Balkanlar her ulusun barınabileceği bir bölge değildir. Zira?burada barınabilen dünyanın her yerinde barınır? önermesi kanaatimizce doğruluk değeri taşımaktadır. Etnik iç içe geçmişlik, katı milliyetçi refleksler, dış güçlerin bölgeye müdahaleleri ve kendilerine birer uydu edinmeleri, ekonomik anlamda kalkınamamışlık gibi hususların bir araya gelmesi bölgesel çatışmaların alt zeminini oluşturmuştur. Sorun özü itibariyle, Balkan uluslarının Osmanlı Devleti?nin zamanla çekilmesinin ardından ortaya çıkan otorite boşluğunu ve anarşik atmosferini, işbirliği için bir fırsat olarak görmek yerine; ?sıfır toplamlı? bir denkleme indirgeyip çatışma için gerekçe olarak algılamalarıdır. Etnik dağılımın dengesiz olması ise Balkan uluslarının öz kültürlerine sıkı sıkıya bağlanmalarına neden olmuş ve farklı aktörlere karşı savunma içgüdüsüyle hareket etmelerine yol açmıştır. Halbuki aynı halklar, Osmanlı egemenliğinde kültürlerini serbestçe yaşayabilme imkanına sahip olduklarından, böyle bir kaygı taşımamaktaydılar.

Leonid Kravçuk maden işçilerinin 7 Temmuz 1993'te Donbass'ta greve başlamaları üzerine görev süresini tamamlamadan erken seçime gitmek mecburiyetinde kalmıştır. 26 Eylül 1993'ta Anayasa ile ilgili referanduma gidilmesine karar verilmesiyle seçim startı verilmiş ve erken seçimler 26 Haziran 1994 tarihinde yapılmıştır. Seçimlere mevcut Devlet Başkanı Leonid Kravçuk da dahil olma üzere Leonid Kuçma, Aleksandr Moroz, Vladimir Lanovoi, Valery Babiç, İvan Pluş, Petr Talançuk yarışmıştır. Ancak ilk turda hiçbir aday yüzde 50?nin üzerinde oy alamamıştır. En çok oy alan iki adaydan Leonid Kravçuk yüzde 38, 36 ve Leonid Kuçma ise yüzde 31,17 oranında oy almıştır. 10 Temmuz 1994 tarihinde yapılan ikinci turda mevcut Devlet Başkanı yüzde 45,06?da kalırken Leonid Kuçma yüzde 52,15 oy alarak Ukrayna?nın ikinci Devlet Başkanı seçilmiştir.

Türkiye?nin Karadeniz?deki komşusu Ukrayna 17 Ocak 2010 tarihinde Devlet Başkanlığı seçimini yapacaktır. 2004 yılında Turuncu Devrimi yaşayan Ukrayna halkı Turuncu iktidar konusunda tam bir hayal kırıklığı yaşamaktadır. Bu sebeple mevcut Devlet Başkanı Viktor Yuşenko?ya ikinci dönem için pek şans tanınmamaktadır. Seçimlerin en şanslı adayı 2004 seçimlerinde de Yuşenko ile yarışan Bölgeler Partisi lideri Viktor Yanukoviç?tir. Kazanma ihtimali olan diğer aday ise Turuncu Devrim?in en önemli aktörlerinden birisi olmasına rağmen iktidara gelmesinen kısa bir süre sonra Yuşenko ile ters düşen mevcut Başbakan Tüm Ukrayna Anavatan Birliği Partisi lideri Yuliya Timoşenko?dur. Seçimin bu iki lider arasında geçmesine yüksek ihtimal olmakla beraber adaylardan hiçbirisinin ilk turda yüzde 50?nin üzerine çıkması beklenmiyor. Dolayısıyla da seçimlerin 7 Şubatta yapılacak ikinci tura kalması ihtimali son derece yüksektir.

Ukrayna?da dördüncü kez yapılan devlet başkanlığı seçimleri büyük bir mücadeleye sahne olmuş ve Turuncu Devrim ile neticelenmiştir. 31 Ekim 2004 tarihinde yapılan seçimlere batının desteğini arkasına alarak giren Viktor Yuşenko ve Rusya?nın desteğine sahip Viktor Yanukoviç de dahil olmak üzere toplam 26 aday yarışmıştır. Ancak bu seçimlerde de hiçbir aday ilk turda yeterli çoğunluğa sahip olamamıştır. Yuşenko?nun yüzde 39,90 oy oranı ve Yanukoviç?in de yüzde 39,26 oranında oy alarak ikinci tura kaldıklar seçimler bir hayli çekişmeli geçmiştir. İkinci tur seçimlerinde Yanukoviç?in yüzde 49,42 ve Yuşenko?nun da yüzde 46,69 oranında oy aldığı açıklanmıştır. Ancak uluslararası seçim gözlemcilerinin sonuçlara hile karıştırıldığı yönündeki açıklamaları Ukrayna da kitlesel gösterilere sebep olmuştur. Turuncu kıyafetlerle Ukrayna meydanlarını dolduran göstericilerin baskısı sonucu

Ayrıntılı bilgi için bkz. Maria Todorova, ?Balkanları Tahayyül Etmek?, İstanbul: İletişim Yayınları, 2003; Kader Özlem, ?Maria Todorova?nın Çözümlemesinde Balkanlara, Türklere ve Batılılara Kavramsal, Siyasal ve Kültürel Yaklaşım?, Balkanlarda Türk Kültürü, Sayı:61, 26?27.

Devrimin bir diğer adresi olan Gürcistan hala direnişini sürdürmektedir. Rusya?nın bütün çabalarına rağmen Mihail Saakaşvili hala iktidarını koruyabilmektedir. 2008 yılında yaşanan savaşa rağmen Gül Devrimi ve onun lideri Gürcistan?da şimdilik iktidarı Rusya yanlısı veya daha dengeli bir lidere karşı koltuğunda oturmaya devam etmektedir. Ancak Saaşakvili?nin Gürcistan?da gösterdiği başarıyı onun müttefiki Yuşenko?nun Ukrayna?da göstermesi ihtimali ortadan kalkmıştır. Ukrayna?da Turuncu Devrim?in rövanşının bu seçimlerle artık alınacağına pek şüphe kalmamıştır.

Türkiye cephesinden ileri sürülen tezler, tazminat konusunda Bulgaristan?ın zararlı çıkacağı doğrultusundadır. Hatta Türkiye?nin karşı tazminat olarak 200 milyar isteyebileceğidir. Kanaatimizce, Bulgaristan?ın durduk yere, kendi kalesine gol atmasını beklemek yanlış olunacaktır. Meselenin altında başka argümanlarının olduğu kanısı kuvvetlenmektedir. Bu noktada, tarafımızca ileri sürülen ve halen tartışılan, 1950 yılında BM?nin Ekonomik ve Sosyal Konseyi?nde alınan bir kararın Ankara Antlaşması?na etkilerini iyi incelemek lazımdır. Konuyla ilgili çakışmalar devam ettiğinden, bu noktada değerlendirmede bulunmak yanlış olacaktır. Ancak şurasını özellikle vurgulamak gerekir ki; halen yürürlükte olan Ankara Antlaşması ve antlaşmada atıfta bulunulan, Bulgaristan Türklerinin azınlık haklarını garanti altına alan Neuilly Antlaşması Bulgaristan tarafından 1926?dan 2010?a kadar defalarca ihlal edilmiştir. Ekli protokolde yer alan tazminat konusu dışında, Bulgaristan Türklerine çeşitli tarihlerde Bulgar rejimlerce uygulanan asimilasyon politikaları da?ki, ?kültürel soykırım? boyutuna kadar varmıştır- çeşitli uluslar arası mahkemelerce tazminat konusu haline getirilebilir. Bu konuda Türk tarafının eli kuvvetlidir.

