Bunlara ilaveten nahiv ilminin de öğrenilmesi lazımdır. Çünkü lügat ilmi için nahiv bilgisi; altın ve gümüş için mihenk taşı, felsefe için mantık, şiir için aruz, kumaş için metre, tahıl için ölçek mesabesindedir. Malumdur ki ölçülmeyen bir şeyin eksik veya fazla olduğu bilinemez.

Burada gerek Selçuklu devlet büyüklerinin ve gerekse genel halk kitlelerinin teveccühüne mazhar olan Gazali, geniş şöhretine ve maddi imkanlara rağmen bu halinden derin bir rahatsızlıkla ve ruh haleti üzerinde meydana gelen

Hayır, bizzat İmam-ı Rabbani hazretleri, Muhyiddin-i Arabi hazretlerini eleştirirken diyor ki, "Vahdet-i Vücud anlayışını bu söylediklerimle çürütmüş oluyorum, fakat bununla beraber Muhyiddin-i Arabi'yi Evliyadan biliriz." Buradan da anlaşılacağı üzere Muhyiddin-i Arabi'i keşf ile söylediği şeylerden sadece "kendisi" mesul değil.

Bütün canlılarda hayvani ruh mevcuttur. -Şunu da ilave edeyim ki- insanın kendisi cisim olup, eserleri arazdır.

İLMİN KISIMLARI

Kadı zade Ahmed efendi buyuruyor ki:

Ey kardeşim, bilmiş ol ki ilim, şer'i yani dini ve akli olmak üzere ikiye ayrılır. Fakat hakiki alimler nazarında şer'i ilimlerin çoğu akli, akli ilimlerin çoğu da şer'idir. Eşyayı bu şekilde kavramak için nurani bir bakış açısına sahip olmak gerekir. Nitekim Allah Teala,

Daha sonra Cürcan'a ve oradan da tahsilini ilerletmek için Nişabur'a gitmiştir. Nişabur'da zamanın alimlerinden İmamü'l-Haremeyn el-Cüveyni'den ders almıştır. Buradaki tahsilini de tamamladıktan sonra ilmi noktada temayüz eden Gazali, ünlü vezir Nizamülmülk'ün yanına gidip bir müddet kaldıktan sonra 484'te (1091) Bağdat'taki Nizamiye Medresesi'nin baş müderrisliğine tayin edilmiştir.

Böylece aklıselim olanlar indinde kaynağını vahiyden alan gaybi ilmin, kesbedilen ilimden daha efdal, daha mükemmel olduğu anlaşıldı.

bak imam Gazalinin sıraldığı bu vasıflar en üst seviyede üstadda var.. Evliyadan gelen hiçbirşeyi kabul etmemek veya naslarda benzeri bulunmayan konularda keşfen ilhamen yapılan açıklamaları külliyyen reddetmek ibni teymiyyece bir tutum olur

ölüm, kıyamet, ölümden sonraki diriliş, haşir ve rü'yetullah gibi akaid meselelerine açıklık getirmeye çalışır. Bu ilimle meşgul olan alimler, önce Kur'an-ı Kerim'den ayetlere, sonra sırasıyla hadislere, akli delillere ve kıyasi burhanlara dayanırlar.

Diğer bölümlerde sayacağımız gibi ilmin birçok kısmı vardır. Alimin de, ilimlerin tahsilinde takip edeceği değişik yollar vardır ki bunları da ileride zikredeceğiz.

"İnsanlar, şirk ve küfürden temiz bir halde yaratıldı, fakat şeytanlar onları aldatıp şirke düşürdü."37

3. Hakku'n-nefs . Ahlak ya kötü huylardır ki bunların terkedilmesi gerekir yahut iyi huylardır ki bunları elde etmek, ruhları bu güzel huylarla tezyin etmek lazımdır. İyi ve kötü huyların hepsi Allah Teala'nın kitabında ve Peygamber Efendimizin hadislerinde zikredilmiş olup, iyi ahlak sahibi olan kimselerin cennete gireceği bildirilmiştir.25

Ehl-i İtizalin bazı imamları 'Cehennem sonradan halk edilecektir' demeleri, halihazırda tamamıyla inbisat etmediğinden ve sekenelerine tam münasip bir tarzda inkişaf etmediğinden galattır ve gabavettir.

Bu tür mertebeler nefislerin dünyaya meyletmesinden, fani meşguliyetler içinde boğulup gitmesinden meydana gelir.

2 'De ki: İlim ancak Allah katındadır.' Mülk Suresi, 67:26.

Gıda isteyen, tasarrufa sahip, karaciğerde bulunan kuvvete ise "tabii ruh" denir. Sindirim ve boşaltım bunun emrindedir.

"Nefse ve onu düzeltip olgunlaştırana andolsun"39 Şems 91/7.

Allah bize yeter, o ne güzel vekildir. Güç ve kuvvet ancak Allah Teala iledir. Her an güvencim O'nadır.

Haydarcım biliyorum en çok sevdiğin şey parazitlik yapmak ama mümkünse başka yerde yapabilirmisin bu parazitliği.

şeklindeki beyanı bu gerçeği doğrular mahiyettedir.

Ledün ilmine inanıyorsuun,

Sonra bu ilim hekimlik bilgisini, bedenlere sirayet eden hastalıkları, bu hastalıkların tedavisini ve bu tedavide gerekli olan ilaçları araştıran tıp ilmini incelemeye sevkeder. Ayrıca tabii ilimlerin bir kısmını da ulvi eserler ilmi , madenler ilmi ve eşyanın özelliklerini tanımak oluşturur.

Hayvani ruh latif bir cisimdir. O, kalp fanusuna konmuş yanmakta olan bir lamba gibidir. Kalp deyince, göğsün içinde muallak bir vaziyette duran konik şekli kastediyorum.

"Bu adam, halk arasında meşhur olmuş Kuşeyri,1 Sa'lebi2 ve Maverdi'ye3 ait tefsir kitaplarının haricindeki tefsirlere kıymet vermiyor."

"Kim Allah'a kırk gün ihlaslı bir şekilde kulluk ederse Allah Teala hikmet pınarlarını onun kalbinden lisanına akıtır."4^

Bunlar da üç kısma ayrılır:

34 Kehf 18/65.

1. Vahiyle Öğrenim. Ruh kemale erdiği zaman bazı hırs ve fani emeller gibi beşeri kirler yok olur. Böylece ruh yüzünü asıl menşeine yani Allah Teala'ya çevirir, bütünüyle onun cömertliğine, inayetine ve nurunun feyzine güvenir.

Fakih ve edipler de bu yolu takip ederler. Hatta bu durum çeşitli sanatlarda kullanılan aletlerin icadında da böyledir.

Burada söylenilenler önceden bildirilen Ahkam-ı İslamiye'ye uymamaktadır. Ben belki Muhyiddin-i Arabi'nin tırnağının ucundaki kir bile olamam ilim yönünden ama diğer ehl-i sünnet alimlerinin görüşü benim şu üstte bildirdiğim gibidir.

Bu konuyu şu şekilde izah etmek mümkündür: ilim cehaletin zıddı olup, cehalet zulmetin gereklerindendir. Zulmet ise sükuna yani atalet

"De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?" 9 Zümer39/9.

kendisine arız olan hastalığı defetmeye çalışmasından başka bir şey değildir.

Sevgili Okuyucularımız!

Nefs-i natıka canlı, faal, idrak eden bir cevherdir. Biz ne zaman yalın halde "ruh" veya "kalp" kelimesini kullanırsak onunla bu cevheri kastederiz.

Alim, faydalandırma bakımından bir çiftçi gibidir. Talebe istifade etme açısından toprağa, ilim ise kuvve halindeki tohuma ve her an büyüyen fidana benzer. Talebe ilimde kemale erdiğinde meyveli bir ağaç ve okyanustan çıkartılmış bir mücevher gibi olur.

Böylece Allah Teala lutfunu ve dilediği kimseleri hesapsız rızıklandırdığını anlamaları için kulları arasında dereceler takdir etmiştir.

Tasavvuf İlmi

yazılı değildir. Bilakis tefsir ilmi bu iddia sahibinin bildiklerinden başkadır." Dostum dedi ki:

4- Aç bırakmak,

(Cehennemde yılanın soktuğu kimse, 70 yıl acısını çeker.)

"Rabbine dön"^ diye hitap etmektedir. Onun bedenden yüz çevirip ayrılmasıyla, tabii ve hayvani kuvvetlerin tesiriyle ortaya çıkan haller atıl bir vaziyet alır, hareket söner. İşte

İnsani Öğrenim

ışığında diyebiliriz ki gerçek ilim enbiya ve evliyanın ilmidir.

Bu ayeti dinleyen bir genç, bu nasıl taş diye sorunca, Resulullah efendimiz, buyurdu.

ancak akılla kavranılabilecek bir cevher, bir ziyadır.

Hidayet, hak ve nur, varlık zincirinin birer halkası olduğuna göre varlık yokluktan, ilim de cehaletten üstün olmuş olur. Çünkü, cehalet körlük ve karanlık; ilim, basiret ve nur gibidir. Nitekim Allah Teala,

"Ruhlar, teçhiz edilip sınıflara ayrılarak sıralanmış askerler gibidir."

İlim tahsili kadın erkek her müslümana farzdır"5 buyurmuştur.

"Ona tarafımızdan bir ilim öğrettik"34 buyurmaktadır.

ve durgunluğa ait bir şeydir. Sükun da ademiyete yakındır. Yokluk da dalalet ve batılın bulunduğu yerdir. Cehalet adem , ilim ise vücud hükmünde olduğundan; vücud ademden üstündür.

"De ki: Ruh, rabbimin emrindendir." 11 İsra 17/85.

1. Tevhid İlmi. Bu ilim Allah Teala'nın zatını ve sıfatlarını araştırır. Ayrıca nebilerin siretini, imam ve sahabilerin yaşantılarını inceler. Hayat,

"Seni noksan sıfatlardan tenzih ederiz. Senin bize öğrettiklerinden başka bizim hiçbir ilmimiz yoktur dediler."29 Allah Teala da Adem'e hitaben,

Kelamcılar, mutasavvıflar vb. zümreler, adi ve cedeli kıyasın öncüllerini, cevher, araz, delil, nazar, istidlal, hüccet gibi terimleri mantıkçılardan almışlar, fakat yerli yerinde kullanmamışlardır. Her biri bu kavramlara muhtelif manalar yüklemiş ve hatta "cevher" kavramı hüke-ma nazarında farklı, mutasavvıflar ve kelamcılar nezdinde farklı bir şeyi ifade eder hale gelmiştir. Bu risale ile maksadımız, zümrelere göre lafızların manasını araştırmak olmadığı için bu konuyu uzatmayacağız.

Riyazi ilimlerden olan hesap ilmi sayılarla, hendese ilmi şekil ve oranlarla uğraşır. Coğrafya, astronomi ve astroloji ilimleri de riyazi ilimler kategorisine girer.

"Anlatılmasını talep ettiğiniz bu ilmin izahı hakikaten güçtür, fakat halet-i ruhiyemin müsaade ettiği, vaktimin elverdiği ve gücümün yettiği

İlim Çin'de bile olsa gidip öğreniniz"8 buyurmuştur.

"Ondan başka ilah olmadığına Allah, melekler ve adaletten ayrılmayan ilim sahipleri şahitlik ettiler" 7 buyurmuştur.

