b. Toplumun yönetimi

Medeniyet-Bedeviyet

Ayrıca fıtri özellikleri koruma ile ilgili hadisler ve ehl-i kitaba muhalefeti öngören hadis-i şerifler, hem müslümanların etkilenme odaklarına dikkat çekmiş hem de özellikle değiştirme teşebbüslerine karşı müslümanları bilinçlendirip direnme göreviyle yükümlü kılmıştır. Allah Teala, ?Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim ve üzerinizdeki nimetimi tamamladım. Sizin için din olarak İslam?ı seçtim?5 buyurmuş, İslam?ın ve dolayısıyla medeniyet anlayış ve uygulamalarının kendi kendine yeter bir öze sahip olduğunu bildirmiştir. Sünnet, işte bu yeterliğin model ve metot olarak gereklerini yerine getirmiş ve tüm orijinaliteyi örneklendirmiştir. Bu sebeple bizim kültür ve tarihimizde medeniyetin oluşumunda ve yaşatılmasında Sünnet, olmazsa olmaz bir yere, role ve konuma sahiptir.

Şah Veliyyullah ed Dihlevi?nin (1176/1762) tesbitiyle söyleyecek olursak, Peygamberlerin ortak meşgale alanları ikidir:

Hemen kaydedelim ki Sünnet, oluşturduğu medeniyet anlayış ve uygulamalarında herhangi bir değişme ve bozulmadan ümmet bünyesini koruyucu tedbirleri de almış ve Kıyamete kadar geçerli prensipler vaz etmiştir. ?Kim, bizim şu dinimizde, ondan olmayan bir şey ihdas ederse, o yaptığı merduddur?4 hadisi, İslam dışı uydurmaların tehlikesine karşı ümmeti uyarmış ve temel bir koruyucu prensibi ortaya koymuştur.

4. İslam pratiği demek olduğuna işaret ettiğimiz Sünnet, dönüşüm veya geliştirmede ıslahatçı bir yaklaşıma sahiptir. Geçmişi toptan inkar eden, karalayan ve bütünüyle kesip atan devrimci bir yaklaşımı kesinlikle benimsememektedir.

Daha açık söyleyecek olursak dinler, birer medeniyet kaynağıdır. Söz konusu medeniyetin inşa ve geliştirilmesi, o dini getirip kuran peygamberin yaşama tarzıyla doğrudan ilgilidir. Nitekim bütün Peygamberler?medeni? insanlardan seçilmiştir. Bizim medeniyetimizde de Kitap, Sünnet-i seniyye ve Hz. Peygamber?in kişiliği kurucu, belirleyici ve koruyucu öğelerdir. Gerek Hz. Peygamber?in kişiliği gerekse yaşama tarzı demek olan siyret ve sünnet-i seniyye, medeniyet pratiği olarak birinci dereceden önem arz eder. Zira ilkeler, uygulama ile hayatiyet kazanır. Uygulama, hem bireysel hem de toplumsal anlamda örnek ve önderlik demektir. Bunun?evrensel çapta? olması ise, bütün medeniyetlere yönelik bir örnekliktir. İşte bu son nokta bizim dinimizin, peygamberimizin ve sünnet-i seniyye?nin en belirgin ve benzeri olmayan niteliğidir.

İslam Toplumunda Medeni Orijinalite

Öte yandan bilmekteyiz ki, medeniyet de bedeviyet de insan için geçerli kavramlar ve yaşama şekilleridir. Pek tabii olarak her medeniyet kendi insan tipini oluşturur. Oluşan insan tipi, ait olduğu medeniyeti yaşatır ve geliştirir. İnsan düşünce-duygu-davranış düzeyi ve uyumu noktasında yara aldı mı, doğal olarak insan ürünü olan medeniyet de yaralanmış olur.

İslamiyet, amacı insan hayatını yücelterek onu her türlü ilkellik ve barbarlıktan uygarlığa çıkarmak olan bir medeniyet dinidir. Sünnet de bunun yol ve yöntemidir.

Medeniyet ve Sünnet?in muhtelif tarif ve tanımlarını yakından incelediğimizde, tek bir olgunun biri kavram bazında, diğeri vahiy ve peygamber merkezli iki ayrı ifadesiyle karşı karşıya olduğumuzu anlarız. Çünkü medeniyet, özünde insana endeksli bir olgu ve gerçektir. Peygamber yaşayışı ve önderliği demek olan Sünnet ise, bizim medeniyetimizde bu olgunun uygulama - gerçekleşme sürecini ve biçimini anlatır. Bir başka ifade ile söylersek, İslam?da hem bireysel hem toplumsal dönüşüm ve gelişimin adı Sünnet?tir. Gelişimi, yani bütün boyutlarıyla medeniyeti Sünnet temsil etmektedir. Ya da İslam medeniyeti, ilkesel bazda vahyin, uygulama ve pratik anlamda sünnet-i seniyye?nin ürünüdür. Çünkü Kitap, İslam?ın ilkesel/teorik; Sünnet ise davranışsal/pratik kaynağı ve sunumudur. Bu açıdan bireysel ve toplumsal kimlik ve gelişim, pratik sunuma uyumla tezahür eder. Bu da Sünnet?in inşa/oluşturma, geliştirme işlevinin, rehberliğinin, olmazsa olmaz bir nitelik ve konuma sahip olduğunu gösterir.