Tarihsel deneyimler göstermiştir ki; Balkanlar hakim bir otoritenin altında olmadan, kaynayan bir kazanı çağrıştırmaktadır. Farklı bir ifadeyle, bölgenin istikrar çizgisinde olması egemen bir gücün varlığına bağlıdır. Kısmen de olsa Osmanlı Devleti ve Sovyetler Birliği bu görevi başarıyla yerine getirmişseler de; bölgeye damgasını vuran Osmanlılar olmuştur. Todorova?ya göre, günümüz Balkanlar?ı Osmanlı Devleti?nin mirasıdır. Soğuk savaş sonrası dönemde Bosna Hersek ve Kosova örneklemlerinde yaşanan gelişmeler Batı?nın müdahalesini zorunlu kılmış; bölgede istikrarın yeniden tesisi sağlanmaya çalışılmıştır. Bu dönem itibariyle, Balkanları?kazanan aktör? olarak Avrupa Birliği göze çarparken; Osmanlı Devleti ve Sovyetler Birliği?nin veliahtları olan Türkiye ve Rusya bölgede manevra kabiliyetini önemli ölçüde kaybetmişlerdir.

Bulgaristan Soğuk Savaş sonrası döneme büyük sorunlar ve ekonomik krizlerle?merhaba? derken, diğer Doğu Avrupa ülkeleri gibi dış politik rotasını Avro-Atlantik eksene çevirmişti. Bu noktada, Türk azınlık sorunu nedeniyle ikili ilişkilerini bozduğu Türkiye?yi kazanmak ve onu Batı ile ilişkilerinde köprü olarak kullanmak Sofya yönetiminin öncelikli konularından birisi olmuştur. Soğuk Savaş sonrası dönemde Türk azınlığın durumunda meydana gelen kısmi iyileşmeyi de bu kapsamda değerlendirmekte fayda vardır. Bilindiği gibi, Bulgaristan 2004?te NATO, 2007?de ise AB üyesi oldu. Bu yıllardan itibaren, Sofya yönetimi, Türkiye?ye tanıdığı ayrıcalıkları birer birer kaldırma arayışına girdi. Bu kapsamda, önceki yıllarda son derece kolaylaştırılan vize rejimi daha sonra ortadan kaldırıldı ve 2008 yılı itibariyle, AB?nin Türk vatandaşlarına uyguladığı vize rejimine endekslendi. Bulgaristan?daki seçimlerde, Türkiye?de yaşayan?çifte vatandaşlık? statüsünde bulunan Bulgaristan Türklerinin oy kullanmalarını engellemek için bu nüfus kitlesinin çifte vatandaşlığını ortadan kaldırmaya yönelik girişimlerin olduğu da belirtilmelidir. Buna benzer nitelikte, başka konular da bulunmaktadır. Özetle, Bulgaristan?ın Soğuk Savaş dönemin hemen başında Türkiye?ye duyduğu ihtiyaç, Sofya?nın Avro-Atlantik kurumlara üyeliğinden sonra ortadan kalkmış ve daha önce Türkiye?ye ve Türklere sağladığı imtiyazlar ortadan kaldırılmaya çalışılmaktadır.

Ukrayna Yüksek Mahkemesi 3 Aralık 2004 tarihinde seçimlerin ikinci turunun sonuçlarının geçersiz olduğunu açıklamıştır. Yüksek Mahkeme aynı zamanda yeni seçimlerin de 26 Aralık?ta yapılacağını açıklamıştır. 26 Aralık 2004 tarihinde yeniden yapılan oylamada Yuşenko yüzde 51,99 oy alarak Devlet Başkanı koltuğuna otururken Yanukoviç yüzde 44,20 civarında oy alarak seçimleri kaybetmiştir. Böylece Turuncu Devrim sonucu seçimleri kazandırılan Viktor Yuşenko Devlet Başkanlığı koltuğuna oturtulurken seçimlerde Yuşenko ile başa baş yarışan Yanukoviç başkanlık koltuğuna oturamasa da birçok gözlemcinin yorumlarının aksine Ukrayna siyasetinde varolacağını kanıtlamıştır.

Osmanlı Devleti?nden bağımsızlıklarını almaya çalışan Balkanlı ulusların o dönem itibariyle milliyetçi tutumlarına baktığımız zaman, haklılık temelinde şekillendiği söylenebilir. Kendi geleceğini tayin etme, özgürlük ve bağımsızlık gibi hususlar Balkan uluslarının 19. yüzyılda başlıca talepleri olmuştur. Bunlar her ulusun doğal istekleri olarak değerlendirilse de, yaşanan süreç masumane bir şekilde cereyan etmemiştir. Sorun, söz konusu milletlerin bağımsızlık sürecinde kutsal bir davayı yürüten sujenin asil ve haklı eylemlerinden ziyade; birer çapulcu, yağmacı gibi hareket etmeleri noktasında düğümlenmektedir. Bunun örnekleri bölgedeki sivil Türklere yönelik yapılan baskın ve tecavüzlerde net bir biçimde görülmüştür. Bu noktada denebilir ki, isyancılar bağımsızlık mücadelelerinde?özgürlük savaşçısı? edasıyla değil; adeta terör örgütü militanları gibi hareket etmişlerdir. Diğer bir deyişle, isyancılar bağımsızlık savaşıyla tedhiş hareketleri arasındaki ayrımı görmezden gelmişler, tabi oldukları otoriteden ve onun asli tebaası olan Türklerden intikam alma içgüdüsüyle hareket etmişlerdir. Ayrıca, isyanların sonucunda kazanılan bağımsızlıklar yürütülen haklı bir davanın zaferi değil; başkalarının hediyesi sonucu elde edilmiştir.

Ukrayna?nın Rusya açısından bir diğer önemi ise Kırım Yarımadası ve bu ülkede olan Rus deniz filosu üssüdür. Karadeniz çıkışını genel olarak Ukrayna üzerinden sağlayan Rus donanması için Ukrayna vazgeçilemez nitelikte bir limandır. Her ne kadar Rusya yeni Sevastopol?a olan bağımlılığını kırmak için yeni bir deniz üssü inşaatına başlamışsa da uzun süre bu alanda Ukrayna bağımlı kalacağı muhakkaktır. Kırım Yarımadasında mevcut Rus nüfusu ve genelde bu ülkede yaşayan Rus azınlık da Rus dış politikasında Ukrayna?yı öne çıkaran faktörlerin başında gelmektedir.

?Bulgaria PM Threatens to Sack Diaspora Minister Over Turkey EU Bid Comment?, Sofia News Agency, 6 Ocak 2010, http://www.novinite.com/view_news. php?id=111699

Soğuk Savaş döneminde sosyalist ideoloji, bölgeye göreli bir istikrar getirmiştir. Bu dönemde etnik hesaplaşmalar güncelliğini yitirmiş olsa da; tam anlamıyla ortadan kalkmamıştır. Bu geçici istikrar döneminde dahi, Balkan Türkleri ve Müslümanları için göç olgusu geçerliliğini korumuştur. İki kutuplu sistemin çözülüşüyle birlikte uluslararası sistemde meydana gelen yapısal değişim, bölgesel anlamda bir çözülme/değişim sürecini de beraberinde getirmiştir. Bu yeni süreçte kimi devletler kanlı bir şekilde dağılırken; kimileri de yapısal reformlar yapma yoluna gitmiştir. Bölgede yeni dönemde ortaya çıkan etnik hesaplaşmalar, sadece totaliter devletlerce bastırılmış etnik kimliklerin, küreselleşme sürecinin etkisiyle kendilerini yeniden ifade etme istemleriyle açıklanamaz. Etnik bir volkanı andıran bölge için böylesi hesaplaşmalar, tarihsel birikime sahip olağan bir durumdur.

Bulgaristan?ın tazminat taleplerini dayandırdığı temel, 18 Ekim 1925 tarihinde imzalanan ve 1926?da yürürlüğe giren Türk-Bulgar Dostluk Antlaşması?dır. Ankara?da imzalanması dolayısıyla, buna Ankara Antlaşması da denmektedir. Ankara Antlaşması temelde dostluk antlaşması niteliğinde olup, o dönemde yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti?nin komşularıyla yaptığı karşılıklı iyi niyet, saygı ve eşitlik ilkelerine dayanan bir dizi antlaşmadan Bulgaristan ile yapılmış olanıdır. Antlaşmaya bağlı olarak, ekli bir Protokol ve İkamet Sözleşmesi de taraflarca imzalanmıştır.