Cehennemde bir yere Zemherir veya Zemheri denir. Çok soğuk Cehennemdir. Soğukluğu pek şiddetlidir. Bir an dayanılmaz. Kafirlere, bir soğuk bir sıcak, sonra soğuk sonra sıcak Cehenneme atılarak, azap yapılacaktır.

İlham dinde sened değildir lafı ilham hiçbirşey değildir gibi anlarsan tüm tasavvuf kitaplarını en başta Hz Mevlanananın Mesnevisini çöp tenekesine atman demek olduğunu akledebiliyormusun acaba?

ayeti buna işaret etmektedir.

Ey kardeşim, ilmin üstünlüğünü açıkladıktan sonra senin ilimlerin mahalli, karargahı ve korunduğu levha olan insan ruhunu bilmen gerekir. Zira cisim, ilim için bir mahal değildir. Çünkü, cisimler sınırlı olup, yazı ve nakışların dahi az bir kısmını taşıyabilir.

Biz, baş ve göğsünden istisnai bir hastalığa yakalanmış olan bir alim tanıdık ki, hastalığının devam ettiği zaman zarfında, ömrü boyunca öğrendiklerini unuttu, hafızasında olan her şey birbirine karıştı. Bu alim şifa bulup da sıhhatine kavuştuğunda unutkanlığı gitmiş, hastalık günlerinde unutmuş olduğu malumatları tekrar hatırlayabilmişler. Bu olaydan anlıyoruz ki, bilgiler yok olmazlar, unutulurlar.

İlm-i ledün denilen bu gizli ilmi, sırlı hakikati akılla kavrayamamak aslında "kesb-vehb" meselesini anlayamamak ve ikisini birbirinden tamamen ayırmakla ilgilidir.

Cehennem azabı sadece ateş değildir. Birçok azap çeşitleri vardır. Birkaçı şöyledir:

kadar bir başlangıç yapabilirim. Lafı uzatmak istemem, çünkü sözün iyisi az ve öz olup, çok şeye delalet edenidir" dedim.

İmam Gazali

Mutasavvıflardan bazıları, "Bedenin gözü olduğu gibi kalbin de gözü vardır. İnsan zahiri şeyleri bedeni gözle, eşyanın hakikatini ise kal-bi gözle görür" derler. Peygamber Efendimiz ,

Ledünni ilim, Hz. Hızır'da olduğu gibi nübüvvet ve velayet ehline mahsustur. Allah Teala bunu haber vererek,

25 "Kıyamet günü bana en sevgili ve en yakın olanınız ahlaken en güzel olanmızdır" (bk. Tirmizi, Birr, 71).

"Kafir, kendi ameliyle bu duruma kesb-i istihkak etmiş ise de, amelinin cezasını çektikten sonra, ateş ile bir nev?i ülfet peyda eder ve evvelki şiddetlerden azade olur." İşaratü?l-İ?caz

Ey kardeşim, bilmiş ol ki, ilham nurunun sirayetinden ibaret olan ledün ilmi ruhun arınmasından sonra meydana gelir. Nitekim,

10- Zifiri karanlıkta azap,

Özel anlamıyla değil de genel anlamıyla "ledün ilmi" hayatımızın her safhasında ve her anında hal, harekat, düşünüş vb. gibi bütün insani durumlarımızı içine almaktadır. Hava, ışık veya su gibi aslında her yere, her şeye sirayet etmiş durumdadır. Çünkü "alem-i şehadefte her şey "alem-i gayb" ile irtibatlıdır ve alem-i şehadet, alem-i gayb tarafından çepeçevre kuşatılmıştır.

Emirü'l-mü'minin Hz. Ali b. Ebu Talib şöyle demiştir:

Tasavvuf ilmi, mutasavvıfların kullandığı vakt, sema, vecd, şevk, sekr, sahv, ispat, mahv, fakr, fena, velayet ve irade gibi hallerden ve bu ilmi tahsil eden mürşid ve müridlerin sıfat, makam ve hallerinden bahseder.

"Evet, bu adam; 'İlim yalnız fıkıh, tefsir ve kelamdan ibarettir. Bunların ötesinde başka bir ilim yoktur. Bu ilimler de çalışıp öğrenmeden dinde derinleşme olmaksızın elde edilemez' diyor" dedi.

Ey kardeşim, bilmiş ol ki ilim, nefs-i natıkanın eşyanın hakikatlerini niteliğiyle , niceliğiyle , cevheriyle ve zatıyla tasavvur etmesidir. Bu, o şeyin müfred olmasına göredir.

Nefs-i natıka da denen bu cevherin her meslek erbabına göre bir ismi vardır. Hükema bu cevheri "nefs-i natıka"; Kur'an, "nefs-i mutmainne" ve "ilahi emirle oluşan ruh";

2. Hakku'l-ibad. İnsanın insana karşı vazifelerinden, hak ve hukuktan, örf ve adetlerden bahseden ilimdir. Muamele ve muakade olmak üzere iki sahada cereyan eder.

İlm-i cedel ile meşhur olan kelamcılar ruhu cisim olarak addederler ve, "O, bu kesif cisme nazaran daha latif bir cisimdir" derler. Ruh ile cisim arasında letafet ve kesafet farkı görürler. Bazıları ruhu araz sayar, bazı tabipler bu görüşü benimser, bazıları da ruhu kan zannederler. Bu şahıslar dar görüşleri ve kusurlu nazarlarıyla elde ettikleri bilgilerle kanaat edip, diğer ihtimalleri araştırmadılar.

Keşfin doğruluğu Ahkam-ı İslamiyeye uygunluğu ile ölçülür diyor, İmam-ı Rabbani hazretleri. Ve yolun sonuna varanlar Ahkam-ı İslamiyeye uygun olmayan hiçbirşey söylemezler buyuruyor.

11- Büyük azap veren pis kokulara maruz bırakmak,

Peygamber Efendimiz ruh hakkında şöyle buyurmuştur:

Ruhun aslına dönüşü üç şeyle olur:

Pratik hayatımızdaki iş, faaliyet ve düşüncelerimizi hep alıştığımız bir sebep-sonuç zinciri içinde ve maddi şartlarda değerlendiriyor, olaylara ve kainata tek gözle bakıyor; biz biliyor, biz yapıyor, biz çalışıyor, biz kazanıyoruz zannederek ciddi bir hataya düşüyoruz. Sadece kendi

Nefs-i natıka bedenin ölmesiyle ölmez. Çünkü Allah Teala onu kendi kapısına çağırmakta ve ona,

2. İlhamla Öğrenim. İlham, külli ruhun saflığına, kabiliyetine, istidadına göre insan ruhunu uyarmasıdır. O vahyin kısmi bir yansımasıdır. Vahiy, gaybi hallerin ayan beyan tezahür etmesi olup, ilham ise gaybi şeylere kapalı bir

13- Sonsuza kadar azap edilmesi.

Mantık ilmi -metodolojik olarak- önce kavranılan, sonra sırasıyla konu ve yüklemleri, önermeleri, kıyas ve kıyasın bölümlerini tetkik eder ve mantığın gayesi olan sonuca varır.

Sülemi (ö. 412/1021). Devrinin en büyük mutasavvıflarından olup en meşhur eserleri Hakaiku't-Tefsir, Em-salü'l-Kur'an, Kitabü'l-Fütüvve, Adabü's-Sohbe ve Ta-bakatü 's-Sufiyye'dir.

Rabbani Öğrenim

Sual : Cehennem şimdi mevcut olduğu takdirde, yeri nerededir?

Önsöz Niyetine Birkaç Söz

Nefs-i natıka, Bari-i Teala'nın emrinden olduğu için bedende bir yabancı gibidir. Yüzü daima aslına ve döneceği yere doğrudur. Beşeri kirlerle kirlenmediği ve kuvvetli olduğu takdirde daha çok ilahi kaynaktan istifade eder.

Bir kişi nefsini şeriata tabi kılıp edeplendirmeden, şeriatın ölçüleriyle kalbindeki sapıklıkları zail etmeden Hz. Peygamberin sözlerini hakkı ile kavrayamaz.

Cevap : Biz Ehl-i Sünnet ve?l-Cemaat, el?an Cehennemin vücuduna itikad ediyoruz, ama yerini tayin edemiyoruz. Sual : Bazı hadislerin zahirine göre, Cehennem tahtel-arzdır; yani yerin altındadır. Ve keza, bir hadise nazaran, Cehennem ateşinin dünya ateşinden iki yüz derece fazla harareti vardır. Bu noktaların izahı?

"Bu adam hakikat yolundan uzaklaşmıştır. Nitekim Sülemi4, tefsirinde, diğer tefsir kitaplarında

Yüce Allah'ın hitap ettiği ve mükellef saydığı bu ruh değildir. Çünkü karada ve denizde yaşayan bütün hayvanlar bu ruhu taşırlar; onlar mükellef olmadıkları gibi, dini emirlere muhatap da değillerdir.

Kur'an harflerinden her birinin bir anlamı, her anlamının da işaret ettiği bir şey vardır.

b. Fer'i İlimler

Tevhid ilmi alimleri, enbiya ve onların varisi olan ulemadır. Bu ilim özü ve mahiyeti itibariyle değerli, mükemmel olup diğer ilimlere olumsuz ve dışlayıcı bir nazarla bakmaz. Astronomi, astroloji vb. ilimler tevhid ilminin tahsili, için bir ön hazırlık hükmündedir. Bu ön bilgiler olmaksızın tevhid ilmi tahsil edilemez. Yeri gelince zikredeceğimiz gibi, tevhid ilminden başka ilimler de doğar.

buyurmuştur.

Hz. Muhammed Arap ve Acem'in en fasihidir. O, Allah Teala tarafından kendisine vahyedilen bir muallim, aklı ile ulvi ve süfli meselelerin hepsini kavrayan, her sözü hatta her kelimesi esrar okyanuslarını ve rumuz hazinelerini ihata eden bir zat idi. Bu sebeple ondan gelen haber ve hadislerin bilinmesi ve izahı çok mühimdir.

Cehennem ikidir. Biri suğra, biri kübradır. İleride, suğra kübraya inkılap edeceği ve çekirdeği hükmünde olduğu gibi, ileride ondan bir menzil olur. Cehennem-i Suğra, yerin altında, yani merkezindedir. Kürenin altı, merkezidir. İlm-i tabakatü?l-arzca malumdur ki, ekseriya her otuz üç metre hafriyatta, bir derece-i hararet tezayüd eder. Demek, merkeze kadar nısf-ı kutr-u arz, altı bin küsur kilometre olduğundan, iki yüz bin derece-i harareti cami, yani iki yüz defa ateş-i dünyeviden şedit ve rivayet-i hadise muvafık bir ateş bulunuyor. Şu Cehennem-i Suğra, Cehennem-i Kübraya ait çok vezaifi, dünyada ve alem-i berzahta görmüş ve ehadislerle işaret edilmiştir. alem-i ahirette, küre-i arz nasıl ki sekenesini medar-ı senevisindeki meydan-ı haşre döker. Öyle de, içindeki Cehennem-i Suğrayı dahi Cehennem-i Kübraya emr-i İlahi ile teslim eder.

Ey kardeşim, bilmiş ol ki, ilimler iki yolla elde edilir. Bunlardan birincisi insani, diğeri rabbani öğrenimdir.

