Ahirette aydınlık bir yüze sahip olmanın hedef olarak gösterilmesi insanları Hakk?ın huzurunda hüsrandan kurtarmaya yöneliktir. Nitekim şu on grup insanın huzur-i ilahide hüsrana uğrayacağı vurgulanmaktadır:

paylaşım için Allah razı olsun. rabbim bizleri affetsin ve takva sahibi kullar olmamızı nasip eylesin. amin

Ahiret yolculuğuna hazırlanan kişinin kendini beyaz, siyah, kırmızı ve yeşil gibi renklerle ifade edilen dört çeşit ölüme hazırlaması gerekir. Beyaz ölüm, açlık ve az yemek, siyah ölüm, halkın eza ve cefasına tahammül, kırmızı ölüm, her türlü şaibeden uzak bir şekilde heva ve hevese karşı koymak, yeşil ölüm ise zorluklara tahammüldür.7

8- Sırattan geçeceğini bildiği halde günah yükünü hafifletmeyen,

İnsanoğlu bu dünya hayatında sürekli bir kitap yazmaktadır. Yazdığı şeyler onun davranışlarını anlatan yazılardır. İnsanın huzur-i ilahide ilk yüzleşeceği bir ömür kaydettiği bu amel defteridir. İnsanoğlu Rabb?ına kavuştuğu ve hesap için yeniden yaratıldığı zaman Kur?an?ın beyanına göre: ?Oku kitabını! . Bugün hesaba çekici olarak nefsin sana kafidir?2 hitabı ile karşılaşacaktır.

2- Ya da işlediği günahlar sebebiyle o kadar çaresizdir ki bir başkasının kendisinden meded ummasından, yanına sokulup bir talepte bulunmasından endişe ederek onlardan kaçmaktadır.

1- Ya başkasının yüzüne bakamayacak kadar mahcubiyet ve tükeniş içindedir. Kendisini gören kardeşlerinin ve evlatlarının: ?Sen bunları bunları da mı işledin? Bu günahlara da mı bulaştın? Bunları ummazdık senden, doğrusu biz seni daha iyi bir konumda sanıyorduk. Sen bizden de betermişsin? demelerinden korkmaktadır.

Ahiret kaygısı taşımadan kötü huylara mübtela olmuş ve bunları kendisine hayat standardı haline getirmiş kimseleri Hz. Mevlana çamura düşen eşeğe benzetir. Hızla yürürken çamura düşen eşek bile oradan kalkıp kurtulmak ister. Yerleşmek için çamuru düzeltmeye, yaşanır hale getirmeye çalışmaz. Çünkü oranın yaşanır bir yer olmadığını bilir. Gönlü kötü huy, günah ve arzular çamuruna düşen kimse eşekten daha mı duygusuz ki sıçrayıp kalkmaz? Üstelik günah işlerken yorumlarda bulunur, kendini haklı bulmaya çalışır ve kendisini alçaltan duygulardan kurtarmak için çabalamaz. Oysa Allah kulun işlediği günahları bilmekte, kulun vicdanı da günahlardan dolayı kendi kendini suçlamaktadır. Fakat o kör sırtlan gibi gurura kapılmış ve suçlarını görmemiştir.4

Allah Teala azık hazırlığı ile takvaya teşvik etmekte, kulların asıl gayesinin Allah olmasını ve Allah?ın dışında her şeyden uzak durmalarını emretmektedir. Allah?a yönelmek ve O?nun dışındakilerden uzaklaşmak gerçek akıl sahiplerinin davranışı olduğu için de ey akıl sahipleri Ben?den korkun buyurmaktadır. Çünkü Allah?tan korkmasını bilmeyenin adeta aklı yok gibidir.

Her halükarda kıyametin dehşeti, hesabın şiddeti ve böyle bir inancın varlığı insanın her istediği şeyi sellemehü?s-selam işleyivermesine engel olur. Ahiret duygusunun belki de en önemli özelliği budur. Nitekim ahirete inanmayan bir kimseye Hz. Ali ?nin söylediği şu söz bunu teyid etmektedir: ?Bir an kabul edelim ki senin düşündüğün ve inandığın gibi ahiret ve kıyamet yoktur. Benim ahiret inancıyla ve hesap kaygısıyla yaşamaktan dolayı ne kaybım olur? Hiç. Ama benim dediğim doğru; kıyamet, ahiret ve hesap varsa -ki var- senin halin nice olacaktır?

Kur?an-ı Kerim?de gayba iman lafzıyla vurgu yapılan inanç esasının içerisinde Allah?a, O?nun varlık ve birliğine imanın yanı sıra ahirete imanın, peygamberlere ve peygamberlerin haber verdiklerine inanmanın ayrı bir yeri ve değeri vardır.

Ezel aleminden ebediyete doğru akıp giden insan hayatının temel hedefi Rabb?ın rızasına uygun bir kulluk gerçekleştirmektir. Hayat ile başlayıp ölümle sonuçlanan dünya yaşantısının en müessir ve anlamlı terbiyecisi ölümdür. Çünkü hayatı anlamlı kılan, ölüm gerçeğidir. Nitekim Allah Teala Kur?an-ı Kerim?de hayat ile ölümü birlikte zikrettiği ve yaratılışın bir bakıma sırrını izah buyurduğu ayet-i kerimede hayat üzerindeki ölüm terbiyesine şöyle vurgu yapmaktadır: ?Allah hanginizin daha iyi amel yapacağını/ihsan kıvamında yaşayacağını denemek için ölümü ve hayatı yaratmıştır.?1

Takva azığı Allah?ı tanımak, O?nu sevmek ve O?na itaatle meşgul olarak O?na muhalefetten sakınıp yasaklarından uzak durarak masivadan uzaklaşmaktır. Bu dünyada hazırlanacak en iyi azık budur. Dünya hayatının devamı için hazırladığımız azıklar bizi, fani ve geçici bir azabdan kurtarır. Çünkü dünya hayatı da, azığı da fanidir. Ahiret azığı ise insanı saf lezzetlere ulaştıran kalıcı bir özelliğe sahiptir.

2- Allah?ın Rezzak olduğuna inanan, ama rızık konusunda O?na güvenmeyen,

Allah bir başka ayette kıyamette: ?O gün nice yüzler vardır ki akpaktır. Nice yüzler de vardır ki kapkaradır. Yüzleri kapkara olanlara imandan sonra kafir mi oldunuz? Öyleyse inkar etmiş olmanız yüzünden tadın azabı!? denilir. ?Yüzleri akpak olanlara gelince onlar Allah?ın rahmeti içindedirler. Orada ebedi kalacaklardır.?6

10- Cennetin takva ehlinin yurdu olduğunu bildiği halde takva azığı hazırlamayan.8

Takva azığıyla temiz bir hayat ya da kirli bir hayatı tevbe silgisiyle temizlemek. Kabre yaklaşırken nefsin bağlayıcılığından kurtarmak kendini ve secdede bir ömür geçirmek.. Allahın inayetini istiyoruz. Kulluğumuz eksik kulluğumuz layıkıyla değil.. Adaletine değil merhametine sığınıyoruz Allahım..

Prof. Dr. Hasan Kamil Yılmaz

Ahirete iman konusu hayatın değerini ve anlamını yükseltmektedir. Ölüm sonrasında yeniden yaratılıp hesap vereceğine inanan bir insanın daha düzenli ve ahiret için daha dikkatli yaşayacağı açıktır. Kabirde, kabir ötesinde ve öldükten sonra dirildiğinde Allah?ın kendisine Rabb?ını, kitabını, peygamberini ve dinini soracağını bilen, işlediği her türlü hayır ve şerrin karşılığından sorumlu olacağına inanan bir insan, görevli meleklerin kaydettiği amel defterini güzelliklerle doldurmaya özen gösterir.

Mevlana Mesnevi?sinde ahiret ile dünya konusunu deve katarı ile deve yünü benzetmesiyle anlatır. Ona göre ahiret deve katarına, dünya malı ise deve tüyüne benzer. Katara sahip olan devenin tüyüne de sahip olur. Devenin tüyünü alan ise deveye malik olamaz. Deve senin olunca tüyünün kıymeti kalmaz. Çünkü artık o da senindir.9

Kim ilmini artırır da dünyada zühd ü takvasını artırmazsa, Allah?a olan uzaklığını artırmıştır...?

4- Varislerinin kendisine düşman olacağını bilen, yine de onlar için mal toplayan,

Maksad deve katarları mesabesinde bulunan ahiret azığını derleyip deve tüyü mesabesinde olan dünyaya bu vesileyle malik olabilmektir. Ahiret azığı olarak temin edilen takva ve salih amel, insanın yüzünü ahirette ağartacağı gibi bu dünyada da ağartır. Mühim olan insanın ahiret inancı, hesap kaygısı ve huzur-i ilahiye yüz akı ile çıkma sevdasıdır. Bütün bunların yolu en değerli varlığımız olan ömür sermayesini fani heva ve hevesler ile geçici dünya lezzetlerine kurban etmeden tertemiz bir hayat yaşamaktan geçmektedir.

Açılan amel defteri ya da hayat cd?si sahibine görüntülerini aksettirdiği zaman insan gerçekten büyük sürprizlerle karşılaşacaktır. Amelim sandığı, amel-i salih yapıyorum diye gerçekleştirdiği pek çok davranışın riya ile malul olduğunu görecek, yüzünü ağartacak davranışların azlığına şahid olarak hüsrana uğrayacaktır. Arkasına, sağına ve soluna bakınmasının, çevresinden meded ummasının o anda kendisine bir faydası olmayacaktır. Çünkü herkesin kendi derdine düştüğü, kendi günahının yüz kızartıcı haliyle yüzleştiği bir sırada kapkara bir yüzle ne Rabb?ına varabilecek bir halde, ne de başkalarına bakabilecek bir durumdadır. Bu yüzdendir ki Allah Teala: ?O gün kişi kardeşinden, annesinden, babasından, eşinden ve çocuklarından kaçacaktır?3 buyurmaktadır. Niye kaçacaktır? Çünkü insan o sırada:

3- Dünyanın geçici olduğunu bilen, bununla birlikte ona aldanıp peşinden koşan,

Tevhid inancının temel ilkesi Allah?ın birliği ve ahiret inancıdır. Ahiret inancı semavi dinlerin ortak özelliğidir. Kainatın gözde varlığı, özellikleri ve melekeleri itibariyle ahsen-i takvim surette ve en mükerrrem, en şerefli olarak yaratılan insanın, altmış-yetmiş yıl gibi kısa bir ömürle sınırlandırılması normal aklın kabul edebileceği bir husus değildir. Konuya bu açıdan bakıldığı zaman bile insanın bir ebediyet yolculuğunun bulunduğu ve ölüm ötesi sonsuz bir hayatın varlığı kolayca anlaşılmaktadır.

5- Ölümün yaklaşmakta olduğunu gördüğü halde O?na hazırlık yapmayan,

9- Cehennemin günahkarların yeri olduğunu bildiği halde günahtan sakınmayan,

Ezel aleminden ebediyete doğru akıp giden insan hayatının temel hedefi...

bu cahile bu kadarını düşünmek yeterli olacaktır.

6- Kabre gireceğine inanan, fakat onun imarına çalışmayan,

İnsan Allah?tan gelip Allah?a doğru devam eden bir yolculuk halindedir. Böylece insan bir dünya yolculuğu yaşamakta, ama ardından Allah?a dönüşün ifadesi olan ahiret yolculuğuna doğru hazırlanmaktadır. Yolculukların temel şartı yol emniyeti ve azıktır. Bu dünyadan ahirete giden seyr u seferimizde yol emniyeti Allah?a olan imanımızdır. Azık ise takvadır. Allah Teala?nın Kur?an-ı Kerim?de hacc ile ilgili ahkamı beyan eden ayetin sonunda: ?Ey müminler! Ahiret için azık hazırlayın. Bilin ki azığın en hayırlısı takvadır. Ey akıl sahipleri Ben?im emirlerime muhalefetten sakının?5 buyurması calib-i dikkattir. Çünkü hacc, uzun süreli ve uzun soluklu bir yolculuktur. Dağları, çölleri, yolları ve fiziki mekanları aşarak yapılacak maddi bir yolculuktur. Bu yolculuğun sonunda hacc gibi manevi bir hedef vardır. Hayat yolculuğunun sonunda da ahiretteki manevi hedef olan cennet vardır. Ahirette müminlerin kavuşmayı ve ulaşmayı umduğu bu cennet, takva sahipleri için hazırlanmıştır. Dolayısıyla ahirette insanın yüzünü ağartacak olan takva azığıdır.

1) el-Mülk, 67/2. 2) el-İsra, 17/14. 3) Abese, 80/34-36. 4) Mesnevi, II, b. 3341-3349. 5) el-Bakara, 2/197. 6) Al-i İmran, 3/106-107. 7)Cami, Abdurrahman, Nefehatü?l-üns, tercüme ve şerh: Lamii Çelebi, haz: Süleyman Uludağ-Mustafa Kara, İstanbul 1995, s. 192. 8) Ruhu?l-beyan, I, 69. 9) Mesnevi, IV, b. 3141-3142.

Allah Teala settaru?l-uyub/ayıpları setredici sıfatı ile bu dünyada herkesin kusur ve günahını setretmekte, açığa vurmamaktadır. Böyle olunca da insanlar, kusur ve eksiklerinden habersiz birbirlerini adam sanarak belki de karşısındakine hak etmediği değerler izafe etmektedir. Aslında Bayezid Bistami?nin dediği gibi her haram, hamr/içki gibi sarhoş etseydi yeryüzünde ayık insan bulunmazdı.

Dipnotlar:

Ayette ontolojik sıraya uygun olarak önce hayatın ardından ölümün zikredilmesi beklenirdi. Ama Allah Teala ölümün hayat üzerindeki etkisine ve anlamına vurgu yapmak için ölümü hayattan önce zikretmiştir.

7- Hak sahibinin kendisini hesaba çekeceğini bilen, fakat ona delil hazırlamayan,

1- Kendisini Allah?ın yarattığını bilen, fakat O?na kulluk etmeyen,