BELGE :1

?Bildirgenin 1. Maddesinde Osmanlı devletinin düşünülen ve kabul edilen sınırları, Türk ve Kürtler?in oturdukları yerleri kapsadığı ve Kürtler?in Osmanlı topluluğundan ayrılmasının olanaksızlığı belirtildikten sonra, bu sınırın en az bir istek olmak üzere elde edilmesinin sağlanması gereği ortaklaşa kabul edildi. Bununla birlikte yabancılar tarafından, görünüşte Kürtler?in bağımsızlığı amacı altında uydurulan yalanların önüne geçmek için de, bu durumun Kürtlerce şimdiden bilinmesi uygun görüldü...?

BELGE: 4

(Atatürk?ün Tamim Telgraf ve Beyannameleri, Nimet Arsan, Sayfa: 43)

?Bağımsız Kürdistan görüşünü savunan, Diyarbakır?daki Kürt Kulübü ile hükümet yandaşı olan öteki kulüpler arasındaki çelişkinin arttığını araştırmalarımdan öğrendim. Kürtler?e ve Kürdistan üzerinde etkili, savaş sırasında yakınlık ve sevgilerini çok iyi kazandığım Kürt ileri gelenlerinden bazılarına doğrudan, bazılarına Kolordu aracılığıyla telgraflar çekerek, devletin gerçek durumunu ve kendilerince alınması gereken önlemler için gereği kadar bilgi vererek, etkili öğütlerde bulundum.

BELGE: 16

?KÜRTLER?İ TEMSİL ETMİYORLAR?

?KÜRTLER OYUNUN FARKINA VARDI?

?KÜRDİSTAN?I AYAKLANDIRIYORLAR!?

9. Ordu Birlikleri Müfettişi Mustafa Kemal, Havza?dan, 29 Mayıs 1919 günü Genelkurmay Başkanlığı?na çektiği telgraf:

BELGE: 18

(Atatürk?ün Tamim Telgraf ve Beyannameleri, Nimet Arsan, Sayfa: 74-84)

(TBMM. Gizli Celse Zabıtları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara, 1985, Cilt: 3, Sayfa: 550)

?Diyarbakır?da Kürt Kulübünün İngilizler?in kışkırtmasıyla, İngilizler?in koruyuculuğunda bir Kürdistan kurmak amacını izlediği anlaşıldığından kapattırılmıştır. Üyeleri hakkında soruşturma yapılıyor. Kürdistan?ın tanınmış beylerinden aldığım telgraflarda, dağıtılan bu Kürt Kulübü?nün hiçbir Kürt?ü temsil etmediği, birkaç kendini bilmezin girişimlerinin sonucu olduğu, ülke ve ulusun bütünüyle bağımsız ve özgür yaşaması uğrunda her türlü özveriye ve bu konuda emirlerinize hazır oldukları bildirilmektedir...

?KÜRT, TÜRK KARDEŞİNDEN AYRILMAYACAK?

?BEDİRHANLAR VE MALATYA OLAYI?

Amaçlarını, Kürdistan kurmaya söz vererek Kürtler?i, işlerimizi bozmaya ve bizi öldürtmeye yollamak olduğu anlaşılmış ve karşı önlemlere başvurulmuştur. Bu arada Vali ve ötekileri yakalatmak istiyoruz. Malatya Mutasarrıfı da Kürt aşiretlerini Malatya?ya çağırmıştır. Bunun üzerine 13. Kolordu işe girişti. Gereken önlemler alınmıştır. Yarın akşam Harput?tan gönderilen bir birlik, ortalığı karıştıranları tepeleyecektir...?

?KÜRDİSTAN?A OTONOM YÖNETİM!?

?DİN VE ULUSUNU SATMIŞ KÜRTLER!?

?İKİ HALKI ÇARPIŞTIRAN HAİNDİR!?

Mustafa Kemal?in, Adana?dan, 24 Mart 1919 günü, kendisi ve arkadaşlarıyla ilgili olarak ortaya atılan bir iddiaya karşılık, İstanbul?a Savaş İşleri Bakanlığı?na gönderdiği mektuptan:

BELGE: 15

Mustafa Kemal?in, Amasya?dan, 22 Haziran 1919 günü, Sivas Valisi Reşit Paşa?ya çektiği telgrafın ikinci parağrafı:

BELGE: 17

(Öyküleriyle Atatürk?ün Özel Mektupları, Sadi Borak, Çağdaş Yayınları, İstanbul, 1980, Sayfa: 139)

?KÜRTLER, TÜRKLERLE BİRLEŞTİ?

