Diş Kirası

Osmanlı Sarayında Matbah-Amire, ramazan ayı gelmeden tatlı bir telaş içine girerdi. Kilerdeki uçsuz bucaksız taş odaların, özenle seçilen yiyeceklerle doldurulması sarayda ramazanın en önemli habercisiydi. Taptaze yiyeceklerin renkleri, taş odaların soğukluğunu hissettirmezdi.

En Lezzetli Yarışma

aaa ne güzel bir başlık :) İnşaallah müsait bir vaktimde paylaşmak isterim.

Toplumun yüksek kültürünü oluşturan en önemli ramazan geleneklerden biri arife gününde Osmanlı sultanlarının ramazan öncesinde kutsal emanetleri ziyaret etmesiydi. Hazreti Muhammed'in vasiyet ederek Veysel Karani'ye hediye ettiği hırkanın bulunduğu Hırka-i Şerif'e arife günü gitmek Osmanlı Sarayı için en önemli ritüellerden biriydi. Bu ritüelin hemen ardından saray sultanlarına çeşitli ahçıların hazırladığı soğanlı yumurtalar ikram edilirdi. Her bir soğanlı yumurtayı tek tek tadan sultanlar, aşçıların ustalıklarını lezzet testine tabi tutardı. En beğenilen soğanlı yumurtanın aşçısı, ramazan ayı boyunca sultanın yemeklerini pişirmeye hak kazandırılarak ödüllendirilirdi. İslam dininin değil ama bir Osmanlı Saray geleneği olan bu yemek, günümüzde bile iftar sofralarının olmazsa olmazları arasında yer almaktadır.

Netice olarak geçmisten günümüze Ramazanin kadrini kiymetini bilen insanimiz Ramazani dolu dolu yasamanin belki binlerce yolunu bulmus ve Ramazani yasatmisti Çoluk-çocuk genç-ihtiyar herkes bu mübarek ayi en güzel ve en verimli bir sekilde geçirebilmek için her türlü vasitayi seferber etmisti Iste bunun içindir ki atalarimiz bu aya?On bir ayin Sultani? unvani vermisti

Bu örneklerden de görülecegi gibi Osmanli döneminde Ramazan ayi hayatin hemen her yönüne damgasini vurmaktaydi Ramazan?a mahsus ekmekler basta güllaç olmak üzere tatlilar iftar sofrasini süsleyen iftariyeler büyüklerin konaklarinda verilen dis kirali ziyafetler? Minarelerde kurulan mahyalar yakilan hata uçurulan kandiller? Daha ziyade gece bekçileri davul çalarak ve mani söyleyerek halki sahura uyandiran davulcular

Mutfaklarda Bereket

Orucun Açılma Vakti: İftar

Ramazanın faydalı olan tarafının ''toplumdaki fertleri birbirine yaklaştırması'' olduğunu kaydeden Boysan, bugün eski adetlerin uygulanmamasını ''toplumdaki gevşemeye'' bağladığını belirterek, şöyle devam etti:

Iftariyenin ardindan çogunlukla aksam namazlari kilinir ve asil iftar yemegine geçilirdi

Ramazan ayında ilk iftarın çok görkemli olduğunu da anlatan Gelenbe, şunları söyledi:

Ramazan'ın gelişiyle evlere şenlik doğar, bereket yağardı. Ailenin tüm üyelerinin toplandığı iftar sofraları birbirinden leziz özel Ramazan tatlarıyla donatılırdı. İftar vaktinden evvel kadınlar gelmeye başlardı. Bazılarının çocukları da yanlarında olurdu ve izzet ikram faslından sonra kahveler, şerbetler içilir; sıra eğlenmeye gelirdi. Ama önce masallar anlatılır, yaşlı başlı olanlar bilmece faslında ortaya çıkarlardı. Bilmeceyi bilmek ve diğer hünerlerini -adabına göre oturup kalkmak ve büyüklere hürmette kusur etmemek dahil- gösteren dest-i izdivaç çağındaki kızlara çaktırmadan not verilirdi. Ramazan boyunca devletin önde gelenleri ve varlıklı kişilerin konaklarında büyük iftar sofraları kurulurdu. İftarların en görkemlerinin yaşandığı sarayda sofraya büyük siniler salonlara dizilir, saraylılar sofranın çevresine sıralanıp iftar açarlardı.

:) kardeşim çocukluğunuzda ki ramazan ayından hatırladığınız anıları paylaşabilirsiniz. Benim öocukluğumdaki Ramazanla günümüzdde ki Ramazan ayı biraz farklılaştı mesela önceden Ramazan ayında iftar davetleri olur aradaki akrabalık bağları bu nispetle daha da güçlenirdi. Şimdi Ramazan davetleri pek kalmadı sanki..

Iftar yemeklerinin ardindan da Ramazanin neredeyse olmazsa olmaz gibi görülen tatlisi yani güllaç yenirdi

Osmanli döneminde Ramazana hazirlik bir-iki ay öncesinden baslanirdi Hemen her evde yasanan bu hazirlik ve tedarigin yaninda bayram havasi esliginde tatli bir telas baslardi

OSMANLI ZAMANINDA RAMAZAN//

Istanbul birçok seyin oldugu gibi en zengin Ramazan kültürünün de merkezi idi Burada yapilan belli camilerin avlularinda yapilir bu sergilerde çesitli ülkelerden getirilmis baharat seker sekerleme tesbih agizlik gibi seyler sergilenir ve satilirdi

Gazeteci-yazar Aydın Boysan ise eski döneme göre kendilerini ''Müslüman'' olarak tanımlayanların fazlalaştığına dikkat çekerek, ''Buna rağmen eski adetler kalktı. Eski Ramazanlar yaşanamıyor, mümkün değil. Yaşama biçimleri değişti'' şeklinde konuştu.

Günümüzde oldugu gibi o dönemlerde de her gün iki türlü sofra kurulurdu Biri iftar sofrasi digeri sahur sofrasi

Ramazan sofralarinin ilki olan iftar sofrasi iki asamaliydi Birinci asama?Iftariye? denilen ilk fasil ikincisi de yemeklerin yendigi ikinci fasildi

Alıntıdır.

Osmanlı?nın Tüm Bereketi Ramazan Sofrasında

Ramazanın en önemli özelliklerinden biri de iftar sofralarına davetsiz gidilebilmesiydi. Osmanlı Sarayına Ramazan ayı boyunca iftara davetsiz olarak gelinebilirdi. Bunun haricinde Osmanlı Sarayının özel davetleri de olurdu. Ramazanın ilk on gününde Padişah, ayan ve mebusan reisleriyle birlikte vükelayı saraya iftar için davet ederdi. Sadrazamın baş köşede oturduğu bu sofra diğer iftar sofralarına göre çok daha mükellef olurdu ve hep birlikte daha çok vakit geçirilirdi. Bu sofralarda zengin ve leziz yemeklerden ziyade 'Diş Kirası' asıl büyük hediyeydi. Kahve, şerbet ve sigaralıklar içilirken Mabeyn Müdürü, Enderun Efendisi ile salona girerdi. Enderun efendisinin elinde büyükçe bir gümüş tepsi yer alırdı. Tepsinin üzerinde davetlilerin isimlerinin yazıldığı hediyeler olurdu. Bu hediyeler kıymetli saatler, tütün tabakalarından oluşurdu.

Tiyatro sanatçısı Tevfik Gelenbe, eski Ramazanları özlemle anarken, ''Eskiden Ramazan başlı başına bir olaydı. Bir heyecan başlardı Ramazan arifesinde. Kilerler dolardı. O zaman her gün markete gidilmezdi. Hepsi alınır, kilerde dururdu. Ev temizlenir, lambalar, gümüşler parlatılırdı'' dedi.

Ayrıca gülAhmedim benim en sevdiğim ilahidir. Çok duygulanıyorum dinledikçe...

Sesi güzel müezzinler sehrin uygun camilerinden zikir salavat dua gibi metinlerden olusan ve adina?temcid? denilen metinleri okuyarak halki sahura kaldirirlardi Bu o kadar yaygin hale gelmisti ki sahur yerine temcid sahurda yenilen pilava da temcid pilavi denir olmustu

Yaşımız şöyle 50-60 olsa idi yazar idik ama şuan kıyaslama yapmak kolay değil sanırım

Başka bir anım da, annemin dayısı Hacı Hüsrev dayıyla ilgili... Bursa'da Simkeş Sokağı mescidinin fahri imamı idi. Hüsrev dayının Bursa'daki lakabı 'şimendifer hoca'ydı. Çünkü teravih namazını fevkalade hızlı kıldırırdı. Onun namaz kıldırdığı mescitte, cemaat sokaklara taşar, herkes orada kılardı. Çünkü hoca çabuk kıldırıyor. Onlar da kahvede yer buluyorlar.''

Çoluk-çocuk tüm aile eger varsa iftar davetlileri sofraya otururlar ya bir-kaç yudum suyla ya bir hurma veya zeytinle oruçlarini açarlardi

çakal orucu tutardık ya öğlene kadar çocukken :) iiydi yani :)

Hanedeki sahan tencere sini gibi bakir kaplarin hepsi kalaylanir hallaçlar çagrilir yatak takimlarinin yün ve pamuklari attirilirdi Hali vakti yerinde olanlarin hisim ve akrabaya konu komsuya Ramazanlik göndermesi adettendi

Şerbet ve şuruplar, boza ve sahlep de önemli Ramazan içecekleriydi. Demirhindi, ağaç kavunu, menekşe, kızılcık gibi şimdilerde adını bile duymadığımız içecekler karla soğutularak sunuluyordu. Nargile, çubuk veya kahve ile iftar keyfi tamamlanırdı. Büyük konaklarda tüm misafirlere aynı anda verilmesi şarttı. Kahve ibriğinin soğumaması için gümüş zincirli ateşlikler yakılır ve misafir sayısı kadar hizmetkar, kahveci başının etrafına dizilir. Kahveler kafesli gümüş zarfların ucundan tutulmak suretiyle misafirlere ikram edilirdi. İftardan sonra haremağaları vasıtasıyla Sultan ve Kadın Efendilere saygılar iletilir, iltifatla beraber, derecelere göre "diş kirası" adı altında armağanlar ya da para alınırdı. Akraba ve dostlar arasında ise Ramazan'ın ilk haftasında habersiz iftara gitmek, bir saygı belirtisi sayılırdı.

Eskiden, Ramazan akşamları herkesin iftar topunun atılmasını heyecanla beklediğini ve top atılır atılmaz evlerine koşturduğunu anlatan Boysan, eskiden Ramazanlar' da yaşama düzeninde kesin değişiklikler yapıldığına değinerek, mesai saatlerinin iftara göre uyarlanmasını ve esnafların öğlene kadar dükkan açmamasını örnek verdi.

editörüm çok teşekkür ederim inşallah bekleriz anılarınızı :) bende çok severim gülahmedeim ilahisini dinlemeyen kardeşlerimize de tavsiye ederim.

Ramazan ayında, Osmanlı Sarayında kilerlerin özenle seçilen malzemelerle doldurulmasından, hazırlanacak iftar ve sahur sofralarının zenginlik ve bereket içinde geçeceği belli olurdu. Bu bereket tüm topraklarda tesirini gösterir ve Müslüman, Hıristiyan, Musevi demeden herkes tarafından paylaşılırdı.

''Örneğin Ramazan' da hali vakti yerinde olanların sofraları herkese açık olurdu. İftar saatinde gelip ' selamunaleyküm ' diyen sofraya otururdu. Kimse de ona 'sen kimsin' diye sormazdı.

Günümüzde çok az uygulanmakla birlikte Osmanli döneminde oruç açma zamani sehirlerde ve kasabalarda toplar patlatarak haber verilirdi Iftariyeliklerle süslenmis sofra basinda konuklarla birlikte topun sesini ve camilerin kandillerini gözleyen çocuk çigliklarini beklemek sevap sayilirdi Top patlamasinin ardindan iftar sofrasina oturulurdu

On bir ayin bir sultani Ramazan ayinin büyük küçük hemen herkesi ilgilendiren ve insanlarin iç dünyasinda birbirinden farkli birbirinden güzel hatiralar birakan unsurlardan birisi hiç süphesiz Ramazan sofralariydi

Osmanlı'da oruç açmak büyük törendi. Ne yemek yapılacağı, neyin ne zaman sofraya geleceği ve hangi yiyeceğin ne zaman sofrada yeneceği belliydi. İftar sofrasında oruç, iftariyeliklerle açılırdı. Damak lezzetine hitap edecek tüm iftariyelikler ayrı ayrı yerlerden alınırdı. Çeşit çeşit peynirler, siyah ve yeşi... l zeytinler, farklı kaplarda gelen rengarenk mis kokulu reçeller, pastırma, hurma ve ekmek yerine bir Ramazan klasiği olan pide, iftariyeliklerin olmazsa olmazlarındandı. İftariyeliklerin ardından çorba servise sunulur ve çorbalar bitirildikten sonra 40 kaptan fazla et, sebze, balık yemeği padişahın sofrasını donatırdı. Ramazanın baş tatlısı olan güllaç ve bunun gibi pek çok tatlı ana yemeklerden sonra afiyetle yenirdi. Tüm bu yiyeceklerin pişirilmesi, sofraya getirilmesi, sofradan kaldırılması adabına göre gerçekleştirilir, sofraya hizmet eden de sofradan yemek yiyen de iftara hürmet gösterirdi.

Geçmiş Zaman Ramazanları

Gözleri de karnı da doyuran iftar sofrasına nazaran sabah ezanından önce yenen sahurda, mideyi yoracak et yemeklerinden ziyade, karnı bütün gün tok tutacak hamur işleri, pilav ve vücudun şeker ihtiyacını karşılayacak kurutulmuş meyvelerden yapılan hoşaflar yenirdi.

Sarayda Görkemli Hazırlık

Sofranın muazzam görüntüsü nefis yemek kokularıyla birleşince, insanda bir imrenme duygusu yaratırdı. Top atılır atılmaz da yemeklere hücum edilirdi. İftariyeliklerle başlayan iftar yemeği hep birlikte kılınan akşam namazıyla ara verilirdi Namazdan sonra iftar sofralarında değişmez ilk yemek; et veya tavuk suyuyla hazırlanan düğün, mercimek, yoğurt, pirinç çorbalarıydı. Ramazan'ın vazgeçilmez yemeği pastırmalı yumurta ise sahanlar içinde yanında mutlaka Ramazan pidesiyle sunulurdu. Daha sonraki yemekler etinden sebzesine, pilavından böreğine ev sahibinin gücüne göre yapılan lezzetlerdi. Kuru meyvelerden yapılan hoşaflar, 60-70 kat yufkadan oluşan baklava, kazandibi, kabak tatlısı, keşkül ve Ramazan'a has bir tatlı olarak bilinen gül kokulu güllaç ise iftar sofralarının vazgeçilmez tatlılarıydı.

''İlk defa oruç tuttuğum yıllardı. Yaş 15'ti yanlış hatırlamıyorsam... Rahmetli annemle pazara gittik, döndük. Top atılmasına daha yarım saat var. Ben yanlışlıkla bir avuç kavrulmuş fındığı ağzıma atmamış mıyım? Annem çenemin oynadığını görünce 'ne yaptın?' diye bağırdı. Sonra ağzımı yıkattı. 'Niyetin kötü değildi, onun için oruç geçerli' dediler.

Eskiden benim hatırlayabildiğim kadarıyla her evde en az bir kadın ud çalardı. Ud, bir evin hiç değişmeyen aksesuarlarından biriydi. Duvarda asılı dururdu. Biz de evde fasıllar geçerdik. Çocuklar mutlaka sevindirilirdi. Böylece bayrama ulaşılırdı.''

Iftariyenin en temel özelligi veya gerekçesi açligin verdigi hizla yemeklerin üstüne atilmayi önlemek bir nevi mideyi ve bedeni rahatlatmakti Küçük tabaklarda ve sahanlarda reçeller peynirler zeytinler ve benzeri yiyeceklerden teker teker alinirdi Yaninda mutlaka Ramazan pidesi olurdu Ramazan pidesinin meraklilari susam ve yumurtasini alarak iftardan yarim saat önce firina giderek pidesini bizzat kendisi yaptirirdi

Aydın Boysan, Ramazanla ilgili anılarını ise şöyle anlattı:

Ev halki arasinda yenen sahur yemeginde gündüz insani susatmayacak ama tok tutacak yemekler yenirdi Bu sofrada çogunlukla hosaf olurdu Çocuklarin bile bu manevi havadan tat almalari için Ramazan davuluna eslik eden manilerle tatli uykularindan uyandirilir sahura kaldirilirdi

''Herkes sofrasında bir misafirin olmasını arzu ederdi. Şimdi herkesin misafirden kaçtığını düşünürsek, çok farklı bir aile yapısı vardı. Farklı bir anlayış, hayata değişik bir pencereden bakma... İftardan sonra erkekler teravihe gider. Direklerarası' nda çeşitli temaşa sanatları, ortaoyunu karagöz, meddah izlenirdi. Kadınlar evlerde çeşitli oyunlar oynar, fasıllar geçerdi. Musiki alemleri yapılırdı.

O zamanlarda olup bugün olmayan şeyin ''sevgi'' olduğunu dile getiren Gelenbe, bir mahallede oturan fakirlere de, zenginler tarafından onuru kırılmadan yardım edildiğini sözlerine ekledi.

Aksam ezanindan önce Ayasofya ve Eyüp Camilerine gelenler burada türbedarlarin verdikleri su ile iftar ederler aksam namazini kildiktan sonra çevredeki asçi dükkanlarindan birine giderek yemek yerlerdi

Sahur yemeginden sonra sabah namazina kadar hatim okunur sabah ezani okununca da namazlar kilinip yatilirdi

Sabah Ezanı Okunmadan: Sahur

Osmanlı toprakları üzerinde yer alan yörelerin kendine has tazelikleri ve bereketi günler öncesinden toplanmaya başlanırdı. Bu yörelerin özel lezzetleri özenle saraya taşınırdı. Tokat'ın, Malatya'nın Şam'ın kayısıları, Ankara'nın balları, Antep'in kuru baklavaları, fıstıklı, bademli, cevizli sucukları, İzmir'in kuru incirleri, vişneleri, üzümleri ve bunun gibi daha pek çokları ramazan sofralarında damaklara layık olacak biçimde toplanır, özenle saklanır ve on bir ayın sultanı ramazan için hazır bekletilirdi.

Alıntı bir yazıyla ben başlayayım sohbete dedim eski Ramazanla alakalı hiçbir kardeşimizin fikri yok mu?

ben o ilahi hatırlayamadım nasıl dı ki başı...