?Allah?ım! Bunlar bilmiyorlar, benden evvel onları affet!? diye dua etmiştir.

?Ey Rabbim, ben Sana nasıl su içirebilirim? Sen ki, alemlerin Rabbisin!? diyecek. Bunun üzerine Allah Teala:

?Kıyamet günü aziz ve celil olan Allah şöyle buyuracaktır:

Yani Allah Teala, kullarına, kalbe bağlı olarak aklı kullanmaları hususunda ısrar etmektedir.

Kalbi kırık insanların, Cenab-ı Hak nezdindeki itibar ve mevkileri yüksektir. Rıza-yı ilahiye kavuşmak isteyenler, böyle mahzun gönülleri sevindirmelidirler. Nitekim Hazret-i Musa -aleyhisselam- birgün:

Mesnevi: ?Bu gönül evinin içinde kimin bulunduğunu biliyorsanız, bu gönül sahibinin kapısı önünde ettiğiniz terbiyesizlik nedendir?

Bilemez hali nice

?Rabbine karşı daima edebi muhafaza et! Hadiselerin, Cenab-ı Hakk?ın takdiriyle meydana geldiğini unutma. Arada vasıta olan ne varsa, sadece birer izafi sebepten ibarettir.?

Aynı gün içerisinde, bir peygamberle müsabakaya çıkmak gibi küfrün zirvesinden, Firavun?a meydan okumaya kadar iki zıt kutba erişen sihirbazlar, nihayet öyle bir iman vecdine sahip oldular ki, Firavun?un zulüm ve tehdidlerine karşı, bakiyi , faniye tercih ettiler de:

?Benim falan kulum, senden yiyecek istedi. Sen onu doyurmadın. Bilmez misin ki, eğer sen ona yiyecek verseydin, onu, ben yanımda bulacaktım.?

Allah Teala Hazretleri de:

Cenab-ı Hak, bu yüksek hali, yani ince, zarif ve rakik bir gönle sahip olabilmeyi cümlemize ihsan buyursun.

Ne kimse senden incinsin ne sen bir kimseden incin!..

Derviş balıkların ağzından birkaç inci alıp geminin ortasına attı. Kendisi de sıçrayıp havada iskemleye oturur gibi oturdu. Padişahların tahtlarına oturdukları gibi bağdaş kurmuş, havada duruyordu. Gemi de onun önünde gitmede idi. Gemidekilere seslenerek dedi ki:

Cafer Hazretleri:

?Aah! Rasulün nur-i dideleri !? dedi ve hasretle onları kucakladı.

Allah Teala buyuracak:

Allah Teala buyurdu ki:

Birgün, Kureyş?in ileri gelenlerinden birkaç kişi, Peygamberimiz?in yanında bulunuyorlardı. Hazret-i Peygamber de: «Belki bu Kureyş?in ileri gelenleri imana gelirler de maiyyetindekiler de hidayet bulurlar. ümidi içindeydi. Bu sırada, doğuştan ama olan müezzin Abdullah İbn Ümm-i Mektum yine geldi. Ama olduğu için Rasulullah?ın yanında kimlerin bulunduğunu bilmiyordu. Bundan dolayı, her vakitki ricasını tekrarladı. Misafirlerin yanında bu yersiz sualden Hazret-i Peygamber üzüldü ve sıkıldı. Başını öte tarafa çevirdi. Alaka göstermedi. Bu durumdan, Abdullah İbn Ümm-i Mektum?un gönlü hafifçe incindi. Bunun üzerine Abese Suresi?nin başında bulunan iki ayet nazil oldu:

Yani, ruhun asıl, cesedin ise bir gölge olduğunu anlamışlar ve bir an önce bu gölgeyi feda edip?fenafillah? makamına ulaşmışlardı

Rivayete göre Cafer-i Sadık Hazretleri?nin bir kölesi vardı. Kendisinin yakın hizmetlerini görürdü. Birgün köle, getirmiş olduğu içi çorba dolu bir kaseyi, kazara Cafer Hazretleri?nin üzerine döktü. Üstü başı çorbaya bulanan Cafer Hazretleri de, öfke ile kölenin yüzüne baktı.

Bir mü?min, muhatabına tesir edebilmek için haliyle, lisanıyla bir olgunluk kazanmalıdır ki, karşısındakinin yaptığı hatadan kendisini mes?ul addetsin. Bir doktorun vazifesi, hastaya kızmak değil, hastalığın tedavi çarelerini bularak onun şifaya kavuşmasına yardım etmek olduğu gibi; ehl-i tasavvuf, günahkara kızmak yerine onu kanadı kırık bir kuş gibi telakki eder, onları gönül saraylarına alırlar ve günaha olan nefretlerini günahkara taşırmazlar.

?Kur?an?da aynı yerde: insanların kusurlarını bağışlayanlar- da takdir buyuruluyor!? dedi.

Hadis-i şerifte buyrulur:

«Bu dünya, bir rüyadan ibarettir. buyurmuştur.?

Hadis-i şerifte, mazlumun ahından korkulması tavsiye edilmiş, mazlumun bedduasının bar-gahı uluhiyete vasıl olmasına hiçbir şeyin engel teşkil edemeyeceği bildirilmiştir. Bu sebeple zulümden içtinap etmek lazım gelir. Buna rağmen mazlum da, maruz kaldığı zulüm ve kötülüklerin kendi kötü huyunun bir başkasında akis ve tecellisi ile karşılaştığını düşünmelidir. Nitekim Mevlana, insanın iç ve dış dünyasındaki huzur ve huzursuzluğu diğer beyitlerinde şöyle ifade etmektedir:

İncitmemek, nispeten kolaydır. Ama incinmemek elde değildir. Zira o, bir gönül işidir. Dolayısıyla incinmemek, ancak fanilerden gelen ve kalblere saplanan zehirli okların tesirsiz kalması ile mümkündür. Bu da, nefs tezkiyesi ve kalb tasfiyesinin kemalindeki seviye nisbetindedir. Hazret-i Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, Taif?te taşlanıp hakaret gördüğünde melekler:

Hak Teala buyurur:

?Ya Rasulallah! Allah?ın Sana öğrettiklerinden bana da öğret!? diye yalvarırdı.

