Bundan dolayı Buhari onun sağlamlık tarafını yeğliyerek ondan bir çok hadis rivayet etmiştir. Müslim ise onun yalancılık tarafını daha kuvvetli bulmuş ve bir tek hadis dışında ondan hadis almamıştır. Hac konusunda ondan aldığı hadisi de Said b. Cübeyr?den yaptığı rivayetle desteklemiştir.

"Peygamber size ne verdiyse onu alın, size ne yasakladıysa ondan da sakının" (Haşr: 59/7). "De ki: Eğer Allah'ı seviyorsanız buna uyunuz ki Allah-da sizi sevsin" (Ali imran: 3/31). "Bu sebeple onun emrine aykırı davrananlar, başkalarına bir bela gelmesinden veya ke, tdilerine çok elemli bir azab isabet etmesinden sakınsınlar" (Nur: 24/63).

ben biraz ehli sayılırım ama arkadaş henüz evcil sayılmaz:)

Bu rivayetten İ. Mesudun hadis rivayeti konusunda ne kadar titiz ve dikkatli olduğu ortaya çıkıyor. İ. Mesud?un sahabe yani peygamberin sözlerini bizzat dinlediği unutulmamalı. O bile?peygamber sözü? demiyorsa ondan sonra gelenler acaba nasıl bir titizlik göstermeleri gerekir. (Tevhid ve Değişim, C. Vatandaş, S. 86)

herşey var bende.

Hadisçi el-İraki:?Hadis ehli bir hadis için?Bu hadis sahihtir.? dediğinde bize göre onların muradı; güvenilir ravi için de unutma ve hata sözkonusu olduğu için bu hadisin, söylendiği husustaki sıhhatinin kesin oluşu değil isnadının zahirinin sahih oluşudur.?

Prof. Dr. Fahrettin Attar:?Ahad hadis, zanni bilgi ifade eder, yani kesin bilgi ifade etmez. Çünkü bunların, Hz. Peygambere ittisalinde şüphe vardır.?(Fıkıh Usulü, S.42)

Hadis peygamberimizin söylediği söylenen sözleridir. Ona aitliği konusunda kesinlik yoktur, yani zannidir. İçinde peygamberin sözünün bulunma ihtimali vardır. Hadislere?içinde Peygambere ait sözlerin bulunması ihtimali olan metinler.? gözü ile bakılmalıdır.

Sebepleri:

Yukarıda geçen "Ne ile hükmedeceksin ey Muaz" hadisi de buna delalet etmektedir.

İmam Gazali el-Mustasfa isimli eserinde:?Haberi-ahad bilgi ifade eder mi? sorusunu şöyle cevaplandırıyor: ?Haberi-i ahad bilgi ifade etmez. Bu husus zorunlu olarak bilinmektedir. Nitekim biz her duyduğumuz şeyi tasdik etmeyiz. Yine şayet haberi ahadı tasdik edecek isek, iki haber arasında bir çelişki takdir ettiğimizde iki zıt şeyi nasıl tasdik edebiliriz.?(Mustasfa I, s. 219) Yine Gazali hadis kelimesini de içine alan haber kavramını şöyle tarif ediyor: ?Doğru ve yalan olması ihtimal dahilinde olan sözdür.? (Tevhid ve Değişim, C. Vatandaş, S, 199)

Herkes tuttuğu yolun sağlamlığını Kuran ile ölçecek durumdadır.

Kur'an-ı Kerim gibi şer'i hüküm istinbat edilmesi hususunda sünnetin de uyulması vacib ve ahkam için ikinci kaynak olduğu üzerinde alimler ittifak etmişlerdir. Buna dair Kur'an'dan icma ve makul den pek çok delil vardır

/- Sünnetin Kur'anı teyid etmesi: Namaz kılmayı, zekat vermeyi, ramazan orucunu tutmayı, hacca gitmeyi emretmesi, Allah'a şirk koşmayı, yalan şahitliği, ana-babaya asi olmayı, haksız yere adam öldürmeyi nehyetmesi Kur'an'ı teyiddir. "Hiç bir müslümanın malı gönül nzası olmadan helal olmaz" hadisinde olduğu gibi başkasının malını yemeyi nehyeden bu hadis "Ey iman edenler, aranızda mallarınızı batıl yollarla yemeyin" (Nisa: 4/29) ayetini, "Kadınlara hayrı tavsiye edin" hadisi "Onlarla iyi geçinin" (Nisa: 4/193 ayetini teyid etmektedir.

2- Kur'an-ı Kerim'den sonra sünnetle amel etmenin farz olduğunda as-hab-ı kiram ittifak etmiştir. Kur'an-ı Kerim'in emirler ve "Allah'ın kitabında bulamazsam, Rasulullah'ın sünnetine göre hükmederim" diyen Muaz'ı Rasulullah in tavsib etmesi buna delildir. Muaz bin Cebel'in bu sözü, hükmü Kur'an-ı Kerim'de bulunmayan hadiselerin fetvasında ashab-ı kiramın takip ettiğği bir metod haline gelmiş, tabiin ve zamanımıza kadar geçen müteakip nesiller de bu yol üzere yürümüşlerdir.