Tefekkürün şartlarını başka bir risalemizde anlatacağız. Çünkü tefekkürün izahı, keyfiyeti, hakikati çok mühim olduğundan uzun açıklamalara ihtiyaç vardır. Bunun gerçekleşmesi de Allah'ın inayetiyle olur.

Eğer bir kişi tefsir ilmi ve hadislerin te'vili hakkında konuşmak, sözlerinde isabetli olmak istiyorsa, lügat ilmini tahsil etmeli, nahiv ilminde derinleşmeli, i'rab sahasında uzman olmalı, sarf ilmine vakıf olmalıdır.

1. Şeri İlimler

Ey kardeşim, bilmiş ol ki Allah Teala insanı iki muhtelif şeyden yaratmıştır.

Taallüm, ruhun kendi asli cevherine yönelmesi, saadete ulaşmak ve kemale ermek için kendisinde kuvve halinde mevcut olan şeyleri fiile çıkarmasıdır.

bakımından bütün alim ve akıllılardan çok daha üstündür.

"Ben sizin ilimlerin mertebelerini bütün yönleriyle anlatmanızı, ledün ilminin hakikatini ortaya koymanızı, bu ilmi etraflıca açıklayıp ispat etmenizi istiyorum."

13 Hicr 15/29.

Ruh ise bütün ilimleri hiçbir engel tanımaksızın, kolay bir şekilde koruma ve taşıyabilme kabiliyetine sahiptir. Şimdi ruhu kısaca açıklamaya çalışacağız.

Demek ki bazı insanlar ilimleri taallümle, bazıları da tefekkürle öğreniyorlar. Fakat taallüm için de tefekkür şarttır. Çünkü insan cüz'i ve külli şeylerin hepsini, bütün ilimleri taallümle elde etmeye kadir değildir. Bilakis taallümle elde ettiği bazı şeyleri tefekkürle çoğaltır. Malumdur ki nazari ilimlerin ve ameli sanatların pek çoğu hükemanın keskin zekası ve de üstün dehasıyla, fazlaca talim olmaksızın ortaya konmuştur.

zikredilmemiş olan, muhakkiklerin sözlerinden daha tahkike dayalı olanlarını toplamıştır. Bana öyle geliyor ki ilmi, yalnız fıkıh, kelam ve tefsirden ibaret sayan bu adam, ilimlerin kısımlarını, tafsilatını, mertebelerini, hakikatlerini, zahir ve batınlarını bilmiyor. Cahilin bilmediği bir şeyi inkar etmesi adettendir. Bu iddia sahibi hakikat şarabını tatmamış, ledün ilmini anlamamış ki kabul etsin. Ben zaten onun bilmediği bir şeyi taklit ve tahminle kabul etmesine razı olmam."

Diğeri ise, münir , idrak eden, fail, muharrik fhareket ettiren], müessir, cisim ve organları tamamlayan müfred bir cevher olan ruhtur.

Hamd alemlerin rabbi olan Allah'a mahsustur.

Çünkü lügat ilmi, diğer ilimlerin tahsili için bir basamak ve merdiven mesabesinde olup, onu bilmeyen kimse başka ilimleri öğrenemez. Şüphesiz yüksek bir yere çıkmak isteyen kimsenin önce merdiveni kurması gerekir. Demek ki ilim tahsil etmek isteyen kişinin lugavi kaideleri bilmesi şarttır.

Bu anlayış, insanın mahiyetinin ne kadar geniş ve engin olduğunu anlayamayıp insanı sadece bir "akıl varlığı" olarak görmekten kaynaklanmaktadır. Zaten aklı kalpten kopuk bir vaziyette kendi başına ve kendine ait olarak düşünmek de başlı başına bir fecaat arzetmek-tedir.

Ruhların hastalanması veya sıhhat bulması kuvvetlilik-zayıflılık derecesine göredir.

Hasta ruhlar bu süfli dünyada muhtelif mertebeler oluşturur. Bunlardan bir kısmı birazcık dahi olsa mevki-makam hastalığına yakalanmış, hafızalarına nisyan bulutları çökmüş olmasına karşın devamlı öğrenmekle meşguldürler. Bu şekilde asli sıhhatlerini talep ederler ki, bu gruba dahil olanlar az bir tedavi ile iyileşir, çok az bir tezekkürle nisyan bulutlarını dağıtırlar.

"Kör ile gören, karanlıklarla aydınlık bir değildir? 8 Fatır 35/19-20.

Allah Teala ruhu bazan emrine, bazan da zatına izafe ederek şöyle buyurmuştur: "Ona kendi ruhumdan üfledim."13 "Deki:Ruh, rabbimin emrindendir."14 "Biz, ona ruhumuzdan üfledik."15

İÇİNDEKİLER

Ledünni İlmin Hakikati ve Luzümü

Elcevap: -1- -2- Cehennemin yeri, bazı rivayatla, 'tahte?l-arz' denilmiştir. Başka yerlerde beyan ettiğimiz gibi, küre-i arz, hareket-i seneviyesiyle, ileride mecma-ı haşir olacak bir meydanın etrafında bir daire çiziyor. Cehennem ise, arzın o medar-ı senevisi altındadır demektir. Görünmemeleri ve hissedilmemeleri, perdeli ve nursuz ateş olduğu içindir. Küre-i arzın seyahat ettiği mesafe-i azimede pek çok mahlukat var ki, nursuz oldukları için görünmezler. Kamer, nuru çekildikçe vücudunu kaybettiği gibi, nursuz çok küreler, mahluklar, gözümüzün önünde olup göremiyoruz.

"Bir saatlik tefekkür, altmış senelik -nafile-ibadetten hayırlıdır"42 buyurmuştur.

Kısaca diyebiliriz ki bedeni ve nefsani sanatların başlangıcı taallümle, bunların mürekkeb bir hale gelmesi tefekkürle olmuştur.

TASAVVUF İLMİ

"Beni rabbim terbiye etti, edebimi ne güzel

Akli ilimlerin öğrenimi güç olup bunlarda hataya düşmek mümkündür. Bunlar da üç aşamada incelenir:

Mektubat, Sayfa 14

İLHAM SENED DEĞİL AMENNA AMA HİÇBİRŞEYDE DEĞİL DEMEK DOĞRU DEĞİL.. O NEDENLE SEN İYİSİMİ BÜYÜKLERDEN GELEN SÖZLERİN KRİTİĞİNİ ONA DENK BAŞKA BİR BÜYÜK YAPMADIKÇA YAPMAKTAN VAZGEÇ..

Şu mesajımı tekrar okurmusun: 15 Mayıs 2010 13:15

Kesb, kulun kazancıdır; vehb ise, yüce Allah'ın ihsanıdır.

Tefsir ilmi, asli, fer'i, şer'i ve akli ilimlere kılavuzluk eder. Müfessir, Kur'an'a lügat, istiare, lafızların terkibi, nahiv kaideleri, Araplar'ın örf ve adetleri, ehl-i hikmetin fiilleri, mutasavvıfların sözleri cihetinden bakmalı ki onun tefsirinin hakikatine yaklaşmış olsun. Müfessir

Fer'i ilimler üç kısma ayrılır:

"Her kulun kalbinde iki göz vardır ki onlarla gaybı idrak eder. Allah bir kuluna hayır murad ederse o kulun bedeni gözlerle göremediği şeyi görebilmesi için kalbi gözlerini açar"? buyurmuşlardır.

2. Tefsir İlmi. Kur'an-ı Kerim eşyanın en muazzamı, en yücesi, en azizi, en açık olanıdır. Bununla birlikte onda her aklın kavrayamayacağı birtakım müşkül noktalar vardır ki onları ancak Allah Teala'nın "fehim" verdiği kimseler anlayabilir. Zira Peygamber Efendimiz bu konuda şöyle buyurur:

Kuşeyri (ö. 465/1072). islam aleminin büyük mutasavvıflarından olup en mühim eserleri Tefsirü'l-Kuşeyri ve er-Risaletü'l-Kuşeyriyye'dir. Sa'lebi (ö. 427/1035). Nişabur'da doğmuş büyük bir fakih ve müfessir olup en meşhur eserleri el-Keşf, ve'l-Beyan an Tefsiri'l-Kur'an ve Araisü'l-Mecalis: Kısasü'l-Enbiya'dır.

dediler. Eşyanın hakikatini bildiklerini söylediler. Adem ise kalbinden bütün mükevvenatı kovmuş bir vaziyette halikın kapısını çaldı, ondan yardım diledi. Allah Teala da Adem'e bütün isimleri öğretti ve meleklere eşyayı göstererek,

1 'Gaybı Allah?tan başkası bilmez.'

Buna göre ilm-i ledün; yüce Allah tarafından ruha ilka edilen bir nurdur, kalbe atılan özel bir ilimdir, sırra emanet edilen ilahi bir emanettir diyebiliriz. İlm-i ledün için kula verilen cüz'i iradenin sarfedilmesi, belli sebeplere yapışılması, onu almaya bir derece hazırlık yapılması lazımdır; ancak işin aslı kulun kesbi değil, yüce Allah'ın tercihi ve ihsanıdır. Çünkü o, herkese verilmez.

. "Ona müthiş kuvvetlere sahip olan öğretti33 Necm 53/5.

Aynen abi, dikkat ettim. Mesele benim Said Nursi'ye bakış açım değil. Said Nursi'yi de veli olarak kabul etsek bile, buradaki açıklamalar Muhyiddin-i Arabi ve Said Nursi'yi ancak mazur gösterir. İlham ile Keşif ile bu sözler söylenmiş olabilir. Sadece bu kimseler kurtulabilir. İlham dinde senet değildir, bunu benden iyi sizin bilmeniz lazım.

İlim cehaletten üstün olduğuna göre cehalet cismin, ilim ruhun vasıflarından olmuş olur. Öyleyse ruh, cisimden üstündür.

"Ben sizin içinizde Allah Tealayı en iyi bilen ve O'ndan en çokkorkanınızım."32

8- Gayya kuyusuna atmak,

nuruyla aydınlanmış ruh, atıl , tembel ruhların bir yılda kavrayamayacağı hakikatleri bir saatlik tefekkürle elde edebilir.

"Biz seni hamd ile teşbih ve takdis ediyoruz'27 Bakara 2/30.

Şer'i ilimler iki kısma ayrılır: a-Asli ilimler b-Fer'i ilimler

Öyleyse ruhun taallümle meşgul olması, yaratılıştaki temizliğine ve fıtratına dönmesi için,

Hayvani ruh, ilimleri kavramaya güç yetiremez. Bu ruh, her şeyi en güzel ve sanatlı bir şekilde yaratan Allah'ı ve onları nasıl yarattığını idrak edemez. O, varlığı bedenin varlığına bağlı olan bir hizmetçidir ki, bedenin ölmesiyle birlikte ölür. Kandaki maddelerin oranı arttığı takdirde hararetin yükselmesiyle, bu oran eksildiği takdirde ise soğuğun artmasıyla bu lamba söner. Lambanın sönmesi, bedenin ölmesi demektir.

İşte bu yüzden ruhlar, kaybettiğini bulmak, unuttuğunu hatırlamak için taallüme ihtiyaç duymaktadırlar.

Ayrıca bu ilmi elde etmek için yolculuğu dahi emretmiş ve,

Ey kardeşim, insan ruhunun hallerini, bedenin ölümünden sonra varlığını devam ettirdiğini, ilme olan aşkını ve arzusunu öğrendikten sonra artık senin ilmin kısımlarını bilmen gerekir.