Zayıfa, fakire, sefile, yalnıza acımak ve onlara yaklaşmak, merhamet muktezasıdır. Lakin;

?Fahr-i kainatın ukba alemini teşrifleri ile benim üzerime öyle bir musibet geldi ki, karanlığın üstüne gelse, karanlığın rengi değişirdi.? buyurdular.

Ancak o alemlere rahmet olarak gönderilmiş olan yüce Peygamber, meleklerin bu teklifini kabul etmediği gibi şefkat ve merhamet duyguları içerisinde, mübarek yüzünü Taif tarafına çevirdi ve ahalisinin hidayet bulmaları için dua eyledi. (Bkz. Buhari, Bed?u?l-Halk, 7; Müslim, Cihad, 111)

«?Elinizi ve ayağınızı çaprazlama olarak kestireceğim.. Sonra da sizi afvetmeyip astıracağım! demişti.?

Cenab-ı Hak, ?Ona ruhumdan üfledim? (el-Hicr, 29; Sad, 72) buyurarak kendisine yaklaşmak için insana istidat vermiş ve onu en güzel şekilde?ahsen-i takvim? sırrıyla yaratmıştır. Bu yüzden Rabbimiz, kulunun istihkar edilmesinden, küçük görülüp incitilmesinden bile razı olmaz. Rivayet edilir ki, Muhyiddin-i Arabi hazretleri bir sahilden geçerken, testiyi başına dikip şarap içen bir genç gördü. Aynı genç bir yandan da yanındaki bir kadına taşkınlık ediyordu. Muhyiddin-i Arabi içinden şöyle geçirdi:

2. Ölümü.

Rasulullah?ın baş müezzini, Peygamber mescidinin bülbülü Hazret-i Bilal -radıyallahu anh-?ın hali ise çok daha başkaydı. Allah Rasulü dünyayı terkedince sanki dilini yuttu, ağzını bıçaklar açmaz oldu. Koca Medine kendisine dar geldi.

Eğer sen, Allah nuru ile baksaydın, kötülük hususunda başkasını ayıplar, başkasının kusurlarını görür de gaflete düşer mi idin?

Bir Peygamber aşığı olan Hallac-ı Mansur da taşlanırken:

?Rasulullah?a Mescid-i Şerif?te okuduğun ezana hasretiz. Onu işitmek istiyoruz. Okur musun? dedi.

?Namaz! Namaza dikkat ediniz! Malik olduğunuz hakkında Allah?tan korkunuz!? (Ebu Davud, Edeb, 123)

Peygamber Efendimiz?in müezzinlerinden Abdullah İbn Ümm-i Mektum -radıyallahu anh- zaman zaman Rasulullah Efendimiz?in yanına gelir:

Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- buyurdular ki:

Diğer hadis-i şeriflerde de:

Zulme maruz kalmış, gönlü incinmiş her kulun duası, iman veya küfür ehli olduğuna bakılmaksızın, Cenab-ı Hakk?a arzolunur ve en kısa zamanda kabul olunur. Zira mazlumun duası ile Cenab-ı Hak arasında perde yoktur. Peygamber Efendimiz, ashab-ı kirama böyle makbul olan mazlumların duasından sakınmalarını şöyle öğütlemişlerdir:

?Ey ulu kul! Sana bu yüce makamı ne yüzden verdiler? diye seslendiler.

?Ey ademoğlu!.. Ben senden yiyecek istedim, ama sen Beni doyurmadın!?

Büyüklerimiz der ki; Bizim dinimiz kıldan ince, kılıçtan keskin. Hakikaten çok ince... Rabbim Feraset sahibi kullarından eytlesin ya da onlardan ayırmasın bizleri.

Mevlana hazretleri, gül ile adeta şöyle hasbihal eder:

Kul diyecek:

Allah?ın bir mahlukunu rencide eden bir muamelenin, o mahluktan önce Cenab-ı Hakk?ın gadabını tevlid edeceğini düşünmek gerekir. Çünkü Allah, mahlukatına muhabbette haristir. Bundan dolayıdır ki, günahkar, yani Rabbine asi olan bir kulun bile günah ve kusurunun zikredilip şüyu bulmasını menetmiş ve bunu?gıybet? namıyla, ağır günahlardan biri olarak ilan buyurmuştur.

İncitmemek hususunda hadis-i şerifte buyrulur:

Yine aynı şekilde bir kişi, Peygamber Efendimiz?e:

?Söyle canımın canı, söyle!? deyince:

Bir gemide bir derviş vardı. Yükü ve eşyası yoktu. İyi huylarından, mertlik ve insanlıktan bir yastığa dayanmıştı. Gemi suların üzerinde akıp giderken, bir ara gemide bir kese altın kayboldu. Derviş ise o sırada uyumuştu. Herkesi aradılar, bulamadılar; biri de o dervişi gösterdi. Ve:

Dikenle beraber bulunduğum için neden gama düşeyim, neden kendimi kedere salayım? Ben ki gülmeyi, o kötü huylu dikenin beraberliğine katlandığım için elde ettim. Onun vesilesiyle, aleme güzellikler ve hoş kokular sunma imkanına kavuştum?

Zira bir mü?min, Cenab-ı Hakk?ın huzuruna, hiç kimseye eziyet etmeyince vera ile; kalbini Rabbe yöneltip kimseden incinmeyince vefa ile; yaptığı salih amellere herhangi bir faniyi ortak etmeyince de ihlas ile gelir?

Halid-i Bağdadi Hazretleri buyurur:

Ehl-i gönül buyurur:

?Akıl etmezler mi? Düşünmezler mi? buyurur.

?Onun aklı nasıl? buyururlardı.

?Ne oldu, Rasulullah dünyayı yeniden mi teşrif etti.? diye birbirine soranlar, ağlayanlar, hıçkıranlar?

