olduğunu , O bize ne verirse onu almakla ve bizi neden sakındırmışsa ondan uzak durmakla yükümlü bulunduğumuzu bildiren ayetler bulunduğunu da hatırlatarak, burada zikrettiğim ayetlere itiraz sadedinde ileri sürülebilecek bazı yaklaşımlara değinmek istiyorum.

Şu halde yukarıdaki itiraz sadedinde ileri sürülen bu türlü ayetleri şu şekilde anlamamızın daha doğru olacağını düşünüyorum: Allahu a'lem bu ayetler ve benzeri içerikteki diğerleri, gerek Din'in muhtevasının, gerekse varlık ve eşyaya ilişkin bilgilerin Kur'an'da öz ve nüve olarak yer aldığını anlatıyor olmalıdır. Yahut da Kur'an'da, sözkonusu muhteva ve bilgileri doğru bir biçimde elde etmenin yolları ve yöntemleri gösterilmiştir. Yani bu ayetler, temel dini ve ontolojik gerçekleri işaret etmektedir. Dolayısıyla bunların, Kur'an'ın herşeyi açıkladığı ve bu sebeple Sünnet gibi bir kuruma ihtiyaç bırakmadığı şeklinde anlaşılması mümkün değildir.

"Biz her Peygamberi, Allah'ın izniyle itaat olunsun diye gönderdik.

Bu iddiaya karşı herşeyden önce şunu söyleyelim ki, itiraza delil olarak ileri sürülen ayetler, her halukarda bir önceki itirazı cevaplandırırken Resul'e itaatı, ittibayı emreden ve O'na muhalefeti yasaklayan ayetler ile birlikte düşünülmek zorundadır. Aksi halde Kur'an'ın bir kısmıyla amel edilmiş, diğer bir kısmı ise terkedilmiş olur.

Cuma, 2

"Muhakkak ki Zikr'i biz indirdik; onun koruyucusu da bizleriz."

"Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Resul'e itaat edin ve amellerinizi iptal etmeyin."

2- Hz. Peygamber bu "açıklama" görevini nasıl yerine getirecektir?

Bu ayet, Allah Teala'nın sevgisine ve bağışlamasına nail olmanın tek yolunun Resul'e ittiba olduğunu, hiçbir tevile, yoruma ve zorlamaya mahal vermeksizin alabildiğine açık bir şekilde ortaya koymaktadır.

47/Muhammed, 33.

SÜNNET

Örnek-1

3- Yine yukarıdaki ayette geçen "Zikir" kelimesinin Kur'an'a münhasır olduğunu varsayarak soralım: Kur'an'ın korunması ne suretle olmuştur?

6. "Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Resul'e itaat edin ve amellerinizi iptal etmeyin."

Binaenaleyh "Nebevi Sünnetin ya tamamı vahiydir, ya da bir kısmı vahiy bir kısmı da nebevi içtihada dayanıyor" deriz. Bu ikinci kısım da ya hatasızdır ya da Peygamberin vukuu muhtemel hata üzere onaylanması mümkün değildir, demek durumundayız.

O zaman Allah Teala'nın Kur'an'da emrettiği bu ibadetler, murad-ı ilahi hilafına icra ediliyorsa Kur'an'ın bu konudaki ayetlerinin fiilen ilahi koruma kapsamının dışında kaldığını söylememizin engeli nedir?