Mustafa Kemal?in, 3. Ordu Müfettişi olarak Amasya?dan, Erzurum?daki Kazım Karabekir Paşa?ya gönderdiği, 24 Haziran 1919 tarihli mesajın ilk maddesi:

(Nutuk, Türk Dil Kurumu, Ankara, 1976, Sayfa: 15)

2-Ulusların kendilerini yönetmeleri yetkisi bütün dünyada benimsenmiş bir ilkedir. Biz de bu ilkeyi benimsiyoruz. Kürtler?in bu döneme kadar yerel yönetime ilişkin örgütlerinikurmuş ve başkanları ile yetkilerini bu amaç için bizce kazanılmış olması ve oyladıklarında kendi kaderlerine gerçekten sahip oldukları BMM buyruğunda yaşam istekleri yayınlanmalıdır. Kürdistan?daki bütün çalışmaların bu amaca dayalı politikaya yöneltilmesi El-Cezire Cehpesi Komutanlığı?nın görevidir.

2-Atatürk?ün Kurtuluş Savaşı Yazışmaları, Mustafa Onar, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1995, Cilt: 1, Sayfa: 268, Belge no: 348)

, ?konu dışı olarak, şunu da belirteyim ki, Anzavur?un alçaklığı, kendisine ve kışkırtıcı olan İngilizler ile ayakçılarına yöneliktir. Bu din ve devletin sağlam bir uyruğu olan Çerkez kardeşlerimiz, hepimizin övdüğümüz baştacımızdır. Asıl, bugün düşmanlarla çevrili Türk, Kürt, Çerkez ve diğer din kardeşlerimizin elele vermesi, sarsılmaz bir bütün oluşturmaları, namus ve yaşamımızı kurtarmak için bir zorunluluktur...?

Şöyle ki, Kürtler?in kutsal halifelik makamına ve ülkeye olan bağlılık ve ayrılmazlıklarını göstermek üzere bazı ağaların birtakım Kürt kuvvetiyle birlikte Malatya?ya doğru yola çıkıp, padişah ve ulusa karşı İngilizler?le işbirliği yapmak hainliğine kalkışan ve yörenin temiz yürekli Kürtler?ini toplayarak onların askerlerce boş yere öldürülmelerine ve padişaha, ulusa başkaldırmış duruma sokulmalarına neden olan vatan hainlerinin alçaklıklarını sözünü ettiğim Kürtler?e en çabuk yoldan bildirip, çağrıya uymalarının sağlanmasına çaba göstermelerini önemle bekler. Olanak varsa bu işe hemen girişilerek sonucun hemen bildirilmesini dileriz...?

(Söylev, Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, Sayfa: 10)

Bu nedenle, Diyarbakır ve bağlı yörelerde Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak Derneklerinin oluşmasına ve kurulmasına yardım edilmesini önemli salık veririm. Ve özellikle Kürt Kulübünün üyeleriyle, bugünkü telgrafım kapsamında görüşerek uzlaşmak uygundur...?

Son günlerde edindiğim bazı bilgilere göre, Kürdistan bölgesiyle de ilgilenmek gerekiyor, Bunun için bağımsız Kürdistan olmak üzere, İngilizlerce de desteklenen hangi bölgelerdir ve ileride çok... Yine İngilizlerce kışkırtılan bölgeler hangileridir? Bu konuda yüksek Başkanlığınızdaki bilgilerin bildirilmesi için emirlerinizi dilerim...?

(Rauf Orbay?ın Hatıraları, YakınTarihimiz Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 30, Belge no: 1113)

Mustafa Kemal?in, Edirne?deki 12. Kolordu Komutanı Mehmet Selahattin Bey?e gönderdiği bir mesajdan:

BELGE: 7

Mustafa Kemal?in, Erzincan?ın Kemah ilçesinde yaşayan ve Kürt aşiretlere yakınlığıyla bilinen eski Milletvekili Halet Bey?e, Sivas?tan, 9 Eylül 1919 günü gönderdiği mesajdan:

?Bay Novel adında bir İngiliz Binbaşı, Bedirhanlar?dan Kamuran, Celadet ve Cemil Beylerle ve yanında 15 kadar Kürt atlısıyla Malatya?ya gelmiş ve kendilerini Mutasarrıf Bedirhanlı Halil Bey karşılamıştır. Harput Valisi de, bir posta hırsızını izliyor görünerek otomobille Malatya?ya gelmiştir. Bu amaçla bunlara Adıyaman?daki birlik de verilmiştir.

BELGE: 8

?TÜRK VE KÜRTLERİN OTURDUKLARI YERLER?

(1-Yurt Ansiklopedisi, Cilt: 1, Amasya maddesi.

?OSMANLI ÜLKESİNİN PARÇALARI?

Mustafa Kemal?in, Sivas?tan 24 Eylül 1919 günü, Amerika Birleşik Devletleri İnceleme Kurulu Başkanı General Harbord?a gönderdiği ayrıntılı rapordan:

Mustafa Kemal?in, Ankara?dan, Çerkes Ethem?in ağabeyi Reşit Bey?e gönderdiği 7 Ocak 1920 tarihli telgrafından:

?Bütün milletin, hayat ve bağımsızlığını kurtarmak için birleştiği şu önemli günlerde, bir yabancı devletin korumasına sığınarak düşük ve esir yaşamayı tercih eden her türlü ilkenin, ülkeyi parçalayarak her türlü derneğin kapatılması çok hayati ve gerekli bir görev olduğundan, Kürt Kulübü konusundaki uygulamanız tarafımızdan da uygun görülmüştür..

?1- Mr. Novil adındaki bir İngiliz Yüzbaşısı, Urfa?dan Siverek yoluyla Viranşehir?e giderek, Milli aşiretlerinin ileri gelenleriyle görüşmüş ve Urfa?ya dönmüş. Osmanlı hükümeti için çok kötü propağandalar yapmış. Ancak aşiret reislerinden aldığı kesin cevaplara sevinmemiştir. Kürtler, Türk kardeşlerinden kesinlikle ayrılmayacaklarını, bu uğurda son kişilerine varıncaya kadar ölüme hazır olduklarını söylemişler. Ayrıca İngilizler?in kendilerine vermek istediği önemli miktardaki parayı almayarak namus ve yurtseverliklerini göstermişlerdir...?

?... Bu düşünceme siz de katılıyorsunuzdur, herhalde. Anlattığım durum, bugün genel bir kongrenin acele olarak taplanmasını gerektirmektedir. Bu çağrı her yere ulaştırılmıştır. Devletin parçalanmasının sözkonusu olduğu bir sırada, İngilizler?in propağandasıyla ortaya çıkan ve Kürdistan?ın bağımsızlığını isteyenler gibi akımlar da, karşılıklı görüşmelerle, bu düşüncenin savunucuları, halifelik ve saltanat çevresindeki ortak amacımıza çekilerek durdurulmuş ve kongreye çağrılmışlardır..?

Mustafa Kemal?in, 15 Haziran 1919?da Diyarbakır Valiliği?ne gönderdiği telgraftan:

?KÜRTLER?LE UZLAŞIN!?

(Har Tarihi Vesikaları Dergisi, Sayı: 4)

?Devletin bütünleşmesinin önem kazandığı bir sırada İngiliz propağandasının etkisinde ortaya çıkan ve Kürdistan?ın bağımsızlığını isteyenler, görüşmeler yoluyla kazanılarak Halifelik ve Saltanat çevresindeki ortak amacımıza getirildi. Çok şükür hata anlaşılarak aramıza dönmüşler ve kongreye çağrılmışlardır. Bu ulusal ve yaşamsal sorun için sizin gibi yurtsever, sözünü bilir düşünürlere düşen özveri, özellikle çok büyüktür..?

BELGE: 14

El-Cezire Cephesi Komutanı Tuğgeneral Nihat Paşa Hazretlerine,

?... İngiliz korumasında bağımsız bir Kürdistan kurulması amacıyla propağanda yapmakta olan İngiliz Binbaşılarından Mr. Novel?in, din ve ulusunu satmış Kürt Beylerinden Ekrem, Kamran, Ali, Celadet?le birlikte Malatya?ya geldiği ve İstanbul hükümetini tutan, açıkçası ulus ve yurt haini olan Elazığ Valisinin de bunlara katıldığı ve Bedirhanilerden Malatya Mutasarrıfı Halil Beyle birlikte sözde postayı soyan hırsızları izlemek gibi uydurma bir gerekçeyle silahlı Kürtleri toplamaya giriştikleri öğrenildi.

BELGE: 5

BELGE: 11

?Kişiye Özel.

(Nutuk, İnkılap Yayınevi, Ankara,1966, Sayfa: 100)

(Söylev, Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, Cilt:1 Sayfa: 72)

?1- Yüce Osmanlı devletiyle anlaşık devletler arasında yapılan antlaşmanın imzalandığı 30 Ekim 1918 günündeki sınırlarımız içinde kalan ve her yerde ezici çoğunluğu Müslüman olan Osmanlı ülkesinin parçaları birbirlerinden ve Osmanlı bütünlüğünden hiçbir nedenle koparılamaz bir bütün oluşturur. Bu parçalarda yaşayan bütün Müslümanlar; birbirlerine karşı, karşılıklı saygı ve özveri duygularıyla dolu, etnik ve sosyal haklarıyla, bulundukları yöne koşullarına bütünüyle bağlı öz kardeştirler...?

BMM Başkanı

Altında?Büyük Millet Meclisi ve Mustafa Kemal? imzası bulunan ve El-Cezire KomutanıTuğgeneral Nehat Paşa?ya gönderilen masaj:

?İmparatorluğu bölmek ve Türkler ile Kürtler arasında bir kardeş savaşı çıkarmak ve bağımsız bir Kürdistan kurma planlarına ortak etmek üzere Kürtler?i kışkırttılar. İleri sürdükleri tez, İmparatorluğun nasıl olsa dağılacağıdır. Bu düşüncelerini gerçekleştirmek için büyük paralar harcadılar. Her türlü casusluğa başvurdular. Noil adında bir İngiliz subayı, uzun süre Diyarbakır?da bu yolda çaba gösterdi ve her türlü yalan ve aldatmaya başvurdu. Ama bizim Kürt yurttaşlarımız düzenlenen oyunun farkına vararak, O?nu ve yüreklerini para ile satan bir grup haini bölgeden kovdular...?

Mustafa Kemal?in, 3. Ordu Müfettişi ünvanıyla, İstanbul?a, başta Halide Edip Adıvar, Senato Başkanı Ahmet Rıza Bey ve eski Başbakan Ahmet İzzet Paşa?nın da bulunduğu çok sayıda aydın ve polotikacıya gönderdiği mesajdan:

?KÜRDİSTAN?L A İLGİLENMEK GEREKİYOR?

?BAĞIMSIZ KÜRDİSTAN İSTEYENLERLE GÖRÜŞÜLDÜ"

Amasya Protokolü Tutanağı?nın 1. Maddesi aynen şu cümlelerle başlıyor:

Mustafa Kemal?in, ?NUTUK? adlı eserinin, ?Samsun?a Çıktığım Gün Genel Durum ve Görünüş? başlıklı bölümünden:

?EZİCİ COĞUNLUK TÜRK VE KÜRT?

BELGE: 13

(Atatürk?ün Özel Arşivi?nden Seçmeler, Kültür Bakanlığı Yayını, Sayfa: 71)

BELGE: 12

(Harp Tarihi Vesikaları Dergisi, Sayı: 34, Belge no: 849 )

Mustafa Kemal?in, 17 Eylül 1919 günü, İstanbul?daki Senato Üyesi Fuat Paşa?ya gönderdiği mektuptan:?... Bu Başbakan?ın cinayetlerine ortak olan İçişleri ve Savaş İşleri Bakanları da ulusun sesini boğmak, yasal bir toplantısını tanımamak, Kürt?ü Türk?ü birbirine düşürerek, Müslümanlar arasında çarpışmalara neden olmak gibi haince girişimlerde bulunuyor...?

?KÜRDİSTAN?DA BULUNMAKTAN KIVANÇ DUYDUM!?

Sivas Kongresi, Vehbi Cem Aşkın, Ankara, 1963, Sayfa: 158

... Hükümetin bayağı tutsak bir durumda olması, başkentin baskılı bir askeri işgal altında bulunması dolayısıyla ulusun kurtuluşunun, yine ulus ordusuyla gerçekleşeceği sizcede bilinmektedir. Bu nedenle, ben Kürtler?i daha ötesi bir öz kardeş olarak, bütün ulusu bir nokta çerçevesinde birleştirmek ve bunu dünyaya Müdafaa-i Hukuk dernekleri aracılığıyla göstermek karar ve çabasındayım...?

3-Kürdistan?da Kürtler?in Fransızlar ve özellikle Irak sınırında İngilizler?e karşı düşmanlığını silahlı çarpışmayla durdurulamaz bir düzeye vardırmak ve yabancılarla Kürtler?in birleşmesini engellemek aşamalı olarak yerel yönetimler kurulmasının zeminini hazırlamak ve bu yolla yürekten bize bağlılıklarını sağlamak Kürt yöneticilerinin sivil ve askerlik görevleriyle görevlendirilerek bize bağlılıklarını pekiştirmek gibi genel yollar benimsenmiştir.

?... komutanlar, mektupta hükümetin savaş yoluna gidep kongreyi basarak Müslümanlar arasında kan dökmeye kalkıştığı ve Kürdistan?ı ayaklandırarak, yurdu parçalatma planını da para karşılığında yüklenmiş olduğu belgelerle anlaşıldığından, hükümetin bu işte kullandığı adamların bozguna uğrayarak kaçmak zorunda bırakıldıklarından söz ediyorlar...?

(Milli Mücadele, Sebahattin Selek, Cilt: 1, Sayfa: 324)

Mustafa Kemal?in Diyarbakır Valisi?ne gönderdiği yukarıdaki telgrafa karşılık, Erzurum?daki Kazım Karabekir Paşa?ya gönderdiği telgraftan:

BELGE:2

?AYRILIKÇI KÜRTLER KAZANILDI!?

?Arkadaşlarımın bu alçakça suçlamaya karşı ne diyeceklerini bilemem. Yalnız kendi adıma açıklıyorum ki; Benim Anafartalar?da, Kürdistan?da, Suriye?de, başlarında bulunmaktan kıvançz duyduğum kahraman ordular, haydutların değil, Osmanlı ulusunun namuslu çocuklarından kurulmuştur..?

11 Eylül 1919 günü yayınlanan Sivas Kongresi Bildirgesi?nin 1. Maddesi:

Mustafa Kemal.?

4-Kürdistan?ın iç politikası El-Cezire Cephesi Komutanlığı?nca belirlenecek ve yönetilecektir. Cephe Komutanlığı bu konuda Büyük Millet Meclisi Başkanlığıyla yazışmalar yapar. İller tarafından izlenecek yolu düzenleyip uyumu sağlayacağı için sivil yöneticilerin de bu konuda bağlı oldukları yer, Cephe Komutanlığı?dır.

BELGE: 9

(Tarih Vesikaları Dergisi, Ankara, 1949, Sayı: 15, Sayfa: 162)

BELGE:3

?Anadolu halkı, baştan aşağı bölünmez bir bütün haline getirildi. Bütün kararları, bütün komutanlar ve arkadaşlarımızla birlikte alınıyor. Vali ve mutasarrıfların hemen hepsi bizden yanadır. Anadolu?daki ulusal örgütler ilçe ve bucaklara kadar yayıldı. İngiliz koruması altında bir bağımsız Kürdistan kurulmasıyla ilgili propağanda ortadan kaldırıldı ve bu amacı güdenler yola getirildi. Kürtler Türkler ile birleşti...?

Mustafa Kemal?in, Nutuk adlı eserinde yer alan ve 6. Kolordu Komutanı?nın, Padişah?a gönderdiği mektuptan söz ettiği bölümden:

1-Aşamalı olarak, bütün ülkede ve geniş ölçekte doğrudan doğruya halk gruplarının ilgili ve etkili olduğu bir biçimde yerel yönetimlerin oluşturulması iç politikamızın gereğidir. Kürtlerle dolu bölgede ise, hem iç politikamız ve hem de dış politikamız açısından ölçülü yerel bir yönetim kurulmasını savunmaktayız.

BELGE: 6

5-El-Cezire Cephe Komutanlığı yönetim, adalet ve maliye konularda değişiklik ve düzenlemeye gerek gördükçe, bunun uygulanmasını hükümete önerir.

BELGE: 10

(Söylev, Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, Sayfa: 49)

?Ezici çoğunluğu Türk ve Kürt olan bu illerden bir karış bile verilemez...?

?TÜRK, KÜRT, ÇERKES KARDEŞİZ?