93. en-Nuru (Nurlandıran, nur kaynağı. 256)

Şayet virt dersi verecek ehil birisi, mürşid-i kamil bulunmadığında bir vakit namazının bitiminin arkasında bu isimleri bize bağışlayan ve sayılmasını isteyen peygamberimizin ruhuna bir fatiha hediye ettikten sonra Allah?ın güzel isimleri aşağıdaki esma-ül hüsna tablosundaki sırasıyla çekilebilir. Ayrıca onun içerisinden seçilen bir veya birkaç güzel isim anlamı dosdoğru bilindikten sonra sayıya vurmadan veya ebced sayısına göre her gün gece ve gündüz bir çeşit aşkla zikredilerek yüceltilebilir. Bu zikir sırasında insan isimleri ile Allah?ın güzel isimlerinin karışmaması, daha doğrusu Allah?ın güzel isimlerinin insan isimlerini çağrışım yapmaması için zikrini çektiğimiz güzel ismin başına?ya-? veya?el-? takılarını koymamız gerekir. Örneğin ya-Metinü, el-Kadiru gibi. Bir de bu güzel isimlerle birlikte takdis cümlelerini zikretmek bu açıdan çok yararlıdır. En azından başta ve sonda birer kere de olsa takdis cümlelerini söylemek zikrimize bir ağırlık ve içtenlik katacaktır: el-Metinü celle celaluhu, ya-Kadiru celle şanuhu gibi. Bu iki takdis cümlesinden her biri bütün güzel isimler için kullanılabilir.

1. Allah (Hüve?l-lahi?llezi la-ilahe illa Hu. 66)

Allah?ın bazı güzel isimleri insanlara ad olarak da verilmektedir: Metin, Kadir, Samet, Reşit, Nur, Mecit, Celil, Aziz, Halil gibi. Bunda dini bir sakınca olmamakla birlikte bu güzel isimlerin kul anlamına gelen?Abd? sözcüğü ile birleşik isim olarak kullanılması daha uygundur: Abdulkadir, Abdussamed, Abdürreşid, Abdulhamid gibi. Yalnız Allah?ın bazı güzel isimlerinin bizzat peygamber tarafından insanlara ad olarak verilmesi yasaklanmıştır: Başta Allah özel ismi olmak üzere, Rahman, Rabb, Hakem, Ahad gibi.

51. eş-Şehidü (Kullarının her işine şahit olan, Kendi varlık ve birliğine kullarını şahit kılan. 319)

39. el-Hafizu (Koruyan, saklayan. 998)

59. el-Mübdi?ü (Allah ilk kez, örneksiz yaratandır. 56)

9. el-Azizü (Şeref yüceliği, galip gelme. 94)

36. eş-Şekuru (Asıl kendisine teşekkür edilecek yüce varlık. 526)

85. a. Malik-ül

88. el-Muğni (Allah dilediğini zengin edendir.1100)

28. el-Basiru (Her şeyi gören 302)

Nasıl bir insanı ismiyle ve unvanıyla tanırsak Allah?ı da ancak sıfat ve güzel isimleri ile tanıyabiliriz. Yalnız bir insanın isminin anlamıyla kişiliği, davranışları, ahlakı, dünya görüşü uyuşmayabilir. Örneğin bir kişinin adı Muhsin olabilir de herkes ondan kötülük görebilir. Ama Allah için böyle bir şey söz konusu olamaz. Allah?ın güzel isimlerinde söz konusu olan anlam ile biz Allah?ı daha yakından tanımak olanağına erişiriz.

86. el-Cami?u (Dağınık şeyleri bir araya toplayan, parçaları, gönülleri birleştiren. 114)

90. el-Mani?u (Allah hikmeti gereği dilediğine hayrı, şerri engelleyendir. 161)

8. el-Müheyminü (Gözetleyen, yapılan amelleri tasdik eden, güvenilir, velileri koruyan. 145)

6. es-Selamü (Varlıklara esenlik ve afiyet veren. 131)

Muhsin İyi

Allah?ın güzel isimlerini ezberleyip her gün sabah namazından sonra saymaya başladıktan ve her birinin anlamını öğrenip üzerinde düşündükten sonra konuyla ilgili müjde içeren hadis-i şerifin Allah?ı dosdoğru tanıyıp yüceltmeyi ve Allah?ın ahlakıyla ahlaklanmayı amaçladığını düşünmeye başladım. Kuşkusuz ebedi cennetin o kadar ucuz olmadığını herkes bilir. Allah?ın güzel isimlerini ezberlemek, saymak, onların anlamlarını bilmek, üzerinde düşünmek de güzel işlerdir. Bir çalışmadır. Allah en ufak bir emeği bile boşa çıkarmaz. Karşılığını kat kat fazlasıyla verir. Ama bu güzel işlerin ötesinde bu güzel isimlerin anlamlarının gereğini yapmak, yani Allah?ı dosdoğru tanıyıp elinden geldiğince tazim etmek ve O?nun ahlakıyla ahlaklanmak çok daha büyük bir iştir. Yaratılış amacına ulaştıracak bir çabadır.

11. el-Mütekebbiru (Büyüklük ve üstünlük gösteren.662)

37. el-Aliyyu (Varlıkların nitelik ve niceliği ile karşılaştırılması doğru olmayan Allah?ın kudretinin ve zatının yüceliği. 110)

Allah?ın güzel isimleri dolayısıyla tartışılan bir konu da hangi güzel ismin ism-i a?zam olduğudur. Peygamberimiz çeşitli hadis-i şeriflerde ism-i a?zamın bulunduğuna, bununla dua edenin duasının kabul edildiğine işaret etmişken bunun hangi güzel isim olduğunu belirtmemiştir. Bunu öğrenmek isteyenlere de net bir yanıt vermemiştir. İslam bilginleri ve arifleri de ism-i a?zamla ilgili farklı iddialarda bulunmuşlar, ortak bir güzel isimde anlaşamamışlardır. Örneğin Hz. Ali el-Ferd , el-Hayy , el-Kayyum , el-Hakem , el-Adl , el-Kuddus olmak üzere bu altı güzel ismi ism-i a?zam olarak kabul etmiştir. İmam-ı Azam Ebu Hanife?ye göre el-Hakem ve el-Adl güzel isimleri ism-i a?zamdır. Abdülkadir Geylani Hazretlerinin ism-i a?zamı, el-Hayy güzel ismi idi. İmam-ı Rabbani Hazretleri ise el-Kayyum güzel ismini ism-i a?zam olarak görmüştü. İsm-i a?zamın ism-i Celal olduğunu söyleyenler daha inandırıcı bir görüş sunmaktadırlar. Bunlara göre?Allah ? dışındaki güzel isimler Allah?ın bir sıfatına dayanırken sadece?Allah ? O?nun zatına dayanmakta ve özel isim olmak dışında da kullanılmamaktadır. Dolayısıyla ism-i a?zam olmaya en layık olanı budur. İsm-i a?zamı Allah ismi olarak gören bazılarına göre bu ismin ism-i a?zam olması, zikredenin suda boğulmak üzere olan insanın yardım istemesi gibi olan samimiyetiyle mümkündür. Bu konuda benimsenen bir yaygın kanaat de şudur: İsm-i a?zam dua konusuna göre değişmektedir. Bunlara göre Allah?ın her güzel ismi yerine göre ism-i a?zam olabilir. Bunu da belirleyen şey dua konumuza uygun olan güzel isim yada güzel isimlerin seçimidir. Bence bu sonuncu görüş daha isabetlidir. Nasıl dişimiz ağrıdığında ilgili doktora gidiyorsak, musluğumuz bozulduğunda da tesisatçıyı çağırıyorsak Allah?ın her bir güzel ismi de duruma göre yararlı olur. Hale uygun güzel isim veya güzel isimler işi ehline teslim etmek gibi güzel bir sonuç doğurabilir. Bu durumda ilgili güzel isim veya güzel isimler o durumun ism-i a?zamı olabilir. Tabii ism-i a?zam için daha başka güzel isimleri de kabul edenler bulunmaktadır.