Prof. Dr. Muhammed Ebu Zehra:?Haberi ahad sened bakımından zannidir.? (Fıkıh Usulü, S. 142)

" Sana, içinde savaş yapılan haram ayı soruyorlar. de ki: Bu ay içinde savaş yapmak büyük suçtur...

bir tek hadis yok

İmam Şafii: ?Haberi ahad olan ve üzerinde icma edilmeyen sünnetle de hüküm verilir. Bu durumda da zahirde hak ile hükmettik deriz. Çünkü böyle bir hadisi rivayet eden yanılmış olabilir.?(er-Risale, s. 599)(Fıkıh Usulü, Ebu Zehra, s. 173)

?İlim ehli ve dört mezhep imamı bu görüştedirler: Malik, Ebu Hanife, Şafii ve bir rivayete göre İbn Hanbel. Başka bir rivayette ise İbn Hanbel?in farklı düşündüğü zikredilmiştir.? (Akaid ve Şeriat I, Mahmut Şeltut, S. 71)

3- Sünnetin Kur'anı neshetmesi: Mesela "Varise vasiyyet yoktur" hadisi "Birinize ölüm geldiği zaman, eğer bir hayır bırakacaksa anaya, babaya, yakınlara uygun bir şekilde vasiyet vardır" (Bakara: 2/180) mealindeki varise vasiyeti emreden ayeti nesh etmiştir. Şafıi hariç cumhurun görüşü budur.

İmam Şatibi: Ahad haberlerde hata ve unutma ihtimali vardır. Ancak galip olan doğruluktur.? Başka bir yerde şöyle diyor: ?Eğer deliller ahad haber türünden iseler, bunların katilik ifade etmedikleri açıktır.?(Şatibi, el-Muvafakat, S. 29)

Taftazani: Şerhul Akaid isimli eserinde ahad hadislerin zann ifade ettiklerini ve itikadda ölçü ve delil olmadığını ifade etmiştir: ?Haberi ahad ilim ifade etmez. Zira bu çeşit haber ve hadislerin peygambere aidiyeti hususunda birtakım şüphe ve tereddütler ortaya çıkmıştır.? S. 301?de daha açık bir şekilde: ?Haberi ahad fıkıh usulünde anlatılan şartların hepsini üzerinde toplaması halinde bile, sadece zann ifade eder. İtikadi konularda ise zanna itibar edilmez. Özellikle ahad bir haberde rivayet ihtilafı olabilir ve o haberi kabul etmek, Kur?an?ın zahirine muhalefet edilmesi neticesine ulaşmayı gerektirirse ona hiç itibar edilmez.?

Mütevatirin tanımı; yalan söylemeleri aklen mümkün olmayan bir cemaatin yine yalan söylemeleri mümkün olmayan bir cemaate rivayet etmeleriyle bize kadar ulaşan haber, şeklinde ya-pılmıştır. Ve ardından böyle bir haberin yakin ifade edeceği, dolayısıyla akideye taalluk eden meselelere mesned olabileceği savunulmuştur.

Bunun gibi, ahkam hadislerinin ve hadisçilerin bu hadislerin sebeb-i vürudu ile ilgili rivayetlerinin tetkikinden de anlaşılır ki, Hazreti Peygamberin içtihadına dayanan bütün hükümler, bir ihtilaf hakkındaki kazası, bir hadise hakkındaki fetvası ve bir suale cevabıdır. Mesela, bazı sahabeden rivayet edildiğine göre, demişlerdir ki: Ya Rasulallah! Suyu tuzlu olan denizdeyiz. Yanımızda abdest almaya yetecek kadar tatlı su yok. Deniz suyu ile abdest alabilir miyiz? Hazreti Peygamber, bu suale şöyle cevap vermiştir: "Deniz suyu temiz ve ölüsü helaldir".

"Sana içkiyi ve kumarı soruyorlar. de ki: İkisinde de insanlar için hem büyük günah, hem de faydalar vardır; fakat günahları faydalarından daha büyüktür..." Bunun gibi, bazı tereke üzerinde vu-kubulan ihtilaflar sebebiyle veraset, bazı karı koca arasındaki geçimsizliğin isnad ve iftiraya varması sebebiyle li'an ahkamı vazolunmuştur.

Halbuki hadis için aynı şey sözkonusu değildir. İbn Salah'ın mütevatir olarak gösterdiği "men kezebe aley-ye..." hadisinin bile bir çok varyantı mevcut olup lafzen mütevatirliği tartışılmaktadır. Bazılarında "müteammiden" kelimesi eklenmişken, diğer bazıları yalın halde rivayet etmişlerdir. Bir de bu hadis tartışmasının sadece Ehl-i Hadis ekolü arasında yapıldığını gözetmemiz gerekir. Halbuki öte yandan Ehl-i Sünnet, Şia, İbadi, Zeydi, Mutezili denen büyük bir kitle mevcut. Ve bunlardan, bir hadis konusunda birinin kabul edip deliller ileri sürdükleri hususlara diğeri aynı şekilde deliller getirerek karşı çıkmaktadır, işte bu nokta çok önemlidir. Zira bu dinin akidesi böyle tartışmalara taraf olarak değil, bizatihi tüm tarafların ittifak ettiği her yönüyle muhkem bir kaynakla oluşturulabilir.

