Gazali?ye göre öğretmenlik çok yüce ve kutsal bir görevdir. O, öğretmenliğin çok yüce bir iş oluşunu şu sözleriyle ifade etmektedir. ?İlim öğretenler insanların kalplerini ve akılları üzerinde tasarruf ederler. Yeryüzündeki en üstün yaratık insan, insanın en değerli cüz?ü ise kalbidir. İlim öğreten, kalbi olgunlaştırmak, temizlemek, cilalandırmak ve Allah rızasına yaklaştırmakla meşgul olan kişidir.?

Genel olarak İslam insanın doğuştan iyi olduğunu kabul eder. Bozulma sonradandır. ?Biz, gerçekten insanı en güzel bir biçimde yarattık.? Aslı güzel olan, insanın eğitime müsait olması fıtratı gereğidir. Bu eğitimin gerçekleşmesi için de dinler gelmiştir. Eğer insan eğitilmeye müsait olmasaydı, Peygamberler gibi eğiticilere ihtiyaç kalmayacaktı.

Ayrıca çocuk, altı-yedi yaşlarına geldiği zaman taharet ve namaz ile emredilmeli, durumu müsait ise alışması bakımından Ramazan?ın bazı günlerinde oruç tutmakla emredilmelidir hırsızlık yapmak, haram yemenin kötülükleri, hıyanet, yalan ve çirkin sözler gibi fiil ve hareketlerin zararları kendisine öğretilmelidir.

günümüz modern çocuklar alabildiğine serbest ve şımarık yetiştirilmekte

Gazali, ayrıca bu durumdaki kişinin Allah?ı zikir ve tefekkürden başka hiç bir şey ile uğraşmaması gerektiğini, nefsinde meydana gelecek şehvet ve vesveseleri gözetlemesi gerektiğine işaret eder. Böyle bir kişi içindeki her zararlı maddeyi kökünden söküp atmalıdır. Zira her vesvesenin bir sebebi vardır. vesvese, ancak o sebebi ve alakayı kesmekle yok olur. Bunun için ömrü boyunca böyle devam etmelidir.

Gazali?nin üzerinde önemle durduğu konulardan biri çocuk eğitimidir. Eğitimin en elverişli devresinin çocukluk çağı olduğunu, çocukların her türlü eğitime müsait olarak dünyaya geldiklerini, onların kalplerinin hayrı da şerri de kabule elverişli olarak yaratıldığını, anne ve babaların onları istedikleri doğrultuda yetiştirebileceklerini belirtir. Bu konuda Hz. Peygamber ?in şu hadisini zikreder: ?Her çocuk fıtrat üzerine doğar. Sonra anne ve babası onu Yahudi, Hıristiyan, Mecusi yaparlar.?

Çocuk ergenlik çağına ulaştığı zaman ise, tüm bunların yasak edilmesinin sebepleri kendisine anlatılmalıdır. Çocuk ergenlik anına gelinceye kadar güzel terbiye edilmişse, ergenlik anında bu sözler kendisine etki eder. Oyma yazının taşta iz bıraktığı gibi, bu sözler de çocuğun kalbine yerleşir ve orada iz bırakır. Fakat daha önceki yaşlarda terbiye edilmezse, duvarın kuru toprağı kabul etmesi gibi, çocukta etkili olmaz.

. Öğrencinin Görevleri

c. Oburluğun iyi bir şey olmadığı çocuğa anlatılmalıdır.

ancak modern teknoloji insanın beden hareketlerini kısıtlamakta ve onu hareketsizliğe itmektedir. her şey kainatta hareket halinde iken ve düzen disiplinini bu harekete bağlı iken insan durgunluğa mahküm edilmiştir. merdivenler bile yürümekte insanlar durmaktadır ne yazık ki:)

e. İster yalan, ister doğru olsun, durup dururken yemin etmemeli ve buna daha çocuklukta alışmamalıdır. Bulunduğu mecliste ilk sözü kendisi almamalı, daha çok soruları cevaplandıracak şekilde konuşması kendisine söylenmelidir.

çocuk her ne yi ister ve arzularsa hemen ebeveyn tarafından bunun karşılanmasının çocuğu rahata zevke tembelliğe alıştıracağını büyüyünce de bu rahat ve zevk için her şeyi yapacağını kötü ahlak kazanacağını söyler gazali.

Bunun için de Gazali, önce ahlak?ın tanımı üzerinde durmaktadır. ?Ahlak? diyor Gazali: ?Nefiste yerleşmiş bir melekedir. Ondan herhangi bir fikri zorlama olmaksızın? eylemleri kolaylıkla ortaya çıkar.? Gazali, ?Nefiste yerleşmiş bir melekedir? cümlesini insanda iyilik yapmanın özellik haline gelmiş olması şeklinde açıklamaktadır ve de Gazali?ye göre ahlakı eğitmenin yolu bütün işlerde dinin kanunlarına uymakla mümkündür. İnsan dini taklit ederek adım atmalıdır.? Buradan hareketle çocuğa iyi bir ahlak kazandırmanın yolu dini çerçevede bir eğitimle olacaktır. Bunun için de ona güzel örnek olmak gereklidir. Çünkü diyor Gazali; çocuk anne ve babasının yanında ilahi bir emanettir. Onun temiz kalbi, saf, kıymetli, her türlü, nakış ve suretten boş bir cevherdir. O, nakşedilen her şeyi kabule uygun, kendisine yönelen her şeye yönelir durumdadır. Kendine iyilik telkin edilir ve iyi işler yaptırılırsa çocuk iyi bir insan olarak yetişir. Dünya ve ahirette saadete ulaşır.

- Seni kim terbiye etti? Diye sordular. O:

Yoksa sadece nakilmi ediyorsunuz?

3. BEDEN EĞİTİMİ

Öğretmenin Görevleri

kuru toprak ise su ile kıvama getirilmeden duvarı tutması ve duvara bir muhafaza örtü olması imkansız olması gibi

. TOPLUM ADABI

Öğretmen bütün davranışlarını takva ölçülerine uydurmalı ve kendisini hesaba çekmelidir. Çünkü öğrenci öncelikle onun davranışlarına bakar, sonra söylediklerinden faydalanır.

sigara içen birinin sigara içme demesi nasıl tesirsiz kalıyor ise.

gazalinşn bu klasik ayrımı hala geçerli mi bilmiyoruz. insan o kadar karmaşık ki bu dört sınıf acaba yeterli mi?