55. el-Metinü (Allah gücü azalmayandır. 500)

83. el-Afüvvu (Günahları affeden, silen. 156)

31. el-Latifu (Lütfu bol olan; ince derin anlamları bilen; latif varlıklara hükmeden. 129)

5. el-Kuddusü (Eksiklik ve kusurdan uzak olan, her türlü kemal sıfata sahip olan.170)

c. el- Muksitu (Allah denge, ölçü ve adalet sahibidir. 209)

Kim bilir, belki de Allah , bu güzel isimleri her gün sayan kişiye Allah?ı dosdoğru tanıyıp yüceltme ve O?nun ahlakıyla ahlaklanma nimetlerini de hediye ediyor ve bundan dolayı da ilgili hadis-i şerif sadece Allah?ın 99 güzel ismini sayma işlemine işaret etmekle yetinmiş olabilir. Çünkü Allah cömerttir. O?nun cömertliğini sınırlandırmak, kurallara bağlamak doğru değildir. Tarikatlar yolu ile onca emek ve zaman zarfında elde edilen marifete Allah dilerse bir insanı bir anda da ulaştırabilir. Allah , vesileler olmadan da bağışta bulunabilir. Bu açıdan Allah?ın 99 güzel ismini sayma işini küçümsemek, ihmal etmek doğru değildir. Bunda büyük bir sır, büyük bir hikmet, hadis-i şerifin işaret ettiği cennet nimeti gizlenmiş olabilir. Kimse Allah?ın rızasının nerede saklı olduğunu bilemez. Bize düşen görev, eleştirmekten ziyade Allah hakkında peygamberin söylediği her sözün gereğini yerine getirerek uymaktır.

16. el-Kahharu (Öfkesi ve cezası şiddetli olan; her varlığa hakim olan ve üstün gelen. 306)

Allah?ın Doksan Dokuz İsmi, Kısa Açıklamaları ve Ebced Değerleri:

İnsanın tek başına yalnız havas bilgileri ile zikre yönelmesi beraberinde büyük itikadi yanlışlıklar ve sapmalar da getirebilecektir. Zikir ehil birisinin, mürşid-i kamilin rehberliğinde çekilmedikçe insana yarar kadar zarar da verebilir. Tabii bu sözünü ettiğimiz şey, laza-i Celal , kelime-i tevhit gibi zikirleri çokça çekme ile ilgilidir. Yoksa esma-i Hüsna için geçerli değildir. Ama yine de esma-i hüsnada da ihtiyatlı olmak lazımdır. En azından tasavvuf kültürünü hazmetmek gerekir. Tasavvuf kültürünün de temelini her an tövbe ve istiğfar halinde olma, nefisle mücadele etme ve Allah rızasını amaç olarak görme oluşturur. Çünkü şeytan hiçbir fırsatı kaçırmaz. Kılavuzsuz yola çıkanları çeşitli tehlikeler bekleyebilir. Örneğin yaptığı zikirle dualarının kabul edildiğini gören birisi istidraca düşebilir. Hem benliği güçlenip kendisinde olmayan çeşitli büyüklükler görebilir, kibire ve ucuba kapılabilir. Çünkü zikrin neticesi birtakım haller yaşamaya başlayacaktır. Bunların bazısı Rahmani bazısı da şeytanidir. Bunları birbirinden ayırması imkansızdır. Birbirlerine çok benzerler. Farkına varmadan şeytanın oyuncağı olabilir. Bunlar da insanı ebedi helake, pişmanlığa götürmeye yeter. Ayrıca vesveseye de düşebilir. Hele içinde bulunduğumuz çağda insanlar gerekli dini ve itikadi bilgilerden bile yoksunken onların ellerine verilecek böyle bir havas bilgisi Allah?ın güzel isimlerinin gereği ve amacı dışında zikredilmesine yol açacaktır. Onun için zikir yoluna gireceklerin bir mürşid-i kamilin himayesine girmesi en doğru yoldur. Nefis tezkiye olmadıkça zikir, özellikle esma-i hüsna zikri ona yarardan ziyade zarar verecektir. Çünkü böyle bir kişi Allah?ın güzel isimlerine hep nefis hesabıyla bakacaktır. Bu da onu manevi olarak zarara sokacaktır. Halbuki esma-i hüsna zikrini çekmenin temel amacı Allah?ı övüp yüceltme ve O?nun güzel ahlakıyla ahlaklanmadır. O?nun rızası dışında her şey nefis hesabınadır. Allah?ın rızası dışında kendisine bir hedef çizen ve bu konuda esma-i hünsadan umut bekleyen kişi ise yoldan çıkmıştır. Nefis ve şeytan onu aldatmıştır. Allah bu durumlara düşmekten bizleri korusun. Evet şu ayet-i kerime bu kişilere hitap etmektedir: ?En güzel isimler Allah?ındır. O halde O?na en güzel isimlerle dua edin. O?nun isimleri hakkında eğri yola gidenleri bırakın. Onlar yapmakta olduklarının cezasına çarptırılacaklardır (Araf suresi, ayet 180).?

Allah?ın doksan dokuz güzel ismini ezberleme isteği bende ilk kez üniversite yıllarında uyandı. O zamanlar Kuran-ı Kerim?i yanımdan hiç ayırmazdım. Devamlı okurdum. Ders çalışma aralarında da okur, kendimi bu yolla da dinlendirirdim. Ayetlerin içinde ve sonunda geçen Allah?ın güzel isimleri çok dikkatimi çekerdi. Surelerin ve ayetlerin özetlerinin, daha doğrusu tek kelimeye indirgenmiş biçimlerinin bu güzel isimlerde gizli olduğunu görürdüm. Kuran-ı Kerim?in sırrının bu güzel isimlerde olduğunu düşünürdüm. Allah?ın güzel isimleri ile ilgili şu hadis-i şerif de o zaman ilgimi çekmişti: ?Allah?ın doksan dokuz ismi vardır. Kim bunları sayarsa cennete girer.? Bu hadis-i şerif uyarınca ben de peygamberimizin müjdesine nail olanlardan olmak istedim. Bir arkadaşımdan hemen bu güzel isimleri bana bir kağıda yazıp vermesini rica ettim. Dediğimi yaptı. Ama ezberim kuvvetli olmasına rağmen bir türlü bu güzel isimleri hafızama tam olarak yerleştiremedim. Bir süre sonra bunları ezberleme hevesi de bende söndü. Aradan on üç yıl geçtikten sonra bu arzu bende yeniden uyandı. Herhalde tövbe ve zikir nimetine erdiğimden olacak, bu sefer bu güzel isimleri çok kısa bir zamanda hemen ezberledim.

