Muhammed isminde bir kişi.

"1400 yil once kurulan bir sistemin, bugun aralarina ekilen nifak tohumlari nedeniyle caga uymakta zorlanmis toplumlari bile ilme, insaniyete yoneltmesine bakildiginda" kismi ise kulliyen mesnetsiz bir iddia. islam merkezi otoritesi nifak tohumuyla dagilmadi, sonralari osmanlinin diger musluman devletleriyle savaslarinda da avrupanin bilmemkimin bir rolu yok, basit bir iktidar mucadelesidir. simdiki bu toplumlarim insaniyete yonelmeleri ise ne idugu belirsiz bir iddia , yani bir toplumun ilme, insaniyete yonelmesi ne demektir, bu nasil olculur? bilimadami sayisiyla mi, cinayet/suc oranlariyla mi, kitap okuma sevkiyle mi, insan haklariyla mi, vs? aklima gelen hemen her turlu kriterde geri kalan bu toplumlarin aksi yonde olduklari neye dayanilarak iddia ediliyor . ulkelerin gelismislik duzeylerini ve insan merkezli kriterlerdeki performanslarini salt dinlerine baglamanin zaten yanlis oldugunu dusunuyorum ama bunun ustune, islami toplumlari pozitif bir isikta gorup bunu dine yormak iyice yanlis.

fallen angel hikayesinin dinlerin "orjinalinde" olup olmamasi, su anda cogu muminin seytanin varligina inanmasina engel degil. yahut "mucadele" lafinin onemsiz bir konudaki kelime secimi hadisesi olmaktan cikarilip, yingyangimsi bir anlatimmis gibi sunulmasi ve benim bu cehaletle, konunun geri kalanini tartismaya yetkin olmamama yakinsayan bir cikarim da dogru degil. bunlarin otesinde, seytanin varolup varolmamasi dahi, yazinin kalaniyla yine pek alakali degil; bunu test etmenin kolay yolu o kismi tumden cikarim, takip eden argumanlara oyle bakmaktir.

ben inananlardan inandiklari seyi kanitlamalarini beklemiyorum, inanmayanlardan bir inanc sisteminin yalan oldugunun kanitlamalarini beklemedigim gibi. daha kucuk olcekte, hz muhammedin gercekten allahin elcisi olup olmadiginin "karara baglanmasi" da umrumda degil. zira dogasi itibariyle bu konular bilimsel yontemin kesinliginin disindadir ama olasiliklarin ve akil terazisinin degil.

yine sorunumuzun baslangici tartismanin odak noktasinin yanlis anlasilmasi. sanki hz muhammed baglaminda hatali bir takim argumanlarin analiziyle degil de, sokratik metod/bilim/argumentation sayesinde dini inanislari curutmekle ugrasmisim gibi anlasilmis. boyle olsaydi konu tanrinin varliginin ispatina, kant'in metafiziki kurtarmasina getirilip kolayca oldurucu vurus yapilabilirdi. lakin dedigimiz gibi biz o yolda degildi, ote yandan burada dikkatimi ceken baska bir nokta var: benim amacim varsayildigi haliyle dahi olsaydi, ve elimdeki arac salt sokratik kusku/gozlem dahi olsaydi, "tartismanin bir yere gitmemesi" gibi bir durum sozkonusu degil.

Eğer, evrenimiz de her şey belirli prosedürlerle şekil buluyorsa. Hiçbir yasanın olmadığı bir kaosu yaşamayıp adeta matematik diliyle yazılmış bir evrende yaşıyorsak bu evrenin yaratıcısı eğer bize bir bilgi göndermişse kesinlikle o bilgi akıl sınırlarıyla sorgulanabilir yapıda olmak zorundadır.

-devlet her onune geleni dini orgutlenme diye tanimiyor

yukarıda sayfalar dolusu tartışma prensiplerini yazdıktan sonra bu konuya verdiğin yanıt kelle sayılarına güven ve ad hominem mi olmalıydı?:)

Derli toplu olması olması hasebiyle ve de agnostik bakışını güzelce sunan fikirlerle örülü olması hasebiyle gayet kaliteli sorgulamalar içeren bir makale.

muthis bir zekadan cikmis o alintiya da sonradan donecegim inanc-sezgi-akil baglaminda; simdilik diyecegim, taa eskilerden beri varolan ve descartesin modern insanin kullandigi dili kokten degistirecek kadar kafasina kazidigi cartesian dualism hala itibar etmemiz gereken bir varsayim degildir. "illetler, cevherler, nefsler, akıllar ve tanrı" ayri bir alemde, duyular ayri bir alemde kategorizasyonunun altinda yatan ve "ikisi de birlikte calisirsa gercegin tumunu daha iyi anlariz" cikarimina mahal verebilecek varacak tuzaklar , philosophy of mind ve yapay zeka konularinda verilen derslerde ilk saldirilan dogmalardir. daha da basite indirgersek, gozleme dayanmayan syout seylerin dahi kaynagi tumden fiziksel olabilir: ask'in formulunu yazamazsaniz dahi ilgili beyin bolgesinin haritasinin cikarilmasi, dualizm ayriminin geleneginden cikabilmek icin yeter sebep bence

Bizim Edip Yüksel, Yaşar Nuri Öztürk, gibi her görüşe açık fikirlere sahib insanlarla sıkıntımız yok öyle insanlara ihtiyacımız var.

fakat buna da denmis ki : "din evrenden bahsettiği zaman, bunu bilime ait bir nesneyi ödünç alarak yapmaz, kendisine ait bir nesneyi kullanır" bu tabii ilgili herseyi preempt ediyor, tartisilacak bir alan kalmamis. lakin yine de sununla bitireyim: harici kabul ettigim referanslarimin cogu, destek olmayi birak, aksi yonde calisiyor; ornegin tamamen dunyevi nedenlerle dogup gelistigini gozlemledigimiz dinler var, psikolojinin neden boyle inanislara meyilli oldugumuz yonunde aciklamalari var, vs. hepsi bir araya gelince "ulan tamam, dogaustu mogaustu olabilir, olmaz diye birsey yok, ama bu spesifik haliyle , ockhamin usturasini kullanirim, ayni fenomeni mekanizmasini anladigim dunyevi bir neden acikliyorsa ona itibar ederim daha cok. daha cok bak, yuzde yuz degil, oyle bir kesinlik olamaz.

birincisi bana giren cikanin ne oldugu, yani daha genel anlamda baskalarinin inanclarini sorgulamaya hakkim olup olmamasi. bu aslinda benim gibi zibidilerin kisisel hakkindan ibaret degil, cok daha derin bir konu ve temelinde cozulmemis bir ikilem yatiyor; basit bir ornekle aciklayayim.

lakin benim bu noktada karsilastigim ilk sorun su ki, bir kez sorgulama yoluyla bir sonuca varmaya basladiniz mi, ister istemez, hz muhammed disindaki bilinmezler de bu sorgulamayi etkiliyor: dogaustu guclere inanmak, spesifik olarak allah'a inanmak, hz. muhammed'den sonra gelenlerin tarihsel anlatimi carpitmis olup olmadigina inanmak gibi. yani tartismanin odak noktasi cogu zaman daha bastan sapiyor ve anlasmazliklar, iki tarafin aslinda bambaska seylerden bahsetmesinden kaynaklaniyor.

Neyse, bu ufak dip not ile meramımızı anlattığımı düşünüyorum.

Kur'an diyor ki; Tüm insanlar birleşin. Ve bu kitabın benzeri bir kitab yazın. Ama bunu asla yapamayacaksınız.

"zira bir insan ne kadar zeki olursa olsun, ne kadar kabiliyetli olursa olsun kandırma argümanları sonsuza kadar cari bir sistem ortaya koyamaz. tarihte etrafındaki insanları büyülercesine etkilemiş nice liderlerin nüfuzu bir kaç nesli geçmiyorken, muhammedin sisteminin gün be gün geliştirilip uygulanmasının sırrını açıklayan tek izahat ilahi oluşluğu olarak karşımıza çıkıyor." gunbegun gelistirilmesi hususu pek muallak olsa da, onemli degil, ana hatlari rephrase edelim : "muhammed ilahidir, aksi halde sistemi bu kadar uzun sure isleyemezdi, destek olarak bircok baska ilahi olmayan etkin liderin kisa surede nufuzlarinin yokolmasini gosterebiliriz"

2) bir dogaustu kuvvet vardir , hz muhammed de evrenin bu sirrina vakif olmus, buddha gibi biridir, dolayisiyla "dogruya" ulasmak icin secilecek bir cok yoldan biridir. lakin islamiyeti sekillendiren dini dogmalar sonradan ortaya cikmis, yahut semitik dinlerin dogmalarindan uyarlanmis ve ona atfedilmistir; yani bir nevi hristiyanliktaki hz isa'dan sonraki degisime benzer bir surec izlenmistir.

uslubun otoriter ve rakibe direkt yonelmis olmasina ragmen, icerigin hemen hemen tamami konuya teget gecmesi, elestirilerin dusecegi ironik tuzaklardan biri. elbette fikir belirtmek icin illa birine direkt cevap veriyor olmaniza gerek yok ama onu vaadeden bir uslupla yazarsaniz bu sorumlulugu yuklenmis olursunuz. rakibin curutulmesi onu kucuk dusurmez ama yanlis nedenlerle curutuldugunun duyurulmasi baska bir dava.

-devlet dini orgutlerden vergi almiyor ve bazi ayricaliklar taniyor.

b)"ibrahim'in tanrısı antropomorfik değildir, eğer antropomorfik nitelikte olsaydı zaten aynı parantez içinde geçen diğer bir özellikle ters düşerdi; insanları test edemezdi!"

"bir inanca sahip olmak için bir hayli mürekkep yalayıp, literatürü yutmayı şart koşarsak yeryüzü nüfusunun çoğunluğunun hiçbir şeye inanmayacağını baştan kabul etmemiz gerekir."

bu baglamda, tartisma teknigi aciisindan ilginc buldugum icin, hz muhammed'in gercekten de bir elci olmadigi olasiligini ortaya atinca alacaginiz cevaplari irdelemek istiyorum:

nasil ki varolussal hezeyanlarla basedemeyenlerin bir kismi kendini dine veriyor, muminlerin de "inancim sorgulamadan muaftir","hesap gunu geldiginde gorursun" gibi cocukluklari birakip, durustce kendileriyle hesaplasmalari ve gerekirse azizlerini, peygamberlerini, tanrilarini, yaradilis efsanelerini oldurup, varolussal hezeyanlarin umutsuzluk dolu pencesine kendilerini birakmalari lazim.

hakiki 2) tartisilan konularin ayrimina varabilmek , bu konularda taraflarin catisma noktalarini belirleyebilmek. bu cok muhim kavramlari bir ornekle aciklayayim : bir muslumanla gayrimuslim hz muhammed hakkinda konusurken, anlasamadiklari bir cok ayri konu olabilir; bu kategorilerden biri islamiyete gore allahin sonsuz iyiligiyle ilgili olsun mesela. gayrimuslim diyor ki, "allahin ozunde iyilik olsaydi, cehennem diye birsey olmazdi; cehennem varsa allah kotudur". bu topos taraflari birden fazla noktada cakistirabilir yani her topos icin birkac stasis olabilir. ornegin eger islamiyette cehennem inanci yoksa veya allahin sonsuz iyilik sahibi bir varlik olduguna inanilmiyorsa, karsit pozisyonlarin gercekligi uzerinde bir catisma vardir . yok eger mumin, "kardesim allah iyilik sahibi ama ayni zamanda adalet sahibi de, adil olmak kotu olmak demek degildir" derse burada tanim catismasi oldugunu goruruz . "evet allah bazilarini cehenneme yollayacak ama onlari o kadar uyardi onceden, o insanlar kotulugu hakettiler" seklinde bir savunma ise yapilani reddetmiyor, yapilanin tanimi konusunda da bir catisma yaratmiyor, ama mesruiyet/hafifletici sebep one suruyor . son olarak mumin, "bu konulari burada hakkini vererek tartisamayiz, ulemanin onunde konusalim" derse, bu prosedurle alakali bir catismadir .

fakat konu bundan daha ilginc ve bundan halihazirda bahsetmistim: dinin kisiyi ilgilendiren felsefi kismi kimseye batmaz, sen istedigine inan . lakin ne zaman isin sosyal bir boyutu oluyor, o zaman ucu baskasina batiyor ve dokunulmazlik kalkiyor. eger bir baskasi, bana gore abukca yorumladigi dini inanclari yuzunden, benim elimden kurtaj hakkimi alirsa, ve ben bu yuzden dunyaya sakat bir cocuk getirirsem, inanclarini sorgulama ve bunun ustunden onu suclama hakkim vardir. zira madem evrensel degerlerden dem vurduk, birinin ozgurlugu bir baskasininkinin basladigi yerde biter.

kisacasi dinin kendisi bile "bunlar dogru kardesim, cunku ben dedim, suphesiz gunun birinde goreceksiniz" demekle kalmayip binbir taktikle insani iknaya calisirken, bu sisteme inanan birinin savunmasinda totolojiyi on plana cikartmasi iyice garip.

