"el-A'malu'l-Kamile", III, 317.

3- Meleklerin ve cinlerin ontolojik varlığı

İslam'ın, insanlar için bütün fazilet kapılarını açtığını, bütün iyiliklerin yolunu gösterdiğini ve bütün nizam/intizam kaidelerini takrir ettiğini belirttikten sonra şöyle der: "Böylece, ?zikrettiğimiz gibi? rüşd dönemine erişmiş olan insan için fikir hürriyeti ve düşünmede/araştırmada aklın bağımsızlığı için gerekli unsurlar bir araya gelmiş olmaktadır.

DİPNOTLAR

18 - Organ nakline haram demek.

Sonuç

"Bu surenin tefsirinde itimat edilmesi doğru olan budur. Bunun dışındaki açıklamaların ise, rivayeti sahih olsa bile ancak bir te'vil ile kabul edilmesi doğru olur..."

işte kimi insanlarımız bu ve buna benzeyen ayetleri gösterip şefaatın olmayacağı söylüyorlar... kardeşlerim bu ayetin bi tefsirine bi zahmet bakın peygamber nasıl yorumlamış yaw siz peygamberden daha mı iyi bileceksiniz.. bu ayet kimlere gelmiş. öle kuru kuru bakmayın...

Abduh bu meseleyi işlediği 2/el-Bakara, 34 ayetinin tefsirinde cinlerin ve meleklerin, hakikatini bilemeyeceğimiz gayb alemine ait varlıklar olduğunu söylemekte ve şöyle eklemektedir:

"el-A'malu'l-Kamile", IV, 412.

Abduh da tevessülü şirk sayanlar arasındadır. O bu konuda şöyle der:

16- Mezhebe bağlanmak için, mezhep taassubu tabirini kullanmak, ictihad kapısı açıktır demek.

Nitekim Prof. Dr. Hayreddin KARAMAN şöyle demektedir: "Abduh, muasırı olan Hindistanlı Seyyid Ahmed Han (v. 1898) kadar olmasa da Batı ilim ve medeniyetinin tesiri altında kalmış, İslam'ı modern ilmin ve medeni gelişmelerin gerektirdiği şekilde ifade için zaman zaman zorlanmıştır." (Bkz. "İslamın Işığında Günün Meseleleri", II, 208.)

Muhammed Abduh: Mucize vs. konusunda Ehl-i Sünnet itikadıyla örtüşmeyen görüşleri bulunduğu malumdur. Bunlardan bir kısmını ele alan bir makalemi inşallah çok yakında faaliyete başlayacak olan internet sitesinde okuyabilirsiniz. Fıkhi alanda da kendisini "mezhepler üstü" bir konumda görmüştür.

Yine şöyle der:

Cevap: Adı zikredilen şahısların hepsini aynı kategoride değerlendirmek doğru değildir. Her birinin kendine mahsus görüşleri ve tavırları vardır.

"Dikkat et ki, bir mü'minin nefsi, Rabb'inden kendisine indirileni anlama konusunda?dediğimiz gibi? kalbinin itmi'nan bulduğu bir tarza meylederse, o kimse dininde güven içindedir..."

2- Bilgi kaynağı olarak Hadisler

Nitekim mesela peygamberlerin mucizelerini teorik olarak kabul ederken Hz. Peygamber 'in mucizelerini anlatan nasslar ile ilgili tavrındaki olumsuzlukta, yukarıdaki iki maddenin belirleyici bir rolü vardır. Oysa Hz. Peygamber 'in mucizelerini anlatan rivayetler?lafzen olmasa da manen? tevatür seviyesindedirler ve Abduh bunları kabul etmemektedir.

2- La ilahe illalah diyen cennete girer, Muhammedün resulullah demeye gerek yok demek.

Ve yine Hz. Peygamber 'in, Cebrail 'i iki kere gördüğünü de söyleyen Kur'an'dır:

Grek-Hristiyan izdivacının acı meyvesi olarak dünyaya geldiği coğrafyayı, yani Kıta Avrupası'nı ve onun "doğal uzantısı" Amerika'yı mecburen hariç tutarak konuşursak, diğer kültür ve medeniyet havzalarında bu boyutlarda bir çalkalanmaya yol açmayan Modernizm'i İslam Dünyası'nda böylesi "etkileyici" ve hatta "belirleyici" kılan neydi?

isteyen istediği gibi inansın. bizim yolumuz belli sizinki belli.

Esasen burada vahiyle birlikte sadece aklın öne çıkartılması, diğer bir İslami temel olan Sünnet'e ve dolayısıyla hadislere bakışla doğrudan ilgilidir ki aşağıda bu hususa değineceğiz. Ancak burada Abduh'un "es" geçtiği bir noktayı dikkatlere sunmadan geçmek, bu bahis için önemli bir eksiklik olacaktır.

Babası ilahi emri yerine getirmek için yavrusunu yatırmış, çocuk ise kendisini tamamen teslim etmişti. Yeryüzü, ilk defa böyle bir imtihan tablosu görüyordu. Ve İbrahim bıçağı oğlunun boğazına sürdü, fakat bıçak kesmedi. Tekrar denedi yine olmadı. Bunun üzerine bıçağı yanındaki kayaya sürünce, kaya ikiye bölündü. İbrahim bıçağa sitem etti:

Bu sebeple o, insanların ahirette sorumlu olacakları şeyin, Kur'an ve "onun beyanı olan" Sünnet'ten ibaret olduğunu söylediği halde Kur'an'ın mübhem veya mücmel bıraktığı hususlarda sahih Sünnet'in getirdiği açıklamayı çoğu zaman görmezlikten gelirken, zaman zaman da kendi yaklaşımını temellendirmek maksadıyla zayıf hadislere (Fil suresi tefsirinde ve "İlim çinde de olsa arayın" hadisi ile istidlal ederken yaptığı gibi) dayanmakta bir sakınca görmemektedir.

12- Peygamberlerin günah işlediğini söylemek.

Ancak ne gariptir ki, Abduh'un bütün hayatı boyunca yaptığı şey, "fikir hürriyeti"ne vurgu yaparak önceki ulema ile ihtilafa düşüp düşmediğine aldırmadan görüş belirtmek olmuştur. Bu ise mevcut görüşlere muhalefet edip ihtilaf alanını daha da genişletmekten başka bir şey değildir!

10- Eshab-ı kiramın hepsi cennetliktir. (Hadid 10)

"Biz bunların hakikatini araştırmayız ve bunlara, masum olan Hz. Peygamber 'den gelen kat'i bir nass bulunmadıkça herhangi birşeyi nisbet etmeyiz..."

15- İhtiyaç veya zaruret halinde dört hak mezhepten birini taklit etmeyi kabul etmemek veya her mezhepten kolay gelen hükümle amel etmek.

A. g. e., II, 453.

53/en-Necm, 6 vd.

Sultana isyanı caiz görmek7- Allah gaybı, enbiya veya evliyasına bildirmez demek6- Kabir sualine, kabir azabına, ŞEFAATE, inanmamak, Enbiya ve evliyanın kabirlerine gidip onların hürmetine dua etmek, onlardan yardım istemek caiz değildir demek14- Dindeki dört delili kabul etmeyip, demek.

"el-A'malu'l-Kamile", , IV, 14.

21- Ahirette Allahü teala görülecektir.

bismillah

Burada peşinen belirtelim ki bu yazı, böyle etraflı bir çalışmayı hedeflememektedir. Bizim burada yapmaya çalışacağımız şey, onun, bu ümmetin selefi tarafından bize aktarılan sahih İslam'a muhalif itikadi görüşlerinden önemli bulduğumuz bazı hususları tebellür ettirmektir. Onun özellikle Fıkhi alandaki "şazz" görüşleri daha önce pek çok çalışmanın konusu olduğu için burada bunların tekrarını zait görüyoruz.

"Kur'an'a, sahih Sünnet'e ve Hz. Peygamber 'in uygulamasına dayanan bu esas sayesinde aklın önündeki bütün yollar açılmış, bütün engeller kaldırılmış ve akla sınırsız bir alan tanınmış olur..."

Dolayısıyla, ?Resulüllah in mezhebi yoktu, onun için bizimde yok? tavrıyla, mezhebleri ve mezheb imamlarını kabul etmeyenler, yoksa kendilerini Resulüllah gibi mi zannediyorlar? Bunun, bir askerin, kendisini kuvvet komutanı veya Genelkurmay başkanı gibi görmesinden hiçbir farkı yoktur. İşte bu şizofrenik durumun nasıl ki ciddiye alınacak tarafı yoksa, mezhebsizliği savunanlarında ciddiye alınacak hiçbir tarafı yoktur.

Gaybı evliyasına bildirmez demek sapıklıkmış...

Kanaatimize göre Abduh'un fikriyatındaki en önemli badirelerden birisi, aklın bağımsızlığına abartılı bir vurgu yaparak mazinin birikimini "taklid"i zemmetmek adına karalamaya çalışmasıdır. Abduh, geçmişle refere ettiği her yaklaşımında İslam'ın ilk üç asrını öne çıkartırken, bu doğru tavrı bin yıllık tecrübenin reddi nakisasıyla malul hale getirmektedir. İslam tarihinin bu dilimi üzerinde durduğu hemen her yazısında göze çarpan, kargaşa, taklit, taassup vs. dir. Oysa unutulmamalıdır ki, İslam medeniyetinin, en görkemli ve somut yansımaları bu "taklit dönemi"nde ortaya çıkmıştır!

"İlk asırda ve hatta ikinci asırda, bugün gördüğümüz fiil ve gelenekler hiçbir şekilde mevcut değildi. Bu bid'atlere ne Kitap'ta, ne de Sünnet'te rastlamak mümkündür..."

Bu hadis hakkında şöyle der:

16- Öldürülenin, intihar edenin eceliyle öldüğünü inkar etmek.

MUHAMMED ABDUH'UN BAZI İTİKADİ GÖRÜŞLERİ

"Tasavvuf İslam'ın ilk dönemlerinde ortaya çıkmıştır ve o dönemlerde önemli bir fonksiyonu vardır. İlk dönemlerde Tasavvuf'tan maksat, ahlakın güzelleştirilmesi ve nefsin, dini amellerle terbiyesi ve bu alana yönlendirilmesi idi.

6- İbni Teymiyye?yi, mason Abduh?u, diğer mezhepsizleri ve bid'at ehlini savunmak.

24- Sultana isyan caiz değildir.

Oysa "zann"ın itikad olarak görülmesinin sahih olmadığını söyleyen , ?aşağıda zikredeceğimiz? "taklit" meselesinin caiz olmadığına Kur'an'dan istidlal ederken "Sadr-ı Evvel" ve ilk üç asır ulemasının icmaını öne çıkartan , "biz, duyu ve akılla bilinen hususların ötesindeki konularda, peygamberimizin getirdiği vahiyden başkası ile ihticac etmeyiz; bu vahyin çizdiği sınırda durur, ondan ne fazlasını, ne de eksiğini söyleriz" diyen ve dahi meleklerin de ruhu olduğunu ihsas eder biçimde "meleklerin ruhu" terkibini kullanan da yine Abduh'tur...

Bu konudaki hadislerin değerlendirmesi için bkz. Dr. Zekeriya Güler, "Vesile ve Tevessül Hadislerinin Kaynak Değeri", "İLAM Araştırma Dergisi", II/I, (Ocak-Haziran 1997), 83 vd.; Yrd. Doç. Dr. Mehmet Necmeddin Bardakçı, "Tasavvufi Bir Terim Olarak Tevessül ve Vesile", "Tasavvuf" dergisi, I/II, (Aralık-1999), 33 vd.

16- Peygamberlerin ilki Adem aleyhisselam, sonuncusu Muhammed aleyhisselamdır. [Vehhabiler, Hazret-i Adem?in, Hazret-i Şit?in, Hazret-i İdris?in peygamber olduğunu inkar ederler. İlk peygamber Hazret-i Nuh derler. Önderlerine resul diyen bazı gruplar da, derler. Bunun için de Resulüm diyen zındıklar türemiştir.]

"Bu görüşler arasında orta yol şudur: Kişinin, akaide ilişkin kanaatlerini imkan bulduğu kadarıyla kendisinin tesbit etmesi. Bu hususta delillerin arasını mantık kuralları çerçevesinde telif etmek şart değildir.

"İlk şekliyle Muhammed Abduh tarafından ortaya atılan bu iddia, Muhammed İkbal tarafından felsefi bir terminoloji ile yeniden ifade edildi. Buna göre Kur'an'ın son vahiy ve Hz. Muhammed'in son peygamber olduğu gerçeği, insanlığın gelişmesi açısından oldukça anlamlıdır. Bu demetir ki: insan öyle bir olgunluk seviyesine çıkmıştır ki, artık onun hazır vahyin yardımına ihtiyacı yoktur. İnsan kendi ahlaki ve fikri kurtuluş kaderini kendisi çizebilir..." (Bkz. "İslam", 307-8.)

Nitekim Farah Anton'a yazdığı reddiyede İslam'ın akla tanıdığı yetkiden ve bu yetkinin sınırlarından bahsederken şöyle der:

1- Batı düşüncesi

20- İslam alimlerini kötülemek maksadıyla, kitaplarında uydurma hadis olduğunu söylemek.

3- İman artıp eksilir demek,

Yukarıda zikrettiğimiz ilk grup, kendi yaklaşımlarını terviç etmek için Abduh'un marjinal görüşlerini öne çıkarırken, ikinci grup ise sahih İslam'a ve Ehl-i Sünnet'e ters düşmeyen yaklaşımlarına vurgu yapmaktadırlar. Bunun sonucunda da ortaya, birbiriyle bağdaştırılması hayli müşkilat arz eden birden fazla Muhammed Abduh portresi çıkmaktadır. Abduh'un bir "modernist" mi, yoksa sadece "ıslahatçı" mı olduğu yolundaki sorunun hala net bir cevaba kavuşamamış olmasında, bu kavramlara yüklenen anlamın sınırlarının açık bir şekilde tesbit edilmemiş olması kadar, Abduh hakkında kalem oynatan kimselerin onu kendi oluşturdukları şablonlar içinde görme ısrarının da rolü büyüktür.

Kanaatimiz odur ki, Modernizm'i İslam Dünyası'nda her bakımdan hakim mevkiine taşıyan, onun kendi doğasından getirdiği özelliklerden ziyade, Müslümanlar'ın yukarıda işaret ettiğimiz kolaycı, yüzeysel ve temelden yanlış tavrı olmuştur. Zira böyle bir badirede yapılması gereken şey, karşı karşıya bulunduğumuz bu cereyanın ve ortaya attığı iddiaların alabildiğine köklü ilmi ve tarihsel analizi olmak gerekirdi. Ona hayat veren temel kabullerin, olaylara, olgulara ve tarihe getirdiği bakış açılarının "niçin" ve "nasıl"ları yerine biz, kendi anlam haritalarımızın Modernizm ekseninde "meşru" olup olmadığını tartışmaya açtık!

Meleklerin harici ontolojik varlıkları bulunduğunu gösteren Kur'an ayetlerinin dökümünü yaparak bu yazıyı uzatmak istemediğimiz için okuyucuyu, Mustafa Sabri Efendi'nin "Mevkıfu'l-Akl"ına havale edeceğiz. Bkz. a. g. e., I, 332 vd.

A. g. e., a. y.

"Hak Dini Kur'an Dili", IX, 6126 vd.

Abduh'un, yazılarında?bir kısım örneklerini aşağıda göreceğimiz? kimi İslami asıllardan sarf-ı nazar ederken veya o asıllara tavır alırken, akla adeta "abanarak" aşırı bir vurgu yapmasının altında yatan gerçek saik de budur.

"İslam milleti?kale alınmayacak bir azınlık dışında? ittifak etmiştir ki, akıl ve nakil çatıştığında, aklın delaleti esas alınır; naklin durumu konusunda ise şu iki nokta kalır:

Ama bu başlığın çok kavga çıkaracağına eminim. Özellikle de bazı şeyleri hıristiyanlarda arayanlarla :)))

11- Naylon çoraba meshi caiz görmek.

Konunun ayrıntılarına girmeden önce bir hususu tasrih etmekte zaruret görüyoruz. Muhammed Abduh, pek çok meselede ortaya attığı?kimi kendine özgü, kimi de daha evvel başkaları tarafından da ileriye sürülmüş? görüşlerle, hakkında, biri ifrat, diğeri tefrit olmak üzere iki ayrı yönelişin zeminini hazırlamış gibidir.

Temenni etmek başka şey, bu böyledir demek başka şey.

allahım daha iki sayfayı okuyamıyorsak konu ehlinin durum vahim konu derin olduğu için kendi görüşlerimi yazmam ben kimim ki ama alıntı yaptıklarım otoriter insanlar ya okuyacağız yada rüzgarın götürdüğü yere gideceğiz. vesselam

Peki?kendi mezhebimizden başka bir mezhebe hiçbir zaman uyamaz mıyız? derseniz, elbette uyabiliriz. Mezhebler bizim için rahmettir. Bir kimse zaruret ve ihtiyaç olunca, diğer üç mezhebden birini taklid edip, ona uyabilir. Fakat bu durumda şuna dikkat etmek lazımdır; bir işi bir mezhebe göre yaparken, o mezhebin, bu işin sahih olması için bildirdiği şartlar nelerse, bunların hepsini yapmak lazımdır. Bu şartlardan biri yapılmazsa, o iş sahih olmaz.

Modernist anlayışın doğruluğunu kanıtlamak maksadıyla Modernist/Reformistler tarafından İslam Dünyası'nın mevcut görüntüsüne gönderilen sorgulamalar, aslında Modernizm'e hiç kapı aralamadan, "sistem içinde" kalarak kendi devinim mekanizmalarımız vasıtasıyla da yerine getirilebilirdi. Nitekim tarihin muhtelif dilimlerinde İslam coğrafyasında ilmi, ahlaki, idari... alanlarda baş gösteren çözülmeler ve kaymalar karşısında kendi kültür dinamiklerimizi harekete geçirerek fonksiyon icra eden "mücedditler"in yaptığı aslında "işi aslına irca etmek"ten başka birşey değildi. Ömer b. Abdilaziz 'den başlatılarak Şah Veliyyullah Ahmed b. Abdirrahim ed-Dihlevi'ye (18. yüzyıl) kadar getirilen liste içinde tecdid geleneğinin temsilcileri tarafından gerçekleştirilen icraatların ve geliştirilen bakış açılarının tahlili, İslam Modernistleri'nin temel hamlelerinin niçin yanlış olarak görülmesi gerektiğini ortaya koyacaktır.

19- İslami görüş, İslam düşüncesi, İslam felsefesi, İslamcı gibi tabirler kullanmak.

Dolayısıyla Abduh'un bu konudaki şedit tutumunun, Ümmet'in durumunu düzeltme ve "ıslah" adına hareket eden birisine "metodik" olarak uygun düşmediği gibi, bizzat kendisinin ifade ettiği, "Bir kimsenin söylediği bir söz veya yaptığı bir şey, yüzde doksan dokuz o kimsenin küfre düştüğüne, yüzde bir de iman üzere bulunduğuna delalet ederse, ikincisi tercih edilir ve o kişinin mü'min olduğuna hükmolunur" kaidesine de temelden aykırılık teşkil etmektedir.

"Din ve akıl bahsinde Abduh'un en özgün düşüncesi budur. Bu görüşün varacağı sonuç, genel İslami-ahlaki kurallar çerçevesinde dünyayı ilgilendiren tüm konuların beşerin aklına emanet edilmiş olmasıdır. Fazlurrahman bu görüşün daha tutarlı hale gelmesi için şu noktanın da eklenmesi gerektiğini belirtmektedir: İnsanlığın ahlaken olgunlaşması ilahi hidayete bağlıdır. Ahlaki çöküşün ise bugün hala devam ettiği aşikardır. İnsanlık ilahi hidayetten uzak oldukça, hangi devirde olursa olsun olgunlaşmamış demektir. Öyleyse peygamberliğin sona ermesinin manası, ilahi hidayetin anlaşılmasının artık "seçilmiş" kimselere bağlı olmayıp toplu bir fonksiyon halini almış olmasıdır." (Bkz. a. g. e.; 164.)

Hatta bu ayetler üzerinde dururken Cebrail 'ın Hz. Peygamber 'e, görülebilecek bir şekilde temessül ederek göründüğünü söyleyen , 97/el-Kadr suresini tefsir ederken, "Yüce Allah, Hz. Peygamber 'in melekleri ilk defa bu gece gördüğünü haber vermektedir. Melekler bu gece ruhani alemlerinden inerek Hz. Peygamber 'in görmesi için temessül etmiş lerdir." diyen ve hatta "Onları insanlardan hiç kimse görmemiştir; onlar hakkında herhangi bir şey bilmek de imkan dahilinde değildir..." diyen Abduh'un, "meleklerin, bizim bildiğimiz şekillerde temessül etmesi sahih değildir" dediğini hatırlayacak olursak, bu işkali kendi zihninde nasıl çözdüğünü merak etmemek elde değil...

Bir kısım kimseler?tabir caiz ise? "pür modernist" bir yaklaşım benimserken kendilerine onun düşüncelerinden payandalar aramışlar ve zaman zaman da ona, söylemediği şeyleri söyletmişlerdir.

Bir ibadeti yaparken bir kısmını şu mezhebe göre, diğer kısmını da başka mezhebe göre yapmak, aslında mezheb imamlarını cahil menzilesine indirmektir. Şöyle ki; mezheblerden istediği hükmü alıp, karma bir hüküm ortaya çıkaranlar, filhakika?şu meselede şu imamın söyledikleri doğru, diğerleri yanlış. Bu meselede ise falan imamın içtihadı doğru, diğerlerinki yanlış.? demek istemiş oluyorlar. Bir nevi, mezheb imamlarını karşılarına oturtup, hangisinin içtihadlarının doğru, hangisinin yanlış olduğuna bunlar karar vermiş oluyorlar. Bu ne büyük bir haddi aşmak, ne büyük bir kendini bilmezliktir.

Mezhebleri birleştirmeye kalkıp, hangi mezhebteki hüküm akıllarına yatarsa onunla amel etmeye çalışırlar.

"el-A'malu'l-Kamile", III, 468-9.

11- Ebu Bekr-i Sıddık, eshab-ı kiramın en üstünüdür.

17- Peygamberin üstünlüğü, çalışmakla elde edilmiştir demek.

Burada maksadımız bu metodolojik meselede ileri sürülmüş olan ve Usul'e dair müellefatta uzun uzadıya tartışılmış olan görüşleri tekrarlamak değil. Ancak şunu söylemeden geçemeyeceğiz ki, Ümmet'in içinde bulunduğu olumsuz durumun sebeplerini teke indirgeyerek günahı taklit ehlinin boynuna yüklemek ve bu noktada da kalmayarak taklidi dinden çıkmaya ve cehennem azabına müstehak olmaya sebep olarak göstermek aklın ve insafın sınırlarını zorlamak olur.

2- Eğer bu kelime Sünnet'i de içine alıyorsa, Hz. Peygamber 'in terbiyesinde yetişmiş olan Sahabe'nin bu konudaki kanaatinin de dikkate alınması gerekmez mi?

3- İman artıp eksilmez.

Sual: ? isimli yazarın sapık görüşlerini bildirirseniz, o kimseye inananlara gösterip sapık yoldan çevirmek istiyorum. Ne gibi sapık yönleri vardır?

Ehl-i sünnet itikadı ve diğer doğru bilgiler bilinirse, bunun zıddını savunanların sapık oldukları anlaşılır. Piyasadaki sapıkların Ehl-i sünnete aykırı görüşlerinden bazıları şunlardır:

Mezheb imamlarının her biri ayrı bir usül ve metoda göre, Kur?an ve Sünnetten hüküm çıkartıp ortaya koymuşlarken, bu mezhebsiz taife hangi ilmiliği ispatlanmış bir metoda göre, ?filan mezhebin şu hükmü yanlış, bu hükmü doğru? diyebiliyorlar.

"el-A'malu'l-Kamile", III, 455.

Oysa yukarıda da gördüğümüz gibi, meleklerin hakikati ve varlıklarının mahiyeti üzerinde tamamen akli bir tavırla fikir yürüten de bizzat kendisi olmuştur.

"Ancak bunun Müslümanlar arasındaki etkisi nasıl olmuştur? Sufiyye'nin güzel maksatları tersine döndü ve onların zahiri görüntülerinden olarak sadece?her bir sufinin teberri? ettiği "zikir" dedikleri birtakım sesler ve hareketler ile şeyhlerin kabirlerinin dini anlamda ta'zimi kaldı. Onlar bunu yaparken, şeyhlerin, Allah Teala'nın hikmeti gereği müsebbiplere bağlı olan sebeplerin üstüne çıkan bir gaybi güce sahip olduklarına inandılar. Buna göre şeyhler, bu gaybi güçleri sayesinde kainatı idare ediyor ve kainatta diledikleri gibi tasarrufta bulunuyor, müritlerinin ve kendilerinden imdat isteyenlerin?nerede olurlarsa olsunlar? ihtiyaçlarını gidermeyi üstlenmiş oluyorlar. Bi itikat, Allah'a birtakım ortaklar koşma inancının aynısıdır ve Allah'ın Kitabı'na, Resulü'nün Sünneti'ne ve Sahabe'den, Tabiun'un imamlarından ve Müçtehitler'den ibaret Selef'in gidişatına aykırıdır.

Durum böyle olunca, ?Genelkurmay başkanı hangi ordunun subayı veya askeridir? diye sorulabilir mi? Bu misalden hareketle, mezheb imamlarını kuvvet komutanları, onların mezhebine tabi olanları da, o komutanlığa bağlı askerler gibi düşünebiliriz.

11- Miracın, ruh ve bedenle birlikte olduğunu inkar etmek.

"Delalet tarzını, nasihini-mensuhunu, umumunu-hususunu ve konunun otoritesi ulemanın kanaatlerini bilmeden, bir kimsenin, gördüğü herhangi bir hadis ile amel etmesini istemek, dini konusunda hassasiyet sahibi bir kimsenin arzu edeceği bir şey olabilir mi?" şeklindeki bir soru bu noktada elbette anlamlıdır. Ancak bizce bu yaklaşımı daha da "anlamlı" kılan bir nokta var:

15- Resulullah?tan sonra, nebi gelmez; ama resul gelir demek.

"el-A'malu'l-Kamile", IV, 377 vd.

4- Kur?an-ı kerim mahluk değildir.

10- İki kayınpederi diğer sahabelerden üstün bilmemek. İki damadı sevmemek,

20- Kıyamet alametlerinden olan Deccal, Dabbet-ül-arz, Hazret-i Mehdi?nin geleceğine, Hazret-i İsa?nın gökten ineceğine, güneşin batıdan doğacağına ve bildirilen diğer kıyamet alametlerine inanmak.

EBUL ALA MEVDUDİ, HASAN EL BENNA, SEYYİT KUTUP, İBN TEYMİYE V. S OKUYORUM. MEZHEPSİZ DE DEĞİLİM HANEFİ MEZHEBİNE TABİYİM SAPIKLIĞI DA YAZANLARA İADE EDİYORUM OKUMAYANLARA DA TAVSİYE EDERİM

2- Amel, imandan cüzdür demek,

Sual: Türkiye?de ve dünyada çeşitli gruplar var. Hemen her grup diyor. Grupların Ehl-i sünnet olup olmadıkları nasıl bilinir?

Bir hadis-i şerif meali:

Burada kasdettiğimiz, hurma kütüğünün inlemesi gibi somut olayları anlatan mütevatir rivayetlerden ziyade, farklı mucizeleri anlatmakla birlikte "mucize" olayını ortak tema olarak işleyen rivayetlerdir ki, bunların mecmuundan tevatür-i manevi hasıl olacağında kuşku yoktur.

Şimdi ben bu yazılanlara bakarsam mezhepsiz ve sapık birisi olmuş oluyorum...

Yukarıdaki kıstasların bazılarına göre ben sapık oluyorum.

Eğer kastedilen, Kur'an ve Sünnet çerçevesinde fonksiyon icra eden "İslami akıl" ise, Abduh'un birtakım Kur'an ayetlerini?zaman zaman kendisiyle çelişkiye düşerek? akli izahlarla tefsir etmeye çalışmasını anlamak mümkün değildir.

Abduh'un burada belirttiğine göre Cebrail , Hz. Peygamber 'in, kendisini "tanıyacağı" bir surette tecelli etmiştir!

Eğer Abduh'un düşüncelerinden böyle bir sonuç çıkarmak doğru ise?ki az ileride de belirteceğimiz gibi, bu noktanın yeterince tartışıldığı kanaatinde değiliz?, bu yaklaşım, yine bizzat Abduh'a ait olan şu ifadelerle çelişki içindedir:

23- Mest üzerine mesh caizdir.

- Halil diyor kes, Celil diyor kesme! Ben Celil olan Allah?ı dinliyorum. Emir yerine gelmiş ve imtihan kazanılmıştı. Bu iki büyük insan, Allah?a olan teslimiyetlerini böylece ispatlamış oldular. Geriye ne kaldı? Bedenin elemlenmesi ve cismin boğazlanıp kanın akıtılması? Bunu da bir hayvanın boğazlanışı telafi ederdi.

3- demek.

17- Şefaate, sırata, hesaba ve mizana inanmak.

6- Kabir sualine, kabir azabına, şefaate, sırata, hesaba veya mizana inanmamak,

Sapıkların dine aykırı diğer görüşleri:

İbn Rüşd: Aristo felsefesinin İslam dünyasındaki en büyük takipçisidir. Eserlerinde en fazla hücum ettiği kesimler arasında Ehl-i Sünnet Kelamcılar bulunmaktadır. Bununla birlikte "Bidayetü'l-Müctehid" isimli eseri makbul ve muteber görülmüştür. Felsefi eserleri, Felsefi sahada birikimi olmayanlar için zararlı olabilir

9- Vehhabi olsun, Mutezile olsun, yani bid?at ehli de olsa, herkesi severim demek.

AMA BU KİTAPLARI OKUMADAN ÖNCE İTİKADİ BİLGİLERİ ÖĞRENMEK LAZIMM.

13- Bugün için, dört hak mezhepten birinde olmamak. veya demek, yani mezhepsizliği de caiz görmek. Dört hak mezhep tabirini kullanmamak.

Meseleyi anlatırken buna genel olarak?mezhebsizlik? diyoruz, ama aslında?Mezhebsizlik? diye bir şey yoktur. Zira mevcut mezheblerden herhangi birini kabul etmeyenlerin dahi bir mezhebleri olmak zorundadır. Bu, ya yeni bir mezhebtir, ya da mevcut mezheblerin içtihadlarından toplanmış karma bir oluşumdur. İşte bizim burada ağırlıklı olarak bahsettiğimiz?Mezhebsizlik? budur. Hem hiç bir mezhebi tanımayıp, hem de mezheblerin hükümleri arasından birtakım hükümleri alarak, karmakarışık bir mezheb oluşturmaktır. Buna da?telfik? denir ki, telfik ittifakla batıldır. Peki nedir Telfik?

Mehmet Zeki İşcan, "Muhammed Abduh'un Dini ve Siyasi Görüşleri", 163.

"Bu cinayetlerden en büyüğü, fırkalaşma cinayetidir. Selef'in fetva konusundaki ihtilafı, fertlerin anlayışındaki ihtilafa dayanırdı, ancak hepsi de bir tek asla raci idi. Onda ihtilafları yoktu. O, Allah'ın Kitabı ve Sünnet'in sahih olan kısmı idi. Ne mezhep, ne grup, ne de karşılıklı birbirini besleyen asabiyetler vardı..." (Bkz. "el-A'malu'l-Kamile", III, 339.)

Kim ne derse desin dört mezhebin imamı olan, ilmin ve takvanın zirvesindeki o dev şahsiyetler; Allahın rızasını gözeterek gecelerini gündüzlerine katmışlar, on binlerce meseleyi Kur?an ve Sünnet ışığında çözüp, dini hükümleri ortaya koymuşladır. Bir Müslüman bu mezheblerden hangisine uyarsa uysun, hak bir mezhebe intisab etmiş ve Peygamber Efendimiz ?in yolundan yürümüş olur.

Onun, profan aklı değil de İslami aklı kasdettiğini söyleyebilmek için İslami aklın "oluşturulması" ve " doğru işletilmesi" konusunda Abduh'ta Kur'an ve Sünnet nasslarıyla desteklenip beslenmiş temelli yaklaşımlar bulmamız tabii olmalıdır. Zira kişi?hele Abduh konumundaki kişi?, iddialarını bu şekilde sistematize etmedikçe kendi içinde çelişkiye düşmekten ve tutarsızlıklar/eksiklikler sergilemekten kurtulamaz.

13- Ölmeden önce ruhunu Allah?a ulaştırmak gerekir demek

Mezheblere gerek olmadığı iddialarını güçlendirmek için; ?Resülüllah hangi mezhebtendi? demek; ?filan komutan hangi bölüğün askeridir? demek gibi bir şeydir. Tabiri caizse, Peygamber Efendimiz Genelkurmay başkanıdır, ordunun en başındaki isimdir.

Bkz. A. g. e", (3/Al-i İmran, 121-9. ayetlerinin tefsiri), V, 87.

Mevla Teala, Ehl-i Sünnete ve Ehl-i Sünnet alimlerine, her daim pervasızca saldıran bu şaşkınlar şürekasının fitnesinden cümlemizi muhafaza buyursun. Ehli Sünnet i?tikadından bizleri zerre kadar ayırmasın. Selam hidayete tabi olanlara?

Bu tasnifler hakkında geniş malumat için Usul kitaplarına başvurulmalıdır. Bu konu üzerindeki bir tartışma için "Bilgi ve Hikmet" dergisinin Bahar-1994, Yaz-1994, Bahar-1995, Yaz- 1995 tarihli nüshalarına bakılabilir.

4- Taklit ehlinin durumu

22- Mest üzerine meshi caiz görmemek.

"Din konusunda kendine özgü bir anlayış ortaya koyan ve delilden, kendisine açık gelen hükmü çıkartarak takrir eden ve bu tavrıyla insanlara fıkıh kapılarını açmayı, ilmin yolunu kolaylaştırmayı amaçlayan ve sonra da insanlara, kendi görüşünü Allah'ın Kitabı'na ve Resulü'nün Sünneti'ne arz etmelerini emrederek onları, deliliyle ikna oldukları dışında kendi görüşünü benimsememelerini yasaklayan kimseye gelince, o, hidayet imamlarından ve müttakilerin ileri gelenlerindendir. Başkasının, kendisinden habersiz olarak kendisini taklit etmesi ve ölümünden sonra kendisini Allah'a ortak kılması ona bir zarar vermez.

Bir hükmün doğru veya yanlış olduğu Ehl-i sünnet alimlerinin bildirdiklerine uygun olup olmamakla anlaşılır; çünkü Ehl-i sünnet alimlerinin bildirdiklerine uymayan her görüş, yanlıştır. Her sapık, kendi görüşünün Kur?an-ı kerime ve hadis-i şeriflere uyduğunu ve sapıklığının doğru olduğunu sanır. Nitekim Kur?an-ı kerimde mealen buyuruluyor ki:

8- Tesadüf kelimesini kullanmak caiz değildir demek.

Huccetü?l-İslam İmam-ı Gazali dahil pek çok ulema, uygun gördükleri bu dört hak mezhebten birine girmiş ve o mezhebin hükümleri mucibince amel etmişlerdir. Hal böyleyken, enaniyetleri kendilerini istila etmiş günümüz çakma müçtehidlerine kanıp, mezheb düşmanlarının safında yer alanlara da, acımaktan ve dua etmekten başka yapacak bir şey yoktur.

Nitekim Abduh'un da sık sık vurgu yaptığı Selef alimlerinin ve Müçtehid İmamlar'ın tutumu budur. Söz gelimi Müçtehid İmamlar'ın, bilgi edinme ve hüküm çıkarma kaynakları meyanında, yani Şer'i deliller hiyerarşisinde Kur'an ve Sünnet'ten sonra Sahabe'nin icmaının ve hatta ihtilafları halinde, tercih edilen sahabi görüşünün esas alınmasını ortak bir kıstas olarak belirlemiş olmalarının bir anlamı yok ise, onlara yapılan vurgunun ne anlamı kalacaktır?

Fütursuzca selef alimlerini ve mezhebleri karalayan, mezhebsizlik mezhebine mensup bu gayr-i samimi güruh, ?bence? diyerek söze başlayıp, bu güne dek gelmiş geçmiş pek çok Ehl-i Sünnet aliminin söylediklerini, yazdıklarını rafa kaldırmaya çalışıyorlar. Aslında böyle bir tavırla mezhebleri reddetmek, mezheblerin üzerine oturduğu?Kur?an ve Sünnet telakkisini?de reddetmek anlamına gelir ki bu, Muhammed Zahid el-Kevseri?nin ifade ettiği gibi, insanı dinsizliğe götürür neuzübillah?

Bkz. "el-A'malu'l-Kamile", I, 117-8; II, 175; III, 335-6.

Abduh'a göre hadislerin bilgi kaynağı olarak görülebilmesi için tevatür seviyesine ulaşmış olmaları şarttır. Bu kategorinin dışında kalan ve Usul-i Hadis uleması tarafından haber-i ahad olarak nitelenen, Usul-i Fıkıh uleması tarafından ise meşhur, müstefiz, ahad gibi alt kategorilere ayrılarak her biri hakkında ayrı bir hüküm verilen hadisler hakkında ise şöyle der:

8- Evliyanın kerametini inkar etmek,

İslam ilim geleneğinin, kuruluş dönemleri itibariyle Antik Yunan'a dayandığını ileri süren Abduh'a göre insanlığın iki rehberi vardır: Vahiy ve akıl. İslam ve onun kutsal kitabı sayesinde insanlık akli bakımdan öyle bir olgunluk seviyesine erişmiştir ki, artık yeni bir semavi dine, yani vahye ihtiyacı yoktur. İnsan, aklı ve fikriyle başbaşa kalmıştır. Bu yüzden, genel İslami kurallar çerçevesinde kendi yolunu kendisi çizecektir.

15- Bugün için dört hak mezhepten birinde olmak.

Abduh bakımından buradaki "vahiy"den maksat elbette bizzat Kur'an'dır. Ehl-i Sünnet ulemanın, Sünnet'i vahyin "gayri metluvv" kısmından sayması ile Abduh'un konuya bakışı birbirine karıştırılmamalıdır. Abduh'un hadisler hakkındaki kanaatini biraz sonra aktaracağız.

Oysa?aşağıda zikrettiğimiz eserler dışında? bu konuda yapılmış birçok çalışmada, tevessüle delalet eden pek çok sahih ve hasen hadis ile, anlam bakımından bu rivayetlerle desteklenen zayıf rivayet, tevessülün sabit ve tatbikat konusu olmuş bir husus olduğunu ortaya koymuştur.

Asırladır tüm İslam aleminde kitapları okutulan, fetvaları kabul gören ve müslümanların daima baştacı ettiği mezheb imamları başta olmak üzere, pek çok hakiki İslam aliminin aleyhinde fütursuzca konuşurlar. Ama Cemaleddin Afgani, Muhammed Abduh ve Reşid Rıza gibi, daha dünkü ve tartışmalı isimlerden övgüyle söz ederler.

"Bu kimselerin, tevessül esnasında enbiya ve evliyaya izafe ettikleri "cah" kelimesi, örfi kullanımda sulta demektir. Bu anlamda olmak üzere "Falan kimse, cah'ı ile filan kimsenin malını gasbetti", "Falan kimse, emir veya vezir nezdindeki cah'ı ile filan kimseyi cezadan kurtardı" denir.

işte açık örnek yukarıdaki arkadaş örneği okuyor ve kendince kıstas yapıyor. ehli sünnet bu değil ehli sünnetin belli bir sitemi var ayet hadis hepsi ayrı ayrı açıklanmıştır. biz insanların alim, imam, şeyh, hoca tanımadan kendi içtihat yapmasına üzülüyoruz yukarda dediklerin tabi ki izah edilmşiştir mesele bizim bunları takip etmeyişimizdir.

Abduh'un Tasavvuf konusundaki düşünceleri, tarihsel dönemler ve kurumsal yapı itibariyle iki farklı şekilde karşımıza çıkmaktadır.

1- Amentü?deki altı esasa inanmak.

"Eğer bizler Kur'an'ın ve peygamberi hidayetin beyan ettiği sınırlarda durursak, darlığa ve zorluğa yer vermeyen müsamahakar hanifliğin ne demek olduğunu anlamamız kolaylaşır. Yine kendisinde hiçbir eğrilik ve nakz bulunmayan halis dinin ne olduğunu biliriz. Ancak fakihlerin görüşlerine ve bu görüşlerdeki farklılıklara, onların ihtilaflı meselelerine ve bunların illetlerine bakacak olursak, bunlardan birini diğerine tercih konusunda şaşırır kalırız.

Mesela İmamı Azam sultana itaat etmemiştir.. Şimdi sapık mıdır? Yoksa değilmidir?

"Selefi Tasavvuf" tabirinin anlattığı şekilde ilk dönemlerde bireysel zühd hayatına yöneliş hakkındaki düşüncesi olumlu olmakla birlikte, Tasavvuf'un daha sonraki dönemlerdeki tezahür biçimlerini şiddetle eleştirmektedir:

"Onlar, şeyhleri Allah'a ortaklar olarak ittihaz etmiş ve ihtiyaçlarının giderilmesi, hastalarının şifa bulması ve rızkının genişlemesi için kabir ve türbeleri ziyaret etmeye başlamışlardır. Oysa daha önceleri kabirler, ibret ve örnek alınmak için ziyaret edilirdi.

Güneşin batıdan doğmasını, diye tevil etmek, imam-ı a?zamın sözüne aykırıdır. Hiçbir İslam alimi tevil etmemiştir. Haşa Resulullah, bilmece gibi mi söz söylüyor? Böyle tevil etmek, demeye benzer. Nitekim diyenler çıkmıştır. O zaman ortada din diye bir şey kalmaz. Bir de Avrupa Müslüman olunca, iman niye fayda vermesin? Güneşin batıdan doğması, ilmen de mümkündür. Dinsizler itiraz eder diye zoraki tevile gitmek gerekmez. Allahü teala, dünyayı şimdiki yörüngesinden çıkarır, başka yörüngeye koyar. Dönüşü değişince, güneş batıdan doğmuş olur.

Bu sözlerinin devamında Abduh, bu dönemlerde Tasavvuf ehlinin, zahir ehli fikri donmuş fukaha tarafından baskı altına alındığını, hatta tekfir edildiğini ifade etmektedir ki, bunun?en azından böyle bir genellemeye imkan verecek tarzda? doğru olmadığını söylemek insafın gereğidir. Tasavvuf alanında daha sonraki yüzyıllarda görülen kurumlaşma ve?"rabıta" örneğinde olduğu gibi? birtakım uygulamaların kimi fukaha tarafından eleştiri konusu yapıldığını söylemek gerçeğin ifadesi ise de, bu noktanın da mutlak bir şekilde genelleştirilmesi doğru değildir.

"Kur'an'ın hidayeti ile mukallitler arasındaki engeller olmasaydı, bu ayette onlar hakkında şiddetli bir sarsıntı mevcut bulunduğu anlaşılırdı. Çünkü onlar din konusunda ölü veya diri insanların sözleri ve görüşleri üzerinde donup kalmışlardır. Buradaki taklidin akaid veya ibadetler, helallık veya haramlık hükümleri konusunda olması bir şeyi değiştirmez.

Mesela bkz. "el-A'malu'l-Kamile", IV, 510.

"Daha önce meleklerin gaybi mahluklar olduğunu, hakikatlerinin bizim tarafımızdan bilinemeyeceğini söylemiştik. Şimdi ise diyoruz ki: Hayrın ilhamı ve şerrin vesvesesi, Hz. Peygamber 'in lisanında varit olan hususlardır. İlham ve vesveseden her birinin mahalli ruhtur. O halde melekler ve şeytanlar da insanların ruhlarıyla birlikte bulunan ruhlardır. Dolayısıyla meleklerin, bizim bildiğimiz şekillerde temessül etmesi sahih değildir.

başlık sahibi ve bu uzun yazıları yapıştıran kardeşler okuyamıyoruz lütfen en önemli yerleri nereler ise bir zahmet onları çıkarın da inceleyelim...

Abduh, görüldüğü gibi "fikir hürriyeti", "aklın otoritesi", "taklitten kurtuluş" gibi temel sloganlar eşliğinde avamdan olan fertlere böyle bir özgürlüğün kapısını "teorik olarak" açarken, meselenin "pratik" yansıması hiç de böyle olmamıştır.

Bkz. "el-A'malu'l-Kamile", III, 411 vd.; 438 vd.

"Bir kuvvet sahibi ki, hemen dosdoğru göründü. Ve o, en yüksek bir sema kıyısında idi. Sonra yaklaştı da aşağıya iniverdi. Derken iki yay kadar veya daha yakın oluverdi. Andolsun ki onu diğer bir inişinde de gördü..."

Kiminin "Erken Modernizm", kiminin de "Modernizm Öncesi Islah Hareketleri Dönemi" olarak ifade ettiği 18. yüzyılın ikinci yarısından 19. yüzyılın sonlarına/20. yüzyılın başlarına kadar geçen dönem içinde görüşleri öne çıkan ve etkisi günümüze değin süren önemli isimlerden birisi olan Muhammed Abduh, tıpkı yaşadığı dönemde olduğu gibi günümüzde de görüşleri etrafında yoğun tartışmaların yaşandığı bir şahsiyet olarak bu yazının asıl konusunu oluşturacaktır.

Gerek tefsir ve hadis kitaplarında, gerekse müstakil çalışmalarda ele alınmış olan bu meselede, İbn Teymiyye dönemine gelene kadar Ümmet arasında aykırı bir sese ve tavra rastlanmazken, hatta Ümmet, avamıyla havassıyla tevessülü meşru kabul edip uygulamışken İbn Teymiyye ile birlikte tevessülü şirk sayan bir anlayış yerleşmeye başlamış ve bu durum günümüze kadar böylece gelmiştir.

"Rivayetlerin ittifakla naklettiği ve inanılması doğru olan husus budur.

Fi Emanillah!

Yani bu durum; ineğin başını, filin hortumunu, devenin gövdesini alıp, hilkat garibesi bir hayvan meydana getirmeye benziyor. Bunlar güya mezheb kabul etmiyorlar, ama hangi mezhebin hükmü işlerine geliyorsa, o hükmü alıp ona göre hareket ediyorlar. Bu ne perhiz, bu ne turşu?

1- Burada söz konusu olan "nakil", eğer Kur'an ayeti ise, konu hakkında Sünnet'in hiçbir fonksiyonu yok mudur?

14- Dindeki dört delili kabul etmeyip, demek.

"Biz, söz konusu görüş sahiplerine ve bir görüşü diğerine tercih edenlere ilişmiyoruz. Aksine onlar hakkında hüsn-ü zan ediyor ve diyoruz ki: Onlar, ilimlerinin ulaştığı şeyleri söylemişler ve kendilerini şari' kılmamış, araştırmacı mevkiinde görmüşlerdir. Dine inanan kimselerin, dinin hükümlerinin kendilerine karışık gelmemesi için daima o dinin kitabına bakmaları gerekir ve hiç kimsenin, akaidinde ve ibadetinde Allah'tan başkasına müracaat etmesi caiz değildir.

Biraz önceki bir dipnotta da belirttiğimiz gibi bu ifadeler, bir kısım modernistler tarafından, Muhammed Abduh'un, insanlığın artık hazır vahyin verilerine ihtiyaç duymayacak ve kendi kurtuluş kaderini kendisi çizebilecek bir olgunluk dönemine eriştiğini ileri sürdüğü biçiminde yorumlanmıştır.

21- Ahmet Kadiyani; Behaullah, Beykiyef, C. Efgani, Ebul ala Mevdudi, Hasan el Benna, Hasan Sabbah, İbni Hazm, İbni Kayyimi Cezviyye, İbni Rüşd, İbni Sebe, İbni Teymiye, İzmirli İsmail Hakkı, M. Şevkani, M. Abduh, M. bin Abdülvehhab Necdi, Makdisi, M. Hamidullah, M. Ebu Zehra, M. İkbal, M. Sıddık Hasan Han, N. Elbani, Reşat Halife, Reşit Rıza, S. Kutup, Seyyid Sabık, Şeyh Bedrettin, Yusuf Kandehlevi, Yusuf Kardavi, Zuhayli gibi yazarları kaynak göstermek.

Ortaya koymaya çalışacağımız hususların tarafsız ve peşin hükümden arınmış bir gözle okunması halinde, Abduh'un, olumlu ve makbul yaklaşımları yanında, birçok noktada kendi içinde çelişkiler taşıyan görüşlere sahip olduğu, bundan da önemlisi, yukarıda işaret ettiğimiz "sahih İslam"la bağdaştırılması mümkün olmayan tavırlar sergilediği görülecektir. Burada peşin olarak vardığımız bu sonucu "önyargılı" bulanlar çıkabilir. Ancak bu okuyuculara, hemen karar vermeden, yazıyı sonuna kadar ve "objektif" bir gözle okumalarını tavsiye etmekten başka yapabileceğimiz birşey olmadığı da ortadadır.

Arkadaşlar unutmayalım mezhepsizlik dinsizlige uzanan bir köprüdür. Dört mezhepten birine tabi olalım.

Burada hatırlamalıyız ki, meleklerin ontolojik harici varlığını bize bildiren ve onları?en azından bir kısmını? "ikişer, üçer, dörder kanatlı" varlıklar olarak tasvir eden, başkası değil, bizzat Kur'an'dır:

Seyyid Kutub: İslam davası uğruna başını vermekten çekinmemiş bir şehid olması, bir takım görüşlerinde Ehl-i Sünnet'in dışına çıktığını söylememizi engellememelidir. Onun şehitlik mevkiine ulaşması kendi şahsıyla ilgili bir husus iken, geriye bıraktığı bazı görüşler Ümmet'e mal olmuştur; dolayısıyla behemehal tartışılmalıdır.

"Bu ayette (4/en-Nisa, 13) Resul'e itaatin Allah'a itaat ile birlikte zikredilmesinin sebebi, Yahudilik'ten önce ve sonra ve aynı şekilde İslam'dan sonra günümüze değin, insanın aklı ve ilmi sayesinde vahiyden müstağni olduğuna inanan birtakım kimselerin mevcudiyetidir. Bu görüşte olanlardan, "Ben, alemin, alim ve hakim bir yaratıcısı olduğuna inanır ve bu noktadan sonra aklımın gösterdiği doğrultuda hayır işler, şerden de kaçınırım" diyen olur.

10- Ruh ölür, ruhlar ve ölüler işitmez demek. Telkini, devir ve iskatı inkar etmek.

Ben alıntı okumadıkça siz alıntı yapıyorsunuz. Lütfen kendi yazılarınızla yazın...

Mezhebsizlerin bunun gibi, daha pek çok tutarsız ve delilsiz iddiaları vardır lakin, başlıcaları bunlardır. Rabbim i?tikatlarımızı muhafaza buyursun, bu tehlikeli taifenin şerrinden cümlemizi emin eylesin.

Merhum müfessir Elmalılı Hamdi Yazır'ın, "Fakat Hammer'in bile bir ihtimalden ileri götürmediği bu çiçek illeti sözünü, teessüf olunur ki Abduh, fahiş bir tedlis-ü teşviş ile tevatür miyanına karıştırıp rivayetlerin ittifak ettiği sahih bir habermiş gibi ileri sürmeye çalışmış ve güzel bir başlangıçla başlayan kelamını güya bir incelik göstermek üzere mikroplara bulamıştır. Onun için burada onun sözlerini gözden geçirerek doğrusunu eğrisini ayıklamak bir vazife olmuştur..." sözleri ile başlayan sert tenkitlerine maruz kalmış olan bu yaklaşımda dikkatimizi çeken iki hususa temas etmeden geçemeyeceğiz:

"el-A'malu'l-Kamile", IV, 133.

21- demek.

"Bu tevessül anlayışı ile ilgili tatbikat bu anlayışa herhangi bir benzerlik gösteren bir uygulama ilk üç asırda mevcut olmamıştır. Sünnet ve Siyer kitapları elimizin altındadır ve bu söylediğimizin şahididir. Bu zaman diliminden sonra ortaya çıkmış olan her uygulamanın haiz olduğu özellik, en azından bid'at olmasıdır. Her bid'at delalettir ve her delalet ise cehennemdedir.

?Peygamberden, evliyadan yardım istemek şirktir? derler, tevessülü inkar ederler. Şefaati kabul etmezler. ?Ölüye dua fayda vermez? derler. Kabir sualini, kabir azabını inkar ederler. ?Kuran bize yeter? diyerek, Sünnet kabul etmezler. Yel değirmenlerine saldıran donkişotlar misali, kendilerini mezheb imamlarından üstün görüp onların kurdukları sistemleri yıkma gayretinde olan çakma müçtehidler, dine hizmet iddiasıyla aslında dini bir müesseseyi tahrip etmeye çalışmaktadırlar. Böylece hem kendilerini, hem de kendilerine tabi olanları helake sürüklemektedirler. Bir kısmı Peygamber Efendimiz ?in miracını, bir kısmı da mucizeleri ve kerameti inkar ederken, diğer bir kısmı ise Ashab-ı Kiram?ın çoğunu kötüleyip, sebbeder ler. ?Cennete girmek için Muhammed Mustafa ?e inanmak şart değil? diyerek, Hıristiyan ve Yahudiler?in de Cennete gireceği iddiasında bulunurlar. İşlerine gelmeyen birçok Hadis-i Şerife, uydurma damgasını vururlar.

Bizzat "din" olgusuna bakışında pragmatik bir eğilim sezilen Abduh'un bizce tartışılması gereken ön önemli tavırlarından biri budur. Zira kanaatimize göre bu nokta, onun diğer görüşlerinin şekillenmesinde bir anlamda temel bir fonksiyon icra etmiştir.

AMA MAŞALLAH DEVRİMİZDE KABAK ÇİÇEĞ GİBİ MÜCTEHİLER ÇOĞALIYOR. YENİ NESİL MÜCTEHİTLER. :))

Naklin tevilinde sadece lugat kaidelerinin belirleyiciliğine başvurulması burada akla şu soruları getirmektedir:

Bizzat kendi ifadelerinden hareketle yansıtmaya çalıştığımız bu görüşler bir arada ele alındığında onun itikadi bakımdan sahih İslam'a ve Selef-i salihin'in tarzına aykırı düştüğü görülmektedir.

Taklide getirdiği çözüm

Hatta bu kadarla da kalmamakta, Fil ordusunun çiçek ve kızamıktan helak olduğu görüşünü İkrime ve Ya'kub b. Utbe'den naklettiği iki rivayetle destekleyerek şöyle demektedir:

17- Zuhr-i ahir diye bir namaz yoktur demek

yukarda yazılanlar da ehli sünnetin ne demek olduğu belirtilmiş gayet açıklamalı bir şekilde.

"Eğer gözünü açsa, meşayihin ileri gelenlerinin bunu yaptığını ve bu hususta daha da ileri giderek kendi görüşlerinden bazılarını benimseyen kimseye muhalefet ettiklerini görecek. Sonra bu konuda o kimse ile tartışacak olsan, seni zındık saymaya ve senin, kendisini dinden çıkmaya çağırdığını iddia etmeye yatkındır. O miskin kişi bilmez ki, bu hususta asıl kendisi dininin nasslarına muhalif hareket etmekte ve dinden çıkmaya hazırlanmaktadır..."

A. g. e., IV, 386 vd.

Yukarıda adını zikrettiğimiz tez çalışmasında M. Z. İşcan, Abduh'un bu görüşü üzerinde durduktan sonra şu neticeye varmaktadır:

Müçtehid İmamlar'ı "ehl-i Din'in öncüleri olarak takdim ettiği bir ifadesi için bkz. el-A'malu'l-Kamile", III, 357.

13- Öldürülen, intihar eden eceli ile ölmüştür.

"Özetle çizdiğimiz bu çerçeveden anlaşılmaktadır ki, Tasavvuf ehlinin bu meselelerdeki kasdı sahih idi ve onlar sadece ve sadece hayrı amaçlıyorlardı. Çünkü kasdın doğruluğu ve hüsnü niyet onların yollarının esası idi.

EHL-İ SÜNNET OLMAK İÇİN

KURBAN BAYRAMI

Modernizm'in İslam Dünyası'nı "kuşatmaya" başladığı ilk dönemlerin ve ardından gelen süreçlerdeki karmaşanın oluşturduğu toz-duman ortamından biraz sıyrılarak meseleye soğuk kanlı bir biçimde baktığımızda, belki de en baştan sorulması gereken şu soru ağırlığını hissettirmektedir: Acaba Modernizm'i üzerimizde bu denli etkili ve söz sahibi kılan, bizzat onun doğasında var olan kuvve/ler miydi, yoksa onunla muhatap olduğunda birden cin çarpmışa dönen ve "şu işi bir anlayalım" diyerek Modernizm'i sorgulamak yerine, bir "sevk-i tabii" ile dönüp kendi dinlerini ve tarihsel tecrübelerini "sorgulama" kolaycılığını seçen Müslümanlar'ın yaşadıkları özgüven bunalımı mıydı? Bir diğer deyişle Müslümanlar'ın, kendi din anlayışları ve tarihsel tecrübeleri konusunda zaten bir problemleri mi vardı?

çok uzun olmuş gerçekten, seneye bu zaman veririz cevabını

5- Hazret-i Mehdi?nin vasıfları uymadığı halde, birilerine Mehdi demek.

Bir sapığın sapıklıkları normal görülüyor ki, peşinden giden insanlar oluyor; fakat o görüşlerin sapıklık olduğunu bilmiyorlar. Onun için, demek yerine, ona Ehl-i sünneti anlatan kitaplar vermeli. Kitapları okuyup doğruyu öğrenirse, o kişilerin yanlışlıkları kolayca görür. Önce ona, dini doğru olarak öğretmek gerekir. İmam-ı Rabbani hazretleri buyuruyor ki:

Ona göre, dine inanan insan için iki büyük özellik vardır: İrade özgürlüğü ve fikir özgürlüğü. Kişi, bu iki özellik ile insani hususiyetlerinde kemale erer.

"el-A'malu'l-Kamile", III,482-3. Ayrıca bkz. a. g. e., IV, 60.

Bu rivayetler içinde merfu hadisler olduğu gibi, Sahabe'nin uygulamalarını anlatanlar da vardır. Dolayısıyla yukarıda da söylediğimiz gibi doğru olan şudur: Tevessül uygulaması İslam'ın ilk dönemlerinden, İbn Teymiyye'nin yaşadığı asra kadar (h. 8. asır) tartışma konusu olmamış ve ittifakla kabul görmüştür. İlgili dipnotlarda ismini zikrettiğimiz çalışmalara bakıldığında bu husus açık bir şekilde anlaşılacaktır.

Oysa onu?ve tabii onun adıyla birlikte anılan Cemaleddin Efgani ve Reşid Rıza'yı? ne "kutsallaştırarak", ne de yere batırarak varılacak bir yer yoktur. Kanaatimize göre yapılması gereken, onun, Sahabe neslinden itibaren bu ümmetin muteber ve mutemet imamları ve ulemasınca ortaya konmuş bulunan sahih İslam anlayışına ters düşen görüş ve yaklaşımlarını herhangi bir zorlama tevil ve yoruma kaçmadan "net" bir şekilde ortaya koymak ve böylece "doğru" bir Abduh portresi ortaya çıkarmaktır.

son olarak şunu söyleyelim. BUNLAR BİZİM YORUMLARIMIZ DEĞİL. MEZHEP İMAMLARIMIZIN YORUMU. BİZLER MUKALLİDİZ. BİZ MÜCTEHİTLİK MERTEBESİNE EREMEDİK DAHA.

18- Ruh ölmez. Kafir ve Müslüman ölülerin ruhları işitir.

Abduh için taklidin cevazı veya adem-i cevazı sadece metodolojik bir mesele değildir. Bilakis ona göre Ümet-i Muhammed'in kurtuluşu, taklidin reddi ve aklın bağımsızlaştırılması ile doğrudan ve etkin bir biçimde ilgilidir. Hatta Abduh taklidi yererken bu noktada da kalmamakta ve işi, taklidin, kişiyi şirke düşüreceğini iddiaya kadar götürmektedir. Aşağıdaki pasajları birlikte okuyalım:

Sırası geldiğinde tekrara düşmek pahasına vurgulayacağımız gibi, Abduh bu meselede de kendisiyle çelişiyor görüntüsü vermekten kurtulamamakta ve mesela bir yerde şöyle demektedir:

22- Kafirler Cehennemde sonsuz kalır ve azapları hafiflemez, hatta gittikçe artar.

Başarı ve hidayet Allah Teala'dandır...

4- Kur?an-ı kerime mahluk demek,

"Sen, Allah'ın gökte melekleri bulunduğunu iddia etmiyor musun? Peki yeryüzündeki meleklerin nerede ikamet ettiğini biliyor musun? Onların bulunduğu mevkileri tayin ve meskenlerini tasvir edebiliyor musun? Onlardan, senin sağında ve solunda bulunanların nerede oturduğunu biliyor musun? Onların "nurani" cisimlerinin, karanlıklarda sana ışık saçtığını görüyor musun?

"Rüşd çağından sonra vesayet ve aklın kemale ermesinden sonra velayet olur mu?"

Bu, büyük ve zor bir imtihandı? İbrahim evvelce de zor imtihanlara tabi tutulmuştu. Malını Allah yolunda sebil etmiş, Nemrut?un ateşine gözünü kırpmadan atlayıp canını seve seve feda etmişti. Fakat bu imtihan hepsinden zordu. Çünkü ciğerparesi evladını bizzat kendi eliyle Allah için kurban edecekti? ?Böylece ikisi de Allah?a teslimiyet gösterip, babası oğlunu alnı üzerine yatırınca? (Saffat: 103).

Kur'an ve Sünnet'in bireylerin vicdanına bıraktığı talak, taaddüd-i zevcat, vakıflarla ilgili birtakım hükümler... Abduh tarafından şahsi inisiyatif alanından çıkartılarak hakim kararına bağlı hale getirilmiştir. Bunun, kişiyi ulemanın otoritesinden "kurtarıp", hakim ve kanunun otoritesine teslim etmekten başka bir anlamı var mıdır? Yine bu durumda ulemanın içtihatlarıyla amel eden kişi niçin şirk ithamıyla karşı karşıyadır da, hakimin ve kanunun kendisine gösterdiği yolda davranma "zorunluluğu" ile kuşatıldığında şirke "zorlanmış" olmamaktadır?...

Ulema arasındaki ihtilaflara da sık sık eleştiri dolu göndermelerde bulunan Abduh, bir yerde şöyle demektedir:

2- Yukarıda bir vesile ile belirttiğimiz gibi Abduh, bu tarz şazz tutumlarını "görüşlerden bir görüş" olarak takdim etmek yerine, "doğrusu budur" diyerek kestirip atmaktadır. Tefsirinde geçmiş müfessirleri çoğu zaman muahezeden geri durmayan Abduh'un unuttuğu önemli bir husus var ki, dikkatli okuyucunun gözünden kaçmayacaktır: Eleştirdiği o müfessirler, ayetlerin tefsirine dair kendilerine doğru gelen ve tercih ettikleri açıklamayı "Allahu a'lem" demeden bitirmezken, Abduh'ta böyle bir inceliğe tesadüf olunamamaktadır. Elbette bu tutum bizatihi tefsire bir halel getirmez ama, kendi görüşünü, "itimat edilecek doğru tefsir tarzı budur" diyerek bitirmek ne kadar ilmidir?!..

Ancak bu sözlerden hemen birkaç sayfa sonra birden karar değiştirmekte ve?kısaca? şunları söylemektedir:

"Şu halde irfan taliplilerini, senin de iman ettiğin Kur'an'ı tasdik ve senin de risaletini tasdik ettiğin Peygamber'e iman ettikleri sürece şüphecilikle itham etme! Onlar, imanlarında senden çok daha üstün bir derecededirler!

Bu söylediğimizin, yani Modernizm öncesi İslam Dünyası'nda yaşanan problemlerin Modernizm'in haklılığına ve doğruluğuna temel ve gerekçe kılınmasının yanlış olduğu tezinin sağlamasını en kolay yoldan şöyle yapmak mümkündür:

"Bu, insandan kaynaklanan bir hatadır. Eğer bu bakış açısı doğru olsaydı, peygamberlere ihtiyaç kalmazdı..." (Bkz. "el-A'malu'l-Kamile", V, 175.)

İmam-ı a?zam hazretleri buyuruyor.

Hepinizin Kurban Bayramını tebrik eder, keseceğimiz kurbanların Kendisine yaklaşmamıza vesile olmasını, Yüce Rabbimden niyaz ederim.

Bu mesele üzerinde aşağıda durulacaktır.

Bilinmesi çok kolaydır. Çünkü Ehl-i sünnet itikadı bellidir. Bunlara inanan Ehl-i sünnettir, inanmayan bid?at ehli veya kafir olur. Ehl-i sünnet itikadından önemli olanlardan bazıları şunlardır:

"Bunlar arasındaki bir diğer grup da, mütevatir olmayan hadislerden istinbat edilen ince fer'i meselelerdir ki, müslümanların tümü bunlara muttali değildir. Böyle meselelerde Selef-i salihinin tavrı şöyle olmuştur: Bir kimseye bu türlü meseleler hakkında bir hadis, itimat ettiği ve sübutuna inandığı bir tarik ile ulaşmışsa, onunla amel ederdi. Onlar hiç kimseye?velev kendisini ilim tahsiline adayanlar olsun?, bir konuda rivayet edilmiş olan bu ahad hadislerin tümünü araştırmayı ve onlarla amel etmeyi gerekli görmemişlerdir.

"Bu kuşların, bazı hastalıkların mikroplarını taşıyan sinek veya sivrisinek cinsinden olduğuna ve bu taşların, rüzgarların taşıması ile bu hayvanların ayaklarına bulaşan zehirli pişmiş çamurdan olduğuna itikat etmen caizdir...

Buna karşılık başka bir kısım zevat ise Abduh'un "sahih İslam"a aykırı herhangi bir tavır içine girmediğini, onun bütün yaptığının, insanları Selef akidesine ve Selef döneminde yaşanan İslam'a çağırmak, bid'atlerle mücedele etmek ve Batı dünyası karşısında perişan bir halde bulunan İslam alemini uyandırmak için mücadele etmekten ibaret bulunduğunu ve ondan, bunun dışında herhangi bir tavır ve kavil sadır olmadığını söylemektedirler.

3- Eğer bu konuda geçmişte vuku bulmuş bir İcma var ise, Kur'an ve Sünnet çerçevesinde kollektif olarak belirlenmiş böyle bir hususun hiçbir epistemolojik değeri yok mudur?

"el-A'malu'l-Kamile", V, 331.

Abduh'un bu yaklaşımında, biraz önce geçen bir dipnotta zikrettiğimiz bir argümanın da ağırlığını görmek zor değildir. Hatırlanacağı gibi o, insanlığın Kur'an ile birlikte gelişme evresini tamamladığını ve artık olgunluk dönemine eriştiğini söylemekteydi...

"el-A'malu'l-Kamile", III, 301-2.

"Bu metodun takip edilmesinde müslümanlar için herhangi bir sıkıntı ve darlık yoktur; ancak atalarını ve aşiretlerini taklit ederek sünnet olanı bid'at olandan ayırmanın kendilerine kolay olabileceği birtakım adet ve amellerle iktifa ederek dinlerini tamamıyla terk etmeyi istiyorlarsa başka..."

9- Eshab-ı kiramın hepsi cennetlik iken, herhangi birini kötülemek,

5- Tevessül meselesi

Oysa aynı dipnotun devamında da göreceğimiz gibi Abduh'ta, tam olarak bu görüşü destekleyen bir ifade bulmak zordur. Bu ancak onun?yoruma açık duran? bazı ifadeleri hakkında akıl yürütmeyle yapılacak çıkarsama neticesinde mümkün olabilir.

"2- Nakli, anlamının akli isbat ile uygunluk arzetmesi için lugat kaidelerine riayet ederek tevile tabi tutmak..

Belki bütün bu noktalardan önce şu sorunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir: Burada öne çıkartılan "akıl" hangi akıldır? Burada söz konusu olan "profan akıl" ise, böyle bir aklın en temelde vahiy olgusu karşısındaki olumsuz tutumu önemli bir problem olarak önümüzde duruyor demektir.

12- Mirac, ruh ve bedenle birlikte olmuştur.

Mesele şudur: İslam Dünyası, Batı'nın elde ettiği bilimsel ve teknolojik gelişmenin ve buna bağlı olarak ortaya çıkan ekonomik ve sosyal refah seviyesinin gerisinde kalmıştır. O halde Müslümanlar'ın yapması gereken, İslam Dünyasının "geri kalması"na sebebiyet veren taklit, taassup, dinin özünden uzaklaşılması, aklın geri plana itilmesi... gibi unsurları ortadan kaldırarak yerlerine zıtlarını ikame etmek olmalıdır. "Peki Müslümanlar bunu niye yapmalıdırlar?" sorusunun cevabı ise, açıktır ki "dini" olmaktan çok "dünyevi"dir.

Yel değirmenlerine saldıran donkişotlar misali, kendilerini mezheb imamlarından üstün görüp onların kurdukları sistemleri yıkma gayretinde olan çakma müçtehidler, dine hizmet iddiasıyla aslında dini bir müesseseyi tahrip etmeye çalışmaktadırlar. Böylece hem kendilerini, hem de kendilerine tabi olanları helake sürüklemektedirler.

5- Allah mekandan münezzehtir.

Mevla Teala kullarından, kulluk ve teslimiyet istiyor. Bunun ispatı için de bizi imtihan ediyor. Yoksa Allah-u Teala kullarını cezalandırmak için imtihan etmez. Kanların boşuna akmasına, canların heder edilmesine asla razı olmaz. Fakat kulundan da öyle bir teslimiyet ve itaat istiyor ki; gerektiğinde malını, gerektiğinde evladını, hatta canını bile kendi yolunda feda edip kurban edebilmeli...

Ayrıca sahabeden bazıları namaz kılmayanın kafir olduğu görüşünde idiler, şimdi onlarda mı sapık?

Kurban Bayramı gelince İbrahim ve İsmail ?ı mutlaka hatırlarız. O iki dev şahsiyetin Allah-u Teala?ya karşı gösterdikleri o büyük teslimiyet ve sadakatlerinin karşılığı olarak, kendilerine koç kurban edilmesini takdir ve hayranlıkla yad ederiz. Tüm müminler olarak bu bayramda kurban kesmek suretiyle, adeta bu iki peygamberin Allah?a karşı verdikleri başarılı imtihanın sevincini yaşarız.

7- Allah gaybı, enbiya veya evliyasına bildirmez demek,

Mezhebsizlerin özelliklerinden hatırımıza gelenlerden bazılarını sıralayıp, onları tanımaya devam edelim. Bunlar?Mezheb taassubu? tabirini çok kullanırlar. ?İçtihad kapısı açık? diyerek, yanlış görüşlerini içtihad gibi takdim ederler.

Mezhepsizlik Dinsizliğin Köprüsüdür

Ancak "Risaletu't-Tevhid"de yer alan bu ifadelerden yola çıkarak böyle bir sonuca varmak mümkün görünmemektedir. Zira bu eserinin, yukarıdaki ifadelerinden önce gelen birçok kısmında, aklın bağımsız olmadığını ve mutlak biçimde vahyin yol göstericiliğine muhtaç olduğunu tekitli ifadelerle dile getiren de yine Abduh'tur.

Akla yaptığı onca vurguya rağmen, aklın her şeyin künhünü kavrayamayacağını söylemekten de geri durmamış olan Abduh, bir Tefsir Usulü kaidesi olarak şu prensibi sık sık vurgulamaktadır: Akılla kavranamayacak müteşabihatın ilminin Allah'a havale edilmesi ve Selef'in izlediği "tefviz" metodu. Keza aklın fonksiyon alanının, müşahedat ve tecrübe çerçevesiyle sınırlı olduğunu söyleyen de odur.

Bu tür akımlara kapılmamak ve böyle fitnelere düşmemek için, öncelikle bu mezhebsizleri, bu gayri samimi güruhu iyi tanımak ve bilmek gerekir ki, onların oyunlarına gelinmesin ve tuzaklarına düşülmesin... Bunların, aşağı yukarı hemen hepsinde görülen bazı belirgin özellikleri vardır. Mesela bunlar; ?Peygamber Efendimiz?in mezhebi mi vardı? Yoktu, o halde mezhebler bid?attir? diye muğalata yaparak, zihinleri bulandırmaya çalışırlar. Halbuki Peygamber Efendimiz zamanında Kur ́an-ı Kerim de, tek bir mushaf halinde baştan sona yazılmamıştı, daha sonra mushaf haline getirilip çoğaltıldı. Peygamber Efendimiz?in zamanında yoktu diye, mushafa da bidat denilebilir mi?

Aşağıda bir dipnotta göreceğimiz gibi Abduh, ağırlıklı olarak "akli gelişme" bakımından insanlığın "kemale ulaşma evreleri" diyebileceğimiz bir dizi sürecin varlığından bahsetmektedir. Ona göre bu süreçler, İslam'ın gelmesiyle nihayetlenmiş ve insanlık İslam ile birlikte "olgunluk dönemi"ne ulaşmıştır. Modernistler bu görüşten hareketle Abduh'un, insanlığın artık hazır vahyin verilerine ihtiyaç duymadığı ve kendi kurtuluş kaderini kendisinin çizebileceğini söylediğini ileri sürmüşlerdir...

M. Abduh'un düşüncesinin temel dinamikleri

Çünkü Mezheb; Dini bir hüküm koymanın, içtihadda bulunup fetva vermenin bir kuralı ve sistemidir. Yani mezheb demek, ilmi bir metod ve sistem demektir; mezhebsizlik ise kuralsızlık ve metotsuzluktur. Bir kurala ve kaideye uymadan yapılan işler ise, karışıklığa ve yanlışlığa düşmeye mahkumdur. Dolayısıyla mezheb tanımayan taifenin, Din hakkında söyledikleri sözler ve ileri sürdükleri hükümler, daha başından yanlıştır ve batıldır.

Bu sözlerinin devamında Abduh, Sahabe'nin hadis yazmadığını, hatta hadislerin yazılmasını yasakladığını söylemektedir. Bu hususların tartışması için şu çalışmalara başvurulabilir: M. Muhammed Ebu Zehv, "el-Hadis ve'l-Muhaddisun"; Muhammed Acac el-Hatib, "es-Sünne Kable't-Tedvin" ve "Ebu Hureyre Raviyetu'l-İslam"; Mustafa es-Sıba'i, "es-Sünne ve Mekanetuha fi't-Teşri'i'l-İslami"; Süleyman en-Nedvi ve Muhibbuddin el-Hatib, "Difa' ani'l-Hadisi'n-Nebevi"; Abdurrahman b. Yahya el-Mu'allimi, "el-Envaru'l-Kaşife"; Muhammed Abdürrezzak Hamza, "Zulumatu Ebi Reyye"; Abdulmun'im Salih el-Ali el-İzzi, "Difa' an Ebi Hureyre"; Salim Ali el-Behnesavi, "es-Sünnetu'l-Müftera Aleyha"; Nuruddin Itr, "Menhecu'n-Nakd fi Ulumi'l-Hadis"; Muhammed Ebu Şehbe, "Difa' ani's-Sünne"; M. Mustafa el-A'zami, "Studies in Early Hadith Literature" ve "On Schacht's Origin of Muhammadan Jurisprudence."

Muhammed Hamidullah: Miraç vb. konularda Ehl-i Sünnet ulemasının benimsediği çizgiyle örtüşmeyen yorumları vardır. Eserleri istifade edilebilir olmakla birlikte, dikkatle okunmalıdır. Hamidullah ve dilimizde ona yazılmış reddiyelerden ikisi ile ilgili olarak yine sitede uzun bir makalem yer alacak...

Soruda zikredilen sırayla bu isimler üzerinde kısaca durmadan önce genel bir tesbit yapalım: Bir kimsenin Ehl-i Sünnet olup olmadığı, özellikle onun itikadi görüşlerine bakılarak bilinir. İtikadi sahada Ehl-i Sünnet çizgiyi benimsemiş olan bir kimse, Fıkhi/ameli sahada dört mezhep dışında kalan bir mezhebi iltizam etmiş olabilir; ya da müstakil mezhep sahibi olduğunu ileri sürebilir. Onun bu iddiasını tartışmak ayrı bir konudur; itikadi tercihi ile bu nokta birbirine karıştırılmamalıdır.

Bkz. "el-A'malu'l-Kamile", (2/el-Bakara, 78 ayetinin tefsiri), IV, 209.

ANCAK BU KİŞİLERİN KİTAPLARINDA FADALINACAK BİLGİLERDE MEVCUTTUR.

Hiçbir medeniyet, kendisinden önceki birikim ve tecrübeyi görmezden gelerek ya da reddederek oluşmamıştır. Esasen böyle birşey mümkün de değildir. Tıpkı kuruluş döneminde İslam medeniyetinin, kendisinden önceki bilgi birikimine "Müslümanlar eliyle oluşmamıştır" gerekçesiyle sırtını dönmediği gibi, Batı medeniyeti de İslam coğrafyasında vücuda getirilmiş olan tecrübeye bigane kalmamıştır.

Mevdudi: Ehl-i Sünnet itikadına yüzde yüz uymayan bir takım görüşleri olduğu malumdur. Fıkhi sahada da kendi tercihleri bulunduğunu biliyoruz. Eserlerinden istifade edilebilir, ama her söylediği tasdik edilmemelidir.

Bu duruma Dini nikah akdinden misal verecek olursak: Hanefi mezhebinde, bir kadının nikah akdinin sahih olması için velisinin izni şart değildir. Ama diğer mezheblerde velinin izni şarttır. Maliki mezhebinde, şahitlerin nikah akdinde hazır olmaları şart değildir. Fakat diğer mezheblerde şarttır. Mehir konusu ise; Şafii ve Hanefi mezhebinde nikah akdi yapılırken mehrin zikredilmesi şart değildir, ama Malikilerde bu şarttır. Şimdi, nikah yapacak olan erkek ve kadın, bu dört mezhebin işlerine gelen hükümlerini alarak; kızın velisinden izin almadan, şahit olmadan ve mehir zikretmeden nikah akdi yapacak olsalar, bu nikah geçersizdir. Bu hüküm, bir nevi zina edebilmek için takdir edilen bir meşruiyet kılıfıdır. Çünkü dört mezhebin birbirine zıt olan hükümleri, nikah işinde toplanmış ve mezheblerin hiç birine uyulmamıştır.

Yusuf el-Karadavi: Nisbesi genellikle yanlış zikredilir. Doğrusu?Mısır'daki Karada kasabasına nisbetle? Karadavi'dir. Eserlerinde herhangi bir mezhebi iltizam etmeme tavrıyla ön plandadır. Bununla birlikte İtikadi sahada Ehl-i Sünnet çizginin dışına çıktığını ortaya koyan bir tavrını bilmiyorum.

Abduh'un, yukarıdaki ifadeleri meyanında da geçtiği üzere şiddetle muhalefet ettiği konulardan birisi de, bir kimsenin, dünyevi veya uhrevi bir hacetini Allah Teala'dan isterken, ind-i ilahide makbul ve yüksek bir mevkii olduğuna inandığı bir kimseyi duasına katmak, onun duasını istemek veya onun aracılığı ile rahmet-i ilahiden talepte bulunmak anlamına gelen "tevessül"dür.

35/Fatır, 1.

19- Kabir ziyareti caizdir. İstigase, yani Enbiya ve evliyanın kabirlerine gidip, onların hürmetine dua etmek ve onlardan yardım istemek caizdir.

COPYALA YAPIŞTIRI OKUMA ZAHMETİNDE BULUNMAYANLAR YERİ GELDĞİNİDNE KENDİLERİ AYNI YOLA BAŞVURUYOR.

23- Sultana isyanı caiz görmek.

"el-A'malu'l-Kamile", IV, 174.

Meseleyi daha iyi anlamak için basit bir misal daha verecek olursak; malumunuz Hanefi mezhebinde kan akması abdesti bozar, Şafii mezhebinde ise bozmaz. Kadın elinin erkeğe değmesiyle Şafii mezhebinde abdest bozulur, Hanefi mezhebinde ise bozulmaz. Şimdi, bir kimse abdestliyken bir yeri kanadığında, ?Şafii mezhebine göre abdestli sayılırım? diyerek namaz kılsa, ama biraz sonra da hanımının elinden tutsa ve?bu sefer de Hanefi mezhebine göre abdestli sayılırım? dese, bu caiz olmaz.

Bkz. "el-A'malu'l-Kamile", , V, 504.

Fazlur Rahman bir başka yerde de bu nokta ile ilgili olarak şöyle der:

"el-A'malu'l-Kamile", IV, 130-9.

12- İslam halifelerini, Osmanlı sultanlarını kötülemek.

Bu, doğrudan kendi kimliğimiz üzerinde bizzat kendi rızamız ile başlatılan bir soruşturma idi. Ne var ki, soruları soran da, cevapları veren de aslında biz değildik. Her iki ameliyeyi de Modernizm yaptı; doğunun miskin çocukları ise bu babda, ellerine tutuşturulan metni tercüme edip ezberledikten sonra kendilerine ait kavramlar kullanarak irticalen konuşuyor görüntüsü verdiler...

Akaid babında Allah Teala'nın teşbih ve tecsimden tenzihi, cebr ve ihtiyar gibi meseleler ile Ahkam babında Ehl-i Sünnet'e ters düştüğü hususlar dışındaki tavırları burada zikredilebilir.

Mesela bkz. "Risaletu't-Tevhid", , III, 416-7; ayrıca bkz. a. g. e., IV, 174.

A. g. e.,(4/en-Nisa, 1 ayetinin tefsiri), V, 160.

Soru: "Mevdudi, Seyyid Kutub, C. Efgani, M. Abduh, Hamidullah, Yusuf Kardavi, M. Ebu Zehra'nın Ehl-i Sünnet dışı olduğu şayi olmuştur, bunların kitaplarından istifade edilemez mi? İbn-i Teymiyye, tilmizi İbn-i Kayyım el Cevzi ve İbn-i Rüşd için de hakeza..."

19- Ahirette de Allahü teala görülmez demek.

18- Deccal, Dabbet-ül-arz, Hazret-i Mehdi?nin geleceğine, Hazret-i İsa?nın gökten ineceğine ve diğer kıyamet alametlerinden birine bile inanmamak.

Hz. Peygamber 'in mucizeleri konusundaki olumsuz tutumu onun şu ifadelerinden açık şekilde anlaşılmaktadır:

"Bu iddia sahipleri, falan kimsenin Allah indinde bir cah'ı olduğunu bu anlamda iddia etmektedirler. Oysa bu, gizli değil, "açık" bir şirktir. Tevessülde bulunanların aklına, tevessülün lugavi anlamı nadiren gelir ki, lugavi anlam, "menzile" ve "kudret"tir. Oysa bizzat menzile ve kudret ile tevessülde bulunmanın bir anlamı yoktur. Çünkü bu, kişiye fayda verecek birşey değildir..."

4 mezhepten birine tabi değilim, Aleviyim Allah'a şükür..

Öylemiyim acep? Aslında ben kendimi hanefi mezhebine tabi birisi olarak görüyorum.

"el-A'malu'l-Kamile", V, 452.

Öyleyse kurban keserken şöyle niyet edelim? ?Ya Rabbi! Eğer?canını ver? deseydin verirdim. ?Evladını kurban et? deseydin ederdim. Ama sen?Kurban kes? buyurdun. İşte kesiyorum; kabul eyle?

Muhammed Ebu Zehra: Ehl-i Sünnet dışı bir görüşünü bilmiyorum. Eserlerine genellikle ılımlı bir üslup hakimdir. İbn Teymiyye'nin biyografisini el-Kevseri merhum hayattayken bitirdiği halde ona hürmeten yayımlatmamıştır. Mezkur eserinde de "uzlaştırıcı" bir tavır benimsediği söylenebilir. Eserleri istifadeye şayandır.

"Ahkama ve helal-haram meselelerine gelince, bunlar arasında hiç kimsenin kimseyi taklit etmesinin caiz olmadığı meseleler vardır ki bunlar, namazın, zekatın, orucun, haccın farziyeti gibi dinden olduğu zaruretle bilinen hususlardır. Zira bunların delilleri ve uygulanış biçimleri mütevatirdir.

BUNLAR DA O SAYDINIĞINIZ YAZARLAR SEBİYLE OLUYOR.

"el-A'malu'l-Kamile", IV, 381 vd.

14- Peygamberler günah işlemez.

"İlim çinde de olsa arayın" hadisi, her ne kadar senedinin Hz. Peygamber 'e ittisali hakkında aleyhde söylenmiş sözler var ise de, mana olarak senedi mütevatirdir. Zira onun mana olarak senedi bizzat Kur'an'dır..."

8- Gaybı yalnız Allah bilir, dilerse enbiya ve evliyasına da bildirir.

Ancak bu prensibi, Kur'an'da zikredilen meşhur "fil olayı"nı tefsir ederken yine bizzat kendisi ihlal etmektedir. Yaygın olarak bilindiği gibi Abduh, 105/el-Fil suresinde anlatılan fil ordusunun helakini, askerler arasında çıkan çiçek ve kızamık salgınına bağlamakta, hastalığın kaynağını da surede anlatılan "siccil"e bağlamaktadır.

Bkz. "Risaletu't-Tevhid", 72.

Önce yandaşı/karşıtı herkesin ortaklaşa dile getirdiği bir noktayı tebarüz ettirelim: Muhammed Abduh, fikriyatını kristalize eden temel görüşlerinde Batı düşüncesinden ve Batılı Modernist yaklaşımdan etkilenmiştir. Aksini düşünmek vakıa ile ters düşmek olur. Zira onun görüş ve düşüncelerinden ilham alan İslam Modernistleri'nin, İslam Dünyasındaki Modernist hareketi besleyen temel hareket noktaları itibariyle Abduh'un düşüncelerinde kendileri için alabildiğine münbit bir alan bulmuş olduklarını söylemek, yeni bir keşifte bulunmak olmayıp, sadece "malumun ilamı"ndan ibarettir.

Ağırlıklı olarak 18. yüzyıldan başlatılan ve ivme kazanarak 19 ve 20. yüzyılları da önüne katıp sürükleyen Modernizm, o "seyl-i huruşan", enteresandır, en büyük yıkıcı etkisini İslam Dünyası ve Müslümanlar üzerinde gösterdi.

Bir de varsa kendi düşünceleriniz onları ortaya sürün...

A. g. e., III, 341.

14- Kaza namazı kılmak gerekmez demek.

"Bu türlü hadislerde gelen hususlara, bu hadisler kendisine ulaşmış bulunan ve sıhhatini tasdik eden kimselerce iman edilmesi gerekir. Böyle haberlerin kendisine ulaşmadığı veya ulaştığı halde sıhhatleri hakkında kendisine bir şüphe arız olan kimselere gelince, bunları tasdik etmediği için o kimseler kınanamaz. Bütün bu hususlarda aslolan şudur: Hz. Peygamber 'in söylediğini veya onayladığı bildiği bir şeyi inkar eden kimse, peygamberliğin doğruluğuna ta'n etmiş ve peygamberliği yalanlamış olur. Tevatürle sabit olan ve dinden olduğunu bildiği hususları göz ardı eden kimselerin durumu da böyledir. Bu Kur'an'ın ihtiva ettiği hususlar hakkında söz konusudur. Bir de ameli sünnet böyledir, bunlar azınlıktadır."

7- Enbiya ve evliyanın kabirlerine gidip onların hürmetine dua etmek, onlardan yardım istemek caiz değildir demek.

Görüldüğü gibi Abduh, tevessül uygulamasının ilk dönemlerde mevcut olmadığını ve bunun şirk olduğunu söylemektedir.

İki veya daha fazla mezhebin birbirine zıt olan hükümlerini, belli bir hadisede bir araya toplayarak, yeni bir uygulama şekli ortaya koymaktır.

Taklidin kişiyi dinden çıkmaya kadar götürdüğünü ileri süren Abduh, Kur'an'da şirk ve küfür ehli için zikredilmiş olan ve onların dünya ve ahiret ahvalini tasvir eden ayetleri tefsir ederken sözü mutlaka taklit meselesine getirmekte ve sözkonusu ayetlerin şümulüne onları da sokmaktadır. Bu konuda zikredilebilecek örnekler alabildiğine fazla olduğu için burada bunları zikretmek yerine, okuyucuya onun tefsire dair yazdıklarını okumayı tavsiye etmek daha uygun olacaktır.

"Melekler ruhani, akıllı ve kendi nefsiyle kaim mahluklardır ve gayb alemindendirler. Bu sebeple?daha önce de belirttiğimiz gibi? onların hakikatini araştırmayız."

"Böyle fer'i meselelerde avamın cehaleti evleviyetle mazur görülür. Avama gereken, bu hadislerden kendisine ulaşmış olanları araştırmaktır. Şu halde avamdan olan kişi, herkesin rivayetini ve kitaplarda gördüğü her görüşü kabul etmeyecektir. Çünkü kitaplarda mevzu ve zayıf hadisler çoktur.

5- Allah Arş?ta demek. İstiva kelimesine yanlış mana verip Allah Arş?a oturdu demek,

Zahid el-Kevseri bu sözüyle mezhebsizliği, dinsizliğe giden bir köprü olarak telakki etmiştir. Evet dinsizlik dememiştir lakin, hiçbir mezhebi kabul etmemenin, insanı böyle bir akıbete sürüklediğine de işaret etmiştir.

AYRICA MERAK EDİYORUM BU YAZARLARIN HANGİ KİTABLARINI OKUDUNDA BU FİKRE SAHİP OLDUN. TAVSİYE EDERİM MEVDUDİ; HİCAP, HİLAFET VE SALTANAT, GELİN BU DÜNYAYI DEĞİŞTİRELİM, GELİN MÜSLÜMAN OLALIM, GENÇ İSLAM DAVETÇİSİNE, HİTABELER

Taklidi caiz görmeyen, hatta şirk sayan Abduh'un, Ümmet'in fertlerini taklitten kurtarmak içen geliştirdiği formül şudur:

ama neyse... Sadedeti Ebediyeyi kaynak getirenle ne konuşacaksın ki?

2- Amel, imandan parça değildir. Yani ibadet etmeyen veya günah işleyen mümine kafir denmez.

Ortaya koyduğumuz hususlarda yanıldığımızın veya yanlı davrandığımızın delilleriyle ortaya koması halinde yazdıklarımızı tekrar gözden geçirmeye hazır olduğumuzu belirtmekten memnuniyet duyarız; ancak yapılacak bu "istidrak" faaliyetinin önyargıdan ve peşin hükümden arınmış objektif bir faaliyet olması şartıyla...

(1/ 286)

"1- Naklin sıhhatine teslim olmak, manasının anlaşılmasından acze düşüldüğünü itiraf ve o konudaki ilmi Allah'a havale etmek;

BKz. "el-A'malu'l-Kamile", IV, 146, 545.

Bu konu, yani mezhebsizlik konusu çok önemlidir ve üzerinde ehemmiyetle durulması gerekir. Çünkü bu mesele i?tikada taalluk eder, i?tikadı bozuk olanın da ibadetleri boşa gider. Onun için her Müslüman, bu mezhebsizlik fitnesine karşı azami derecede uyanık olmalı ve Ehli Sünnet i?tikadından zerre kadar ayrılmamalıdır.

Ortaya attığı bütün görüşlerinde Abduh'u destekleyen ve onun görüşlerini savunun kimseler de ölümünden sonra kendisini Allah'a ortak koşmuş olmakta mıdırlar?!

CEVAP

Öte yandan anlaşılması konusunda problem yaşanan naklin, Kur'an ve Sünnet'ten müstenbat olan genel Şer'i asıllara irca edilmesi daha "İslami" değil midir?..

"Bid'atlerin en kötüsü, üzerinde durduğumuz bid'atler türünden, içinde Allah Teala'ya şirk koşma şüphesi ve su-i zanda bulunma olanlardır. Bu iddia sahipleri, bu uygulamada sandi Hz. Peygamber 'i, enbiya veya evliyayı ta'zim bulunduğunu sanıyorlar. Oysa peygamberlere yapılacak en efdal ta'zim, getirdikleri vahyin sınırlarını çiğnememek ve Rabblerinin izniyle koydukları kanunlarda onların üzerine eklemede bulunmaktan sakınmakla, evliyayı ta'zim ise, onların kendi nefisleri için seçtiklerini seçmekle olur.

A. g. e., V, 505.

Söz gelimi İbn Cerir et-Taberi'nin müstakil mezhep sahibi olduğu, kaynaklarda nakledilegelen bir husustur; yani o, dört mezhepten birine bağlı değildir. Bununla birlikte et-Taberi'nin Ehl-i Sünnet olmadığını söyleyen bir alimin mevcudiyetinden ben şahsen haberdar değilim. İbn Hazm da bu noktada ilgi çekici bir örnektir. Fıkhi görüşleri hayli tartışılmış olmakla birlikte onun da Ehl-i Sünnet olmadığının söylendiğini bilmiyorum. Son olarak Celaluddin es-Süyuti örneğini zikredebiliriz. Müstakil içtihad seviyesine ulaştığını bizzat kendisi söylemiştir; ama onu da Ehl-i Sünnet dışında gören kimse yoktur...

- Ey bıçak! Beni Rabbime asi mi edeceksin, niçin kesmiyorsun? Bıçak dile geldi:

Yukarıdaki yazı çok yanlış bir yazı. Kimse itibar etmesin.

6- Ehl-i kıble tekfir edilmez.

4- Hazret-i İsa, gelince hakiki Hıristiyanlığı yayacak demek.

"Hamd, gökleri ve yeri yaratan, melekleri ikişer, üçer, dörder kanatlı elçiler kılan Allah'a mahsustur..."

Cemaleddin Efgani: Gerçek kimliği hakkında bir yığın tartışma yapılmış olsa da, Şii olduğu açıktır. İtikadi sahadaki çizgisi yanında, Fıkhi mezhepler hakkındaki görüşleri ile de Modernist İslam anlayışına kaynaklık etmiştir. En büyük eserinin Muhammed Abduh olduğunu söylediği hatırlanacak olursa, Abduh'tan başka geriye pek bir eser bırakmadığını söylemek yanlış olmaz.

Ancak bu bahsi kapatmadan Abduh'tan bir-iki aylıntı daha yapmak istiyoruz:

Meseleyi daha da ilginç kılan, bu yaklaşımın akli bir istidlal olarak "görüşlerden bir görüş" şeklinde takdimiyle yetinilmeyip, bu görüşe kail olanların imanının diğerlerine göre daha üstün olduğunun iddia edilmesidir.

"Yukarıda geçen ayet, Allah Teala'nın azabının, O'nu bırakıp endad edinenlere ineceğini söylemektedir. Bu ayet, hem endad edilenleri hem de endad edinenleri kapsayacak şekilde ve şahsi görüşle, hevayla ve taklitle teşride bulunma hususlarını ve benzeri dalaletleri ihtiva eder tarzda geneldir.

Bu yazının amacı böyle bir tahlile girişmek olmadığından, burada bununla iştigal etmeyelim ve meseleyi ilgili çalışmalara havale ederek esas maksada gelelim.

İşte o esnada Cebrail elinde büyük bir koçla göründü. ?Doğrusu bu apaçık ve kat?i bir imtihandı. O?na fidye olarak büyük bir kurbanlık verdik? (Saffat:106-107).

1- Sahih haber-i vahidleri, tevatür seviyesine ulaşmadıkları gerekçesiyle bilgi kaynağı olarak görmeyen Abduh, bu surenin tefsirinde kendisine sadece iki zayıf rivayeti dayanak almaktadır ki, Elmalılı merhumun da ifade ettiği gibi, yakından bakıldığında bu rivayetler de onun maksadına hizmet temekten uzaktır.

7- Kabir suali ve kabir azabı haktır.

"Bu yahudilerin ("Kitabı kendi elleriyle yazıp, sonra da "Bu, Allah indindendir" diyenlere yazıklar olsun" mealindeki 2/el-Bakara, 79 ayetinde zikredilen yahudiler, E. S) içinde bulunduğu durumun benzerini görmek isteyen kimse, önüne baksın. Zira bu durumu orada açık seçik bir şekilde görecektir. Din'in akait ve ahkamı konusunda yazılmış kitaplar görecektir ki, bu kitaplar dinin maksatlarını tahrif edip insanları aldatacak çevirmişlerdir. Bu kitaplar ancak Allah'ın kitabına nazar etmekten ve onunla hidayet bulmaktan sapmış kimselerin yazdıklarıdır..." (Bkz. "el-A'malu'l-Kamile", IV, 210.)

20- Kafirler Cehennemde sonsuz kalmaz, Cehennem ebedi değildir demek.

"el-A'malu'l-Kamile", III, 537 vd.

9- Evliyanın kerameti haktır.

Ama aklıma şurası takıldı.. Ashabı kiramın hepsi cennetlik denmiş.. Benim bildiğim Ehli sünnet itikadında cennetle müjdelenen 10 kişi dışıdna kimsenin cennete gideceği garanti değil... O halde neden hepsinin cennetlik olduğunu söyleyip kabul etmeyenleri sapık yapıyoruz..

1- Yahudiler de, Hıristiyanlar da cennete girecek demek.

Daha sonra Abduh, Tasavvuf ehli arasında, fakihlerin baskısı neticesinde bir "içe kapanma" tavrının baş gösterdiğini ve bunun da bu kesim içinde birtakım bid'atlerin ortaya çıkmasına zemin hazırladığını söyler ve sözü, sadedinde bulunduğumuz meseleye getirerek şöyle der:

Bu konuda bir tahlil ve Abduh'un görüşlerinin tenkidi için bkz. Mustafa Sabri Efendi, "Mevkıfu'l-Akl" I, 332 vd.

Abduh'un fikriyatını oluşturan temel taşlarından birisi "taklid"in reddi ve zemmidir. Gerek müstakil yazılarında, mektuplarında ve gerekse tefsir ettiği Kur'an ayetlerinde bu mesele üzerinde geniş bir şekilde durmakta ve taklidi mahkum etmek için adeta her fırsatı ganimet bilmektedir.

Saygılar

Bu mesele hakkında bkz. Muhammed Zahid el-Kevseri, "Mahku't-Tekavvül"; Mahmud Sa'id Memduh, "Ref'u'l-Minare li Tahrici Ahadisi't-Tevessül ve'z-Ziyare"; es-Seyyid Muhammed b. Alevi el-Maliki, "Mefahim Yecib en Tusahhah", İsmail Çetin, "Mesafu'l-Ulema"; Selame el-Azzami, "Furkanu'l-Kur'an"; Heyet, "Rabıta ve Tevessül".

1- Amentü?deki altı esastan birini inkar etmek, mesela hayır Allah?tan, şer şeytandandır demek veya kaderi inkar etmek,

Sizlerin de malumu olduğu üzere, ?Mezhebsizlik, Dinsizliğin Köprüsüdür? cümlesi, yirminci yüzyılda yetişmiş en büyük alimlerden olan, merhum Muhammed Zahid el-Kevseri?ye aittir ve bu hikmetli söz, onun?Makalat? kitabında yer alan bir makalesinin başlığıdır.

İbn Teymiyye ve İbnu'l-Kayyım : Gerek yaşadıkları dönemde, gerekse öldükten sonra görüşleri İslam aleminde en çok tartışılan isimler arasında yer alırlar. İtikadi noktada Ehl-i Sünnet Kelam uleması ile Mutasavvıflar'ın çizgisini eleştirmiş, "Selefi" anlayışa vurgu yapmışlardır. Ancak İtikadi sahada gerek teşbih/tecsim akidesini tahkim eden duruşları, cehennem hayatının son bulacağını söyledikleri, gerekse Fıkhi alanda?talak meselesinde olduğu gibi? İcma'a aykırı görüşleri malumdur. Her ikisi hakkında da pek çok reddiye kaleme alınmıştır. Eserleri mutlaka okunacaksa dikkatli olunmalıdır.

Bkz. "el-A'malu'l-Kamile", II, 535 vd.; Karaman, "Gerçek İslam'da Birlik", 92 vd.

BU MADDELERİ KABUL ETMEMEK SAPIKLIK DEĞİLDİR. SEN ÇOCUK BİRYERLERDEN KOPYALAYIP YAPIŞTIRMIŞŞISIN. BİRAZ DA KENDİ FİKİRLERİNİ YAZSAN SENDE DÜŞÜNEBİLSEN. ÇÜNKÜ KUR'AN'I KERİMDE; 6:51 - Rablerinin huzurunda toplanacaklarından korkanları Kur'an'la uyar. Onlar için Allah'tan başka ne bir dost, ne de bir şefaatçi vardır. Gerekir ki Allah'tan korkarlar. 2:48 - Ve öyle bir günden korunun ki, kimse kimsenin yerine bir şey ödeyemez, kimseden şefaat da kabul edilmez, kimseden fidye de alınmaz ve onlara hiçbir yardım da yapılmaz AYNI ZAMANDA KUR'AN'I KERİMDE Ey İman edenler! Sabır ve namaz ile yardım isteyin! Şüphe yok ki Allah, sabredenlerle beraberdir.? BUYURUYOR. EVLİYALARIN KABRİNE GİDİP DUA EDERSENİZ KABUL OLUNUR DEMİYOR. AYRICA ALLAH GAYBI ENBİYASINA VE EVLİYASINA BİLDİRMEZ GAYBI ANCAK ALLAH BİLİR

Bu yazının amacı bütün yönleriyle bir "Muhammed Abduh portresi" ortaya koymak olmadığından, sadece onun itikadi görüşleri arasından önemli gördüklerimizi aktarmaya çalıştık.

tam destek birileri müctehitlik peşinde koşuyor çok dikkat etmek lazım

"Bunlara (Efendimiz 'den önceki peygamberlerin mucizelerini anlatan Kur'an ayetlerine, E. S) zahir anlamları üzere iman etmemiz gerekir. Böylece mucizeler dönemi sona ermiş ve insan, İslam dini ile olgunluk döneminde girmiştir. Bu dönemde artık mucizelerin çarpıcı özelliği insanı imana cezbedicilik vasfını yitirmiştir. Bilakis Allah Teala insanı, Allah'a ve vahye imanı elde etmesi için son vahyi ile, "Kur'an" ile aklını kullanmaya yönlendirmiştir.."

ORada yazılan yazıların birçoğunun Ehli Sünnet itikadı ile uzaktan yakından ilgisi yok. Ehli sünneti kendi bağnaz düşüncelerine gerekçe kılmak isteyenlerin hezeyanları var.