12. el- Halıku (Yoktan yaratan. 731)

63. el-Hayyu (Allah diridir. 18)

Kuran-ı Kerim?de Allah güzel isimleri ile dua edilmesi üzerinde de durmuştur: ?En güzel isimler Allah?ındır. O halde O?na en güzel isimlerle dua edin. O?nun isimleri hakkında eğri yola gidenleri bırakın. Onlar yapmakta olduklarının cezasına çarptırılacaklardır (Araf suresi, ayet 180).? Bu ayette dikkati çeken nokta, bazı insanların Allah?ın bu güzel isimleri ile razı olmayacağı dualarda bulunmasıdır. Allah kulunun sadece dünyalık istemesinden hoşnut olmaz: ?Kim ahiret mahsulü isterse onun ürünlerini fazla fazla artırırız. Kim de sırf dünya menfaati isterse ona da ondan veririz, ama ahirette onun hiç nasibi olmaz. (Şura suresi, ayet 20).? Bu açıdan duada ahireti ihmal etmek büyük bir eksikliktir. Kuşkusuz bununla dünyalık istemenin doğru bir şey olmadığını iddia etmiyoruz. Demek istediğimiz şey, istediğimiz dünyalık ile ahirete dönük ve Allah?ın razı olacağı bir işi ve kazancı düşünmeliyiz.

Allah?a güzel isimlerle tevessül etmek, Allah?a hamd u sena edip peygamberine ve al u ashabına salat ve selam getirdikten sonra dua konumuza uygun olan güzel isim yada güzel isimleri seçmekle ve duamızda zikrederek bunun yada bunların hakkı, fazileti, bereketi üzerine Allah?tan istemekle olur. Örneğin, ?Hamd alemlerin Rabb?i Allah?a mahsustur. Salat ve selam Hz. Muhammed?in ve al u ashabının üzerine olsun. Ey Kerim olan Allah?ım, kazancımıza bereketini, cömertliğini kat!?, ?Allah?a hamd, habibine salat ve selam olsun. Ey Allah?ım el-Ganiyy, el-Muğni olan ism-i şeriflerinle hiçbir kula muhtaç olunmayan, bizi azdırmayacak, senin dinine hizmet edebileceğimiz zenginliği diliyoruz!?, ?Allah?a kelimeleri adedince hamd u senalar olsun. Habibi Muhammed Musatafa?ya, al u ashabına ve ehl-i beytine de gökteki yıldızlar adedince salat ve selam ederim. Ey es-Selam, el-Mü?min ve el-Müheymin olan Allah?ım, yolculuğumuzun kazasız belasız geçmesini nasip eyle...?, ?Allah?a binlerce kez hamd, resulüne binlerce kez salat ve selam olsun. Allah?ım beni bağışla. Çünkü Sen Gafur ve Rahim?sin.? gibi.

Allah?ın 99 güzel ismini arka arkaya sayma, bunların üzerinde düşünme sırasında bir şey hemen dikkati çeker: Bunların sırlamasında bir gelişigüzellik yoktur, derin bir hikmet yatmaktadır. Sadece anlam bakımından zıt olanlar birbiri ardı sıra gelmemiştir. Anlam bakımından birbirini bütünleyen, aralarında anlam ayırtısı olan, biri diğerinin anlamını açıklamaya yardım eden güzel isim veya güzel isimler ya biri diğerinin önünde veya arakasında ya da yakınında yer almıştır.

52. el-Hakku (Allah gerçeği ortaya serer, yalanı, yanlışı geçersiz kılar. 108)

32. el-Habiru (Her şeyden haberi olan. 812)

34. el-Azimu (Ululuk, yücelik sahibi. 1020)

15. el- Gaffaru (Günahları çok bağışlayıcı olan. 1281)

77. el-Batınu (Allah zatını duyu organlarının algılamasından gizlemiştir. Allah?a gönül yolu ile yaklaşılabilinir.62) 78. el-Vali (Yöneticilerin yöneticisi, mülkünde istediği gibi tasarruf eden.47)

Allah?ın güzel isimleri, Ebu Hüreyre?nin peygamberimizden bir müjde ile birlikte rivayet ettiği bir hadis-i şerifte geçmektedir: ?Allah?ın doksan dokuz ismi vardır. Kim bunları sayarsa cennete girer.?

99. es-Saburu

Hadis-i şerifin müjdesine ahirette eremesem bile Allah?ın bu güzel isimlerini ezberlemekle dünyada iken bile çok şey kazandığımı, kazanacağımı sezmekteyim. Bunun yaşamımın daha erken bir evresinde gerçekleşmediğine her zaman hayıflanmaktayım. Çünkü Allah?ı tanımak, imanın yakinleşmesini gerçekleştirmektedir. İman ise, kalbe huzur ve mutluluk vermektedir. Dünyayı, yaşamı Allah?ın rızası doğrultusunda anlamamızı ve anlamlandırmamızı sağlamaktadır. İbadetlerdeki şevki artırmaktadır. İbadetleri nefse ağır gelen bir yük olmaktan çıkarmaktadır.

49. el-Mecidü (İhsanı, bereketi, rahmeti ile şanı, şerefi pek yüce ve büyük olan.57)

48. el-Vedudu (Allah müminleri sever, Allah asıl sevilecek olandır. 20)

66. el-Macidu (Allah şanına, şerefine, yüceliğine, büyüklüğüne uygun olarak ihsan, rahmet, bereket sahibidir. Allah ihsanı, rahmet, bereketiyle dilediği kişinin şanını, şerefini, kadrini yükseltir. 48)

Havas bilginlerinin Allah?ın güzel isimlerini çekileceği gün, saat ve sayı ile sınırlamalarının Kuran-ı Kerim?deki ve hadis-i şeriflerdeki delillerini bulamadım. Gerçi namaz sonunda okunan tespihlerin 33?er adetle sınırlanması, bir kısım hacetler ve faziletler için bazı surelerin adetlerle belirtilmesi itiraz için sünnetten delil olarak hemen akla gelebilir. Ama konumuz olan ebced hesapları ile Allah?ın güzel isimlerini belli bir sayıda zikir için Kuran-ı Kerim?de ve hadis-i şeriflerde bilgi mevcut değildir. Kuşkusuz pek çok İslam aliminin ve mutasavvıfın beyanları, bu konuda sundukları iddialar ve örnekler ile anlaşılmaktadır ebced hesapları ile her bir güzel ismin zikir sayısı arasında bir uyum, uygunluk söz konusudur. Kuşkusuz Allah ezeli ilmiyle bunu bilmekteydi ve ebced hesapları ile her bir güzel ismin zikir sayısı arasındaki söz konusu uyumu ve uygunluğu da gözetmişti. Yine dinde kutsal, faziletli sayılan gün ve geceler de bulunmaktadır. Her bir güzel ismin haftanın bir gününde ve belli bir saatinde çekilmesinin daha bir yararlı ve faziletli olduğuna dair düşünceler de bir tarafa atılacak cinsten değildir. Ama tüm bunlara rağmen zikir haddizatında çok samimi bir ibadettir. İçten gelen bir duyguyla yapılır. Onu gün, saat ve sayı ile sınırlamak doğasına uygun düşmez. Nitekim Allah da kutsal kitabında bu konuda şöyle buyurmaktadır: ?Ey iman edenler, Allah?ı çok zikredin (Ahzab suresi, ayet 41).?

ve?l-İkrami (Allah ululuk ve ikram sahibidir. 1098)

Bilindiği üzere İslam dinine Kelime-i şahadetle girilir. O da Allah?tan başka ilah olmadığına, Muhammed?in Allah?ın kulu ve peygamberi olduğuna kalp ile inanıp onu dil ile tasdik etmektir. Buna göre İslam?ın bir yarısını Allah?a iman, diğer yarısını da peygambere iman oluşturmaktadır. Allah?a iman etmeden önce de O?nu sıfat ve güzel isimleri ile tanımak gerekir. Allah?a , peygamberlere iman dışında imanın diğer rükünleri olan meleklere, kitaplara, ahiret gününe, kadere iman Allah?ın sıfatlarının ve güzel isimlerinin bir uzantısı olarak düşünülebilir. Yani bir Müslüman Allah?ı sıfat ve güzel isimleri ile tanımadığı zaman imani ve itikadi bazı zayıflıklar ve eksiklikler içerisinde bulunabilir. Bu açıdan Allah?ı sıfat ve güzel isimleri ile tanımak, bilmek her Müslüman için en başta gelen görev ve iştir.

Mülki (Allah mülkün gerçek sahibidir.212)

60. el-Mü?idü (Allah öldükten sonra ikinci kez, tekrar hesap için yaratandır. 124)

23. el-Hafidu

b. Zü?l- Celali

30. el-Adlu (Eksiksiz, mutlak adalet sahibi.104)

38. el-Kebiru (Varlıkların nitelik ve niceliği ile karşılaştırılması doğru olmayan Allah?ın kudretinin ve zatının büyüklüğü. 232)

73. el-Muahhiru (Dilediği konularda hikmeti gereği dilediğini geriye bırakan. 846)

13. el-Bari?u (Varlık türlerini uygun ve ölçülü yaratan. 214)

Kalp saniyede halden hale girer. Değişkendir. Onu bir noktada tutmak zordur. Hele zikir sırsında bu daha çok olur. Nefis ve şeytan vesveseleri ile kalbi bulandırırlar, zikri dünyevi bir amaç haline dönüştürebilirler. O yüzden Nakşibendiler, lafza- Celal zikrin her tespih devredişinde (100 adetten sonra) ?İlahi ente maksudi ve rızake matlubi ? demektedirler. Böylece sapmış, sapacak, dönek, renkten renge giren, girecek olan kalbe rotasını gösterirler. Kalp bu rotadan saptı mı zikir yarar değil insana zarar vermeye başlar. Bu durum esma-i hüsna zikrinde daha çok kendisini gösterir. Yani kalp esma-i hüsna zikrinde rotasını şaşırmaya daha müsaittir. Esma-i hüsna zikrini çekerken kalp O?nun rızası dışında başka yerlere takılabilir. Onu uyarmak ve doğru yola sevk etmek gerekir. Onun için esma-i hüsna zikri çekerken?İlahi ente maksudi ve rızake matlubi ? sözünü en azından başta ve sonda birer kere de olsa söylemek ve bu konuda kalbi uyarmak gerekir. Daha çok söylemek daha büyük yararlar sağlar.

44. er-Rakibu (Gözetleyen. 312)

Allah?ın güzel isimlerini sabah namazını kıldıktan sonra tespihle ezberden hızlı bir biçimde sayıyorum. Eğer yanlışlık yaparsam -her otuz üçe geldiğimde hangi isme ulaşmam gerektiğiyle bunu biliyorum- ilgili otuz üçün başında birkaç kez?estağfurullah? diyerek yeniden çekiyorum. Yanılma çok ender oluyor. Sonra bu nimeti bana verdiği için aynı hızla doksan dokuz kere?elhamdülillah? diyerek tespihi tamamlıyorum. Sayma işi bir iki dakika bile sürmüyor. Tabii bu sırada her güzel ismin anlamını bilerek çekiyorum, ama üzerlerinde düşünmek olanağı bulamıyorum. Yalnız bu sayede yaşamımda her varlık, olay ve olguda Allah?ın güzel isimleri üzerinde düşünmek gibi bir alışkanlık, daha doğrusu bir yaşam biçimi kazandım. Bu da imanımı her gün daha da güçlendirmektedir. Allah?ı ezberlediğim bu güzel isimler sayesinde daha iyi tanıdığımı, tanıyacağımı düşünmekteyim.

Melekler Allah?ın bütün güzel isimlerini temsil edemiyorlardı. Bu yüzden Allah?ı gereği şekilde tanımıyorlardı. Örneğin onlar Allah?ın et-Tevvab güzel ismini bilmiyorlardı. Çünkü günah işleyemiyorlardı. Dolayısı ile el-Gafur , el-Gaffar , el-Afüvv gibi günahları bağışlamayı, günahlardan temizlemeyi karşılayan Allah?ın güzel isimlerinden de habersizdiler. Yine yeme içme nedir bilmeyen bu varlıklar er-Rezzak güzel isminden de habersizdiler. Ayrıca Allah?ın hastaları iyileştirdiği eş-Şafi güzel isminin de hastalanmadıkları için ne anlama geldiğini bilmiyorlardı. Allah alemleri sıfatlarını ve güzel isimlerini tecelli etmek için yaratmıştı. Melekler istemese de bu gerçekleşecek, meleklerin haksızlığı kendilerine ispat edilecekti. Nitekim Allah Hz. Adem?i yaratıp eşyaların isimlerini kendisine öğretince bunların isimlerini meleklerine de sordu. Ama onlar bu konuda cahildiler. Bir şey bilmiyorlardı. Hatalarını anlayıp Allah?tan af dilediler (bk. Bakara suresi, ayet 30-39).