İnsanı olgunlaştıran, meşakkatler ve mahrumiyetlerdir. Her külfetten kaçınmak tembellik, bencillik ve iradesizliktir. Doğru olan, katlanılan külfetle elde edilecek netice arasında bir muvazenenin mevcut olup olmadığına dikkat etmektir.

?Haydi bağışladım seni!..? dedi.

Rabbimiz, Rasul-i Ekrem Efendimiz?in, sahabe-i kiramın ve onların izinden yürüyen evliyaullahın muhabbetiyle gönüllerimizi nurlandırsın! Peygamber Efendimizi yakinen tanımayı, ahlak ve şahsiyetinden layıkıyla istifadeyi nasib eylesin. Onun ulvi muhabbetini kalbimize hiç tükenmeyen, durmadan ziyadeleşen bir azık eylesin!.. Amin?

Sami Efendi Hazretleri, Daru?l-Fünun Hukuk Fakültesi?ni yeni bitirmişti. Onun güzel halini ve tertemiz siretini pek beğenen bir Allah dostu:

Yasin-i Şerif?in ikinci sayfasının sonunda (13-27. ayet-i kerimelerde) belirtilen Habib-i Neccar hadisesi, bu halin kahramanlığını ifade eden ne güzel bir misaldir. Habib-i Neccar, halkına hakkı tavsiye etmesinden dolayı taşlanarak şehid edildi. Kur?ani ifadeyle hayata veda ederken ilahi perdeler açıldı:

?Ey Rabbim, Sen Rabbü?l-alemin iken, ben Seni nasıl ziyaret ederim?

?Bu gönül evinin içinde kimin bulunduğunu biliyorsanız, bu gönül sahibinin kapısı önünde ettiğiniz terbiyesizlik nedendir?

?Rasulullah, ama geldi diye yüzünü buruşturdu ve başını çevirdi.? (Abese, 1-2)

?Eşhedü en la ilahe illallah?a gelince Medine çalkalandı.

Ak sakallı pir hoca

Bir başka hadis-i şerifte Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyururlar:

? Ey Allah?ın Rasulü! Dilersen, şu iki dağı birbirine çarpıp buranın zalim halkını helak edelim.? demişlerdi.

Öğle vakti Hazret-i Bilal, Mescid-i Nebevi?de eskiden ezan okuduğu yere çıktı.

?Eşhedü enne Muhammeden Rasulullah!? da ise artık bütün halk sokaklara dökülmüştü.

?Sizin için okurum.? dedi.

buyurarak, aynı gerçeğe işaret etmişlerdir.

Rasul-i Ekrem -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz?in dünyaya veda anında, fem-i muhsinlerinden sadır olan şu son sözleri ne kadar manidardır:

?İnsanlar arasında kendini bilenler, şu üç vasfa sahip olanlardır:

2- Mazlumun duası,

«? fakire varırsan , ondan vazgeç ve onu affediver ! Umarım Allah da bizi affeder. derdi.

«?Ey Allah?ın Rasulü! Hizmetçimi ne kadar affedeyim? diye sordu.

Israrlara dayanamayan Bilal, nihayet sabah ezanı için boynu bükük, gözü yaşlı minareye çıktıysa da boğazına tıkanan hıçkırıklardan, ezanı okuyamadan geri indi. Ebu Bekir -radıyallahu anh- daha fazla ısrar etmedi.

Kudsi bir hadis-i şerifte şöyle buyrulmuştur:

?Ya Rasulallah! Çok şey belleyecek gücüm yok! Bana, saadetime mucib olacak kısa bir şey buyur!? deyince, ona da:

Bize yapılan fenalıkları unutmak, affetmek olarak gerçekleştirildiği takdirde, bu daha büyük bir fazilettir. Çünkü kul, affede affede ilahi affa mazhar olur. Ayet-i kerimelerde buyrulur:

İncinmemek hususunda hadis-i şerifte buyrulur:

-Hakkın ve hukukun yok olduğu bir düzende, ?merhamet fukarası

Birgün, kendilerine ma?ruzatta bulunmak üzere dertli bir kadıncağız geldi. Tam meramını anlatmaya başlamıştı ki, kadından gayr-ı iradi olarak, kaza ile gaz sancısı neticesinde çirkin bir ses sadır oldu. Kadın bir mum gibi eridi, adeta mahvoldu. Hatem Hazretleri ise, kadının mahcub olup müşkil durumda kalmaması için hiçbir şey duymamış gibi kendisini işitmezliğe verdi ve elini kulağına götürerek:

İki şeyi unutma:

Dil, nazargah-ı Celil-i Ekber est? buyurmaktadır.

?Ey kendisi için Rabbimin Bana sitem ettiği zat, merhaba!? (Vahidi, Esbabu Nüzuli?l-Kur?an, s. 471) diye buyururlardı.

keşke her insan bunu hayatında yapsa,

İnsan, eşref-i mahlukat, yani yaratılmışların en mükemmelidir. Onun kalbi ise nazargah-ı ilahidir. Hadis-i kudsi olarak nakledilen bir rivayette, ?Ben yere göğe sığmam. Bir mü?min kulumun kalbine sığarım.? buyrulmaktadır. Bütün bunlar, insanın muhterem mevkiini ifade etmekte ve onun hatırını veya kalbini kırmanın, ne derece ağır bir cürüm olduğunu ifade etmektedir.

Gönül, Cenab-ı Hakk?ın nazargahıdır. Nefsin en büyük cinayeti bir gönül kırmaktır. Bundan dolayı Mevlana hazretleri başka bir beytinde:

Lakin karşılaşılan kötülüklerin bir kısmı da, yukarıda zikredildiği gibi muhatabın istihkakı ile gerçekleştiğinden böyle hadiselerde nefsi yoklayıp kendini hesaba çekmek lazımdır. Bu sebeple konuşmadan evvel ağzımızdan çıkacak lafızlara dikkat etmelidir. Zira maksad, kalplere hançeremizden dökülen dikenler saplamak değil; kalpleri kalbimizin içinde saklamak olmalıdır. Davranışlarımız da sözlerimizi te?kid etmeli ve her halimizden çevremize güzellikler yansımalıdır.