Gazali?ye göre öğrenci; hocasını gördüğü zaman elini öpmeli, onu hürmet ve saygı ile karşılayarak hatırını sormalıdır. Oturmasına izin verdiği an diz çöküp edeple oturmalı, hocadan ayrılırken yine hürmet göstererek ayrılmalıdır. Ayrıca hocanın bir hizmeti olduğunda öğrenci, hocanın hizmetini görmelidir. Eğer hoca fakir ise ihtiyacını elinden geldiği kadar görmek suretiyle hayır duasını almaya çalışmalıdır. Onun bedduası alınması halinde ise Gazali, kişinin helak olacağını belirtir. Çünkü hocanın öğrencisine olan duası, ana-baba duası gibi makbuldür

oyma yazının taşta iz bırakması.

Ahlak eğitiminde nefis eğitiminin şüphesiz büyük bir fonksiyonu vardır. çünkü nefisle mücadele en büyük mücadeledir. Güzel ahlaka ulaşmanın yolu da nefis eğitiminden geçer. Nitekim Gazali nefis eğitimi üzerinde önemle durmuş ve nefsi şöyle tarif etmiştir:

İşte Gazali, kendi kusurlarını bilmek ve onları düzeltmek gayreti içinde olanlara şu dört yolu göstermektedir:

b. Etlerinin pekişmesi, vücudunun yağlanmaması için çocuk yumuşak döşekte yatırılmamalıdır. Aynı zamanda böyle zevk ile büyüyen çocuk bir daha sert döşeğe yatmak istemez ve zevke dalar.

2. Eğer ahlaka değişiklik olmasa ve değişikliği kabul etmesek, o zaman öğüt ve nasihatlar, va?z ve terbiyeler boşa gitmiş olacaktı ve peygamberimiz ?in?Ahlakınızı güzelleştiriniz? buyurmasının değeri kalmayacaktı.

Dördüncü yol, insanların arasına karışmak ve aralarında kötü bulduğu her davranışta kendini murakebe edip ayarlamaktır. Mü?min mü?minin aynasıdır. Başkasının kusurlarında kedi kusurlarını görür ve tabiatlerin heva?-i nefislerine uymakta birbirlerine yakın olduklarını bilir. Birinde bulunan bir kusurun aynı, daha azı veya daha çoğu mutlaka diğerinde de vardır. o halde kişi kendi kendini kontrol etmeli ve başkasından görüp hoşlanmadığı şeylerden kendini temizlemelidir. Eğer insanlar başkalarında gördükleri kusurları kendileri de terk etse, artık başka bir terbiyeciye ihtiyaç kalmazdı. İsa aleyhisselam?a:

Ahlak Eğitiminin İmkanı

- İlimlerin gayeye olan nispetini bilmeli, buna göre okuyacağı ilmi seçmeli, yakın olanı uzakta olana, ehemmi mühime tercih etmelidir.

Aşırı ve gereksiz hoşgörüden doğan şımarıklık, çocuk için oldukça zararlıdır. Çünkü çocuk, aşırı hoşgörülü ve şımarmasına imkan verilen bir ortamda yetişecek olursa, kendine olan güvenini yitirebileceği gibi, her istediğini zahmetsizce elde ettiği için, başka insanları, arzularının tatmini için bir araç olarak görmeye başlayacaktır. Bu ise, hem başkalarına hem de kendisine olan saygısını kaybetmesine yol açacaktır.

çocuğum atik ceval olsun özgüveni gelişsin pısırık olmasın korkak olmasın diye çocuğa ne kadar habis huy varsa ne yazık ki ebeveynler tarafından çocuğa enjekte edilmekte. batı markalı bu aşı tesirini olumsuz yönde göstermektedir.

Gazali?ye göre, çocuk ilk yetişme çağında ihmal edilirse ahlakı bozulur, hasetçi, hırsız ve benzeri birçok kötü huylar peyda olur. Bütün bu kötü huylardan ancak güzel terbiye sayesinde korunur. Çocuğun güzel ahlakı ile ilgili güzel bir hareketi görüldüğü zaman takdir edilmeli, çocuğu sevindirecek bir şekilde mükafatlandırmalıdır. Şayet bazen kendisinde bir defalık bir kötü hal görülecek olursa onu görmemezlikten gelmeli, gizli kusurları araştırılmamalıdır.

O yüzden yazılmazsa memnun kalırım. Zincirin ifadenin kopmamması için.

Davranış Eğitimi

- Bilgiyi küçümsememeli ve kendisini öğretmenden üstün görüp ilimle ukalalık yapmamalıdır. Zira öğrenciye yakışan ilme ve hocaya karşı tevazudur.

Siz bunları okudunuz mu?

a. Çocuğa toplantılarda oturma adabını da öğretmelidir. Mesela, çocuk sağa-sola tükürmemeli ve başkasının ağzına doğru esnemekten sakınmalıdır.

eğitim ile insan davranış ve düşünceleri değişmektedir. insan kaya gibi sabit bir yapıda değildir. kaldı ki kaya da bir nevi eğitim olan sanatla şekillenip mana kazanmakta maddesine mana işlenmektedir. yontulmamış bir kaya şayet heykel haline geliyorsa bu taşın eğitimden geçmesi ile olur.

GAZALİ?YE GÖRE ÖĞRETMEN - ÖĞRENCİ İLİŞKİLERİ

- Bir ilmi iyice öğrenmeden bir diğerine geçmemelidir.

Zira cahil cahil olanı sever. Bir alimin kıymetini bilmek ilim ile olur. o ilim ile alim bilinir ve kıymet verir.

b. Dersten sonra çocuğa, üzerindeki yorgunluğu atması için oyun oynama müsaadesi verilmelidir. Eğer çocuk oyundan men edilir ve yalnız derse bağlanırsa, basireti ölür, zekası kaybolur. Daima dertli ve sıkıntılı olur. hatta bu esaretten kurtulmak için hile yollarına başvurur.

yemeğe büyükler başlamadan başlamaması hakikaten saygıyı sabrı öğreten güzel bir davranış şekillendirmedir.

a. Çocuk okulda Kur?an okumayı, geçmiş haberleri öğrenir. Bu sayede iyi ve kötü insanların ne şekilde oldukları hakkında bilgi sahibi olur.

Başkasına yedirmenin sevgisi ona aşılanmalı ve sofraya gelen yemek ile ihtifa etmesi, iyisini aramaması gibi, bütün bu hususlar kendisine öğretilmelidir. Böylece çocuk daha sonraki yaşamında başkaları ile birlikte yaşadığının farkına varacak ve paylaşmayı, cömertliği öğrenecektir.