Birgün Azerbaycan Bakü?de bir dükkanda alışveriş yaparken üst kattaki evinden merdivenlerden inen hanımının geniş bir tabakta tespih olduğu halde dükkan sahibi beyine sunduğunu gördüm. Zikrini tamamladıktan sonra dükkan sahibine namaz kılıp kılmadığını sordum. Namaz kılmadığını söyledi. Ama kendi ismine uygun olan Allah?ın bir güzel ismini her gün belli bir zamanda belli bir miktarda çektiğini belirtti. Bu sayede bir marifete kavuştuğunu iddia ediyordu. Pek çok kişi ilgili marifet için onu ocak bellemişlerdi. Kapısına geliyordu. Bu işten para da kazanıyordu. Kendisini evliya sanıyordu. Allah bir kulunu nasıl da şaşırtmıştı? O zaman bunun dinde bir dünyevileşme yolu olduğunu düşündüm. Yahudiler de dinlerini benzer bir yolla dünyevileştirmişlerdi. Ahireti unutmuşlardı. Sonra bu işin Azerbaycan?daki yaygınlığını gördüğümde daha da şaşırdım. İnsanların Allah?a sadece dünyevi bir amaç için yönelmeleri beni daha sonra dehşete sürükledi. Çünkü Allah?ın güzel isimlerini nefsi ve dünyevi arzuları istikametinde kullanan pek çok insanın istidraclarına da tanık oldum. Onlardaki bu yanlışı görünce içimde doğru olanı yapmak ve bu gibilerin şerlerinden Allah?a sığınmak ihtiyacı belirdi. Hayrı da şerri de yaratan Allah?tır. Allah kendisine sığınanları da elbette şerlerden koruyandır. Bunun üzerine hayatımda ikinci kez içimde Allah?ın güzel isimlerini saymak, ezberlemek, onların anlamlarını öğrenip üzerinde düşünmek isteği başladı. Çok şükür bunlar da gerçekleşti. Artık aradan yedi yılı aşkın bir zaman geçmiş bulunmaktadır. Şimdi şu gerçeği derinden anladım ki, zikirde amaç Allah rızasıdır. Zikir, bir ilan-ı aşktır. Allah?a kalple, yani aşkla yönelmedir. Allah?ın güzel isimleri ile amaçlanan şey de doğru bir Allah bilgisi ve itikadı edinip Allah?ı övüp yüceltmek ve nefsin kusurlarını görüp düzelterek Allah?ın ahlakıyla ahlaklanmaktır.

Aslında zor olan bu güzel isimleri ezberlemek değil her gün saymaktır. İlgili hadis-i şerifi yorumlamadan anlaşılan temel anlam da?güzel isimleri saymak?tır. Bu kağıda bakıp okumakla da gerçekleşen bir işlemdir. Yalnız kağıdın ve yazının yaygın olmadığı peygamberimiz döneminde?sayma? ile?ezberden okuma?nın kastedildiği tartışma gerektirmeyecek oranda açıktır. Bu açıdan ilgili hadis-i şerifin ruhuna uygun olan yöntem, bunları ezberleyerek saymaktır.

70. el-Kadiru (Her şeyi yapabilen, edebilen. 305)

89. el-Mu?ti (Allah hikmeti gereği dilediğine ihsanda bulunandır.129)

Allah?ın ahlakıyla ahlaklanmak tasavvufta bekabillah makamına işarettir. Bunun için de önce fenafillaha ulaşmak gerekir. Fenafillah, kulun tövbe ile Allah?ın yasaklarından kaçınmasının ve emirlerine uymasının ardından dünyayı gönülden çıkarması, tevekkül, kanaat, uzlet, devamlı zikir, hakka tam anlamıyla yönelmek, sabır, murakabe gibi şartları yerine getirmesinden sonra Allah?ın rızasına ulaşmasıyla meydana gelen bir haldir. Nefsin arınması ile meydana gelir. Buna göre Allah?ın ahlakıyla ahlaklanmak çok sıkı bir nefis tezkiyesinden ve kalp tavsiyesinden sonra ancak mümkün olmaktadır. Bu da ancak bir mürşid-i kamilin rehberliğinde gerçekleşebilir. Yalnız başına mümkün değildir.

İnsan yeryüzünde Allah?ın halifesi olmak üzere yaratılmıştır. Allah?ın halifesi olmak demek, Allah?ı yeryüzünde esma-ül hüsnası ile temsil etmektir. Nitekim Kuran-ı Kerim?de (Bakara Suresi, 30-38) Allah ilk insan olan Hz. Adem Aleyhisselamla ilgili olarak bu konu üzerinde durup yeryüzünde bir halife yaratacağını belirtmiştir. Ama melekler insanın yaratılış hikmetini kavrayamayarak Allah?ın bu kararına itirazda bulunmuşlardır.

80. el-Berru (İyilik eden, iyiliği çok olan. 202)

65. el-Vacidu (İstediğini bulan, meydana getiren. 14)

67. el-Vahidu (Allah sıfatlarında ve güzel isimlerinde birdir. Onun sıfatlarında ve güzel isimlerinde bir ortağı yoktur. 19)

7. el-Mü?minü (Müslümanlara müminlik vasfını veren, onları gazabından emniyete çıkaran. 137)

45. el-Mucibu (Duaları kabul eden. 55)

58. el- Muhsi (Allah varlıkları ve onların sayılarını bilendir. 148)

27. es-Semi?u (Her şeyi işiten. 180)

92. en-Nafi?u (Hayır, iyilik hikmeti gereği Allah?tan gelir. 201)

Kuran-ı Kerim?de ve hadis-i şeriflerde söz konusu doksan dokuz isim dışında Allah?ın daha pek çok güzel ismi geçmektedir.

69. es-Samedu (Hiçbir ihtiyacı olmayan, kimseye muhtaç olmayan, izni olmadan hiçbir işin hükme bağlanmadığı ve ihtiyaçlar konusunda kendisine başvurulan lider. 134)

Allah?ın güzel isimleri ile dünyalık istemenin yanında başkalarının kötülüğünü, örneğin sevmediğimiz birinin ölümünü temenni etmek çok tehlikelidir. Belki böyle bir beddua kabul olunabilir, ama kişi bununla büyük bir bedel ödeyebilir. Örneğin başkalarının da onun aleyhinde yapacağı ufacık bir beddua hemen yerini bulabilir. İnsanlara karşı merhametli olmak, onların kusurlarını bağışlamak, işleri Allah?a havale etmek bize başkalarının beddualarında bir kalkan gibi vazife görecektir. Kısacası başkalarına reva gördüğümüz muameleyi Allah bizim kaderimiz kılabilir. Aslında başımıza gelen kötü şeyler her ne kadar insanlar eliyle de gerçekleşse Allah?ın izni ve yaratmasıyla meydana gelmektedir. Bunun da genellikle nedeni günahlarımızdır. Başkalarına beddua etmeden, öfkelenmeden ve zarar vermeden önce ilgili bela ve musibetin nedenini kendimizde aramalıyız. Bu Allah?ın bir kanunudur. Şu ayet-i kerimeler buna işaret etmektedirler: ?Başınıza gelen her musibet, işlediğiniz günahlar nedeniyledir. Hatta Allah günahlarınızın çoğunu da affeder (Şura suresi, ayet 30).?, ?Sana gelen her iyilik Allah?tandır. Başına gelen her kötülük ise nefsinden dolayıdır (Nisa suresi, ayet 79).?