Hasan -radıyallahu anh-:

?Bilgisizliğimiz, körlüğümüz yüzünden, Hakk?ın velilerini hor görmek, onları incitmek istiyoruz.?

Dolayısıyla tasavvuf, incitmemek bahsi üzerinde ziyadesiyle durur. Öyle ki, incinmemek derecesinde?

Halife Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh-, Bilal?e ezan okuması için defalarca yalvardı. O peygamber aşığı, dertli Bilal, şu cevabı verdi:

Bilal -radıyallahu anh-, Allah Rasulü?nün aziz hatıralarıyla dolu Medine?de daha fazla duramadı, o sabah namazından sonra derhal yola çıktı. Şam?a gitti. Bir an evvel Rasulullah?a kavuşmak hasretiyle, serhad boylarında şehadet peşinde muharebelere iştirak ediyor, ancak takdir-i ilahi gereği, her defasında gazi oluyordu. Bu minvalde seneler geçti.

?Beni kalbi kırıkların yanında ara!..? buyurdu.

?Musa -aleyhisselam- Cenab-ı Hakk?a bir ilticasında:

Bu hadiseden sonra, Rasulullah Efendimiz Abdullah İbn Ümm-i Mektum?u ne zaman görse:

?Bir iyiliği açıklar yahut gizlerseniz veya bir kötülüğü affederseniz, şüphesiz Allah da ziyadesiyle affedici ve kadirdir.? (en-Nisa, 149)

?Bana cennete götürecek bir şey öğret!? deyince; Fahr-i Kainat Efendimiz:

?Güçlü ve kuvvetli pehlivan herkesi sallayıp yere yatıran değildir. Asıl kahraman kişi, öfke zamanında kendini tutandır.? (Buhari, Edeb, 102; Müslim, Birr, 106-108) buyrulmaktadır.

?Ya Eba Bekir! Benim arzumu sorarsan, Rasulullah?tan sonra ezan okumaya takatim kalmadı. Beni zorlama. Ne olursun, beni kendi halime bırak!..?

?Geldim Ya Rasulallah, geldim işte!? dedi.

?Ama Firavun bilmiyordu ki, o sihirbazlar, korku ve endişeden kurtulmuşlar, ilahi esrar ve hakikate vakıf olmuşlardı.?

En büyük firaset, istikbal bilmecesini çözmektir. Onu çözen kimse de artık hiçbir faniden incinmez, hiç kimseyi de incitmez. Her hadisedeki murad-ı ilahiyi ve ezel-ebed sırrını sezer. Hak rızasına göre davranır.

?Size iyilik yapanlara karşı iyilik yapmak, fenalık yapanlara da fenalık yapmak meziyet değildir. Asıl meziyet, size fenalık yapanlara karşı aynı şekilde mukabelede bulunmayıp iyilik yapabilmektedir.? (Tirmizi, Birr, 63)

?Sen, kendi huyunun, tabiatının derinliklerine inseydin, kötülüğün, ahlaksızlığın senden, kendinden olduğunu anlardın.

?Evladım, bu tahsil de güzeldir ama, sen asıl tahsili ikmal etmeye bak. Seni irfan mektebine kaydedelim, orada da gönül ilimlerini ve ahiret sırlarını öğren!..? dedi.

1- İftar edinceye kadar oruçlunun duası,

«?Hizmetçiyi ne kadar affedeyim? diye sordu. Aleyhissalatu vesselam Efendimiz susup cevap vermedi. Adam tekrar:

?Efendim! Kur?an?da: « öfkelerini yenenler- takdir buyuruluyor!? dedi.

Bilal -radıyallahu anh- da:

Firaset, peygamberlerin sıfatlarından bir cüzdür. İnce bir zeka ile muhatabın aklının seviyesine göre davranmaktır. Zira bir kimseyi sevindiren bir davranış, diğer bir kimseyi üzebilir. Dolayısıyla insan terbiyesi, onun psikolojik durumunu tespit edebilmek ve hadiselerin iki-üç merhale sonrasını hesap edebilmekten geçer.

?Zararı yok! dediler: hiç şüphesiz ki biz, Rabbimize döneceğiz!?

Hasılı incitmeme ve incinmeme hususunda kalbi seviyemiz: ?Seni öldürmeye gelen, sende dirilsin.? düsturunu gerçekleştirebilecek bir kıvamda olmalıdır.

Dokuna sinesi Allah okuna

Mevlana -kuddise sirruh- bu hadisenin deruni veçhesini de şu şekilde tahlil eder:

-Geniş imkanlarını, ?fani ve taşkın zevk saltanatına esir eden

Cenab-ı Hak, ayet-i kerimelerde sık sık:

?Ka?be bünyad-ı Halil-i Azer est

Yine cennet hanımlarının efendisi Fatıma annemiz, mübarek babaları Rahmet Peygamberi?nin fani ayrılığından o kadar mahzun oldular ki:

Bu beyit, kavimlerin zillete sürüklenmelerinin belli başlı sebeplerinden birinin, peygamber veya bir Allah dostunu incitmek olduğunu ifade etmektedir. Allah katında makbul olan bir kula ihtiram eden, onun değerini bilip takdir eden şahıs veya zümreler de aksine şeref ve itibarlarının artmasıyla mükafatlandırılırlar, demektir.

?Ey insan, başkalarından gördüğün zulümler, kötülükler, senin kendi kötü huyunun onlardan aksetmesidir, görünmesidir.? (c.1, 1318)

?Gül, o güzel kokuyu diken ile hoş geçindiği için kazandı. Bu hakikatı gülden de işit. Bak, o ne diyor:

?Oysa bir Allah adamının, yani bir peygamberin veya velinin gönlü incinmeyince, Allah hiç bir kavmi rezil ve rüsvay etmemiştir.?

hayatımıza uyguluyabilirsek ne mutlu bizlere:)

?Allah Teala, öfkesini tutanın ayıbını örter!? (İhya, III, 372)

?Eğer sana bir diken batmış ise, bil ki o dikeni sen dikmişsindir! Şayet yumuşak ve latif kumaşlar içinde isen, o kumaşı da sen dokumuşsundur!?