Ancak yaratılıştaki farklılık sebebiyle terbiyeyi kabulde de insanlar arasında farklılıklar görülür. Bu farklılıkların kaynağı insanda var olan şehvet, gazab ve kendini beğenmişlik duygusudur. Bu noksanlığı ancak iyi bir eğitim tamamlayacaktır.

eşari ile maturidi deseniz anlarım:) zira maturdi eşari mutezile itikad mezhebidirler.

2. MÜKAFAT ve CEZA

Her öğretmen, öğrencilerinin anlayış ve kabiliyetlerine göre öğretme usullerine başvurmalı, asla birden basit meselelerden, ince meselelere dalmamalıdır.

büyüklere yer vermeyi de hak getire. Büyük konuşurken sözünü kesmesi de bir spor haline getirilmiş. Eskiden söz bal ile bile zor kesilirdi işe kaymak ta katılırdı:) zira söz kesmek ciddi bir kusurdur.

gazali eşaridir ve bu görüşler hanefilere uygun değildir

Gazali, davranış eğitimi üzerinde de durmaktadır. Ancak davranışların düzeltilmesi meselesinde, öncelikle yanlış ve kötü davranışların bilinmesi gereklidir. Yani kişi önce hangi davranışlarının iyi veya kötü olduğu hususunda bilgi sahibi olmalıdır. Ancak kişinin her zaman kendi hareketlerini kontrol etmesi mümkün değildir. Dolayısıyla kötü davranışlarını tam olarak bilemediğinden bunların ıslahı meselesi de imkan dahilinde olmayacaktır.

Nefis: İnsandaki gazab ve şehvet kuvvetinin toplandığı yerdir. Tasavvuf erbabı genellikle nefis kelimesini bu manada kullanır. Zira onlar nefis demekle insanda kötü vasıfları toplayan bir aslı kastederler ve nefis ile mücadele edip onu kurmak lazımdır, derler.

sözlerin tesirini artıran söz ile fiil arasındaki münasebet ve uygunluk ile olur. bazen söz söylemeden fiil ile terbiye mümkün iken kuru söz ile vaaz pek tesirli değildir.

fazla üzerine gitmenin çocuğun olumsuz davranışını kuvvetlendireceği

2. Bu görüşü savunanlar, ikinci delillerini tecrübeden aldıklarını sanmaktadırlar. Onlara göre, güzel ahlak, şehvet ve gazabı kahretmekle mümkündür. Halbuki şehvet ve gazab tabiatın mizaç ve iktizasındandır. O, hiç bir zaman insandan ayrılmaz. Onunla uğraşmak boşuna vakit öldürmektir. Bu görüşleriyle ahlak eğitiminin hiçbir yarar sağlamayan boşuna emek olduğunu iddia ederler.

eşari itikad mezhebi:) hanefilik fıkıh amel mezhebi:)

Gazali İslamın Güneşlerinden bir güneştir..

- Bir defada bütün ilim dallarını öğrenmeye kalkışmamalı, onları bir sıraya koyarak işe en önemlisinden başlamalıdır.

Öğretmen, talebesini evladı yerine koymalı ve ona karşı öz çocuğu muamelesi yapmalıdır. Buna karşılık öğrenci de öğretmen hakkının baba hakkından büyük olduğu bilinci içinde olmalıdır. Çünkü öğretmen sonsuz ahiret hayatımızı kazanmamıza, baba ise geçici dünya hayatına adım atışımızın küçük bir vesilesidir.

İla okunsunda demiyorum:)

Ahlakın eğitimle değiştirilemeyeceği düşüncesinde olanlara karşı Gazali?nin ileri sürdüğü delilleri şöyle sıralayabiliriz:

a. Çocuğun iyi bir hareketi görüldüğü zaman takdir ve taltif edilmeli, çocuğu sevindirecek şekilde ödüllendirmelidir.

3. Bazı insanlar; kötülükleri iyilik olarak tanımış, kötü ahlakın, iyi, doğru ve en güzel vazife olduğuna inanmış kimselerden müteşekkildir. Hatta bu sebeplerin artması yüzünden bunların ıslahı nadiren mümkündür.

a. Ahlak Eğitimi

sadece okunsun:)

Gazali kim, sınıf arkadaşın mı, mahalle arkadaşın mı, asker arkadaşın mı?

hoca sadece pozitif ilmi veren değil aynı zamanda uhrevi imani bilgileri de verir edeb adap öğretir.

İşte Gazali, çocuk ve hayvanların terbiye edilebildiklerine göre nefsin de aynı şekilde eğitilebileceği görüşündedir. Gazali?ye göre nefis, önce dünya nimetlerinin zevki sefasından ve neşelenmekten alıkonur. Hatta ölüm ile yok olup gidecek olan her şeyden uzaklaştırılır. Zira kedisine denir ki; neyi seversen sev nihayet ondan ayrılacaksın. Nefis böyle sevdiği her şeyden sonunda ayrılacağını ve onun hasretini çekeceğini anlayınca, ayrılığı muhakkak olan her sevgiliye karşı isyan eder ve ayrılığı olmayan bir sevgili ile meşgul olmak için araştırma yapar ki, o da Allah-ü Tealayı zikir ve tezekkürdür. Bu zikrullah mezarda bile kendinden ayrılmaz ve kendine yardımcı olur. burada kaide, herkes dünyalıktan nereye bağlamış ve nereye gönül vermişse onu terketmesidir. Mesela, insanlardan bir kısmı servete, diğer bir kısmı rütbeye, bazıları da mevki üstünlüğüne bakıp bağlanır ve bununla övünür. İşte bu durumda kişiye düşen görev bunlardan hangisine daha çok meylediyor ve hangisinden daha çok zevk duyuyorsa, her şeyden önce onu kalbinden çıkarıp atmasıdır. Daha sonra insanlardan uzaklaşıp nefsi ile başbaşa kalmalı ve kalbini murakebe etmelidir.

İkincisi, sadık ve sıddıklardan, mütedeyyin ve basiret sahibi bir zat bularak, iş ve davranışları kontrol etmesi için kendine bir murakıp tayin etmektir. Tayin edilen kişi, batıni ve zahiri hallerinden hoşuna gitmeyenleri ve çirkin bulduklarını düzeltmek için gerekli tenbihlerde bulunur.

c. Günün muayyen zamanlarında beden talimi ile alakalı önemli hareketleri yapmalıdır. Aksi halde durgunluk, tembellik getirir.

durgunluk ile tembellik ne yazık ki kardeşler. modern hayat ile iyice durgunlaşan insan evden işe araba ile gitmekte merdiven bile çıkmadan asansör kullanmakta eve hapsolup durgunluğa tembelliğe gitmekte. bir çok modern hastalığın nedenide bu durgunluktur.

