Yazarın, Akif ile derin fikir ayrılıkları var

Sağlam`ın iddiaları sağlam değil

Dr. Mertoğlu, Mehmed Fahreddin imzasının niçin Akif olarak kabul edilemeyeceğini açıklarken yine Sırat-ı Müstakim/Sebilürreşad mecmuasından örnek veriyor: "Mehmed Fahreddin imzası altında zaman zaman bu kimsenin Alay Müftüsü olduğu belirtilerek görev yeri de verilir (mesela 167. sayıdaki yazıda `Birinci Seyyar Topçu Alayı Müftisi" ibaresi mevcut). Bundan bir önceki sayıdaki "Ulvi Bir Meviza-i Diniye` başlığı ile Eskişehir`deki Hakikat gazetesinden "Kırkilise Alay Müftisi fuzela-yı asırdan Fahreddin Efendi"nin Eskişehir İttihad ve Terakki Kulübü`ndeki vaazının haberi iktibas edilir. Dolayısıyla imza sahibi, görev yeri belli olan bir devlet memurudur. Bu durumda bu imzanın müstear bir isme ait olduğu düşünülemez."

Evet, ?hal? fetvasını kimin yazdığı ortada. Yazılış nedeni de anlaşılıyor ki, doğrudur. Çünkü o günün İttihatçıları, bugünün CHP"lileri, hakikaten Cennet Mekan Abdülhamid"i idam edebilirlerdi. Yine de bütün bunlara rağmen kartel medyasının yapması gerekeni ve yaparsa da yakışacak olan bir meseleyi, Türk Edebiyatı Dergisi"nin gündeme taşıması, şahsen beni ve dergiyi sevenleri üzmüştür.?

Mehmet Akif ve Eşref Edip üzerine araştırmalar yapan yazar Fahrettin Gün ise Mehmet Akif"in müstear ismi olduğu iddia edilen Mehmed Fahreddin"in ayrı bir kişi olduğunu belgelerle ortaya koyarak şunları söyledi:

Mustafa Armağan, Osmanlı fetva kurullarında Akif"in hiçbir zaman çalışmadığını ve baytar mektebinden mezun olanların da bu kurullarda görev alamayacağını dile getirdikten sonra; ?Temiz bir amaca hizmet etmeyen ve aralarında hiçbir ilgi kurulamayacak garip bir kurguya neden ihtiyaç hissedildiğini anlamadığını? ifade etti.

Geçtiğimiz günlerde yayınladığımız söyleşide Dr. Nuri Sağlam, Milli şairimiz Mehmet Akif Ersoy`la ilgili ilginç iddialar ortaya atmıştı. Araştırmacı Dr. M. Suat Mertoğlu`nun bu iddialarına ciddi itirazları var

?Bu iki din alimi: Yaşlı ve metin alim Fetva Emini Nuri Efendi"yi iğfal etmişlerdir. Bu biçimde hareket etmemeli ve "hal"i kolaylaştırıcı şekli göstermemeli idiler. Bundan dolayı gayri şer"i hilelerle tarih huzurunda küçülmüş olduklarına üzülüyorum. Benim bu tenkidime Fatin Hoca şöyle cevap verdi:

Akif, müstear ismin ardına sığınmaz

Dr. Mertoğlu`na göre, Mehmed Fahreddin imzasıyla yayımlanan yazılar muhtevası itibarıyla da ilmiye mensubu bir kimsenin kaleminden çıkabilecek teknik bazı özellikler taşır. Örneğin bu yazılarda Trablusgarb ve Balkan harplerinin devam ettiği günlerde cihadın acil bir farz olduğu vurgulanır ve o şartlarda zekat, hac ve kurban gibi mali ibadetlerin sakıt olacağı, bunların bedellerinin orduya verilmesi gerektiği savunulur. Akif`in bu şekilde teknik anlamda yeni ictihad sayılabilecek görüşler ileri sürdüğü bilinmemektedir. 167. sayıda bu bağlamdaki bir yazıdan sonra "Sırat-ı Müstakim" imzasıyla yayımlanan bir notta, Müslümanların i`dad-ı kuvvet farzı yanında diğer farzlara da ihtimam göstermeleri istenerek bu yazıda ortaya konulan görüşün mecmua tarafından paylaşılmadığı ima edilir. Mecmuanın, başyazarı Akif`in yazısı hakkında böyle bir tavrı sergileyeceğini düşünmek oldukça zordur.

Mehmed Fahreddin ile Akif aynı mecliste

Bu sözler hem İslamcı camiayı kızdırdı hem de Türk Edebiyat dergisini set bir şekilde eleştirmelerine neden oldu. Vakit yazarlarından Hüseyin Öztürk, köşesinde konu ile ilgili şunları yazdı:

Sağlam`a göre Akif, Sultan II. Abdülhamid`in hal` fetvasını bizzat kaleme almıştı. Sağlam`ın bu konudaki en büyük delili Sırat-ı Müstakim/Sebilürreşad mecmuasında birçok yazıda bulunan Mehmed Fahreddin imzasını Mehmet Akif`in müstearı olarak değerlendirmiş olmasıydı. Mehmed Fahreddin`in Edirne`den gönderdiği bir telgraftaki Abdülhamid aleyhtarı ifadeler, Sağlam`ın iddialarını da güçlendiriyordu.

Dergide akademisyen ve yazar Dr. Nuri Sağlam ile bir röportaj yapıldı. Mehmet Akif Ersoy hakkındaki araştırmalarını anlatan Sağlam"ın, ?II. Abdülhamid'i tahttan indiren o meşhur fetva metninin yazarı Mehmed Akif'tir? şeklindeki iddiası büyük tartışmalara neden oldu. Sağlam röportajda şunları söyledi:

"Öyle değil", dedi, Onlar böyle yapmakla Sultan Abdülhamid'in hayatını kurtarmak maksadını güttüler. "Hal"i için fetva alınamadığı takdirde, İttihatçılar Abdülhamid'i öldüreceklerdi. Divan-ı Harbe verilmesi "hal" ile önlendi. Eğer "hal"e imkan bulamasalar idi mutlaka Divan-ı Harbe verir ve idam ettirirlerdi. Hamdi ve Asım Efendiler, bunu bildiklerinden öyle davrandılar.?

Akif, kendine şiir ithaf etmez

?M. Fahreddin, Alay Müftüsü M. Fahreddin Efendi"dir, Akif'in çok sevdiği bir şahsiyettir. Nitekim Sırat-ı Müstakim -Sebilürreşad mecmualarının sahibi ve yazarı Eşref Edip, otuz yıllık dostu ve mecmualarının başyazarı Üstad Mehmet Akif hakkında kaleme aldığı?Mehmet Akif: Hayatı, Eserleri ve Yetmiş Muharririn Yazıları? adlı ilk cildini 1938'de (720 sayfa), ikinci cildini 1939'da kaleme aldığı (322) sayfalık eserde, M. Fahreddin Efendi ile Mehmet Akif arasındaki bazı hatıraları anlatır. İsteyip dileyen bu kitaplara bakabilir.

?Memlekette hiçbir derdimiz, gamımız, üzüntümüz, problemimiz, hastalığımız, kederimiz kalmadı, huzurdan, refahtan, mutluluktan, keyiften bunaldığımız için, ?Nasıl bir şey yapsak da ortalık karışsa? diye öyle bir mesele ele alındı ki, aklı erene aşk olsun.

Türk Edebiyatı Dergisi, yayınlandığı günden bugüne, toplumun hemen her kesimi tarafından dikkatle ve sevilerek takip edilen bir dergidir. Yaklaşık 25 yıldır ben de takip eder ve istifade ederim. Elime geçtiği zaman da tanıtmaya çalışırım.

Neyse meselenin özüne döneyim. Konuyu D. Mehmet Doğan, Mustafa Armağan ve Mehmet Akif ve Eşref Edip ile çok yakından ilgilenen Fahrettin Gün ile konuştum. Her üç isim de kesinlikle Mehmet Akif"in Abdülhamid"in?hal? fetvasını yazmadığını ve yazmasının da imkansız olduğunu söylediler.

