Tabiin, Eshab-ı kiramı taklit ederler, delillerini hiç sormazlardı. Bilmeyenin bilenden sorması dinin emridir. Bir ayet meali:

(53) "Rabbimiz! Senin indirdiğine iman ettik ve Peygamber'e uyduk. Artık bizi şahitlik edenlerle beraber yaz."

CEVAP

Ayet-i kerimede geçen ülül-emrin alim demek olduğu tefsirlerde yazılıdır.

(53) "Rabbimiz! Senin indirdiğine iman ettik ve Peygamber'e uyduk

Mezhebin hükmüne aykırı olan hadis-i şeriflerle amel etmek, bize caiz olmaz. Mezhebimizin hükmüne aykırı gibi görülen hadis-i şerifler, alimlerin sözlerini reddetmek için delil ve senet olamaz. Bir Hanefinin, imam arkasında Fatiha okuması mezhepten çıkmaktır, ilhad'dır. (Mektubat m.312, Mebde ve Mead 31)

Dört mezhepten birine uymayan Ehl-i sünnetten ayrılır, sapık veya kafir olur.

Dindeki dört delil, müctehidler içindir. Bizim için delil, mezhebimizin bildirdiği hükümdür; çünkü bizler, ayet ve hadisten hüküm çıkaramayız. Mezhebin bir hükmü, ayete, hadise uymuyor gibi görünse de yanlış değildir; çünkü ayet ve hadis ictihad isteyebilir, başka bir ayet veya hadisle değişmiş olabilir veya bilmediğimiz bir tevili vardır. (Berika s. 94)

Üç hadis-i şerif meali de şöyledir:

Hadise aykırı bir hüküm varsa hadisle amel edilir. Ancak bu söz nazari olarak böyledir. Mezhep imamları hadis-i şerife aykırı olarak söz söylemezler. Onlar alimdir. Kafadan rastgele konuşmazlar.

Kifaye kitabında buyuruldu ki:

İmam-ı Rabbani hazretleri buyuruyor ki:

Selam.

Resulullahın getirdiklerinin hepsine, hikmetlerini, delillerini anlamasak bile, iman ve tasdik etmemiz gerektiği gibi, mezhep imamlarımızdan gelen bilgilere de, delillerini anlamasak bile, iman ve tasdik etmemiz gerekir.

155. Bu da bizim indirdiğimiz bereket kaynağı bir kitaptır. Artık ona uyun ve Allah'a karşı gelmekten sakının ki size merhamet edilsin.

İmam arkasında sükut etmeye dair açık bir delil bulamadım. Buna rağmen, mezhebime uyarak imam arkasında Fatiha okumadım. Çünkü, delili zayıf diye, mezhebimin hükmü ile amel etmemenin ilhad olduğunu biliyordum. Mezhepsiz olmamak için Hanefi mezhebinin hükmüne uyarak imam arkasında Fatiha okumadım. Nihayet Allahü teala, mezhebe uymanın bereketi ile, Hanefi mezhebinde imama uyan cemaatin kıraati terk etmelerindeki hakikati izhar eyledi. İmam, sanki cemaatin dilinden okuyor. Bu şuna benzer: Bir köy halkı, köyün ortak bir meselesi için, köylünün tamamı kaymakama gitmez. Birkaç kişilik bir heyet seçerler. Bu heyetin hep bir ağızdan meseleyi anlatmaları da doğru olmaz. İçlerinden birini, temsilci seçerler. Temsilci, istekler aynı olduğu için, hepsinin dili ile ihtiyaçlarını arz eder. Kendilerine temsilci kabul ettikleri bu kimse, onların adına konuşur. Seçilen bu temsilcinin hepsinin adına ihtiyaçlarını arz etmesi şeklinde olan, cemaatin hükmi konuşması, onların hakiki konuşmalarından daha iyidir. İmam ile cemaatin hali de böyledir. (Mebde ve Mead f.30)

İmam-ı Rabbani hazretleri buyurdu ki:

Çok yerinde bir başlık.

Bu hadis-i şerif de, yukarıda bildirilen ayet-i kerime de, bilenlere sorulmasını, onlara tabi olunmasını emrediyor. Bir ayet meali de şöyledir:

Al-i İmran

Sual: Biz Hanefiyiz, Hanefi?de hadise aykırı bir hüküm görürsek ne yapmalıyız?

Sual: diyorlar. Cahil bir kimse, delilden ne anlar ki?

Kitaplarda diyor ki:

M. Hadimi hazretleri buyuruyor ki:

Mesela hadis-i şerifte, buyuruluyor. Halbuki görünüşte Hanefi mezhebinin alimleri bu hadis-i şerife aykırı olarak imam arkasında fatiha okumayı yasaklıyorlar. Tahrimen mekruhtur, harama yakındır diyorlar. Şimdi biz hadisle amel edeceğiz diye imam-ı a?zamın ictihadını kabul etmeyecek miyiz? O zaman mezhepsiz oluruz.

(119) Allah, yemek zorunda kaldıklarınız dışında size neleri haram kıldığını tek tek açıklamışken, üzerine adının anıldığı hayvanları yememenizin sebebi nedir. gerçekten birçokları nefislerinin arzularına uyarak bilmeden saptırıyorlar. Şüphesiz senin Rabbin, haddi aşanları çok iyi bilir.

Seferde birinin başına bir taş isabet etti ve başını yaralayıp kemiğini kırdı. Uyurken de ihtilam oldu. Arkadaşlarına, diye sordu. Onlar da, dediler. O da gusledince öldü. Durumu Resulullaha anlattıklarında buyurdu ki:

Namazda kıraat farzdır ve hadis-i şerifte buyuruluyor. Neden Hanefilerin, hakiki kıraati bırakıp, kıraati hükmiye karar vermelerinin sebebini tam anlayamadım.

çok doğru.