çocuk küçük yaşta eğitilmezse büyük yaşta ki nasihat ve tembihlerin kuru toprak misali çocuğa zerresi yapışmayacaktır.

d. Vücudunu açmaması, yürürken fazla koşmaması, ellerini fazla sallamaması kendisine öğretilmelidir.

. Eğitim Açısından İnsan

yeryüzündeki varlıklar arasında tam ve kamil bir şekilde olanların yanısıra, henüz varlığı tamamlanmamış, noksan olanlar bulunmuş ve eğer uygun şartlar bulunursa olgunluğu kabul edecek şekilde olanlar mevcuttur. Bu varlıklardan insanoğlu terbiyeyi kabule müsait olarak yaratılmıştır.

Gazali, öğretmenlik görevinin üstün ve şerefli oluşunun yanısıra, öneminin de büyük olduğuna dikkati çekmiştir. Onun eğitimle ilgili eserleri zamanında ilgi görmüş ve kendinden sonraki eğitimcilere ilham kaynağı olmuştur. Gazali bu ağır görevi üstlenen öğretmenlere şu önemli tavsiyeleri yapmaktadır:

hata ve kusuru söyleyen kişiye adavet edilir genelde. oysa kusurları güzel gösteren veya örten dalkavuktan daha iyidir der gazali.

- Gayesi, kalbini ve duygularını kötülüklerden arıtıp, faziletle donatmak ve sonunda Allah?a yaklaşmak olmalıdır.

kuru toprağın ise duvarı tutmayıp düşmesi teşbihleri son derece doğrudur.

- Övülen ilimlerin hiçbir fennini ve nev?ini terk etmemeli, en azından onların gaye ve hedeflerini anlayacak kadar meşgul olmalıdır.

1. Ahlakın eğitimle değişmeyeceğini savunanlar, bu konuda sağlam delillere dayanmamaktadırlar. Onların böyle düşünmelerinin sebebi, nefsini terbiye ve ahlakını düzeltmekle meşgul olması kendilerine ağır gelmesidir ki, bu kusurlarını kabul etmemektedirler.

Gazali, ahlak eğitiminin mümkün olduğunu ve eğitimle ahlakın değişebileceğini savunur. Bunun mümkün olmadığı görüşünde olanlar da vardır. Gazali, onların bu görüşlerini şu şekilde sıralamaktadır:

sigara içmeyen bir hocanın sigara içme demesi tesirlidir zira dediği kuru laf değil bizzat hayatına tatbik etmektedir bir düstur yapmıştır.

1. SOFRA ADABI

Gazali ilim yolcusunun her şeyden önce bu işe büyük bir samimiyetle eğilmesi gerektiği görüşündedir. Ona göre öğrenci ilim tahsiline başlarken niyet etmesi gerekir. Çünkü fiil ve davranışlarda esas olan niyettir. Hatta halis bir niyetle elde edilen ilim, amelden üstündür. İlmin sonuna, ancak başlangıçtaki sağlam bir niyetle ulaşılır.

a. Çocuğu mümkün olduğu kadar gündüz uykusundan alıkoymalıdır. Çünkü gündüz uykusu, tembellik getirir, fakat gece uykusuna mani olmamalıdır.

Başkalarının ikazı ile kusurlarından vazgeçmek, dindarların en büyük arzularındandır. Zira bir kimse, başkası tarafından kusuru kendisine hatırlatıldığı zaman ona kızmamak, bilakis teşekkür etmelidir. Çünkü kötü huyları, zehirleyici yılan ve akrepler gibidir. Birisi paltomuzda akrep olduğunu söylese doğru mu, yalan mı söylediğine bakmadan hemen paltoyu çıkarıp, adama teşekkür eder ve daha sonra akrebi öldürmeye çalışırız. Halbuki akrebin zararı bedenedir. Kötü ahlakın zararı ise ruha ve kalbedir. Bu da öldükten sonra devam edip gider. Durum bu merkezde iken, birisi bize kötü hallerimizden haber verdiği zaman sevinmeyiz. Teşekkür etmeyiz, davranışlarımızı düzeltmeye çalışmayız, belki biz de buna karşılık adama nasihat etmeye kalkışırız. Bu hal daha çok kalp katılığından ve iman zayıflığından ileri gelmektedir.

heykel in normal bir kaya olmadığı bir çok duygu ve mana ifade ettiği aşikardır. insanı da kendi yoluna eğitmeden bırakmak pek ala sağlıklı değildir.

cahilde ilim olmadığı içindir ki alimin kıymetini bilmez.

modern eğitim ve davranış bilimlerinde pekiştireç olumlu pekiştirme

Her ne kadar Gazali bu düşünceye sahip ise de, biz bu konuda Gazali?nin görüşlerine katılmıyoruz. Babanın çocuğa ağır davranması halinde çocuk babasından soğuyacaktır. Halbuki çocuk ilk önce aile çevresinde yetişmekte ve anne-babasını örnek almaktadır. Anne-baba çocuğa hoşgörülü bir şeklide yaklaşmalıdır. Ancak burada şunu belirtmeliyiz ki çocuğa karşı hoşgörülü olmakla, onun şımarmasına imkan verecek bir tavır içinde olmak, aynı şeyler değildir.

Birincisi, kalbin kusurlarını bilen, gizli afetlere muttali olan bir şeyh?e teslim olup, bu şeyh?i kendine hakim tanımak ve mücahedesinde onun işaretine uymaktır. Müridin şeyh ile talebenin hoca ile olan münasebetleri bundan ibarettir. Hocası talebeyi daima kontrol eder, ona kusurlarını bildirir ve tedavi çarelerini öğretir.

2. Bir kısım insanlar da kötünün kötülüğünü, çirkinin çirkinliğini bilmekle beraber, iyi davranışlar yapmaya alışmadığı için yanlış olduğunu bildirdiği halde kötü davranışları alışkanlık haline getirmişlerdir. Bunlar kusurlarını kabul ederler. Birinci gruba nispetle bunların eğitimi daha güçtür. Çünkü bunlar bir taraftan nefislerindeki kötülüğe karşı zaaf ve itiyadları yok etmek, diğer taraftan da iyilik yapma alışkanlığını kazanmak için çaba sarfetmelidir. Bu güçlüklere rağmen, yine de ciddi bir gayretle, bunların ahlaki terbiyesi imkan dahilindedir.