Tazminat talebi konusuna geri dönersek; Bulgaristan 1913 yılında Trakya?dan göç eden Bulgarlar ile ilgili tazminat talebi yeni ortaya çıkmış bir konu değildir. Bulgar tarafı bunu son 5?10 yıldır özellikle gündeme getirmektedir. Hatta en son, Erdoğan?ın Mart 2008?deki Sofya ziyareti ve ardından Bulgar mevkidaşı ile düzenlediği basın toplantısında ATAKA tarafından provokatif bir şekilde gündeme getirilmek istenmişti. Bunun üzerine, eski Başbakan Stanişev Erdoğan?dan özür dilemek zorunda kalmıştı. Balkan Göçmenleri kültür ve Dayanışma Derneği Genel Başkanı Prof. Dr. Emin Balkan?dan aldığımız bilgiler, bunun son 10 yıldır özellikle gündeme getirildiği doğrultusunda? Balkan, Türkiye ile Bulgaristan arasında sosyal güvenlik anlaşmasının imzalanmasıyla ilgili girişimlerde Bulgar tarafının?1913 yılında göç eden Bulgarlara tazminat ödeyin? şartını ileri sürdüklerini vurguluyor. Bu noktada, Bulgarların konuyla ilgili sistematik bir çalışma yaptıkları sonucuna ulaşılmaktadır. Türk Devleti de Türkiye?deki ciddi Balkan kökenli STK?lar ile bu çalışmayı bir an önce gerçekleştirmelidir.

Avrupa Birliği, Balkanlara açılma stratejisi kapsamında bölge ülkelerine üyelik perspektifleri vermiş ve bu süreçte gerekli reformları yerine getirebilecek liberal hükümetleri desteklemiştir. Yeni dönem bölge siyasetinde milliyetçiliğin ve iki kutuplu sistemden kalma sosyalist-milliyetçi anlayışın etkisi ülkeden ülkeye değişim göstermiştir. Genel olarak, milliyetçiliğin Avrupa Birliği üyelik sürecinde içe kapanık, pasif bir hale getirildiği görülmektedir. Ne var ki, söz konusu durum milliyetçiliğin tasfiye edildiği anlamı da taşımamaktadır. Zira Balkanları Balkanlar yapan husus, milliyetçi ideolojinin varlığıdır.

Ukrayna?da üçüncü devlet başkanlığı normal süresinde yapılmıştır. Normal görev süresini tamamlayan Leonid Kuçma 31 Ekim 1999 tarihinde yapılan seçimlere katılmış ikinci döneminde de görev yapmak istediğini ortaya koymuştur. Seçimlere mevcut Devlet Başkanı Leonid Kuçma?nın yanı sıra Komunist Parti Lideri Peter Simonenko, Aleksandr Moroz, Nataliya Vitrenko ve Yevgeny Marçuk da dahil olmak üzere toplam 13 aday katılmıştır. Hiçbir aday seçimlerin ilk turunda gerekli çoğunluğu sağlayamamıştır. İlk turda yüzde 36,49 oranında oy alan Leonid Kuçma ile yüzde 22,24 oranında oy alan Ukrayna Komunist Partisi lideri Petro Simonenko ikinci turda yarışmıştır. Seçimlerin ikinci turunda Simonenko yüzde 37,80?de kalırken Leonid Kuçma yüzde 56,25 oy alarak yeniden Devlet Başkanı seçilmiştir.

TÜRKSAM Başkanı

Yıldırım Ağanoğlu, ?Osmanlı?dan Cumhuriyet?e Balkanlar?ın Makus Talihi: Göç?, İstanbul: Kum Saati Yayınları, s.95. 1925 Ankara Antlaşması, Osmanlı Devleti ile Bulgaristan arasında 1913?te İstanbul?da imzalanan antlaşmayı ve Müftülüklerle ilgili sözleşmeyi ilga etmiştir. Soysal, a. g. e., s.266. 1913 yılında Türk ve Bulgar tarafları arasında oluşturulan bir komisyonun Ekim 1914?e kadar süren çalışmaların neticesinde Bulgaristan?dan 48.570 Türk ile Türkiye?den 46.764 Bulgar mübadele edilmişti. Balkan Savaşları esnasında kaçan Bulgarların geri dönme meselesi de Osmanlı Hükümeti?nin tutumu sayesinde engellenmişti. Bulgarlar daha sonra bu konuyu sıkça gündeme getirseler de, Müslüman muhacirleri geri kabul etme gibi bir niyetleri olmadığından, konunun üzerinde durmamışlardır. Ağanoğlu; a. g. e., s.122. Ankara Antlaşması İstanbul Antlaşması?nı açıkça ilga ettiğinden , geçerli olan 1925 Antlaşması hükümleridir.

Tazminat Konusuna İlişkin Değerl

Balkan Uluslarının Milliyetçiliğine Eleştirel Bir Bakış

?Sarhoş?un Yürüyüşü? modeli için bkz. Tayyar Arı, ?Uluslararası İlişkiler Teorileri?, 3. Baskı, İstanbul: Alfa Yayınları, 2004, s.550?551.

Konuyla ilgili, Türkiye?nin AB üyelik sürecinde tazminat meselesinin ön şart olabileceği her ne kadar Bulgar Dışişleri Bakanı tarafından yalanlansa da, bu parametreden hareketle farklı bir sonuca doğru da gidilebilmektedir. AB?nin motor güçleri olarak ifade edilen ve Türkiye?nin AB üyeliğine sıcak bakmayan, ancak Ankara yönetimi ile olan ekonomik ilişkileri dolayısıyla bu karşı çıkışını açıkça gündeme getirmekten çekinen ülkeler, AB içerisindeki küçük ve orta ölçekli üyeleri taşeron olarak kullanarak, bu niyetlerini ortaya koymaktadırlar. Yakın zamanda bunun örnekleri defalarca görülmüştür. Bu noktada, Bulgaristan?ın da taşeron bir ülke olarak AB?nin motor güçleri tarafından kullanılabileceği ortaya çıkmaktadır. Sofya yönetiminin kendi kamuoyuna mesaj vermek için, dış politik meseleleri alet olarak kullanması ve bunun yol açtığı tahribat şimdilik geri adım atılmasına neden olmuştur.

Söz konusu antlaşma metni için bkz. İsmail Soysal, ?Türkiye?nin Siyasal Antlaşmaları?, 1. Cilt, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2000, s. 263?271.

Biz hem Turuncu Devrim esnasında hem de 2006 yılında yapılan Parlamento seçimlerinde bu hususa dikkat çekmiş ve Ukrayna?da Yanukoviç?in ve Rusya?nın etkisinin hiç de azımsanmayacak ölçüde olduğunu belirtmiştik. 2006 yılında yazdığımız makalede aynen şunları söylemiştik: ?Ukrayna seçimleri önceki seçimlere göre bu manada da ciddi bir çekişme içinde geçmiş ve Yuşenko, rakibi Yanukoviç'le arasında kayda değer bir oy farkı yaratamamıştır. Bu seçimlerde Rusya'nın Ukrayna'daki politik etki gücünün hiç de azımsanmayacak ölçüde olduğu görülmüştür. Diğer yandan, Batı yanlısı Yuşenko seçimlere bir koalisyon olarak girmiştir. Ancak bugün gelinen aşamada, bu koalisyonun dağıldığı görülmektedir.?

Sofya yönetimi antlaşmaya istinaden, 1912?1925 yılları arasında Trakya?dan göç eden Bulgarların geride bıraktıkları mallarına ilişkin tazminat talebinde bulunabilir. Ancak, antlaşmanın mütekabiliyet ilkesine dayanması nedeniyle, Türkiye?nin de böyle bir hak talebinde bulunabileceği unutulmamalıdır. Bulgarlar şu an itibariyle, 306 mirasçıya ulaşmış durumdalar. Peki, Türkiye?nin ulaşabileceği kişi sayısı nedir? Bu noktada net bir sayı verilemiyor. Son dönemde, bazı sayısal ifadeler kullanıldı. Ancak, bunlar gerçeği tam anlamıyla yansıtmamaktadır. Örneğin 2 milyon sayısı üzerinde duruldu. Bu sayı, tüm zamanlarda Bulgaristan?dan gerçekleşen göçler ile birlikte gelen Türklerin yaklaşık sayısıdır. Antlaşmada ise, Balkan Savaşları?ndan (1912) sonra gelen Türklerin esas alınması gerekliliği anlaşılmaktadır. Bu tarihten itibaren gelenlerin sayısına ilişkin, Aşair ve Muhacirin Müdüriyet-i Umumiyesi müdürü Hamdi Bey, 24 Mart 1918 tarihli Meclis-i Ayan toplantısında Balkan Harbi?nden sonra gelenlerin sayısını 450.000 olarak tespit ettiklerini söylemiştir. 1926?ya kadar olan göçler ile birlikte bu rakamın 500.000?i aşması mümkündür. Türkiye?nin bugün ciddi bir çalışma yapması halinde, ulaşabileceği kişi sayısının bu rakam olacağını söyleyebilmek güçtür. En azından yüz binlere ulaşılabilir; ancak bunun için çok ciddi bir çalışma yapılmasının zarureti ortadadır. Dışişleri Bakanlığı yetkilileri bu noktada tıpkı, Sofya yönetiminin Bulgaristan?daki Trakya Dernekleri?nden aldığı yardım gibi; Türkiye?deki Balkan kökenli derneklerden tabana ulaşmak için destek isteyebilir. Bu noktada, Bakanlar Kurulu kararıyla kamu yararına çalışan dernek statüsüne geçmiş; özelde Bulgaristan, genelde ise Balkan odaklı derneklerden efektif yardım alınabilir. Şu ana kadar Dışişleri yetkililerinin?şeklen? böyle bir çalışma yaptığı; ancak içerik açısından yeterli olmadığı, güvenilir olmayan STK?larla bunu yürüttüğü ve ortada bazı rant çarklarının döndüğü bize gelen bilgiler arasındadır.

Dimitrov?un açıklamalarının ardından, Türk Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu da sorulan bir soruya konuyla ilgili değerlendirmelerde bulundu. Türk-Bulgar ilişkilerinin Soğuk Savaş sonrası dönemde bölgede model olabilecek nitelikte geliştiğini, Türk-Bulgar dostluğunun ve ilişkilerdeki işbirliği anlayışının devam etmesinin her iki ülkenin de yararına olduğunu söyleyen Davutoğlu, göç konusunun tek taraflı olmadığını ve tazminat talepleri ile ilgili olarak Türkiye?ye henüz resmi bir başvurunun yapılmadığını vurguladı. Diğer bir deyişle, Bulgaristan?a?bu işten zararlı çıkarsın? uyarısında bulundu.

Kader Özlem, Uluslararası İlişkiler Uzmanı ve BAL-GÖÇ Genel Sekreter Yrd., <a href="/cdn-cgi/l/email-protection" class=" cf_email " data-cfemail="543f353031263b2e383139143339353d387a373b39">

Balkanlarda geniş bir altyapıya sahip olan milliyetçilik olgusu, Fransız İhtilali ve sonrasındaki sürece bölgenin kaderine damgasını vurmuştur. Büyüklük idealleri, Balkan kimliğinin reddi, din olgusu, aşağılık-üstünlük kompleksleri, bölgede ötekileştirilen unsurlar olan Türk-Müslüman karşıtlığı gibi etkenler üzerinde şekillenen Balkan milliyetçiliği, yeni dünya düzeninde değişim/dönüşüm sürecinin içerisine girmiştir. Günümüzde dahi, milliyetçilik bölgede popülaritesini kaybetmemiş; ancak bastırılmış ve pasif bir görünüme kavuşmuştur. Bunda AB üyelik perspektiflerinin önemli ölçüde etkisi bulunmaktadır. Önümüzdeki süreçte, bölgedeki Hıristiyan unsurların kimliğinin ve milliyetçilik anlayışlarının şekillenmesinde dışsal bir unsuru olan Türk-Müslüman karşıtlığının önemini koruyacağı anlaşılmaktadır.

Türklük ve Müslümanlık kavramları birbirinden farklı olsa da, başta Sırplar olmak üzere bölgedeki diğer gruplar için de bu iki kavramın birbirine eş değerde tutulduğu gözlemlenmektedir. Ancak bunun istisnai durumları da mevcuttur: Müslüman bir Arnavut, Türk olarak algılanmazken; Türk olmayan Müslüman Boşnak, bir Sırp?ın gözünde Türk?tür.

17 Ocak 2010 Ukrayna

Kader Özlem, Uluslararası İlişkiler Uzmanı ve BAL-GÖÇ Genel Sekreter Yrd., <a href="/cdn-cgi/l/email-protection" class=" cf_email " data-cfemail="e388828786918c998f868ea3848e828a8fcd808c8e">

Türk-Bulgar ilişkileri genel anlamda Türk azınlığın durumuna bağlı olarak değişen bir grafiği ifade etmektedir. İkili ilişkilerde yaşanan sorunlar ise, yine Türk azınlığa negatif bir geri dönüşümde bulunmuştur. Hatırlanacağı üzere, Türk azınlığa Jivkov döneminde yıllardır tatbik edilen baskı ve asimilasyon politikaları, 1984?89 yılları arasında açıkça uygulanmaya başlanmış ve 1989 yılında 350.000 Bulgaristan Türk?ü anavatanları Türkiye?ye göç etmişti. Bu süreçte, Ankara yönetimi Sofya ile savaşın eşiğine gelirken; Bulgaristan?da demokratik rejimin tesisi ve 90?lı yıllarda Bulgaristan Türklerinin azınlık haklarında gerçekleşen kısmi bir iyileşme sonucu ikili ilişkiler normale dönmüş ve pozitif bir ivmede seyretmeye başlamıştır. İki ülke arasında artan ticaret hacmi, ?Türk azınlığın hak ve özgürlüklerini gözetmekle mükellef olan? HÖH?ün Bulgaristan siyasetinde etkin bir konuma gelmesi, Türkiye?nin Sofya yönetiminin NATO üyelik perspektifini desteklemesi ve örgüte alınmasında etkin bir rol üstlenmesi, iki ülkenin AB üyelik süreçlerinin karşılıklı desteklenmesi, Soğuk Savaş sonrası dönemde Balkanlar?da yaşlanan krizlerde Sofya?nın yapıcı bir tutum içerisinde olması gibi bir dizi faktör Türk-Bulgar ilişkilerinde Soğuk Savaş sonrası dönemde meydana gelen iyileşmenin başlıca nedenleri olarak sıralanabilir.

Bağımsızlığını kazandıktan sonra beşinci kez seçimlere giden Ukrayna?nın seçim tarihine de kısaca bakmakta fayda vardır. Ukrayna bağımsızlığını kazandıktan sonra ilk kez 1 Aralık'ta 1991'de seçimlere gitmiştir. Seçimlere Leonid Kravçuk, Vyaçeslav Çornovil, Levko Lukianenko, İgor Yuhnovski Vladimir Grinev ve Leonid Taburyanski katılmış ve bu seçimleri ilk turda Leonid Kravçuk yüzde 61,59 oy alarak seçimleri kazanarak devlet başkanlığı koltuğuna oturmuştur.

