"Kim hürriyeti murad edinirse ubudiyyete, kulluğa sıkı bir şekilde devam etsin. Hakiki hürriyet Allah'tan başkasına kulluk yapmamaktır."

Konunun tahlili:

İkinci gece ne zindan vardı ne de Mansur... Üçüncü gece, zindan da Mansur da yerindeydi. Kendisine bunun hikmeti sual edildiğinde; "İlk gece O'nunlaydım, beni bulamadınız.

Hallac-ı Mansur Tavasin -enel hak-

Daha sonra dili ve başı da kesildi, cesedi yakıldı, külleri Dicle'ye atıldı. Atılan küller dökülür dökülmez, nehir hemen kabarmaya başladı. Kabaran Dicle'nin suları Bağdat'ı basmak üzereydi. O zaman bir dostu hırkasını Dicle'ye attı ve Dicle bir müddet sonra eski normal halini aldı. Hallac-ı Mansur hazretleri bu kimseye, şehid edilmeden önce: "Benim kollarımı, bacaklarımı, başımı kestikten sonra, cesedimi yakıp, külünü Dicle'ye atacaklar. Korkarım ki, nehir taşıp Bağdat'ı basacak. O zaman hırkamı nehrin kenarına götürüp, sulara at." buyurmuştu.

3) Nefehat-ül-Üns Tercümesi; s.199

Ellerinden, bacaklarından sonra dilini de kesmek istediler. İzin isteyip; "Allah'ım, bana senin için bu işkenceyi reva görenlere rahmet et! Senin rızan için beni elimden, ayağımdan, gözlerimden, başımdan, canımdan ayıran bu kullarını affet!" diye yalvardı.

"Sen çekilince aradan- Kalır seni Yaradan" bu anlamda söylenmiştir. Bu anlamda söylenmiş bir söz, elbette küfür değildir. Ancak iltibasa müsaid olduğundan bu tür sözleri, sadece beşeri sıfatlardan soyutlanıp ilahi sıfatlarla muttasıf olanlar söyleyebilir. "Ene'l-Hakk" sözünün söylendiği makam Cenab-ı Hakk'ın sıfatlarıyla idrak olunduğu makamdır. "Hakk" ismi, esma ve sıfat tecellisidir. Bu yüzden sufilerden "Ene'l-Hakk" diyenler çıktığı halde "Enallah" diyenler çıkmamıştır.

?Ene?l-Hak deme! Hüve?l-Hak de!? dediler.

İngilizceden çev. ve önsöz: Yaşar Günenç

İkinci gece, O benimleydi, ne beni ne de zindanı görebildiniz.

Hallac-ı Mansur şu cevabı verdi:

Şeyh Ebu Abdullah-i Hafif şöyle nakletti: "Bir çok hile ile zindana girerek Hallac-ı Mansur'u görmeye gittim. Yumuşak halılar ve döşeklerle döşenmiş, iyi tertib edilmiş güzel bir oda gördüm. Odanın duvarına bir ip bağlanmış, üzerinde bir havlu asılmıştı. Orada yüzü güzel bir köle gördüm. "Şeyh nerededir?" diye sordum. "Abdesthanededir. Abdest hazırlığı görüyor." dedi. Ben: "Ne zamandan beri şeyhin hizmetindesin?" dedim. "On sekiz aydan beri." dedi. "Bu zindanda şeyh ne yapıyor?" dedim. "On üç batman ağırlığında bir demir bağ ile, her gün bin rekat namaz kılıyor." dedi. Sonra devam ederek: "Bu gördüğün zindanın kapılarının herbirinin arkasında eşkıya ve hırsız kimseler vardır. Onlara nasihat eder. Bıyıklarını ve saçlarını keser." dedi. "Ne yer?" diye sordum. "Her gün önüne çeşitli yemeklerle donatılmış bir sofra getiririz. Bir müddet onlara bakar. Sonra parmağının ucu ile o yemeklerin üzerine basar ve içli bir sesle çeşitli şiirler söyler. Asla onları yemez. Sonra önünden alır, götürürüz." Biz bu şekilde konuşurken o abdesthaneden çıktı.

Bir derviş rüyada gördü ki, şeytan Hallac-ı Mansur?u görünce şaşırdı ve şöyle dedi:

bütün insanlar ben'im.