Öğretmen öğrencisini münasip dille, tahkir mahiyetinde olmayıp ima ve şefkat yoluyla kötü huylardan vazgeçirmeye çalışmalıdır. Çünkü kusuru açıkça söylemek haya perdesini yırtar, sahibine fenalık cesareti verir ve kendisini bulunduğu halde ısrar etmeye teşvik eder.

- Beni kimse terbiye etmedi. Cahillerin cehaletini kötü bulduğum için ben de ondan uzaklaştım, dedi.

Gazali?ye Göre Çocuk Eğitimi

OKUL EĞİTİMİ

oysa sıcak kadar soğuğun tokluk kadar açlığın

Buna göre kişinin bu metodlar sayesinde iyi ve kötü davranışlarını tespit edebilmesi ve dolayısıyla uygun olmayan davranışlarını düzeltme yoluna gitmesi mümkün olacaktır.

d. Eğer çocuk bu hatalı hareketini tekrar ederse, gizlice tektir edilmeli, bunun zararları kendisine anlatılmalıdır. Bir daha kötülüğe dönmemesi kendisine tenbih edilmeli, bunun aksi halde nasıl rezil ve kepaze olacağı hatırlatılmalıdır. Gazali?nin de belirttiği gibi çocuk gizli bir şekilde uyarılmalıdır. Çünkü başkalarının yanında uyarı yapıldığı takdirde çocuğun gururu rencide olabilir ve uyaran kişiye karşı sevgi ve saygısını yitirebilir.

başını bir yere yaslaması ayak ayak üstüne atması ise laubaliliğin ven yüksek, edebin ise en düşük noktasıdır bana göre.

c. Anne ile babasına, hocasına, hürmet etmesi ve saygılı olması çocuğun kendisine anlatılmalıdır. Akrabası olsun olmasın, büyüklere hürmet ve onlara karşı daima edebli olmak, onların karşısında oynayıp eğlenmemek kendisine öğretilmelidir.

Gazali, çocuk eğitimi üzerinde özellikle ahlaki eğitim üzerinde hassasiyetle durmuş ve çocuğun çeşitli sahalarda nasıl eğitilebileceği konusunda görüşler ileri sürmüştür. Bu sahalardan bazılarını şöyle sıralayabiliriz:

zira taşta iz bırakan oyma yazı itina ile sabır ile taş belli ölçülere riayet edilip şekillendirmekte taş kırılmadan yazı kalıcı hale getirilmekte.

Gazali, sağlıklı bir ilim faaliyetinin gerçekleşebilmesi için öğretmen ile öğrenci arasındaki münasebetleri dikkati çekerek bu ilişkilerin olumlu olması gerektiği üzerinde durur. Ona göre öğrenci, hocasının karşısına edep ve saygı ile çıkıp selam vermeli, mümkün olduğu kadar huzurunda az konuşmalı, hocası sormadan bir şey söylememelidir. Ayrıca izin almak şartıyla sorup, konuşmalı hocayı tenkide kalkarak?Falan seni dediğinden başka fikir beyan ediyor? gibi sözler söylememeli ve doğruluğu herkesçe bilinen hususlarda, hocanın görüşü hilafına fikir beyan etmemeli. Hoca ile aynı mecliste bulunurken başkasına bir şey sormamalı, huzurundayken sağa sola bakmayıp, sakin ve edebli oturmalıdır. Hocayı yorgun iken fazla soru sorarak daha da yormamalı, yolda giderken gidilecek yere varıncaya kadar da soru sormamalıdır. Hocanın yaptıklarının dış cephesine bakıp ona karşı kötü zan beslememeli. Çünkü o ilim ve hikmet sahibidir. Dolayısıyla yaptığı işin iç yüzünü talebeden daha iyi bilir.

amelin fiilin sözden ve ifadeden daha değerli ve önemli olduğu açıktır. öğrenci öğretmenin davranışından daha çok etkilenir ve model alır. söz ile davranış arasında zıtlık olursa hocaya güven kaybolur. ve söylediklerinin tesiri azalır.

o yüzden acınılanların en büyüğüde cahiller arasındaki alimlerdir denir.

Ne yazık ki ilme hocaya öğretene saygı kalmadı. acaba öğretenler hocalar ilimleriyle halkı aydınlatmadığı için mi halk cahil kaldı ve cehaleti sevdi. yoksa hocalara rağmen mi halkı bazıları cekalete itti ve halk ilme ve alime olan sevgisini kaybetti.

Gazali, öğrencinin ilim tahsilinde uyması gereken bir takım görevleri olduğunu belirtir. Ona göre öğrencinin uyması gerekli olan hususlar şunlardır:

- İlim tahsil eden kişinin her şeyden önce kalbini bütün fena hallerden ve kötü vasıflardan temizlemesi gerekir. Çünkü ilim öğrenmek, kalbin ibadeti, sırrın namazı ve iç hasselerin Allahu Teala?ya yaklaşmasıdır. Nasıl ki vücut azalarımız temiz olmadıkça namaz sahih olmazsa aynı şekilde ilim ibadeti de kalbi bütün huy ve çirkin sıfatlardan temizlemedikçe sahih olmaz.

Gazali?ye göre nefis eğitimi, ancak gözünü ve kulağını alıştığı şeylerden korumak için onu tenha ve hiç kimsenin bulunmadığı yerlerde yaşatıp alışkanlıklarından koparmak ve yine bu yalnızlıkta onu zikir, dua ve senaya alıştırmakla mümkün olur. Bu şeklide Allah?a zikir ile meşgul olur ve dünya meşguliyetinden uzaklaşır. Bu hal kişiye zor gelebilir. Fakat daha sonra zevk almaya başlar. Kişi bu durumda aynen çocuk gibidir. Çocuk memeye alışkındır, zamanı gelince memeden kesilir. Fakat o, ona alışkın olduğu için durmadan ağlar. Meme yerine, kendisine takdim edilen yemeklere şiddetle cephe alır, onlardan nefret eder. Fakat daha sonra sabrı tükenir, açlığa dayanamaz ve yavaş yavaş yemeğe başlar. Neticede yemekle tabiatleşir. Hatta sonra memeye çevrilse bu defa memeye cephe alır ve onu kabul etmez. Artık yemeğe alışmıştır.

