İnönü?nün bundan beklediği yararları şöyle tahmin edebiliriz:

Ama hiçbir zaman dış politikada taviz vermedik... Bugün bir Kıbrıs varsa bu Demokrat Parti'nin sayesindedir.. Dış Politikada ayrılığın girmesi 1960 yılında yapılan 27 Mayıs darbesiyledir.. Darbeyi yaptıran yabancı güçler Türk Milli dış politikasına içeriden tefrika sokmuşlardır... Ben bu tarihi Türkiye Cumhuriyeti devletinin sonu olarak alıyorum... Şimdi mi, şimdi arada yaşıyoruz ve birbirimizi pataklamaktan başka bir iş yapmıyoruz.

Türkiye?nin Batıya yakınlaşması ile birlikte Truman Doktrini, Avrupa Konseyi üyeliği ve kısa bir süre sonra da NATO?ya girerek güvenliğini sağladı. SSCB de Stalin?in ölümü ardından Türkiye?ye bir nota vererek taleplerinden vazgeçtiğini ve yeniden bir dostluk antlaşması yapmaya hazır olduğunu bildirdi (1953). Türkiye?de sola ve komünizme karşı olan hava 60?lara kadar sürdü. Solcular ve komünistler 1960?tan sonra rahatlarken, Demokrat Parti döneminde biraz rahatlayan dindarlar, sağ iktidarlara yapılan darbelerden sonra da çok sıkıntı çekti. Hep mağdur olan taraf olmayı sürdürdü. Bu mağduriyet birçok alanda halen devam ediyor.

DEMOKRAT PARTİ, 1946 SEÇİMLERİNDE GİRDİĞİ MECLİS'TE CHP'YE KARŞI SERT BİR MUHALEFET YÜRÜTTÜ. İNÖNÜ, DP'NİN MUHALEFETİ KARŞISINDA BAZI OLUMLU ADIMLAR ATTI.

Siyaset tarihiyle uğraşan bazı düşünürler Demokrat Partinin kuruluşunu doğrudan Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu?na olan muhalefete bağlarlar. DP?nin sadece bundan kaynaklandığını öne sürmek abartılı olur ama, DP?nin kuruluş ve yaygınlaşma aşamasında bunun önemli bir payı olduğu da inkar edilemez bir gerçektir.

İnönü ve Bayar arasında geçen konuşmaların şu minval üzerine olduğu rivayet edilir.

1946?da yeni partilerin kurulmasına izin verilince gençlik de örgütlenmeye kurulan partilere katılmaya başlamıştır. Bu yıllarda bıyıkları yeni terleyen bir genç olan rahmetli Sadık Serbest, 2002?de yaptığımız görüşmede 1946 Temmuz?undaki seçimlerde verdikleri demokrasi mücadelesine örnek verirken, ?Hastaları ve yaşlıları oy kullanmaları için sırtımızda taşıdık. Jandarma oy sandıklarının başında bekliyordu. O zaman açık oy veriliyordu. DP?ye oyunu verenleri tehdit ediyorlardı? diye özetlemişti. Yani bu dönemde gençlik büyük cesaret göstererek hakim güce karşı politik bir mücadele verdi. Bu mücadele 1950?de iktidarı değiştiren yani Beyaz İhtilal?i gerçekleştiren mücadeledir. Günümüzde Ortadoğu ülkelerinde gençlerin dikta yönetimlerine karşı yürüttüğü isyan hareketini bizim gençlik meşru zeminde vermiştir. Burada merhum Sadık Serbest o devrin canlı bir şahidi olarak yaşadıklarını büyük bir heyecanla anlatmıştı.

Bir dönüm noktası olarak dörtlü takrir

İnönü: Terakkiperver?de olduğu gibi?dini inanışlara riayetkarız ? diye bir madde var mı?