5. Hadislerin söylendiği ortam, zaman ve zemin, muhatabın kimliği gibi şartlar da önemlidir. Hadis kaynaklarında genelde bu bilgiler bulunmuyor. Halbuki bağlamından kopartılan hiçbir söz yanlış anlaşılma riskinden muaf değildir. Resul?karnınıza taş bağlayın? demiştir. İçinde bulunduğu şartları düşünmeden bunu yaparsanız anlamsız bir hareket olur.

İçinde varid olan hükümler açısından sünnetin yeri dört kısımdır1:

Bana gülmen gerçeği değiştirmez.

Bu ve benzeri ayet-i kerimeler, sünnetinde Rasulullah e uymanın farz olduğuna kesin şekilde delalet etmektedir.

3. Yapılan hadis tanımının doğru olduğunu gösteren sahabeye kadar dayandırılan örnekler vardır:

a) Mütevatir haberlerin azlığı ve buna rağmen yine de Kur'an gibi tevatür derecesine ulaşamaması. Mütevatir hadislerin sayısı hakikaten çok azdır. İbn Salah mütevatire misal olarak yalnızca 1 hadis gösterebileceğini, onun da "men kezebe aleyye..." hadisi olduğunu söylemişti.(1)

İmam Pezdevi:?Ahad hadislerle ilgili? yakini ilim iddiasına gelince bu- hiç kuşkusuz batıl bir iddiadır. Çünkü haberi ahadın ihtimalli olması kaçınılmazdır.?Haberi vahid ilim ifade etmediği için itikada raci hususlarda hüccet olamaz. Zira itikadi hususlar, yakine/kesinliğe mebnidir/dayanır. Ancak amel kasdolunduğunda hüccet olabilir.? (Akaid ve Şeriat I, Mahmut Şeltut, S. 72)

4. Raviler iyi niyetle hadis uydurmuş olabilirler, ki tarihte böyle hadislerin de uydurulduğu tesbit edilmiştir. İmam Müslim Cerh alimi Yahya b. Said el Kattan?ın şu ifadesini rivayet eder:?Salih kişileri hadiste olduğu kadar hiçbir şeyde yalancı görmedik.?(Müslim, Sahih, , C. I, S. 13) Bu noktadan bakıldığında da hadisin gerçekten iyi niyetle uydurulmadığının garantisinin verilemeyeceği ortaya çıkıyor, velev ki ravi bunu itiraf etsin.

El-Hakim:?İsnadında son derece güvenilir raviler bulunan nice hadisler vardır ki illetli/hastalıklı ve boştur.? (Ebu Reyye, Muhammedi Sünnetin Aydınlatılması, S. 311)

Örnek: Hakkında çelişkili hüküm verilenlerin en bariz örneklerinden biri de İkrimedir. Sahabe İbn Abbas?ın kölesi olan İkrime bazı hadis alimleri tarafından yalancılık ve Harici görüşler benimsemekle, yöneticilerin ödüllerini kabul etmekle suçlanmış ve yalanından bir çok örnek anlatılmıştır.

1. Hadis nedir:

7. Yine hadis alimlerinin ittifakla bildirdiklerine göre, hadislerin kelimeleri /lafızları Peygambere ait olmayıp, sadece Peygambere ait manaları hadis ravileri tarafından lafızlandırılmış şeklidir, yani kendi kelimeleriyle, ifadeleriyle aktarmışlar. Raviler o sözü, kendi anladıkları biçimde ve kendi sözleriyle anlatmışlardır. İkinci duyan da aynı ölçü ile hareket ederse, Peygamberin sözünün 200 yıl sonrasına kadar ne derece tam onun söylediği biçimde gitmiş olur? Bundan dolayı peygamberden nakledilen sözler arasına bilerek veya bilmeyerek pek çok başka sözler ve düşünceler karışmış olabilir. Bu hiç bir hadisin tam olarak ve aslına uygun olarak gelmediği anlamına gelmez. Söylenmek istenen nesilden nesile yapılan manaca sözlü aktarımlar hadislerin anlamlarını değişşik şekillere dönüştürebiliyor. Bu da hadislerin zanni oluşuna delalet ediyor.

Gerçi mütevatir hadislerin çokluğu da savunulagelmiştir. Denilmiştir ki; işte dünyanın doğusunda ve batısında elden ele dolaşan bu hadis kitaplarındaki hadisler mütevatirdir, kimse onların hakikatini inkar edemez...

Kasım da:?İkrime yalancıdır. Sabahleyin bir hadis söyler, akşamleyin onun tersini söyler.? demiştir.