Ukrayna?nın jeopolitik konumu bu ülkeye ABD ve AB?den daha fazla Rusya?nın ihtiyacı olduğunu göstermektedir. Rusya Ukrayna vasıtasıyla Karadeniz?e ve oradan da sıcak denizlere inebilir. Başta enerji nakil hatları olmak üzere Rusya?nın Avrupa?ya çıkışı niteliğinde olan Ukrayna bu özellikleri sebebiyle Rusya tarafından işbirliğine her zaman ihtiyaç duyulan bir ülkedir. Rusya ile Ukrayna arasında tüm bunların yanısıra tarihsel ve etnik yakınlık bağları da mevcuttur.

Tazminat Taleplerinin Ardından Ortaya Çıkan Yankılar

Bulgaristan?ın Dış Bulgarlardan Sorumlu Devlet Bakanı Bojidar Dimtrov, geçtiğimiz günlerde Bulgaristan?ın 1913 yılından sonra Türkiye'den göç eden Bulgarların, Türkiye'de bırakmak zorunda kaldıkları mal ve mülkleri için 10 milyar dolar tazminat ödenmesine yönelik resmi bir başvuruya hazırlandıklarını açıklamıştı. Bununla birlikte, Bulgar Bakan şu ana kadar söz konusu başvuru için 306 mirasçıya ulaştıklarını ifade ederken; Türkiye?den talep edecekleri tazminatın ise Ankara?nın AB üyelik sürecinin ön koşulu olduğunu da dile getirmişti.

Balkan uluslarının ulusal kimliklerinin ve milliyetçilik anlayışlarının şekillenmesinde din unsurunun büyük bir etken olduğu açıktır. Bu süreçte dini kurumlardan önemli ölçüde faydalanılmıştır. Bunun yanında Hıristiyan din adamlarının birer militan gibi hareket ettiklerinin altını çizmek gerekir. Bölgenin Ortodoks Hıristiyanlarında milliyetçilik anlayışının daha kuvvetli ve irredentist olduğu gözlemlenirken; Katoliklerde Ortodokslara oranla daha ılımlı bir hava hakimdir. Türkler ve diğer Müslüman topluluklarda ise Osmanlı?nın mirası olan insani değerlere sahip çıkma ve?ihtiyatlı bir şekilde bir arada var olma? arzusunun ön planda olduğu söylenebilir. Yine Balkan halklarının ulusal kimliklerinin şekillenmesinde, ?Balkan? kimliğinin açık bir biçimde reddedilmesinin de etkisi vardır. Bölgede -Türkler ve Bulgarlar dışında- hemen hemen bütün halklar?Balkanlı? kimliğini aşağılayıcı bir sıfat olarak kabul etmektedir. Bağımsızlık hareketleri, 1913 Balkan Savaşları, 1993 Yugoslavya?nın parçalanma süreci ve bunların ortaya çıkardığı sonuçlar uluslar arası ilişkiler terminolojisine?balkanlaşma? kavramının girmesine neden olurken; yine bu gerekçelerden dolayı bölge insanları?uygar Batı? tarafından Batı?nın içindeki Doğulular olarak nitelendirilmekten kurtulamamışlardır. Kendilerine yönelik bu yaklaşımlara rağmen, Balkanlıların öz kimliklerini reddetmeleri trajikomik bir tutumun yansımasından başka bir şey değildir. Bu halklar Batı?ya karşı?aşağılık psikolojisi? içindeyken; aynı bölge içerisinde yaşadığı unsurlara karşı ise?üstünlük kompleksi? ile hareket etmektedir. İşte bu durum; bölge aktörlerini, ?aşağılık? psikolojisi içindeyken?büyük bir ağabeyi? örnek almaya, ?üstünlük? psikolojisi içindeyken de bölgede komşularını ve ötekileştirdiklerini ezmeye yöneltmiştir.

Yaşanan bu gelişmelerin ışığında bazı sonuçlar da ortaya çıkmaktadır. Öncelikle, Bulgaristan?ın dış politikası Sovyet sonrası dönemin ilk yıllarındaki Rus dış politikasını çağrıştırmaktadır. Hatırlanacağı üzere, her Bakan çıkıp farklı bir şey söylemekte, Genelkurmay Başkanı onları yalanlamakta; Rus Devlet Başkanı ise hepsini yalanlamaktaydı. Özetle, Bulgar dış politikasında da buna benzer bir?çoksesliliğe? doğru gidildiği görülmektedir. Gelinen noktada, Dimitrov?un yaptığı açıklama ve Bulgaristan?a Türkiye?den ve kısmen de olsa Avrupa?dan yükselen tepkiler, Sofya yönetiminin U dönüşü yapmasına ve çözülmesine neden olmuştur. Ancak bu durum, Sofya yönetiminin tazminat taleplerinden vazgeçeceği anlamına da gelmemektedir. Aksine, gayri resmi kaynaklar, Bulgaristan?ın bu süreci büyük bir gizlilik içerisinde hızlandıracağını vurguluyor. Türkiye?nin ise, konuya daha ciddi bir biçimde eğilmesinin zarureti ortaya çıkmaktadır.

Ukrayna?nın jeostratejik konumu onu ABD?nin dış politikasında ayrıcalıklı bir yere oturtmaktadır. 603,700 km2?lik yüzölçümü ve 48 milyonluk nüfusu ile Avrupa?nın en önemli ülkelerinden birisi olan Ukrayna, ABD?nin temel stratejik partnerleri arasındadır. ABD, Ukrayna?nın ekonomik açıdan Rusya?dan bağımlığının zayıflatılması için ekonomik yardımlar yapmaktadır. ABD?nin yardım yaptığı ülkeler listesinde Ukrayna İsrail ve Mısır?dan sonra üçüncü sıradadır. Ancak ABD?nin Irak ve Afganistan bataklığından çıkamaması bu ülkenin Ukrayna?ya yeterince vakit ve imkan ayırmaması ile neticelenmiştir. Bu ise Turuncu Devrimin rövanşı için Rusya?nın elini kolaylaştırmıştır.

Balkanları çatışma sürecine iten nedenlerin başında?milliyetçilik? olgusu gelmiştir. Milliyetçiliğin yurtseverlik ekseninden çıkıp, ?büyüklük? idealleriyle birleşmesi aşırılılıkları da beraberinde getirmiştir. Balkan uluslarının en büyük açmazları da burada ortaya çıkmaktadır. Küçük ulusların büyüklük kompleksleri, irredentist/yayılmacı politikalara yol açarken; bu politikaların olumsuz sonuçlarına yine ulusun kendisi katlanmak zorunda kalmıştır. Tarihsel süreç içerisinde Balkanlar?da hemen hemen her milletin bir büyüklük ideali olmuştur. Ne var ki, ?düşünce? ile?fiiliyat? arasındaki tutarsızlık; hayal kırıklıkları ve felaketleri de beraberinde getirmiştir. Realizm ve yurtseverlik temelinde şekillenmeyen bu milliyetçi anlayışların tarihsel hezimetlerine son iki yüzyılda birçok defa tanıklık edilmiştir.

Doğu Bloku?ndan başlatılıp eski Sovyet coğrafyasında Gürcistan, Ukrayna ve Kırgızistan?da estirilen renkli devrimler rüzgarı artık kademe kademe geri dönmektedir. Önce Kırgızistan?daki devrime el atılmış ve Batı yanlısı olarak başlayan devrimin lideri Kurmanbek Bakiyev?kendi isteği ile? Rusya?nın saflarına geçmiştir. Kırgızistan?da 2005 yılında yaşanan devrim bugün tam anlamıyla tersine dönmüştür.

