?Hasbünallahü ve ni?mel-vekil!?.

?... Umumiyetle pek kalabalık olmayan cemiyetleri iyi tedkik edin: Halkın üstleri başları ne kadar temizdir. Hal ve tavırlarında ne büyük bir asalet ve yüzlerinin çizgilerinde ne tatlı bir sükunet ve nezaket vardır! Konuştukları dil de, ne tatlı ve ne kadar ahenklidir!?

b. Konuşanın sözü kesilmezdi. Konuşan da, son derece vakar ve sekinet-içinde olurdu. fadeleri gayet zarif ve düzgündü. Bunları gören Charles MacFarlane şöyle demekten kendini alamaz:

topluluğudur. Koca şehrin en ıssız sokaklarında dahi bir yabancı için hiçbir hakaret ve zarara uğrama tehlikesi yoktur. Hatta namaz vakitlerinde bile camileri gezmek kabildir! Bu ziyaretlerde bir ecnebi, kiliselerimizi dolaşan bir Türk?ten daha çok hürmet ve riayet görebileceğinden emin olabilir.

?Fesübhanalah!?

Osmanlıda uzaktaki bir evlat ailesine mektup yazdığında anne ve babasına selam göndermezdi, sadece hallerini ve hatırlarını sorarlardı çünkü hal ve hatırlarını sormak selam gönderme anlamına gelirdi. Ayrıca selam göndermek edepsizlik kabul edilirdi çünkü anne ve babanın makamı evlada göre yüksekti ve direk selam yollamak bu makamı aşmak gibiydi, nezaket sınırlarını geçmekti.

Osmanlı dediğimiz zaman az bir sayıdan oluşan, kendi hayatlarımız kadar kısa bir zamanda yaşamış küçük bir topluluktan söz etmiyoruz. Kendi geçmişinden, yüzyıllar öncesinden getirdiği, 700 yıl boyunca, yaşadığı topraklarla harmanladığı, bizlerin 10-15 yılda bir değişip duruken, hiç değişmeden kalmayı başarmış bir milletin, bu güne taşıdığı değerlerden ve ahlaki seviyeden söz ediyoruz. Doğruyu, doğruluğu, faydalıyı, arayıp bulmalı, geçmişten bugüne taşımalı... Değişmeli ve değiştirmeli, yanlız hayranlıkla seyretmek, iç geçirmek değil üzerimize düşen, tarif edildiği şekilde dosdoğru olmak için biraz da emeğimize ihtiyaç var.

e. Hanımlara karşı hürmet ise, umumi bir an?aneydi. Anne, teyze, hala ve bacı olarak telakki edilirlerdi.

Halk arasında küstahça bir bakış şöyle dursun, fazla mütecessis bir nazara bile hiçbir zaman tesadüf edilmez. Kahkaha sesleri gayet nadirdir. Sokakta kavga eden ayak takımı da enderdir. Kapı, pencere ve dükkanlardan hiçbir kadın sesi aksetmez.?

?Bu milletin konuşması, ne kadar güzel ve mükemmel! Öyle ki, bütün medeni milletlere örnek olabilir.?

paylaşım için teşekkürler. elinize sağlık

ricaederim emremusa.. tarih bölümne bi katkıda benden olsun :)dedim atalarımı seçtim..

?Hay Allah derdini alsın!

elimizden gelen bu.. hani kedi ulaşamdığı ciğere pis pis dermiş ogibi sanki..:)

Bu vasıfların sayısız tezahürleri vardır. Osmanlılar, hususiyle can ü gönülden bağlı bulundukları İslamiyet?in kin ve garazı yasaklaması münasebetiyle her cum?a ve bayram günlerini, birtakım küskünlük ve kırgınlıkları kaldırmaya ve aralarındaki kusurları afvedip barışmaya vesile haline getirmişlerdir. Merhametlerinin muktezası

osmanlı terbiyesinde misafirin ayakkabıları geri çevrilmezdi. cunku misafir kıçını ev sahibine dönük ayakkabı giyip gitmesin diye. ayakakbı giyerken bile ev sahibine yüzü dönük olsun amacıyla. ayakkabıları cevirmek cumhuriyet terbiyesidir.

Fatih ki çağ kapatıp, çağ açmıştır.

Guer?den bir kaç satır:

olarak şahsi münasebetlerde kin gütmeyip afv yolunu tutmuşlardır. Villamont, takdir hisleri içinde, şöyle der:

?Türklerin kadınlara karşı olan muameleleri bütün milletlere örnek olmalıdır. Mesela bir erkeğin, hukuken boynu vurulur, evrakı tedkik edilir ve bütün eşyası da müsadere olunabilir; fakat karısına gayet iyi muamele edilir, mücevheratı kendisine bırakılır.?

biz Fatih'in torunlarıyız.

Memalik-i Osmaniye'de gezerek, şahid olduklarını anlatan Brayer şunları söylüyor:

?... Her kimin bir düşmanı varsa gidip ondan afv dilemekle mükelleftir. Öteki de el öpmeden ve musafaha da etmeden evvel afvettiğini söylemek mecburiyetindedir. Aksi takdirde bayramlarının mübarek olması mümkün değildir. Bu esasa riayet etmeyen kimseler ise, neredeyse fasık telakki edilirler.?

Du Loir şöyle der:

gönüllerde asla sönmemiş Allah aşkıyla, Kur'ana uyarak yapmıştır..

osmanlıda yabancı bir cocuga asla ismiyle hitap edilmezdi. ahmet bey evladım. ayşe hanım kızım diye hitab edilirdi. ismiyle hitap etmek cumhuriyet terbiyesi.

Osmanlılar, koğuculuk, iftira, küfür, kin, garaz, kumar, intihar, düello ve cinayet gibi her türlü fenalıklardan son derece kaçınıp korunmaya çalışmışlardır. Öyle ki dıştan bakanlar, onların bu fenalıkları adeta bilmediklerine hükmetmişlerdir.

Dünyaca tanınmıi yazar Edmondo de Amicis se Osmanlı halkının şahitleri arasında:

c. Oturuş, kalkış ve yürüyüş, hep müstesna bir nezaket ve vakurluk arzederdi.

Evlatları olmakla gurur duyduğumuz, Osmanlılar?ın edeb, nezaket ve terbiye hususunda kaydettikleri seviye, hiçbir milletle kabil-i kıyas değildir. Onların muaşeret adabı, misli görülmemiş bir mükemmellik ve incelik arzeder. Akıllara sığmayan bir zarafetle bezeli tezhipler, büyük sabrın ürünü hatlar, edep ve itaatin şahitleri haşmetli camiiler, merhametin alemi vakıflar, bize kadar tevarüs eden manevi mirasın şerefli parçalarıdır.

evet en güzelini atalarımız yapmış.. her nekadar önemsemesekte.. onları basite indirgesekte.. onlar koca bi tarihti.. dünyayı titreten bi tarih.. biz ise dünyayı titereten o insanları takdir etmekten.. onları örnek almaktan aciz torunları..

Bunu da köhnemiş çağdaşlarına değil;

?Türklerin pek mükemmel muaşeret usulleri vardır ki, onlar, bunların bütün kaidelerine riayet ederler. Birbirlerine mülaki olduklarında başlarını eğip sağ ellerini göğüslerine götürmek suretiyle selamlaşırlar. Muhatablarına, onları tebcil edici bir surette, yani rütbe ve mevkilerine göre paşa, ağabey ve sultan gibi vasıflarıyla hitab ederler.

Diyebilirim ki Osmanlılar?ın ahlaki hususiyetleri, insanı adeta teshir eder, büyüler. Yürüyüşlerinin serbestlik ve ihtişamı, misafir kabullerindeki güler yüzlülükleri ve nihayet selamlığa girip çıkarken riayet ettikleri teşrifatın zarafeti karşısında hayran olmamak elde değildir.?

osmanlı nezaketi...

?Bu da geçer ya hu!?, ?Vazgeç ya hu!? ve?Hoş gör ya hu!? talimatları meşhurdur.

Bu ve benzeri hususlarla alakalı tedkiklerde bulunan Avrupa?lı müelliflerin birçok sayısız tesbit ve itirafları olmuştur.

ne yapmışsa en güzelini atalarımız yapmış.

?Türkler herhangi bir intikam hissi beslemekten son derece çekinirler: Dinlerinin bu hususa aid bir hükmü mucibince cum?a namazına başlamadan önce düşmanlarını afvettiklerini adeta ilan etmek durumundadırlar. Aksi halde namazlarının kabul edilmeyeceğine inanırlar. Ayrıca her bayramın birinci günü de onlar için umumi bir barış günüdür. Birbirlerine rastladıklarında musafaha ederler ve küçük olan büyüğünün elini öptükten sonra ellerini başlarına götürüp «Bayramın mübarek olsun! derler.?

d. Yaşlılara hürmet, kusursuz ve pek yüksekti.

osmanlıda hiçbir erkek gece yatarken dahil başı acık değildi. osmanlıda adap saygı başını kapatmaklaydı. başını acma şapka cıkarma avrupada saygı hürmet ifadesidir. hiç unutmam ilkokulda akşam sınıflardayız herkes gocukalrını giymiş zilin çalmasını bekliyorduk. bende gocugumun başlığını kafama geçirmişti. öğretmenim dediki başını ac dedi. elini tahtanın üzerindeki ataturk resmini gösterek saygı göster dedi. hadi kendi canlısı olsa tamam derimde. be kardeşim adamın resminin karsısındada başım kapalı olmus ne oalcak ya. daha 9 yasımızdayız. ben bunu hala anlamış değilim.

Osmanlı edeb, nezaket ve terbiyesinin burada sayılmasına imkan olmayacak derecede birçok tezahürleri vardır. İslam?la yoğrulan Osmanlı mülkünde, bugünle ve bugünkü halimizle mukayese etmemiz gereken neler varmış da ah edip yad ediyoruz:

ne güzel adetler varmış bizde bir zamnalr.. e neyiz demiycez ne olcaz diycez... değilmi.. bunuda atalarım demiş.. ne doğru söylemiş..

Lady Craven?da hemcinslerine karşı tutumun fevkaladeliğini yine aynı hayretle dile getirir:

?... Sohbet edenlerin ifadeleri veciz ve telaffuzları da pek temizdir! Tebessümlerinde incelik ve el hareketlerinde ayrı bir zerafet ve sadelik vardır. Ecnebileri en çok hayrette bırakan cihet, bir kaçının birden konuşmayıp, yalnız birinin söz söylemesidir. Konuşan, umumiyetle sözünü pek kısa tutar. Dinleyen de, söz bitene kadar güzel bir dikkat halindedir.

?La havle vela kuvvete illa billah?

a. Avrupa halklarında mevcud olan küstahlık, taşkınlık ve sokak kavgaları yoktu. Sokaklar, gayet sakin ve emniyet içindeydi. Hiç kimse yerlere tükürmezdi.

?... Tedkik ve tesbitlerime göre İstanbul?un Türk halkı, Avrupa?nın en nazik ve en kibar

Ecdadımız Osmanlı,

Birbirlerine karşı fikirlerini hürmetle müdafaa ederler. Söylenen sözlerde herhangi bir fenalık, koğuculuk, iftira gibi kötülükler ve edebe mugayir laubali muhtelif lakırdılar yoktur. Yaşlı ve büyüklere karşı hürmetle onların hakkına riayet, hayal edilemeyecek bir nezaket içindedir.

?Ya sabır!? gibi güzel ve telkin edici ifadelerden ibarettir. Tekke ve zaviyelerde de duvarlara asılı levhalarda teselli için:

?Küfürbazlık, öfke ve intikam hissinin müşterek mahsulü olduğu gibi kumarbazlığın da tabii bir neticesidir. Bu, hıristiyan memleketlerinde pek yaygın bir şekilde ve tamamıyla kafirce mevcuddur. Ancak Osmanlılar?ın sokaklarında da evlerinde de hiçbir küfür sözü işitilmez. Bunun yüzümüzü kızartacak ve bizi hayrete düşürecek tarafı da, Osmanlılar?ın yalnız ağızlarında değil, lisanlarında da küfür kelimelerinin bulunmayışıdır. Onlar yalnız «Vallahi şeklinde Allah?a kasem ederler.? demektedir. Nitekim o devre şahid olan yaşlı kimseler bilirler ki, bir şahsın kendisini kızdıran bir mes?elede muhatabı için kullandığı cümleler:

kanuni gibi bir beyni hürremin kollarına hapseden torunlar..:)

Bunlar, bu üç güzel, edep, nezaket ve terbiye millet ve mezhep ayrımı yapılmaksızın bütün insanlara karşı aynen riayet edilen ruhi ve vicdani bir kanun mesabesindedir. Dolayısıyla Osmanlı demek, imrenilecek edeb ve nezaket timsali kimse demektir.

osmanlıda öz kendi amcası halası dayısı olmayanlara bu şekilde hitab edilmezdi. hanım efendi beyefendi diye hitab olunurdu. şimdi ablalar teyzeler dayılar havada ucusuyor. cumhuriyetle bunlar bay-bayan moğolca kelimeler geldi. hiç bir anlam ifade etmeyen 'bayan' ifadesi hanımefendinin yerini aldı. han türkçede hukumdar demek hanım ise kraliçe demek. bayan türkçede 'baymak fiilini gercekleştiren kişi anlamına gelir''iki farka bakınız