"şimdi biri kendine dert ediniyor. sizin peygamberiniz, yaratıcıdan mesaj getirdiğine inandığınız kişi, aslında o değil hadi ama lütfen kabul edin bunu lütfen kabul edin allah aşkına kabul edin deyu deyu yırtınıyor."

"bunların yanında islam'ın demografik tutumu tasvip ettiğini düşünmek yanlış... bu durumda eleştiri islamiyet dışında bir şey öğrenmemiş olmaktan çıkıyor, islamiyet'i iyi öğrenmemiş olmaya dönüyor." ben bunu anlamadim. sozkonusu mantik, "1.5 milyar insan inaniyorsa dogrudur" dusuncesinin elestirilmesi baglaminda ortaya cikmisti, yani demografik nedenlerle dinler seciliyorsa, islam ulkelerineki dogum oranlari da yuksekse, 20 sene icindeki gelisime bakip "bakin insanlar dogruyu gorduler, daha cok insan islami seciyor" gibi bir yanlisa dusmek kolay. ve bu dongu icinde ozgur secimden bahsedilemez, cunku insanlarin cogu baska sey/alternatif ogrenmiyorlar. e bu dusunceye bir itiraz var mi yok mu bilemedim. islamiyeti iyi ogrenmek bu konuda bir substitute degil zira.

gorundugunden cok daha onemli bir aciklama bu, cunku uzerinden daha detayli konulara giris yapacagim, uzun uzun yaziyorum: argumentation kavraminin bircok ogesi vardir, burada da herseyden once isin retorik kismina bakalim. retorik, kurulan mantiktan bagimsiz olarak, onu dinleyen kesime en uygun ve etkin bicimde iletmekle ilgilidir. burada da savunma tarafi, "hepsi salak bir tek sen mi akillisin" diyerek hz muhammedi sorgulayani saldirgan ve kendini begenmis biri gibi gosteriyor ve dinleyicinin, argumanlarin iceriginden bagimsiz bir sekilde karsi tarafa negatif bir onyargi beslemesine neden oluyor.

halbuki insan kendi hayatini gozlemleyerek bu cifte standardi gozlemleyebilir. akliniza gelebilecek hemen her turlu inanciniz, aslinda hakkinda yeterince bilgi edinemediginiz konularda yuruttugunuz dogru/yanlis fikirlerdir. inanclar, henuz bilimin kesinligine ulasamamis veya dogasi itibariyle hicbir zaman ulasamayacak teorilerdir, o kadar. dogdugunuz yere, aldiginiz egitime gore bu teorilerin dogasi degisik olabilir ama az cok ayaklari yere basacaktir her zaman ve psikolojinizin ihtiyaclarina paralel olacaktir. insanin hayalgucu dusunuldugunde olasi sonsuz sayidaki inanc sistemi yerine, bu sartlari yerine getiren sadece birkac duzine ana sistemin tarih boyunca dunyada yeserdigini hatirlamak yeterlidir, ve sizin inancinizin da bunlardan yalnizca biri oldugunu. sistemlerin genel hatlarinin ne idugu belirsiz kalp gozune degil, gunun sartlarina uygunluk gosterdigini hatirlamak yeterlidir, ornegin roma eski dunyanin hakimiyken kimsenin kalp gozunun hz muhammed'i buddhayi falan gormedigi, asurlular ve hititliler kuvvetlilerken kimsenin vaadedilmis topraklar pesinde abuk sabuk collerde kosturmadigini... sizin de olum korkusu yuzunden birseye inanmak icin dogal olarak meyilli oldugunuzu.. bu seyin tam olarak ne olacagina da dogaustu gercekleri tarttigi iddia edilen iman terazimizden, ozgur irademizden ziyade, o asurlulardan romalilardan beri gelen tarihsel surec icinde belirlenmis siyasi ve demografik parametrelerin belirledigini...

çoğu islam aliminden bize ne?

19 kodunun mesela nesi numerolojidir?

Muhammed peygamberin hiçbir zaman böyle bir iddiası olmamıştır.

2) "bu kadar insan hz muhammed'e inaniyor, hepsi salak da bir tek sen mi akillisin"

değerli dostum, benim seninle kişisel bir husumetim olabilir mi?

ilkin, ozgur bir muhasebe icin yeterli veri lazim, yani konumuza uyarlarsak, hz muhammed inancina saglam bicimde ulasabillmem icin yukarda bahsettigimiz bilim dallarina ek olarak, iyi bir felsefe temelim olmasi lazim, ustune diger dinlerin aciklamalari hakkinda da egitim almam lazim. islamiyet disinda hicbirsey ogrenmemis birinin hz muhammed inanci ne kadar saglam ve degerli olabilir? saniyorum gunumuz turkiyesinde ve dunyada bu baglamdaki donanim eksikligi uzerinde uzun uzun konusmaya gerek yok.

bu daha merkezi bir arguman, cunku mucizevi isler yapti, ilahi olmadan bunlari yapamaz mantigi uzerine kurulu. guzel, dogruysa gocunmayiz. ama ilkin, bu mucizeler tam olarak nedir? hatirladigim kadariyla allah, sadece isaya mucize eyleme gucu vermis, yani korleri iyilestirmesi, baliklar filan. gelecek hakkindaki isabetli tahminlerini ise hic bilmiyorum. neyse, asil sorun su ki, ortada bir mucize/tesaduf olamayacak kadar isabetli bir ongoru varsa buna ne kadar guvenebiliriz? 1400 sene onceki ortami ve aradan gecen zamani dusundugu zaman insan buna ne kadar kuvvetle inanacak? burasi kisiye kalmis. sahsen ben bir halta inanmam, her eski kulturun birbirinden manyak efsaneleri var, sehirlerin kurulus efsaneleri var, bunlara inanmiyoruz. aristonundu galiba, aynalarla gunes isigini yansitarak bir dusman filosunu yaktigi efsanesi var, mythbustersda yalanlamislardi. yahut troyun efsanesi. hele ki bir antik misir kronolojisi var ki, evlere senlik, her hanedanin her hukumdari gecmisi kendine gore yorumlamis, bazilari bazi rakip hukumdarlarin ismini tarihten sildirmis kimse de gikini cikaramamis, bircok celiski tesadufen daha simdilerde ortaya cikiyor fakat bircogu sonsuza kadar bilinemeyecek. butun bunlar gozonune alindiginda, yaziya gecmesi zaman almis ve gectiginde de zaten gucun konsolide oldugu, yani merkezi bir otoritenin etkisine girilmis bir donemde gerceklerin degisip degismedigini nereden bilecegiz. hz muhammedin okuma bilmeden vahiyle bunlari basarmasi, kesinligi uzerinde mutabakat saglayabilecegimiz bir veri degil.

retorik kismini gecersek, aptal/akilli ayrimi ayriyeten bir de mantik hatasina dalalet. buradaki hata bir yanlis onkabul , o da, insanlarin inanclarina akilla vardiklari onkabulu. yukarida dedik ki, akilli insanlar bilgi eksikligiyle yanlis inanclara varabilirler. ama bu bile sunu varsayiyordu: herkes, tecrubelerinden elde ettigi tum verileri sentezleyerek, olabilecek en uygun aciklamayi getirir.

neyse bunlar spekulasyon da benim ilgimi ceken asil sey, inceledigimiz savunmanin temelinde yatan varsayim, yani inancla aklin apayri platformda olmalari. buna kesinlikle katilmiyorum, hayatimda gordugum en vahim ve yaygin tarihi yanilsamalardan biri olsa gerek. bunu kanitlamanin da cok kolay bir yolu var: kimse akilda mantikta izdusumu olmayan tamamen fantastik bir seye inanmaz. bilimsel olarak kanitlanmamis bir fenomen uzerinde fikir yuruturken vardigimiz ve inanc diye etiketleyebilecegimiz muglak aciklamalar, rahatlatici ve onyargilarimiza endeksli olmakla birlikte, bariz mantiksal hatalardan arinmis ve bilgi seviyemizle paralellik gosteren aciklamalardir. yoksa sirf bizi rahatlatacak diye kimse allahin turk irkina kaynaklik etmis bir kurtun annesi olduguna ve turklerle savasmis herkesin otomatikman cehenneme gidip sonsuza dek karniyarik yiyecegine inanmaz

bu iki etki birlikte gozonune alininca, hepimizin farkinda oldugu son derece bariz bir gercek on plana cikiyor: yunanistan sinirlarina girince bir anda insanlar akli melekelerini kullanarak ortodokslugu secerken, egenin bu tarafindaki bizlerin istisnasiz sekilde bambaska bir sonuca varmasi baska neyle aciklanabilir? beyrut gibi karisik sehirlerde dahi musluman ailelerin cocuklarinin musluman olmasi, hristiyanlarin hristiyan yetistirmesi, bir durzinin budist bir cocugu olmamasi salt tesaduf olabilir mi? eger herkes akliyla bu isi secseydi, dini inanc dagilimlarinin politik-demografik dagilimlarla pek guzel ortusmesinin tek aciklamasi tesaduf olmaliydi.

3) "hz muhammedden veya diger dinlerin iddialarindan sana ne kardesim, inanani mutlu ediyorsa birak"

3) "bir kere çok net; bir çok abuklamayla karşı karşıyayız burada; hangi birini saymalı acaba? " gibi iddiali bir girisin bize vaadettigi catisma noktalarinin dogru teshis edilip, o eksende ataklara gecmektir:

"kimseyi korkutmak gibi bir niyet sözkonusu değil, elde bir mesaj var, bir uyarı, o aktarılıyor. bu uyarının inanmak için tek sebep olduğu veya bu dünya hayatı içinde test edilip ispat edilebileceği yahut çürütülebileceği gibi bir şeyden bahsetmedim." dogru, bu uyarinin [kimin deli olacagini yakinda goreceksiniz mahiyetinde bir ayet) inanmak icin tek sebep oldugu gibi bir iddia olmamisti. ama bir tek bu ortaya surulup cekilinirse insanlarin oyle varsaymasi dogal. buna ek olarak burada "stasis of definition" var, benim icin o korkutucu bir tehdit, soyleyen icin ise uyari. ama orjinal mantigimi karsi tarafin tanimlarina uyarlayarak da yeniden sunabilirim. yani uyarilar yoluyla karar mekanizmaniz etkileniyor, ote yandan allah ozgur iradeden bahsediyor ve kusursuz bir ozgur irade olmadan adaletli olmak pek mumkun degil; burada allahin yaptigi adaletsiz oysa ki. cunku mesajin/uyarinin fazlaca ulasmadigi yerlerdeki insanlar nefslerine yenik dusebilirler ama islamiyetin topraklarinda dogmus biri bu uyarilari daha sikca dinleyeceginden normalde ozgur iradesinin islemesine neden olacagi gunahlardan uzak duracak. e her kavme peygamber gondermis olmak da bu adaletsizligi kurtarmiyor, benim buyuk buyuk dedem o peygamberi dinlemeyip hiyarlik yapmissa onun getirdigi handikapi niye ben cekeyim?

"gerçekten allah'ın elçisi olup olmadığını karara bağlamak yönünde bir dava sözkonusu değil, bunu herkes kendisi bir karara bağlar, evrensel bir konsensüs beklemiyoruz, kimseye bir şey kanıtlamaya çalışan yok" evet, yok oyle biri, hicbir zaman da olmadi, gereksiz sert bir giris ama dikkat cekmeye yariyor, retorigi seven dikenine katlanir.

geldik zurnanin zirt dedigi yere. katildigim bir cok tartismada olay burada baslayacagina burada bitiyor. bu da bende dogal olarak su ilk tepkiye neden oluyor: bu bir devekusu taktigi; insanlar celiskiye dustukleri vakit kendilerini en cok rahatlatan secenegi seciyorlar, bu da cogu zaman zaten aliskin olduklari mevcut inanclari oluyor. bu tip islemler cogu zaman bilincaltinda olup bitiyor zaten, biz secimimizi orada coktan yapmis oluyoruz, geriye bunu bilincin rasyonalize etmesi kaliyor.

ilkin, oculu boculu seylerle insanlari iknaya calismak, arguman eksikligine dalalet eder. bir yaratici olduguna, bu yaraticinin allah gibi bir varlik olduguna, onun peygamberleri olduguna ve hz muhammedin de bu peygamberlerden sonuncusu olduguna inanmak icin one surulen sey "cikista gorusuruz" mealinde, ustelik hicbir zaman da dogrulugu test edilemeyecek bir tehditse size hayirli gunler dilerim. hele ki "allahin etkisinden bagimsiz bir ozgur iradeye dayanarak yapilmis eylemlerin adaletli bicimde degerlendirilmesi" gibi bir ahlaka dayanan bir inanc sisteminde, inancinizin ufak bir kismi dahi odul/ceza uzerine kuruluysa zaten bu sizi ahlaksiz yapmaya yeter.