?ÇİFTÇİYİ Topraklandırma Kanunu? Türkiye?nin çok partili sisteme geçmesinde çok önemli bir yere sahiptir. Cumhurbaşkanı İnönü 19 Mayıs 1945 Gençlik ve Spor Bayramı mesajında?halk idaresinin? geliştirileceğini söylüyordu. Zaten savaşın sonu ile Avrupa?da ortaya çıkan demokrasi ortamında başka bir seçeneği bulunmayan CHP içindeki bazı memnun olmayan kitleler, kıpırdanmaya başlamışlardı.

Milli Şef?ten baskın seçim

Hastalar, oy kullanmaları için sırtlarda taşındı

DEMOKRAT PARTİNİN MUHALEFET YILLARI 16.05.2011

San Francisco Konferansından yaklaşık 1,5 ay sonra CHP?nin dört milletvekili 7 Haziran 1945?te Meclis Grubu Başkanlığı?na?Dörtlü Takrir? olarak tarihe geçen bir talep listesi sundular. Önergede özetle şöyle deniyordu: ?Anayasamızda zaten var olan demokratik ruh, siyasi hayatımızda ve partimizin teşkilatında yoktur. Artık bu ruhu hayata geçirmeliyiz.?

Bayar: Yok...

Genel seçimler muhalefet ve iktidar arasındaki itiş kakış içinde 21 Temmuz 1946?da yapıldı. DP 16 ilde seçime katılamamış, 465 yerine ancak 273 aday gösterebilmişti. Bundan daha da kötüsü demokrasinin ruhuna aykırı olarak bu seçimlerde, ?Oylar açık, sayım ise gizliydi!? Bu seçim tam anlamıyla şaibeli bir seçimdi. Nispi temsil değil, çoğunluk sistemi uygulanmıştı. Kaymakamlar, valiler halka DP?ye oy vermemeleri için baskı yapmıştı. DP?ye oy verenlerin çok olduğu yerlerde sandıklar çalınmıştı. İşte bunlardan ötürü, CHP?nin 395 milletvekiline karşı DP ancak 66 milletvekili kazanabilmişti.

İnönü: Ziyanı yok. Köy Enstitüleriyle, ilkokul seferberliğiyle uğraşacak mısınız?

Bayar: Hayır Paşam; laikliğin dinsizlik olmadığı var...

21 Temmuz 1946?da yapılan seçim tek dereceliydi, ama yargı denetimi yoktu. Seçimlerdeki hilelere DP büyük tepki gösterdi ve toplumu ve ayrıca basını yanında buldu. Bunun üzerine iktidar basın kanununda değişikliğe gitmeye karar verdi. İktidarın basın üzerindeki baskısı daha da arttı. Bu yüzden CHP ile DP?nin ilişkileri kavgalıydı. Tabii bu durumun TBMM?de iki partinin ilişkilerine de yansıması kaçınılmazdı.

n CHP?den ayrılacak kişilerin kuracağı partinin Atatürk Devrimi?ne karşı olması tehlikesi bulunmayacaktı.

Başbakan Recep Peker ayrıldı, yerine Hasan Saka getirildi. DP içerisinde bu yumuşama ve iktidarla düzeltilen ilişkiler tepki çekti ve bunun güdümlü demokrasi olduğunu öne süren bir grup partiden ayrıldı. Bu grup 20 Temmuz 1948?de Millet Partisi?ni kuran gruptur.. Böylece 12 Temmuz Beyannamesi ile hem CHP hem de DP sertlik yanlısı gruplardan kurtulmuş bulunuyordu. DP, 17 Ekim 1948?de ara seçimlere, seçime güven duymadığı için MP ile birlikte katılmadı. 16 Ekim 1949 ara seçimlerinde de bu tavrını sürdürdü. DP ikinci büyük kurultayını 20 Haziran 1949?da yaptı. Seçimlerde milletvekili adaylarının yüzde 80?inin teşkilatlar tarafından belirlenmesi kabul edildi. CHP, 16 Şubat 1950?de seçimlerde?gizli oy, açık tasnif ve yargı denetimini? kabul etti. Yargıtay ve Danıştay üyelerinden oluşan bir Yüksek Seçim Kurulu?nu öngören seçim yasası kabul edildi. DP bu kanuna çok çabalamasına rağmen nispi temsil ilkesini koyduramadı. 1950 seçimlerine kadar geçen süreç son derece sancılı geçti. Meclis?teki küçük DP Grubu, yaptığı muhalefetle CHP?yi hırpalamaya başlamıştı. Taraflar birbirlerini suçlayıp duruyordu. DP?nin yaptığı demokrasi mücadelesi, CHP?yi demokratlaştırıyordu. Adayların sadece parti merkezince değil, yüzde 70 oranında yerel teşkilatlarca belirlenmesine karar verilmişti. Valiler artık aynı zamanda parti il başkanı olamayacaktı. Partiler sandık başlarında temsilci bulundurabileceklerdi. Bunlar hep muhalefetin talepleriydi. Ancak nispi temsil yerine çoğunluk sistemine devam ediliyordu ve bu sistem CHP?ye pahalıya mal oldu. Yani CHP kendi kazdığı kuyuya düştü. Bu şartlar altında Türkiye, 14 Mayıs 1950 seçimlerine gitti.