ölüm denilen hadise budur. Bu sebeple mutasavvıflar tabii ve hayvani ruha nazaran nefs-i natıkaya daha çok itimat ederler.

Poor o kadar sabit fikirlisin ki seninle tartıştığım konuların hiçbirinde netice alamadım ben.. net, somut ve herkesin bildiği şeyler noktasında bile kendi kaynaklarının dışına çıkmayı yokolma olarak gören bir tavır sergilediğin yerde ucu biraz tefekküre biraz tasdiğe açık şu konunun neresini tartışacağım seninle?Bana uzun kopyalar değil ilgili yeri gösterirmisin cehennemede uzun müddet kalan bir kişinin bu azaba bir ölçüde alışıp alışamayacağını söyleyen naslar nelerdir?

Allah Teala cesedi besin maddelerinden meydana getirdi ve kanın molekülleri ile büyüttü. Bu binanın temelini kurdu, direklerini dikti, etrafını sınırladı ve kendi emrinden mükemmel ruh cevherini onda ortaya çıkardı.

Salat ve selam, hak yolun davetçisi, ilahi ahkamın bekçisi, ümmetine hidayeti gösteren, bütün resullerin efendisi, efendimiz Hz. Muhammed'e , onun al ve ashabının üzerine olsun!...

2- Yılan akrep gibi hayvanların sokması,

Ledün ilmine nail olanlar birçok ilmi tahsil etmekten, insani öğrenimin zahmetlerinden kurtulurlar. Az öğrenip çok bilirler, az yorulup çok istirahat ederler.

Felsefi ilimlerdeki kesin deliller ve açık ispatlarla doğrulanmıştır ki "nefs-i natıka" cisim ve araz olmayıp tam aksine sabit, daimi ve bozulmayan bir cevherdir. Biz zikredilen delil ve ispatları yeterli gördüğümüz için başkaca tekrara gerek görmüyoruz. Bu konuda geniş kapsamlı bilgi edinmek isteyenler ilgili kitaplara başvurabilirler. Biz usulümüzde sadece akli burhanlarla yetinmiyor; meselelere imani bir gözle bakıyor, açık seçik hakikatlere dayanıyoruz.

Cevap : Kürenin tahtı, merkezinden ibarettir. Buna binaen, arzın tahtı, merkezidir. Nazariyat-ı hikemiyece sabit olduğu vecihle, arzın merkezinde, harareti iki yüz bin dereceye baliğ bir ateş vardır. Çünkü, her otuz üç zıra? derinliğinde, tahminen bir derece hararet artar. Buna binaen, merkeze kadar iki yüz bin dereceli bir hararet meydana gelir. İşte bu nazariyeye, mezkur hadisin meali mutabık gelir. Buna binaen, küre-i arzın merkezinde bulunan iki yüz bin derece hararetli bir ateş, Cehenneme bir çekirdek hükmünde olup, kıyamette, kabuğu hükmünde bulunan tabaka-i türabiyeyi çatlatıp, bütün dehşetiyle çıkar, tevessü etmeye başlar ve tam teçhizatıyla Cehennem meydana gelir, denilebilir. Ve keza, bir hadise nazaran, 'Zemherir' namında, burudet ile yakan bir ateş vardır. Bu hadis de, o nazariyeye mutabıktır. Zira, merkez-i arzdan sathına kadar derece derece artan veya tenakus eden ateş, Zemherir de dahil olmak üzere, ateşin bütün mertebelerine şamildir. Hikmet-i tabiiyede takarrur ettiği gibi, ateş, bazen öyle bir dereceye gelir ki, yakınında bulunan şeylerden hararetleri tamamen celp ve cezb etmekle, onları bürudet ile yakar ve suyu incimad ettirir.

Nitekim alimler bu şekilde hareket etmişler ve ilmi disiplinler böylece temellenmiştir. Mesela bir mühendis, ömrü boyunca ihtiyaç duyacağı mesleğiyle alakalı bilgilerin hepsini değil, sadece genel kaideleri öğrenir, tali meseleleri kıyas ve tefekkürle halleder.

LEDÜNNİ İLMİN HAKİKATİ VE LÜZUMU

İlk insan topraktan, diğer insanların bedenleri toprak maddelerinden meydana geldi. Ama insan, et ve kemiktir, toprak değildir. Şeytan da ateş ve havadan yaratılmışsa da ateş ve hava değildir.

Bundan başka mevcudatın mertebelerini, ruh ve mizaçların kısımlarını, duyuların kemiyetini, mahsusatın nasıl doğru anlaşılabileceğinin keyfiyetini araştırır.

5- Zakkum yedirerek bağırsakları parçalamak,

Bu ruhla, gıdaya ihtiyaç duyan, şehveti ve gazabı harekete geçiren, kalpte bulunan ve vücudun bütün azalarına duygu ve hareket dağıtarak hayatın devamını sağlayan kuvveti kastetmiyorum. Çünkü, vasıflarını saydığım bu ruha "hayvani ruh" denir ki, his, hareket, şehvet ve gazap kuvvetleri onun askerlerindendir.

Şekillendirme, üreme, büyüme ve tabii kuvvetlerin hepsi bedenin hizmetindedirler. Beden de hayvani ruhun hizmetindedir. Çünkü beden, kuvvetini hayvani ruhtan almakta, onun hareket vermesiyle iş görmektedir.

tarzda işaret edilmesidir. Vahiyden hasıl olan ilme nebevi ilim, ilhamdan hasıl olan ilme de ledünni ilim denir. Ledün ilmi, gayb lambasından ışıyan latif, saf ve cilalı bir kalbe düşen ziya gibidir ki, Allah Teala ile ruh arasında hiçbir vasıta olmaksızın elde edilir.

"Evvelki şiddetlerden azade olma" ifadesinden, azabın ebediyen devam edeceği, ama şiddetinin öncekilerden daha hafif olacağı anlaşılıyor. Muhyiddin Arabi Hazretleri ise azabın, yerini adi, süfli, bayağı bir hayata bırakacağı ve kafirin cehennemde bu haliyle ebediyen kalacağı kanaatindedir.

İnsanın mükellef ve muhatap oluşu kendisine özgü, fazladan bulunan başka bir şeyden dolayıdır ki bu da nefs-i natıkadır. Bu nefs-i natıka şu ayetlerde zikredilmektedir:

Ey kardeşim, bilmiş ol ki ruh; cisim, araz ve cevher olmak üzere üç kısımdır:

İlmin Kısımları

İlim Tahsilinde Ruhların Mertebeleri

2- Adalet-i İlahiye noktasından bakılabilir. Yani bu insan yaptığı ve işlediği günahlardan dolayı azap görecektir. Ama bu insanlar, Bediüzzaman?ın dediği gibi, yaptıklarının cezasını çektikten sonra, ateşe ülfet peyda etmesi yani alışması adaletin neticesidir.

Bu işte insana düşen vazife, bu ilahi ikramı almaya kalbini hazırlaması, bunun için gerekli

Biz şu anda bu risaleyi bitiriyoruz. Buraya kadar olan açıklamalarımız erbabına yeter. Allah kime nur vermemişse onun nuru yoktur. Allah müminlerin dostu ve yardımcısıdır.

2.- Akli İlimler

Her şey bize sonsuz ikram ve ihsan sahibi yüce yaratıcı tarafından verilmektedir. Kesbin içinde vehbi görememek, ilmin, sebep-sonuç zinciri içinde kalınarak, sadece sınırlı şartlar içinde elde edilen bir bilgi ve kültür yığınından ibaret olduğu düşüncesini uyandırır ki, bu, yanlıştır.

Ama nedense konu S. Nursi olunca (bu 3 üne de azami derecede sahip olan)ondan gelen hiçbir şeye inanmamam refleksin devreye giriyor.. "Evvelki şiddetlerden azade olma" kısmı eğer ilham ile ve üstadın deyimiyle yazdırılmış bir bilgi ise bunun "Ahkam-ı İslamiyeye uygmayan" kısmının neresi olduğunu Bana söyleyebilirmisin?Burda azabın son bulmasından değil bir nevi azaba alışmaktan ülfetten bahsediyor o kısmına dikkat et

Dostuma dedim ki:

Elinizi vicdanınıza koymanız ricamdır. Saygılarımla.

3. Bu aşamadaki ilimler diğerlerine göre üstün bir mevkiye sahiptir. Bu ilimler önce mevcudatı, bunların vacip ve mümkün olarak taksimini, sonra yüce yaratıcının zatını, sıfatlarını, fiillerini, emirlerini, hükümlerini ve bunların ne şekilde yürüdüğünü, mevcudatın yaratılışını tetkik etmesinin yanı sıra ulvi varlıkları, cevherleri, selim akılları, kamil ruhları, melek ve şeytanları araştırır.

buyurmakta ve,

7 Al-iİmran3/18.

İlimler, toprağa gömülü tohum, okyanus dibindeki mücevher ve maddedeki cevher gibi ruhlarda kuvve halinde vardır. Taallüm, bu cevherin kuvveden fiile çıkması için çalışmaktır. Talim ise onun kuvveden fiile çıkmasıdır. Bunun içindir ki talebenin ruhu, muallimin ruhuna benzer, belli bir oranda ona yaklaşır.

Diğeri ise dahili faktörlerle yani tefekkürle meşgul olmakla tahsil edilir.

Hastalığı hafif, derdi az, uğradığı bela önemsiz, nisyan bulutu ince, mizacı sağlam olan ruh, fazlaca taallüme ve bu uğurda uzun müddet yorulmaya ihtiyaç duymaksızın birazcık tefekkür ile aslına döner, kendi hakikatine yönelir ve sırlarına vakıf olur. Böylece onda kuvve halinde olan şeyler fiile çıkar. Fıtratında-ki hallerle bezenir. Bu suretle kemale ermiş, kısa zamanda pek çok şey öğrenmiş ve bunları en güzel şekilde ifade eden bir alim olmuş olur. Bu ruh, külli ruha yönelerek aydınlanır. Cüz'i ruha yönelerek feyiz saçar. Aşk yoluyla aslına benzeyerek, haset ve kin damarlarını koparıp atar. Dünyanın fuzuli ve lüzumsuz süslerinden yüz çevirir.

Bütün ilimler "külli ruh" tarafından malumdur ve onda mevcuttur. "Külli akıl", "külli ruh"tan daha üstün, daha mükemmel, daha kuvvetli olup Bari-i Teala'ya daha yakın olduğu için külli ruhun, külli akla nisbeti, Havva'nın Adem'e nisbeti gibidir. Külli ruh da sair mahlukata nis-beten daha aziz, daha latif ve daha üstündür.

İlimler ya nazari olur ya da ameli olur ki, asli ilimlere nazari ilimler, fer'i ilimlere de ameli ilimler denir.

Dedim ki:

a. Vahiyle Öğrenim

Önce pratik hayatımız ve içinde müşahede edilenler Allah'tan koparılıp sebeplere isnat ediliyor. Bunun dolaylı bir tezahürü olarak da ilmi sadece fıkıh, tefsir, kelam, fizik, kimya, biyoloji kitaplarında yazılanlardan ibaret sayabiliyoruz. Halbuki gerçek ilim, insan ruhunun eşyanın hakikatlerini bilmesidir. Hakiki ilim eşyanın mülkünü değil, melekutunu bilmektir.