Mesnevi: ?Her zahmete kızmada, öfkelenmede, her terbiyesize kin gütmedesin. Peki ama, cilalanmadan nasıl ayna olacaksın? (c.1, 2980)

Rabbimiz buyuracak:

Cihan bağında ey akil, budur makbul-i ins ü cin;

?Falan kulum senden su istedi. Sen ona su vermedin. Bilmiyor musun, eğer ona su vermiş olsaydın, bunu Benim yanımda bulacaktın!? buyurur.

?Bak, o küçümsediğin, günahkar ve hakir gördüğün genç, dört kişiyi birden kurtardı. Ya sen ne yaptın!? Bir kişi bile kurtaramadın!..?

?Bacım, kulağım zor işitiyor; biraz yüksek sesle söyle! Duyamadım? dedi.

Gerçi bir insanın maruz kalacağı ibtilalar ve su-i muameleler, her zaman onun vaki bir hatasının neticesi değildir. Öyle olsaydı, ma?sumiyet sıfatı olan enbiya, hiçbir kötü muameleye maruz kalmazdı. Bu ibtilalar, kimi zaman imtihan alemi olan dünya hayatının iktizası, kimi zaman da kişinin manevi tekamülüne yardımcı olmak gayesine matuftur.

Buna tarihten bir misal vermek gerekirse, Firavun?un sihirbazları Hazret-i Musa?nın ulviyet ve ruhaniyetteki kudretini fark ederek:

Hazret-i Bilal ise, boğazına saplanan hıçkırıkları zaptetmeye ve ezan-ı Muhammedi?yi tamamlamaya çalışıyordu. Fakat ne mümkün? Neredeyse hıçkırıktan boğulacak. Kendisini tutamadı, bitkin ve gözü yaşlı bir halde, olduğu yere bir külçe gibi yığıldı kaldı.

?Allah indinde rızaya nailiyet için bir kulun öfke yudumunu yutmasından daha sevaplı bir yudum olmaz!? (İhya, III, 392)

sefil ruhlara?,

Yani Ka?be, Azer?in oğlu Halil İbrahim?in inşa ettiği bir yapıdır. Gönülse o yücelerin yücesi olan Cenab-ı Hakk?ın nazargahıdır. Binaenaleyh nazargah-ı ilahi olan gönlü yıkmak, Ka?be?yi yıkmaktan daha büyük bir cürüm olarak görülmüştür.

?Firavun, o anda sihirbazların korkacaklarını, ürkeceklerini ve titreyerek kendisine boyun eğeceklerini sanmıştı.?

?Haydi gidin; gemi sizin olsun Hak benim olsun! O, ne beni hırsızlıkla suçlar, ne de beni kusurlarımı açığa vuran birisinin eline bırakır.?

?Ya Rab! Seni nerede arayayım? diye niyazda bulunmuştu. Allah Teala da:

? Sen af yolunu tut, iyiliği emret ve cahillerden yüz çevir.? (el-A?raf, 199)

Şair diliyle bu incelik şöyle anlatılmıştır:

?Ey Musa, önce sen mi asanı atarsın, yoksa biz mi atalım? diye sordular.

?Ya Bilal! Senden bir şey rica etmek istiyorum, yapar mısın? dedi. Hazret-i Bilal -radıyallahu anh-:

Üçüncüsü de iyiliği Allah?ın rızası için yapıp karşılığını beklemeyen bir kalb?

Bunun üzerine Cafer-i Sadık Hazretleri:

Mesnevi: ?Önemli olan gül tabiatlı olabilmektir. Yani bu dünya bahçesinde, dikenleri görüp, onlardan incinip dikenleşmek değil, araya kış gibi çileler girse bile onları bahar iklimiyle kucaklayarak, bütün aleme bir gül olabilmektir.? (c.3, 3259)

Bu yüksek haller, bir firaset meselesidir. Yoksa insan, farkına varmadan nice çamlar devirir. Yani öz olarak ille firaset, ille firaset?

?Öfkelenme!? (Buhari, Edeb, 76; Tirmizi, Birr, 73) buyurdu.

2. Kendi ad ve sıfatlarını söylemekten edeb edenler,

3. Halık?ın mahlukuna merhamet ve şefkat ile nazar edenler.?

-Zulüm pençesi altında mazlumları inim inim inleten?zalimin vicdanına?,

Hayat kitabının öfke faslı, bir facia tarihidir. Bu vahim tehlikeden kurtuluş çaresi, bu hoşa gitmeyen feveran karşısında kardeşlik ve sabır gücünü kullanmak, muvazeneyi bozmadan sükunete bürünmektir.

Kamil insan, o kadar mükemmel bir ahlak ve tabiata sahip olmuştur ki, -Allah için müstesna- hiç kimseye kızmaz, hiç kimseden kırılmaz. O:

?Bir adam Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-?e gelerek:

Hazret-i Hasan -radıyallahu anh-:

?O takva sahipleri ki, bollukta da darlıkta da Allah için infak ederler; öfkelerini yutarlar ve insanları afvederler. Allah da ihsan sahibi olanlara muhabbet eyler.? (Al-i İmran, 134) sırrına ermiştir.

?İnsana günah olarak, müslüman kardeşini küçük görmesi yeter? (Müslim, Birr, 32)

3- Adaletli devlet reisinin duası.?

?Üç kişi vardır ki, Allah onların dualarını reddetmez:

?Ey Rabbim, ben Seni nasıl doyururum?! Sen ki, alemlerin Rabbisin!?

Fakat bu alemde olup biten hadiseler karşısında, bu kadar hayırhah bir nazara ve hissiyata malik olmak kolay değildir. Bunun için, ?nefs-i emmare?den başlayan yolculukta, zirve olan?nefs-i kamile?ye doğru bir hayli yol katetmek lazımdır.

?İbtila, belaya uğrayış bir hastalıktır, belaya uğrayan kişiye acırlar, ama ahmaklık öyle bir hastalıktır ki başkalarını da yaralar ve incitir.?