Bu konuşmalar üzerine 7 Ocak 1946?da DP?nin kuruluşuna izin verildi. Bu arada başka muhalefet partileri de kuruldu. Ancak kurucu kadronun CHP içinden çıkan tecrübeli isimler olması muhalefet arasında DP?yi öne çıkardı. 1946?da CHP?nin solundaki 3 partinin kapatılması, bu partinin, solunda mutlak bir boşluk istediğini gösteriyordu. 1946?da Mart ayında Sosyal Demokrat Partisi, Aralık?ta Türkiye Sosyalist Partisi ve Türkiye Sosyalist Emekçi ve Köylü Partisi kapatıldı. Bu dönemin Başbakanı Recep Peker?in Köy Enstitülerini?daha milli? kılmaktan söz etmesi, sol karşıtı havanın CHP?yi bile sardığının işaretidir. Hatta bu dönemde Ankara Valisi Nevzat Tandoğan?ın komünizm isteyen ve bu amaçla gösteri yapan gençlere: ?Bu memlekete komünizm getirilecekse onu da biz getiririz? dediği rivayet edilir.

Yerine Hasan Saka Hükümeti kuruldu (9 Eylül 1947). Tam bu sırada Demokrat Parti içinde parçalanma oldu. CHP içindeki sertlik uzlaşma yanlıları kavgası DP içinde de, hem de daha şiddetli olarak cereyan etmekteydi. Sertlik yanlıları DP Grubuna egemendiler ve parti yönetimini yumuşaklıkla suçluyorlardı. Aradaki gerginlik ileri bir noktaya varınca Mart 1948?de bir kısım milletvekilinin ve yandaşlarının parti üyeliğine son verildi.

DP ne denli sert muhalefet yaparsa Recep Peker de aynı sertlik ve hırçınlıkla karşılık veriyordu. Meclisi terk etme tehdidini hükümet?komünist taktiği? diye niteliyordu. İnönü bu durumun çok partililik için iyi şeyler vaat etmediğini görüyordu. İnönü, hakem rolünü üstlenerek Bayar?ı ve Peker?i bir kaç kez dinledikten sonra, iki tarafı uzlaştırmaya çalışan 12 Temmuz Beyannamesi?ni yayımladı. Bu, ilişkileri hayli yumuşattı. Fakat Peker hırçınlık yanlısıydı. Yani çok partililiği sindirememişti. Onun için de İnönü, CHP içinde Peker?e karşı bir hareket başlattı. Milletvekili Nihat Erim?in başını çektiği bir grup genç milletvekili, CHP grubunda Peker?e karşı oy kullandılar (35?ler hareketi). Peker, yandaşlarıyla birlikte bir kaç gün İnönü ile mücadeleye girecekmiş gibi davrandı. Fakat sonra istifa etti.

DP 20 Haziran 1949?da İkinci Büyük Kongresini yaptı. Millet Partisi?nin danışıklı muhalefet suçlamasının baskısı altında olan DP, bu kongrede Milli Teminat Andı diye bir bildirge ortaya çıkarttı. Buna göre, oylara tecavüz edilirse, ?yani seçim hilesi yapılırsa?, halk meşru savunma durumunda kalacaktır. Meşru savunma yasal yollardan yapılacaktır, ama hile yapan yönetim de ulusun husumetiyle karşılaşacaktır. Bu husumet sözcüğünden hareketle CHP, bildirgeye Milli Husumet Andı adını taktı. Her halde bu baskının da katkısıyla hükümet, Şubat 1950?de TBMM?ye yeni bir seçim yasası tasarısı getirdi. Tasarı ilk kez yargı denetimini de getiriyordu. Sonunda yasa DP?nin oyları da eklenerek kabul edildi. Tek sakıncası, nispi temsil yerine çoğunluk sistemini kabul etmesiydi. CHP bu sistemin kendi lehine olacağını düşünüyordu. Ancak DP?nin işine yaradı. Bu sistem 50?li yıllarda, yapılan 3 seçimde CHP aleyhinde işleyecekti.

Bayar: Hayır...

n Parti içindeki muhaliflerden kurtulacaktı.

YARIN: MİLLETİN ZAFERİ: BEYAZ İHTİLAL

DP, MUHALEFETTE İKTİDARA HAZIRLANDI

Bozuk olan ekonomide dış ödeme dengesinin bozulması sonucu 7 Eylül 1946?da Türk Lirası?nın değeri düşürüldü. Bu olay DP?ye daha çok prim kazandırdı ve iktidarın güç yitirmesine sebep oldu. 1947 bütçe görüşmeleri sırasında Başbakan Recep Peker ile DP?liler arasında sert tartışmalar yaşandı. DP, TBMM?yi terk etti. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü?nün araya girmesi ile sorun kısmen aşıldı. 7 Ocak 1947?de DP ilk kurultayını yaptı. Bu toplantıda özgürlük ve demokrasi arzuları bir defa daha vurgulanırken bunları içeren Hürriyet Misakı kabul edildi. Bunun üzerine iktidar tarafından DP?ye sert hücumlar başladı. Haziran ayında Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile Demokrat Parti Genel Başkanı Celal Bayar arasında bir dizi görüşmeler yapıldı ve sonunda İnönü 12 Temmuz 1947?de?12 Temmuz Beyannamesi?ni yayınladı. Beyannamede İnönü, siyasal partilerin Türk demokrasisinin vazgeçilmez unsurları olduğunu vurguladı.

O sırada Türkiye?de toprak reformuna imkan verebilecek bir yasa tasarısı TBMM?ye sunulmuştu. Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu adı altında Meclis gündemine getirilen bu kanun İnönü ve Tarım Bakanı Şevket Raşit Hatiboğlu?nun girişimiyle hazırlanmıştı. Bu kanunun 17. maddesine göre, topraksız ya da az topraklı çiftçiyi topraklandırmak için devlet, büyük toprak sahiplerinin topraklarını kamulaştırabilecekti. Kamulaştırma, gerekirse toprak sahibinde yalnızca 50 dönüm bırakacak kadar kapsamlı olabilecekti. Kamulaştırma bedelleri de gerçek değere göre değil, arazi vergisine matrah olarak beyan edilen değerden ödenecekti (md. 21). Bu hüküm toprak sahibi olan milletvekillerini çok rahatsız etti. Aydın?ın büyük toprak sahiplerinden aynı zamanda milletvekili olan Adnan Menderes, yasa görüşülürken ağır eleştiriler getiren milletvekillerinin başında geliyordu. Fakat İnönü bu konuda çok ısrarlıydı. Birinci Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa?nın ölümünden hemen önceki bir kaç Meclis açış konuşmasında topraksız çiftçiyi topraklandırmak ihtiyacına değinmişti. Fakat bu konuda somut bir adım atılmamıştı ya da atılamamıştı. Şimdi İnönü bu düşünceyi benimsemiş bulunuyordu. İnönü bu girişimiyle belki işin toplumsal yararları yanında, çok partili ortamda köylünün siyasal desteğini elde edebileceğini de umuyordu. Böyle bir düşüncesi var idiyse, yanılıyordu. Taşraya toprak sahipleri hakimdi. Kanun 11 Haziran 1945?te TBMM tarafından kabul edildiği halde, onun mimarı olan Hatiboğlu bundan sonraki hükümetlerde bakan olmadığı gibi, 1948?de kurulan İkinci Hasan Saka hükümetinde Tarım Bakanlığı, Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu?nun hasmı olan Adana?nın büyük toprak sahibi Cavit Oral?a verildi. Söz konusu 17. madde hiç uygulanmadı. Yalnız bir bölüm hazine toprakları çiftçilere dağıtıldı.

Bunlar önce Mecliste Müstakil Demokratlar Grubunu oluşturdular, sonra da 20 Temmuz 1948?de Millet Partisi kuruldu. Kurucuları arasında Mareşal Fevzi Çakmak, Hikmet Bayur, Kenan Öner, Osman Bölükbaşı, Sadık Aldoğan vardı. Çakmak genel başkan oldu. MP, DP?yi danışıklı bir muhalefet gütmekle suçluyordu. Fakat DP?nin bu biçimde bölünmesi, 1950 seçimlerinin de göstereceği gibi, tabana fazla yansımadı. Yine de 1950?ye gelinceye kadar DP?nin milletvekili sayısı yarıya inmişti. Bu arada Başbakan Şemsettin Günaltay Hükümeti kuruldu ve ülkeyi bu hükümet 1950 seçimlerine taşıdı.

TBMM içinde muhalefet 1945 bütçe görüşmelerinde su yüzüne çıkmıştı. Atatürk?ün son başbakanı Celal Bayar, Adnan Menderes, Feridun Fikri Düşünsel, Yusuf Hikmet Bayur, Emin Sazak bütçeye?red oyu? verdiler.

İlginç bir konuşma... Peki biz ne yaptık; iktidara gelir gelemz hemen milli değerlerimizle devleti barıştırdık... Köy enstitülerini kapattık.. Bu ikisinde çok iyi yaptık... :)))

n Böylece çok partili sisteme geçilmiş olacaktı.

İnönü daha önce sözünü ettiğimiz Dörtlü Takriri 12 Haziran?da Grupta reddettirdi. Onun isteği, CHP içindeki muhalefetin CHP?den ayrılarak ayrı bir parti kurmalarıydı.

Dörtlü Takrir?in reddedilmesi üzerine Menderes ve Köprülü o günkü Vatan Gazetesi?nde CHP iktidarına karşı o zamana kadar örneğine rastlanmayan sertlikte yazılar yazmaya başladılar. Sonuç olarak Menderes, Koraltan ve Köprülü partiden ihraç edildiler (Eylül 1945). Bayar?ın bu arkadaşlarına olan desteğini göstermek üzere seçtiği davranış, henüz parti kurma konusunda ikna olmadığını gösterir. CHP?den değil, milletvekilliğinden istifa etti (28 Eylül 1945). Bu, kendisini yüksek bir maaştan mahrum bırakan bir davranıştı. Fakat İnönü ısrarını sürdürüyordu. 1 Kasım 1945?te TBMM?yi açış nutkunda açıkça, ülkenin bir muhalefet partisine olan ihtiyacını dile getirdi. Halbuki Temmuz başında Ankaralı Müteahhit Nuri Demirağ tarafından kurulmuş bulunan Milli Kalkınma Partisi vardı. Fakat Demirağ tutucu bir kişi olduğundan, İnönü o partiyi görmezlikten geliyordu. Artık Bayar?ın da aklı yatmaya başlamıştı. 1 Aralık?ta parti kuracaklarını açıkladı. 3 Aralık?ta CHP?den istifa etti. Ertesi gün İnönü?nün Çankaya?daki yemek davetine gitti ve görüştüler. İnönü tarafından Çankaya Köşkü?ne çağrılan Celal Bayar, cumhurbaşkanından gerekli desteği aldıktan sonra dört arkadaş ile birlikte 7 Ocak 1946?da Demokrat Parti?yi kurdu. Bayar, partinin programını kamuoyuna açıklamadan önce Cumhurbaşkanı İnönü?ye sunarak onayını aldı. İnönü ve Bayar arasında geçen konuşmaların şu minval üzerine olduğu rivayet edilir.

BU BAŞLIKTA DEMOKRAT PARTİ'NİN DOĞUŞUNU ANLATACAĞIZ... TÜRKİYE'YE DAİR BİLGİ EDİNMEK İSTEYENLER BAŞLIĞI TAKİP EDEBİLİRLER.

15.05.2011

İnönü: O halde tamam.

MUHALEFETİN DOĞUŞU VE DP

MİLLİ Şef İnönü CHP?yi baskın bir seçimle iktidara taşımak hesabıyla seçimleri erkene çekti. Yani İnönü muhalefetin teşkilatlanmasına fırsat vermeden iktidarını uzatmanın hesabını yapıyordu. Demokrat Parti?nin kurucusu ve ilk Genel Başkanı Celal Bayar, Demokrat Parti programını iki esas etrafında şekillendirmişti: Liberalizm ve Demokrasi. CHP?nin ekonomi politikası olan devletçiliğin aksadığı yönler vurgulanarak CHP?ye karşı çıkılmaktaydı. Demokrat Parti üzerinde daha önceki acı tecrübelerin meydana getirdiği ilk şüpheler dağıldığında büyük kitlelerin DP?yi desteklediği görüldü. Bunu şüphesiz iktidardaki CHP de görmekteydi. Meclis tek dereceli seçim kanununu ve 21 Temmuz 1946?da seçimlerin yapılmasını kabul ederek dağıldı. DP başta seçime katılıp katılmama konusunda kararsız kalsa bile katılmaya karar verdi. Hiçbir demokraside uygulanmayan?açık oy ve gizli tasnif? sistemi ile yapılan 21 Temmuz 1946 seçimlerini CHP kazandığını iddia etti. İlan edilen sonuçlara göre CHP: 395, DP: 66, Bağımsızlar da: 4 milletvekili kazanmıştı.

Şemsettin Günaltay, Hasan Saka ve Recep Peker gibi sertlik yanlısı değildi. Ama DP?nin uğrunda mücadele ettiği demokratikleşmeyi gerçekleştirecek iradeden yoksundu. 1948?de çıkardığı yeni seçim yasası, yargı denetimini içermediği için, DP, ara ve yerel seçimleri boykot etti. 15 Ocak 1949 tarihinde Saka istifa etti. Yerine Şemsettin Günaltay geldi. Günaltay bir tarihçiydi. II. Meşrutiyette İslamcı akımın içinde yer almıştı. Güvenoyu alırken sağlam bir demokrasi kurma vaadi verdi. İlk uygulamaları din alanında oldu. 1948?de imam-hatip yetiştirmek üzere 10 aylık kurslar açılmıştı. (DP iktidarı 1951?de bu kursları okula dönüştürdü.) Günaltay hükümeti CHP grubunun daha önce almış olduğu bir karar doğrultusunda ilkokullara seçmeli din dersi koydu. Aynı biçimde, Ankara Üniversitesine bağlı bir İlahiyat Fakültesi kuruldu. 1956?da din dersi ortaokullara , 1967?de liselere seçmeli olarak kondu. 1974?te ortaokul ve liselere zorunlu ahlak dersi kondu. Bu uygulamalar Atatürk dönemindeki uygulamalardan farklı da olsa, laikliğe aykırı değildi. Daha sonraları 12 Eylül yönetimi bu dersleri zorunlu kılıp bunu da anayasaya yazdırdı.

ÇOK partili siyasi hayata geçildikten sonra da İsmet İnönü CHP?yi yönetmeye devam ediyordu. Bu yeni dönemde İnönü, Şükrü Saraçoğlu yerine Recep Peker?i başbakanlığa getirdi. Peker?in Türk lirasında yaptığı ve?7 Eylül Kararları? diye tanınan devalüasyon büyük yankı uyandırdı. Çünkü o devirde paranın değerinin değişmesi çok olağandışıydı. 1 ABD doları 1.40 TL?den, 2.80 TL?ye düşürüldü. Peker?in TBMM?de Menderes?e sinirlenerek eleştirilerini?psikopat bir ruhun ifadesi? diye nitelemesi ve Bayar?ı halkı isyana kışkırtmakla suçlaması üzerine, DP Meclis?i terk etti. Bunun üzerine İnönü müdahale ederek, Bayar?la görüştü. Ortalık yatıştı. DP ilk Büyük Kongresini Ocak 1947?de yaptı. Kongre?de Hürriyet Misakı adında bir bildirge yayımlandı. Buna göre DP?nin kimi siyasal talepleri kabul edilmezse DP milletvekilleri TBMM?den ayrılacaklardı. Bu talepler, Anayasaya aykırı yasaların ayıklanması, dürüst seçimleri sağlayacak bir seçim yasası, devlet başkanlığının parti başkanlığı ile aynı kişide birleşmemesi diye özetlenebilir.

İnönü: Dış politikada ayrılık var mı?

Daha önce özetlemeye çalıştığımız sebeplerden dolayı İnönü çok partili siyasal hayata geçme kararı aldı. İnönü neden bu kararı aldı? Çünkü mecburdu. Hiçbir alanda Avrupa?dan ve Batı?dan geri kalınmayacaksa, Avrupa?ya siyasal çoğulculuk egemen olduğunda, o çoğulculuğun Türkiye?de bulunması gerekirdi. Tabii bunun dış siyaset bakımından da yararı olacaktı. Sovyet tehdidi altındaki bir Türkiye?nin Batıya sığınabilmesi, Batının siyasal değerlerini paylaşırsa, çok daha kolay olurdu. Türk Ceza Kanununun 141. ve 142. maddeleri komünizm?propagandasına? 7,5 yıldan 15 yıla uzanan olağanüstü ağırlıkta bir ceza getiriyordu. Buna karşın aynı Kanunun 163. maddesi de siyasi cemiyetleri yasaklıyordu. Bu kanun özellikle dindar kitlelere karşı kullanıldı. Ülkede estirilen hava öyleydi ki, mahkemeler bu cezaları uygulamakta pek duraksama göstermiyorlardı. Solculara karşı devletin bu tutumunun ve havanın görünürdeki gerekçesi SSCB?nin 1945?te Boğazlara, Kars ve Ardahan?a gözünü dikmiş olmasıydı. Dindarlara ise zaten öteden beri CHP iyi gözle bakmıyordu. Eline geçen her fırsatta onları sindirmek için elinden geleni yapmaktan geri durmuyordu.

Muhalefet yıllarında DP?nin birinci amacı demokratikleşmeyi sağlamaktı. CHP iktidarı bu yöndeki şikayetleri karşılamak üzere Türkiye tarihinde ilk kez tek dereceli seçimi getirdi. Gazete kapatma yetkisini hükümetten alarak mahkemelere verdi. Üniversitelere özerklik verildi. Köylü ve işçinin desteğini kazanmak için Toprak Mahsulleri Vergisi kaldırıldı, Çalışma Bakanlığı ve İşçi Sigortaları Kanunları çıkarıldı. İnönü?nün?değişmez genel başkan? sıfatına son verildi. Sınıf partilerinin ve sendikaların kurulabileceği kabul edildi.

Buna karşılık Bayar ve arkadaşlarının CHP?den ayrılmaya hevesleri yoktu. Bu şartlarda CHP?den ayrılıp yeni bir parti kurmak bir maceraydı. Daha iyisi, CHP?de kalıp ona hakim olmaya çalışmaktı. Atatürk?ün verdiği onca güvenceye rağmen Serbest Fırkanın başına gelenleri biliyorlardı. Bayar, Fethi Okyar?ın durumuna düşmek istemiyordu. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü?nün kendi partisi içinde bir grup milletvekiline bir muhalefet partisi kurdurmak istemesini kendilerine kurulmuş bir tuzak gibi algılıyordu.