76. ez-Zahiru (Allah evrendeki ayetleri ile sıfat ve güzel isimlerini ortaya sermiştir. Kendisi?ni belli etmiştir. 1106)

61. el-Muhyi (Ölüleri diriltendir. 68)

33. el-Halimu (Kulun yaptığı kötü şeylere yumuşak davranan, anlayışlı olan. 88)

18. er-Rezzaku (Rızık veren. 308)

Allah?ın 99 güzel isminden bazılarını yalnız başına söylemek doğru değildir. Görünüşte bunlarda olumsuz bir anlam söz konusudur. Yalnız Allah?a hiçbir şekilde olumsuz bir sıfat ve güzel isim verilemez. Olumsuzluklar kulun nefsinden kaynaklanır. Allah , kul şerri istediği için yaratır. Ama bundan razı olmaz. Kul günaha girdiğinde çoğu kez hemen cezalandırmaz. Bunda genellikle sabırlı, anlayışlı davranır. Ona süre tanır. Çoğu kez affeder. Tövbe ettiğinde geçmiş günahlarını bağışladığı gibi bunları sevaba da dönüştürür. Ama bazen de kulun kendisini düzeltmesi ve toparlaması için ona bela ve musibet verir. Kısacası O?nun rahmeti gazabını geçmiştir. İnsanların hidayeti ve irşadı için peygamberler göndermiş, kitaplar indirmiştir. Bütün varlık alemi O?nun sıfat ve güzel isimlerine tercümanlık yapmaktadır. Tüm bunlara rağmen bir insan da Allah?a ve peygamberine karşı geliyorsa, hak dine karşı düşmanlık gösteriyorsa artık ölümden sonra başına gelecek azabı kendisi hazırlıyor demektir. Bunda Allah?ı suçlayacak hiçbir hakkı yoktur. Bu açıdan ilgili güzel isimleri olumlu anlama sahip karşıtlarıyla hem birarada zikretmek hem de birarada değerlendirmek ve anlamak gerekir: el-Kabidu/el-Basitu , el-Hafidu/er-Rafi?u , el-Mu?izzu/el-Müzillü , el-Mu?ti/el-Mani?u , ed-Darru/en-Nafi?u .

3. er-Rahim (Esirgeyen. 258)

96. el-Baki (Var oluşunun sonu olamamak. 113)

82. el-Muntekimu (Suçluları cezalandıran, mazlumun hakkını alan. 630)

43. el-Kerimü (Cömert olan. 270)

74. el-Evvelü (Öncesi olmayan ilk. 37)

Aslında ben?ihsa etme? kavramı ile bu çeşit anlamların kastedilmediğini iddia etmiyorum. Sadece hadis-i şerifte bu anlamların belirtilmemesine dikkat çekmek istiyorum. Hatta ben bu söylenenleri tastik etmekle kalmıyor, eksik bile kabul ediyorum ve?ihsa etme? kavramının çok daha geniş bir anlamda kullanıldığını düşünmekteyim. Allah?ın her bir güzel ismi O?nun bir sıfatına ışık tutmaktadır. Mümine yakışan şey Allah?ı dosdoğru tanıyıp yüceltmek ve O?nun ahlakıyla ahlaklanmaktır. Bu da Allah?ın bu güzel isimlerinden nasiplenmekle olur. Gerçi?ihsa etme? kavramı üzerine savunduğum bu düşüncede ben yalnız değilim. Şah-ı Nakşibendi Hazretleri de Allah?ın 99 güzel ismi ile ilgili bu hadis-i şerifteki?ihsa etme? kavramı ile Allah?ın ahlakıyla ahlaklanmanın kastedildiğini belirtmektedir. Allah?ın 99 güzel isminden birkaçını buna örnek olarak zikredeyim: Allah el-Kerim ise kulu da cömert olmalı. Allah?ın el-Halim güzel ismi kulda ağırbaşlılığı gerektirir. Es-Sabur güzel ismi kulun öfkesine hakim olmasını ister. El-Hamid güzel ismi kulun daima Rabb?ini övmesini ve O?na şükürde bulunmasını icap ettirir vb. İşte ilgili hadiste cennet gibi büyük bir nimet söz konusu ise bu kula ancak Allah?ın 99 güzel isminin gereklerinin yerine getirilmesi ile nasip olabilir.

98. er-Reşidu (Doğru yola ulaştıran, irşad eden. 514)

95. el-Bedi?u (Allah eşsizdir, benzersizdir; örneksiz yaratandır. 86)

Yine de kendisine Allah?ın güzel isimlerini ebced hesabına göre vird edinenler hayatlarına bir alışkanlığı koyma açısından bir rahatlık ve kolaylık yaşarlar. Bu açıdan ebced hesabına göre Allah?ın güzel isimlerini çekmek güzel bir alışkanlıktır, virddir. Biz de bu açıdan aşağıdaki tabloda Allah?ın güzel isimlerinin kısaca açıklamasını verdikten sonra yanlarına ebced değerlerini de verdik. Dileyen kişiler hayatları, istekleri için uygun gördükleri Allah?ın güzel isimlerini bu ebced hesaplarına göre vird edinebilirler.

Allah?ı gözler göremez. Ama kalpler Allah?a yönelebilir.

21. el-Kabidu (Sıkan, daraltan. 903)

35. el-Gafuru (Günahları bağışlayan. 1286)

53. el-Vekilü (Allah zulme uğrayanların, her işte Kendisine güvenenlerin vekilidir. 66)

Maalesef insanoğlu çıkarsız bir işe pek sarılmıyor. Havas ilmi adı altında Allah?ın güzel isimlerini açıkladığını iddia eden pek çok eserde bu konu çok farklı bir bakış açısı ile işlenmektedir. O tür kitaplarda Allah?ı dosdoğru tanıyıp yüceltme, O?nun ahlakıyla ahlaklanma gibi bir amaç yerine her bir güzel ismin genellikle insana dünyada neler kazandıracağı üzerinde durulmuştur. Bu tür kitaplarda her güzel ismin hangi gün ve saatte ne kadar çekileceği, bununla da ne yararlar elde edileceği anlatılmaktadır. Kuşkusuz zikir bir ibadettir ve her insanın ibadette gözettiği amaç birbirinden farklıdır. Kimisi cehennem korkusuyla, kimisi cennet arzusuyla, kimisi de Allah rızası için ibadet eder. Bunlar içinde en makbulü Allah rızasıdır. Ama ilgili kitaplarda Allah?ın güzel isimlerini zikirle dünyevi bazı istekler de söz konusu edilmektedir. Örneğin, el-Muğni güzel ismini şu günde şu kadar çeken kimseye Allah büyük bir zenginlik verir, denmektedir. Bir Müslüman düşünün ki Allah?ı kendisine zenginlik vermesi için zikrediyor, yani dilinde Allah?ın güzel bir ismi olduğu halde gönlünde dünyalık arzusuyla Allah?a yaklaşmaya çalışıyor. Bu gerçekten iğrenç bir şeydir. Hele hele bu güzel isimleri arasının bozulduğu Müslüman kardeşinin başına bela ve musibet gelmesini sağlamak veya ölümünü gerçekleştirmek amacıyla zikredenlere ne demeli acaba? Şu ayet-i kerimede bu gibi kimseler çok şiddetli bir biçimde uyarılmaktadır: ?En güzel isimler Allah?ındır. O halde O?na en güzel isimlerle dua edin. O?nun isimleri hakkında eğri yola gidenleri bırakın. Onlar yapmakta olduklarının cezasına çarptırılacaklardır (Araf suresi, ayet 180).?