Basım t: Ofset

Gönül ülkesinde açan rengarenk güller,

Darağacına çıkan Mansur hazretlerine şu sual soruldu; "Tasavvuf nedir?" "Tasavvufun en aşağı derecesi, işte bende gördüğünüz bu haldir." "Ya ileri derecesi?" "Onu görmeye tahammülünüz olmaz."

Naklederler ki: Onu darağacında astıkları vakit iblis yanına geldi ve; "Bir Ene sen dedin, bir Ene de ben. Nasıl oluyor da bu yüzden senin üzerine rahmet, benim üzerime lanet yağdırıyor?" diye sordu. Hallac-ı Mansur şu cevabı verdi: "Sebep şudur. Sen "Ene" dedin, kendini ortaya koydun, ben Ene dedim, kendimi ortadan kovdum. Benliği ortaya getirmenin iyi olmadığını, benliği ortadan kaldırmanın ise gayet iyi olduğunu bilesin, diye bana rahmet, sana lanet etti."

yok olduk hallac ta gerisi plan..

Onun hali, dünyası ve içindeki ilahi aşkı bir başka olup, zahir insanının anlayabilmesinden çok uzaktı. Zaman zaman şöyle derdi:

5) Tarih-i Bağdad; c.8, s.112

Güzel görünüşlü olup, cazibeli bir boyu vardı. Beyaz sof giymiş, işlemeli bir peştemalı başına sarmıştı. Sofa tarafına çıkıp oturdu. Bana: "Ey delikanlı! Neredensin?" dedi. "Fars'tanım " dedim. "Hangi şehirdensin?" diye sordu. "Şiraz'danım" dedim. Benden meşayıh haberlerini sordu. Ebü'l-Abbas ibni Ata'ya gelince, sözümü keserek: "Onu görürsen, o kağıtları yakmasını söyle." dedi. Sonra yine: "Buraya nasıl gelebildin?" dedi. "Bazı İran askerlerinin yardımıyla." dedim. Tam bunu söylediğim zaman zindancıbaşı içeri girdi. Yer öpüp oturdu. Şeyh ona: "Sana ne oldu?" dedi. Zindancıbaşı: "Düşmanlarım beni halifeye gammazlamışlar. Güya ben, ululardan birini buradan bin dinar alarak salmışım. Yerine de halktan birini hapsetmişim. İşte şimdi beni alıp götürecek, katledecekler." dedi.

Hallac-ı Mansur?Ene?l-Hak!.. Ene?l-Hak!.. Ene?l-Hak!..? diye diye inlerdi.

Bu haberler halifeye ulaşınca; "Fitne çıkarmak istiyor, onu katlediniz veya Enel-Hak sözünden dönene kadar sopalayınız." emrini verdi. Bunun üzerine Hallac-ı Mansur hazretlerini Bağdat'ta Takkapısına götürdüler. Evvela yüz kırbaç vurdular. Kendisinden en küçük bir ses çıkmadı. Ölmediğini görünce, ellerini ve ayaklarını kestiler.

Hallac, ?Bizim için de Hak Odur!? dedi.

İdam edilmeden önce halk taş atmaya başladı. Atılan taşlara hiç ses çıkarmıyor, hatta tebessüm ediyordu. Bir dostu, taş yerine gül attı. O zaman Mansur hazretleri inledi. Sebebi sorulduğunda; "Taş atanlar beni yakinen tanımayanlardır. Tabiidir ki halden anlamazlar. Halden anlayanların bir gülü bile beni incitti." cevabını verdi.

Kerameti görünce kasım pişman oluyor ama 2 bin şiir gidiyor Yunus'tan geriye bin şiir kalıyor.

6) Hikayetü'l-Mansur; c.4, s.138

Selam ve dua ile...

Tasavvufun baş kişilerinden olan Hallac-ı Mansur, 9. yüzyıldan günümüze kadar gelen zaman içerisinde izleri silinemeyen bir düşünce adamıdır. 'Tanrı?İnsan' fikrini ortaya koyması, bunu kişiliğinde özdeşletirme sonucu hayatıyla ödeyen Mansur, kendinden sonra gelen tasavvufçuları da büyük ölçüde etkilemiştir. TAVASİN onun zindanda yazdığı eserlerinden biri, aynı zamanda günümüze ulaşan tek eseridir. Elinizdeki 4. basıma Hallac'ın 'Vasiyetnamesi' ile aynı düşünce etrafında toplanan Yezidilerin kutsal kitapları MUSHAF'A REŞ, KİTABUL CİLVE ve tasavufun Batı'ya yansıyan biçimi olan Katar Metinlerinden örnekler de kitabın sonuna eklenmiştir. Üstelik bu kitabı üstat çevirmen Yaşar Günenç'in Türkçesinden okumak güven vericidir.

Dilim dilim bende yürek

ete kemiğe bürünüp adem diye görünmüşüz, ondan gayrısı yalan.

5. Basım, 112 s.

yaba y a y ı n l a r ı

Aşk nicedir gel benden sor.

Bir gün kendisine; "Sabır nedir?" diye sorduklarında; "Sabır odur ki; iki elini ayağını keserler, onu köprünün üzerine asarlar ve hatta bundan daha acaib muameleler yaparlar da bir kere ah etmez." buyurdu. Kendisinin ölümü ve idamı böyle cereyan etmiştir.

Hüseyin bin Mansur onun endişeli haline bakarak tatlı tatlı gülümsedi ve; "Üzülme senin işini de biz hallederiz." dedikten sonra parmaklarını pamuk yığınlarına doğru uzatıverdi. O anda henüz atılmamış pamuk yığınları harekete geçti. Kaşla göz arasında, tel tel saf pamuk bir tarafa, kirli ve süprüntü kısmı ise diğer tarafa ayrıldı. Hallacın gözleri fal taşı gibi açılmış şaşkınlıktan sanki ayakta donmuş kalmıştı. Olay kısa zamanda halk arasında yayıldı. Bu tarihten sonra da Hüseyin, Hallac-ı Mansur diye anıldı.

Bu arada kendisinden nasihat istemek için gelen hizmetçisine; "Nefsi, yapması gereken bir şeyle, ibadetle meşgul et! Yoksa o seni yapılmaması gereken bir şeyle, haramlarla meşgul eder." dedi.

Ebat: 13,5 x 19,5

1)Tezkiret-ül-Evliya; c.2, s.114

ISBN 9789753860269

Kaynaklar:

Şeyh: "Var selametle git." dedi. O gittikten sonra, şeyh hücrenin ortasında dizleri üzerine gelerek, ellerini havaya kaldırdı. Başını önüne eğdi. Şehadet parmağı ile işaret ederek, ansızın ağladı. Öyle ağladı ki, gözyaşından ıslanmadık bir yeri kalmadı. Kendinden geçerek yüzünü yere koydu. O sırada zindancıbaşı içeri girdi. Tekrar şeyhin önüne oturdu. Şeyh: "Ne oldu?" diye sordu. Zindancıbaşı: "Kurtuldum." dedi. "Hangi sebeple kurtuldun?" diye sordu. O, "Beni halifenin yanına götürdükleri zaman halife; "Şimdiye kadar seni katletmeyi tasarlıyordum. Şimdi sana gönlüm hoş geldi. Seni beğendim. Tekrar affettim." dedi. Bundan sonra şeyh, yüzünü o havlu ile temizlemek istedi. Havlunun asılı olduğu ipin yüksekliği şeyhden yirmi arşın yukarıdaydı. Şeyh elini uzatarak havluyu aldı. Şeyhin eli mi uzandı yoksa o havlu mu şeyhe yaklaştı anlayamadım." Sonra ben çıkıp gittim ve İbn-i Ata'ya vardım. O haberi verdim. Dedi ki: "Eğer tekrar onunla buluşursan; beni, kendi başıma bırakırlarsa, ona mektupları saklayacağımı söyle." dedi.

Allah aşıkları yaşadıkları dönemde meczup olarak anılmıştır.

Onu darağacında astıkları vakit iblis yanına geldi ve; "Bir Ene sen dedin, bir Ene de ben. Nasıl oluyor da bu yüzden senin üzerine rahmet, benim üzerime lanet yağdırıyor?" diye sordu. Hallac-ı Mansur şu cevabı verdi: "Sebep şudur. Sen "Ene" dedin, kendini ortaya koydun, ben Ene dedim, kendimi ortadan kovdum. Benliği ortaya getirmenin iyi olmadığını, benliği ortadan kaldırmanın ise gayet iyi olduğunu bilesin, diye bana rahmet, sana lanet etti."

Nitekim Hallac-ı Mansur Allahü tealanın aşkı ile kendinden geçtiği bir sırada; "Enel-Hak= " sözünü söyledi. Bu sözünü, zahir alimleri dalalete ve ilhada hükmedip katline fetva verdiler.

9) Tabakatü'l-Evliya; s.187

"enel hak " derken astılar yalan,

Gelibolu merkezde Hallacı mansurun türbesi bulunmaktadır. Ve girişinde enel hak şehidi olduğu yazılmaktadır.

Ta ki mukaddes dinimizin emrini yerine getiresiniz. Beni idam edesiniz diye." buyurdu.

2)Kuşeyri Risalesi; s.28, 43

Şibli, Hallac-ı Mansur?u rüyasında gördü ve sordu:

Editör: A. Doğan

Kalbin masivadan arınarak Hakk'ın esma, sıfat ve zılal nurlarına ayna olması sonucu meydana gelen şiddetli sevgi ve aşk sebebiyle salik, akis ve gölgeleri Hakk'ın kendisi zanneder. Hallac'ın "Ene'l-Hakk" dediği makam burasıdır. Elini ateşe sokan kişinin yandığında can havliyle: "Yandım, ateş oldum." demesi nasıl mecazi bir hakikati ifade ediyorsa ve bu söz; söyleyenin gerçekten ateş olduğunu göstermiyorsa "Enel-Hak" sözü de böyle bir mecazi idraktir. Kulun kendi fiil ve davranışlarını görmez olup kendisinde olan fillerin Allah'a aid olduğunu idrak etmesidir.

"O büyüklerin "Her şey O'dur" demeleri, hiçbir şey yoktur. Yalnız O vardır demektir. Mesela, Hallac-ı Mansur Enel-Hak dedi. Böylece, ben Hakk'ım, Hakk teala ile birleştim, demek istemedi. Böyle diyen kafir olur ve öldürülmesi lazım olur. Onun sözünün manası "Ben yokum, Hakk teala vardır." demektir. İşte sofiyye her şeyi Hakk tealanın isimlerinin ve sıfatlarının görünüşü, onların aynası bilir. Zatın bunlarla birleştiğini, zatında değişiklik olduğunu söylemez. Mesela, bir insanın gölgesi, kendinden hasıl oluyor. Gölge, o kimse ile birleşmiş, onun aynıdır veya o kimse o gölge şekline girmiştir, gibi şeyler söylenemez. O kimse, kendi kendinedir. Gölge, onun bir görünüşüdür. Bu kimseyi aşırı seven, gölgeyi filan görmez. Ondan başka bir şey görmez. Gölge, o kimsenin aynıdır, diyebilir. Yani gölge yoktur, yalnız o insan vardır, der. Bundan anlaşıldı ki, sofiyye, eşyaya, Hakk tealadan meydana gelmiştir. Hakk teala değildir, diyor. O halde, sofiyyenin; "Her şey O'dur." sözleri; "Her şey O'ndandır." demektir ki, alimler de böyle söylemektedir. İki taraf arasında bir fark yoktur. Yalnız şu fark vardır ki, sofiyye, eşyaya, Hakk'ın görünüşü diyor. Alimler bunu söylemekten çekiniyor. Eşya ile birleşmek, eşyanın içinde bulunmak anlaşılmasın diye, bu sözü söylemiyor."

Ahvaz'da ilahi esrardan çok bahsettiğinden, kendisine Hallac-ı Esrar denildi. Tekrar hacca gitti. Dönüşte Basra'ya geldi. Oradan tekrar Ahvaz'a gitti. Bir müddet daha burada kaldı. Sonra; "Halkı Hakk'a davet için şirk beldelerine gidiyorum." diyerek Hindistan'ın yolunu tuttu. Buradan Maveraünnehr'e geldi. Çin'i Maçin'i dolaştı. Gittiği her yerde halkı Hakk'a davet etti. Hint, Çin ve Türk kavimlerinden pekçok kimsenin İslamiyetle şereflenmesine vesile oldu. Onların İslamiyeti tanımaları için pekçok eserler telif etti. Dönüşünde dünyanın dört bir yanından ona mektuplar yazılmaktaydı. Hindliler, ona; Ebu Mugis, diye mektup yazarlardı. Çinliler Ebu Muin, Türkler; Ebu Mihr, Farslılar; Ebu Abdullah Zahid, Huzistanlılar; Hallac-ı Esrar diye hitab ediyorlardı.

Bağdat uleması Hallac?ın katledilmesi için fetva verdi. Nihayet fetva gereğince Hallac idam edildi.

Hallac-ı Mansur Allahü tealanın aşkı ile kendinden geçtiği bir sırada; "Enel-Hak= " sözünü söyledi. Bu sözünü, zahir alimleri dalalete ve ilhada hükmedip katline fetva verdiler.

Hallac-ı Mansur daha sonra Basra'dan ayrılarak Bağdat'a Cüneyd-i Bağdadi hazretlerinin yanına geldi, Cüneyd-i Bağdadi ona susmayı ve insanlarla görüşmemeyi emretti. Daha sonra Hicaz'a giderek, bir sene Ravda-i mutahherada kaldı. Zikr ve ibadetle meşgul oldu. Sonra tekrar Bağdat'a geldi.

Süleyman KÖSMENE

6) Hikayetü'l- Mansur; c.4, s.138

ali benim.. ben aliyim,

Hüseyin bin Mansur'un büyük babası Mahamma adında bir zerdüştidir.

?Benim hakkımda halk ikiye bölünmüştü. Bir kısmı benim halimi bilirdi. Bana şefkat ederdi. Bir kısmı da benim halimi bilmezdi. Şeriatı muhafaza ve Cenab-ı Hakk'ın emrini yerine getirmek için bana azap ederdi. Cenab-ı Hak her iki bölüğe de rahmet eyledi. Çünkü her ikisi de masumdu!?

Seni Sigaya çeken Bir Molla Kasım gelir.?

Abdülmelik Evkaf anlatır: "Bir gün üstadım olan Hallac-ıMansur'a; "Ey hocam! Arif kimdir?" diye sordum. Buyurdu ki: "Arif o kimsedir ki, Zilkade ayından altı gün kala, Salı günü, 919 (H.306) senesinde Bağdat'ta eli ayağı kesilerek, gözleri çıkarılarak, baş aşağı astırılıp, gövdesi yakılarak, külünü savururlar."Onun dediği zamanı gözledim. Meğer o söylediği kendiymiş, o ne söyledi ise aynını yaptılar."

Nakledilir ki; bir gece Mansur hazretlerini zindanda bulamadılar.

Üçüncü gece, her şey yerli yerindeydi.

allah ben'im..

hallaç misal Hakka bürünen, ol hakikat güneşine sevdalı yürekler..

Değerli Kardeşimiz;

Allahü tealanın aşkı ile kendinden geçtiği bir sırada; "Enel-Hak dedi. Bu sözün anlamı, demek ise de, demek istemişti.

7) Hallac-ı Mansur; AliEmiri, 1252

satış

Buna, ana tarafından hazret-i Ebu Eyyub'un neslinden geldiğini söyleyerek Ensari de denilmiştir. Tüster'de büyük velilerden Sehl bin Abdullah-ı Tüsteri hazretlerinin sohbetinde iki sene bulundu. Onun ruhlara hayat veren sohbetleri bereketiyle tasavvufa yöneldi. On sekiz yaşında Basra'ya gelerek, Amr bin Osman-ı Mekki'ye bağlandı. On sekiz ay da onun sohbetinde ve derslerinde bulundu. Her iki velinin yanında da nefsi ile büyük mücadele yaptı ve her isteğine sırt çevirdi. Nefsin istemediği, rağbet etmediği işlere sarıldı. Samimi ve bağrı yanık bir aşık idi. Kendisini çok seven Ebu Yakub-ı Akta' kızını ona verdi. Bundan sonra bir müddet daha Basra'da kaldı.

İbn-i Ata haber gönderdi:

Savrulurum kürek kürek

Hallac-ı Mansur, zamanındaki bazı zahir alimlerinin anlayamadığı sadık, Allahü tealanın aşkı ile yanan bir Hak aşığıdır. Şiddetli mücahedeler ve çetin riyazetler çekmiş, himmeti yüksek, kerametler sahibi bir velidir. Sözleri güzel, konuşması fasih ve beliğ, firaseti üstün, hakikat, esrar, mana ve marifetler sahibi olup, yaşadığı müddetçe, daima ibadet ve riyazetle meşgul olurdu.

"Kul, ubudiyetin, kulluğun bütün şartlarını kendinde toplarsa, Allah'tan başkasına kul olmanın yorgunluğundan kurtularak hürriyete kavuşur, külfetsiz ve sıkıntısız bir şekilde Allah'a kul olmanın zineti ile süslenir. Peygamberlerin ve sıddikların makamı budur. Bu durumdaki kula ibadet ve taat zor gelse bile, Allahü tealanın yardımı ile onu zevk ve gönül rahatlığı ile ifa eder. İslamiyet yönünden bu nevi ibadetlerle süslü bulunduğu halde ibadetlerinde kalbine en küçük bir meşakkat, sıkıntı arız olmaz."

Hallac:

BİR KISSA BİN HİSSE

Hakkın özünde buluştuk vesselam... çocuuk kardeşime esselam.

8) Tabakat-ı Ensari; s.315

"Aziz ve celil olan Allah'tan başka bir şeyden korkan veya bir şeyi ümid eden kimsenin yüzüne, Allahü teala bütün kapıları kapatır, ona adi bir korkuyu musallat eder. Kendisi de onun arasına yetmiş perde çeker, bu perdelerin en incesi şüphe, vesvese olur."

peygamber ben'im..

Naklederler ki, Hallac-ı Mansur hapishanedeyken üç yüz kişiydiler. Bir gece diğerlerine; "Ey mahpuslar! Gelin sizi kurtarayım." dedi."Peki sen kendini niçin kurtarmıyorsun. Gücün olsa kendini kurtarırsın." dediklerinde; "Biz himaye ve selamet içindeyiz. Eğer dilersek bir işaretle bütün kelepçeleri açarız!" dedi. Sonra parmağıyla işaret edince, bütün kelepçeler yere döküldü.. Bunun üzerine; "İyi ama hapishanenin kapısı kilitli, şimdi biz nereye gidelim?" dediler. Bunun üzerine bir daha işaret etti. Duvarlarda bir takım gedikler ortaya çıktı. Bu hali gören mahpuslar, hemen Hallac'ın ayaklarına kapanarak kendileriyle gelmesi için yalvarmaya başladılar. Fakat o reddetti. Neden diye sorduklarında; "Bizim O'nunla öyle bir sırrımız vardır ve sır sahibinden başkasına söylenmez." buyurdu.

Sorularla İslamiyet Editör

Ali Ramiteni hazretleri ise, Hallac-ı Mansur'un halini; "Hüseyin bin Mansur zamanında, Hace Abdülhalık-ı Gücdüvani'nin oğullarından biri bulunsaydı, Mansur idam edilmezdi." buyurarak en veciz şekilde izah etmiştir. Abdülhalık-ı Gücdüvani'nin manevi oğulları olan talebelerinden biri bulunsaydı, Hüseyin bin Mansur'u terbiye ederek, o makamdan daha yukarılara geçirir, idam edilmesi lazım gelmezdi. Çünkü Hallac-ı Mansur, her ne kadar büyük veli olmakla birlikte, tasavvuf yolunun en nihayetine ulaşabilmiş değildir. Bulunduğu mertebe nihayetten çok uzaktır.

Aklıma Yunus Emre geldi. Öldükten sonra 3 bin şiiri yazdığı kitabı Molla Kasım isimli birinin eline geçiyor şiirleri okuyan kasım kendine göre yorumlayıp şeriata aykırı diye sayfalarını yırtıp suya atıyormuş 2 bin şiiri imha eden kasım 3. binde şöyle bir satır okuyor?Derviş Yunus bu sözü eğri büğrü söyleme

evren ben'im.

Hüseyin bin Mansur'a Hallac denilmesine şu olay sebeb olmuştur. Bir gün o, dostu olan bir hallacın dükkanına girdi. Bir işinin görülebilmesi için onun tavassutunu rica etti. Fakat hallacın gittiği yerden dönüşü biraz uzun sürdü. Geldiğinde; "Ya Hüseyin! Gördün mü başımıza gelenleri. Senin için bugün kendi işimden oldum." diye söylendi.

Hallac, ?Ben ne dedim ki özür dileyeyim? Ben Halık?ı bırakıp halka yalvarmam!? dedi. Bir yandan da?Ene?l-Hak! Ene?l-Hak!? diye feryat ediyordu.

4) Vefeyat-ül-A'yan; c.2, s.140

sevdik hallacı gerisi yalan,

İstanbul, 2008

Tasavvuf tarihinin en çok anılan isimlerinden birisidir. İsmi Hüseyin bin Mansur, künyesi Ebü'l-Mugis'tir. 858 (H.244) yılında İran'ın Beyza şehrinde doğduğu rivayet edilmektedir. 919 (H.306) yılında ise idam olunarak şehid edildi.

Fiyatı: 11.5o YTL

?Sen?Ene?l-Hak? dedin. Ben?Ene?l-Hayr? dedim. Sana rahmet olundu, bana lanet edildi. Bunun hikmeti nedir?

Hallac-ı Mansur, Enel-Hak sözünü söyleyince tasavvuf ilmine vakıf olmayan zahir ulema bu söze şiddetle karşı çıktı. Sözünü Halife Mu'tasım'ın yanına götürerek fesad çıkardılar. O sırada vezir olan Ali bin İsa'yı ona karşı kışkırtarak aleyhine çevirdiler. Halife, Hallac'ın bir sene zindana atılmasını emretti. Fakat halk yine ona gidip bazı meseleler soruyordu. Daha sonra, insanların onu ziyareti de yasaklandı. İbn-i Ata'nın ve Ebu Abdullah bin Hafif'in yaptıkları ziyaretler müstesna beş ay müddetle kimse onu ziyaret edemedi.

Bu ve buna benzer konuları değerlendirmek için Tıklayınız:

Hallac-ı Mansur'un elleri ve ayakları kesildiğinde; "Sakın korkudan sarardığımı zannetmeyin. Kan kaybetmekten sararıyorum." buyurdu.

Hallac-ı Mansur'un idamına sebeb olan "Enel-Hak" sözü, onun tasavvuf yolunda sahib olduğu kendi hal ve derecesine uygun ve kendi aşk sarhoşluğu içinde söylediği doğru bir sözdür. Zahiren kelime manası; "Ben Hakk'ım" demek olan bu sözün hakiki manası: "Ben yokum. Hak vardır." demektir. Nitekim İmam-ı Rabbani hazretleri Mektubat kitabının 2. cild 44. mektubunda bu hususu şöyle açıklamaktadır: "O büyüklerin "Her şey O'dur" demeleri, hiçbir şey yoktur. Yalnız O vardır demektir. Mesela, Hallac-ı Mansur Enel-Hak dedi. Böylece, ben Hakk'ım, Hakk teala ile birleştim, demek istemedi. Böyle diyen kafir olur ve öldürülmesi lazım olur. Onun sözünün manası "Ben yokum, Hakk teala vardır." demektir. İşte sofiyye her şeyi Hakk tealanın isimlerinin ve sıfatlarının görünüşü, onların aynası bilir. Zatın bunlarla birleştiğini, zatında değişiklik olduğunu söylemez. Mesela, bir insanın gölgesi, kendinden hasıl oluyor. Gölge, o kimse ile birleşmiş, onun aynıdır veya o kimse o gölge şekline girmiştir, gibi şeyler söylenemez. O kimse, kendi kendinedir. Gölge, onun bir görünüşüdür. Bu kimseyi aşırı seven, gölgeyi filan görmez. Ondan başka bir şey görmez. Gölge, o kimsenin aynıdır, diyebilir. Yani gölge yoktur, yalnız o insan vardır, der. Bundan anlaşıldı ki, sofiyye, eşyaya, Hakk tealadan meydana gelmiştir. Hakk teala değildir, diyor. O halde, sofiyyenin; "Her şey O'dur." sözleri; "Her şey O'ndandır." demektir ki, alimler de böyle söylemektedir. İki taraf arasında bir fark yoktur. Yalnız şu fark vardır ki, sofiyye, eşyaya, Hakk'ın görünüşü diyor. Alimler bunu söylemekten çekiniyor. Eşya ile birleşmek, eşyanın içinde bulunmak anlaşılmasın diye, bu sözü söylemiyor."

?Özür dile ki zindandan çıkarsınlar!?

Hallac-ı Mansur'un İslam'ı yaymak için yıllarca dolaştığı, şehir şehir gezdiği bu seyahatleri sırasında pekçok kerametleri, harikulade halleri görüldü. Kerametlerinden daha mühimi de onun marifet, hikmet ve ince manalar dolu sözleridir. Bunlar, onun ilim ve marifette ulaştığı kıymetli dereceleri gösteren birer delildir.

Halk ikiye bölündü. Bir kısmı zahire göre hükmetti, Hallac-ı Mansur?u inkar etti ve sözüyle dinden çıktığını ileri sürdü. Bir kısmı da Hallac-ı Mansur?un bu sözüyle benliğini reddettiğini ve Hakkı dilediğini savundu.

Hallac-ı Mansur mahkemeye çıkarıldı, hapse atıldı, kendisine işkence edildi.

?Sen enaniyetine güvendin ve benlik eyledin. Ben ise enaniyetimi inkar ettim, benliği kendimden uzak eyledim. Benliğimi Hak'ta gördüm!?

Hallac-ı Mansur / En El Hak

Burada yine Cüneyd-i Bağdadi hazretleri ile görüştü ve bazı sualler sordu. Cüneyd-i Bağdadi suallerine cevap vermedi ve; "Galiba bir ağaç parçasının ucunu kırmızıya boyaman yakındır!" dedi. Cüneyd-i Bağdadi hazretleri bu sözü ile ilerde onun şehid edileceğine işaret ediyordu. Mansur, sorduğu meselelerin cevabını alamayınca, izin alarak Tüster'e gitti. Bir sene orada kaldı. Burada büyük kabul ve ilgi gördü. Sonra buradan ayrılıp, beş yıl ortadan kayboldu. Horasan ve Maveraünnehr gibi beldelerde bulundu ve Ahvaz'a geldi. Burada da nasihatlarda bulunup, Ahvaz halkı içinde büyük kabul ve ikram gördü.

Onun hal ve mertebesini anlayan pekçok alim ve veli yüksek bir veli olduğunu söylemişlerdir. Büyük veli Şibli, onun için; "Ben ve Hallac aynı şeyiz. Ama bana deli dediler kurtuldum. Onun aklı ise onu helak eyledi." buyurmuştur. Yine Şeyhülislam Abdullah-ı Ensari; "Hallac, imamdır. Fakat durumunu her kişiye söyledi. Zayıflara ağır yük yükletti. Avam bilgisiyle ve akıl yoluyla anlayamayacakları şeyleri konuştu. Bu hususta İslamiyete riayet etmedi. Ona ne vaki olduysa, bu sebepten oldu." demiştir.

Nakledilir ki; bir gece Mansur hazretlerini zindanda bulamadılar. İkinci gece ne zindan vardı ne de Mansur... Üçüncü gece, zindan da Mansur da yerindeydi. Kendisine bunun hikmeti sual edildiğinde; "İlk gece O'nunlaydım, beni bulamadınız. İkinci gece, Obenimleydi, ne beni ne de zindanı görebildiniz. Üçüncü gece, her şey yerli yerindeydi. Ta ki mukaddes dinimizin emrini yerine getiresiniz. Beni idam edesiniz diye." buyurdu.

?Sana azap eden ve seni asan halka Cenab-ı Hak nasıl muamele eyledi?

Hallac-ı Mansur Enel Hak demesi

Hallac-ı Mansur'un idamına sebeb olan "Enel-Hak" sözü, onun tasavvuf yolunda sahib olduğu kendi hal ve derecesine uygun ve kendi aşk sarhoşluğu içinde söylediği doğru bir sözdür. Zahiren kelime manası; "Ben Hakk'ım" demek olan bu sözün hakiki manası: "Ben yokum. Hak vardır." demektir. Nitekim İmam-ı Rabbani hazretleri Mektubat kitabının 2. cild 44. mektubunda bu hususu şöyle açıklamaktadır: