Türkiye gibi seçilmiş otoriterlikle yönetilen rejimlerin özelliği şu: Seçimden kaynaklanan meşruiyet ile baskı birlikte yürüyor. Baskı yolu ile muhalefet sindiriliyor, toplum ve devlet mekanizması denetim altına alınıyor. Bu yoldan iktidarın ideolojisinin topluma egemen olmasına, toplumun tüm katlarında içselleştirilmesine çalışılıyor. Bu tür yönetimlerin demokrasi tohumlarını taşıdığı, dolayısıyla demokrasiye geçiş için bir ara rejim olduğunu düşünmek yanıltıcı olur. Günümüzde sıkça görülen bu rejimler demokrasiye bir alternatif oluşturuyor. Geçici değil, kalıcı bir nitelik taşıyor.

Ancak günümüzün otoriter demokrasilerini yöneten liderler gibi Bismarck da otoriter rejimlerin halkın ekonomik durumunu iyileştirerek meşruiyet kazanabileceğini biliyordu. Bu amaçla bir dizi sosyal güvenlik yasası çıkardı.

Tek karar verici

Bismarck?ın otoriter yönetiminin, Alman toplumunun üzerindeki olumsuz etkileri uzun vadede daha iyi görülüyor. Otoriter yönetim Almanya?nın siyasal gelişmesini geciktirdi. Bismarck?ın yarattığı korku ve itaate dayanan toplum, Bismarck?tan sonra da sürdü. Max Weber?e göre, ?Bismarck siyasal eğitimden yoksun bir toplum bıraktı. Böyle bir toplum, her zaman baştaki büyük liderin kendileri için siyaset yapmasını bekledi. Kendisi için kararlaştırılan her şeye kaderci bir anlayışla boyun eğdi.?

Alman birliğinin kurucusu Otto von Bismarck hakkında çok kitap yazıldı. Yazılanların çoğu Bismarck?ı büyük bir devlet adamı olarak gösterir. Prof. Jonathan Steinberg?in bu yıl piyasaya çıkan?Bismarck: Bir Yaşam? adlı kitabı ise onu başka bir ışığın altında inceliyor. Onun otoriter yanını ortaya koyuyor. Kitapla ilgili olarak Foreign Affairs dergisinin son sayısında bir yazı yayımlandı. Yazıda, Rusya?da Vladimir Putin, Venezüela?da Hugo Chavez, Macaristan?da Viktor Orban, Türkiye?de Recep Tayyip Erdoğan gibi günümüzün otoriter demokrasilerini yöneten liderler bakımından Bismarck?ın biyografisini okumanın ve doğru dersler çıkarmanın önemine işaret ediliyor. Viktor Orban ve Recep Tayyip Erdoğan?dan?uygulamalarıyla ülkelerinde demokrasiyi gerileten? ve?siyasal rakiplerinin önüne adil olmayan engeller koyan? liderler olarak söz ediliyor.

Günümüzdeki otoriter demokrasiler gibi, Bismarck demokrasinin biçimsel koşullarını muhafaza etti. Seçimler yapıldı, halkın seçtiği bir meclis oluşturuldu, muhalefet mecliste temsil edildi. Ancak demokrasinin özünü oluşturan temel hak ve özgürlükler, hukuk devleti gibi kavramların Bismarck Almanyası?nda yeri yoktu. Bismarck?a göre?güç adaletten önce gelir?di.

RIZA TÜRMEN: CHP İzmir milletvekili

Bismarck 1862?den 1890?a dek 28 yıl iktidarda kaldı. 1871?e dek Prusya Başbakan?ı ve Dışişleri Bakanı, 1871?de Alman birliğinin kurulmasından sonra Almanya Şansölyesi olarak görev yaptı. Bu süre içinde otoriter, özgürlüklere yer vermeyen, siyasal rakiplerine yaşam hakkı tanımayan bir yönetim biçimi benimsedi. Ancak bu dönemde Almanya, Avrupa?nın en büyük ekonomik ve askeri gücü oldu. Bismarck demokrasiye hiçbir zaman fazla saygı duymadı. 1862?de Parlemento?da yaptığı ilk konuşmada şöyle der: ?Günümüzün önemli sorunları konuşmalarla ve çoğunluğun kararlarıyla değil, kan ve demirle çözümlenecektir.? İngiltere Başbakanı Disraeli, Bismarck?la ilgili olarak şu tanıyı koyar: ?Tam bir despot. En aşağıdan en yukarıya dek her Prusyalı ve tüm yabancı diplomatlar kaşını çatınca karşısında titriyorlar.?

Korku ve itaat

Türkiye?deki rejimin gerçek bir demokrasiden çok?seçilmiş otoriterlik? denen bir çeşit otoriter rejim olduğu noktasında yabancı gözlemciler birleşiyor. En son 1 Kasım tarihli Le Monde gazetesindeki?Erdoğan, Türkiye?deki yeni düzenin adamı? başlıklı yazıda da bu görüşe yer veriliyor.

Bismarck ve günümüz Türkiyesi

Bismarck Almanyası ile günümüz Türkiyesi arasında birçok benzerlik bulunabilir. Ama en önemli ortak özellik, her iki rejimin de suskun, itaatkar toplumlar yaratmaları. Türkiye?de toplumun suskunluğu, olaylar karşısındaki tepkisizliği, kısmen biat kültüründen, kısmen korkudan, kısmen de rant ekonomisinin yarattığı müşteri ilişkisinden kaynaklanıyor. Ancak böyle bir toplum oluşturulmasının çok daha tehlikeli maceralara yol açabileceğini Nazi Almanyası örneği gösteriyor.

Türkiye?de yaşıyorsanız, Türkiye?deki rejimin niteliğini anlamak için yabancı gözlemcilere ihtiyacınız kalmaz. Yargının siyasal iktidarın uzantısına dönüştürüldüğü, insanların hukuka aykırı bir biçimde yıllarca, bazen ölene dek cezaevinde tutuldukları, gazetecilerin yazdıkları kitaplar nedeniyle tutuklandıkları, muhalif aydınların susturulduğu, yandaş olmayan basının sindirilerek, Le Monde?un deyimiyle?bir otosansür rejimi?ne sokulduğu, hükümeti protesto edenlerin coplanarak cezaevine konduğu, telefonların dinlenerek özel yaşama ait konuşmalara iddianamelerde yer verildiği, iktidardan bağımsız hiçbir kuruma izin verilmediği, bilimsel özerklik kavramının bile tanınmadığı, devlet kadrolarının yandaşlarla doldurulduğu, devletin partileştiği bir Türkiye?de yaşıyoruz. Seçilmiş otoriter rejimin her gün yeni bir uygulamasına tanık oluyoruz. Sadece son birkaç gün içinde olup bitenlere bakmak bile Türkiye?deki rejimin niteliğini anlamak için yeterli. Prof. Büşra Ersanlı ile Ragıp Zarakolu terör örgütüne üyelik suçundan tutuklandı. Van?da ölmemeye çalışan depremzedeler Vali?yi protesto ettikleri için coplandı. Bir muhalefet milletvekili, Meclis kürsüsünden kaba kuvvet kullanılarak indirildi. Türkiye Bilimler Akademisi üyeleri kurumun özerkliğine son verildiği için istifa ettiler.

Kitabın yazari Steinberg şu sonuca varır: Böyle bir toplum yapısı içinde, Bismarck?ın mirasını Hindenburg devraldı. O da bu mirası Adolf Hitler?e devretti. Steinberg, Bismarck?ın yarattığı duyarsız, itaatçi, korku toplumunun Bismarck?tan Hitler?e uzanan yatay bir çizgi oluşturduğunu ileri sürüyor.

Ancak Türkiye?nin önünde seçilmiş otoriterlikten demokrasiye geçiş için bir fırsat var: Yeni anayasa. Yeni anayasanın kamuoyunda büyük beklentilere yol açması, sadece 1982 Anayasası?nın kusurları nedeniyle değil, aynı zamanda mevcut rejimin Türk insanının demokratik beklentilerini karşılayamamasından kaynaklanıyor. Ancak, yeni anayasanın Türkiye?de demokratik bir rejime geçişi gerçekleştirmesi için en önemli koşul, siyasal iktidarın elindeki güç yoğunlaşmasından vazgeçmesi ve güç paylaşımını sağlayacak yapısal değişiklikleri kabul etmesi. Türkiye gibi kutuplaşmış toplumlarda siyasal gücün tek bir adamın elinde toplanması yerine gücü paylaşacak yapıların kurulması, demokrasinin ve demokrasi için gerekli uzlaşının en temel koşulu.

Bismarck Almanyası?nda uluslararası ilişkilerden vergi konulmasına kadar her karar, tek kişi tarafından alındı. Muhalefete izin vermeyen, kendisiyle aynı görüşün paylaşılmamasını sadakatsizlik olarak gören bir yönetim anlayışına sahipti. Kendisine yapılanları unutmayıp zamanı gelince mutlaka intikamını alırdı. Kurduğu baskı rejimiyle çoğunluğa sahip olamadığı bir Parlemento?dan istediği yasaları geçirmeyi başardı. Bismarck?ın düşmanları Katolik Kilisesi, liberaller, sosyalistler ve Yahudilerdi. Bunların üzerinde amansız bir baskı kurdu. Almanya?da antisemitizm Bismarck döneminde su yüzüne çıktı.