3) bu da sizi yaniltmasin, burada kufur etmemekten, fair playden ziyade, uzlasma merakindan bahsediyorum. genel olarak uzlasma kulturunden yoksunsaniz veya benim size zorla birsey dayattigim hissine kapilirsaniz, yahut rezil olmama durtunuz dogruyu anlama isteginizin onune gecerse ya da herhangi bir nedenle bana gicik olmussaniz ve beni rezil etmek istiyorsaniz, dunyanin en kral argumanini da sunsam, ikna olmazsiniz. ama asil sorun ikna olmamaniz degil -zira hz muhammed konusunda mesela kimseyi ikna etmek amacinda olmamiza gerek yok- tartismanin gidisatinin raydan cikmasi. bu da iki yolla oluyor; hem tartismayi cozecek catisma noktalarina yonlendirilmis arguman vermekten kacinarak, hem de tartismayi iyice pic etmek icin karsidakinin pozisyonunu/o pozisyonu savunurken kullandigi bilgileri/ o bilgileri sentezlerken kullandigi mantigi/bunlari sunarken kullandigi uslubu da carpitarak . boylece birbirine teget gecen ama asla cakismayan, dolayisiyla bir sey cozmeyen argumanlarin laf kalabaligi icinde polemiklere saplaniriz.

varmak istedigim nokta belli: bir inanc sisteminin iddialarindan suphe duymak dogaldir, hatta bu supheleri dile getirmek sadece hak degil, sorumluluktur da. cunku insanlar toplum icinde yasarlar ve inanclar da salt kisisel olgular degildir, toplumsal boyutlari vardir.

ilkin ortada bir suclama olmak zorunda degil, analiz suclamayi gerektirmez. hatta suclamak en temelinde, o kisinin ozgur iradesiyle karar verdigini ve kararinda sorumlu oldugunu gerektirir, sorumluluk olmadan suc/ceza olmaz cunku. eger benim dusunceme gore inanan insan propaganda yuzunden inanmissa, neyi suclayacagim?

son kisim ise pratik yapmak icin iyi bir ornek:

Yakın bir zamanda 1974'te bir elçi tarafından bir duyuru yapıldı.

Bir yaratıcı var mı? yahut var olmasını düşünmemiz makul bir düşünce mi?

-nobel odulu sahipleri bu konuda bir otorite mi? argument by authority zaten kaygan bir zemin ve ancak destekleyici bir arguman olarak kullanilmasi gerekir. ustelik, nobel odulu kazanmis bir fizikciyi mi bu konuda otorite belleyecegim, din felsefesi, mantik ve tartisma teknigi uzerine kariyer yapmis ve dogmatik bir cevrede/zamanda yetismemis nobelsiz gencleri mi? nobel odulu, bilimsel gelismelerin dini doktrinlerin saglamligina etkisi uzerinde otorite sahibi olmanin olcusu degil.

fakaat dikkat edelim ki benim asil ilgilendigim konu, hz muhammedin gercekte ne oldugu falan degil, su anda inananlarin neden inandiklariydi. sezgi argumani burada daha bile zayif. yavas gidelim:

ikincisi sorun ise daha temel: sorgulanan sistemi, o sistemin sinirlari icinde kalan, dolayisiyla harici bir referans noktasi tarafindan onaylanamayacak bir iddiayla savunulamaz.

Kur'an adında bir kitabın kendisine vahyedildiğini söylemiş.

boylece bu gunluk de programimizin sonuna geldik, buraya kadar okuyan manyak varsa bana mesaj atsin, kendilerine bir yarim altin gonderecegim :)

ikinci nokta ise tamamen demografik yapiya endeksli: yeterli veriye sahip olsak dahi, dogdugumuz yere ve aldigimiz egitime bagli olarak, bir suru onyargiya, sartlandirmaya, yanliliga tabiyiz. bilgimiz var ama bunlari sentezleyecek mantik donanimimiz hatali.

meger "ucagimin motoruna kus girmis ve mantik kurgusu hazin bir sonla infilak etmis". heyecanim giderek artiyor, nerede bu kadar buyuk bir yanlis yapmisim hakkaten diye merak ediyorum ama bir neden yok. onun yerine arka plan veriliyor, akil-inanc iliskisinin hristiyanliktaki tarihi uzerine. guzel, bir insan argumanina illa "bu yanlis cunku" diye baslamaz, arkaplan saglamak yerinde bir taktik olabilir. lakin tehlike su ki, araya giren seyler uzadikca, sonunda gelecek olan cunkunun, orjinal olarak karsi cikilmis, infilak etmis argumanla bir alakasi kalmamasi. nitekim bu ornekte bunu goruyoruz: "madem bedenin verileriyle, ruhu eleştirircesine, tartarcasına tavırlar da bulunuluyor, o halde gelin inanç kavramına rasyonel veya descartesçı kuşkuyla yaklaşın. hz. muhammed'in tanrıdan bir vahiy alıp almadığı, bugün sorgulanabilir mi?"

meger burada ilkel lafi yersiz olmus. dahasi ilkelin ne oldugunu belirtilmeden, sozkonusu inanclarin yanilsama olmasindan bahsedilemezmis. kisa bir deneyle bunu test edelim: ilkeli istediginiz gibi tanimlayin, gorece az kisinin inandigi ve organize olamamis, yahut buyuk bir devletin/otorite sisteminin destegini kazanamamis, yahut detayli bir doktrine sahip olmayan, vs. her bir durumda, islamiyete inanmak, onunla uyusmayan inanclarin dogru olmadigina inanmayi zorunlu kilacaktir .

bakın şunu diyebilirsiniz, "umarım böyle bir günü görme olasılığını da sorgulamanıza dahil etmişsinizdir."

basit bir ornekten basladim. iki ayri hata var. birincisi bu tur cevaplar hz muhammedin mesruiyeti konusuyla degil, dogaustu bir yaraticinin varligi konusuyla ilgililer, o yuzden tamamen gecersizler. ikincisiyse either or fallacy denen hatadir, yani bir insan hem evrenin sans eseri ortaya bu haliyle cikmadigina hem de hz muhammedin gercekten allahin elcisi olmadigina inanabilir. hatta hem bir yaraticiya inanir, hem de allahin, yani islamiyetin tasvir ettigi yaraticinin varligini reddeder ki bu da otomatikman hz muhammedin peygamberligini kabul etmemek demek.

" tüm bilimle uğraşanlar senin gibi düşünüyormuş, senin dediklerin bilimin en imbikten geçmiş sonuçlarıymış pozunu atma."

pascals wager denen bir olay var, diyor ki "tanriya inanmazsam ve hakli cikarsam birsey kazanmayacagim ama haksiz cikarsam cok sey kaybedecegim, o yuzden inanirim". bunun samimi bir inanca yolacmamasi yuzunden, o gunu gorme olasiligim sorgulamamda bir faktor olamiyor ister istemez. yoksa ben de bosuna ne diye risk alayim?

simdi bu kadar kesin bir kaniya karsi birsey yapilamaz ama ucuncu kisiler icin yaziyorum zaten: ikinci kisim bir arguman degil, statement, cunku bir gerekce/destek yok, boyle bir durumda tartisma olmaz zaten. ilk kisimda denilen ise bu hareket bu kadar cok uzun omurludur cunku butun sorulara en net cevabi muhammed vermistir. eh, onceki soylediklerimizi hatirlayarak, bu mantigin zayifligi su ki, ona gore az islam kadar uzun omurlu/saglam temelli her sistem, kafa yorulan tum sorulara en net tutarli cevabi vermis olabilir. yine konjunktur unutuluyor ve bir sistemin nufuzuna bakip, bundan tutarli cevaplar verdigi sonucuna variliyor. hatta kendisinden daha koklu, daha yaygin inanc sistemlerine dahi bu onurun verilmemesi acik bir celiski.

hemen destek olarak sunulan kisma karsi cikalim: nice liderin nufuzu birkac nesli gecmemis ama nice liderin de gecmis. buddha da boyle biri, oyleyse onun ogretisinin kaynaginin ilahi olmadigini nasil bilecegiz? ki ogretisi islamiyetle kesinlikle cakismaktadir, yaratici kavramlari bile apayri . keza konfucyus. hatta nufuzdan bahsedeceksek, kendimizi dinle sinirlamayalim, platonun 2500 senelik nufuzu var, hala dunyanin dort bir yanindaki universitelerden bunun eserlerini okumadan mezun olmak mumkun degil, fakat kendisi ilahi degil. mormonlarin da inancinin yuzyillarca surmeyecegini kim garanti edebilir?

bunun birbaska zayif noktasi da zamanda geriye gidildikce destek kuvvetinin azalmasi. yani 800 senesinde biri, hz muhammedin ilahi dogasi hakkinda dusunurken, boyle bir argumani kullanamaz. kullanirsa tevrata, incile, vedalara yatkin olmasi lazim.

bu tani sonraki orneklerle ispatlaniyor: "varoluşsal hezeyanlarla başedememişsiniz ondan diyor tüm bu yaptıklarınız... aştım artık hadi boyun eğin dediklerime, mantığımın şaşmaz akışına bırakın kendinizi diyor... bunu da kendisini dikkatle okuyanlar zaten anlıyormuş, rahatça... "

5) "rahatsızlık duyunca içimizden biri, diğerinden ötürü; bu sefer kan gövdeyi götürüyor adeta... her türlü rhetorica yöntemlerini deniyor, ama database'i şişirmekten ve gelecek kuşaklara içi kimi zaman abuklamalarla dolı yazı bırakmış olmaktan başka hiçbir şeye yaramamış olmanın derin huzuruyla, kendi dünya görüşüyle yatağa gidiveriyor... yoruldum lan."

yani senin neye inandigin ister istemez beni ve cocuklarimi etkiliyor. hatta daha ilginc bir ornek olarak, senin neye inandigin kendi cocugunu da etkiliyor, lakin kimsenin kendi cocugu ustunde sonsuz bir hakki yok, olduremezsin ornegin, devlet gelip seni hapse atar. peki inanc konusunda sinir nerede olmali? istedigin herseyi cocuguna asilayabilmeli misin? ilk tepkimiz elbette "sana mi soracagim" olacak ama ozellikle demokratik toplumlarda, eger senin verdigin din egitimiyle buyumus cocugun yarin oburgun oy kullanip, herhangi bir konuda benim hayatimi kokten degistirebilecek bir konuma gelecekse ve ben, "ulan bu konuda senin sidikli cocuguna mi soracagim" diyemiyorsam, bu iste bir gariplik var. elbette bu konularda gri tonlari epeyce mevcut, ama kesin olan birsey su ki, en ufak bir sosyal boyutu bulunan her inanc sisteminin, en temel doktrinlerinin dahi, kisisel inanc ozgurlugu kilifi altinda durust bir sorgulamadan muaf olmamasi gerektigidir.

neyse, tahmin ediyorum tartismalarin verimsiz gecmesinin en buyuk nedeni taraflarin, neyi tartistiklari ve tartistiklari konuda birbirlerinin neyi savunduklari uzerinde mutabakat saglayamamalaridir; elestirileri incelerken de mutemadiyen bu sorunla karsilasacagiz.

yahut dinin disinda, daha genel olarak, bilinmeyen bir olayi hic alakasiz etmenlerle aciklamaya calismayiz, bu icgudusel olarak bize ters gelir. hayatin anlami 42 kez osurmak degildir mesela, anti-madde halamin sumuklerinin alfa kanalindan uzay zaman dokusunu etkilemesiyle olusmamaktadir, klavyeme dokundukca bilgisayarim tahrik olmamaktadir, 2 kere 2'nin kiraz ettigi bir gezegen yoktur, big bang'den "once" iki cekirge tavla oynarken kavgaya tutusmamislardir, evreni "gorunmez spagetti canavari" yaratmamistir... ama allah yaratmistir deriz. cunku spagetti canavarina kiyasla allah gibi omnipotent, omniscient bir varligin evreni yaratmasi daha akla yatkin. cunku evrenin yaratici olmadan ortaya cikmasi insan zihnine rahatlik veren birsey degil, uzay-zamandan once ne vardi bunlar neden oldu sorusunu geberene kadar sormak zorundayiz ve bir yaratici bu dogrultuda bizi tatmin edecektir. hayatin anlami da osurmak degil, bu yaraticinin bizi test etmesidir. evet daha akla yatkin, tamam.

biz edip ve reşad'ı değil. olar tarafından açığa çıkan 19 matematiksel kodunu tartışalım.