Hadis yazmayı hoş karşılamayan İ. Abbas?ın sadece 20 civarında hadis rivayet etmesine karşılık, fetvalarının ciltlerce kitap doldurması ve bu nedenle miras olarak bir hayvan yükü kitap bırakmış olması da anlamlıdır.

hakim ben niye açıklayayım senin mezhebin açıklamıştır.

Ebu Amr eş Şeybani anlatıyor:? İbn. Mesud?un yanında bir yıl kaldım. Hadis rivayet ederken?Peygamber buyurdu? demezdi. Eğer bu ifadeyi kullanırsa O?nu bir titreme alırdı ve?Peygamber böyle veya bu mealde buyurdu? derdi.

?Ahad hadislerin akideye delil olmadığı hükmü başta İmam Azam Ebu Hanife, Ebu Zusuf, Muhammed, Gazali, Razi ve ünlü kelamcı Taftazani olmak üzere birçok alimin üzerinde ittifak ettiği bir görüştür.? (İman Risalesi, Mustafa İslamoğlu, s. 94)

6. Hadislerin Zanniliği ile ilgili Alimlerin Sözleri:

Kuran bir yolu işaret ederken. Neden çeşitli yollardasınız..

a) Kur'an'ın mücmelini beyan etmesi: Mesela kavli ve fiili sünnetler ibadetlerin şeklini, muamelatın esaslarını beyan etmiştir.

Alimlerin yanılgılarının değişik şekilleri olabilir: örn.: hadisleri nakleden ravileri yanlış değerlendirmiş olabilirler. Güvenilir olmayan kişiler, -kusurları bilinmediğinden, tesbit edilemediğinden, saklı kaldığından- güvenilir kabul edilmiş olabilir, alimler ravilere aldanmış olabilirler. , çünkü insanların iç hallerini bilmek çok zor, ravi münafık olabilir

İbn Ebi Leyla?nın?Zeyd b. Erkam?ın yanına gidip de bize hadis rivayet etmesini istediğimizde?Artık biz yaşlandık ve unuttuk. Resulden hadis rivayet etmek çok güç bir iştir.? cevabını alırdık? sözleri de bu anlatılan sahabenin de konuyla ilgili tavrını gösteriyor. (a. g. e., s. 87)

Söz, fiil ve takrirden ibaret olduğuna işaret ettiğimiz sünnet, aynı zamanda, ilahi vahyin iki kısmından birini teşkil eder; diğer kısmı ise, Kur'an-ı Kerim'dir. Çünkü Allahu Ta'ala, Hazreti Peygamberin "kendi heva ve hevesinden konuşmadığını, her ne konuşmuş ise, onun, kendisine vahyedilen bir vahiy olduğunu" beyan buyurmuştur. Bu manayı teyid eden Hazreti Peygamberin bir hadisinde de, "bana Kur'an verildi; bir de onunla birlikte onun gibisi" denilmiştir. Kur'an'le birlikte Hazreti Peygambere verilen Kur'an gibi vahye müstenid olan şeyin, sünnetten başka bir şey olabileceğini düşünmek elbette mümkün değildir.

Sünnet bu hükümleri beyan etmeseydi bunların tatbiki mümkün olmazdı. İster Kur'an hükümlerinin mücmel olanını beyan veya mutlakını takyid etmiş olsun, isterse Kur'an-ı Kerim'in sükut ettiği yeni bir hüküm ortaya koysun, her hususta sünnete uymak vacib olmuştur. Çünkü neticede sünnet ilahi vahye da^ yanir. Nitekim Allah da bunu şu sözüyle ilan etmiştir: "O, kötü arzularına göre de konuşmaz. O vahyedilenden başkası değildir" (Necm: 53/3-4).

Hadisler konusunda alimlerin çoğunluğunun görüşü bunların zanni olduğudur. İbn Hazm, İbn Teymiyye ve bazı bilginler ahad hadislerin kesin ilim ifade ettiğini söylerler. Ancak güvenilir de olsa, hiç bir ravinin hataya düşmekten korunmuş olmadığı yani masum olmadığı hatırdan çıkarılmamalı.

Az çok bilinçsizce kuran ayetlerini kopyalamaktan başka birde bize sabah namazının nasıl kılınacağını açıklayıversenya, hani şu kafana göre takıl modelinden başka ayakları yere değen bir ibadet anlayışın varsa eğer.

4- Kur'an-ı Kerim'in sukut ettiği hususlarda sünnetin yeni bir hüküm getirmesi: Mesela, muhsan olan zaninin recmedilmesi, bir şahid ve bir yeminle hükmedilmesi, erkeklere ipek ve altın kullanmanın haram olması, sa-daka-i fıtır, akile üzerine diyet yüklenmesi, ehli eşek etinin haram olması, esirlerin kurtarılması gibi haberler bu cümledendir.