BU seçimlerle Ukrayna?da bir dönemin kapandığını söyleyebiliriz. Özellikle Turuncu Devrim?in artık siyaset sahnesinden çekileceği bir döneme geçiyoruz. Seçimlerdeki en şanslı iki aday da Rusya tarafından desteklenmektedir. Her iki aday da Rusya ile iyi geçineceğinin işaretlerini vermektedir. Seçimlerin ilk turunda Viktor Yanukoviç ciidi bir oy farkıyla önde gözükse de Yuliya Timoşenko?nun ikinci turda manevra imkanlarının daha yüksek olduğu söylenebilir. Elbette ki, ikinci tur öncesi yapılacak koalisyonların da önemli olacağı söylenebilir. Ancak şurası da bir gerçek ki, Rusya?nın Ukrayna üzerindeki etkisinin ciddi oranda artacağı yeni bir döneme geçmekteyiz. Bu dönemin bazı sürprizlere gebe olduğunu da belirtmek durumundayız. Zira bugün Timoşenko Rusya yanlısı gibi gözükse de geçmişte Turumcu devrimin önemli figürlerinden birisiydi ve Rusya tarafından hakkında kırmızı bülten çıkarılarak aranmaktaydı. Dolayısıyla da Timoşenko?nun seçimleri kazanması sonrasında Rusya ile ilişkilerini yenden gözden geçirme ihtimali mevcuttur. Timoşenko bu çerçevede AB hedefinden vazgeçmek istemeyecektir.

Davutoğlu?nun açıklamalarına istinaden, Bulgar mevkidaşı Marin Raykov da konuya ilişkin bir açıklama yaptı. Raykov, göçmenlerinin tazminat konusunun çözümünü Türkiye?nin AB üyeliği için bir ön şart olarak görmediklerini ifade ederken; Türkiye ile Bulgaristan arasında ciddi bir politik sorunun bulunmadığından ve bazı çözümlenmemiş problemler olduğundan bahsetti. Raykov, Bulgaristan?ın resmi tutumunun Türkiye?deki reform çalışmalarını ve AB?nin Brüksel-Ankara hattında alacağı kararları desteklemek olacağını da sözlerine ekledi. Onun hemen ardından Bulgaristan Başbakanı Boyko Borisov ise, Dimitrov?un yaptığı açıklamaların Bulgaristan?ı zor durumda bırakmasından dolayı Devlet Bakanı?nı sert bir dille eleştirdi ve görevden alabileceği uyarısında bulundu.

Bulgaristan?ın Tazminat Talepleri ve Değişim Sürecinde Olan Türk-Bulgar İlişkileri

Türk basını ise, Bulgaristan?ın 10 milyar dolarlık tazminat talebine büyük ilgi gösterdi. Anadolu Ajansı?nın yayınladığı haber, Türk medyasına bomba gibi düşerken; gayri resmi platformlarda?vaktiyle Kapıkule?den geçince çorba parası isteyen komşu, şimdi 10 milyar dolar istiyor? değerlendirmelerinin yapılmasına da neden oldu. Türkiye?deki medyanın böylesi konularda genel bir hastalığı bulunmaktadır. Dış Türklerle ilgili konular, hele hele İstanbul?a İzmir?den daha yakın olan Bulgaristan?daki başta Türk azınlık konusu olmak üzere, yaşanan siyasi gelişmelere ilgi göstermek için mutlaka bir krizin gündeme gelmiş olması gerekir veya en azından 2 dakikalık haber yapmak için o ülkede seçimlerin olması gerekir. Maalesef bu hastalığın Türk dış politikasında da geçerli olduğu görülmektedir. Temel sorun, Türk-Bulgar diplomatik ilişkilerinin iyi ya da kötü olması değildir. Sorun, Türk Devleti?nin ve Türk medyasının Dış Türkler perspektifinin olmamasıdır.

Rusya yanlılığı konusunda hiçbir tereddüde mahal bırakmayan Viktor Yanukoviç?in seçimleri kazanması durumunda dahi bütün sorunların çözüleceğini iddia etmek fazla iyimserlik olacaktır. Unutmamak gerekir ki, etnik olarak Ukrayna?dan çok daha yakın olan Beyaz Rusya ile Rusya arasında da zaman zaman sorunlar yaşanmaktadır. Minsk yönetimi de tıpkı Kiev gibi kendi topraklarından geçen Rus boru hatlarını Moskova?ya karşı bir pazarlık unsuru olarak kullanmaktan çekinmemektedir. Diğer taraftan 2004 yılında yaşanan Turuncu Devrim?den bu yana köprülerin altından çok sular geçti ve iki ülke arasında yaşanan sorunlar ve tartışmalar Ukrayna?da milli bilincin yükselmesine sebep oldu. Rusçanın ulusal kanallardan ve üniversite giriş sınavlarından kaldırılması ise ulusal bilinç oluşturma yönündeki çabaların etkinleşmesine sebep olmuştur. Ayrıca Ukrayna?nın Katolik mezhebine mensup Batı kesimleri kategorik olarak Rusya?ya karşıdırlar. Bu sebeple kim seçilirse seçilsin bu kesimlerin de hassasiyetlerini dikkate almak durumunda kalacaktır.

Türk-Bulgar İlişkilerinde Kötüye Gidiş Başlıyor

Ukrayna seçimlerine yaklaşık olarak yüzde 60?lık bir seçmen katılımının olması beklenmektedir. Yapılan bütün kamuoyu yoklamaları Yanukoviç?i Timoşenko?dan 7-13 puan önde göstermektedir. Seçimlere son anda dahil olduğu için yeterince zaman bulamayan ancak yaptığı agresif seçim kampanyaları sayesinde Yuşenko?yu geçerek üçüncü sıraya yükselen Merkez Bankası eski Başkanı Güçlü Ukrayna Partisi Lideri Sergey Tigipko?nun sürpriz yapma imkanı mevcuttur. Yeni bir yüz sloganıyla siyaset yapan Tigipko eski politikacılardan bıkmış durumda olan Ukraynalı seçmenler için gelecek vadeden liderler arasındadır.

Yeni dönemde bölge milliyetçilerinin etnik sorunlar üzerinde daha fazla yoğunlaştıkları görülmektedir. Bulgaristan?da, Bosna Hersek?te, Kosova?da, Batı Trakya?da ve Sancak?ta bunun bariz örneklerine rastlanmaktadır. Bu bölgelerin dikkat çeken özelliği Türk ve Müslüman grupları barındırmasıdır. Genel bir ifadeyle denilebilir ki, Balkan milliyetçiliği yeni dönemde dahi Türk-Müslüman karşıtlığı temeline dayanmaktadır.

Seçimlerin Türkiye açısından değerlendirildiğinde Türkiye?nin Ukrayna?da aslında başta Kırım Tatarları olmak üzere büyük imkanları olmasına rağmen bir oyuncudan ziyade bir seyirci konumunda olduğu görülmektedir. Bu çerçevede Türkiye kim seçilirse seçilsin iyi ilişkiler içerisinde olacağı tutumunu sürdürmektedir. Ancak Viktor yanukoviç?in başkanlığındaki bir Ukrayna?da Kırım?daki Rus varlığının güçleneceği ve bu durumda da Tatarlar ile Ruslar arasında sorunların yaşanacağı ihtimalini dikkate aldığımızda Türkiye?nin seçeneğinin aslında doğal olarak ortaya çıktığı görülmektedir. Türkiye ile Rusya arasında gelişen ilişkilerin ileride Kırım dolayısıyla sıkıntı yaşaması ihtimalini uzak tutmamak gerekmektedir.

Günümüzde halen yürürlükte olan ve Türk-Bulgar ilişkilerinin en temel çerçeve belgesi niteliğindeki antlaşmada, Bulgarlar tazminat taleplerini ekli protokole dayandırmaktadır. Söz konusu protokolün içeriğinde, 1912?1925 yılları arasında Türkiye?den Bulgaristan?a göç eden Bulgarlar ile Bulgaristan?dan Türkiye?ye göç eden Türklerin geride bıraktıkları mallarına ilişkin bir takım hükümler yer almaktadır. Burada dikkati çeken en önemli husus, Türkiye?deki Bulgarların Lozan Antlaşması?nın azınlık hakları hükümlerinden, Bulgaristan?daki Türklerin ise Neuilly Antlaşması?nda azınlık hakları ile ilgili hükümlerden yararlandırılacak olması ve bu noktada bir?karşılıklılık? prensibinin tesis edilmesidir. İkamet Sözleşmesi ise, 1926 yılından itibaren iki ülke arasında gerçekleşecek göçleri belli bir düzene bağlamaktadır.

