6. Baz-geşt:

Her an O'nu zikretmeye devam ederek kalbini nurlandır.

Bu Tarikat-ı aliye'de ise, işe seyr-i enfüsi ile başlanır. Bu enfüsi seyr ile seyr-i afaki de birlikte gidilir. Bu seyrin, işin başlangıcında yapılması; nihayetin bidayete yerleştirilmiş olmasındandır." (221. Mektup)

Böylece salik, murakaba halinden müşahede mertebesine yükselir.

'Halvet der-encümen' demek, vatani halvet kapılarını kapamak, pencerelerini örmek demektir. Yani herkesin arasında hiç kimseye iltifat etmeyecek, hiç kimse ile muhatap olup

Yad-daşt, bundan önce bahsi geçen usullerin tahakkuk etmesidir.

Sefer der-vatan müyesser olunca, başkaları arasında zihnin dağılması da vatan gibi yalnızlığa sefer eder. Afaki dağınıklıklar kalbe sızamaz.

"Kalbinden aşina ol, dışta yabancı görün Böyle güzel yürüyüş cihanda az bulunur."

Hacegan yolunun esasları olarak kabul edilen şu temel prensipler, silsile-i sadat'ın pirlerinden olan Abdülhalik Gücdüvani -kuddise sirruh- Hazretleri tarafından tertip edilmiştir.

Bakışları ayak ucuna çevirmek manasına gelir.

Ayet-i kerime'sinde geçen İbrahim Aleyhisselam'ın beyanı bu manada içten içe bir manevi yolculuktur.

Kelime-i tevhid'in "Nefy-ü ispat" zikrinin, murakaba dersi esnasında söylenişinde gözler yumulur, dil dimağa yapıştırılır ve nefes tutularak, kalp ile bir nefeste yirmibir adet okunur.

Bir diğer mektuplarında ise şöyle buyuruyorlar:

Nefes, Tarikat-ı aliye'de terakki edip yükselmenin temelidir. Nefeslerin vücuda gafletle girip gafletle çıkmamasına azami gayret sarfetmek gerekmektedir. Nefesleri gafletten korumak, kalbi huzura kavuşturur. Bunun içindir ki bütün nefesleri Allah ile alıp vererek kalpteki huzuru muhafaza etmek gerekir.

Muhafaza etmek demektir. Tecelligah-ı ilahi olan kalp evine Hakk'tan gayrı şeylerin girmesini önlemektir. Öyle ki mürid, bin kere Allah-u Teala'nın yüce ismini zikrettiği halde, hatırına bir kere olsun yabancı fikir gelmemelidir.

1. Huş der-dem:

8. Yad-daşt:

Bu yolun yolcularından dilediklerini 'Meczub-i salik' yaparlar, yani meczupları salikler haline getirirler. Bunları önce afaki seyre atarlar, insanın dışında ilerletirler. 'Seyr-i afaki' denilen bu dış yolculuk bittikten sonra 'Seyr-i enfüsi' denilen insanın içindeki yolculuğa başlatırlar. 'Sefer der-vatan' tabiri işte bu ikinci yolculuk demektir." (78. Mektup)

Bu usul Sünnet-i seniye'ye de uygun düşmektedir. Zira Resul-i Ekrem -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz yolda yürürlerken sağa sola bakmazlardı.

Mevlana Kasım -kuddise sırruh- Hazretleri buyururlar ki:

Bunun içindir ki bir salik yolda ve izde, kalabalıkta, tenhada bakışlarını ayak ucunda toplayacak ki; hem harama bakmaktan, hem de gözünü başıboşluktan, istediği yere bakmaktan korumuş olsun. Aynı zamanda havatıra düşmekten de kurtulmuş olur. Gönlünü toparlaması kolaylaşır.

Ayet-i kerime'de:

Tevhid'in iki manası vardır:

Mürşid aramak için girişilen maddi seferler de bu mananın içindedir. "Hacegan yolu"nda, mürşidini buluncaya kadar sefer edip, ondan sonra mürşidin hizmetinde ikamete geçmek ve iç seferini tamamlamak başlıca kaidelerdendir.

Şah-ı Nakşibend -kuddise sırruh- Hazretlerimize: "Sizin yolunuzun esası nedir?" diye sorulduğunda: "Zahirde halk ile batında Hakk ile olmaktır." cevabını vermiş ve şu şiiri okumuştur:

Mürid bütün gayreti ile boş vakit geçirmemeye çalışmalı, bütün zamanlarını iyi değerlendirmelidir. Huzurla geçirdiği zamana ve haline şükretmeli. gafletle geçirdiği zamanlarına da tevbekar olmalıdır. Bir başka ifade ile kabz halinde istiğfara, bast halinde şükre devam etmelidir.

için bile yok edebilmek son derece güç ve nadirlerin nadiri bir

"Seyr-i enfüsi demek olan 'Sefer der-vatan'; bütün meşayih tarikatlarında var ise de, bu ilerlemek yolun sonunda olur. Afaki seyrin konaklarını katettikten sonra bu seyre başlarlar.

doğuşundan batışına kadar müridin gönlüne hiçbir yabancı şey

konuşmayacak. Bu demek değildir ki gözlerini yumacak, duygularını zorla muattal bırakacak. Hayır! Böyle bir şey bu Tarikat-ı aliye'de yoktur.

Allah'tan gafil olma! Bil ki sana bu nefesleri veren O'dur. Her nefeste senin hayatını tazeliyor. Bunun için sen de O'na tazim et, nimetlerine şükret!

5. Yad-kcrd:

Huzurla alınan her nefes, Allah-u Teala'nın Hayy ism-i şerifinin bir tecellisidir. Bir nefes huzurla alınıp veriliyorsa, o nefes diridir. Gaflet ile çıkan nefes ise ölüdür.

7. Nigah-daşt:

"Rabbinin adını zikret ve her şeyi bırakıp yalnız O'na yönel." buyurulmaktadır. (Müzemmil: 8)

"Bu yolda nefesi muhafaza etmeyi ve ona riayet etmeyi mühim tutmuşlardır. Her nefesin huzur ve şuur ile alınıp verilmesi gerekir. Nefesini muhafaza edemeyenlere yolunu şaşırmış gözüyle bakılır."

"Vatana kavuştuktan sonra sefer vaki olursa, bu yolculuk vatanın kendi içinde olur. Kaldı ki 'Sefer der-vatan' Nakşibendiye büyüklerinin temel sözlerinden birisidir.

Alınan her nefeste huzuru muhafaza etmek, Allah-u Teala'dan gafil olarak tek nefes bile almamak demektir.

Dilin kalple beraber zikridir. Murakaba mertebesine yükselmiş olan bir salikin Kelime-i tevhid'i nefesini hapsederek zikretmesi demektir.

"Bu Tarikat-ı aliyenin bir başka hususiyeti de 'Halvet der-encümen 'dir. Başkaları arasında yalnız imiş gibi olmak demektir ve 'Sefer der-vatan'dan hasıl olur.

Hakikat ehlince malumdur ki, hayal kuvvetini yarım saat

Bu yalnızlık diğer tarikatlarda ancak müntehada, sona varanlarda müyesser olur. Fakat bu Tarikat-ı aliye'de başlangıçta hasıl olduğundan, bu yola mahsus sayılmıştır.

azletmiş hale gelmelidir.

Tasavvufta bu hale ibnül-vakt de denir, bugünün vazifesini yarına bırakmamak demektir.

Mesela bir yaprağı ele alır, O'nun asarını onda seyreder, azamet-i ilahi karşısında bir zerrenin idrakinden aciz olduğunu itiraf eder.

Bir de var ki, insanın her yaratılan şeyde Allah-u Teala'nın eserlerini görmeye çalışması gerekir. Bu tefekkür sayesinde iman tekamül eder. Bu da batınidir.

"Vatanda sefer" manasına gelen bu tabir; salikin kötü huylarından ve nefsani sıfatlarından sıyrılıp iyi huyların ve meleki sıfatların yurdu olan asli vatanına sefer etmesini gösterir. "Ben Rabbime gideceğim." (Saf f at: 99)

Gönülde başka alakalara yer kaldıkça, itminan teşekkül etmez ve yapılan zikir halis olmaz. Başlangıçta bu itminana erilemese de yine zikrullahı bırakmamak ve elde edilinceye kadar devam etmek gerekir.

9. Vukuf-i Zamani:

Zikrullah esnasında kendiliğinden hatıra gelen iyi ve kötü her fikri kovmak demektir.

Manevi yolculuğa çıkmış olan müridin, devamlı olarak geçen zamanı değerlendirmesi, zaman üzerinde dikkati yoğunlaştırması, içinde bulunduğu zamanı dikkate alması, nefes alırken ve verirken uyanık olması demektir.

3. Sefer der-vatan:

Ubeydullah Ahrar -kuddise sırruh- Hazretleri buyururlar ki:

2. Nazar ber-kadem:

Hatırda tutmak demektir. Murakaba mertebesine ulaştıktan sonra salikin lisanla belli sayıda Kelime-i tevhid'i zikretmesidir. Bu yoldan kalbin pası silineceğinden şühud mertebesine ulaşılır, kainattaki sınırsız çoklukta vahdaniyet-i ilahi müşahede edilir.

Bu tarikatta bu seferi, daha bidayette tattırırlar. Nihayeti bidayete yerleştirdikleri buradan belli olur.

"Nigah daşt o dereceye erişmelidir ki, güneşin

Göz kalbin penceresidir. Gözün gördükleri kalbi meşgul eder, nazargah-ı ilahi olan gönülü havatır kaplar.

1. Zahiri Tevhid: "La ilahe illallah", Allah'tan başka ilah yok.

Şah-ı Nakşibend -kuddise sırruh- Hazretleri: "Bu seyr-u sülük yolunda binayı nefes üzerine kurmak gerekir." buyurmuşlardır.

4. Halvet der-encümen:

iştir. Ancak bazı yüksek velilerin kan olabilir."

İmam-ı Rabbani -kuddise sırruh- Hazretleri buyururlar ki:

Kardeşimi Bütün bu zorlamalar, yolun başında ve ortasında olur. Sona varanların bunlar için kendini zorlaması gerekmez. Herkesin arasında iken kalbini toparlamıştır, gaflet arasında iken huzurdadır. "(221. Mektup)

uğramamalıdır. Öyle ki, insanda hayal kuvveti kendi kendini

2. Batıni tevhid: "La mevcude illallah", O'ndan başka mevcut yok.

İmam-ı Rabbani -kuddise sırruh- Hazretleri ise bu hususta şöyle buyururlar:

Bu gibi kimseler Hazret-i Allah ile baktığı için, her zerrede O'nun eserini, asarını seyreder. Bu, Hakk'tan Hakk'ın yarattıklarına seyirdir.

Topluluk içinde yalnızlık, halk içinde Hakk ile beraber olmak diye tarif edilen bu esas, "El karda gönül yarda." demektir.