Sevgili Peygamberimiz, Taif yolculuğu dönüşünde, kendisine Mekke?de adeta nefes aldırmayan zalim Mekke müşriklerine nasıl bir ceza verilmesini istiyorsa bildirmesini, şayet isterse Ebu Kubeys ve Kayakan adındaki iki dağın Mekkelilerin tepesine geçirilivereceği ve onların toptan helak edileceklerini Cebrail bildirince şöyle diyecektir: ?Hayır ben, onların toptan helak edilmelerini değil, Allah?tan, bunların soyundan yalnızca Allah?a kulluk edecek muvahhid bir nesil getirmesini diliyorum.? 2

5. İnsan gelişmeye açık ama zor bir varlıktır. Ona yönelik çabaların kolay olmayacağı açıktır. Bu sebeple peygamberler mirasının en gelişmiş şekli demek olan Sünnet-i Muhammediyye?yi her çağda bireysel ve toplumsal değerler adına imdada çağırmak, can simidi gibi ona sarılmak, onun ortaya koyduğu gelişim şablonu ve yöntemine günün tecrübelerini de dikkate alarak başvurmak en isabetli yol olacaktır.

Medeniyet ve kültür tarihinde yapacağımız kısa bir gezinti bize insanlık tarihinin kaydettiği değişmeler ve gelişmelerin gerçekte hep peygamberler önderliğinde, onların tevhid?e endeksli ve inanç öncelikli bir söylem ve eylem uyumu içindeki eğitiminden geçmiş inanan insanlar tarafından benimsenen dünya görüşü ve bu görüşün sonucu olarak yaşanan hayatın ve ortaya konan gayretlerin ürünü olduğunu gösterecektir.

İnsanlığın geleceğine talip her düşünce ve inanç sistemi ise kendisini o günlere taşıyacak olan yeni nesillere kendi istikbali olarak bakar, ona göre değerlendirme, eğitim-öğretim yapar ve bu alanda sürekli gelişim projeleri hazırlar ve uygular.

Tarihçe

6. Bizim dünyamızda bireysel ve toplumsal problemlerin vazgeçilmez çare ve çözüm kaynağı Sünnet?tir.7

Sünnet?in Temel İşlevi

Kur?an?ın ve dolayısıyla İslam?ın 23 yıllık bir süreçte ikmal edilmiş olması, beşeri imkan ve şartların, bir başka ifadeyle, beşeri tecrübenin dikkate alındığı gerçeğini yansıtmaktadır. Beşeri tecrübe, beşer öncüler olmadan oluşmayacağına göre, onun zaman içinde nasıl değerlendirileceği de beşer elçi/öncü kılavuzluğu ile ancak mümkün olabilir.

bunda anlaşılmayan ne var? gayet basit... değil mi hocam? :)

Medine döneminde gelen vahiylerle şekillenen ve bütünlenen İslam, kendine has orijinalitesi içinde Peygamber Efendimiz tarafından hayata yansıtılmış ve on senelik bir süreçte her alandaki kural ve kurumlarıyla İslam medinesi ve medeniyeti iyice belirgin hale getirilmiştir.

Bütün peygamberler diğer konularla, bu iki nokta ile ilgileri ölçüsünde meşgul olmuşlardır.3

evet öyledir. dikkat yesrib adı değiştirilmiş medine olmuştur. yani medeniyet

Netice olarak bir-iki noktaya dikkat çekmek konuyu bütünleyecektir:

a. Nefsin terbiyesi

Hz. Peygamber bu cevabıyla İslam medeniyetinin Allah?ın birliğine inanıp sadece Allah?a kulluk edecek nesiller üzerine bina edileceğini açıklamış ve İslam?da medeniyet projesinin özünü?tevhid? inancının oluşturduğunu, bu ilkeye uygun olarak yetiştirilecek nesillerin medeniyet kuran iradeyi temsil edeceğini çok açık bir şekilde ortaya koymuştur. Çünkü medeniyetin ruhi temeli inançtır; beşeri temeli ise o inancı ve o inançtan kaynaklanan değerleri paylaşan toplumdur. Nitekim medeniyetin çekirdeğini?bir arada yaşamak? yani toplum hayatı teşkil etmektedir. Toplumun olmadığı yerde medeniyetten söz etmek mümkün değildir.