Ki dünya tarihinde bir sürü edebiyat devi muhteşem insanlar gelmiş geçmiştir. Bu insanlardan herhangi biri içerisinde bir parça metafizik öğeler barındıran bir metin yazamazlar mıydı? Pek ala yazabilirlerdi..

Evet, bu kodun henüz gün ışığına çıkmış bazı parametrelerini araştırınca bunun muhteşem bir ahenkle yazıldığı ve tesadüfen kaleme alınamayacak bir şey olduğunu az buçuk matematik bilen herkes anlar. Bu öyle bir kod ki, kitab'ta bilinçi bir seçim olarak yer alıyor ve bu kitab'ı kendi kafasından uydurduğunu iddia eden Muhammed peygamber bu kodun varlığından bile haberdar değil.

stilin de yargi belirttiginden bahsetmistik, o ibneligi ben de okuz referansiyla yapmistim, yani "bilmemek ayip degil ama bilerek sunu ogrenmemek okuzluktur" demek, karsidakilerin bundan hic haberdar olmadigini dusundugum, onlara aklimca abilik yaptigim seklinde anlasilabilir kolayca. . ama sorun su ki, yukarda ozetledigim ilk haliyle dahi, hele hele aciklayici bir editten sonra, hele hele asil goruslerin sukunetle ortaya koyuldugu muteakkip bir yazidan sonra, onu "beni anlamayan / hz muhammede inanan okuzdur" seklinde yorumlamak yine herhangi bir tartismanin ne kadar kolayca pic edilebildigine guzel bir ornek teskil ediyor.

bana fikirlerimin yanlışlığını gösterirsen hiç çekinmeden hemen şimdi "Allah yok, din yalan" derim:)

ve eger ki akil ve inanc ayri diyarlarin degil de ayni dunyanin icinde yeseren kavramlar, eger ki inanclarimizi bilgilerimiz, ihtiyaclarimiz ve onyargilarimiz isiginda akil yuruterek belirliyor ve sosyo-politik sartlara uygun olarak yayiyoruz, o zaman inananlarin en azindan doktrinlerinin mantiksal hatalarina akla yatkin aciklamalar getirebilmeleri lazim, tartisirken de yukarda bahsettigim ve atladigim bircok hatadan kacinabilmeleri lazim. bunlari yapamadan ozgurce inancini secmekten falan bahsedilemez.

"nobel ödülü alan insanların ne kadarının inanan, ne kadarının inanmayan insanlar olduğuna bi bak. onlar bu konuları nasıl tartışıyor bir kontrol et."

-bu ne bicim bir inanc ozgurlugu, kime gore neye gore sinir cekiyoruz?

1) "ne yani, butun bu evren bir sans eseri mi yaratildi, ona mi inaniyorsun buna inanmiyorsun da".

artik analizimizi daha hizli ve kolay yapiyoruz, tabii argumanlarin da daha uygun hale gelmelerinin bir etkisi var:

e)bu temeller oturmadan nasil hz muhammed hakkinda goruslere itibar edecegiz

burada bir konu başlığı açarak bir yargıda bulundun. fikir bazında tartışma zemini açtın.

"hz. peygamber'in nöropsikiyatrik bir sorununun olup olmadığı konusu ilk defa gündeme getirilmiş değil. hz. peygamber risaletini tebliğ etmeye başladığında, mekke müşrikleri de toplanıp ihtimalleri değerlendirdiler. karşılarındaki şahsı yakından tanıyorlardı. yalancı diyemediler. şair, kahin, mecnun ve sihirbaz olması ihtimalleri üzerinde durdular, hiçbirini yakıştıramadılar. geriye kalan onun gerçekten peygamber olması ihtimaliydi. bunu kabul etmeyi gururlarına yediremediler veya menfaatlerine uygun görmediler. sonuçta sihirbaz demeye karar verdiler."

belki ayrintilari soyleyeni baglar ama tumden relativitst olmak da tembelliktir. cocuguna sirf zeusu falan ogretip, hicbir altyapi vermeyen bir ebeveynin yontemi hakkindaki her goruse esit mesafede misiniz? ustelik isin tek boyutu din/inanc degil; mesela bence yeterli altyapi critical thinking, felsefe ve kisa bir temel bilimler egitimidir, yani sorgulama tekniklerini gelistiren egitimler, ve bu egitim duzgun bir demokrasinin islemesi icin de gerekli olan bir altyapi mesela.

"geldik temel noktaya: "sorgulanan sistemi, o sistemin sinirlari icinde kalan, dolayisiyla harici bir referans noktasi tarafindan onaylanamayacak bir iddiayla savunulamaz. " ben bunun tam aksini düşünüyorum, bir sistemi harici noktalarla savunmaya çalışmak abesle iştigal. bir sistemi ancak kendi çerçevesi içinde tutarlı olup olmamak konusunda sorgulayabilirsiniz. bütün insanlık için kabulü zorunlu bir "evrensel harici nokta" yok. bir fizikçi iddiasını deneylerle ispatlamaya çalıştığı zaman bir harici nokta kullanmış olmaz, aksine kabul ettiği sistemin içinde kalarak iddiasını desteklemeye çalışır. tartışma için bir ortak zemin, paylaşılan başlangıç noktaları olması gerekir. bilimsel bir teori bilim çerçevesi içinde anlam ifade eder"

simdi dusunelim, islamiyet'in turkiyede din olarak taninmasi, evrensel kaidelere gore cok mantikli olmasindan veya lehinde karsi konulamayacak kadar cok ve kesin kanit bulunmasindan dolayi mi, yoksa bahsettigimiz demografik nedenlerden dolayi mi? hadi semitik dinler her yerde biliniyor, peki niye scientology amerikada kilise statusu kazanabilmisken ingilterede boyle bir hakki yok?

"konuyu "okuyun perspektif edinin, yoksa sirf totolojiyle bir yere varilmaz hayatta, okuz gelip okuz gider insan" şeklinde bir retorikle ortaya koymak... insanları salak yerine koymak gibi görünüyor." bu konudaki dusunceleri belirtmistik en baslarda, lakin tekrarlayim, kisa kotu ve alakasiz bir fikir var, sonra ona ilgili eklenti yapiliyor, ondan sonra cok daha uzun bir yorumla konu bambaska sekillerde ortaya konuluyor, fakat elestiri halen en bastaki verilerden harekete geciyor, zaman durmus gibi sanki o arada. buna karsi mucadele etmek zor, ne deseniz haksiz cikacaksiniz

Bu yaratıcı eğer varsa bizimle iletişime geçmiş midir?

Ben bu sorgulama algoritmasına dayanarak Muhammed peygamberin kesinlikle insan ötesi bir varlığın etkisi ile Kur'anı insanlığa tebliğ etmesi gerektiğine inanıyorum. İnanmaktan öte bu durum bu şekilde olması gerektiğinin zorunlu bir gereklilik olduğunu düşünüyorum.

evet zaten bana gore sorun da buydu, sorgulamadan inanmak, yoksa bunu inkar etmiyorum. sorgulamadan inanilanin kesin yanlis oldugunu da iddia etmiyorum.

tum bilimle ugrasanlarin benim gibi dusundugune, bilimin tartismasiz bicimde bu sonuca vardigina dair yoruma gelince, bakiniz kaynagi ne: "din felsefesi, mantik, tarih, antropoloji, psikoloji, politika ve noroloji bize bu konuda yardim edebilir. ben bunlari gozonune aldigimda son ihtimali daha akla yatkin buluyorum ama kisisel inancim onemli degil, su anda kimseyi de bu yonde ikna etmek gibi bir derdim yok".

Elimizde bu kişinin Yaratıcı'dan olduğunu iddia ettiği bir metin var olduğuna göre bu insanın iddia ettiği şeyi akıl süzgecinden geçirerek pek ala sınayabilir. Onun doğru mu söylediği yoksa bir yalancı mı olduğunu rahatlıkla tespit edebiliriz.

Yanlis anlasilma olduysa ozurdilerim tabiki benimde seninle herhangi bir sikintim yok ve olamaz zaten peki bu baglamda eskiye nazaran inancinda ne gibi degisiklikler oldu yenilikler oldumu yada meshep konusunda su an nasil bir yol izliyorsun anlatabilirsin.

Kur'anın çok temel bir iddiası var. Ve bu iddia aynı zamanda sınanabilir bir iddia.

Bunlar temel sorular.

yine tartisma teknigi acisindan ilginc bir ornek, cunku uyumlu bir butun olarak gorunse de, bu cumlede aslinda iki ayri iddia var ve bastan bunlari ayirmazsak sonradan zorlanabiliriz.

1) sirasiyla yahudilikte, hristiyanlikta ve islamiyette anlatilan yaratici gercektir ve hz muhammed onun elcisidir. bu allah anlayisiyla ve judeo-christian dogmayla uyusmayan, tarih boyunca ortaya cikmis, ilkel olsun organize olsun, diger tum dinler/dogaustu inanislar yalandir ya da yanilsamadir.

4) hz muhammed kisisel iktidar hirsi icin degil, daha iyi bir toplum yaratmak icin, yani duzgun isleyen ve sartlara uygun bir ahlak anlayisina dayali bir toplum duzeni icin bu ise girismistir. bu toplumdan gucunu alan etkin bir siyasi ve askeri kuvvetin olusmasi bir yan etkidir, onun asil amaci degil. her halukarda, ends justify means dusturundan yola cikmis, amacina ulasmak icin de yepyeni bir kutsal doktrin uydurmak yerine de halihazirda bilinen sami dinlerinin anlayisina kendine uyarlamis, bu sayede saglam bir mesruiyet edinmis

tamam, simdi goruyoruz ki burada aslinda iki ayri fikir var: ilkin taa basta bahsi gecen cartesian dualisme yakinsayan bir temelle sezginin bilimsel bilgiden ve gozlemden, kuskudan ve mantiktan ayri olmasi. ikincisi de inanc icin sezginin yeterli etmen olabilmesi, diger tur bilgileri gerektirmemesi. boyle sistematik bicimde analiz edince teget gecme sansimiz azaliyor iste. ve goruyoruz ki ikinci nokta, birincinin dogruluguna bagli. zira eger sezgi baska seylere bagliysa, inancin salt akil disi bir platformda varolmasi imkansiz olur o yuzden taktigim ilk once ilk noktaya saldirmak olmali. benim isimi kolaylastiran sey su, bu saldirinin basarili olabilmesi icin sezginin mekanizmasini bastan sona aciklamam gerekmeyecek, bilimsel dunyayla baglantisini kurmam yeterli.

5) son olarak "bu inanc isleri akla mantiga uymaz kardesim, bosuna sorgulama, bunlarin hicbir anlami yok; ben inaniyorum ve bunu ne senin aklina ne de kendi aklima anlatmak zorunda degilim"

kisaca gidisatin hattini cizeyim de ilgilenmediginiz birseyse vakit kaybetmemis olursunuz:

4)ancak bu uc onemli temelle tartisma zemini hazirlandiktan sonra asil olaya girebiliyoruz. iste orada da bilinen mantik hatalarina karsi uyanik olmak lazim. cunku ya teknik yetersizlikten dolayi ya da ucuncu noktada belirttigim art niyetten / savunma gudusunden dolayi, verimli olabilecek bir tartismanin yokusa surulmesi bu hatalar araciligiyla olur. kimse "ben cirkeflik yapiyorum" diyerek tartismayi pic etmez, ad hominem yapar ornegin. o yuzden dikkat ve disiplinle bu kimil zararlisi argumanlari aradan ayiklamak lazim; meraklisina:

arkadaşım senin bahsettiğin nümoroloji bilimi üzerinden kuranda bahsedilen 19 mucizesi coğu meshep tarafından hurafe olarak kabul edilir. Normalde 19 mucizesi denilen şey kuran' da bulunan tevbe süresinin son iki ayeti uymayan besmeleler' in atılması uyanların dahil edilmesi şeklinde bulunur. 19 mucizesinin fikir babası Reşat Halife ve onun öğrencisi Edip Yüksel' dir. Çoğu islam alimine görede bu şahıslar mürted' dir. Zamanında Ömer Çelakıl çok kafa ütülemedi millet şimdi ne diyo bu değişik diyor.

dini doktrinlerin dogalari sorgulamaya acik olmadigindan, sorgulayan da cogu toplumda ciddi bicimde cezalandirildigindan, her nesilde demografik etkiler sebebiyle ve "e bu kadar insan inaniyorsa gercektir" dusuncesiyle daha da kuvvetlenecektir. yani ilk evrelerinde kritik esiki asan her turlu inanc sistemi bu yolla mesrulastirilabilir; scientology hala mucadele verirken mormonlar biraz daha yakinlar bu esige, hinduizm ise coktan asmis durumda ornegin.