Üçüncü yol, düşmanlarının dilinden kusurlarını duyup, ıslah yoluna gitmektir. Zira gayz ve kin gözlüğünden bakan düşman gözleri daima kötülüğü görür. Kusurları öğrenme ve onların ıslahı meselesinde, yapmacık öğütlerle kusurları gizlemeye çalışan dalkavuk bir dosttan ziyade kusurları ortaya koyup teşhir eden hain bir düşmanı yalanlamaya yöneliktir. Zira akıllı kimse düşmanın sözlerinden istifade etmesini bilir. Çünkü kişinin kusurlarının ağzında dolaşması tabiidir, görüp duyup düzeltmesi gerekir.

Gazali?ye göre çocuklar dünyaya geldiklerinde boş ve işlenmeye uygun bir levha gibidirler. Dolayısıyla çocuk, anne ve babanın yanında ilahi bir emanet olup, kalbi saf bir cevherdir. Her türlü nakış ve suretten boş, nakşedilen her şeyi kabule müsait, kendisine müteveccih her şeye meyleder vaziyettedir. Kendisine iyilik telkin edilir ve iyi işler yaptırılırsa çocuk iyi bir insan olarak yetişir. Dünya ve ahirette saadete ulaşır. Onu böyle yetiştiren, dolayısıyla onun böyle iyi bir insan olmasında katkısı bulunan anne-babası ile öğretmeni de sevabda ona ortak olurlar. İhmal edilirse, çocuk bedbaht ve helak olacağı gibi ebeveyni de bu vebalin altında kalır.

zira bana göre insan bedeni çalışmaya harekete göre programlıdır.

durumu gazalinin düşüncesine paraleldir.

Öğretmen ve Önemi

Görüldüğü gibi Gazali, ahlaki eğitimin çocuğu ilk günlerinde başlaması gerektiğine inanıyor ve de emilecek sütün iyi seçilmesi haram olmamasına dikkat edilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Gazali öğrencinin?ben falan soylu ailenin evladıyım? diyerek ilme ve ilim adamlarına karşı büyüklük taslamaması gerektiği görüşündedir. Aynı zamanda öğrencinin öğretmenine karşı saygısızca davranmaması, aksine ona bağlanması ve tıpkı hastanın doktorun tavsiyelerine karşı boyun eğmesi gibi, onun ilim yolunda gösterdiği bütün prensiplere saygı göstermesi icap eder. Öğrencinin alçak gönüllü olması gerekir. Ayrıca hocasının verdiği bilgilerden ufak tefek kusurları onun yüzüne vurması doğru değildir.

Öğretmenin bildiği ve öğrettiği ile amel etmesi gerekir. Davranışları, söylediklerini yalanlamamalıdır. Çünkü amel, gözle görülen bir hal olduğundan insanların dikkatini çeker. Amel, bilgiden ayrılırsa kendisinden güven kaybolur.

b. Çocuğun kötü bir hareketi görülürse, bu durumda görmemezlikten gelmeli, gizli kusurlarını araştırıp teşhir etmemelidir.

Nefis Eğitimi

İşte ruhun derinliklerinde gizli olarak bulunan ilim, ancak öğretmen hadisesi ile su yüzüne çıkar. Gazali, bunu bir benzetme ile şöyle açıklar: ?İnsan ruhunda gizli olarak mevcut olan ilim kabiliyeti, tıpkı yer altında bulunan sular gibidir. Aynı şekilde taşta gizli olarak ateşin bulunuşu ve çekirdek içinde bulunan tohumun ağacı taşıması gibi. İşte yer altında suları çıkarmak için artezyenler ve kuyular açtığımız gibi, insan ruhu da gizlenen ilim kabiliyetini de ortaya çıkarmak için çalışıp çabalamak ve onu açığa vurmak gerekir. Fakat yer altı suları bile yeryüzüne bazen kendiliğinden çıkar, bazen de az bir gayretle hemen yeryüzüne fışkırmaya başlarlar.? Burada insan ruhunda bulunan ilim kabiliyeti ile yer altı suyu arasında bir bağlantı kurulmakta ve suyun yeryüzüne çıkış şekilleri, ilmin ortaya çıkarılması arasında bir benzetme yapılarak öğrenme çeşitleri ortaya konmaktadır. Zira bazı yer altı sularının kendiliğinden bir kaynaktan fışkırması gibi bazı kimselerde de ilim kabiliyeti, bir alimin önünde diz çökmeden coşkun pınar gibi fışkırır. Buna misal, Peygamberlerdir. Ancak bazı kimselerde uzun çalışma ve gayretler sonucu öğrenme hadisesini gerçekleştirebilirler. İlim insan ruhu da gizli olarak bulunduğuna göre onu açığa çıkarmak da ancak öğrenme ile mümkün olacaktır.

1. Ahlak, insanın iç yapısı dir. Beden ise onun dış yapısı dir. İnsanın dış suretini değiştirmek mümkün değildir. Mesela, kısayı uzun, uzunu kısa, güzeli çirkin, çirkini güzel yapmak mümkün olmadığı gibi. Bu nedenle batıni çirkinliği güzelleştirmek ve ahlakı değiştirmek de mümkün değildir.

- İşin başlangıcında halk arasında var olan fikri ayrılıklara ve şüpheli şeylere kulak vermekten çekinmelidir. Zira ihtilaf ve şüpheler öğrencinin aklını karıştırır, duygularını değiştirir, öğrenme arzusunu söndürerek ümitsizliğe sevkeder.

Zaten ben kendim okuyup kendim fikir jimnastiği yapmak için açtım:)

Gazali?ye göre bu sınıflardan birincisinin kusuru, sadece cahillik; ikincisinin kusuru ise cahil ve yanlış yolda olmalarıdır. Üçüncü sınıftaki insanlar hem cahil hem de yanlış yolda, hem de fasik; nihayet dördüncü gruptakiler cahil, yanlış yolda, fasık ve şirretlidirler .

b. Müşterek sofrada herkesten önce yemeye hücum etmemesi, ne yemeye, ne de başkasının yemeğine göz dikmemesi öğretilmelidir. Bu sayede çocuk büyüklerine karşı saygıyı ve aç kaldığı zamanlarda sabrı öğrenecektir.