"Bu adam ilim tahsilinin yollarını anlamamış, insan ruhunun mahiyetini, vasıflarını, gaybi işaretleri ve melekuti ilimleri nasıl aldığını idrak etmemiştir."

Ey kardeşim, bilmiş ol ki ilim, içeriği göz önüne alınmaksızın özü itibariyle bizzat değerlidir. Hatta sihir ilmi bile, batıl olmasına rağmen, bizatihi değerlidir.

Bir de kimya ilmi vardır ki içinde maraz taşıyan maddeleri ve madenlerin organik dokusundaki boşlukları inceler.

Aziz ve celil olan Allah'tan tevfik ve inayet dileyerek kıymetli dostumun bu arzusunu yerine getirdim.

Tevhid ilmiyle donanımlı olan kimse, ilimlerin en faziletlisi olduğu için Allah Teala onları Kur'an-ı Kerim'de en üstün mertebede zikretmiş ve,

Önce şunu bilmek gerekir. Allahü tealanın kudreti sonsuzdur. Kudreti sınırlı olan ilah olamaz. Allahü teala kafirlere azap etmekten aciz değildir. Kafirlerin azapları hafiflemez, aksine artar. Bu konudaki ayetlerden birkaçının meali şöyledir:

Vahiy resullere mahsus olup Adem, Musa, İbrahim, Muhammed vb. resullere vahiy gönderilmiştir.

Ruhu şad olsun!...

Mutasavvıflar hayvani ruhu "nefis" olarak telakki ederler. Nefis kelimesi şeriatta da bu manada kullanılmıştır. Peygamberimiz,

Dostum da bana dedi ki:

"M yanın arasındaki nefsindir"? sözüyle pekiştirmiş ve açıklamıştır.

Bediüzzaman?Kafirler ateşe ülfet peyda edecek? diyor. Bu ne demektir?

Nur Müellifi, naklettiğimiz ifadelerinin sonunda, buna dair "işarat-ı hadisiye" olduğunu kaydeder. Sözü edilen hadisin metni hakkında bir bilgimiz yok. Ancak, Muyyiddin Arabi Hazretlerinin bu konuyu işlerken sıkça nazara verdiği bir hadis-i kutsi var; Üstadın sözünü ettiği hadis de o olsa gerek: "Rahmetim gazabımı geçti."

Hakkullah ve hakku'l-ibad olarak nitelendirdiğimiz, insanın Allah'a ve insanın insana karşı durumundan bahseden ilimlerin bu iki kısmına "fıkıh" denir. Fıkıh herkes için gerekli, faydalı bir ilimdir.

Mesela, bir kişi bilgi hamurunu tefekkürle yoğurarak çalgılı aletlerden biri olan udu yapmış, başka birileri bundan yola çıkarak muhtelif çalgı aletleri geliştirmiştir.

Ruhun nurunun zahir olduğu ilk yer dimağ olup, burası onun kendisini gösterdiği, ona has bir karargahtır.

O, insani talim ve taallümle meşgul olmaksızın ilimleri rabbani öğrenimle elde etmiş olduğundan onun ilmi en mükemmel, en kuvvetli ve en üstün idi. Allah Teala buna işaretle,

Birincisi, harici faktörlerle yani öğrenme ile elde edilir.

b. İlhamla Öğrenim

3- Kainatta ne varsa, Allah?ın bir ismini gösterir, onun aynasıdır. Bu durumda, cehennemde olan insanların da Allah?ın bazı isimlerine mazhar olması da mümkündür. Kim bilir belki de Allah?ın "Metin" ismine mazhariyet verilecek ve ateşe karşı dayanıklılık verilecektir. Keyfiyetini Allah bilir. Bize düşen iman etmek ve O dehşetli cehennemden kurtulmak için, ibadet, istiğfar ve taat siperine girmektir

Araz, kendi başına var olamayıp ancak bir cevherle birlikte varlığını devam ettiren şeydir, insan ve varlıklara ait bütün sıfatlar arazdır. Renk, hastalık, sıhhat, soğukluk, sıcaklık, kuruluk, yaşlık, haraket, sükunet gibi...

Allah Teala cisim ve araz olup bozulan, zeval bulan, değişen şeyleri zatına nisbet etmekten münezzehtir.

Nefs-i natıka, bu sıfatları ve aletleriyle kesif olan bedene orada kalmak için gelmemiş, ona bitişmemiş, belki ona hafifçe ilişerek ifade kazandırmış, onun vechini Bari-i Teala'ya yöneltmiştir. Nefs-i natıkanın belirli bir müddet

Buradan diyebiliriz ki, İmam-ı Rabbani hazretleri keşf ile yanlış birşeyler söylemiş olan Evliyayı dışlamıyor, onları sahipleniyor fakat söylenen yanlış şeyleri dışlıyor. Burada bizimde yapmamız gereken Ahkam-ı İslamiye'ye uymayan keşf ile söylenmiş şeylerin peşinden gitmemektir. Evliyaya hürmet ederiz ancak keşf ile söyledikleri sadece kendilerini bağlar.

İşte bu öyle bir mertebedir ki ona insani öğrenimle nail olmak mümkün değildir. Yalnızca kendisine ledün ilmi verilenler buna erişebilir.

şeklinde açıklamıştır.

Ey kardeşim, bilmiş ol ki, vahyin kesilmesiyle risalet kapısı kapanmıştır. Hakikat ortaya konduktan, din tamamlandıktan sonra insanların resul gönderilmesine zaten ihtiyacı kalmamıştır. Bu konuda Allah Teala,

Bilgilerin yok olması ile unutulması arasında fark vardır. Mahv, nakış ve izlerin hafızadan tamamen silinmesi, nisyan ise, gün ortasında güneş ışıklarının bulutlar tarafından perdelenmesi ve ortalığın güneş bat-mışçasına kararması gibi, hafızadaki nakışların gizlenmesidir.

derece elde edebilir. Bu ilimler, kulun talep derecesine ve tercihine göre farklı olur; ama sonuçta bütün elde edilenlerin "marifet" , "hakikat", "nur" ve "hikmet" haline dönüşüp insanda kalbi ve ruhi bir "uyanışa" vesile oluşu ancak ikinci bir muamele ile mümkün olmaktadır. Bu da akıldan kalbe bir köprü atıp bütün bilgi, doküman, malumat ve verileri eritmek, şeffaflaştırmak; yakmak... Ve böylece hikmet ve marifet nimetine mazhar kılınmaktır. İşte ilm-i batın, ilm-i gayb, ilm-i ledün şeklinde tabir edilen hakikati -kanaatimizce- bu meyanda düşünmek daha isabetli olacaktır.

Ey kardeşim, bilmiş ol ki, ilimler insan ruhunda gizli bir halde mevcut olup tüm insanlar ilimleri öğrenmeye kabiliyetlidir. Bazı ruhlar sonradan meydana gelen herhangi bir arıza ve sebepten dolayı bu kabiliyetini kaybedebilir. Bunu şu hadislerden anlıyoruz:

Kur?an-ı kerimin bir çok yerinde, buyuruluyor. İki ayet-i kerime meali şöyledir:

"Şehidlerin ruhları yeşil kuşların kursaklarındadır.'

Ve anı şekilde senin sabitlenen konu başlığın da da ilhamlarla veya seyru suluktaki keşiflerle yazılmış bilgiler var.. Onlara inandığın için felakete mi sürükleniyorsun?

"Bugün sizin dininizi tamamladım"36 Maide 5/3 .

kolaylaştırmak maksadıyla rahmetinin tecellisi olan ilham kapısını açık bırakmıştır.

3. Hadis İlmi.

1- "Rahmetim gazabımı geçti" hadis-i kudsisinden ders çıkarılabilir. Yani, Allah?ın rahmeti, belirli bir zaman sonra bu insanı rahatlatacak ve ateşe karşı bir ülfet verecektir. Yani, Allah gazabından ziyade rahmetiyle muamele edecektir. Çünkü yukarıda ki ifade de geçtiği gibi, dünyada yaptıkları iyiliklere mükafaten, merhamet-i ilahiyeye mazhar olacaklar.

(Zuhruf suresinin 77, Mümin suresinin 49,50 ayetleri de aynı mealdedir.)

Alim, eşyanın hakikatlerini kapsamlı bir şekilde kavrayan, idrak eden kimsedir.

Bunun belli bir yolu ve mesleği vardır. Bu da iki türlü olur.

Oysaki Hz. Adem hiçbir ilmi bilmiyordu. Çünkü, o ana kadar herhangi bir muallimle karşılaşmamış, ilim tahsil etmemişti. Bu sebeple melekler büyüklük tasladılar, gururlanıp kibirlenerek,

Allahü tealanın, şeytana soğuk Cehennemde de, sıcak Cehennemde de azap etmeye elbette gücü yeter. Aciz insanın yaptığı demir testere demiri kestiği gibi, ateş de ateşi yakar. Bugün fen ilmine vakıf olanlar, cisimlerin elementlerden meydana geldiğini bilir. Mesela, yanıcı hidrojen gazı ile yakıcı oksijen gazının terkibiyle su meydana gelmektedir. Su ise, kendini meydana getiren oksijen ve hidrojene hiç benzememektedir. İnsan topraktan, cin ve şeytan da ateş ve havadan yaratıldığı halde, yaratılış maddelerine benzemez.

Ben de,

Lügat ilmi hadis ve tefsir ilimlerine giden bir yol, tefsir ve hadis ilimleri de tevhid ilmine varmada birer kılavuz gibidirler. İnsanların felaha ermesi, ahiret korkusundan kurtuluşu ancak tevhid ilmiyle mümkündür.

İlmin üstünlüğü

İlimlerin kısım ve adetlerine dair söylediklerimizden sonra yakinen bilmiş ol ki bu ilimlerin iyice anlaşılması için birtakım şartlar gerekir. Biz şimdi bu şartları ve ilim tahsilinin yollarını açıklayacağız.

Rabbani öğrenim de iki kısımda incelenir:

Ben tek başına "ruh" kelimesini kullandığım zaman düşünme, hatırlama, hıfz, tefekkür, temyiz özelliği bulunan, kalbi ve akli idrake sahip, ilimleri kolayca öğrenen, soyut tasavvurları kavrama kabiliyeti olan mükemmel cevheri kastediyorum. Bu cevher diğer ruhların ve kuvvetlerin kumandanı olup, gerek hayvani ruh, gerek tabii ruh ve beden onun emrindedirler.

tabibe başvurarak halini arzetmesi ve ona tedavisi için sığınması gibi.

499 (1106) yılında Nişabur'da tekrar tedris hayatına başladı. Bu ikinci tedris dönemi de uzun sürmedi. Tus'ta evinin yanına bir medrese ve bir tekke yaptırdı. 505 (1111) yılında vefat edinceye kadar hakikat ilimlerinin öğrenim ve öğretimiyle uğraştı. Geriye bir insan ömrüne sığması güç sayıda pek çok eser bıraktı ve yüzyıllardır manevi irşadını devam ettirip bütün İslam aleminin muhabbet ve duasına nail oldu. Bu sebeple "Hüccettü'l-İslam" namına layık görüldü.

Hikmetin hakikatine ledün ilmiyle ulaşılır. Bu mertebeye ermeyen insan hikmet sahibi olamaz. Çünkü hikmet Allah vergisi olup hakkkında şöyle buyurulmuştur:

İLİM TAHSİLİNİN YOLLARI

1. Hakkullah. İnsanın Allah Teala'ya karşı vazifelerinden yani ibadetlerden bahseden ilimdir. Taharet, salat, zekat, cihad, hac, zikirler, bayram namazları, çeşitli farzlar ve nafileler bu gruba girer.