Şu var ki, İslam uleması, Hazreti Peygamberin, ilahi vahyin gelmediği bazı meselelerde ictihadda bulunduğunu ve kendi görüşü ile hüküm verdiğini ittifakla kabul etmişlerdir. Bu hususla ilgili olarak Abdulvahhab Hallaf, islam Teşrii Tarihi adlı kitabında şunları söylemiştir: "Hazreti Peygamber devrinde teşriin iki kaynağı vardır. Birisi ilahi vahiy; diğeri ise, Hazreti Peygamberin kendi içtihadı. Herhangi bir ihtilaf, veya bir hadise, yahutta bir sual veya fetva talebi ile teşri'i gerektiren bir şey zuhur ederse, Allahu Ta'ala, elçisine, hükmü bilinmek istenen mesele hakkında hüküm getiren bir veya bir kaç ayet indiriyor; Hazreti Peygamber de vahyedilen bu ayetleri, uyulması gerekli bir kanun olarak müslümanlara tebliğ ediyordu. Eğer teşrii gerektiren bir hadise olur, fakat Allahu Ta'ala bu hadise ile ilgili hükmü beyan edecek bir ayet vahyetmezse, Hazreti Peygamber bu hükmün bilinmesi için ictihadda bulunuyor ve içtihadının ona sağladığı netice ile hüküm veriyordu; yahut sual veya istiftaya icabet ediyordu. İctihad eseri olarak ondan sadır olan bu hüküm veya cevap, ilahi vahye istinad eden kanun gibi, uyulması gereken bir kanun oluyordu. Kur'an-ı Kerim'de varid olan ahkam ayetlerini ve bunların sebeb-i nüzul ile ilgili müfessir rivayetlerini tetkik edenler, her Kur'ani hükmün, teşrii gerektiren bir hadise dolayısıyle vazolunduğumı görürler. Bu husus, Allahu Ta'ala'nın şu ayetlerinden açıkça anlaşılır:

3- Makul: Sünnetin beyanı olmadan, mücerred Kur'an-ı Kerim'de varid olan icmali hükümlerle amel etmek mümkün olmaz. Zira ancak şu iki şeyle Rasulullah'ın tebliği Rabbinin vahyi olur: Kur'an-ı Kerim'i okutması ve onu beyan etmesi. Böylece şeriat Kur'an-ı Kerim ve Sünnetle beraberce şekillenmiştir. Bunların birisinin diğerinden müstağni olması mümkün değildir. Buna delil "Namazı dosdoğu kılın, zekatı verin" (Bakara: 2/43), "Oruç size yazılmıştır" (Bakara: 2/183), "Yol bakımından gidebilenlerin o evi haccetmesi Allah'ın insanlar üzerinde bir hakkıdır" (Ali imran: 3/97), "Allah, alış-verişi helal, faizi haram kıldı" (Bakara: 2/275), "Bunların ötesindekiler sizin için helal kılındı" (Nisa: 4/24), "Hırsız erkek ve hırsız kadının ellerini kesin" (Maide: 5/38) ayet-i kerimeleri gibi beyan ve izaha ihtiyacı olan ayetlerdir. Rasulullah namazın, zekatın, orucun nasıl yapılacağını, haccın nasıl eda edileceğini, sahih bir alış-verişin şartlarını, haram olan faizin çeşitlerini, mahremlerin dışındaki kadınların nikahının hangi şartlarda sahih olduğunu, hırsızın elinin nereden kesileceğini beyan etmiştir. "İnsanlara kendilerine indirileni açıklaman için sana da bu Kur'anı indirdik." (Nahl: 16/44) ayetinin emrine göre de Rasulullah in Kur'an-ı Kerimi beyan etmesi vaciptir.

Sana Alıntı yaptığın Talat Koçyiğit ile kapak mahiyetinde bir cevap vereyim müsade buyurursan:

Mesela Tabiinden Said b. Müseyyeb kölesi Bürde: ?İkrime?nin İbn Abbas?ın üstüne yalan atması gibi sen de benim üstüme yalanlar atma? dediği anlatılır. Bu zat İkrime?nin birçok hadisini yalanlamıştır.

Bir çuvalda çürük bir patates var diye bütün çuval atılmaz, ayıklanır. Aynısını biz de yapmak zorundayız, çünkü aklen de bütün hadislerin uydurma olması mümkün değil.

Onun için Süfyan Sevri: ? Eğer size anlattıklarımı kalıb olarak anlatsam, bir tek hadis bile anlatamam? demiştir.

Kur'an ve sünnetin vahye müstenid olmalarına rağmen her ikisi arasında fark olduğuna şüphe yoktur. Kur'an, mana ve lafız olarak vah-yedilmiştir. Bu sebeple onun manen rivayeti veya nakli caiz değildir. Hazreti Peygambere gönderilişinden bugüne kadar, nasıl tebdil, tağyir ve tahriften korunmuş ise, kıyamete kadar da o şekilde korunacaktır. Çünkü onun korunmasını Allahu Ta'ala bizzat tekeffül etmiş ve "Kur'an'ı biz, evet biz indirdik; onu muhafaza edecek olan da elbette biziz." buyurmuştur. Lafzı ve manası ile mu'ciz olan Kur'an, beşer kelamı ile kıyaslanamayacak kadar üstün vasfa sahiptir. Hiç kimse onun bir benzerini getirmeye muktedir olamaz. Allahu Ta'ala bu gerçeği açık ve kesin bir ifade ile şöyle açıklamıştır: " De ki: İnsanlar ve cinler, bu Kur'an'ın bir benzerini getirmek üzere biraraya gelseler, biribirlerine de yardım etseler, onun bir benzerim yine getiremezler." İşte bu vasıflarıyle Kur'an-ı Kerim, namazda ve namaz dışında okunması ibadet hükmünde olan bir kitaptır.