Gazali?ye göre öğretmenlik bir yönde Allah?a ibadet bir yönde Allahu Teala?ya vekalettir. Hem de en büyük vekalettir. Çünkü Allah, alimin kalbine, kendisinin en şerefli sıfatı olan ilimden bir kapı açmıştır. İlim adamı hazinelerin en değerlisine sahiptir ve Allah?ın en değerli cevherlerinin hazinedarı gibidir. Bu hazineden de ihtiyacı olanlara dağıtmaktadır. Bundan daha üstün bir rütbe olabilir mi?

bir arzuyu tedrici ertelemenin sabır ve emek ile ona ulaşması çocuğa bir şeyi elde etmenin hile hurda ile çalışmadan kazanmaktansa sabır ile saygı ile emek ile ulaşabileceği durumu karakter kazandırmada ve şekillendirmede çok önemlidir.

günümüzün pembe dizi gençliği ne yazık ki hile ve hurda ile emek sarf etmeden tembel dahi olsa kazanmak için değişik yollara aş vurmaktan kaçınmamaktadır.

4. Nihayet bazı insanlar da doğuşundan itibaren bu fasid görüşler üzerinde yetişmiş, bunları yapmakla meşgul olmuş, fazileti kötülüklerin çokluğunda, adam öldürmede sanmış, yaptığı kötülüklerle övünmüş ve kötülüğü nispetinde şeref sahibi olacağını zannetmiştir. Fazileti rezilette arayan bu gibilerin ıslahı en zor olanıdır. Ve eğitimin en güç problemidir. Bunlar hakkında: ?İhtiyarın riyazeti zor, kurdun terbiyesi ise azabtır? denilmiştir.

. Eğitim Açısından Çocuk

Gazali?ye göre çocuk eğitimi, daha çocuğun doğumuyla birlikte başlar. Çünkü anne ve babanın sahip olduğu kişilik çocuğun ileride sahip olacağı kişiliği üzerinde büyük bir fonksiyona sahiptir. Çocuğun iyi bir kişiliğe sahip olabilmesi için daha ilk günlerinde süt annesi olarak helal yiyen, dindar, saliha bir kadın bulmak gereklidir. zira haramla meydana gelen sütle beslenen çocuğun vücudu temizliğini kaybeder ve kötü işlere meyleder. Çocuk altı-yedi yaşlarında iyiyi kötüden ayırabilecek bir seviyeye gelir. Bu durum çocukta utanma hissinin belirmesiyle anlaşılır. Çocuğun utanıp kendini büyüklerden sayarak bazı işlerini terketmesi, akıl nurunun parlamasına delalet eder. Bu sayede bazı şeylerin çirkinliğini farkeder ve onları yapmaktan utanır. Bu hal ergenlik çağında akl-ı kamilin müjdecisidir. Ancak utangaç bir çocuğu ihmal etmek doğru değildir. Onun hayasından faydalanmak terbiyesine önem vermek gerekir.

davranışı söndürme

Kabiliyetsiz öğrencilere kolaylıkla anlayabileceklerini anlatmak ve onlara seviyelerine uygun hitap etmelidir. Ayrıca onlara, senin anlayamayacağın daha nice meseleler var demekle kendisinden saklanmış incelikleri açıklamamak gerekir. Çünkü bu hal onun anlayabileceği şeylerde de hevesini kırar ve zihnini kurcalar. Çünkü herkes kendisini ilmin inceliklerini anlamaya müsait zannederek öğretmenin kendisini kıskandığı vehmine kapılır.

sofra da ki yemek işi bile çocuğa davranış kazandırmada bir eğitim metodu bir ders alanıdır.

Öğrencisine bir ilmi okutan öğretmen, aynı öğrenciye bir başka öğretmenin okuttuğu diğer bir ilmi küçük görmeye kalkışmamalıdır. Öğretmen, öğrencisini kendi sahasında başarılı olunca, bir diğer sahayı küçük görmek şöyle dursun, orayı da okuyup bitirmeyi teşvik etmelidir.

b. Mecliste kimsenin önüne geçip onu arkada bırakmamalı, ayaklarını birbiri üstüne atmamalı ve başını bir yere yaslamamalıdır.

yumuşak döşek istediğin kadar uyku

Hayvanlarda da böyledir. Önce tepki gösterirler, fakat daha sonra alışırlar. Hiçbir tepki göstermemeye başlarlar.

Günümüzde ki öğretmen öğrenci ilişkisi baba ile oğul anne ile kız ilişkisi büyük ile küçük ilişkisi hastalıklıdır.

Gazali, öğretmeni şöyle tarif ediyor: ?Ruhun kendi cevherine dönmesi kendisini tamamlamak ve saadete ermek için, içindeki gizli şeyleri fiile çıkarmasıdır.? Ona göre insan ruhu ilim ve hikmetin kaynağıdır. İlim ve hikmet küme halinde orada gizlidir.

askerlikte ilk başta zor gelir. erken uyanmak sporlar koşular eğitimler. sonra zamanlar artık alışkanlık olur. demek kolay şeyler rahatlar insanı esir alır. zamanla eğitimle zorlukların kazandırıdıkalrı görüldükçe ve alışıldıkça ondan zevk almaya başlar kişi.

Nefis: İnsanın hakikati ve kendisi demektir. Bu çeşitli niteliklerle vasıflanır. Mesela, nefs-i mutmainne, nefs-i levuame ve nefs-i emmare gibi.

1. Bazı insanlar hak ile batılı, güzel ile çirkini, doğru ile yanlışı birbirinden ayırabilecek durumda olmayabilirler. Bunlar bütün, kanaat ?lardan uzak olarak yaratıldıkları safiyeti korurlar . Bu durumda olanların ahlaki eğitimi oldukça kolaydır. Kolaylıkla terbiyeyi kabul ederler. Çünkü onların boş kalbine ne doldurursan onu alırlar. Bunların eğitimi için bir eğiticiye veya öğretmene ihtiyaç vardır.

Gazali, çocuğun temyiz yaşına (7 yaş) geldiğinde taharet ve namazla emredilmesi ve Ramazan?ın bazı günlerinde oruç tutması gerektiğini söyler. Buluğ çağına yaklaştığı zaman kendisine yasaklanan hususları anlaması mümkün olur. Çocukluğunda güzel terbiye edilen çocuk buluğa yaklaştığında dinin sınırlarının sırlarını anlaması mümkün olur. Gazali, ergenlik çağından önce uygun terbiye verilen çocuklarda buluğa yaklaştığında muhakemenin geliştiğine ve ahlaki, dini prensiplerin davranışları kontrol etmesine işaret ediyor. Çocukluğunda iyi terbiye edilen çocuklar artık ergenlik döneminde soyut kavramları cennet ve sorumluluk gibi konuları anlama olgunluğuna geldiğinde dünyanın baki olmadığını, dünya nimetlerinin son bulacağını, dünyanın durulacak bir yer olmadığını, yolculuk yeri olduğunu, devamlı ve asıl mekanın ahiret olduğunu, ölümün her an gelebileceğini, akıllı insanların dünyadan ahiret azığını temin eden kimse olduğunu, bu sayede cennetin bol nitelerine kavuşup Allah katında mevki sahibi olabileceğini kendisine anlatmalıdır. Çocuk ergenlik çağına kadar uygun terbiye almışsa bu sözler buluğda kendisine tesir eder. Oyma yazının taşta iz bıraktığı gibi bu sözler de çocuğun kalbine yerleşir. Fakat daha önceki yaşlarda çocuk güzel terbiye edilmez, kötü söz ve işlere alışır, gününü sadece eğlenceyle geçirir ise duvarın kuru toprağı kabul etmemesi gibi bu çocukta hakikatleri kabul etmez.