Araz, cevherin yok olmasından sonra varlığını devam ettiremez, çünkü o bizatihi kaim değildir. Malum olduğu üzere cisim, madde ve suretle terkibi kabul ettiği gibi, tahlili de kabul eder.

1. İnsani Öğrenim

İslam aleminin en büyük alimlerinden olan Gazali 450 (1058) yılında İran'ın Horasan yöresinin Tus şehrinde doğmuştur. İlk tahsil hayatına Tus'ta başlamış, ilk fıkıh bilgilerini burada hocası Ahmed b. Muhammed er-Razka-ni'den almıştır.

"En azgın düşmanın nefsindir" buyurmuş; bunu,

İnsanların ihtiyacı olan bütün ilimler açıklandıktan sonra resul gönderilmesi hikmete aykırıdır.

Ben Said Nursi'den gelen herşeyi reddederim demiyorum. Forumdaki duruşuma dikkat edersen sadece "yanlışları dışlayan" bir yapıda olduğumu zaten görürsün. Bu yanlışlarda benim kalbime/beynime göre olan yanlışlar değildir. Ahkam-ı İslamiyye'ye uygun olmayan yanlışlardır. Said Nursi Keşf ile birşeyleri elde edebilecek seviyeye de gelmiş olabilir. Buna ancak saygı duyarım. Fakat bu söylediği şeylerin yanlışlığı kendisinin yolun sonuna gelmediğini gösterir. Dikkat ettiysen artık Said Nursi hakkında pek konuşmuyorum. 1.'si ölmüş kimsenin arkasından konuşulmaz. Kendisi bizim ölümüzdür, çünkü müslümandır. 2.'si evliya olmak ihtimali vardır. 3.'sü kendisi hakkında konuşmak din düşmanlarına fırsat vermektedir. Saygılarımla..

Tabii ilimlerin tafsilatı ve dereceleri pek çok olup uzun izahlara ihtiyaç vardır. Lakin biz bunlara kısaca temas etmenin yerinde olacağını düşündük.

1. Riyazi ve mantıki ilimler birinci aşamayı oluşturur.

"Allah bir kimseye nur vermemişse, artık onun nurdan nasibi yoktur"21 Nur 24/40.

Ayetlerden, hadislerden ve akli burhanlardan anladığımıza göre nefs-i natıka bizatihi canlı ve mükemmel bir cevher olup imanın sağlamlığı veya bozukluğu ondan doğar.

MUKADDİME

"Aklıselim olanlar O'nun ayetlerini derinlemesine düşünsünler ve ibret alsınlar"24 Sad 38/29.

Nitekim mevcut olan her şeyin belirli bir vazifesi vardır. Göz görülebilecek şeyleri görmekle, kulak sesleri duymakla görevlendirilmiş, dil kelimeleri telaffuz etmeye müsait bir surette yaratılmıştır. Bunun gibi hayvani ruh şehevi ve gazabi lezzetleri ister; tabii ruh yeme ve içmeden hoşlanır; nefs-i natıka ömrü boyunca ilimle meşgul olmayı arzular. Bedenden ayrılık vakti gelene kadar ilimle bezenir. Şayet ilmin haricinde bir hal kabul ederse, onu kendisi istediği ve sevdiği için değil, bedenin maslahatı icabı kabul eder.

3- Başına topuzlarla vurmak,

O, bu kelimeyle şehvani ve gazabi kuvvetlere işaret etmiş ve bunların kalpten doğduğunu ifade etmiştir.

Hayat bu lambanın ışığı, kan yağı, his ve hareket nuru, şehvet harareti, gazap dumanı, gıdaya ihtiyaç duyan ve karaciğerde bulunan kuvvet onun hizmetçisi, bekçisi ve vekilidir.

çalışmaları yapmasıdır. Bunun en güzel yolu; kulun sürekli bir acz, fakr, şefkat ve tefekkür şuuruyla nefsinin terbiyesine çalışmasıdır. Kula düşen, irade gösterip, sebeplere sarılıp dergah-ı ilahiyyeye yönelip dili, gönlü ve hali ile yüce rabbine yalvarmasıdır.

Yukarıdaki ayet-i kerime ve hadis-i şerifler, Allahü tealanın her şeye gücü yeteceğini, azap etmekten aciz olmadığını, kafirlere, artırarak sonsuza kadar çeşitli şekillerde azap edeceğini göstermektedir. Bazı şeylere güç yetiremeyen, ilah olamaz. sözü bir veli tarafından ilhamla söylenmişse, söyleyen mazur olur, ancak ona uyanlar ve inananlar felaketten kurtulamaz. Çünkü ilham dinde senet değildir.

"Peki, öyleyse tefsir ilmi nasıl öğrenilecek? Kur'an-ı Kerim her şeyi kuşatan derin bir okyanustur. Onun bütün manaları ve tefsirinin hakikatleri halk arasında şöhret bulmuş kitaplarda

Yukarıdaki ayet-i kerimeleri açıklayan hadis-i şeriflerden bazıları şöyledir:

Hz. Adem ile melekler arasındaki kıssa, meseleye açıklık getirir mahiyettedir. Bilindiği üzere melekler ömürleri boyunca ilim öğrenmişler, birçok ilmi hakikatleri bulmuşlar hatta mahlukatın en alimi, mevcudatın en arifi olmuşlardı. 58

"Her çocuk İslam fıtratı üzere doğar.'38

Kur'an'a tek yönden bakmakla yetinir ve bir tek ilme göre açıklama cihetine giderse onun sırrını çözemez. O müfessire ilmi ve imani delilleri izah etmek gerekir.

Birincisi cisimdir ki bu zulmani, kesif , sonradan meydana

dalgalanmalarla derslerini bıraktı, talebelerle ilişiğini kesti. Elde ettiği bilgiler ve dünyevi makamlar kendi ruhunun ve kalbinin açlığını doyurmaya yetmedi.

Kısaca söylemek gerekirse, üzerinde bir süredir düşünme ve notlar alma ihtiyacı duyduğumuz bir konuda şahsi kanaatlerimizin bir kısmını yine de sizinle paylaşmadan edemedik. Belki bizim başaramadığımızı siz başarırsınız, bizde uyanmayan hakikatler sizde uyanır diye, elinizdeki kitabın konularının ruhuna dair birkaç hususu kısaca, birer anekdot şeklinde sunuyoruz.

Hani kesbi ve vehbi ilim diye ayrılırdı ilimler.. Vehbi ilim diye birşey de yokmuş.. İmam Gazalinin kitapları da hooop çöpe.

"Sana bilmediklerini öğretti"26 Nisa 4/113.

"Yaş ve kuru ne varsa hepsi apaçık bir kitaptadır"23 En'am 6/59.

İMAM GAZALİ

2.- Rabbani Öğrenim

a. Asli İlimler

Bu sebeple külli aklın feyiz saçmasıyla vahiy, külli ruhun aydınlatmasıyla da ilham doğar. Öyleyse vahiy enbiyanın süsü, ilham evliyanın ziynetidir. Nasıl ki ruh akıldan, veli nebiden derece bakımından aşağı ise, ilham da vahiyden aşağı bir mevkide yer alır. İlham vahye nisbetle zayıf, rüyaya nisbetle kuvvetlidir. Bütün bunların

Yine Hz. Ali, bir başka sözünde şöyle der:

sözü bir veli tarafından ilhamla söylenmişse, söyleyen mazur olur, ancak ona uyanlar ve inananlar felaketten kurtulamaz. Çünkü ilham dinde senet değildir.

İlim Tahsilinin Yolları

Ruhlar, asli cevherlerindeki hakikatlere tek başına ulaşamayacak kadar zayıf düşerlerse, alim, fazıl, müşfik bir muallime bağlanır, yardım için ona sığınırlar ki arzuladıkları şeye nail olabilsinler. Tıpkı, kendisini tedavi etmeyi bilmeyen, fakat sıhhatin arzu edilen, güzel bir şey olduğunun farkında olan bir hastanın müşfik bir

Nasıl ki çocuğunu seven şefkatli bir baba, çocuğunun bakımı, terbiyesi gibi işlerle uğraştığında

2. Bu aşamayı tabii ilimler oluşturur. Bu ilimlerle meşgul olanlar mutlak cismin mahiyetini, alemi oluşturan unsurları, cevher ve arazları, hareket ve sükunu, gök cisimlerinin durumunu, müessir ve müteessir şeyleri inceler.

Tevhid ilmi ve kelamla uğraşan alimlere "mütekellimin" ismi verilir. Tevhid ilmi, kelami meseleleri de içerdiğinden, daha çok kelam ilmi olarak bilinir.

Mantıki ilimler ise tasavvur ile idrak edilebi-. lir eşyanın tarifini ve genel çerçevesini inceler, deney ve gözlemle elde edilmiş bilgileri burhan ve kıyaslar doğrultusunda araştırır.

İşte bu hastalıklar giderilirse, ruhlar ledün ilminin mevcudiyetini kabul ve itiraf ederler, fıtratlarının temiz ve saf olduğunun farkına varırlar.

Malum, bilgisi akla nakşedilen şeyin kendisidir. İlmin değeri, malumunun değeri kadardır. Alimin mertebesi de ilminin derecesine göredir. Şüphesiz en değerli, en yüce, en faydalı bilgi, sani' ve mübdi'

9- Uçurumlardan yuvarlamak,

Cehennem azapları çeşit çeşittir. Kur?an-ı kerimde mealen buyuruluyor ki:

Bu açıklamaları kabul etmek mümkün değil!

Külli ruhun nuru insanları aydınlatmaya devam etmekte olup, ilham kapısı kapanmamıştır. Çünkü insanların daima yardıma ve uyarılmaya ihtiyacı vardır. İnsanlar her an vesveselere kapıldıkları ve şehvete düştükleri için, davet ve risalete değil, uyarılmaya muhtaçtırlar. Bu sebeple Allah Teala mucizevi nitelikte olan vahiy kapısını kapamış, hayatın idamesini

"Kim ilmi ile amel ederse, Allah ona bilmediklerini öğretir."40

"Benim için bir minder konsa ve ben onun üzerine otursam Tevrat ehline Tevrat'larıyla, İncil ehline İncillleriyle, Kur'an ehline Kur'an'larıyla hükmederdim."

"Hamd, seçilmiş kullarının kalplerini velayet nuruyla süsleyen, onların nefislerini en güzel ilahi yardımlarıyla terbiye eden, irfan sahibi alimlere dirayet anahtarlarıyla tevhid kapısını açan Allah'a mahsustur."

Ayrıca "dostlarının kalplerini süsleyen" ibaresinde kalbin süslenmesi, manevi güzellik, ilim ve hikmet ile donatılmasının ancak yüce Allah'a ait bir iş olduğu, bunun kulun çabasıyla değil, Allah'ın özel lütuf ve ihsanı ile olduğu ortaya konmaktadır.

Beden? kuvvetlerin ruha galebe çalmasıyla öğrenim süresi uzar, bu iş çok meşakkatli bir hal alır. Eğer akıl nuru heva ve heveslere galip gelirse talebenin birazcık tefekkürü dahi onu birçok öğrenim zahmetinden kurtarır. Akıl 54

Allah Teala Kur'an-ı Kerim'de bütün ilimler ile görünen görünmeyen, büyük küçük, akli ve hissi mevcudattan haber vererek,

İşte bu mertebeye eren nefis hakikati bilmiş, kurtuluşa ermiştir ki bütün insanlar için arzu edilen mertebe budur.