TALAT KOÇİĞİT, HADİS USULÜ

Sünnetin Yeri

Geçen asrın Türkiyeli hadis alimlerinden Ahmed Naim Bey:?Her hadisi tenkidden salim hiçbir kitap yoktur.?(s. 254, Cilt 1) ?Vakıa Buhari?de de senedinde kopukluk bulunan epeyce hadisler vardır.? (S. 217)

(187) Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helal kılındı. Onlar, size örtüdürler, siz de onlara örtüsünüz. Allah kendinize zulmetmekte olduğunuzu bildi de tövbenizi kabul edip sizi affetti. Artık eşlerinize yaklaşın ve Allah'ın sizin için yazıp takdir etmiş olduğu şeyi arayın. Şafağın aydınlığı gecenin karanlığından ayırt edilinceye kadar yiyin, için. Sonra da akşama kadar orucu tam tutun. Bununla birlikte siz mescitlerde itikafta iken eşlerinize yaklaşmayın. Bunlar, Allah'ın koyduğu sınırlardır. Bu sınırlara yaklaşmayın. Allah, kendine karşı gelmekten sakınsınlar diye, ayetlerini insanlara böylece açıklar.

Bizi burada ilgilendiren böylesi bir meşruiyet aramaktan ziyade, bu hadislerin itikada temel teşkil edip edemeyecekleridir. Kur'an Rasulullahtan bu yana hiç bir grup, fırka ve mezhebin üzerine ihtilaf etmediği ve hatta ittifak ettikleri tek kaynak olmuştur. Ne bir ayet az, ne de bir ayet fazla. Birbirlerini tekfir eden, meydanlarda birbirlerine kılıç çeken insanlar, sadece "kitap" üzerinde müttefik olmuşlardır. İşte tevatür budur.

"Ey iman edenler! Allah'a itaat edin. Peygambere ve sizden olan emir sahiplerine de itaat edin. Eğer bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz -Allah'a ve ahirete gerçekten inanıyorsanız- onu Allah'a ve Rasulüne götürün, bu hem hayırlı hem de netice bakımından daha iyidir." (Nisa: 4/59). "Kim Rasule itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur" (Nisa: 4/80). "Hayır: Rabbine andolsun ki aralarında çıkan anlaşmazlık hususunda seni hakem kılıp sonra da verdiğin hükümden içlerinde hiçbir sıkıntı duymaksızın tam manasıyle kabullenmedikçe iman etmiş olmazlar." (Nisa: 4/65). "Allah ve Rasulü bir işe hüküm verdiği zaman, inanmış bir kadın ve erkeğe, o işi kendi isteklerine göre seçme hakkı yoktur." (Ahzab: 33/36).

Hadislerin itikadi konularda neden delil olamayacağını hadis dalındaki araştırmaların sonuçlarından yola çıkarak ortayan koyan bir derleme.

?Mütevatir olan hadislerde Kur"an dışı bir gaybi ihbar? bulunması düşünülemez. Böyle bir şey teorik olarak tamamen imkansızdır, hatta muhaldir. Eğer, mütevatir olduğu söylenen bir hadisde böyle bir gaybi ihbar varsa, o ne hadistir, ne de mütevatirdir. Daha doğrusu, bilhassa mütevatir olmadığının açık delilidir. Çünkü Allah Kitabı?nda, Rasulü?nün gaybı bilmediğini, onun da risaletin dışında normal bir beşer olduğunu açık açık bildirmektedir. Bu konuda hiçbir kuşku bulunmamaktadır. Dolayısıyla herhangi bir hadiste gaybi ihbar bulunamaz. Bu alanda kur?an?dan başka ne mütevatir mevcuttur, ne de gaybi ihbarın kur?an?dan başka kaynağı olabilir diye inanmazı zaruridir. Allah kendi bilgisine hiç kimseyi ortak kılmamıştır.

Başka bir tabiin büyüğü olan Şabi: ?Hadisi Hz. Peygamberden başkasına nisbet, bana daha sevimlidir. Eğer hadiste noksanlık veya fazlalık olursa Hz. Peygamber?den başkasına ait olmuş olacaktır? diyerek, konunun esasını açıklar.

(2) Hakka Suresi 46. ayet, Hud Suresi 12. ayet

ehlisünnet diye müslüman olmayı ahirete. peygamberlere ve eşibenzeri olmayan Allah'a olan inanç için söylüyorsan öyleyim.

Tabiinin büyüklerinden olan İbrahim en Nehai sadece bir hadis rivayet eder ve bunun üzerine?Hz. Peygamberden bundan başka hadis ezberlemedin mi? diyenlere, ?Evet ezberledim. Ama?Abdullah şöyle dedi? ?Alkame böyle dedi? demek bana daha sevimli geliyor? cevabını verir.