Allah?ı güzel isimleri ile tanıyan ve O?na güzel isimleri ile inanan birisinin Teist yada Deist olması olanaksızdır.

56. el-Veliyyü (Allah müminlerin dostudur, seçtiği kulları Kendisine dost kılar. 46)

Havas ilimlerinde insanın isminin anlamı veya ebced değeriyle Allah?ın güzel isimleri arasında ilgi kurulması ve uygun düşen güzel isim ile zikrin tavsiye edilmesi, bir hak temele dayanıyor olabilir. Gerçekten insan isimleri Allah katında ezelden bilinmekteydi. İnsan isimleri ile karakterler arasındaki ilgi Batı?da da pek çok bilginin ve araştırıcının da dikkatini çekmiştir. Bu konuda pek çok kuram ortaya atılmış ve kitap kaleme alınmıştır. Peygamberimiz de bir hadis-i şeriflerinde evladına iyi bir isim takmayı babanın temel görevleri arasında saymıştır. Allah , isminin anlamına sahip çıkan, isminin anlamının içerdiği fazilete, iyiliğe, güzelliğe yönelen ve bunun için de ismini güzel niyetiyle, amelleriyle, dualarıyla, zikriyle Allah?ın güzel isimlerinden uygun olanının gölgesine yaklaştıran kişiye elbette güzel ismine yaraşır ilahi lütuflarda bulunacaktır. Ama bunda da yine Allah rızası gözetilmelidir. Bunu dünyevileştirmek, ticarete dönüştürmek dinden sapmadır. Nefsin ve şeytanın oyuncağı olmaya bir davetiyedir. Onun için bu da çok tehlikeli bir yoldur. Bir yol göstericiyi, ehil birisini, Mürşid-i kamili gerektirir.

99. es-Saburu (cezaları erteleyen, çok sabırlı. 289)

94. el-Hadi (Kalplere hidayet yolunu gösteren, insanlara hidayet veren. 20)

2. er- Rahman (Herkese acıyan, merhametli. 298)

10. el-Cebbaru (Dilediği şeyi yapan, yaptıran, dilediği şeye zorlatan. 206)

97. el-Varisu (Her şeyin tek varisi; hakiki sahibi olan. 707)

Allah?ın zikrinde gözetilecek asıl amaç, O?nun rızasıdır. O?nun güzel isimleri ile dünyalık isterken utanmamız gerekir. Zira Allah?ın indinde bu dünyanın hiçbir değeri yoktur. Bu konuya peygamberimiz bir hadis-i şeriflerinde şöyle işaret etmişlerdir: ?Eğer Allah?ın yanında dünyanın bir sivrisinek kanadı kadar değeri olsaydı kafirler ondan bir yudum su içemezlerdi.? Başka bir hadis-i şeriflerinde de?Dünya lanetlidir, dünyada olan her şey lanetlidir; yalnız Allah için olan bunun dışındadır.? buyurmuşlardır. Allah ahirette inanan kulları için akla gelemeyecek, hayal edilemeyecek nice nimetler yaratmıştır. Kuşkusuz cehennemden sığınmak, cenneti istemek de güzel şeylerdir. Ama Allah?ın rızası bunlardan daha öte, daha güzel olan bir amaçtır. O?nun rızası kazanıldığı zaman elbette cehennem bizden uzak, cennet de bizim mekanımız olacaktır. Allah?a geçek anlamıyla iman eden aşıklar ve arifler O?nun cemalini görmek için cennete de değer vermemişlerdir.

71. el-Muktediru (Her şeye gücü, kudreti yetebilen. 144)

Bütün evren, yeryüzü, canlı ve cansız varlıklar, Allah?ın sıfatlarına ve güzel isimlerine tercümanlık yapmaktadırlar. Allah?ı bizlere anlatmak için yaratılmışlardır. Hadisi-i şerifte yetmiş yıllık ibadete denk olarak gösterilen tefekkürün zirvesi de yaratılmış olan şeylerde Allah?ın sıfat ve güzel isimlerini görüp üzerinde düşünmektir.

25. el-Mu?izzu (Şeref, izzet, haysiyet ve namus yüceliği veren. 117) 26. el-Müzillü (kulun yaptığı günahlar sonucu toplumdaki şeref, hassasiyet ve namus gibi değerlerini lekelemesine izin veren, bunları elinden alan, zillete düşüren. 170)

46. el-Vasi?u (Allah her yönüyle varlıkları kapsayıcıdır, o?nun dini ve nimetleri geniştir. 137)

24. er-Rafi?u (Yukarı yükselten, dereceleri artıran. 351)

Güzel isimlerle kalbi Allah?a yöneltmek üç şekilde mümkündür: Ya O?nun güzel isimlerini zikretmekle ya dualarda kullanmakla ya da yaratılmışlar üzerinde O?nun güzel isimlerini düşünmekle olur.

Allah?ın sayıya sığmayacak kadar güzel isimleri vardır. Kuran-ı Kerim?de bu anlama gelebilecek olan ayet-i kerime şudur: ?De ki Rabb?imin kelimelerini yazmak için deniz mürekkep olsa hatta onun bir misli daha takviye edilse bunlar tükenir de Rabb?imin kelimeleri bitmez (Kehf suresi, ayet 109).?

20. el-Alimu (Her şeyi bilen. 150)

Bu hadisteki?sayma ? sözcüğü nedense konuyla ilgili kitaplarda çeşitli açıklamalara neden olmuştur. İhsa etme ile sadece Allah?ın doksan dokuz güzel ismini arka arkaya sıralamanın kastedilmediği, bunları ezberlemek, bunların anlamlarını bilmek ve üzerinde düşünmek gerektiği de söylenmektedir. Ben bu görüşe bir noktada itiraz ediyorum. Eğer böyle anlamlar gözetilmiş olsaydı sadece?sayma? denilmez, bunları ezberlemek, bunların anlamlarını bilmek ve üzerinde düşünmek gerektiği de açıkça belirtilirdi. Hoş bu isimleri sayma külfetine katlanan bir kişi için bunları ezberleme, bunların anlamlarını öğrenmek ve üzerinde düşünmek de zevkli bir iş olacaktır. Sayma yanında bunları ezberleme, bunların anlamlarını öğrenmek ve üzerinde düşünmek çok daha kolay ve kendiliğinden gelişen bir süreçtir.

Allah?ın zatını düşünmek doğru değildir. Nitekim bu bir hadis-i şerifle de yasaklanmıştır. Ama O?nun varlık, olay ve olgular üzerinde görülen sıfatları ve güzel isimleri üzerinde düşünebiliriz. Tabii burada?Allah?ın zatını düşünmek? ile kastedilen anlam, O?na insana özgü nitelik ve nicelik yakıştırmaktır. Yoksa insanın kendisini Allah?ın zatı karşısında olduğunu hissetmesi, düşünmesi murakabe adı verilen büyük bir ibadettir.

4. el-Melikü (Gerçek hükümdar. 90)

79. el-Müteali (Aşkın, bütün yaratılmışlardan farklı olan. 551)

68. el-Ahadu (Allah zatında eşsiz ve benzersizdir. 13)

19. el-Fettahu (kapalı şeyleri açan; sıkıntıları ortadan kaldıran ve sorunları çözen; hakla batılın arasını açan. 489)

72. el-Mukaddimu (Çeşitli konularda hikmeti gereği dilediğini öne geçiren. 184)

17. el-Vehhabu (Her şeyi karşılıksız bağışlayan, veren. 14)

75. el-Ahiru (Sonrası olmayan son. 801)

57. el-Hamidu (Övgüye layık olan. 68)

41. el-Hasibu (Kullarının hesabını bilen, gören. 80)

50. el-Ba?isu (Ölüleri dirilten, peygamberleri gönderen. 573)

81. et-Tevvabu (Kula günahlardan tövbe etme nimeti veren, kulun tövbesini kabul eden. 409)

64. el-Kayyumu (Allah varlığının devamı için kimseye muhtaç değildir, her varlık Onunla ayakta durmaktadır, varlığının devamı için Ona muhtaçtır. 156)

22. el-Basitu (Genişlik ve ferahlık veren. 72)

40. el-Mukitu (Herkese hak ettiği karşılığı veren;rızıkları taksim eden, varlıklara günlük gıdalarını veren. 550)

87. el-Ganiyyu (Allah kimseye muhtaç olmayan zengindir.1060)

47. el-Hakimu (Her işe Allah kaza ve kaderle hükmeder, Allah her işi bir hikmete göre yapar. 78)

54. el-Kaviyyu (Allah sınırsız güç ve kudret sahibidir. 117)

42. el-Celilü (Azamet, yücelik, ululuk izzet sahibi olmak, heybetinden korku ve kaygı uyandırmak, emir ve yasaklar koymak, varlıklara özgü sıfatlardan uzak durmak. 73)

14. el-Musavviru (Varlık türünün her bir bireyini belli özellik, nitelik ve nicelikte yaratan onlara betimleyebileceğimiz biçimleri veren. 336)

Burada şu hususa özellikle dikkati çekmek isterim: Allah?ın ahlakıyla ahlaklanmak O?na yakışır bir kul olmak demektir. Kendinde bir benlik, üstünlük görmek değildir. Güzel isimlerden kula gerekli olan dersi çıkarıp bunu yaşamına uygulamaktır. Bir kul ne kadar Allah?ın ahlakıyla ahlaklansa da bu hiçbir zaman Allah?a benzemek olarak düşünülmemelidir. Zira Allah?ta her türlü kemal mutlak ve sonsuzdur. İnsanda ise her kemal mutlaka kusurlu ve sınırlıdır. Tabii Allah?ın her güzel isminden farklı bir ders çıkarılır. Kiminde kul için ideal bir ahlak kuralı söz konusudur. Bunlar kulu terbiye etme özelliğine sahiptirler. O?nun rububiyyetine ait güzel isimlerdir. Örneğin Allah günahların üzerini örten ve bağışlayan olduğuna göre O?nun kulu da insanlarla olan ilişkilerinde kusurları gizleme ve affetme yolunu tutmalıdır. Yine Allah karşılıksız iyilik yapan olduğuna göre kula yakışan şey de Allah rızası için insanlara iyilik etmektir. Ama bazı güzel isimlerde kulun alacağı dersin mahiyeti değişir. Çünkü ilgili güzel isimler ortaklık kabul etmez. Teslimiyet, övgü ve yüceltme isterler. Bunlar O?nun uluhiyyetine ait güzel isimlerdir. Örneğin el-Celil güzel ismi Allah?ın emir ve yasak koyma yetkisini tanımayı gerektirir. El-Hakem güzel ismi her konuda O?nu hüküm sahibi kabul etmeyi gerekli kılar. Biz bu tür güzel isimleri de dosdoğru anlayıp sürekli zikirle yücelterek kulluk makamına ulaşabiliriz.

91. ed-Darru (Şer, zarar hikmeti gereği Allah?tan gelir.1001)

Kuşkusuz dualarda ahiret olduğu kadar dünyevi her ihtiyacımızı da Allah?tan isteyebiliriz. Bu açıdan Allah?tan zenginlik de istenir. Bu sayede zenginliği verenin Allah olduğu da bilinmiş olur. Ama bu çeşit bir zenginlik istenirken halisane bir niyetle Allah?ın dini ve rızası da gözetilir. Hakkında hayırlı ise nasip olması istenir. Yine bu dualar öncesinde Allah?ın güzel isimlerini zikretmek duanın kabul edilmesine de bir vesiledir. Ama dinin ruhu ve gayesi ahirettir. Ahirete yönelik bir hayır içermeyen dünyalığın olmaması, olmasından daha iyidir. Yüce Allah Kuran-ı Kerim?de bu konuda şöyle buyurmaktadır: ?Kim ahiret mahsulü isterse onun ürünlerini fazla fazla artırırız. Kim de sırf dünya menfaati isterse ona da ondan veririz, ama ahirette onun hiç nasibi olmaz. (Şura suresi, ayet 20).?

29. el-Hakemü (Allah Kuran-ı Kerim?le insana ve topluma hükmeder 68)

Allah?ın her bir güzel ismi O?nun bir sıfatını temsil etmektedir. Mümine yakışan şey Allah?ın ahlakıyla ahlaklanmaktır. Allah?ın ahlakıyla ahlaklanmak da O?nun güzel isimlerini tanıyıp gereğini yerine getirmekle olur. Bu açıdan her bir güzel ismin kulda oluşmasını amaçladığı güzel bir huy, ideal bir ahlak söz konusudur. Buna göre kimi güzel isimler nefsimizi terbiye etmeyi sağlamakta; kimisi de eksik, yanlış Allah inancımızı düzeltmekte, Allah?ı yüceltmektedir.

Allah?ın güzel isimleri ile dua etmek, yani uygun düşen güzel isimlerle Allah?a tevessül etmek, duanın kabul olmasında çok etkilidir. Tevessül etmek duada bu isimleri vesile kılmaktır.

62. el-Mümitü (Hayatı alan, öldüren. 490)

84. er-Raufu (Pek şefkatli olan.286)