"... İrfan sahibi alimlere dirayet anahtarlarıyla tevhid kapısının açılması" iki temel şarta bağlanmaktadır. Birincisi, "irfan sahibi alim olmak" ; ikincisi ise "dirayet anahtarlarını" kullanmaktır.

Kendi ifadelerinden öğrendiğimize göre Bağdat'taki bu dört yıllık müderrislik hayatından sonra Şam, Kudüs, Mekke, Medine ve Tus'ta geçen on bir senelik bir inziva hayatı vardır ki Gazali'yi Gazali yapan da asıl bu yıllardır.

Maverdi (ö. 450/1058). Önemli fakihlerden olup en meşhur eserleri Tefsirü'l-Kur'an ve el-Ahkamü's-Sulta-niyye'dir.

Yıldızların durumunu gözetleyerek mahlukların talihlerine dair hükümler çıkaran nücum ilmi ile sesleri inceleyen musiki ilmi de bunlara dahildir.

b. Gerçek bir riyazet ve sağlam bir murakabe ile. Peygamber Efendimiz bu konuda şöyle buyurur:

ayet-i kerimesinin sırrını,

Fikir kapıları ruha açıldığı zaman insan arzuladığı şeyi bilgi ve sezgi yoluyla nasıl elde edebileceğini bilir. Binaenaleyh insanın gönlü açılır, basireti artar. Bu nedenle fazla uğraşmaksızın ve yorulmaksızın ruhunda kuvve halinde bulunan şeyleri fiile çıkarır.

Bu konuyla ilgili açıklamalar İmam Gazali'nin hususan Mearicü'l-Kuds: Hakikat Bilgisine Yükseliş (çev. Ser-kan Özburun, İstanbul 1995) adlı eserinde mevcuttur.

c. Tefekkür ile. Çünkü ruh, ilim öğrendikten, riyazetle meşgul olduktan sonra sistemli bir şekilde tefekkür ederse ona gayb kapısı açılır. Nasıl ki, ticari. usullere riayet ederek malının-pazarlamasını yapan bir tüccara kazanç kapısı açılır ve bu şartlara aykırı hareket eden tacir hüsrana uğrar, iflas ederse, aynı şekilde bir mütefekkir doğru yolda giderse kalbine gayb aleminden bir pencere açılır. Böylece bu kişi, ilhamla desteklenen kamil bir alim olmuş olur. Nitekim Peygamberimiz ,

Aslında her "kesb" aynı zamanda "vehb"dir. Her şey sebepler dairesinden bakıldığında "kesb", ama itikad ve kudret dairesinden bakıldığında "vehb"dir.

Evet buna katılıyorum ben de zaten bunun aksini söylemek mümkün değil.. Ama bu kısım bile yukardaki izahının gerekçesini ifade edemiyor..

İnsanlar kendisine öğretilen bilgiler ışığında harici bilgileri kavrayamamış olsaydı, insanoğlunun ilminin tamamlanması hayli uzar, kalplerdeki cehalet karanlığı devam ederdi. Zira insan cüz'i ve külli meselelerin hepsini taallümle öğrenemez. Bilakis bunların bazısını tahsil yoluyla, bir kısmını da görgüyle öğrenip, akıl yoluyla bunlardan çıkarımlar yapar.

Nefis ve İnsan Ruhu

Rahmet-i İlahiyeyi de göz önünde bulundurmak suretiyle, cehenneme girecek insanların ebedi cehennemde kalsa bile ateşe ülfet edeceğini Bediüzzaman, hadislere dayanarak bildiriyor. Bu cümlenin izahına gelince, iki?üç tarzda izahı yapılabilir:

etmek, irfan bizzat tatmaktır. İlim anlayış, irfan aşk ister. Aslında ikisi de birbirini destekler; çünkü ikisinin de kaynağı birdir; hedefleri de aynıdır. Bu kainatta her şey, Allah'tan gelmiştir; Allah'a götürür. Tabii onun dilini anlayıp peşine düşene!

"Ey Adem! Eşyanın isimlerini meleklere söyle/"dedi. Adem de ilmin sırlarını ve işin hakikatini onlara anlattı."30

Allah Teala, bu vasıfları haiz ruha inayet ve rahmetinin en güzeliyle tam olarak yönelir. Ona ilahi bir nazarla baktığı için onu kendisine adeta üzerine bütün ilimleri nakşettiği bir levha edinir. Böylece "külli akıl" muallim, bu "kudsi ruh" da onun talebesi olmuş olur. Bu suretle kudsi ruh hiçbir taallüm ve tefekkür olmaksızın bütün ilimleri öğrenir. Allah Teala'nın,

Diğer bir grup da, hatırlayıp unuturlar, riyazetle nefislerini yıpratırlar. Bu surette birazcık nur, az bir aydınlanma elde edebilirler.

"Dilim ağzıma konulunca kalbimde bin tane ilim kapısı açıldı. Her bir kapının da bin tane kapısı vardı."

"irfan sahibi alim" olmak, akıl ile kalbi birleştirmekle mümkündür, ilim akılla, irfan kalple öğrenilir. İlim bilmek, irfan tanımaktır. İlim tarif

Yine Hz. Ali ,

Ey kardeşim, bilmiş ol ki, akli ilim mahiyeti itibariyle müfred olup, mürekkeb ilim bundan doğar. Mürekkeb ilim tasavvuf ilmidir ki, bu ilim diğer ilimleri ihtiva eder.

Yüce Allah'ın "emrimden" dediği bu ruh, cisim veya araz olamaz. O, "akl-ı evvel", "levh", "kalem" kavramları gibi duyu organlarıyla hissedilmeyen,

2. Akli İlimler

İmam Gazali , er-Risaletü'l-Ledünniyye'sinin daha ilk cümlelerinde aslında ilm-i le-dünnün elde edilme şekline ve gerekli şartlarına şu sözleriyle dikkat çeker:

Ruh, bedenin cüzlerine bitişik olmadığı gibi, onlardan ayrı da değildir. Belki bedene ilişerek onu aktif bir hale getirmiş ve feyizlendirmiştir.

Bu bilgin şöyle diyormuş: "Mutasavvıfların ledün ilmini bir türlü anlayamıyorum. Dünyada bir tek kişinin dahi çalışma ve öğrenme olmaksızın düşünce ve kalbi idraki ile hakiki ilimden bahsedebileceğini zannetmiyorum!"

"Hz. Musa zamanından beri Tevrat'ın şerhinin kırk yük olduğu anlatılagelir. Eğer Allah Teala bana izin verseydi, sadece Fatiha'nın elifinin şerhi kırk yük olurdu" demiştir. İlimlere bu derece vukufiyet ancak ilahi, semavi ve ledün-ni bir yolla olabilir.

"Eğer siz sözünüzde sadık iseniz, şunların isimlerini bana söyleyin"'28 Bakara 2/31. dedi. Bunun üzerine meleklerin Adem'in yanındaki dereceleri azaldı. Melekler, ilimlerinin yetersizliğini farkettiler. Gurur tekneleri kırıldı ve acz denizinde boğuldular. Rablerine,

14 isra 17/85.

29 Bakara 2/32. 30 Bakara 2/33.

Tefekkür ile "taallüm" eşdeğer olup, taallüm bir kişinin herhangi bir alimden istifade etmesidir. Tefekkür ise insan ruhunun "külli ruh "tan istifadesidir. Külli ruh tesir ve talim

İlhama inanıyorsun,

Cehennemde çok soğuk Zemheri azapları bulunduğu, Kimya-i saadet ve Dürret-ül-fahire kitabında yazılıdır. Buhari, Müslim, İbni Mace ve diğer hadis kitaplarında, yazın sıcaklığı sıcak Cehennemin nefesinden, kışın soğukluğu da Zemheri Cehennemin nefesinden olduğu bildiriliyor. Reşahat kitabında da, deniyor.

Peki, o halde Ahkam-ı İslamiye bu konuda ne diyor ona bakalım:

Ey kardeşim, bilmiş ol ki, dostlarımdan biri bana ledün ilmini inkar eden bir bilginden bahsetti. Bu ilim ki, güzide mutasavvıflar ona itimat ederler, bu ilmi diğer ilimlerden daha üstün görürler. Bu ilmin peyderpey öğrenilmiş, çalışarak elde edilmiş kesbi ilimlerden daha güvenilir, daha sağlam ve kuvvetli olduğunu söylerler.

Ey kardeşim, nefs-i natıkanın bir cevher, bedenin de onun için hazırlanmış bir mekan olduğunu öğrendin. Bedenin araz olduğunu, cevher olmaksızın mevcudiyetini devam ettiremeyeceğini anladın. Yine bilmiş ol ki, cevher bir mahalde sürekli bir şekilde kalmaz. Öyleyse beden ruh için daimi bir mekan değildir. Bilakis, onun geçici bir müddet kullandığı bir alet ve merkeptir.

Tabii ruh, hayvani ruh ve bütün bedeni kuvvetler onun askerlerindendir. Bu cevher, mevcudatın hakikatini, malumatın suretini onların zahiriyle ve zatıyla meşgul olmaksızın kavrar. Nefs-i natıka şeytan ve melekleri görmeksizin onların mahiyetini nasıl kavrıyorsa, aynı şekilde hiçbir insanı görmeksizin insanın hakikatini bilmeye muktedirdir. Şeytan ve melek gibi varlıkların hissi olarak bilinmesinin zorluğuna rağmen nefs-i natıka bunları görmeye ihtiyaç dahi duymadan idrak eder.

Halbuki insan kalp, ruh, akıl, hayal, sır vb. gibi ve daha pek çok manevi aza ve latife denilen ince, hassas cevher ve hislerden mürek-keb bir mahluktur.

Dostum dedi ki:

15 Tahrim 66/12

NEFİS VE İNSAN RUHU

ürettiklerimizi dikkate alıp, bunun dışında "ilm-i iman", "ilm-i tevhid", "marifet", "muhabbet", "ilham", "feraset" gibi manevi ilimlerin olabileceğini hiç mi hiç düşünmüyoruz.

Ayrıca nebilerin mucize ve kerametlerini, mukaddes ruhların hallerini, uyku ve uyanıklık durumlarını inceler. Tılsım ve büyü de bu ilimlerin bölümlerindendir.

Üçüncü Sual: Cehennem nerededir?

Ona dedim ki:

İşaratü'l-İ'caz, Sayfa 181

Alım-satım, ortaklık, bağış, borç verip alma, kısas ve diğer cezalar "muamelat"; nikah, talak, köle edinme ve azat etme, miras gibi sözleşmeler "muakadat" kısmına girer.

a. Bütün ilimleri tahsil etmek, aşk ve şevk ile onlardan bolca nasiplenmiş olmakla.

Salat ve selam efendimiz Hz. Muhammed'e , onun al ve ashabının üzerine olsun.

Ruh, dimağın ön kısmını bekçi, ortasını vezir ve müdür, arka kısmını hazine ve hazinedar yapmıştır. Bedenin bütün cüzlerini de kendisine yaya ve atlı asker kılmıştır. Hayvani ruhu hizmetçi, tabii ruhu vekil yapmış, bedeni merkep, dünyayı meydan, hayatı meta ve mal, hareketi ticaret, ilmi kazanç, ahireti maksat ve dönüş yeri, şeriatı yol ve kaynak, nefs-i emmare-yi gözcü ve koruyucu, nefs-i levvameyi tembih-çi, duyuları casus ve kontrolcü, dini zırh, aklı üstat, hissi talebe kılmıştır. Bunların hepsinin ötesindeki gözetleyici alemlerin rabbi olan Allah'tır.

Ey kardeşim, ruhun cevher ve hakikatini, taallümün sebep ve gayesini anladıktan sonra bilmiş ol ki hasta ruh bir şey öğrenmeye, ömrünü ilim tahsili için harcamaya ihtiyaç duyar.

Keza bir tabip hastalıkların tedavi ve ilacını bütün teferruatıyla öğrenmeyip, hastanın mizacını göz önünde bulundurarak, genel prensiplerin ışığında hastalığı tedavi eder.

bedende kalıp, ona anlam vermesi ve fayda sağlaması takdir olunmuştur. O, bu zaman zarfında, bu kısa seferinde sadece ilim tahsiliyle meşgul olur. Çünkü ilim onun ahiretteki ziynetidir. Mal ve evlatlar da bu dünyanın ziynetidir. 20 Kehf 18/46.

Hamd, has kullarının kalplerini velayet nuruyla süsleyen, güzel inayetiyle onların ruhlarını terbiye eden, irfan sahibi alimlere dirayet anahtarlarıyla tevhid kapısını açan Allah'a mahsustur.

O halde nebilerin ilmi diğer insanların ilmine nazaran daha üstündür. Çünkü onların ilmi hiçbir vesile ve vasıta olmaksızın doğrudan doğruya Allah Teala'dan hasıl olmuştur.

Halbuki ruhlar, ilim öğrenmekle olmayan bir ilmi icat etmek, mevcut olmayan bir aklı meydana getirmek istemiyor; bilakis bedeni süslere yönelmek, bedenin ihtiyaçlarını karşılamak ve onu düzene koymak gibi birtakım meşguliyetler sebebiyle kendisine arız olan hastalığı gidermek, yaratıljşlarında mevcut olan asli ilme dönmek istiyorlar.

Önsöz niyetine kaleme alınan ve sizin dikkatinize sunulan bu yazı, etraflıca düşünüldüğü ve uzunca yazılması tasarlandığı halde buna muvaffak olunamamıştır. Hem içinde bulunduğumuz zaman ve zeminin, hem de halet-i ruhiyemizin bu türden meseleleri ifade etmeye müsait olmayışı bir sebep olarak gösterilebilir. Bununla birlikte bu kadar önemli ve yanlış anlaşılması sebebiyle kimi zaman istismara maruz kalan bu önemli konulara dair hiçbir şey yazmamak bizim için doğru olmazdı.

Poor aynı açıklama M. Arabiden de gelmiş o kısmına dikkat ettinmi?

İLİM TAHSİLİNDE RUHLARIN MERTEBELERİ

Ey kardeşim, isimler arasındaki farkları anladıktan sonra bilmiş ol ki, ehl-i tahkik bu ruh cevherini muhtelif ibarelerle tarif etmektedirler ve bu meyanda farklı görüşler serdetmektedirler.

Bazıları da ömürleri boyunca ilim öğrenirler. Günlerini ilim tahsili ve birtakım nazariyeleri tetkik etmekle geçirirler. Fakat mizaçları bozuk olduğundan hakikatleri anlayamazlar. Çünkü mizaç bozulunca ilaç fayda vermez.

Dirayet, ayrı bir sanattır. Dirayet, feraset ister. Feraset, işin iç yüzüne bakmak, hakikatine nüfuz etmek, saklı şeyleri görmek, gördüğünü anlamak, anladığını kavramak, kavradığını yaşamak ve yaşayarak gerçeğe ulaşmaktır. Bunun sonucu, hakikate hayran kalmak, Hakk'ın muhabbetine dalmak, bu aşk ile yeni bir can bulup kamil insan olmaktır. Vesselam...

ÖNSÖZ NİYETİNE BİRKAÇ SÖZ

Devamında, "... özel ilahi yardımı ile onların nefislerini terbiye eden" ifadesiyle, nefislerin terbiyesinin ancak yüce Allah'ın yardımı ile mümkün olduğunu, hidayet, manevi temizlik, terbiye ve terakkinin temelini bu ilahi desteğin oluşturduğuna dikkat çekmektedir.

"Kur'an'ın her ayetinin bir zahiri, bir de batını vardır, ayrıca her bir batının da yedi -veya dokuz- batını vardır."22

Ruhlar, bu kesif bedene arkadaşlık etmekle ve hakikatlere perde olan bu zulmani alemde ikamet etmekle hastalanmış, gerçeği göremez olmuştur.

insan ruhu asli saflığını ve taharetini muhafaza etmesi halinde, külli ruhun aydınlatmasına istidatlı, ondan aklın kavrayabileceği suretleri almaya kabiliyetlidir. Lakin bazı ruhlar bu dünyada kendisine arız olan muhtelif hastalıklar ve çeşitli sebeplerden ötürü hakikatleri idrak edemez bir hale gelir. Bazıları da asli sıhhatini korur, bozulmaz. Böylece kabiliyetini kaybetmez. Bunlar vahiy alma kabiliyeti olan, mucizeler gösteren, bu kevn ve fesad aleminde tasarrufa muktedir olan nebilerin ruhlarıdır. Bu ruhlar asli sıhhati üzere kalabilmiş, arızi illet ve marazi unsurlarla mizaçları bozulmamıştır. Bu sebeple nebiler insanları fıtratlarındaki temizliğe çağıran ruh doktorlarıdır.

Mukaddime

6- Vücutları büyültülerek azabın şiddetlendirilmesi,

BİBLİYOGRAFYA ve dipnotlar silinmiştir dileyen kitabın aslına müracaat edebilir.

İnsan içinde bulunduğu sebepler aleminde, bazı vesile ve vasıtalar ile çeşitli ilimlerden bir

Muhyiddin Arabi Hazretleri, "Onlar orada ebedi kalacaklardır" mealindeki ayet-i kerimeyi tefsir ederken, kafirlerin cehennemde ebedi kalmakla birlikte, azabı ebediyen aynı seviyede tatmayacaklarını kaydeder ve zamanla oraya mahsus ayrı bir hayat çeşidine girip eski azaplarından bir bakıma kurtulmuş olacaklarını söyler. Nur Külliyatında geçen şu cümleler de o büyük velinin bu keşfini, az farkla, doğrular mahiyettedir:

Ledün ilmini bende duymuştum abi. Fakat yapmayın bu konu farklı.

Kur'an-ı Kerim'in tefsir edilmesi zor bir iş olduğundan hiçbir müfessir tam olarak onun hakkını verememiş, gizli sırlarını çözememiştir. Evet, bütün müfessirler gücü yettiği, aklı erdiği, ilimlere vukufiyeti nisbetinde onu izaha çalışmışlar, fakat hiçbiri kamil manada hakikati söyleyememişlerdir.

mutasavvıflar "kalp" diye isimlendirmektedirler. İhtilaf isimlerdedir. Mana tek olup onda hiçbir ayrılık yoktur.

Evliyaya inanıyorsun,

12- Azapların her gün katlanarak çoğaltılması,

Yusuf Özkan ÖZBURUN

Lügat ilminin tahsilinde önce edatlar, sonra mücerred ve mezid fiiller öğrenilir. Bu ilimle meşgul olanlar Arap şiirini, özellikle de bunlardan Cahiliye devrine ait olanları incelemelidir. Çünkü bu şiirler, insanın ufkunu genişletmesi ve ruhunu okşamasının yanı sıra fesahat ve belagat açısından büyük önem arzeder.

diğer işleri unutursa, ruh da fazla sevgi ve şefkatinden dolayı bedene yönelmekte, onun ona/ımı, korunması, ihtiyaçlarının teminiyle uğraşmakla zayıf, bitkin düşmesi sebebiyle dünya denizinde boğulmaktadır.

Allah Teala bir kula hayır dilerse kendisi ile onun arasındaki perdeyi kaldırır. Bu şekilde birtakım kevni sırlar o kula aralanır ve bunların manaları o kişinin zihnine nakşedilir. O da bu hakikatleri, Allah'ın dilediği kullara açıklar.

Bize göre ruh, cevherlere ait vasıfları kabul edip bozulmayan, dağılmayan, ölmeyen, bilakis şeriatın bildirdiği gibi bedenden ayrılan ve kıyamet günü ona dönmeyi bekleyen bir şeydir.

"Allah hikmeti dilediğine verir. Hikmet verilen kimseye çokça hayır verilmiştir. Bunu ancak akıl sahipleri düşünüp ibret alırlar." 35 Bakara 2/269.

Yine aynı şekilde müneccim nücum ilminin umumi kaidelerini öğrenip, bu minval üzere düşünerek yıldızlara dair muhtelif hükümler çıkarır.

Biz bu risale ile ilimleri ve kısımlarını özet bir şekilde saymayı murad ettiğimiz için yapılan açıklamaları yeterli görüyoruz. Bu ilimlerden başka bir kitabımızda bahsedeceğiz. Ayrıca konu hakkında ayrıntılı bilgiye ihtiyaç duyan kimseler diğer kitaplara müracaat edebilirler.

7- İrinli su içirmek,

olan Allah'ın bilgisidir. Allah'ı bilmeye "tevhid ilmi" fmarifetullahj denir. Bu ilmin tahsili bütün akıl sahipleri için zaruri olup, Peygamber Efendimiz,

1- Soğukla azap,

Burada, "seçilmiş kullarının kalplerini velayet nuruyla süsleyen" demekle; hem kalplerin ancak iman, takva ve amel-i salih esasına dayanan, "velayet nuruyla" süsleneceğini, hem kalbin velayet nuruyla süslenmesinin ancak Allah Teala'yı tanımaya bağlı olduğunu söylemektedir.

"Ey nefs-i mutmainnei Rabbini razı edecek bir halde ve sen de rabbinden razı olacak bir vaziyette O'na dön." 12 Fecr 89/27-28.

İLMİN ÜSTÜNLÜĞÜ

66 hekimhan

diyerek insanları tefekkür ve tezekküre davet etmektedir.

Vahyi ilim nebilerin mirası, resullerin hakkıdır. Efendimiz Hz. Muhammed'den sonra vahiy kapısı kapanmış olup, bu sebeple ona "hatemü'l-enbiya" denmiştir. O, Arap ve Acem'in en fasihi, insanların en alimidir. Bu hususla ilgili Peygamber Efendimiz şöyle buyurur:

Nübüvvet ile risalet arasında fark vardır. Nübüvvet, kudsi ruhun malumat ve mahlukatın hakikatini bilebilmesidir. Risalet ise, bu hakikatleri ehline yani faydalanmak isteyen ve buna kabiliyeti olan insanlara tebliğ etmektir. Bazan ruhlardan biri fevafuken bu hakikatleri elde edebilir, fakat birtakım sebep ve özürler nedeniyle bunları tebliğ edemez.

gelen ve bozulmayla yüzyüze olan, organik ve kimyasal bileşiklerden oluşan ve de varlığının devamını harici faktörler olmaksızın sağlayamayan mürekkeb bir yapıdır.

1-Şer'i İlimler