3. Hadisleri rivayet eden kişiler güvenilir de olsalar masum değildirler ve dolayısıyla yanılabilirler, hata yapabilirler, hadisi yanlış anlayabilirler, maksadının dışında anlayabilirler, unutabilirler, eksik, yanlış veya fazlalıkla rivayet edebilirler.

Hüccet olması açısından sünnet, Kur'an-ı Kerim'den sonra ikinci derecede gelir. Çünkü Kur'an-ı Kerim sübutu kat'i, sünnet ise sübutu zannidir. Kat'i olan, zanni olandan önce gelir. Çünkü sünnet Kur'an'ın beyanıdır, beyan beyan olunana tabidir. Yukarıda geçen "Ne ile hükmedeceksin ey Muaz" hadisi de buna delalet etmektedir.

b) İkinci zorluk da akideyi oluşturan esasların gaybi oluşu ve gaybın da ancak Allah'ın bilgisi dahilinde oluşudur. Rasulullah da ancak Kur'an'da bildirildiği kadarıyla gaybe muttalidir ve bu bilgileri tüm insanlığa tebliğ etmiştir. O kendisine vahyedilen herhangi bir vahyi yanında tutmaya, bilgisini kendisine saklamaya muktedir değildir. (2)

6. Hadisler Peygamberimizin vefatından çok sonraları yazıya geçirilmiştir. Bu zaman zarfında (150-200 sene boyunca) kulaktan kulağa ağızdan ağıza dolaşmışlardır. Bu kadar süre geçince bir sözü tam eksiksiz nakletmek, değişikliğe uğramadan nakletmek her zaman mümkün olmayabilir.

Meşhur hadis alimi İbnu Salah:? ?Bu hadis sahihtir? dediklerinde bunun anlamı; o hadisin diğer sıfatları da haiz olup, senedinin muttasıl olduğudur. Söylendiği hususta sıhhatinin kati oluşu sahih hadisin şartlarından değildir.?

2. Hadisleri ve onları rivayet eden kişileri değerlendiren hadis alimleri masum değildirler, hatadan uzak değildirler. Bu alimlerin hiçbirine vahiy gelmiyor, yaptıkları yanlışlar vahiyle düzeltilmiyordu. Dolayısıyla gösterdikleri çabalardan tam inanç elde edilemez. İnsanlar, daha Peygamber hayattayken, onun bir sözü söyleyip söylemediği, söylemişse şöylece bir anlama gelip gelmediği hususunda ihtilafa düşmüşlerdir.

Vahye müstenid olduğuna işaret ettiğimiz söz, fiil ve takrirlerden ibaret olan sünnete gelince, onu Kur'an-ı Kerim'den ayıran en büyük özellik, lafzan vahyedilmiş olmamasıdır. Bu sebepledir ki, sünnetin lafızları Kur'an lafızları gibi mu'ciz değildir; bu lafızlara ve manalarına hakkı ile vakıf olan-larca manen rivayet edilmesi caizdir; okunması ibadet hükmünde sayılmaz.

sana gülüyorum az-çok.. herneyse çok tartıştık bu meseleri.. selametle dostum

Bundan anlaşılıyor ki, Hazreti Peygamber devrinde vazolunan ahkamın hepsinin de kaynağı vahy-i ilahi ve ictihad-ı nebevi olup, ortaya çıkışları, onları gerektiren teşri'i ihtiyacın zuhuru üzerine mebnidir. Hazreti Peygamberin, birinci kaynağa göre vazolunan ahkama nisbetle vazifesi, bu ahkamı getiren ayetlerin tebliğ ve tebyinidir. Çünkü bu vazife, Allahu Ta'ala'mn şu emirleri iktizasındandır: "Ey Peygamber! Rabbından sana indirilen i tebliğ et. Eğer bunu yapmazsan, Rabbının peygamberliğini tebliğ etmemiş olursun" "Sana da, insanlara, kendilerine indirileni açık-layasın diye Kur'an'ı indirdik.

Bu örneklerden olayın sübjektifliği, zanniliği ortaya çıkıyor.

Bunların yanında İkrime?yi güvenilir, sağlam görenler de vardır. Taberi ona tam güvenmiş, tefsirini ve tarih kitabını onun aktardığı hadislerle doldurmuştur. Ahmed b. Hanbel, Yahya b. Main gibi hadisçiler de İkrime?yi sağlam görmüşlerdir.

2. Hadisler Zannidir:

1. Hadisler Kur?an gibi Allah?ın koruması altında değildirler. Bu da hadisleri, şeytanın, nefsin, İslam düşmanlarının, dikkatsizliklerin, yanılmaların, iyi niyetli uydurmaların ve benzeri şeylerin etkisine açık bırakıyor.