2. Dünya görüşleri sistemleşerek etkinlik kazanır. En temel sistem de nesil yetiştirme projeleri alanında yani eğitim-öğretimde söz konusu olan?sistem?dir. Unutulmamalıdır ki toplum da medeniyet de insan tabiatı/fıtratı üzerine inşa edilir. İnşa ise, eğitim-öğretimle mümkündür.6

Mekke döneminde Tevhid inancını gönüllere yerleştirmeye öncelik ve ağırlık veren Hz. Peygamber, Medine?ye hicretini takip eden ilk günlerden itibaren İslam medinesini ve medeniyetini kurarken; kurumsal alanda Mescid ve mektep inşası, toplumsal bazda Muhacirler ile Ensar arasında muahat/kardeşlik antlaşması, ekonomik sahada müslümanlara mahsus Pazar yeri tespiti, sosyal güvenlik alanında da Medine vesikası diye bilinen diğer din mensuplarıyla yaptığı yazılı antlaşma ile işe başlamıştır.

1. Sünnet, İslam Medeniyetinin yani medeniyetimizin uygulama anlamında ilk ve gerçek formu ve oluşturucu gücü, yaşama güvencesidir. Bu sebeple, hemen her devir ve yörede pörsüyen toplum yapısı, ta başlangıçtan beri sünnetin yazılı bilgi ve belgeleri demek olan hadis-i şeriflerden yapılan seçmeler ve oluşturulan rapor ya da reçete eserler vasıtasıyla onarılmaya, asli çizgisine çekilmeye ve orijinal formuna kavuşturulmaya çalışılmıştır. Klasik hadis kitaplarımızın hemen bütün bölümleri yanında özellikle Edeb bölümleri, Sünnetin öngördüğü beşeri ve medeni davranış ilke ve uygulamalarını içerirler. Hatta konu önemine binaen, Buhari?nin el-Edebü?l-müfred?i gibi müstakil eserlerde de işlenmiştir.

Dipnotlar: 1) el-Bakara (2), 143; 2) Buhari, Bed?ü?l-halk 7; Müslim, Cihad 11; 3) Hüccetullahi?l-baliğa, I, 253 (Tercümesi, I, 322-323, İsanbul, 1994); 4) Buhari, Suh 5; İ7tisam 20; Müslim, Akdiye 17; Ebu Davud, Sünnet 5; İbn Mace, Mukaddime 2; Ahmed b. Hanbel, VI, 270; 5) El-Maide (5), 3; 6) Bk. Mehmed Niyazi, Medeniyetimizin Analizi ve Geleceği, s. 206 (İstanbul, 2001); 7) Bu yazı?Sünnet?in Medeniyetin Oluşumundaki Yeri? konulu bir konuşmamızın makaleleştirilmiş özetidir.

Taif seferini her okuduğumda titrerim..:(

3. Bireyin ve toplumun her türlü gelişmesini hem sağlayan, hem denetleyen hem de aksayan yönlerin onarım yol ve yöntemini ortaya koyan Sünnet?ten yararlanmadan insani bir gelişimin ve medeniyetin sağlanması, yaşadığımız gerçeklikler çerçevesinde, sadece kocaman bir hayalden başka bir şey değildir.

İslamiyet, amacı insan hayatını yücelterek onu her türlü ilkellik ve barbarlıktan uygarlığa çıkarmak olan bir medeniyet dinidir. Sünnet de bunun yol ve yöntemidir. İslam?ın geliştirmeye çalıştığı medeniyet, hayatın sadece maddi tarafını, insanın da sadece fiziki yönünü ve dünyanın birtakım geçici zevklerini önemseyen diğer medeniyetler gibi değildir. Onlar dünya hayatını düzene koyup dünyaya ait bilim ve teknikte ulaşabilecekleri en üst noktayı elde etmeyi arzular. İslam medeniyeti ise, ?böylece sizi orta bir ümmet kıldık?1 buyrulduğu gibi insan ve eşyayı kapsayan bir kemal, bir orta yol ve adalet medeniyetidir. Bu medeniyette Allah emirlerine saygı ve Allah?ın yarattıklarına şefkat diye ifade edilen hayat/ahlak anlayışına ilaveten ahiret inancı ve hesap verme kaygısı fevkalade etkin iki ilkesel boyutu oluşturur.

Öyle sanıyorum ki Şah Veliyyullah?ın bu tespiti, medeniyet kavramının içeriğini açıklayıcı niteliktedir. Zira nefsin terbiyesi, bireysel gelişmeyi; toplumun yönetimi de toplumsal gelişmeyi ikisi birden medeniyeti ifade etmektedir.