Diğer taraftan Balkan milliyetçiliği için yeni bir paradoks kendisini göstermektedir: Avrupa Birliği?ne girmeye can atan Balkan halkları ve bu halkların milliyetçi taraftarları. Mesele grupların kimliklerini nasıl ifade ettikleriyle yakından ilintilidir. Hıristiyanlık ortak paydasında yükselen ve ekonomi-politik zaruretlerle ayakta duran AB, Balkan ülkelerine açık kapı bırakırken bir nevi Balkan kimliğini kendi değer yargıları içerisinde içselleştirmeye çalışmaktadır. AB?nin bu politikası sonucu Katolik-Ortodoks ayrımının anlamını kaybettiği görülmektedir. Bu durum salt kimlik olgusuyla değil, yeni dünya düzeninin gerekleri de hesaba katılarak açıklanabilir. Balkan ulusları ise kimliksel olgudan ziyade ekonomik gerekçelerden dolayı AB üyeliğine sıcak bakmaktadır. AB üyeliğine pragmatik bir perspektiften bakmaya çalışan Balkan milliyetçileri, devletin egemenlik yetkilerinin kısıtlandığı noktasında karşı çıkmaktadırlar. Bunun yanında üzerinde durulması gereken bir diğer soru da hangi milliyetçi anlayışın kendi milleti dışında bir otoriteye boyun eğeceğidir. Bunun çözümü biat etmekte değil; ettirebilmekte yatmaktadır. Avrupa Birliği?nin, Osmanlı Devleti ve Sovyet Birliği?nin yanlışlarından ders alması gerekmektedir. Aksi halde, sorunlu bir bölge Birlik için sorun olmaya devam edecektir.

Günümüzde Balkan Milliyetçilikleri

Hakkında - Arşivi

Bugün Ukrayna?da iktidara en yakın iki adayın her ikisi de geçmişte hapis yatmış ve ismi yolsuzluklara karışmıştır. ?Turuncu Prenses? ve?Gaz Prensesi? gibi ilginç adlarla da anılan mevcut Başbakan Yulia Timoşenko Rus askeri yetililerine rüşvet verme suçuyla Rusya Askeri Başsavcılığı tarafından geçmişte?kırmızı bülten? ile aranmıştır. Timoşenko ayrıca 2002 yılı başlarında yaklaşık 1,5 ay hapis de yatmıştır. Timoşenko?nun Ukrayna?dan boru hatlarıyla geçen Rus gazını çalmak ve genelde enerji alanında yolsuzluklarda bulunmak suçlamaları bulunmaktadır.

07 Ocak 2010 Bulgaristan Türkleri

Türkiye?nin dış politikasında Dış Türkler vizyonunun tesis edilmesinin ve Türk azınlıkların yaşadığı ülkelere kapsamlı ve sistematik politikalar geliştirilmesinin zarureti ortaya çıkmaktadır. Kriz döneminden kriz dönemine bu konuların dolaylı veya doğrudan tartışılması Türkiye?nin?stratejik derinlik? anlayışına tezat oluşturmaktadır. Son dönemde Dış Türklerden Sorunlu Devlet Bakanı Faruk Çelik?in?Dış Türkler Başkanlığı?nı? kurmaya yönelik girişimleri ve Bakanlar Kurulu?ndan çıkan karar, ivedilikle uygulanmalıdır. Çünkü Dış Türkler meselesinde kaybedilecek zaman yoktur. Türk hükümeti Fırat?a ve Dicle?ye açıldığı kadar, Tuna?ya ve Arda?ya da açılmak mecburiyetindedir. Türkiye?nin sahip olduğu tarihsel miras bunu emretmektedir.

Ukrayna?da Devlet Başkanlığı Seçimleri: Turuncu Devrimin Sonu

Tarihsel Süreç-Ulusal Kimliği ve Milliyetçiliği Oluşturan Etkenler

Balkan ulusları, yukarıda genel olarak çizilen karakteristiği günümüzde dahi muhafaza ediyor olsalar da; zamanla dönüşüm yaşadıkları muhakkaktır. Balkanlılar, bağımsızlık hareketlerine giriştiklerinde Batılılar için birer taşeron iken; 1913 ve 1993?te bölgede yaşananlarla birlikte barbarlığın ve geri kalmışlığın timsali olmuşlardır. Balkan uluslarının bu sıfatlarla eşdeğerde görülmesi için çok sayıda gerekçe vardır. Ancak, başka birçok alanlarda olduğu gibi burada da Avrupa?yı örnek almışlardır. Diğer bir deyişle, bölge insanları barbarlığı Avrupa?dan ithal etmişlerdir. Avrupalıların kimliksel ve düşünsel bağlamda Balkan imgelemesi bu çerçevede şekillense de; öte yandan reel politik eksende Balkanlılara kucak açmak zorunda kalmışlardır.

Osmanlı İmparatorluğu?nun dini temelde şekillenen bir devlet olduğu göz önüne alındığında; nüfus değerlendirmeleri açısından esas ölçüt olarak kabul edilmesi gereken unsur, Müslüman tebaanın durumudur. Ne var ki, söz konusu durum Müslüman örnekleminde de değişmemekte; Müslümanlar demografik olarak çoğunlukta bulunmaktaydı. Daha detaylı bilgi ve istatistiki veriler için bkz. Yıldırım Ağanoğlu, ?Osmanlı?dan Rumeli?ye Balkanların Makus Talihi Göç?, İstanbul: Kum saati Yayınları, 2001, s. 42?43.

Ukrayna aslında Soğuk Savaş?ın hiç bitmediği bir yerdir. ?Sınır ülkesi? anlamına gelen?Ukrayna? Batı ile Doğu arasında tarihsel olarak bir mücadele alanı olmuştur. Bu mücadele ise ülkedeki iç dengelerin Batı yanlısı ve Doğru yanlısı olarak oluşmasına sebep olmuştur. Ukrayna?yı tam ortadan ikiye bölen 2004 yılı devlet başkanlığı seçimlerinde Ukrayna?nın Katolik mezhebine mensup batı kesimi tamamıyla ve merkez bölgeleri ise çoğunlukla Yuşenko?yu desteklerken, Ortadoks olan Doğu Ukrayna Yanukoviç?e destek vermiştir. Aynı şekilde Rusya?daki iş çevreleriyle de yakın ilişkiler içinde olan ve Rusya ile daha da yakınlaşmayı savunan Yanukoviç Ukrayna?daki Rus kökenlilerin de desteğini sağlamıştır. Ukrayna 1 Ocak 2006 tarihinden itibaren yarı parlamenter sisteme geçmiştir. Bu sebeple de yeni seçimler Ukrayna?ya yeni bir sistem değişikliğini getirebilir.

Değerlendirme

Kader ÖZLEM

Kamuoyu yoklamalarında ilk sırada çıkan Viktor Yanukoviç?in de geçmişinde hapis günleri bulunmaktadır. Yanukoviç?in gençliğinde iki kez yargılanmış ve bir kez de hırsızlık suçundan hapis yatmıştır. Yanukoviç siyaset hayatında sürekli karşısına çıkarılan bu olaya?gençlik hatası? olarak tanımlamaktadır. Rakibi Timoşenko?nun Yanukoviç ile ilgili bir diğer suçlaması da gençliğinde hapis yattığı için askerlik görevini yapamamıştır.

Sinan OĞAN

Ukrayna nüfusu, arazisi, Avrupa ve Asya?yı birleştiren stratejik konumuyla uluslararası ilişkilerde önemli bir yere sahiptir. Rusya ile Batı arasındaki tampon devlet niteliği ile önemli bir ülke konumunda olan Ukrayna kendi iç dinamikleriyle de, Rusya?nın etki alanını genişletme girişimlerine karşı koyabilecek güç olarak değerlendirilmektedir. Ukrayna?nın uluslararası tercihleri, bölgesel dengeleri önemli ölçüde etkileyecek durumdadır. Rus jeopolitik doktrinine göre, Ukrayna, Batı?nın değil, Rusya?nın nüfuz alanı içerisindedir.

Balkan coğrafyasının etnik açıdan bir mozaiği andıran yapısı ve Fransız İhtilali?nin getirisi olan milliyetçilik kavramının bölgede yol açtığı patlama, Osmanlı Devleti yönetimi açısından büyük bir tahribat yaratmıştı. Bölgeye tarihsel perspektiften genel olarak bakıldığında; en uzun istikrar döneminin barış, hoşgörü ve kardeşlik gibi temel insani değerlerin ışığı altında Osmanlı Devleti zamanında yaşandığı görülmektedir. 19. yüzyılda Osmanlı Devleti?ne karşı bağımsızlık mücadelesi veren Balkan ulusları, 20. yüzyılda ise kendi aralarında savaşarak bu girişimlerine devam etmişlerdir. Soğuk savaş dönemi göreli bir istikrar sağlasa da?Demir Perde? ortadan kalktıktan sonra, söz konusu uluslar yine birbirlerine girmişlerdir. Balkanlı halklar, Osmanlı döneminde yaşadıkları huzuru ve rahatı bir daha bulamamışlardır.

ABD ve Rusya gibi Ukrayna dış politikasındaki en önemli unsurlardan birisi de AB?dir. Özellikle Polonya?nın AB üyesi olması ve Bulgaristan ile Romanya gibi Balkan ülkelerine AB perspektifi verilmesi Ukrayna?yı AB ile komşu yapmış ve Kiev AB için her zamankinden daha fazla öneme sahip olmuştur. Ukrayna?nın jeopolitik önemi ona AB ile Rusya arasında hem?köprü? ve hem de?tampon? bölge olma niteliği vermektedir.

?Bulgaristan Tazminat Sürecini Hızlandırma Kararı Aldı?, DHA, 6 Ocak 2009, http://www.dha.com.tr/n. php?n=61b16a9b-2010_01_06

Tazminat Taleplerinin Hukuki Dayanağı

Balkanlı halkların ulusal kimliğini oluşturan bir diğer önemli unsur da Türklerdir. Türklerin Batı?ya doğru genişlemeleri Balkan halklarını harekete geçirmiş; ancak durdurmaya yeterli olmamıştır. Aslı itibariyle, bölgeye yabancı olmayan Türkler; Bulgar, Peçenek ve Kuman Türklerinin ardından Oğuz Türklerinin de?İskan Politikası? kapsamında bölgeye gönderilmesiyle, demografik dengeleri kendi lehlerine çevirmişlerdi. Daha genel bir ifadeyle, Türkler bölge halkları kadar bölgede eski ve kökleri olan bir kavimdir denebilir. Uzun bir zaman Türklerin yönetimi altında kalan Balkan ulusları, 19. yüzyılda bölge dışı devletlerin destekleriyle Osmanlı Devleti?ne karşı bağımsızlık mücadelesine girişmişlerdi. Fransız İhtilali?nin getirdiği milliyetçilik kavramı, Osmanlı Devleti gibi çok uluslu imparatorluklar üzerinde olumsuz sonuçlar yaratmıştı. Bölgede devlet otoritesinde zafiyet belirtileri ortaya çıkarken, Türk ve Müslüman nüfusa yönelik insanlık dışı eylemler kendisini göstermiştir. Bunun sonucu olarak, Rumeli?den Anadolu?ya doğru geçmiştekinin aksine bir göç hareketi yaşanmıştır. Ancak Osmanlı Devleti döneminde Balkanlar?a yerleşen Türkler, İslamiyet?i de bölgeye taşımış; Arnavutların ve Boşnakların da Müslüman olmalarıyla iki doğal müttefik kazanmışlardır. Bu iki topluluğun da zamanla diğer unsurlarca ötekileştirilmek istendiğini vurgulamak lazımdır. Kısacası, Balkan uluslarının kimlik oluşumunda bölgede yüzyıllardır süregelen Türk hakimiyetinin yanı sıra, günümüzde dahi bölgede bulunan hatırı sayılır oranda Türk/Müslüman nüfusun önemli etkisi bulunmaktadır.

Bugün (17 Ocak 2010) Ukrayna?da Yaklaşık 33 bin 700 seçim noktasında 37 milyon seçmenin katılacağı Devlet Başkanlığı seçimleri yapılmaktadır. Seçimler için ayrıca dünyanın aralarında Türkiye?nin de bulunduğu 76 ülkesinde kurulan seçim sandıklarında seçmenler oy kullanabileceklerdir. 18 adayın yarıştığı seçimlerde mevcut Devlet Başkanı Viktor Yuşenko da yarışmaktadır. Ancak yapılan kamuoyu yoklamalarında Yuşenko?nun yüzde 5 civarında oy alabileceği görülmektedir. Bu seçimlerin favorisi olarak Partiya Regionov? Bölgeler Partisi lideri Viktor Yanukoviç görülmektedir. Ancak onu ilk turda zorlayacak diğer aday olarak mevcut Başbakan Yuliya Timoşenko?nun da şansını küçümsememek gerekmektedir. Seçimlerin ikinci tura kalması ihtimalinin de oldukça yüksek olduğunu dikkate aldığımızda ikinci turan Timoşenko daha şanslı gözükmektedir.

Bulgaristan siyasetinde özellikle son 5 yıllık periyotta milliyetçi bir rüzgar esmektedir. En son 5 Temmuz 2009 tarihinde yapılan parlamento seçimlerinde Bulgar milliyetçilerinin desteklediği, Türk azınlık karşıtı söylem ve eylemlerin odak noktası haline gelmiş GERB partisi oyların yüzde 39,6?sını almış ve azınlık hükümeti kurmuştu. Geçen 6 aylık süre zarfında hükümetin en fazla ses getiren icraat girişimleri, Türkler üzerinde olmuştur. Hatırlanacağı üzere, resmi kanalda günde 10 dakika yapılan Türkçe haber yayını kaldırılmak istenmiş ve ülkede bununla ilgili büyük bir kampanya başlatılmıştı. Hatta Türkçe yayını protesto etmek için, küçük çaplı bir Bulgar partisinin genel başkanı Sofya?da kendisini yakmıştı. Konu bununla da kalmamış, geçtiğimiz ay Bulgaristan Başbakanı Türkçe yayın konusunda aşırı milliyetçi partinin gündeme getirdiği referandum talebini destekleyeceğini açıklamış; daha sonra ise Türkiye?den ve Avrupa?dan yükselen tepkiler sonucu geri adım atmıştı. Böylesi politik davranışların uluslar arası ilişkiler literatürünün ilginç modellerinden birisi olan?Sarhoş?un Yürüyüşü?nü çağrıştırdığını da belirtmek gerekir. Bunlara ilave olarak, Bulgaristan?ın Ankara Büyükelçisi Mladenov, 5 Temmuz seçimlerinde Türkiye?deki sandıklarda şaibe olduğu gerekçesiyle, Sofya merkeze çağrılmış ve Mladenov?un Dışişleri Bakanlığınca görevden alınması kararlaştırılmıştı. Ancak Bulgar Cumhurbaşkanı Pırvanov tarafından Dışişleri?nin bu kararı veto edilse de, Mladenov yine de istifa etmişti. Kısacası, son 1?2 yıldır Türk-Bulgar ilişkileri Soğuk Savaş sonrası dönemde hiç olmadığı kadar dalgalanmakta ve olumsuz bir seyir izlemektedir.

Bunun üzerine, Ankara ile Sofya arasında diplomasi trafiği hızlandı. Özellikle Bulgar resmi kaynaklarından Dimitrov?un Ankara-Sofya ilişkilerine zarar verecek nitelikteki sözlerini yalanlayan bir dizi açıklama yapıldı. Çalışmamız kapsamında, son dönemde gündeme gelen tazminat talepleri ve değişen Türk-Bulgar ilişkileri değerlendirilecektir.

15 Ocak 2010 Balkanlar