Kur'andan deliller. Allah peygamber (s. a. a itaat edip ona uymayı müminlere farz kıldı, peygamberine itaati kendine itaat saydı, aralarında çıkan nizalan Allah ve Rasulüne havale etmelerini müslümanlara emretti. Allah ve Rasulünün verdiği hüküm de -erkek olsun kadın olsun- hiç bir mümine tercih hakkı bırakmadı, pek çok ayet-i kerimede peygamberin hükmünü kabul etmeyenin imanı olmayacağını beyan etti. Bu ayetlerden bazıları şunlardır:

b) Kur'an'ın amm lafızlarını tahsis etmesi: Mesela "Kadın, ne halası ne teyzesi, ne erkek kardeşinin kızı, ne kız kardeşinin kızı üzerine nikahlanmaz" hadisi "... bunların gerisindekiler size helal kılınmıştır" (Nisa: 4/24) ayetini tahsis etmiştir.

c) Kur'an'ın mutlakını takyid etmesi: Mesela: Rasulullah in hırsızın elinin bilekten kesileceğini bildirmesi "Erkek hırsızın ve kadın hırsızın ellerini kesin" (Maide: 5/38) ayetinde mutlak gelen "el" i takyid etmiştir.

ben enternasyonelim

Abdulaziz el-Buhari:?Bu hadislerin Peygambere ittisalinde şekil ve mana yönünden şüphe vardır. Şekil bakımından şüphe, Peygambere ittisalinin kesin olarak sabit olmamasındandır...?(Keşfu?l Esrar, 3/990; Ebu Zahra, Fıkıh Usulü, s.109)

Esnevi:?Sünnet gelince, onun ahadı zanndan başka bir şey ifade etmez.? ?Ahad rivayet, etse etse zann ifade eder. Allah, furuu teşkil eden ameli meselelerde zannı caiz görürken, Usulid Dini oluşturan ilmi meselelerde caiz görmemiştir.? (Akaid ve Şeriat I, Mahmut Şeltut, S. 72)

(1) Talat Koçyiğit, Hadis Istılahları, AÜİF Yayınları, s. 348

5. Mütevatir hadislerin itikadda durumu:

Bir hadis aliminin zayıf saymadığı bir raviyi veya hadisi, diğer bir hadis aliminin zayıf sayması daima ihtimal dahilindedir. Muhaddisler Buharinin 80 ravisini zayıf görmüşlerdir. Gerçekte bu sorun çok çetin bir sorundur. İnsanların iç hallerini bilmek mümkün değildir. Açık hatalar görülür ama gizlide yapılanlar bilinmez.

ikinizde ehlisünnettenseniz neyi tartışıyorsunuz ki.

Cerh ve tadil alimlerinin önde gelenlerinden olan Abdurrahman ibn Mehdiye göre güvenilir olan nice raviler vardır ki, Yahya b. Said el Kattan?a göre güvenilir değildirler. Oysa ravi tenkidinin temel danışma odakları bu iki şahıstır.

2- Sünnetin Kur'anı beyan etmesi: Bu beyan üç çeşittir:

4. Hadisler Toptan Reddedilemez:

(57) De ki: "Şüphesiz ben, Rabbimden kesin bir belge üzereyim. Siz ise onu yalanladınız. Sizin acele istediğiniz azap benim elimde değil. Hüküm yalnızca Allah'a aittir. O, hakkı anlatır. O, hakkı batıldan ayırt edenlerin en hayırlısıdır."

Bunun üzerine mezhep veya diğer kişilerin görüşlerini koşulsuz kabul eden olarak görürsen değilim.

Resulullahın, Allah?ın ortağı olmadığına inanarak, akıllıca davranıp hadisleri ne toptan reddetmek, ne de toptan doğru kabul etmeliyiz. Zaten bu işle ilgilenen imamlar da böyle yapmışlardır. Biz kolaycılığa kaçmamalıyız. Toptan kabul de toptan reddedicilik de kolaycılıktır. Bunun için bize intikal eden rivayetleri çok iyi bir süzgeçden geçirmemiz gerekir. Kur?an ışığında ne denli sağlam olduğuna bakmalıyız. Bu işte yanılabiliriz de. Bizden öncekiler de yanılmışlardır. Yanılmayan yalnız ALLAH?tır.

Sünnetin Hüccet Oluşu

Fakat burada karşımıza iki zorluk çıkmaktadır:

Ömer Karaaslan, kuranislami.com

Güvenilir de olsa, hiç bir ravinin hataya düşmekten korunmuş olmadığı hatırdan çıkarılmamalıdır. Kişi rivayeti olan sözler inanç temeli yapılamaz. Çünkü kişinin iç dünyasını bilmek çok zor.

Orda yanılıyorsun az-çok.. Mezhebimden önce Kuran göstermiş yolu.. Mezhep dediğin ise onun ifadesi.

Kendi naklettiği hadislerin Mervan?ın emri ile yazıya aktarıldığını duyan sahabeden Zeyd b. Sabit: ?Ne biliyorsunuz, belki size söylediğim şey, benim anlattığım gibi değildir.? der ve kızar.

Ben Allah'ı anmaak ve arınmak için ruku ve secde ederim. Herkesin okuyacağı duası, beklentisi ayrı ayrıdır.

Allah iyi işlerimizi artısın.