? Birçok memleketler aldık. Hadimü?lHarameyni?ş-Şerefeyn olduk. Allah?ın yardımı ile muhalif kimse kalmadı. Böyle olunca, bu devlet için daha batma tehlikesi var mı?

? Devleti idare edenler avratların muratları üzerine hareket ederlerse...

Sağlam ve metin ahlak, iyi ve sağlam yetişenlerde bulunur. Birkaç kuruş menfaat için karşısındakinin gönlünü ve kalbini kıranların gönül gözleri kör, kalpleri paslanmış demektir.?

Devleti batıracak üç şey

Milletin menfaatine olacaksa...

Piri Paşa cevaben der ki:

? Devlet bir ahmak veziriazama düşerse;

Osmanlı Tarihinden İlginç Hikaye ve Anekdotlar, s. 179-180.

adAma gÖre iŞ DeGil, iŞe göRe aDam.

O uğursuz savaşın en buhranlı günlerinden birinde, devletin hayatı ile ilgili çok önemli bir mesele hakkında Sultan Hamid?in bilgisinden faydalanmak için her nasılsa fikrini almak isteyen Talat ve Enver paşalar, İshak Paşa?yı Beylerbeyi Sarayı?na göndermişlerdir. O zamanki tabiriyle?hakan-ı sabık?ın verdiği cevap aynen şöyledir:

Sadık ILGAZ

Arslan A., Demirel Z., Osmanlı Tarihinden İlginç Hikaye ve Anekdotlar, Akçağ, Ankara 2010, s. 244-245.

Önceki aylarda köşemizde yer alan tarihi nakiller ve yorumlardan hareketle bugün için de önem taşıyan çeşitli meselelere değinmiştik. Bunlar arasında Osmanlı?yı bir cihan devletine dönüştüren başarılı politikaların yanı sıra, çöküşe götüren olumsuzluklar da yer aldı. Devlet yönetiminin bilgi, beceri ve ciddiyet istediği, işinin ehli olmayanların devlet kademelerinde yer bulmalarının çöküşe götürdüğü, rüşvet ve adam kayırmanın devletlerin en büyük felaketleri olduğuna dair çeşitli vakalar naklettik. Bu ay da Osmanlı tarihinden nakledeceğimiz üç anekdot ile devam edelim. Her biri birer ibret vesikası olan bu olayların bugün için de çok şeyler söylediği bir gerçek.

Adam Kayırma ve İş Bilmezlik Üstüne Anekdotlar

Yavuz beklemediği bu cevaba öfkelenerek:

Osmanlı Devleti?nin sonraki dönemleri incelendiğinde görülecektir ki, devleti çöküşe götüren temel sebepler arasında Piri Paşa?nın bahsini ettiği üç mesele büyük bir yer işgal etmektedir.

Fakat ne kadar meşru ve doğru kalırsanız kalın, halk sizin kazancınızı bizden bilecektir. Eski başarılı tüccarlığınızı hesaba katmayacaktır. Ben de bu şartlar altında otoritemi ve itimadımı kaybedeceğim. Bu itibarla ya ben sadrazamlıktan istifa edeyim ya siz tüccarlıktan vazgeçiniz, dedi. Eniştesi:

? Enişte, ben bugün sadrazamlığa tayin edildim. Siz büyük bir tüccarsınız. Tabii, tüccarlığınıza devam edeceksiniz.

Sultan Hamid, kendisini tahttan indirip devletin başına bir kabus gibi musallat olan İttihatçıların o koskoca devleti on yıl içinde nasıl yele verip yıkılışa sürüklediklerini?mirsad-ı ibret?ten temaşa? ederek ölmüştür.

?32 yıl 7 ay 27 gün saltanat sürdükten sonra 1909 yılı 27 Nisan Salı günü tahttan indirilen İkinci Abdülhamid, hal?inden sonra tam 8 yıl 9 ay 13 gün yaşamıştır.

İsmail Hami Danişmend, Tarihi Hakikatler, Timaş, İstanbul, 2007 Kasım, s. 129-130.

Semerkand Dergisinden Alınmıştır.

? Bre Kara Türk! Benim hazinemde hazine, kullarımda kul, sefere lazım alet ve hayvanlardan neyim eksiktir? Bu üç nesne ne ola ki, Devlet-i Aliyye?nin zevaline sebep ola, diye sorar.

?Bu durumda artık benim verebileceğim hiçbir fikir ve tavsiye edebileceğim hiçbir tedbir kalmamıştır. Çünkü bu zavallı devlet, umumi savaşa sürüklendiği gün yıkılmıştır! Sizi bana gönderenler o çılgınlığı irtikap etmeden önce gönderilmeliydiler. Bütün dünya denizlerine hakim olan devletlere karşı, Almanya ve Avusturya gibi kara sınırları içinde tutuklu yaşayan iki devletle beraber ateşe atılmak, tarihin kaydettiği en büyük ahmaklıktır!?

? Paşa, artık sadrazamlıktan ayrıldınız, ben de tekrar ticarete başladım. Göztepe?deki yalınızın tapusunu alınız, dedi. Paşa:

? Evet, şimdilik görünen eksik bir şey yoktur. İleride, şu sayacağım üç şey devlete musallat olacak olursa o zaman bu devletin ihtilali ve hercümerci kaçınılmaz olur:

Osmanlı Devleti?nin son sadrazamı olan Ali Rıza Paşa, sadrazam olunca, büyük bir tüccar olan eniştesini çağırarak:

? Paşa, siz sadrazamlıkta kalınız. Ben ticaretten vazgeçeyim. Milletin karı ve menfaati, şahsın karı ve menfaatinden daha üstündür. Bu itibarla benim ticareti terk etmem daha isabetli olur, dedi.

? Rüşvet yolları açılır ve bu sebepten mevki ve makamlar ehli olana verilmez ise;

Yavuz Sultan Selim, Mısır seferi dönüşünde Veziriazam Piri Paşa?yı çağırır ve özetle şöyle der:

? İnşallah bu devlet böyle giderse batmaz; yalnız sizden sonra evladınız zamanında, sizde olmayan üç şey meydana çıkar ise devlet çöker.

? Evet enişte, yeniden ticarete başlamak hakkınızdır. Fakat yalının tapusunu alamam. Çünkü siz benim sadrazamlığım zamanında ticareti terk etmekle onun gibi birkaç yalı parası zarar ettiniz, dedi ve tapuyu geri almadı.

Bugün pek abes gibi görünen bu konuşmadan sonra enişte bey ticareti terk etti. Ali Rıza Paşa da Göztepe?deki yalısını eniştesine tapuladı. Dahası var. Bir müddet sonra Ali Rıza Paşa sadrazamlıktan ayrıldı. Enişte, Ali Rıza Paşa?nın yanına geldi.

Tarihin kaydettiği en büyük ahmaklık

Sultan Hamid?in daha başka kimselere de buna benzer sözler söylediğini kızı Ayşe Sultan?dan işitmiştim. İkinci Abdülhamid?in son nefesine kadar yanında bulunmuş olan dördüncü eşi Müşfika kadınefendi de bir gün bana Beylerbeyi Sarayı?na fikir istemek için gelen Enver?e de?hakan-ı sabık?ın aynı manada sözler söylemiş olduğundan bahsetmiştir. Herhalde yerden göğe kadar haklı olduğunu olaylar ne yazık ki bütün fecaatıyla isbat etmiştir.?

Piri Paşa şöyle cevap verir:

Birinci Dünya Savaşı?nda komutanlıkla Trablusgarb?e gönderilmiş olan rahmetli dostum İshak Paşa?nın anlattığı bir hatırayı burada tarihe aynen vermeyi görev bilirim .

Şimdi öyle bir dönem yaşıyoruz ki, istediğiniz en süper eğitimi yüksek lisansla donatsanız bile, iki tane çok ser'i konuştuğunuz yabancı diliniz de olsa, üstelik KPSS puanınız 98 da olsa, nafile?..