Tamamını olmasa da atlaya atlaya konu başlıklarını ayırt etmek amacıyla okudum, yarım olmasa da çeyrek altını hak ettim:)

-devlet inanc ozgurlugunu garanti ediyor.

arkadaşım bir adam beni çok sağlam argümanlarla bir at olduğuma bile inandırabilir koşa koşa arpa ararım ve derim ki delikanlılık sende kalsın çok ta umrumda derim.

buradaki argumanin bir baska zayif noktasi, sistemlerin gelisimini ve olgun halini salt ilk cabalara atfetmek. boylece ilk kurucunun emegi daha da insanustu bir hal oluyor, halbuki gercekte bir kisinin/neslin ilk cabalari yeterli olmasa dahi, sonradan gelenlerin isine geldigi surece onlarin da devamli cabalariyla ayakta duracaktir ve hatta yol boyunca degisime ugrayabilir. isa buna guzel bir ornek. islamin tanidigi bir peygamber olarak, kutsal birisi ve bu argumana gore nufuzunun kolayca ayakta durmasi lazimdi. halbuki 300 sene sonra aziz augustine'le yeniden yaratildi, degisti, gelisti. ayni sekilde, bu yeni yapi icinde, ptolemenin yanlis evren yapisi da bin kusur sene boyunca ayakta kaldi, kimse birsey demedi cunku iktidar sahiplerinin isine gelen bir duzendi; yeterli teknik duzeye ulasildiginda dahi dunyanin gunes cevresinde dondugunun kabul edilmesi yuzyildan fazla surdu.

a)musevi, hristiyan ve musluman tanrisinin niteligi ayni degildir.

buradan da, savunmanin temellendigi diger bariz mantik hatasina gorunmez bir gecis yapiyoruz: argumentum ad populum. birseye inanan insan sayisi, o seyin dogrulugunun ihtimalini degistirmez; o ihtimal, inanclarin temel aldiklari nedenlere gore degisebilir ancak. yani nicelik degil, niteliktir onemli olan. 1 milyon kisinin yildirimin zeus'tan geldigine inanmasi, 1 tane bilimadaminin deneylerini ve mantik kurgusunu en ufak bicimde zayiflatamaz.

latince bilmedigimden o terimleri tercih etmiyorum ama sansimiza aydinlanma mantigi da bunun boyle oldugunu buluyor kant sagolsun. isin ironik tarafi, aslen bilimsel yontemin, birak din icin, dogal bilimler icin dahi bu yontemi ancak bir disclaimer esliginde kullanmasi: kesin bilgi iddiasinda degiliz, su anda bildiklerimize gore getirebilecegimiz en uygun aciklamayi getiriyoruz. haaaa, yani neymis, zaten bilgi esittir kesin yargi diye bir iddia hic olamaz, olsa olsa olasiliklar vardir. e dini konulara kuskunun, bilimsel verinin, gozlemin, mantigin uygulanmasini dusunun o zaman; hangi delikanli cikip islamiyetteki allah inanciyla, dunyamizi uzerinde tasiyan okuz, kaplumbaga inanclarini bir tutacak? hadi daha adil olsun, ikisi de salt metafizik olan ornekler verelim, kim 1.5 milyarin inandigi allah inanci ile cocuklugu boyunca spagetti efsaneleriyle buyumus, sara hastasi bir kisinin gorunmez ucan spagetti canavarini evrenin yaraticisi olarak gormesini ayni kefeye koyacak, sirf teoride ikisini de inkar/ispat edemiyoruz diye.

insanlarin bir kisminin varolusuna anlam veremeyip kendini dinlere vermesi herkesin uzerinde fikirbirligine varacagi bir gercek, lakin bu dini inanislarin yahut hz muhammedin kutsalligina inanisin salt bundan kaynaklandigini iddia etmiyor (mantik 101). ayni zamanda sasmaz oldugu iddia edilmemis mantik akisi da inanclarin dogasini degil, bir kisim argumanlari degerlendirmek icin kullanilmisti. son cumle ise tamamen bir art niyet gostergesi cunku baglamdisi bir alintilama ve rakibin kendini begenmis, delusions of grandeur icinde biri oldugu imasini guclendirmeye yariyor. arada kaynar umuduyla kullanilabilir bu tip taktikler. ya bi siktir git kismi ise konumuz disi.

f) bir yorumuma karsi cikiliyor: islamiyete inanmak demek, onunla uyusmayan ve tarih boyunca ortaya cikmis ilkel olsun organize olsun diger tum inanislari yalan/yanilsama olarak kabul etmek demektir.

oncelikle, ne guzel, birinin cikip da "senin dedigini anladim ve buna su nedenle katilmiyorum" demesi sevinc gozyaslarina boguyor insani. buradaki mantik guzel, genellememi de curutmus olabilir. fakat konu baglaminda, konumlarimizin farkliligi derece farkindan kaynaklaniyor ve oradaki sorun cozulmemis. yani fizikci gorusunu, deneylerle, bilimin dahili referans noktalariyla anlamlandirabiliyor. eyvallah. fizikci, bilim kumesinin icinde. ama bu demek degil ki fizikci, "yazdigim seyler dogrudur, cunku orada yazdiklarimin hepsi dogrudur" gibi iddiada bulunsun. boyle bir iddia cok daha dar bir kume icinde kalacak ve o kumenin dahili referanslariyla ayakta durmaya calisiyor. benim dedigim bu kumenin disina cikilmasi gerektigi. dini kitaplar konusunda, kuranda mesela, boyle bir dar cember var: birtakim iddialar var, iddialar bizim normal bilgi edinme yollarimizla onaylanamiyor , onun yerine o kitabin dogruluguna inanmamiz lazim. kitabin dogruluguna inanmamizin nedeni ise kitabin allah tarafindan gonderilmesi, allahin da dogasi geregi herseyi bildigi. ama kitabin allah tarafindan gonderilmesi de, allahin herseyi bilmesi de, yine sadece ve sadece o kitapta yazan seyler, ben bu bilgileri baska yerlerden ogrenemiyorum, destek dahi alamiyorum. e burada basit bir dongu var, bu donguyu asmak icin ornegin, isanin yeniden dirilip bir mucize yaratmasi yeterli olabilir. cunku onu gozlemlerim ve bu gozlemlerim aradigim seviyede bir harici referans olmus olur. aptalca bir ornek oldu cunku demek istedigim "ben gozumle gormeden inanmam" da degil, ama en azindan destek olunacak seyler lazim. mesela guzel bir ornek, fiziksel sabitlerin sans eseri bu degerlerine sahip olamayacaklari, paralel evren diye birsey de olmadigi, dolayisiyla bir seyin bu evreni bizim icin ayarlamis olmasi gerektigi. deductive bir mantik olmasa da bir destektir.

Sorulması gereken bazı sorular var.

Bir kitabın edebi açıdan diğerinden daha üstün olması subjektif bir konu. Neye göre üstün neye göre üstün değil. Karar vermesi zor.

hicbir inanc sistemi self-referencing'le ayakta duramaz; ustelik ayet vererek self-referencing savunma yapmayi daha da ironik kilan sudur ki, aslinda o inanc sistemleri su anda da o temeller ustunde ayakta durmuyorlar zaten. ornegin kuran'da salt "bunlara inanin, cunku bunlar dogrudur" denseydi buna kimse ikna olmazdi. elbette mutemadiyen boyle totolojiler var dini kitaplarda ama arada harici nedenlere de basvuruluyor; ornegin evren gibi, hayat gibi, insan bilinci gibi kaynagi bilinmeyen olgulara aciklama getiriyor, dahasi bunlarin karmasikligini on plana cikararak gucunu kanitliyor , varolussal absurdlugu bir cerceveye oturtuyor , tereddutte olanlari bir odul/ceza sistemiyle iknaya calisiyor , vs.

"özgür irade, eğer doğrunun ve yanlışın ne olduğuna kendi başınıza karar verebileceğiniz anlamındaysa, öyle bir şey yok zaten. size gönderilen mesajla doğrunun ve yanlışın ne olduğu dikte ediliyor, bir takım emirler ve yasaklarla mükellef kılınıyorsunuz." benim konumum su ki, ozgur irade kullanilarak dogrunun ve yanlisin ne oldugunun bulunmasi konusu mesajin icerigi/kaynagi/gercekligiyle ilgili olasiliklari da kapsiyor. ornegin adam oldurmuyorum cunku bu sosyal hayata zarar veriyor, on emire uydugumdan degil; yahut dinle alakasi olmayan hayvanlarda da altruism ornekleri bolca var. demek ki din disinda da iyi/kotu, dogru/yanlis muhasebesini yapabiliyorum. benim konumum bu muhasebeninin sinirinin dini de kapsayabilecegini soylemek

i) karsi cikilan yorum: ozgur bir muhasebe icin yeterli veri lazim, yani konumuza uyarlarsak, hz muhammed inancina saglam bicimde ulasabillmem icin yukarda bahsettigimiz bilim dallarina ek olarak, iyi bir felsefe temelim olmasi lazim, ustune diger dinlerin aciklamalari hakkinda da egitim almam lazim. islamiyet disinda hicbirsey ogrenmemis birinin hz muhammed inanci ne kadar saglam ve degerli olabilir?

ozde kimsenin kimseyi kandirmis olmasiyla itham edilmiyor, tek cumleyle deginmis oldugum kisisel inancim dahi bu yonde degil cunku kandirmak, bilerek ve isteyerek bir yalani surdurmek demek.

bu baglamda, kisilerin inanclari saglam temellere dayanan cikarimlar degil de, neredeyse tamamiyle tesadufe bagli etmenlerle belirleniyor.

"inanani mutlu ediyorsa birak" kismi da yukardaki argumanlardan nasibini almali elbet. fakat onlara ek olarak, soyle bir acilimi var: dinlerin dogruluguyla yararlari farkli konular. insan bir yalana inanarak mutlu olabilir , bu sartlar altinda o yalanin standart olmasi, dogma haline gelmesi iyi midir kotu mudur? yani kirmizi hap mi mavi hap mi kardesim? ustelik bir dinin ne kadarinin ne kadar yalan oldugu belirsizligi de isin icine girince iyice karmasiklasiyor bu ignorance is bliss ikilemi.

- sezginin fiziksel dunyadan soyut bir kavram olmak zorunda olmadigini gosterdik

"özde kandırmış olmakla itham edilip, meşruiyeti sorgulanan... elci kisilik"

- bu gidisatla, sezgi konusu, gelecekte doga bilimlerinde oldugu gibi reductionist bir tutumla tum ayrintilarina kadar aciklanacaktir ya da herhangi bir nedenden oturu o seviyeye ulasamazsak mekanizmasini her halukarda cozmus olacagiz, kontrolunu ele alacagiz

Peki, Kur'anın bu meydan okuması edebi şaheserliğinden dolayı değilse nedir? Bu meydan okumanın asıl zemininde ne var?

bu onlarin inancinin, hele hele islamiyetin yanlisligini incidental olarak dahi kanitlamaz. yani asil amac olmasa da arada onu da ima etmisiz gibi bir durum da yok. cunku bir insanin inancinin birden fazla nedeni olabilir, birini curutseniz bir baskasi yeterlidir bu inancin anlamli olmasi icin. hadi o insan yanlis, o zaman da bu butun inananlara uygulanamaz. hadi butun inananlarla tartistik ve curuttuk, bu yine de inancin kendisini curutemeyebilir . ama iste bunlara dikkat etmek icin, 4. maddede bahsettigim logical fallacylerin varligina ayriyeten dikkat etmek lazimdi. ozetle topoi/stasis uyusmazligi, iyi niyet eksikliginin ve/veya mantik kurgusundaki hatalarin yardimiyla straw mane donusmus, hicbir ilerleme imkani birakmamis.

1) yeterince acik, basit, ayni zamanda en onemli kosul.

Konuya dönersek;

isteyen istedigine inansin ama nacizane tavsiyem, inanciniza referans aldiginiz bu tip seyler varsa iyice arastirin, uzerinde dusunun ondan sonra karar verin. kulaktan dolma bilgiyle, hayatinizi bu kadar etkileyen belki de sizin icin en onemli olan inanciniz konusunda, dusunmeden sonuclar cikartmayin derim. hele hele arastirip dusunmeden cikarttiginiz sonuclarla beyinleri amasya elmalarina cevirmek hic hos degil ki ben elmayi cok severim.

