3- Üniversalizm olarak özetlenebilir.

Evet, yanlış okumadınız, ?ilmi düşüncenin de dogmaları? vardır.

1- Objektivizm,

?Determinizm prensibine? gelince, bu belli şartlarda, belli sebeplerin, belli sonuçlar vereceğine inanmak demektir. Fizik alimi M. W. Heisenberg?in?Güvensizlik Kanunu?ndan sonra, her ne kadar?determinizm?, eski katı hüviyetini yitirdiyse de?ihtimali? olsa, ilmi düşünce, bu prensibe inanmak ve bağlanmak zorundadır. Aksi halde, ?ilim yapmak? mümkün olmaz. Günümüzde, ?determinizm prensibine? karşı çıkan ve onu yumuşatmaya çalışan pek çok akım mevcuttur. Başta?volontarizm? , ?finalizm? ve?indeterminizm? olmak üzere, pek çok felsefi akıma rağmen, ilim, çaresiz determinizme sarılmak zorundadır; çünkü, çağdaş ilim, bu anlayış üzerine oturmuş bulunmaktadır. Gerçekten de ilim adamları bu ilkenin tartışılmasından rahatsız olmaktadırlar. Mesela, bir ilim adamı olan Prof. B. Dr. Py Suner: ?Olaylar, bize finalite lehine, en çok alametler gösterse bile, gene finaliteyi inkar etmeliyiz. İnkar etmeliyiz; çünkü, o, ilmi bir kavram değildir.? diyebilmektedir. (Bkz. İlimler Sistemi, Fethi Yücel tercümesi, Sf: 75, Yazarı: Edmond Goblod). Evet, ?determinizm prensibi? ilmi bilgi ve düşüncesinin?ikinci dogması?dır.

2- Determinizm,

İlmi düşüncenin üçüncü dogması da?üniversalizm?dir. Yani, bilginin?alemşümul? olması, herkes tarafından rahatlıkla kontrol edilebilir ve tekrar edilebilir olması? Bu ilmin nihai gayesidir. İlim, öyle?umumi kanunlara? varmak ister ki; bunlar, bütün zamanlarca ve mekanlarca kabul edilebilir ve değişmez olsun. Oysa, bu, bir idealdir. Zaman, ?ilmi olduğu? iddia edilen pek çok hükmün yanlışlığını ortaya koymuştur ve koyacaktır. Tarih, ?ilmilik? maskesi altında yürütülmek istenen maskaralıklarla doludur.

s. ahmed arvasi, ilmi düşüncenin dogmaları

Ve bilgi tip, asla?ilmi? olamaz; çünkü, bu prensipler, bizi?ilmi hakikate? götürecek temel ve vazgeçilmez esaslardır. Yani, tabir caiz ise, bu prensipler?ilmi bilgi ve düşüncenin? asla vazgeçilemez?dogmaları?dır. Yine, bu çevrelere göre, bu prensipler üzerinde şüphe ve tereddüt gösterenler, bilerek veya bilmeyerek?safsata yapmaktadırlar.?

Bilindiği gibi?objektivizm?, subjektifliğin zıddı olup, ilme konu olan?obje? ve?olayları?, insanın duygularını peşin ve acele hükümlerini nazara almadan, bizzat incelenen varlıktan gelen veriler ile açıklamak, yorumlamak ve tarif etmek demektir. Yani, bu düşünce biçimi, insana?Sen sus, eşya ve olaylar konuşsun!? demektedir. Şimdi soralım, insanı susturan, onun sübjektifliğini yok eden ve insan zekasını ve idrakini?pasif bir alıcı? hüviyetinde gören bu?objektivizm anlayışı?, bizi gerçekten?özlediğimiz gerçeklere? ulaştırabilir mi? Yoksa, bazı fikir adamlarının dediği gibi, ?bilgilerimiz, izafi olup dış dünyadan gelen duyumları, zihnimiz kendi bünyesine göre değiştirir ve onlara formunu verir mi? Her ne ise, bu çetin felsefi problemi biz çözecek değiliz; ancak bu noktada, şunu söyleyebiliriz ki, birçok haklı itirazlara rağmen, ?ilmi düşünce?, ister istemez, bir dogma halinde de olsa, ?objektivizmi? vazgeçilmez bir prensip olarak kabul edecektir ve bu prensibin tartışma konusu yapılmasından rahatsız olacaktır. Aksi halde?ilim? yapılamaz.

Yine, aynı çevrelere göre, bu prensiplerden birini dahi ihmal ve inkar eden bir düşünce

Çağdaş?ilim ve fikir adamlarına? göre, bir?bilginin? ve?düşüncenin? ilmi olabilmesi için şu üç temel prensibe dayanması gerekir. Bunlar: