Hasani sani, doğumda olur ispat,

Noksani la mekan ilinden mi geldik?

Okusun nefsini kendini bilsin,

Önce kendi özüne nazar kılsın,

La mekanın sözü var, özü yok,

Ana rahminde la mekan var mı?

Hakk?ın emriyle kılınan nikahı bilmez.

Tanrı?nın Kerameti

Yoktan gelen kimse eylesin ayan,

La mekan! Mekanı yok, mekansız,

b) Akıl yürütme yoluyla; ?soyutun içeriği ile somutun özü? arasında akılın gereklerini yerine getirerek yorum yapma.

Sıra ile dizilen ruhlar yoluyla geliyor,

Batıni bir eğilim içerisine giren bir Alevinin-Bektaşi?nin temelde üç yükümlülüğü varıdır:

Ruhi kalem yazmış Kuran?ı harftir,

Çifte koşup da tohumu eken,

Hiçliğin içindeki mekana nasıl taşınabiliriz? Yanıtı açık, bu-dünyayı terk etmekle taşınabiliriz. Şimdi bu-dünyayı nasıl terk edebileceğimizi açalım: Bunu başarabilmek için varlıktan yokluğa bir yolculuk yapacağız.

a) Soyuttan somuta yönelme zemininde; genel kabul gören ya da kutsal sayılan bir metinden/sözden?bağımsız yorum yapma?.

b) Önkoşul gereği?biçime? değil?öze? bakarak yorum yaparlar; biçim görüntü ve kabuktur; öz ise candır. Kabuk ve can olmadan somutluktan söz edilemez; kabuk, canın eylemidir.

Sırasıyla dizilmiş gözleri yolda,

Hasani vardan geleni eyler beyan,

Aç gözünü, doğuşunda la mekan var mı?

Ana yolundan tasdik olanlar çoktur,

Tanrı, kendisine aşık olup aşkın günahı suçunu işlediği için bir olağanüstülük yaşandı; suçun bedeli karşılığında Tanrı?nın yarısı dişi, diğer yarısı erkek oldu; Gök-Yer diye ortadan ikiye ayrılıverdi. Yer-Gök birbirine aşık oldu; aşkın günahı suçunu işledi ve toprak, hava, su ve ateşten don edinen her şey varlığa geldi. Tanrı, başlangıçta hiçlik idi ve oradan varlığa yolculuk yapıldı.

Yalanla dolanla çaputlara sarılmaz.

Sürmüş la mekanı illa mekanda kalmış,

La mekan can içinde can olamaz,

O zaman soralım, ?Tanrı, la mekan mıdır?, diye.

Kapısı olmayan bahçenin gülleri derilmez.

Dünyada yüzünü, rengini meydana veren,

Ana yolundan ispat olanlar Hak?tır,

VAR MI?

VÜCUDUN SIRRI

Kalbi ya Hak?tan ayrılmaz.

Hakk?ın emrinde la mekan var mı?

Tanrı?nın anası-babası var mıdır?, sorusu üzerinde biraz düşünelim: Batınilikte Tanrı, açık nesnelliğin zahirden-batına, gizil nesnelliğin batından-zahire yapacağı yolculukta rehber anlamında uyacağı eğilimi gizil ve açık nesnelliğin yapısına işler. İşte yasa olarak algılanan bu eğilim Tanrı?nın anası-babasıdır. Anası-babası belli olunca O?nun nasıl doğacağı anlaşılmalıdır. Yol doğumunda yol-eri önce kendisini kendi gönlünden ağız yoluyla doğurtur; daha sonra Tanrı?yı ve Ali?yi doğurtur. Tanrı?nın varlığın yapısına işlediği eğilimi algılayan her can, gönlünde Tanrı?ya gebe kalır ve O?nu ağız yoluyla doğurur. Demek ki Tanrı?yı doğuran insandır. Tanrı?yı doğuran analar-babalar, Güruh-u Naci topluluğunu oluşturur; Güruh-u Naci topluluğu, Tanrı?yı kendi varlıklarıyla onaylamış olurlar. Hak?tan doğup Hakk?ı onaylayanlardır. Tanrı?nın varlıkların yapısına gizlediği yasayı algılayamayanlar la mekana kul olup mekanını bulamayanlardır.

İlm-i ledünü bi mekanda mı aldık?

Yer, gök yok iken var olanlar gelsin,

İlm-i hikmete mi özünü saldık?

Ruhlar için bir binadır,

Hasani Sani İlm-i Cavidan?dan almış,

Kendisi ne uzun, ne de kısa,

Bi mekanda kayıp olmuş kendini bulamaz,

Dünyadır insanları ispat eden,

Dünyasız, ispatsız bir zat

Ekmiş de biçmemiş bir zat

Ana yolundan başka yol yoktur,

Terazisiz mizansız kurmuş hayat,

Tasdikini ispatını dünyadan alıyor,

a) Her şeyin bir?dış yüzü? yanında bir de?iç yüzü? varıdır, savını önkoşul kabul ederler.

Zatı sıfatı bilmez bir zat

Gizli bahçelerdeki gülleri deren

Kılınan nikah ile var ile yarda,

İspatı olmayan yoktur bir beden,

Canını canına yol ile katmış,

Hakk?ı tasdik eden Resulullah?tır,

Yüzü sıfatı cemalullahtır,

Dünyada açılır cevahir dükkan,

Vücudu olmayan başın bedensiz,

Doğumdan ispat olmayan bir zat

Açılan dükkanda la mekan var mı?

La mekandır mekanı yok mekansız olan,

Kimden doğmuş kimdir anası?

Açmış cevahir dükkanını zi kıymet satmış,

Künyesi, binası olmayan bir zat

Allah, Muhammed?in sırrı birdir bilinmez.

Özünü Naci deryasına salmış,

Evliyaların, enbiyaların ispatı dünyadır,

Noksani la mekan ilinde menzil alamaz,

BİR ZAT

Bu nedenle Aleviler-Bektaşiler:

La mekan olanın olur mu dünyası?

Bu?tevil geleneği? Yahudi kökenli İskenderiyeli Philon tarafından devir alındı(İ. Ö. 10-15/İ. S. 45-50); vahye dayalı?iman? ile?felsefi düşünce? arasında bir?sentez? yaratmaya çalıştı .

Metafizik söz konusu ise hiçlik içinde mekan taşımadığından la mekandır: Batınilik söz konusu ise hiçlik içinde mekanı taşıdığı için hiçlik la mekan değildir. Her varlık, görünmeyenden görünüşe taşındığı için yoktan var oluyormuş gibi algılanır ki tasavvuf kültüründe buna Tanrı?nın kerameti adı verilir. Tanrı?nın her kerameti harkuladedir ve varlığa gelen her varlık harikadır.

Görünmeyen yüze fetva verilmez.

Zatı sıfatı nuri afitaptır,

Vücutta var mıdır la mekan,

Metafizik Tanrı söz konusu ise gerçekten la mekandır. Batıni Tanrı söz konusu ise varlığa gelen her şey Tanrı olduğuna göre Tanrı la mekan değildir; her varlık, Tanrı?nın mekan olduğunun kanıtıdır; her varlık, Tanrı?nın dünyadaki kanıtıdır; Tanrı?yı dünya onaylar.

c) Düşünce özgürlüğünden?gerçeğin ışığı? çıkar, ilkesini temel aldıklarından?kişiyi ve doğayı özgürleştirmeye? çalışırlar.

Ak defterde yazılmış olan künyedir,

Vücudunda, özünde la mekan var mı?

İnsan vücudu ümmül kitaptır,

İslamlıkta batınilik Osman döneminde uç vermeye başladı ve Hz. Ali döneminde?kavramlaşma? aşamasına yükseldi. İzleyen dönemde ön plana çıktı; tasavvuf temelinde felsefi-düşünsel bir akım oldu.

Peki, hiçlik la mekan mıdır?

Mekansız olanın süreğine giden akılsız,

Errahmandır vücutlu insan,

Errahimde doğmuş küllü erkan,

Naciye deryasında la mekan var mı?

Kendini bilen Bismillah?tır,

Batini Yükümlülüklerimiz

Haklıyı haksızı birbirinden ayırt eden,

Demek ki batıniliği Kitab-ı Mukaddes?in, İncil?in ya da Kuran?ın?içsel yorumu? biçiminde anlamak?eksik? ya da?yanlış?tır. Batınilik tarihsel sürecinde Yahudi dünyasında Yahudi hetedoksisi, Hıristiyan dünyasında Hıristiyan heteredoksisi ve İslam dünyasında İslam heteredoksisi biçiminde yapılanmıştır. Bu nedenle Batıniliği,?dinsel çerçevede ve inanç düzleminde? ele alıp irdelemek üretici değildir, ötesinde bizi?yanılgılara? sürükler.

Hak mekanını insanda tutmuş,

Rahmet deryasındaki ruhlar varda,

Gelsin de çeksin bu zat.

c) Kutsal metinlerin zahir anlamlarını?dışlama? ve iç anlam üzerinde yoğunlaşma.

Giderek bağımsız bir yapı kazanan bu?tevil geleneği?, önce Yahudi zeminde?kavramlaştı? ve Kabala hareketine kaynak oldu; daha sonra kimi ilk Hıristiyan savunucuları tarafından benimsendi ve İncil?in batıni?tefsiri? yapıldı.

Tasavvuf temelinde?vahdet-i mevcut? belirleyici bir?felsefi-düşünsel akım? olarak Horasan topraklarına taşındığında, Asya?nın?izlemeye ve sahibine başvurmaya? dayalı?geleneği? ile buluştu. Bu buluşma örneğin Aleviliğe, hetedoksinin nesnel sınırlarını aşan ve tektanrıcı değerleri?tersine dönüştüren? bir cüret kazandırdı.

Anası yok, oğlu kızı yok,

Yolu eğridir yüzü yok,

La mekan! Mekanı olan bir kimse,

Kan babadır, anadır mekan,

Anadan doğan vücutta kendini buluyor,

Kim alır ondan bir hisse,

Hangi renkten alınmış boyası?

İlm-i Cavidan?da la mekan varmı?

Batınilik, genelde dinlere, özelde İslamiyet?e özgü değildir. Çünkü, batıni düşüncenin kökeni, tek tanrıcı dinlerden daha?eski?dir. İlkçağ Yunan-Anadolu bilgelerinin şiir ve destanları?kutsallık? derecesine yükselince, bunları?tevil yoluyla? açıklama geleneği yerleşti; böylesi bir çabaya girilince?sanı ile gerçek? arasında gidip-gelmeler başladı.

Mekanı durağı bilmez bir zat.

La mekan nikahsızdır nikahı kılınmaz.

Ehl-i kamildir her sırra eren,

Zatı sıfatı hangi sıfat,