2) haaa ama bunu boyle kestirip atinca, ister istemez karsi tarafin ya cahil ya da cok salak oldugunu ima ediyoruz. . onun yerine olayi acalim:

ama sen henüz tartışmadan karşı tarafın fikirlerini kanıtlarını dinlemeden öğüt verip "haydi bana eyvallah" diye kapatıp gideceksen niye bu konuyu açtın

hz muhammed'ni hayat hikayesinden degil, argumentum ad populumdan falan bahsediliyorsa elbette itibar edebilirsin. kaldi ki, her konuda gorus bildirirken, ilgili en temel alanlardan baslayarak, uzun ve isabetli temeller olusturmak zorunda degiliz, bu icerige gore degisir. yine kaldi ki, olusturmadigimiz zaman da, bu o kisinin illa cehaletiyle "abuklamasina" degil tembelligine de isaret ediyor olabilir.

oyleyse, su ornegi dusunelim: bazen beni hemen arkamdan takip eden gorunmez bir ruhun varligini seziyorum bir sekilde ve o yuzden de onun varligina inaniyorum. bu sayede genel olarak ruhlarin varligina da inaniyorum elbette. bu sezgim sirasinda araya bir duyu organim girmiyor, mantigim da calismiyor, sadece biliyorum. bana sorular sorup testler yaptiniz, ne gozlemle ne de mantikla bu fenomene kesin bir cevap bulabildiniz, ilahi bir dogasi pekala olabilir. sonra baktiniz ki beynimin bir noktasina elektrik verilince bu his ortaya cikiyor. iyice arastirdiniz ve yuzde yuz tekrar edilebilirlige ulastiniz, her deneyinizde ayni sonuc. benzer baska insanlarda da durum ayni. ne bulmus oldunuz? ruhlarin olmadigini kanitlamayi birak, beni takip eden bir ruh olmadigini dahi kanitlamadiniz. halen pekala inancim gercek olabilir. haa iste once de deginmistik, olabilir, ama spagetti canavari da olabilir, asil sorun ne kadar olabilir? neyse, sonra kesfettiniz ki, elektrik verdiginiz bolgenin yaninda, insanin kendini 3 boyutlu duzlemde konumlandirirken kullandigi bir grup noron var. yani odanin ortasindayken, bilinc merkezinizin de odanin ortasinda iki gozunuz arasinda olmasina yarayan bolge bu. burasi sakatlanirsa kisiler astral seyahatlere ciktiklarini falan soyluyorlar, bazen odanin tavanindan kendilerine baktiklarini hissediyorlarmis. sonra da bariz baglantiyi kurup bir teori ortaya attiniz: ilk bolgeye uygulanan elektrik benliginizin oryantasyonunu bozuyor ama bunun siz oldugunu farkedemiyorsunuz, sizi birinin, bir ruhun izledigi dusuncesine sahip oluyorsunuz. hala ruhun varligi konusunda birsey kanitlamadiniz ama bu yaptiginiz en azindan o kisinin once sezgisini, sezgisi yoluyla da inancini dunyevi nedenlere capalayarak aciklama konusunda bir ilerleme degilse nedir? kim buna notr kalabilir, kim bu insanin ruhani inanclarini eskisi kadar ciddiye alabilir? isin ilginc tarafi, bu bahsettigim ornek hayali degil, boyle bir rahatsizlik var ve ilgili beyin bolgeleri de biliniyor, calismalar devam ediyor

simdi de bunlarin hepsini, ustelik aralarindaki baglariyla da birlikte gormemizi saglayan birtakim orneklere gecelim:

dolayisiyla, simdi inananlarin vahiyle inandiklarini varsaymiyorsak, onlarin inancinin bilim/gozlem/mantik cercevesine girme ihtimali daha bile yuksek oluyor. hele hele islamiyet gibi, hristiyanlik gibi doktrinlerle tanimlanmis inanclarin , direkt sezgiyle olusmasi ihtimali dusunce gulunc kaliyor. hangi allahin kulu, bu karisik sistemleri bir yerde duyup ogrenmeden, yani duyularini kullanmadan, direkt sezgiyle bilebilir? oyleyse inanilan seylerin dogrulugu degil ama inananlarin neden inandiklari, sadece mantigin alananina girebilir degil, tamamen onun alanina giren bir konudur

Sence bu işte bir tuhaflık yok mu? Araştırılmaya değecek bir konu değil mi?

ben bağnaz bir insan değilim. şuan yaptığın sorgulamaların felsefi zeminini emin ol aylar boyunca her gün yapmış biriyim.

Eğer, istersen. Neden böyle düşündüğümü, neden Muhammed peygamberin zihninden dökülen ayetlerin onun sözü olamayacağını ve bu sebeple o sözlerin başka bir varlığa ait olması gerektiğini konuşabiliriz.

ve tabii en tarafsiz haliyle, soyle bir soruna yolaciyor: dogrulugundan emin olmadigim bir olgu, seni mutlu beni ise mutsuz yapiyorsa ne olacak bu is?

3) hz muhammed iktidar icin bilincli bir sekilde insanlari kandirmis, ardillari tarihi degistirerek bu mucadeleye kutsal ve pozifit bir anlam kazandirmistir.

ote yandan biraz daha ileri gidip, tipki ucan spagetti canavarini sorguladigimiz ve inanc olarak kategorize edemeyecek kadar aptalca buldugumuz gibi, mevcut dini inanclari sorgularsak ne olur? mesela yaraticinin tesaduf eseri bu kadar insanmerkezcil olmasini merak edersek, yahut bizi test etme prosedurunun ozgur iradeyle cakistigini, bizi test etme gerekliliginin ise yaraticinin sonsuz iyilik ozelligine ters dustugunu soylersek, yahut doktrinin baska noktalarini elestirip fazlasiyla dunyevi bulup , ornegin panteizmi daha da akla yatkin bulursak, bu sefer "akilla iman ayri cicekleri sulayan yagmurlardir" gibi bir ciftestandartla karsilasiyoruz, isimize gelince aralarina duvar oruyoruz ve alistigimiz sinirlarin disina cikmamis oluyor. hayatimiz boyunca tukurdugumuzu yalamak zorunda kalmamak da bonusu.

"daha sonra kendisine inanacakların gözü önünde okuma-yazma bilmeden büyüyüp de. bir gün dünyanın en büyük sistemi ile karşılarına çıkmaları... söyledikleri hastalıklı, ya da daha metafizik ifadeyle büyülenmiş sihirli güçlere sahip birinin söyleyeceklerinin çok fevkınde şeyler. fizik ile açıklanamacak mucizelerini bile bir kenara bırakıp sırf geçmişine vukufiyeti ve gelecekle ilgili şaşmayan ve isabetli öngörülerine bile baktığımızda bu sözlerin bırakın hastalıklı, mükemmel bir insanın bile cok üstünde sözler olduğu aşikar."

evet, bu kotu birsey degil. cogunluk hicbirseye inanmaz diye bu dogrultuda bir egitimin sart kosulmasina karsi olmak saglam bir poziyson degil bence.

sen, numeroloji kavramından ne anlıyorsun?

9:128-129'u anladım da besmelelerin atılması da nedir? bunu savunanlardan kim besmeleleri atmış?

bu, vahiylerin dogasini kanitlamasa da sezginin izole bir alemde olmadigina ornektir. 50 sene sonra, silikon bazli bilgisayarlari geride biraktigimizda, bugun hakkinda saglam teoriler atilmis olan bilinc hakkinda bilgilerimiz simdikine kiyasla katbekat artmis olacak, sizce buna benzer ornekler cogalmayacak mi? ve ondan sonra da bilimsel metod dini sorgularken tekrar devreye girmeyecek mi: "tamam vahiy diye birseyin olmadigini kanitlayamiyorum, ama bu konuda elimde cok saglam veriler var ve ben ockhamin usturasini devreye sokacagim, yani bu fenomeni neredeyse ayni derecede aciklayabilen iki teoriden daha basit olanini sececegim; bu kisiye evreni yaratan sonsuz gucte bir varliktan bir ogreti yaymasi icin bir mesaj mi gelmis , yoksa sezgi/bilinc hakkinda su bilgilerimle modelleyebilecegim bir anomali mi yasanmis ve etkileri tarihte mucize diye mi gecmis

ilkin, daha hicbirsey denmeden, dert edinmek ve yirtinmak gibi kelimeler araciligiyla dahi bir durus sergilenmis. bu durustaki onkabul, rakibin , birilerini ikna icin buyuk bir caba harcadigi, bunu cocukca bir sekilde yaptigi ve gulunc durumlara dustugu yonunde. bakiniz, retorikle arguman arasindaki bag ne kadar kuvvetli, bir insan hicbir kanit gostermeden ya da mantik yurutmeden, sirf uslup ve kelime secimiyle dahi bir yargida bulunmus olabilir. ustelik bu tip bir yargi, acikca ortaya konmus bir argumana kiyasla cok daha ince bicimde verildiginden, ikna etmeden dahi dinleyeni manipule edebiliyor. bu yuzden ornegin irak savasini bitirmek isteyen amerikalilarin politikasina cut and run deniyor karsitlari tarafindan. tarafsiz bir insanin bundan etkilenmemesi mumkun degil, iste o nedenle critical thinking disiplinini edinmek cok onemli. hepimizin psikolojisi uslupla manipule edilebilse de, bu disiplin bize, "ya dur bir dakka, cut and run demissin ama iraktan cekilmek neden kotudur aciklayamamissin" deme imkani veriyor.

" bir inanca ulaşmak için akıl önemli bir araç, ama tek başına belirleyici değil. insanların çoğu zaman sorgulamadan inandıkları da bilinen bir şey"

1) "müthiş bir zekadan çıkmış olduğu belli olan bir ifade, bakalım size de öyle gelecek mi; " bilgisini sadece duyu verilerine sınırlarsa, kendisini, illetler, cevherler, nefsler, akıllar ve tanrı gibi bütün soyut hakikatlerden tamamen ayıracağından, düşünce sistemini de somut bir realizme kapamış olur. duyuların her an içinde bulunduğu nesnel dünyayı dışlarsa, o zaman da kuru bir idealizmin ağına düşmüş olur. filozofun tamamen tek yönlü olması, sisteminin de tek yönde gelişmesine yol açacaktır..." (1) burada hz muhammed üzerine yapılan tartışmada işte bu alıntıdaki ayrımın yapılamadığını çok net görmekteyiz. istediğiniz kadar sokratesçi kuşkuyu harekete geçirin ve soruları ardı ardına sorun... umduğunuz cevaplar sizi ve tartışmayı bir yere götürmeyecektir."

ornegin, dunyaca unlu bir fizikcinin herhangi bir iddiasini sorgularsaniz, alacaginiz cevap nasil ki onceki ornekler dogrultusunda "ben dunyanin en unlu fizikcisiyim, dedigim dogrudur" veya "bu kadar insani ikna ettim, hepsi aptal da bir sen mi akillisin" gibi bir sey olmaz, ayni sekilde bu konumuz baglaminda da "teorim dogrudur cunku son kitabimin ucuncu sayfasinda yazdigina gore bu kitapta yazan hersey dogrudur ve inanmayan zamani gelince karadeliklere dusecektir" gibi birsey diyemez. onun yerine kendi kendini dogrulayan soylemlerinin disina cikip, harici bir referans noktasina gore iddialarini hakli cikarmak zorundadir, "su su su deneyleri yaptim bu sonuca vardim, isteyen aynisini kendi labinda yapsin gorsun" gibi.

