5- Massignon ̧ İ. A ̧ tasavvuf mad ̧ C. XII / 1 ̧ s.26.

Tasavvuf hakkında pek çok tarif yapılmıştır. Bunların genel bir değerlendirmesini yapabilmek için onlardan önemli olanlarından birkaç tanesini nakledelim:

Arapça kaidelerine göre de?suf? un nisbesi?sufi? dir. Tasavvuf ehline de?mutasavvıf? derler. Muteber tasavvufi kaynaklar ̧ İslam aleminde kendisine?sufi? denilen ilk zatın Ebu Haşim el-Kufi (h.150/m.767) olduğunu bildirmektedir.4

1- Kelabazi ̧ Ta?arruf ̧ ss. 9-14; Ebu Nuaym ̧ Hilye ̧ c. I ̧ ss. 17-20; Serrac ̧ Luma ̧ s. 46-47 Kuşeyri ̧ er-Risale ̧ c. II ̧ s. 550 ̧ Sühreverdi ̧ Avarif ̧ s. 59.

3- Kuşeyri ̧ a. g. e ̧ s.450 ; Sühreverdi ̧ a. g. e ̧ s.60.

1. Kalbi dünyadan ayırıp Allah ?a bağlanmak.

Tasavvuf Yolunun Fazileti...

?Tasavvuf ̧ ruhu bedeni süfliliklerden temizleyerek süslemeyi ve batıni sıfatlarında Cenab-ı Peygamber ?e uymayı öğreten bir ilimdir.?

Hz. Peygamber ̧ ?Ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.?10 buyurmakla ̧ son peygamber olarak gönderilişinin gayesini belirtmiştir. Tasavvufun gayesi de ̧ ahlakın kemal mertebesine ulaşmak için her hususta Hz. Peygamber ?in gösterdiği yolu takip ederek ̧ iç ve dış olgunluğu itibariyle onun gerçek varisi olmanın yolunu göstermektir.

Kabul gören bu görüşten haraketle Arapça dil kaidelerine göre ̧ ?suf? kelimesinden tasavvuf kelimesini elde etmek mümkündür. Araplar?kamis? giyene?tekammese? dedikleri gibi ̧ ?suf? giyene de?tesavvafe? derler.3

?Tasavvufun gayesi ̧ Hakk ?ın rızasını kazanmak için nefisleri temizlemek ̧ güzel ahlak sahibi olmaya çalışmak ̧ kısaca Allah ve Resulü?nün ahlakı ile ahlaklanmaktır.?

4- Cami ̧ Abdurrahman ̧ Nefehatu?l? üns ̧ ̧ İstanbul ̧ 1995 ̧ s.153.

Ayrıca tasavvuf ilmine mahsus ıstılahlar onun konularıdır. Mesela; nefsini bilmek ̧ kalbini bilmek ̧ nefsini temizlemek ̧ kalbini temizlemek ̧ mukaşefe ̧ muşahede ̧ makamlar ̧ haller ̧ kurb ̧ vusul ̧ fena ̧ beka ̧ sekr ̧ işaret ̧ ilham vs.9

4. Hakikatin bilgisini elde edip Allah ?a vuslatı gerçekleştirmenin arzu ve gayreti içinde olmak.

Netice itibariyle ̧ tasavvufi sistemde ulaşılmak istenen gaye ̧ ahlakın kemal mertebesine varmak için her hususta Hz. Peygamber ?in gittiği ve gösterdiği yoldan yürüyüp ̧ iç ve dış olgunluğu itibariyle insanlığın kemaline en güzel örnek olan Hz. Muhammed ?in hakiki varisi olmaktır.

Ma?ruf el?Kerhi (h.200/m.815): ?Tasavvuf ̧ hakikatleri almak ̧ insanların ellerinde bulunan şeylere gönül bağlamamaktır.?6

3. İbadet ̧ zikir ̧ tefekkür ̧ riyazet ve mücahede ile nefsin arzularını kontrol altına almak.

Başka bir rivayete göre de Cabir bin Hayyan el? Kufi?dir.5

İbn Haldun (h.808/m.1405) da ̧ bunu şu tesbitiyle teyid eder: ?Bu kelimenin?suf?tan türetildiğini kabul etmek ̧ en doğrusudur. Çünkü bu yolun salikleri ̧ umumiyetle yünden mamül elbise giymekle meşhurdurlar.?2

-Eğer bu topluluk zındık ise, yeryüzünde hiçbir muvahhid yoktur! dedi.

Tasavvuf kelimesi incelendiğinde ̧ onun ̧ ?sufi? kelimesi ile aynı kökten geldiği görülmektedir. Bu durumda ̧ önce sufi kelimesinin kaynağını tesbit ederek tasavvufun da lugat ve ıstılah manasını ortaya koymamız gerekmektedir.

Tasavvuf ̧ tüm devirlerde olduğu gibi ̧ hatta onlardan da fazla ̧ 21. yüzyılın şu stresli ̧ sinirli ̧ gerilimli ̧ bunalımlı ̧ şüpheci ̧ aceleci ̧ dertli ̧ hasta ve bedbaht insanında?nerede? diye gece gündüz aradığı ̧ yalan yanlış şeylerden sağlamaya çalıştığı gerçek mutluluğun ilahi yolu ve anahtarıdır.

Sufi kelimesinin hangi kökten türetildiği konusunda farklı ihtimallerden söz edilmiştir. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür: ?Safv? ̧ ?Benu Sufe? ̧ ?Ehlu?s-Sufe? ̧ ?Sufane? ̧ ?Sufatu?l-Kafa? ̧ ?Saff-ı Evvel? ve?Suf?1

2- İbn Haldun ̧ Mukaddime ̧ Kahire ̧ trs ̧ s.467.

Bu ve bunlar gibi birçok tariflere bakıldığında sanki hepsi birbirinden farklıymış gibi anlaşılır. Çünkü tasavvuf her sufinin iç dünyasında cereyan eden ruhi hallerle ilgili olup ̧ ferdi yaşantı ve hissiyata taalluk eden mücerret bir sahadır.

Cellat hayret içinde kaldı, elini geri çekti. Hadise halifeye haber verildi. Halife sufilerin halini incelemek üzere, Kadı?l-Kudat İsmail b. İshak?a haber gönderdi. Kadı, Ebu'l Hüseyin en-Nuri ile biraz konuşmasından sonra Halife?ye:

Tasavvuf aleyhtarları dün de vardı bugün de varlar. Buyrun tasavvuf aleyhtarlarının çıkarttıkları fitnelerden sadece birini okuyalım:

Verdiğiniz örnek için teşekkür ederim.

Bu yüzden ̧ tariflerin sanki birbirinden farklı şeyler gibi anlaşılması normaldir. Aslında birbirinden farklı gibi görünen bu tarifler dikkatli bir şekilde incelendiğinde ̧ her birinin tasavvufu izahında isabet ettikleri ve ortak yönlerinin bulunduğu görülür. Genel olarak bu tariflerde işaret edilen ortak hususlar şunlardır:

Tasavvufun Konu ve Gayesi :

Bir ilim dalı olarak genel bir tarif yapmak gerekirse; Tasavvuf ̧ insanın kalbindeki kötü vasıflarla onlardan kurtulma çarelerinde ̧ kalpteki iyi vasıflar ve onları kazanma yollarından ̧ manevi mertebeleri kat ederek en yüksek mertebe olan?İnsan-ı Kamil? mertebesine ulaşmanın kurallarından ve nihayet?Tevhid? in sırlarından bahseden bir ilimdir ̧ diye tarif edebiliriz.

11- Öztürk ̧ Yaşar Nuri ̧ Kuran-ı Kerim ve Sünnete Göre Tasavvuf ̧ İstanbul ̧ 1979 ̧ s.22.

9- İz ̧ Mahir ̧ Tasavvuf ̧ İstanbul ̧ 1990 s.30 ; Selçuk Eraydın ̧ Tasavvuf ve Tarikatler ̧ s.27.

Tasavvufun bir gayesi de Hz. Peygamber ?den sonra ̧ O?nun ruhi ve mistik liderliğini üstlenebilecek hakiki varislerini yani veliler ve sufilerden oluşan irşat edecek kişileri yetiştirmektir. Aynı zamanda da insan ruhunda gizli olan ilahi sırları keşfedip ortaya çıkarmaktır. Ayrıca da tasavvuf ̧ insana ölmeden önce ölmenin ne demek olduğunu ve nasıl gerçekleşeceğini öğretir.11

Tasavvufun Tarifi

Halife de onları serbest bıraktı.

Bunlar içerisinde en tutarlısı ̧ dil kaidesine ve tarihi gerçeklere en uygun olanı?sufi? adının?suf? tan alındığını söyleyen görüştür.

2. Kur?an ve Sünnet?in gösterdiği yolda çokça ibadet ederek ruhu saflaştırmak.

Tasavvuf zevken bilinen ve yaşanan bir ilim olduğu için İslam?ın batıni yönünü teşkil eder. İman ̧ İhsan ve Hakk?ı tanıyıp bilmek de onun konusu içine girer.

Tasavvuf ̧ Hakk ?ın rızasını kazanmak ve ebedi saadete ulaşmak için nefsi terbiye etme ̧ ahlakı güzelleştirme ̧ içi ve dışı tenvir etme ̧ suret ve sireti tezkiye etmeden bahseden bir ilimdir. İşte onun konusunu insan ve özellikle insanın ruhu ̧ ahlaki ve psikolojik yapısı teşkil etmektedir.

Tasavvufi hayat ̧ gerçek İslam inancının derinliği ve dinamizmini ̧ Peygamber Efendimiz ̧ Ashab-ı Kiram ve ilk dönem Müslümanlarında olduğu gibi sosyal faaliyet ve mücahede için gerekli gönül zenginliğini ve ruhi donanımını sağlar.

-Niçin acele ediyorsun? diye sorunca:

Halife bunların yakalanıp cezalandırılmasını emretti. Cüneyd-i Bağdadi, kendisini fakih göstererek kurtuldu, eş-Şehham, er-Rakkam ve Ebu'l Hüseyin Nuri yakalanıp nezarete alındılar. Boyunları vurulmak üzere hazırlık yapılınca, Nuri öne atıldı. Cellat kendisine:

Abdulbari en-Nedvi: ?Tasavvuf ̧ ruhu bedeni süfliliklerden temizleyerek süslemeyi ve Batıni sıfatlarında Cenab-ı Peygamber ?e uymayı öğreten bir ilimdir.?8

Ruveym (h.303/m.915): ?Tasavvuf ̧ nefsi Allah?ın muradına terk etmektir. Tasavvuf üç haslet üzerine kurulmuştur: Fakr ile iftikara yapışmak ̧ Allah yolunda bolca verip ̧ başkasını kendine tercih etmek ̧ taarruz ve ihtiyarı terk etmek.?7

Kaynağını Kur?an ve sünnetin ruhundan alan İslam Tasavvufu ̧ Muhammedi bir ifade ile: ?İslam?dan İman?a ̧ İman?dan da ihsana doğru? yükselen bir mü?minin gönül iklimindeki manevi terakkinin adıdır. Gaye İslam?ı bütün safvet ve hassasiyeti ile?Allah ve Rasulü?nün ahlakına uygun bir biçimde yaşamaktır.

DİPNOT

-Kardeşlerimin bir saat fazla yaşamaları için ölüme kendimi tercih ediyorum, önce beni öldürünüz! dedi.

Tasavvufun gayesi ̧ Hakk ?ın rızasını kazanmak için nefisleri temizlemek ̧ güzel ahlak sahibi olmaya çalışmak ̧ kısaca Allah ve Resulü?nün ahlakı ile ahlaklanmaktır.

10- İmam Malik ̧ Muvatta ̧ Ebu Hureyre?den rivayet edilmiştir. (Acluni ̧ Keşfu?l? Hafa ̧ c.1 ̧ s.211).

8- Nedvi ̧ Abdulbari ̧ Tasavvuf ve Hayat ̧ terc : Mustafa Ateş İstanbul 1967 ̧ s.6.

Halife Muvaffak zamanında bazı fitneciler sufileri şikayet edip, haksız yere suçladılar.

7- Sühreverdi ̧ a. g. e ̧ ss.53? 56.