İstiğna, peygamberlik mesleğinin şiarıdır. Bütün peygamberler, peygamberlik vazifesini eksiksiz yapacaklarına ve bunun karşılığında hiçbir dünyevi ücret almayacaklarına söz vermişlerdir. Kur'an-ı Hakim, onların, kendi ümmetlerine -ağız birliği etmişçesine- "Ben sizden ücret beklemiyorum ki! Benim mükafatım ancak Allah nezdindedir." (Yunus, 10/72) dediklerini anlatmaktadır. Hakikaten onlar, peygamberlik vazife-i kudsiyesinin dünyaya alet edildiği töhmetine meydan vermemek için hayatları boyunca istiğnaya bağlı kalmış ve bu müstağni halleriyle sonraki nesiller arasında neşr-i hakkı kendilerine vazife edinenlere hüsn-ü misal olmuşlardır.

Kanuni Sultan Süleyman, sarayın bahçesinde armut ağaçlarını kurutan karıncaların öldürülebilmesi için Şeyhulislam Ebussuud Efendi?den aşağıdaki beyitle fetva istedi:

Olgun bir telbis insanının ana hedefi, her şeyde kendini nefy ü inkar ve Hakk'ı izhardır. O, iç derinliğini ve muhteva zenginliğini ağyara hissettirmeme ve sürekli kendini sıfırlama peşindedir. Dolayısıyla, iddia ve iddia işmam eden söz ve davranışlardan her zaman uzaktır; öyle ki, üzerinde beliren hususiyetlere mazhariyet demekten dahi kaçınır. O, bir yandan, harika yanlarını asla kendine mal etmez ve mazharı göründüğü esrarın gerçek sahibi olduğu hissini uyarmaz; diğer taraftan da, melamet mülahazasına bağlı yaşayan bazı kimselerin şahıslarında İslam'ın ta'n ve teşniye uğradığını göz önünde bulundurur ve aynı hataya kapı aralamaz. Öyle ustaca manevralarda bulunur ki, hem kendini sığ gösterir hem de İslam'a ve müslümanlara laf getirmez.

Takva ve istiğna, Cenab-ı Hak tarafından sevilmenin iki önemli vesilesidir. Fakat hadis-i şerifte bu iki mübarek vesileye derinlik katıp mahbubiyet yolunu bütün bütün açacak olan üçüncü bir husus zikredilmektedir. En az ilk ikisi kadar ehemmiyetli olan bu vasıf, insanın iç derinliğine, gönül zenginliğine, ruh enginliğine sahip olması ve bunu bir sır gibi başkalarından saklamasıdır. Evet, bazı şeylerin gizli kalması matluptur; bunların başında da insanın iç derinliği ve şahsi faziletleri gelir; samimi bir kulun, mazhar olduğu hususi ihsanları mahfi tutması ve her fırsatta kendi faziletlerini sayıp dökmekten kaçınması gerekir.

Evet, Allah'ın sevgisine mazhar kulların ilk özellikleri takva dairesine girmiş olmalarıdır. Zira takvaya sığınmadan Kur'an'ı anlamak ve ondan gereğince istifade etmek mümkün değildir. Daha Bakara Suresi'nin ilk ayetlerinden itibaren nazara verildiği üzere, Kur'an, kapısını ancak müttakilere aralar, o herkesten önce ehl-i takva için bir hidayet kaynağıdır; zaten takvaya da yalnız Kur'an yörüngesinde yürümekle ulaşılır. Müttakiler, hem Kur'an ayetleriyle nefes alıp vererek kalbi ve ruhi hayat adına daima canlı kalırlar; hem de Beyan-ı İlahinin ışığı altında ayat-ı tekviniyeyi sürekli tetkik ve tefekkür ederek Allah'ın kainatta cari sünnetine muvafık davranırlar. Böylece, takva sayesinde, aşağıların aşağısına yuvarlanmaktan kurtulmuş, "a'la-yı illiyyin" yolunu tutmuş ve bütün hayırların, bereketlerin kaynağını bulmuş olurlar.

Lakin, bu güzel yazıda beklenmemesi gereken yerler anlatılmış. Rabbim Kendisinden başkasına muhtaç etmesin ve kimseden istetmesin, bekletmesin.

İstiğna, peygamberlik mesleğinin şiarıdır. Bütün peygamberler, peygamberlik vazifesini eksiksiz yapacaklarına ve bunun karşılığında hiçbir dünyevi ücret almayacaklarına söz vermişlerdir.

Yasin suresinde anlatılan kahraman da "Yaptıkları tebliğ karşılığında sizden bir ücret istemeyen, hiç menfaat beklemeyen, dosdoğru yolda yürüyen bu kimselere uyun." (Yasin, 36/21) demek suretiyle, yine irşad erlerinin aynı vasfına dikkat çekmiştir. Habib-i Neccar, arkasında yürünecek rehberlerin en önemli iki vasfını nazara verirken, onların hizmetlerine mukabil hiçbir ücret/menfaat beklemediklerini ve herkesten önce kendilerinin dosdoğru yolda yürüdüklerini belirtmiştir ki, doğrusu, bu iki sıfatı üzerinde taşımayan kimselerin başkalarına hidayet yolunu göstermeleri hiç mümkün değildir.

Süleyman?dan hakkın alır karınca!...

Aslında bugün de bazı kimseler aynı hastalığa müpteladır ve onların yüzünden bütün müslümanlar karalanmaktadır. Böyleleri, niyetleri dünyevi menfaatler olduğu müddetçe gönüllere nüfuz edemeyeceklerini anlayamamakta ya da ücret beklentisi içinde bulunduklarından dolayı başka ulvi gayeleri hiç düşünememektedirler.

Padişah?ın bu fetva talebine, Ebussuud Efendi de bir beyitle cevap verdi:

Oysa sözün tesir etmesi, sesin gür ve güzel oluşuna, nağmenin zahiren iç yakışına değil, Cenab-ı Allah'ın meşietine bağlıdır. Allah Teala, sözün tesirini, büyük bir ölçüde, söyleyenin hasbiliğine, diğergamlığına ve yaptığı irşad vazifesi karşılığında hiçbir ücret beklememesine bağlamıştır. Çoğu zaman, bir köşeyi veya bir kürsüyü tutmuş, sadece dine hizmet için yaşayan samimi, hasbi ve diğergam bir insan, cılız bir sesle, pek de parlak görünmeyen bazı şeyler anlatır; fakat, ma'şeri vicdanda büyük bir tesir bırakır. Çünkü o müstağni bir insandır ve muradı da Allah'tır.

Allah'la Münasebet Kulun Sırrıdır

Binaenaleyh, bugün takva, "farzları titizlikle yerine getirme ve büyük günahlardan kaçınma" tarifiyle ortaya konarak onun zaruri ve cami' iki esası nazara verilmelidir. Böylelikle takva dairesi geniş tutularak, hiçbir mü'minin dışarda kalmaması sağlanmalı; bilahire insanlar daha üst mertebelere ulaşma ümidiyle şahlandırılmalı ve herkesin iradi olarak adım adım kamil takvaya doğru yürümesi temin edilmelidir.

Yarın Hakk?ın divanına varınca;

Bilindiği üzere; takva kelimesi, gayet iyi korunma ve sakınma demek olan vikaye kökünden gelmektedir. Takva, kısaca "Allah'ın emirlerine itaat edip, yasaklarından kaçınmak suretiyle O'nun azabından korunma cehdi" şeklinde tarif edilmiştir.

Ben sizden ücret beklemiyorum ki!

Bu itibarla, Kur'an talebeleri, dava-yı nübüvvetin birer temsilcisi olarak Peygamberlerin istiğna yolunu takip etmeli ve daha baştan "Benim mükafatım ancak Allah nezdindedir" diyerek iman hizmeti adına yapıp ettiklerine karşılık asla dünyevi bir ecir beklememelidirler. Köy köy, kasaba kasaba, şehir şehir, hatta ülke ülke dolaşırken, hemen her yerde i'la-yı kelimetullah hesabına bir nağme tuttururken, vaaz, sohbet ve nasihat ederken ya da bir insana tek hakikati anlatırken çok hasbi olmalı ve asla dünyevi bir karşılık ummamalı, almamalıdırlar.

Zararı var mıdır anı kırınca

Dırahta ger ziyan etse karınca,

Ne var ki, dinin emir ve yasaklarına tam riayet etme şartlarının alabildiğine ağırlaştığı ve dolayısıyla hakiki takvaya ulaşmanın çok zorlaştığı günümüzde, herkesi kamil takvaya zorlamak dinin özündeki "teysir" prensibine terstir. Hizmet dairesinin çok genişlediği ve dini hassasiyetleri gözeten insanların hayatın hemen her sahasında yer aldığı bir dönemde, umum halka takvanın en üst mertebesini teklif etmek, onu altından kalkılmaz bir yük olarak göstermek demektir.

Öyle ya, biz isteyeniz, O'da veren. Bize istemek ve beklmek düşer...

Tam ve kamil bir takvayı elde edebilmek için şüpheli şeylerden bütün bütün kaçınmak icap eder. Pek çok beyan-ı nebevi "sağair" dediğimiz küçük günahlardan kaçınmayı ve Kur'an'ın "lemem" dediği şeylere karşı da titiz olmayı ihtar etmektedir.

Hususiyle kendini iman ve Kur'an hizmetine adamış bahtiyar ruhlar için, takvadan sonraki en önemli vasıf istiğnadır. Hadis-i şerifteki, "gani" kelimesi, "Allah'ın verdiği nimetlere kanaat ettiğinden kat'iyen başkasının eline bakmayan, hep müstağni davranan, gönlü zengin, beklentisiz" demektir ve istiğnaya işaret etmektedir.

Tam ihlasa ermek için her çeşit şirk şaibesinden sakınmak gerektiği gibi, kamil takvayı elde edebilmek için de şüpheli şeylerden de bütün bütün kaçınmak icap eder. Nitekim "Bir kul, sakıncalı şeylere girme endişesiyle bir kısım sakıncası olmayan şeyleri de terk etmedikçe gerçek takvaya ulaşamaz!" mealindeki hadis-i şerif gibi pek çok beyan-ı nebevi "sağair" dediğimiz küçük günahlardan da kaçınmayı ve Kur'an'ın "lemem" dediği şeylere karşı da titiz olmayı ihtar etmektedir. Bu açıdan, takva-yı tamm, ancak küçük günahlardan ve şüpheli şeylerden de sakınmakla elde edilebilir.

Müttaki ve müstağni kulların Hazreti Mevla ile bambaşka bir münasebetleri vardır; onlar, zaman zaman kendi nefislerinden dahi kıskanacakları aydınlık vakitlere ve sürpriz, eşsiz ilahi lütuflara mazhar olurlar. Ne var ki, Hak Dostları, Allah Teala'nın ihsan buyurduğu nurlu dakikaları ve o münevver zaman dilimlerinde lutfettiği ikramları, keşf ü kerametleri hep gizlemeye çalışırlar. Cenab-ı Hakk'ın hususi teveccühlerinin ve o teveccühlerin değişik ikramlar şeklindeki tezahürlerinin saklı kalmasına çok dikkat eder ve bunları kimseyle paylaşmak istemezler. O'ndan gelen hususi ihsanların gizli birer armağan olduğunu düşünür ve bir sır gibi sadece Veren ile verilen arasında kalması gerektiğine inanırlar. Dolayısıyla, mazhar oldukları o fevkalade hallerden kimseyi haberdar etmemeye gayret gösterirler; yalana girmemeye ve insanları aldatmamaya da dikkat ederek, halk nazarında ahad-ı nastan bir insan olarak bilinmek için olabildiğine sığ görünürler. Tasavvuf'ta, kendi iç derinliğini gizleyip insanlardan herhangi bir insan gibi görünmek için çaba sarfetmeye "telbis" denilegelmiştir.

Özetle

Allah Teala, sözün tesirini, büyük bir ölçüde, söyleyenin hasbiliğine, diğergamlığına ve yaptığı irşad vazifesi karşılığında hiçbir ücret beklememesine bağlamıştır. Kur'an talebeleri, Peygamberlerin istiğna yolunu takip etmelidir.

beklentisiz değil de, her durumda "razı" olmak daha uygun bir ifade gibi geliyor bana... O'ndan beklemezsem, kimden bekleyeyim...

Bir söz vardır ''Az şeye sahip olanın köleliği de az olur,