?Onlar, felek havanında yüz kerre dövülüp un haline gelseler dahi, artık gölgelerini kendilerinden ayırt etme irfan ve basiretini göstermişlerdi.?

Bu olaydan sonra, Hatem hazretleri, ?Hatem-i Esamm? diye yadedildi.

Diğer bir ayet-i kerimede de:

?Ya Bilal! Bu cefa nedir? Beni ziyaret edecek vakit hala gelmedi mi?

Bunun üzerine köle:

Bir gönül yıkar ise

?Bir adam: «Vallahi, Allah falancayı mağfiret etmeyecek! diye kestirip attı.

«Falancayı mağfiret etmeyeceğim hususunda, yemin eden de kim? Ben onu mağfiret ettim, senin amelini de iptal ettim!.. buyurdu.?

?Evladım, o mektebde nasıl eğitim yaparlar, ne öğretirler bilemem. Ama bildiğim bir şey var ki, bu tahsilin ilk dersi incitmemek, son dersi de incinmemektir?

? dediler ki: «?Bize gelen açık açık mucizelere ve bizi yaratana, seni tercih edemeyiz. Dolayısıyla sen, yapacağını yap! Sen, ancak bu dünyada hükmünü geçirebilirsin! ?

?Mazlumun duasından sakınınız. Zira onun duasıyla Allah Teala arasında perde yoktur.?

?Senin öfke ateşin bu dünyada bile seni yakar, yani zillete düşürür. Ondan doğan cehennem ateşi ise bu zilletin neticesi olarak seni ahirette de ebedi olarak yakar.?

İki şeyi de unut:

Tam bu esnada, Rasul-i Ekrem?in torunları Hazret-i Hasan ve Hazret-i Hüseyin çıkageldi. Onları gören Bilal, mezarın üzerinden kalkarak:

?Bilmedin mi, falan kulum hastalandı, fakat sen onu ziyaret etmedin. Bilmiyor musun, eğer onu ziyaret etseydin, yanında Beni bulacaktın!..?

Mesnevi: ?Bir Hak dostunun, yani bir peygamberin veya velinin gönlü incinmedikçe, Allah, hiç bir kavmi rezil ve rüsvay etmemiştir.?

Ebu Hureyre?den nakledilen bir hadis-i kudside de Peygamber Efendimiz şöyle buyurmaktadır:

Bu kıssadan hisse çıkaran Hazret-i Mevlana şöyle ifade buyurur:

Dertli ve yanık bağrından öyle bir?Allahü Ekber, Allahü Ekber!? dedi ki, koca Medine Allah Rasulü?nün tedaisinden zangır zangır titredi. Dağlar taşlar bu yanık sada ile inledi.

?Ahmaklar, insan yapısı mescide saygı gösterirler de, gönül sahiplerine bigane kalarak onların gönüllerini kırarlar.

İşte bu, firasettir. Bizim de böyle davranmamız için Alemlerin Efendisi tarafından gönüllerimize takdim edilmiş yüce bir haldir. Bu hale erenler, Allah dostu olurlar. Onun için hiçbir Allah dostu, ahmak olmaz. Hiçbir ahmak da Hak dostluğuna yükselemez.

Emek yimesün hacca

«Allah, gönlü kırıklarla beraberdir.

Böylece kadıncağız, gayr-i ihtiyari vaki olan kusurunun gizli kaldığını düşünerek rahatladı. Meramını yüksek sesle tekrar anlatmaya başladı.

Peygamber Efendimizi yakından tanıyan sahabiler ise, O?nu hayranlıkla seyrettiler. Bu halin zirvelerinden biri olan Hazret-i Ebu Bekir ise O?nun yanındayken bile O?na hasret içinde kalır ve O iki cihan güneşini hayranlıkla seyrederdi.

hodgamların rezil ruhuna? daha çok acımalıdır. Zira onlar, akıbette, yani ebedi ahiret aleminde en büyük kaybedenler olacaktır.

?Ümmet, Rasulullah?tan sonra, bir de O?nun müezzininden de mi mahrum olsun? diyordu.

?Allah?ın sizi affetmesini istemez misiniz?..? (en-Nur 22)

Böylece bir Hak dostuna rüçhaniyet tanıyarak yapılan bu iltifatın bereketiyle hidayete erdiler. Buna rağmen, bir peygamberle müsabakaya cür?et etmenin bedeli olarak da cezaya çarptırıldılar, adeta manevi kısasa uğradılar. Malum olduğu üzere onlar, Firavun?un emriyle, önce işkenceye maruz kalmış ve sonra da kolları, bacakları çaprazlama olarak kesilerek şehid edilmişlerdi.

Tam o sırada denizden bir feryad duyuldu:

Firaset nedir?

?Ya Rabbi! Masum kulunu suçlu buluyorlar, halimi Sana arzediyorum!? diyerek Hakk?a iltica etti.

Bu misaldeki inceliği ve ahlaki seviyeyi, sadece kitaplardan edinilen malumatlarla hayata geçirmek elbette ki mümkün değildir. Hatem Hazretleri?nin sergilediği bu nezaket ve incitmeme duygusu, onun Cenab-ı Hakk?ın Rahman, yani merhamet ve?Settaru?l-uyub? yani?ayıpları örtücü? sıfatından aldığı hisseyi, ancak ahlaka inkılab ettirebilmiş olmasıyla izah edilebilir. Böyle davranışlar, özellikle tasavvufta?Allah?ın ahlakıyla ahlaklanma? şeklinde tabir olunmuştur.

?Ey ademoğlu! Ben senden su istedim, Bana su vermedin!?

İkincisi, incinmeyen bir kalb,

1. Allah?ı ve

?Batıyoruz, İmdad!..?

Para sahibi, derdinden dolayı, yok yere onu uyandırdı. O masum dervişe itham dolu bakışlarla:

Bu, gerçek tahsil ile, yani manevi terbiye neticesinde elde edilen kalb-i selime ait bir haldir.