Bu başlık tematik bir başlık. Belli bir düşünce ile ilgili fikir ve alıntıları yazıp yorumlayacağım.

f. Baba çocuğuna karşı ağır davranmalı ve çok seyrek zamanlarda çocuğunu kınamalıdır. Anne ise çocuğunu babası ile korkutmalı, bu suretle kötülülerden alıkoymaya çalışmalıdır.

- Şu ya da bu ilmin üstünlük sebebini bilmelidir.

3. Gazali üçüncü delil olarak, hayvanları ehlileştirmek ve terbiye etmek mümkün olduğuna göre, insanların ahlaki eğitiminin daha çok imkan dahilinde olduğu görüşündedir. Doğan kuşu ehlileşiyor, sahibinden ayrılmıyor. Köpek terbiye ediliyor, avını yemiyor... gibi örneklerle Gazali bu görüşünü desteklemektedir.

şerif mardinin imam kazandı öğretmen kaybetti söyleminde de bu var.

c. Mecliste çok konuşmamalı, başkalarına da söz hakkı tanıması gerektiği kendisine bildirilmelidir.

Gazali, insanları eğitime uygunluğu ve onu kabul etme bakımından dört sınıfta değerlendiriyor.

Öğretmen, öğrenciye nasihatte kusur etmemeli, en ince teferruatına kadar her şeyi olduğu gibi bildirmelidir. Bilhassa ana ilmin ona gayesini aşılamaya çalışmalıdır.

Çocuk iyi ile kötünün farkına varması ile, murakabe edilmesi gerekir. Nelerin günah, nelerin iyi olduğu ona tedrici olarak anlatılmalıdır. Yemek adabı da bu yaşlarda öğretilmelidir.

a. Çocuğa yemeye başlarken, besmele ile başlaması öğretilmeli, önünden ve sağ eliyle yemek yemeye alıştırılmalıdır.

c. Çocuk yaptığı kusuru gözlemek isterse, bunu tamamen görmemezlikten gelmek lazımdır. Aksi halde çocuk bu hususta cesaretlenir ve bu kusurunu tekrar yapmaya kalkışır. Duyulmasına artık aldırış etmez olur. Çünkü kusuru ortaya çıkarılan çocukta?nasıl olsa herkes biliyor düşüncesinde olacak, haya perdesi yırtılacak ve bu kusuru yapmaya devam edecektir.

istediğin acıktığın anda yemek

Öğretmen, halim selim olmamalıdır. Ayrıca ağırbaşlı olmak şartıyla mehabetini korumalı, düşük harekette, çocuksu davranışlarda bulunmamalıdır.

karakter eğitiminde sofradır neticede yemektir deyip geçmiyor gazali.

Gazali, hocaya ta?zim ve hürmet edilmesi gerektiğini hoca haklarının ana-baba haklarından fazla olduğunu belirtir. Çünkü ana-baba evladını büyütür, bakar. Kötülüklerden, haramlardan koruyarak onun dünyasını kurtarır. Öğretmen ise evlada din ve diyaneti öğreterek hem dünya hem de ahiret hayatını kazandırır. Bunun içindir ki hocaya hürmet etmek ana-babaya hürmet etmekten üstündür.

gazalinin tarif ettiği öğrenci özelliklerinin kaçı acaba bu gün var.

- İlim tahsil etmek isteyen kişi, dünya ile alakasını azaltıp yurdundan ve ailesinden uzaklaşmalıdır. Çünkü dünyaya ilgi ve aile ortamı tahsile engeldir. Halbuki Allahu Teala bir insanın içinde iki kalp yaratmamıştır. Ne zaman aklını başka tarafa bölersen gerçekleri anlaman azalır. Dağınık fikir, suyu bölünen bir dereye benzer ki, bir kısmını toprak içer, diğer bir kısmı havaya karışır, derken bahçeyi sulamaya yetişmez, kurur gider.

d. Bulunduğu mecliste ilk sözü kendisi almamalı, başkası konuşurken onu dinlemeli, büyüklere yer vermeli ve onların karşısında hürmetle oturmalıdır.

Öğretmen, ilim öğretirken Sevgili peygamberimiz ?in aydınlık yolundan asla şaşmamalıdır. Öğretme karşılığı ücret istememeli, öğrenciden mükafat ve hatta teşekkür bile beklememelidir. Öğrettiğini ancak Allah için öğretmeli ve gayesi Allahu Teala?ya ulaşmak olmalıdır. Her ne kadar öğrencilerin minnettar olmaları gerekirse de, kendisine böyle bir hak tanımamalı, belki kalplerine ilim tohumunu ekmekle Allah?a yaklaşmak için gönüllerini tamamıyla kendisine bağladıklarından fazilet ve minneti öğrencilerde bilmelidir.

?Ey iman edenler, kendiniz ve çocuklarınızı ateşten korununuz?. (Tahrim, 66/8) Ayet-i Kerimesini eğitim açısından izah eden İmam Gazali: ?Çocuğu terbiye, dünya ateşine yanmaktan koruduğu gibi cehennem ateşinden de korur. çocuğu koruma, onu güzel eğitip temizlemek, ş ona ahlaki değerleri öğretmek, kötü arkadaşlardan korumak, devamlı olarak zevk oluyor halde bırakmamak, refah ve süs sebeplerini savdırmamakla olur. Çünkü zinet ve refaha alışınca büyüdüğü zaman onları elde edebilmek için ömrünü onların peşinde kaybeder.

gazalinin burdaki öğretmeni hoca imam anlamında kullanması vardır.

e. Çocuğa sık sık tekdir ve tazirden de sakınmalıdır. Çünkü bu durum, çocuğu bu sözleri dinlememeye ve kötülükleri yapmaya tahrik eder. Dolayısıyla nasihatin tesirini de azaltır.