Tahtan indiren fetvayı Ersoy mu yazdı?

Dr. Mertoğlu, Akif`in hangi müstearları kullandığını şairin yakın çevresinin şahitliğiyle veriyor: "Mecmuanın sahibi Eşref Edib Fergan, Akif`in "Sa`di", Hasan Basri Çantay da "La edri" müstearlarını kullandığını söyler. Bunun dışında sermuharriri olması nedeniyle mecmuada isimsiz ya da mecmua adına yazılan bazı yazıların Akif`e ait olması da mümkündür. Bununla birlikte Eşref Edib, Akif`in vefatından sonra yayımladığı biyografide Mehmed Fahreddin`i müstakil bir şahsiyet olarak tanıtır. Akif`in böyle bir müstearı kullandığı kabul edilecek olursa, yakın çevresindekiler tarafından onun vefatından sonra yazılan Akif biyografilerinde diğerleri zikredilirken bu müsteara neden temas edilmediğini sormak gerekir."

Yayın kurulunda bulunanlar böyle bir iddianın gündeme gelmesiyle derginin reklamının yapılacağını düşünmüşlerse ki, sanmıyorum ama dışarıdan öyle gözüküyor. Eğer öyleyse başardılar, işte gündeme geldiler. Ama Beşir Ayvazoğlu"nun engel olması gerekirdi. Beşir Bey"i tanıyan dostları da hep böyle söylüyor.

Dr. Mertoğlu Nuri Sağlam`ın Abdülhamid`in hal fetvasını Akif yazdı iddisasını sağlam bir esastan yoksun olduğunu belirtip sözlerini şöyle bitiriyor: "Söz konusu söyleşide künyesi verilmeksizin atıfta bulunulan yazıda Mehmed Fahreddin yılını belirtmeksizin 4 Nisan günü Edirne`deki Meclis-i İdare salonunda Abdülhamid`e yönelik dile getirdiği tepkisinden ve kendisin kaleme aldığı ve birçok gazetede yayımlanan bir beyannameden söz ettikten sonra yine Edirne`den Abdülhamid`in hal`i için çekilen bir telgrafın bizzat kendisi tarafından kaleme alındığını söylemektedir ("Söyle ey Edirne`nin belediye dairesi! Abdülhamid-i azlemin hal` u ıskatı için çekilen telgrafname-i umumiyi gözlerimi rü`yetten beri edecek tufan-ı sirişkimle nasıl yazdığımı...". Görüldüğü gibi bu yazıda sadece Edirne`den çekilen umumi bir telgraftan söz edilmekte ve bu yazının Abdülhamid`in hal` fetvası ile uzaktan yakından bir alakası bulunmamaktadır."

Abdülhamid`in hal fetvasını Akif yazmadı.29-11-2009 13:03

Nasıl oldu, niye yaptılar, neden böyle bir şeye kalkıştılar bilmiyorum ama son sayısında Abdülhamid"in?hal? fetvasını, Mehmet Akif"in yazdığı iddiasını gündeme getirdiler. Akif"i ve Abdülhamid"i çok iyi tanıyan biri olarak derginin genel sorumlusu Beşir Ayvazoğlu nasıl geçit verdi akıl erdiremedim.

II. Abdülhamid'i tahttan indiren o meşhur fetva metninin Türk Edebiyatı Dergisi"nde yer alan bir ropörtaj, islamcı çevrelerin ünlü yazarlarını birbirine düşürdü. Türk Edebiyatı Dergisi"nde yer alan bir röportaj İslami çevreleri birbirine düşürdü...

Türk Edebiyatı Dergisi"nde yer alan bir röportaj şaşırttı

Mehmet Akif`le Mehmed Fahreddin`in yazılarında üslüp farklılıkları bulunuyor. Dr. Mertoğlu`na göre iki yazının da aynı kişinin kaleminden çıkmış olması düşünülemez: "Mehmed Fahreddin`in yazıları bilhassa batıcı ve ırkçı kesimlere yönelik yoğun polemikler içermektedir. Akif ise kendisini gizleyerek müstear bir isimle polemik yapacak karakterde değildir. "Sözüm odun gibi olsun; hakikat olsun tek!" görüşünü savunan ve diyeceğini devrin en kudretli adamlarından Talat Paşa`ya açıkça söylemekten çekinmeyen Akif`in, polemiğe girdiği yerlerde müstear bir ismin arkasına saklanacağını düşünmek onu yeterince tanımamak anlamına gelir. Kaldı ki Mehmed Fahreddin adı sadece mecmuada değil, başka ortamlarda da karşımıza çıkar. Bütün bu nedenlerden dolayı Mehmed Fahreddin`in Akif`in müstearı olduğunu ileri sürmek temelsiz bir iddia olarak kalmaktadır."

2009 başlarında Sırat - ı Müstakim Mecmuası`nı açıklamalı fihrist ve dizin`le yayınlayan Dr. Mertoğlu ilginç bir noktaya da dikkat çekiyor: "Mehmed Fahreddin aynı zamanda şiirleri de olan bir yazardır; hatta bir şiir yayınlamış ve bu şiirini "hemderd ü hemvicdanım" dediği Akif`e ithaf etmiştir. İkisinin aynı şahıs olduğu düşünülecek olursa bu durum, Akif`in kendi şiirini kendisine ithaf etmesi gibi bir garabeti gerektirecektir."

?Hamdi ve Asım Efendiler, fani hayatı terk etmişlerdir. Küçük Hamdi Tefsir sahibi meşhur allame, Nasuh Efendi Zade Mustafa Asım Efendi de benim hocamdır. Bir gün Rasathane Müdürü merhum Fatin Efendi ile konuşurken ben ikisini de tenkit ederek dedim ki:

Mehmed Fahreddin, Mehmet Akif değil

"II. Abdülhamid'i tahttan indiren o meşhur fetva metninin yazarı Mehmed Akif'tir. Ancak metnin altındaki imza tabiki Şeyhülislam Ziyaeddin Efendi'ye ait olacak. Değil mi? İsterseniz evvela sözü kendisine Akif merhuma bırakalım. Ne diyeceksek sonra diyelim. Merhum Akif yine batıcılarla çarpıştığı bir başka yazısında bakınız neler söylüyor. Metni yine sadeleştirerek nakledelim: ?Söyle ey Edirne'nin Belediye Dairesi! O en büyük zalim Abdülhamid'in tahttan indirilmesi için çekilen genel telgrafı, gözlerimi adeta kör eden o gözyaşı tufanımla nasıl yazdığımı, salonda dünyayı unutacak kadar kendimden geçerek nasıl yarım saatten fazla okuduğumu, ateşler, alevler püsküren bu ilhamlı konuşmamla muhalif gözleri bile nasıl ikna ederek susturduğumu, belgeyi imza ettirmeye nasıl muvaffak olduğumu ve bu Allah'ın en büyük yardımına, Nedimlerin , Faiklerin nasıl hayretlere düştüklerini Alllah için söyle!?

Meselenin özüne gelince; Fetva Emini Nuri Efendi, Abdülhamid'in?hal? fetvasını yazmayı kabul etmez. Bunun üzerine söz konusu fetva, ?Küçük Hamdi Efendi? ismiyle maruf olan meşhur müfessir Elmalılı M. Hamdi Yazır tarafından kaleme alınır. Üstad M. Raif Ogan, zikri geçen fetvaya dair bir anısını şöyle anlatır:

Ancak Araştırmacı Dr. M. Suat Mertoğlu`nun bu iddialarına ciddi itirazları var. Mertoğlu`na göre Mehmet Fahreddin imzasının Akif`e ait olduğu iddiası eleştiriye açık: "Sayın Sağlam adı geçen mecmuada Mehmed Fahreddin imzası ile yayınlanan yazılarda, yazarın kendisinden Arnavut olarak söz etmesini ve bunların aynı zamanda Akif`in meşrebine uygun yazılar olmasını söz konusu yazıların Akif`e ait olduğuna delil sayıyor." Bu veriler Mehmed Fahreddin müstearının Akif olduğunu göstermez.