?Her gün yetmiş defa affet!? cevabını verdi. (Ebu Davud, Edeb, 123-124/5164; Tirmizi, Birr, 31/1949)

Bu defa da köle:

Hazret-i Mevlana?nın naklettiği şu hikaye, bu gerçeği ne kadar güzel yansıtır:

Gemide bulunanlar:

?Ah, keşke kavmim, Rabbimin beni bağışlayıp ikramlara garkettiğini bilseydi!? dedi. (Yasin, 26-27)

?Ahmaklar, insan yapısı mescide saygı gösterirler de, gönül sahiplerinin gönüllerini kırmaya çalışırlar.?

?İnsan, mahlukat içinde kendisini en aşağı bilmeli, mütevazi olmalı; ama ben herhalde şu günahkar gençten daha üstünüm. Şarap da içmiyorum, laubali hareketler ve ahlaksızlıklar da yapmıyorum.?

Peygamber Efendimiz de; o temiz yürekli sahabisini kırmaz, tatlılıkla bütün sorularına cevaplar verirdi.

?Her kim Benim veli bir kuluma düşmanlık ederse, Ben ona karşı harb ilan ederim. Kulum, kendisine emrettiğim farzlardan daha sevimli herhangi bir şeyle Bana yakınlık sağlayamaz. Kulum Bana nafile ibadetlerle de durmadan yaklaşır; nihayet Ben onu severim. Kulumu sevince de Ben onun işiten kulağı, gören gözü, tutan eli ve yürüyen ayağı olurum. Benden ne isterse, mutlaka veririm, Bana sığınırsa, onu korurum.?

?İnsanlara borç para veren cömert biri vardı. O kişi, hizmetçisine:

Firasetin şaheseri, ölüm bilmecesini halletmenin gayreti içinde olmakla başlar. Zira fani alemde sırlara ve hakikate arif olabilmek, ancak?ölmeden evvel ölebilmekle? mümkündür. Yani nefsani ve dünyevi arzulardan vazgeçebilmek zaruridir. Hak dostları, bu hususta şu düsturlara riayet ederler:

Mesnevi: ?Bazıları peygamberlerle cenk etmeye kalkıştılar. Onların bedenlerini gördüler; onları basit insan sandılar.?

Hazret-i Bilal telaşla uyandı. Derhal devesine atlayıp engin çöllere daldı. Yalnız başına günlerce yol aldıktan sonra, nihayet nurlu Medine?ye geldi. Hiç kimseye görünmeden derhal Rasulullah?ın kabrine koştu. Mezarın üzerine kapandı. Yüzünü gözünü mezarın toprağına sürerek, gözyaşları içinde:

hadi gel incitme ve incinme toplumun tüm fertleri manevi açıdan bu bilince ulaşması gerekirki incinmeyesin ama onlar incitsede sen incitme

Bir gece, rüyasında Hazret-i Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-?i gördü. Rasul-i Ekrem şöyle buyuruyordu:

incitmemek ve incinmemek.

?Rabbimiz! Bize bol bol sabır ver ve müslüman olarak canımızı al!?

İnsanın gül olması, ?mahz-ı hayır? ile hallenmesi demektir. Böyle olanlar yılana bile baksa onu uysallaştırabilirler.7 Çünkü Hak dostları, Allah?ın hiçbir mahlukuna kin ve nefretle nazar etmezler. Kötülüklere karşı tabii olarak vaki olan buğzları bile muhatabı aşan bir sırriliğe mazhardır. Böylesine, ?buğz-ı fillah? yani?Allah için kızmak? denilir.

?Ey insan, bu dünya bir uyku ve rüyadan ibarettir. Sen oradaki cümbüş ve debdebeye sakın aldanma! Şayet rüyada elin kesilse veya vücudun lime lime doğransa bile korkma! Zira Hazret-i Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-:

Müslüman olmanın gereklerinden belkide en önemlisidr bu kimseyi incitmemek ve kimseden incinmeyecek bir hayat yaşamak, Tek önderimiz olan Allah rasulüde bu konuda bize yine tek önder olmuş, kendisine yapılan her türlü fiili ve kavli ahakretleri darbeleri bir anda unutarak kimseyi incitmemiş yükse imanın gereği onları affetmiştir.

?Rahman?ın kulları onlardır ki, yeryüzünde tevazu ile yürürler ve kendini bilmez kimseler onlara laf attığında, «Selam! derler .? (el-Furkan, 63)

Gemidekiler, dervişe gönül kırıcı bir şekilde davranmışlardı. O temiz gönlün sahibi, yani Hak Teala ise, onun kırılmasına razı olmadığından, balıklara emretti ve o anda denizin her tarafından sayısız balık başını çıkardı. Her birinin ağzında, çok kıymetli iri bir inci vardı. Her birinin ağzında bir inci vardı ama ne inci? O incilerden her biri, bir memleket geliri değerinde idi. Allah tarafından lutfediliyordu. Kimsenin o incilerde hakkı yoktu.

?Senin hiddet ateşin, burada, insanlara kasteder. Bu kasdının eseri olarak doğan cehennem ateşi ise sana ahirette ve ebedi olarak saldıracaktır.? (c.3, 3472-3474)

?Haydi git, hürsün artık; seni Allah için azad ettim!..? dedi.

Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh- ise, Rasulullah hasretiyle Bilal?den o güzel demlerin ezanını ısrarla istiyor:

?Şu uyuyan fakiri arayalım.? dedi.

Hak dostluğunun bir nişanesi olarak, kendini şehid eden kavminin gafletine ve zavallığına acıdı.

«? Ya Rab! Seni nerede arayayım? dedi.

Ebu?l-Kasım el-Hakim?e, kalb-i selimin sıfatlarını sorduklarında şunları söylemiştir:

?Bu gemide bir kese altın kayboldu. Herkesi aradık; bulamadık. Sıra sende! Hırkanı çıkar, soyun da, halkın şüphesi kalmasın.? dedi.

Cenab-ı Hak buyuracak:

Hiç şüphesiz bu hadise, ümmeti irşad için Hazret-i Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-?in şahsında sergilenmiş ilahi bir örnektir. Bununla, bütün ehl-i imana, böyle mevzularda takip etmesi gereken istikamet gösterilmiştir. Dolayısıyla Hak dostları, bu mesele üzerinde, yani incitmeme hususunda titizlikle durmuşlar ve gönülleri birer nazargah-ı ilahi, yani bir bakıma manevi kabetullah olarak addetmişlerdir. Zira, kim gönül kabesine zarar verirse, hakikatte onun sahibini incitmiş olur. Bu itibarla denir ki:

?Ayetin sonunda: -Allah ihsanda bulunan, iyilik eden kimseleri sever!- buyruluyor!? dedi.

Mesnevi: ?İnsanı inciten kişinin, Allah?ı incittiğinden haberi yoktur. O bilmiyor ki, bu küpün suyu, Hakk ırmağının suyu ile birleşmiştir.? (c.1, 2520)

Peygamberleri sadece hemcinsleri olan insanlardan bir fert olarak telakki edip onlardaki ilahi tecelli, hikmet ve nasibi görmeyenler, nefislerini edebsizlik ve saygısızlığa sürüklenmekten kurtaramazlar. Bu, tarihte de daima böyle olmuştur. Peygamberleri, ilahi memuriyetleri ve bunun neticesi olan manevi dünyaları itibariyle kavrayamayanlar, itaat ve teslimiyet noktasına ulaşamayıp küstahlıkları sebebiyle zelil olmuşlardır. Ebu Cehiller, Ebu Lehebler, Hazret-i Peygamberi kendileri gibi etten bir kalıp zannettiler de bu idrak noksanlığının kurbanı olarak helak edildiler.

O zaman Cafer-i Sadık Hazretleri:

?İnsanı inciten kişinin, Allah?ı incittiğinden haberi yoktur. O bilmiyor ki bu küpün suyu, Hak ırmağının suyu ile birleşmiştir.?

?Kalb-i selimin üç vasfı vardır:

Bu kıssada da anlatıldığı üzere, zahiri davranışlarını gördüğümüz birtakım kişilerde, göremediğimiz bazı kabiliyet ve cevherler olabilir. Peygamberlerin dışında, hiç bir kimsenin son nefes garantisi yoktur. Bu bakımdan tasavvuf ehli, Allah?ın kullarını istihkarı, kalbin cinayeti olarak kabul etmişlerdir.

Bu sefer köle:

?Öfkemi yendim!? dedi.

Sonunda adam Allah?a kavuştu ve Allah da onu affetti.? (Buhari, Enbiya, 54; Müslim, Müsakat, 31)

Hazret-i Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-?e bir kimse methedildiği zaman:

?Mana sultanlarına saygı gösterdiğim için verdiler. Yoksullara karşı da hiç kötü zanna kapılmadım. O latif ve nefesi hoş yoksullar yok mu; ?Abese? Suresi, onları yüceltmek için geldi. Onların yoksulluğu dünyalık için veya dünyaya sarılmak için değildir. Onların dünyada Hak?tan başka hiç bir şeyi olmadığından, onlar yoksulluğu benimsemişlerdir.? dedi.

İbn-i Ömer -radıyallahu anhüma- anlatıyor:

Birincisi, incitmeyen bir kalb,

Yunus Emre hazretleri de

?Mel?un ve zalim Firavun, sihirbazları, imanlarından dolayı ölümle tehdid ederek:

Bu ölçüyle layık olmadığı bir muameleye maruz kalan insan, hemen öfkelenmek ve mukabelede bulunmak yoluna gitmeden, kendisine yönelen tarize müstahak olup olmadığını idrak edebilmek için nefsini hesaba çekmelidir. Eğer maruz kaldığı kötü muamele, ona müstahak olmadığı halde vaki oluyorsa, bu yolda sabretmek olgunlukta bir basamaksa, şükredip bu haksız muamelenin failine acımak son merhaledir. Bu ise kolay olmadığından, böylesi pehlivanlar nadirdir.

Bu sesi duyan genç, elinden testiyi atarak kaşla göz arasında denize fırladı ve birkaç dakika içinde boğulmak üzere olan dört kişiyi kurtararak sahile taşıdı. Sonra da olan biteni hayretler içinde izleyen İbn-i Arabi hazretleri, biraz önce aklından geçen tereddütlerine cevap buldu ve:

Fukara kalbine her kim dokuna

?Ey ademoğlu! Ben hasta oldum, Beni ziyaret etmedin!?

«? Beni, kalbi kırıkların yanında ara. ? (Ebu Nuaym, Hilye, II, 364)

Mesnevi: ?Sen hiddete kapılıp, gönüller kırmış, onlara ateş düşürmüş isen, o ateş senin için cehennem ateşinin mayası olur.?

1. Rüzgarı bile incitmeyenler,

1. Sana yapılan fenalıkları

2. Yaptığın hayır ve iyilikleri.

Ardından da ekledi:

Firavun, ellerini ve ayaklarını kesmek suretiyle sihirbazları ağır bir işkenceye uğratırken onlar, imanlarının zaafa uğramasından endişe ederek, Cenab-ı Hak?dan canhıraş bir şekilde sabır ve imanda sebat niyaz ettiler:

Bu defa Fahr-i Kainat Efendimiz :

Mesnevi: ?Yeryüzünde bir zayıf, bir zavallı eman diyecek, Hakk?tan yardım isteyecek olursa, gökyüzü ordusuna bir gürültü düşer.? (c.1, 1315)

Ebu Derda -radıyallahu anh-, Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz?e:

Şair ne güzel söyler:

İncitmemek ve incinmemekte en mühim hususlardan biri de, kusur ve kabahat örtmektir. Bu güzel ahlakı gerçekleştirmek için Belh meşayıhından Hatem Hazretleri, işitmesine rağmen?esamm?, yani sağır lakabını almıştır. Şöyle ki:

Cenab-ı Hakk?ın, kullarının istihkar edilmesine razı olmadığını, şu hadis-i şerif ne güzel ifade eder:

Derviş: