?Gözleri sürmeli?lerden kasıt Cenab-ı Hakk?ın veli kullarıdır, mürşid-i kamillerdir. Kamil mürşitler böyle vasfedilerek onların bazı hususiyetlerine dikkat çekilmek istenir. Birincisi, göze sürme çekmek Efendimiz s. a. v.?in sünnetidir. Sünnetlere titizlikle ittiba, mürşid-i kamil?in en önemli vasfıdır. ?Gözleri sürmeli? denmekle onların sünnete uygun yaşama titizliklerinin belirginliği vurgulanmış olur. İkincisi, sürme, gözün görüş kuvvetini artıran bir maddedir. Kamil mürşitler de basiret sahibidir; diğer insanların göremediği sırları, hakikatleri, güzellikleri, incelikleri, uzaklıkları görebilirler.

Erbab-ı nazar hak-i rehin sildi süpürdü

Sürme, bir çeşit toz, ince bir topraktır. Göze sürüldüğü için Türkçe?de?sürme? dediğimiz bu madde, ?kuhl? yahut?tutya? isimleriyle de bilinir. Sürmenin aslında toz veya toprak olmasından hareketle eskiler çok zarif hayaller geliştirmişlerdir. Mesela sürmenin?hak-i pay?, yani sevgilinin ayağının tozu yahut sevgilinin ayağını bastığı toprak olduğu ve bu yüzden aşığın onu yüzüne gözüne sürdüğü düşünülür. ?Hak-i pay? aynı zamanda toprağa bırakılmış ayak izi demektir. Bunun gözde olması, aşığın sürekli o izleri takip ettiği anlamına gelir. Başka bir deyişle?gözleri sürmeli? olan birisi, ya sevgilinin ayağının tozunu toprağını gözüne sürerek aşkının şiddetini, ya da hep onun izlerini gözeterek sevgilinin peşinde yol aldığını böylece göstermektedir.

Çok şükür ki, Cenab-ı Hak otağının yapısını gözleri sürmelilerden hali bırakmıyor.

Ey bad-ı saba yar eşiğine yelerek gel.

Sevgili Allah Teala olunca, ?hak-i pay?, bize bahşedilen ve Mutlak Sevgili?ye ulaşma yolunda istikametimizi bulmamıza yarayan işaret ve alametlerdir ki bu Kur?an-ı Kerim?dir. Nitekim?ayet?in kelime anlamı?iz, işaret, belirti? demektir. Bütün bunları toparlayacak olursak, mürşid-i kamil, Cenab-ı Hakkın ayetlerini adeta gözüne sürme yaparak onlarla gören, her şeye bu çerçeveden nazar kılan, her işinde sadece ayetleri gözeten bir insandır. Yahut hem vuslata giden yolda en doğru istikamet üzere sürekli yürüdüğü, hem de arkasından gelenler için emin bir kılavuz olduğu için gözleri sürmelidir mürşid-i kamilin.

Emani mahlaslı bir şairimiz, sürme ile mürşid-i kamil münasebetine getirdiği farklı fakat yine son derece ince ve zarif yorumunda şöyle diyor:

Halbuki şairin?yar? dediği, tek ve gerçek sevgili olan Allah?tır. Seher vakti sevgilinin kapısını çalmış, sabah namazına durmuş, ama?kapıların sürgülü? olduğunu, yani açılmadığını görmüştür. ?Feth-i bab?, yani?kapı açmak?, sülukta makamları aşmak yahut bazı ruh müşküllerini halletmek anlamı yanında, Miraç?taki bir hadiseyle bağlantılı olarak daha ziyade?namaz?dır. Nitekim namaz müminin miracıdır ve her rekatta?feth? kökünden?Fatiha? okunur. Kapının sürgülü olması, açılmaması, namazdan feyz alınamadığına, huşu?a ulaşılamadığına işarettir. Kalbin değil, cesedin namazı olduğu için huzur-ı ilahiye varılamamıştır.

Aşık Agahi?nin?Seher vakti çaldım yarin kapısın? diye başlayan şiirini çoğumuz türkülerden herhangi bir türkü bilir, öyle dinler. Oysa tarikatlerdeki seyr ü süluk erkanını anlatan tasavvufi bir metindir bu. Biraz bizim dikkatsizliğimiz, biraz okuyanların metnin bir bölümünü, çok zaman aslına uymayan değişiklikler ve eklemelerle okuması sebebiyle şiirin bu özelliği pek fark edilmez.

?Gözleri sürmeli?lerden kasıt Cenab-ı Hakk?ın veli kullarıdır, mürşid-i kamillerdir. Kamil mürşitler böyle vasfedilerek onların bazı hususiyetlerine dikkat çekilmek istenir.

İşte kul bu elem ve çaresizlik içindeyken?bir gözleri sürmeli çıkagelir?. Şiirin devamında, onun yardımıyla?kapıyı açtırıp içeri giren? salikin bundan sonraki macerası anlatılır. Biz meselenin o tarafını bırakıp, kapıyı açtıran?gözleri sürmeli?nin kim olduğuna bakalım.

Bugün?yar?in eşiğine giden yolda yelerek mesafe alanlar bu yürüyüşlerini?gözleri sürmeli?lere borçlu.

Yani, ?nazar sahibi veli kullar sevgiliye giden yoldaki bütün tozu toprağı sildi süpürdü; bu yüzden ey saba rüzgarı, yarin eşiğine hiç zahmetsiz, koşarak gidebilirsin?. Bu beyitte açıkça zikredilmese de?hak? ve?nazar? kelimeleri?sürme? anlamını verir. Allah?a giden yoldaki tozları gözüne sürme yaptığı için basiret ve nazarla nimetlendirilen mürşid-i kamil, Asl?ına yönelenlerin yolunu böylece açmış, işlerini kolaylaştırmıştır.