Vefatından üç gün önce Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem?i şöyle buyururken dinledim:

Ölüm anında güzel duygu ve beklentiler içinde olabilmek için yaşarken güzel ameller yapmak lazımdır. Hayatını kötülükler içinde geçirmiş kimselerin, son demlerinde pek fazla ümitli olamayacakları açıktır.

Kul olarak bizler Allah?ı rahmetiyle de azabıyla da anabiliriz. Bu konuda her hangi bir mani yoktur. Ancak, Allah Teala, kulu kendisini nasıl düşünüyor, ona nasıl muamele edeceğini tasavvur ediyorsa, o kuluna öyle tecelli eder. Allah?dan hayır, rahmet ve lutuf göreceği umudunu taşıyan ve bu uğurda mümkün olduğunca kendi yükümlülüklerini yerine getiren kişi, Allah?ı beklediği gibi bulacaktır. Aksini bekleyen de öyle bulacaktır. O halde boş bir avunma, aldanma ve kuruntuya kapılmadan Rabbimiz hakkında güzel zanda bulunmak, rahmetiyle tecelli edeceğine inanmak gerekmektedir.

Kulluk ya ümit ya da korku ile yapılır. Ümitle yapılan kulluk daha üstündür. Çünkü o hürlerin kulluğudur, korku ile yapılan ise, kölelerin kulluğudur. Bu sebepledir ki Peygamber Efendimiz, kendisine çok ibadet ettiği hatırlatılınca, ?Şükreden bir kul omayayım mı? (bk. Buhari, Teheccüd 6; Müslim, Münafikin 79-81) buyurmuştur.

İnsanın hangi hal üzere öleceğini bilmek ve tayin etmek kendisinin elinde değildir. Böyle olunca Sevgili Peygamberimiz?in bizden hüsnüzandan başka bir hal üzere ölmemeyi istemesi, ümit ve reca üzere yaşamamızı ve ölümü de o hal ile karşılamamızı istemesi anlamındadır. Yani Allah Teala?dan güzel şeyler beklentisi içinde olabilmek için güzel bir hayat yaşamaya çalışmak gerekmektedir. Nitekim?Ey iman edenler, Allah?tan O?na yaraşır şekilde korkun ve ancak müslümanlar olarak ölün? ayet-i kerimesi de bizden sürekli iman üzere olmamızı istemektedir.

Allah hakkında beslenecek böylesine bir kanaat, kulun tevhid inancını iyice içine sindirdiği anlamına gelecektir. Bu durumdan sonra da kulun istekleri reddedilmeyip kabul edilecektir. Nitekim bir başka hadis-i kudside, ?Kulum, kendisini sorgulayacak ve günahları bağışlayacak bir Rabbi olduğuna kesin kanaat getirdiği, bu gerçeği bildiği zaman, ben onu bağışlarım? buyurulmaktadır.

Mü?min suresi (40), 44?45

?Her biriniz ancak Allah?a hüsnüzan ederek ölsün.?

Hadis-i kudside konu, hiçbir tereddüt ve kuşkuya yer bırakmayacak şekilde, ?ne kadar olursa olsun, gökleri dolduracak, yeryüzünü örtecek kadar da olsa..? gibi çokluk ve büyüklükten kinaye ifadeler kullanılmış, onların miktarına ve cinsine bakmadan, bir o kadar büyük af ve mağfiretle karşılanacağı ısrarla belirtilmiştir. O halde önemli olan, günahların bağışlanmasını ummak ve affedilmesi için Allah?a yalvarmaktır. Kul, böyle bir ümit ile bu tür bir dilekte bulunduğu sürece bağışlanma şansına sahiptir.

?Bana bir karış yaklaşana ben bir arşın yaklaşırım, bir arşın yaklaşana bir kulaç yaklaşırım. Bana yürüyerek gelene ben koşarak giderim.?

?Allah Teala:

Hüsnüzan, düşünce güzelliği, güzel şeyler temenni ve beklentisi demektir. Allah?a karşı hüsnüzan beslemek ise, O?nun merhametini, rahmetini ve keremini dilemek, af ve rahmetiyle muamele edeceğini ummak, hatta tereddütsüz bir şekilde böyle bir mutluluğa ereceğine inanmaktır. Nitekim önceki hadis-i kudside görüldüğü gibi bizzat yüce Yaratıcı, ?Ben, kulumun beni düşündüğü gibiyim, benden ne bekliyorsa ona öylece muamele ederim? buyurmaktadır.

Aziz ve celil olan Allah, ?Ben, kulumun beni düşündüğü gibiyim; beni andığı yerde, onunlayım ? buyurmuştur.

Enes radıyallahu anh, ben Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem?i şöyle buyururken dinledim, dedi:

Buhari, Tevhid 15, 35, 55; Müslim, Tevbe 1, Zikir 2, 19. Ayrıca bk. Tirmizi, Zühd 51, Daavat 131; İbni Mace, Edeb 58

?Ben, kulumun beni düşündüğü gibiyim? demek, ben kendisine benden beklediği şekilde muamele ederim, demektir. Maksat insanı ümitli olmaya teşviktir. Yani burada zan, zayıf bir ihtimali değil, tam bir güven beslemeyi ifade etmektedir.

Ey ademoğlu! Günahların gökleri dolduracak kadar olsa, sen benden bağışlanmanı dilersen, günahlarını affederim.

Cabir İbni Abdullah radıyallahu anhüma şöyle dedi:

Kesinlikle. Cayır cayır yanacaksın diyen çakma alimlere inat, rahmeti gazabını geçmiş bir Rabbim var hamd olsun.

Ebu Hüreyre radıyallahu anh?den rivayet edildiğine göre Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

Allah?ın rahmetini ümit etmenin faydası bu hadis-i kudside çok açık bir şekilde ifade buyurulmaktadır. Şirk koşmamış olmak kaydıyla, işlenmiş olan günahların cinsi ve miktarı ne olursa olsun, Allah Teala?dan bağışlanma dilenmesi halinde onların tamamının affedileceğini bizzat yüce Rabbimiz kendisi bildirmektedir. Kul için bundan daha büyük bir müjde olabilir mi?

Müslim, Cennet 81,82. Ayrıca bk. Ebu Davud, Cenaiz 13

Nevevi, korku ve ümit ile ilgili sahih hadisleri incelemiş ve ümit ile ilgili rivayetlerin, korkuya dair hadislerden kat kat fazla olduğunu görmüştür. Ali el-Kari de?Bu konuda sadece?Rahmetim gazabımı aşmıştır? demektedir.

Allah Teala, iyi bir kulun söylediklerini haber verirken şöyle buyurmuştur:

Allah?a yemin ederim ki Allah?ın, kulunun tövbe etmesinden dolayı duyduğu hoşnutluk, herhangi birinizin ıssız çölde kaybettiği devesini bulduğu zamanki sevincinden daha büyüktür.? :

Ey ademoğlu! Sen yeryüzünü dolduracak kadar günahla huzuruma gelsen, fakat bana hiçbir şeyi ortak tutmamış, şirke bulaşmamış olsan, ben de seni yeryüzü dolusu mağfiretle karşılarım? buyurmuştur. Tirmizi, Daavat 98

?Ben işimi Allah?a ısmarladım. Şüphesiz ki Allah, kullarının her halini görür.? Allah onu, onların kurdukları tuzakların şerrinden korudu.?

Zan, yerine göre tereddüt ve kararsızlık, yerine göre de kesin bilgi ve kanaat ifade eder. Burada söz konusu olan, yakini bilgi yani kesin kanaat anlamındaki zandır. Allah Teala?nın kullarını yanıltmayacağı, ümitsiz bırakmayacağı gerçeği, O?na karşı beslenecek hüsnüzannın tam bir kanaat anlamına geldiğinin en açık delili ve dayanağıdır.

Hadis-i kudside dikkat edilmesi gerekli iki nokta bulunmaktadır. Birincisi, şirk koşmadan Allah?a kavuşmak.. İkincisi, günahlarının bağışlanacağı ümidini taşımak. Hiç şüphesiz bunlardan ikincisi, yani bağışlanacağına dair tam bir güven ve ümit içinde olabilmek için, Allah Teala?ya hiçbir şeyi eş ve ortak koşmamak, yani İslam?ın tevhid inancına sıkı sıkıya sarılmak gerekmektedir. Bu noktada gösterilecek dikkat, her türlü kurtuluş ümidinin ve cennet mutluluğunun yegane şartıdır.

Ey ademoğlu! Sen bana dua ettiğin ve benden affını umduğun sürece, işlediğin günahlar ne kadar çok olursa olsun onların büyüklüğüne bakmadan seni bağışlarım.