- su ana kadar, vahiy gibi kulliyen metafiziksel bir olayin dahi alternatif aciklamalarina olasilik atayabilecegimizi - her turlu inancta yapabilecegimiz gibi - soyledik

ayni sekilde "x dininin kaynagi su su su nedenlerle dunyevi olabilir; tarihte sonradan kutsallikla bezenmis bircok tarikat liderinin hikayesi var, din kurup basarisiz olan bircok insan var, bunlardan bazilarinin epilepsi hastaliginin inanclarina etki ettigi biliniyor, bu sartlar altinda allah inancinda bir sakatlik gormezsek dahi, 1400 yil once yasamis bir sahsin gercekten sozkonusu allahin elcisi oldugunu nereden bilecegiz" diyen birine "cunku x dininin kitabinin ikinci sayfasina gore x dini gercektir, kaynagi dogaustudur" demek tamamen anlamsiz birsey, acemi bir totoloji. oysa ki, "hayir cunku one surdugun nedenler hatali", "hayir cunku x dininin kutsalligina olan inancim baska saglam temellere dayaniyor" gibi harici etkenlerle desteklenmis bir cevap lazimdir.

birincisi bir ust maddede verdigim ornek cepte, bunu akilda tutalim. ikincisi "bilgiden ziyade sezgi" biraz yanlis bir tanim, muhtemelen bahsedilen sezgi-bilimsel bilgi ayrimi. cunku sezgi, bilgi edinme yollarindan biridir, ondan ayri bir olgu degil. ornegin varliginizi herhangi bir arac/arayuz olmadan bilirsiniz, bu sezgisel anlik bilgidir. bununla birlikte her sezgi bilgi olamaz, zira bilginin epistemolojideki en genel tanimi "justified true belief"tir, yani inandiginiz/sezdiginiz sey hem dogru olacak, hem de akla yatkin bicimde aciklayacaksiniz. aksi halde o seyi biliyor olmazsiniz.

a maddesi icin soylediklerime ek olarak burada bir baska hatalar da olabili: ilkin, asil fikirlerim acisindan yine bir etkisi olmasa da , bir ayrinti olarak, benim bildigim ibrahimin tanrisi da antropomorfiktir. genesis, eski ahitin bir parcasi ve genesis'in cesitli bolumlerinde bu tanri yere iniyor melekler esliginde, ibrahimle yemek yiyip pazarliklar yapiyor, cezalar yagdiriyor ve kisilerle diyaloglara girip uyariyor, anlasmalar yapiyor, birileriyle gures dahi tutuyor galiba. antropomorphic, insani ozelliklerin insan disindaki seylere atfedilmesiyse, boyle bir varliga baska ne denir bilmem. yok eger genesis orjinal olarak ibrahimin tanrisini resmetmiyor da sonradan degistirilmisse onu bilemem. ama oyle dahi olsa zaten genesisin orjinali degil, su an insanlarin inandigi hali degil mi onemli olan? ikincisi de bu tanimdan kaynaklanan mantik hatasi: insanlari test etme ozelligine sahip olmasi, bir takim insani ozelliklerin kendisine atfedilmis olmasiyla celisen bir veri degil. yani bir insani ozellige sahip olmasi, diger ozelliklerinin dogasini dikte etmiyor.

onlar birbirlerini de mürted ilan ediyorlar.

simdi bir adim daha ileri gidelim: hz muhammed'in mesruiyetini sorgulamayalim, diyelim buna hakkim olmasin. fakat islamiyet bundan ibaret degil. evlilik, kurtaj, hirsizlik, kadinin rolu, kilik kiyafet, egitim gibi bircok alanda, yoruma acik bir cok emri var. kac kisi hz muhammed'in allahin elcisi olduguna inanip, sunnete riayet etmeyecek? kac kisi sunneti kanun kabul edip, onun otesine karismayacak? yani nerede duracak bu is ve ben hangi noktadan sonra uygulamalari sorgulama hakkina erisecegim, hangi noktada cocuklarimin nasil egitilecegine ses cikaracagim?

topoi ve stasesi bir matrix olarak dusunebiliriz ama her topoi butun catisma noktalarina sahip olmak zorunda degil. "hz muhammed'e dindar olmadan da inanmak" konusundaki olasi catisma noktasi quality yahut definitiondir: karsit gorusteki biri "inanmayanin hakli ciktiginda elde edecegi bir odul yokken, haksiz cikarsa karsilasacagi cezalara bakip pragmatik bir cikarimla musluman olmasi gonulden inanmak demek degildir, gonulden inanmazsan da inananlarin elde edecegi faydalardan mahrum kalacaksin" pozisyonunu savunabilir ama conjecture/place bazinda bir catisma yok.

Bizim tartıştığımız figür kim?

d)"çok fazla saçma sapan şey var, hepsi üzerinde bu kadar çok durursam öğleni ederim"

yani, sen inansan bana ne faydan olur, reddetsen bana ne zararın olur.

Elçinin duyurusunun ana ekseni;

h) "peygamberin tanrıdan alıp insanlara ilettiği söylenen dini yapıdan önce ne olduğuna dair tam bir açıklık yok, ama hz muhammed ile ilgili sayfalarca tartışma? nasıl oluyor bu, insanlar bazı konulara tam hakim olmadan, elleri hiç titremeden nasıl böyle yazılar yazabiliyorlar, tartıştıklarını sanabiliyorlar?

Bizimle iletişime geçmişse onun gerçek mesajını diğer ona ithafen yazılmış eserlerden nasıl ayırt edeceğiz.

bu da ilginc bir taktik, bazen tembellik edip ben de yapiyorum. tabii burada uzerinde durulmus olan sacma sapan seylerin dogasi gozonunde bulunduruldugunda komik kacmis ama genelde de yanlis. cunku izlenmesi gereken yol, ya her sacmaligi curutmektir, ya genel olarak listelemektir curutmeye girmeden , ya da hic lafini etmemektir. "cok sicmissin ama nerede ve niye sictigini soylemeyecegim" tutumu hakli olsaniz dahi guven zedeleyici birsey.

hz muhammed de ilk savaslarini pekala kaybedebilirdi, goc etmese oldurulebilirdi , ticaret iliskilerini duzgun kuramasa ve yanlis evliliklerle yanlis ittifaklar kursa hareketi bastan ezilebilirdi. neden ilahi bir mesaj, allahin son elcisi, bu kadar cok pamuk ipligine bagli zorlu yollardan gecmek zorunda kaldi? basarili oldugu icin buna kutsal aciklamalar getirmek kolay ve hicbir zaman curutmek mumkun degil ama basarisiz olsaydi digerleri gibi unutulup gidecekti.

buradan da basa donuyoruz, yani "bu kadar insan inaniyorsa..." savunmasi, aslinda tamamen o inanca bagli topluluklarin dger topluluklari siyasi, askeri ve kulturel olarak domine edebilmesine indirgeniyor. bir de elbette, bir inancin insan psikolojisine cazip gelip gelmemesine. yani mesela nihilizmi yaymak icin, olumsuz ruh ogretisine sahip bir dine kiyasla, cok daha buyuk bir propaganda emegi gerekecektir.

"yeterli altyapı konusundaki görüşler de, inancı neyin sağlam ve değerli kılacağı konusundaki görüşler de ancak söyleyeni bağlar"

yeri gelmisken subjektif bir fikir belirtmisim, justify etmemisim cunku konunun bununla alakasiz oldugu belli. hakikaten de bunun disinda ilgili baska bir yorumum yok. lakin elestiri, ayni cumleyi evirip cevirerek "bilim bize hz muhammed'in sara hastasi bir insan oldugunu soyluyor" iddiasi seklinde sununca yapacak birsey kalmiyor. onceki yanlis anlasilmalarin yolactigi savunma refleksi/ayar gudusu, bir sonraki noktadaki durusun anlasilmasini iyice zor kiliyor, bu cig etkisi yuzunden de normal insanlar anormal sonuclara varabiliyorlar. buna mukabil, benim konumumda olan biri de bunlari gozardi edip, salt anormal sonuclara bakarak, onlarin kaynaginin anormal bir insan oldugu cikarimini yaparsa is iyice boka sariyor cunku bu sefer kisisel husumet gelecekteki tartismalarin dahi gidisatini zehirleniyor.

yukarıda ki mesajımda yer alan bir anlatım bozukluğunu düzelteyim;

Burada taklit edilemeyecek olan şey nedir? Kur'anın edebi şaheserliği mi?

c)hristiyanlikta ve islamiyette "seytanla mucadele icinde olan" tanri yoktur, fallen angel hikayesi sonradan eklemlenmis taze bir hikayedir

ilkin, genel olarak inanc sozkonusu oldugunda bunlarin bazilarinin test edilebilir iddialari vardir. gozlenip yanlislanabilir yanlari olan dogaustu inanclarin tarih boyunca iktidar alanlari bilimsel bilginin gelismesiyle daraldi. bu kesin bir sonuc. kimse dunyanin okuzun boynuzlari ustunde durduguna inanmiyor. lakin diyelim tartismanin ileri gitmedigini salt metafizikten ibaret inanclar icin soyledik, bir gozleme izin vermeyen inanclar. ama hz muhammedin soylediklerine sirf babam soyledigi icin inanmakla baska nedenlerle de inanmak arasinda bir fark var. ornegi uca cekerek fikrimi gostermek daha kolay: dis dunyadan izole bicimde bir cocuk yetistirip, ona ucan spagetti canavarinin evreni yaratip bizi test ettigi inancini asiladiktan sonra dis dunyaya salarsaniz, gorunmez ucan spagetti canavarinin var olmadigi kanitlanamiyor diye kimse onu ciddiye almayi dusunmeyecektir. herkes bir mucize eseri ikna olsa dahi siz biliyorsunuz o inancin kaynagini, nasil ciddiye alip inanacaksiniz? ucuncu bir acidan yaklasirsak, belli basli mantik yurutmelerle inanclarin degeri konusunda bir ilerleme kaydetmemiz pekala mumkun. ornegin hayatimda dogdugum yerden cikmamis olan ben, koyumun etrafindaki siyah koyunlara bakip evrendeki tum koyunlarin siyah olduguna inanabilirim. diyelim bunu test etme ve kesin bir yargiya varma imkanim yok, peki bu haliyle inancim, "baska renklerde koyunlar da olabilir" inancina sahip birininkiyle ayni derecede mi makul? eger sorgulama yoluyla, o kisinin inancina, salt koyundeki koyunlarin gozlemiyle vardigini ogrenirsek, degerlendirmemizde bir ilerleme kaydetmis olmuyor muyuz? son olarak en onemli unsurdan, metafizik bir inancin fizyolojik bir kaynagi olabileceginden bahsetmek lazim. buna sonradan donecegim, simdilik diyecegim sudur ki, gunumuzde epilepsi-dogaustu/newage inanclari arasindaki yuksek korelasyonu gosteren bircok arastirma var. bunlar hicbir seyi ispat/inkar etmiyor olsalar da, herhalde bu tip bilgilerin o kisilerin inanclari hakkindaki durusumuza etkisi olmayacagini soyleyemeyiz.

"bilim, inançların kesinliğine ulaştığı zaman gelin size bir çay ısmarlayayım." acik isterim. bu yargiyi baglam icinde degerlendirmek gerekir. epistemoloji acisindan, yani insanin bilgi edinmesi acisindan bilim inanclardan daha kesindir. zira onceden de belirttik bilgi, justified gercek inanctir diye. ornegin marsta yasam olduguna dair muthis bir sezginiz var. ve hakkaten de orada uzaylilar var. fakat siz bu inancinizi aciklayamiyor, birseylere temellendiremiyorsaniz, o konu hakkinda bir bilgi sahibi degilsiniz. . bilimin farki da bu aciklama kisminda devreye giriyor, gozleme dayali olan ve sonunda dogru cikacak bir inancinizi daha yuksek kesinlikle aciklayabilmenize, bilgiye donusmesine olanak taniyor.

su anda cok sakinim ve son derece efendi bir uslupla kimseye ve kimsenin kutsal değerlerine saygısızlık etmeden bir cogunuzun da burada deginecegim bazi noktalari onceden dusunmus oldugunuzu kabul ederekten, hz muhammed ile ilgili olasiliklari siralamak ve bunlar uzerinden bir tartisma analizi yapmak ister deli gonlum:

"bu hareketin bu kadar çok ve uzun ömürlü karşılık bulmasının ana sebebi, insanlık boyunca sorgulanan kafa yorulan bütün sorulara en net, en tutarlı ve özellikle vurgulamak istiyorum en tatmin edici cevapları muhammed söylemiştir. ve bu öğretiler tek kişiden çıkmıştır. gerek yunan, gerek mezopotamya medeniyetlerinin eski kültürlerinden uzak, onlara bulaşmamış tamamen vahiy kaynaklı bir öğreti ki."

ikincisi, rakibin pozisyonu yanlis anlasilmis, ona gercekte olmayan bir amac atfedilmis, bu varsayim ustunden de alinganlik gosterilip uzlasma isteginin yerini saldirganlik almis. yani 2 ve 3. maddeler arasindaki gecisin ornegi bu. zira hz muhammed'in kutsalligi tartisilmiyordu , kutsallik alternatifini secenlerle yapilan soru/cevap alistirmalarinda gorulen hatalardan bahsediliyordu.

Çünkü bu kitab eşi benzeri görülmemiş olarak matematiksel bir kod temeli ile kodlanmış olarak yazılmıştır. Ve bu kod kitab'da adı müddesir " gizlenen " olan surede " üzerinde 19 var " ifadesine yer verilerek henüz kitabın yazım aşamasında bu kodun bilinçli olarak kitaba yerleştirildiğini bize anlatıyor."

yoruldun tabii, ne demis buyuklerimiz, akilsiz basin cezasini ayaklar ceker. buradaki akilsiz lafini aptal/cahil yerine -ki icerigin bunun tam aksini gosteriyor olmasi tam da isaret etmek istedigim nokta- tartisma disiplinini gostermemek baglaminda anlayalim. bastan nelerin iddia edilmis olduguna, tartisilanin ne olduguna zaman harcanip dikkat edilseydi, surada sezgi-inanc hakkinda bir iki paragrafla ve "konuyla alakasi olmadigi halde sadece emin olmak icin bazi doktrin detaylari hakkinda birtakim duzeltmelerle" dolu baska bir paragrafla yeterli olabilir. neyse fazla mal goz cikarmaz.

5) hz muhammed kimseyi kandirmamistir, lakin dogaustu bir yani da yoktur. basitce, ogretisine samimi olarak ama yanlis nedenlerle inanmistir. mesela tipki bazi sara hastalarinda oldugu gibi dogaustu aciklamalara normalden fazla egimlidir ve onculu olan sami dinlerindeki inanislarin etkisiyle kendini elci olarak gormeye baslamis . kerameti kendinden menkul baska bircok peygamber ve dini hareket tarihin tozlu yapraklarina gomulurken, hem sosyo-politik nedenlerin uygun olmasiyla, hem de sami dinlerinin insanlara daha cazip gelmesiyle onderi oldugu toplumsal hareket kritik esigi asmis ve ondan sonra tarih, ona gereken mesruiyetini sonsuza dek bahsetmis.

" bu kitab'ı kendi kafasından uydurduğunu iddia eden Muhammed peygamber bu kodun varlığından bile haberdar değil."

bitti efendim, simdi daha zorlu bir ornege geciyoruz

4) hele sukur stasisin ilk defa tuttugu noktaya geldik, gercek bir fikir catismasi: "tekrar tekrar yazmamın sebebi; iyi anlaşılmasını istediğimdendir; insanın inancının temelinin olması veya sağlamlığı, bilgiden ziyade sezgi ve islamiyet'teki karşılığıyla, sorgusuz iman'la alakalıdır. pozitif bilimlerin bunu sorgulayabilmesi, psikoloji, arkeoloji ve tarih biliminin disiplinlerarası yardımlaşmasıyla bile mümkün görünmüyor... inanmada sistematik gerekli değildir. kişi inanırken, gidimli olmak zorunda değildir. kişinin inanması için sezgi yeterli bir sebeptir."

bu insanlarin ne kadarinin inanan oldugu, onlarin nasil tartistigi hakkindaki veriler/kaynaklar nerede? hani o kadar yaygin bir bilgi olur ki kaynak gostermezsin ama daha bu yonde bir calismanin varligi dahi yayginca bilinen birsey degil. isin ironik yani, nobel odulu sahiplerini bilmem de, kuzey amerikadaki universite mezunlari arasindaki ateizm/agnostisizm oranlari genel halka kiyasla daha yuksek. ozellikle evrimle alakali bilim dallarinda calisanlar hakkindaki istatistikleri michael shermer iki ayda bir verip durur, usenmeyen skeptic'ten aratsin.

Burada asıl demek istediğim, Muhammed peygambere "Kur'anı uydurdu" diye ithamlarda bulunan kişilere dikkat çekmek için yazdım ama yanlış anlaşılmaya müsait sözcükler kullanmışım.

halbuki veri eksikliginden dolayi yanlis bir inanca sahip biri peki hala cok zeki olabilir, dogru seye inanansa akli melekeleri yerine bunu tamamen aldigi egitime borclu olabilir. hz muhammedi sorgulayan biri de kendini zeki, digerlerini aptal olarak gormek zorunda degil. kaldi ki kisinin boyle bir kendini begenmislik icinde olmasinin, argumanlarinin dogrulugu/yanlisligi uzerinde, yani konu uzerinde, en ufak bir etkisi yok.

4) "hanginizin deli olduğunu yakında sen de göreceksin, onlar da görecekler." (kalem suresi 68/5-6)

ilk defa burada dile getirilmedi tabii, ama burada ilk defa dile getirildi ve baskalarinin dusunup de yazmamis olduklari ihtimali acikca taninarak. gelelim bu mantik cizgisine. ilk kisim diyor ki peygamberi incelemisler, ilahi bir aciklamadan baskasini uygun gorememisler. simdi ayni mantikla, epilepsi hastasi bir samanin da, kendisini yakindan taniyan koy sakinleri tarafindan dogaustu diye nitelendirilmesine en ufak bir itirazimiz olmamasi lazim. daha dogrusu iki durum da ayni gecerlilikte. oysaki bunlar bir mumine gore celiskili inanclar. ikincisi, kendisini degerlendirenler 21. yydaki bir tip akademisi uyeleri degildi. orneing hz muhammedin cok hafif bir sara durumu olsaydi, yani agzindan kopukler sacan biri olmasaydi, ondaki durumu anlayacak vasiflari, imkanlari yoktu. . ucuncu olarak, argumanin standart zayif noktasi, boyle bir olayin gercekligini ve icerigini nasil bilecegimiz. yani kimin kimi nasil inceleyip hangi sonuca vardigi hakkindaki kaynaklar ne kadar guvenilir? bu herhangi bir tarihi konuda sorulmasi gereken ilk soru zaten. fakat asil ilginc kisim, ikinci yarida basliyor. yani kesin peygamber oldugu sonucuna varmislar ama kendilerine yediremediklerinden ona sihirbaz demisler. e bu aciklamaya gore hz muhammed'e aslen ilahi falan olmadigi icin sihirbaz teshisi konmus olmasini nasil ayirt edecegiz? yani sonradan bu hareketin "kendine yediremedikleri" icin yapilmis olmasi hikayesinin uydurulmasi ihtimalini nasil gozardi edebiliriz? pekala basit bir zamane iktidar mucadelesinin aktarimi olabilir bu haliyle.

"Kur'an dışında tüm kaynakları reddedin. Kur'anın Allah sözü olduğunun kanıtı evrenin dili olan matematikle ispatlanacaktır.

"böyle büyük bir hata nasıl yapılır, kim yapmışsa, bu satırları yazarken nasıl bu kadar rahat olabilmiş çok merak ediyorum, çünkü insanın eli titrer bunları yazarken, böyle bir şey olamaz." gibi birseyle de iyice dramatize ediyoruz, vaadlerimiz de artmis oluyor. eger dini doktrinlerin merkezde oldugu bir teoloji tartismasi olsaydi bu, bu temellerin en ince ayrintisina kadar dogru atilmasi gerekirdi; halbuki burada islamiyeti, doktrinleri arasindaki celiskileri kullanarak elestirme gibi bir calisma yok . o yuzden "bunlar yanlissa, yazan bu konulari bilmedigi icin yanlis yazdi, daha bu temeller yoksa nasil tartisacagiz" cikarimi da yersiz bir varsayim. ek olarak, tanrinin niteliklerinin, yazinin iceriginden tamamen bagimsiz olmasi dramatizasyonun manasizligini on plana cikarip, elestirenin kredisini azaltiyor. bu, tartisma teknigi acisindan onemli bir ayrinti: onemsiz noktalar uzerinde yaygara koparirsaniz, diger argumanlarinizin etkisi durduk yere azalacaktir.

belki baska olasiliklar da vardir ama simdilik duralim: sorun nedir? sorun bunlardan hangisinin gercege daha yakin oldugunu bulmak. din felsefesi, mantik, tarih, antropoloji, psikoloji, politika ve noroloji bize bu konuda yardim edebilir. ben bunlari gozonune aldigimda son ihtimali daha akla yatkin buluyorum ama kisisel inancim onemli degil, su anda kimseyi de bu yonde ikna etmek gibi bir derdim yok. onemli olan, insanlarin ilk iki ihtimale nasil olup da vardiklari, bu surecte izledikleri yoldur. bunu anlamanin en iyi yolu sokratik metodla bolca soru sormaktir.

"kişi üzerine çok araştırma yapmadan inandığı için suçlanamaz, ne evrensel değerler buna izin verir ne de üzerinde tartıştığımız kavramlar. kişi inanır ya da inanmaz."

Bu kişi ne yapmış?

evet, ilkin gecikmis, planli bir girizgah yapalim, ne lazimmis hatirlayalim:

"bence söylenmesi gereken şu: "benim inancım, benim aklıma, mantığıma uyuyor kardeşim, seninkine uymuyorsa sana bir şey ispatlamak zorunda değilim, uyarsa inanırsın, uymazsa inanmazsın. aklı kullanmak herkesi aynı sonuca ulaştırsaydı, bütün akıllı insanlar aynı şeyleri düşünüyor olurdu." bu konuda cartesian dualismden, sezgiden falan bahsederken degindik. tabii ispatlamak zorunda olmakla, teorik olarak dunyada insan sayisi kadar mantik vardir demek ayri seyler. ben ikincisine inanmiyorum, nitekim bazi mantiki dizgiler matematige indirgenebilirler ve iste o noktada da "evet butun akilli insanlar ayni seyi dusunuyor" diyebiliriz, cunku 2+2 her yerde 4'tur. bunun disinda matematigi birak, normal gozlemle dahi bunun zayif bir durus oldugu gorulebilir. sizofren biri de kendi mantigi icinde tutarlidir, napolyon oldugunu iddia eden bir deli, kendi ufak referans kumesi icinde kendi fantastik mantik kurgusuyla ayakta durabiliyor diye onu kendiniz kadar, yahut hz muhammed kadar ciddiye alacak degilsiniz. hele ki o adamin sizofrenisinin fiziksel kanitlarina sahipseniz beyin taramalariyla, yuzde yuz tekrar edilebilirligi olan testlerle filan. butun pskiyatri alanini bosverip gidelim o zaman. haa bunu yapmaya calisan olmamis da degil .

bu ornekler, iddianin ana govdesindeki asil soruna isaret ediyor: bir inancin hayatta kalma suresi, salt bir sistemin kurucusunun nufuzunun, hele hele onun ilahi olup olmamasinin olcutu olamaz. cunku bu gorus konjunkturu, tamamen hice sayiyor. iste alin size kutsal bir konuda dunyevi aciklamalarin bir rolu daha: neden musa, hitit-asur savaslari sonucu iki buyuk gucun birbirinin nufuzunu azalttigi bir donemde ve iki otorite merkezinin en uzaginda bir bolgede ortaya cikti? vaadedilmis topraklar nicin kimsenin istemedigi collerdeydi? kutsal/ilahi bir adam olarak cin'in gobeginde, yunan yarimadasinda, her yerde olabilirdi. dunya tarihi boyunca kac tane "peygamber adayi" suikastlerle, isyanlarin bastirilmasiyla, siyasi-askeri kuvvet elde edemedigi icin gitti acaba?

e, bu infilak ettigi soylenen dusunce akisinda bahsi gecen bir konu degil ki? hz muhammedin gercekten vahiy alip almadigini tam olarak bilebiliriz, bunu da yapmanin yolu bilmemne egitimi almaktir gibi bir iddiada bulunulmamisti. yine belirteyim, metafizik konularda hicbir seyi kesin olarak inkar edemezsiniz cunku eninde sonunda carpacaginiz duvar five minute hypothesisdir, yani her boku bilseniz bile tanrinin bes dakika once evreni, sizi su anki anilarinizla ve kanitlarla birlikte yaratmamis oldugunu kanitlayamazsiniz. neyse, bizim burada dedigimiz, ozgur bir muhasebe icin genis bir perspektifin gerekli oldugu, yani cocuguna islamiyet disinda birsey ogretmeyen biri kalkip, onun ozgur akliyla bu inanci sectigi iddiasinda bulunursa bunu ciddiye almazsiniz. hala da bu dusuncemi korumaktayim.

g) misir, sumer, yunan, roma pagan dunyalarinin inanc sistemi ilkel mi? onemli olan islamiyetle cakisan kisimlara sahip olup olmamalari.

"kendi totolojilerinizin içinden konuşup başkalarını öküz olmakla itham ederken atladığınız nokta, onların da ömürlerinin herhangi bir anında acaba? demediklerini varsaymaktır." bu oncekinin hemen sonrasinda geldigi icin ilginc, yani o noktada duzgunce sekillendirilmis ve desteklenmis bir itiraz yokken bir anda benim totolojimden bahsetmek olmuyor. dahasi halen hatali bir okuz ithami varsayimi var ve acaba konusunda da "bir cogunuzun da burada deginecegim bazi noktalari onceden dusunmus oldugunuzu kabul ederekten" diye girmisiz konuya, daha ne densin?

edip'i ve reşad'ı mürted diye etiketlendiren ruhban takımından bize ne?

k) "biz tanrının hz. muhammed'e, tıpkı augustinus'un çizdiği o sınırlar dahilinde, vahy gönderip göndermediğini bilemeyiz, hiçbir bilimsel yöntem yani akla dayalı kuşkucu tavır bizi bu bilgiye ulaştırmaz, çünkü çok basit bir nedeni var, başından beri söylüyorum; aletheia 'nın özelliğiyle, doxa'yı yani sanı'yı anlamaya, ortaya dökmeye çabaladığınız zaman, hiçbir yere varamazsınız!"

bu rasyonel yaklasim, bilimin isleyisinin merkezinde bulunuyor ama hemen hemen hicbirimiz kisisel inanclarimizi boyle ozgur bir akli muhasebeyle belirlemiyoruz, demografik sebeplerle o inanclara sahip oluyoruz. yani cogunlugun hz muhammede inanmasinin temel nedeni musluman bir ailede dogmus olmasi, tipki brezilyada dogan birinin buyuk ihtimalle katolik olacak olmasi gibi. benim insanlarin atlamasina en cok hayret ettigim noktalardan biri bu ve iki dayanagi var: