Nato denies Georgia and Ukraine, http://news.bbc. co. uk/2/hi/europe/7328276. stm

NATO?nun NRC çerçevesinde belirlenen uluslar arası güvenliği içeren konularda direkt ve tek taraflı şekilde Rusya?yı muhatap alması, Rusya?nın bir Dünya süper gücü kabul edildiğinin göstergesi olarak gerekli prestiji sağladığı belirtilebilir.

Erdoğan?ın Moskova ziyaretinde önemli gündem maddelerinden biri de Gürcistan?ın Rusya ile yaşadığı sorunlar ve Ankara?nın önerdiği Kafkas İşbirliği ve İstikrar Platformu?nun hayata geçirilmesi konuları olacaktır.

Rusya NATO?ya üye olamayacağının bilincinde olarak, NRC yapısı içinde NATO üyesi ülkelerle ilişkilerini düzenleme yolunu bulabilmektedir. Muhtelif güvenlik konularında işbirliği ile Rusya olarak eski gücünü sürdürme imkanlarını aramakta olduğu ve sahip olabileceği göz ardı edilmemelidir.

NATO Rusya ilişkileri Ağustos 2008?de Rusya?nın Gürcistan?a müdahalesine kadar belirli bir uyum içinde gitmiştir. Rusya?nın Gürcistan?a müdahalesi sonrası 18 Ağustos 2008 tarihinde NATO Dış İşleri Bakanları bir deklerasyon yayınlayarak, Rusya?nın yaptığı askeri harekatın barışı koruma görevi ile çatıştığını, Helsinki senedinde belirtilen ve NATO işbirliği anlaşmasında kabul edilen?sorunların barışçı yollarla çözülmesi? prensibine uymadığını belirterek, harekatın derhal durdurularak, birliklerini çekmesini istemiştir . NATO Rusya Konseyi çalışmalarının Rus birlikleri Gürcistan?dan çekilene kadar askıya alındığını açıklamıştır. Bunun üzerine Rusya derhal karşı tedbir olarak, Rus Dış İşleri Bakanı Sergey Lakrov?un ağzında müttefiklerle askeri işbirliğini durdurduklarını açıklamıştır, Başkan Medvedev daha da ileri giderek, NATO ile ilişkileri tamamen kesme tehdidinde bulunmuştur . Rusya?nın bu müdahalesi NATO?da Rusya?nın tekrar eski Sovyet dönemindeki gibi etki sahası içinde bulunan Polonya, Çek Cumhuriyeti ve Baltıklar da tehdit olarak algılanması gerçeğini beraberinde getirmiş ve NATO?nun 5 nci maddesinin yürürlüğe konulup konulmayacağı gündeme gelmiştir. Ancak, Aralık 2008?de yapılan NATO Dış İşleri Bakanları toplantısında Ukrayna ve Gürcistan?ın üyeliği konusu gündeme getirilmemiştir . Rusya Ukrayna ve Gürcistan?ın NATO üyeliğine ve NATO?nun Doğu?ya doğru genişlemesine şiddetle karşı çıkmaktadır. Rusya için Ukrayna sadece müşterek sınırı olan bir komşu olmayıp, Rus kimliğinin temsilcisi olarak görülmektedir. Diğer taraftan Rusya NATO?nun arkasında ABD?nin Rusya?yı zayıflatma arzusunun yattığını değerlendirmektedir .

Ahto Lobjakas, NATO Says Russian Missile Deployment Threatens Arms-Control Efforts, November 06, 2008, http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2008/11/mil-081106-rferl01.htm

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül?ün geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada Rusya ile Ermenistan konusunda sessiz ve yeterince aktif bir politikanın sürdürüldüğünü ifade etmesi Moskova ziyaretinde ana gündem maddelerinin başında Dağlık Karabağ konusunun geldiğini göstermektedir.

3-4 Nisan 2008 tarihinde Romanya?da yapılan NATO zirvesinde Ukrayna ve Gürcistan?ın NATO?ya üyeliği gündeme gelmiş ve Üyelik Eylem Planı kapsamı içinde konunun ele alınması kabul edilerek, üyelik için sıcak bakılmasına rağmen belirli bir tarih verilmemiştir . Bunda Fransa ve Almanya?nın Rusya?yı karşılarına almaktan kaçınma kaygısı yattığı değerlendirilmektedir. Nitekim, Rusya Federasyonu Vladimir Putin, 4 Nisan 2008 tarihinde Romanya?nın başşehri Bükreş?te yapılan NATO zirvesi sonrası yaptığı basın toplantısında açık bir şekilde, NATO?nun Doğu?ya genişleme stratejisinin Rusya?yı direkt tehdit kabul edildiği anlamına geldiğini ifade ederek şiddetle karşı çıkmıştır .

Vladimir Putin tells summit he wants security and friendship, 5 Apr,2008, www.timesonline.co. uk/tol/news/world/article3681609. ece

ABD?nin Orta Asya Cumhuriyetleri?ndeki başarısız girişimleri Rusya?nın arka bahçesi olarak tanımladığı bu bölgede yeniden nüfus kazanmasına neden olmuştur. ABD?nin bu bölgede yeniden etken olabilmesi için NATO örgütü bir vasıta olabilir. NATO?nun Afganistan?daki başarısı Orta Asya ülkelerinde Batı?nın yeniden etkinlik kazanmasına yol açabilir. Ancak bu faaliyetin Rusya?ya rağmen yürütülmesi oldukça güç bir iştir. Bu nedenle Rusya?nın mutlaka Afganistan sorununda NATO?nun yanında yer alması sağlanmalıdır.

NATO Doğu?ya doğru genişleme stratejisini uygularken, Rusya?nın NRC kanalı ile devamlı nabzını tutma imkanına sahip olduğu düşünülebilir. Ancak, Rusya?nın Gürcistan ve Ukrayna konusundaki kararlı tutumu NATO?nun bu ülkeler üzerindeki niyetini yeniden gözden geçirerek, ertelemesine neden olmuştur.

Press Release: (2008) 049Bucharest Summit Declaration, 03 Apr. 2008 http://www.nato.int/cps/en/natolive/official_texts_8443.htm?mode=pressrelease

Allies and Russia attend U. S. Nuclear Weapons Accident Exercise, http://www.nato-russia-council.info/HTM/EN/news_14. shtml

Allies agree to resume formal meetings of the NATO-Russia Council, http://www.nato.int/cps/en/natolive/events_51175.htm?selectedLocale=en

2. Türkie-Avrupa Birliği: Türkiye-AB ilişkileri 2009 yılında durağan bir gelişme sergiledi. Türkiye, 10 senedir AB?ye aday bir ülke statüsündedir. 2005?te tam üyeliği için katılım müzakereleri resmen başlamıştı. Türkiye ayrıca Batı Avrupa Birliği?yle kurduğu ortaklık ilişkiler vasıtasıyla Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası çerçevesinde AB için stratejik öneme sahip bir ülke konumundadır. AB tarafından 14 Ekim?de yayımlanan Türkiye 2009 İlerleme Raporu?na göre, Türkiye?nin AB?ye girmesini engelleyen bazı sorunları var. Bunların başlıcaları, Kıbrıs, Kürt ve Ermeni sorunları olarak belirtiliyor. Ayrıca insan hakları ve demokrasi sorunları da Türkiye?nin Avrupa entegrasyonunu engelleyen ögeler olarak değerlendiriliyor. Bilindiği gibi, Türkiye hala limanlarını Kıbrıs Rum kesimine ait gemilerine açmadı. Bu durum, Türkiye?nin hem Kıbrıs adasındaki Rumlarla hem de Yunanistan?la olan ilişkileri etkiliyor. Türkiye?nin Ermenistan?la olan ilişkileri son dönemde oldukça iyileştiğini görüyoruz. Ekim ayında Zürih?te imzalanan protokoller, aralarındaki sınırın açılmasını öngörüyor. Hem Kıbrıs, hem de Ermeni sorunu AB tarafından?Kopenhag Kriterleri? çerçevesinde çözülmesi zorunlu konular olarak değerlendiriliyor. Kürt sorununu ise AB, bir?insan hakları sorunu? olarak görüyor. Türkiye?de Kürt sorununu siyasi yöntemlerle çözümlemesini öngören?demokratik açılım? süreci başladı. Bu son gelişmeler Türkiye?yi AB?ye yakınlaştırıyor.

Sonuç:

Türkiye ile Rusya arasındaki ilişkilerin yüksek temposu önemli uluslararası ve bölgesel konularda işbirliğinin sağlanmasına yol açıyor. İki devleti ilgilendiren sorunların değerlendirilmesi için ikili danışma mekanizmaları kuruluyor. Mal, hizmet ve sermayenin serbest dolaşımını öngören yasal düzenlemeler yürürlüğe konuluyor. Çok boyutlu güçlendirilmiş ortaklık temeline dayanan ilişkiler, ticaret hacmini yoğun bir şekilde arttırıyor. Turizm, askeri ve savunma sanayisi alanlarındaki işbirliği geliştiriliyor. Türkiye?nin ilk atom enerji santralinin inşaatını Rus şirketler üstleniyor. İki ülkenin Avrupa?ya yönelik doğal gaz boru hatları yönündeki pozisyonları yakınlaşıyor. Türkiye, Nabucco?nun rakibi olarak algılanan Güney Akım doğal gaz boru hattının kara sularından geçmesine izin veriyor ve Mavi Akım-2 projesine yeşil ışık yakıyor. Samsun-Ceyhan Petrol Boru Hattı?nın yapılmasını öngören ikili sözleşmeler imzalanıyor. Türkiye?nin doğal gaz deposunun Rus şirketleri tarafından inşasının başlamasına temel atılıyor. İki ülke arasındaki ticaretin ruble ve lira aracılığıyla gerçekleşme süreci başlatılıyor.

04 Ocak 2010 Rusya Federasyonu

Silahsızlanma Çalışmaları

Fact sheet of NRC practical cooperation, http://www.nato-russia-council.info/HTM/EN/Copy%20of%20news_41. shtml

2009 Yılındaki Türk Dış Politikası?nın Genel Analizi: Rusya?dan Bakış

Geçtiğimiz yıl Rusya Başbakanı Vladimir Putin?in Türkiye ziyareti esnasında iki ülke arasında gelişen ilişkileri koordine etmek üzere her iki ülkenin Başbakanları önderliğinde ve eş başkanlığında toplantıların yapılması yönünde karar alınmıştı. Bu karara göre de ilk zirve 2010 yılında Moskova?da yapılmalıydı. İlgili bakanların da katılımıyla gerçekleştirilecek bu toplantıların ilki Başbakan Erdoğan?ın Rusya ziyaretinde gerçekleştirilecektir.

Diplomatic Academy of the Russian Ministry for Foreign Affairs

NATO ve Rusya?nın aralarında ciddi sorunlar olmasına rağmen işbirliğini devam ettirmelerinin nedenlerini aşağıdaki gibi belirleyebiliriz;

· NATO açısından:

Ekonomik kriz sebebiyle Türkiye, Rusya?dan 2009 yılında taahhüt ettiğinden daha az doğalgaz satın alınca almadığı gazın parasını da ödemesi gündeme gelmiştir. İki ülke arasındaki gaz anlaşmalarına göre, Türkiye?nin almadığı gaz için Rusya?ya yaklaşık 1 milyar dolarlık bir bedel ödemesi gerekmektedir. Yine anlaşmalara göre Türkiye?nin ödemeyi Şubat ayında yapması gerekmektedir. Türkiye, küresel ekonomik kriz nedeniyle?al ya da öde? yükümlülüğünün esnetilmesini talep etmektedir. Al ya da öde yükümlülüğünün esnetilmesi konusunda, şimdiye kadar Rus Gazprom ile BOTAŞ arasında yapılan görüşmelerden bir netice elde edilememiştir. İki ülkenin gaz şirketlerinin çözemediği bu konuyu liderlerin masaya yatırması beklenmektedir. Ayrıca, gaz bedellerinin de aşağıya çekilmesi de görüşülecektir.

Dağlık Karabağ konusunun iki liderin görüşmelerindeki ana konularından birisini oluşturacağı muhakkak. Başbakan Erdoğan?ın Moskova?da olacağı 12 Ocak günü Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov?un resmi bir ziyaret için Erivan?a gidecek olması da bunun kanıtıdır. Erivan temaslarının ardından Lavrov aynı gün Moskova?ya dönerek, Türk heyeti ile 13 Ocak?ta gerçekleşecek toplantılara katılması beklenmektedir. Rusya Dışişleri Bakanı?nın Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan?ın yanı sıra üst düzey Ermeni yetkililerle görüşmesi planlanmaktadır. Erdoğan?ın Moskova?da bulunduğu gün 12 Ocak?ta Ermenistan Anayasa Mahkemesi protokolün anayasal uygunluğunu görüşecektir.

NATO, Rusya?nın Soğuk Savaş döneminde olduğu gibi çift kutuplu bir dünya yaratmasının önüne geçmek ve eski Varşova Paktı ülkeleri üzerinde hak iddia etmesine mani olabilmenin en iyi yolunun Rusya ile karşılıklı barış ve güvenliğin sağlanmasında olduğu bilinci ile NRC?i bütün zorluklarına rağmen sürdürme kararlılığında olduğu söylenebilir. Buna paralel olarak, NATO?nun yeni stratejisi gereği uluslar arası barış ve güvenliği sağlamaya yönelik Dünya?nın neresinde olursa olsun NATO?nun gerek bağımsız, gerekse BM ile işbirliği halinde görev üslenmesi durumunda NATO dışı ülkelerinde katkısına ihtiyaç duyması, Rusya?nın önemini bir kere daha gündeme getirmektedir. Buna ilave olarak, her iki tarafın NATO Rusya Konseyi görev tanımında belirtilen alanlarda almış oldukları müşterek hareket etme kararları, bir süper güç olan Rusya?nın özellikle, Avrasya ve Afrika?da büyük katkı sağlayacağı gerçeğini gözler önüne sermektedir. Rusya?nın ABD ve Batı?ya karşı yalnızlığını gidermek ve gerekli prestiji sağlamak için, NATO?ya ihtiyacı olduğu değerlendirilebilir. NATO?nun ise alan dışında yapacağı her türlü harekatta Rusya?yı yanına alması Dünya barış ve güvenliği için olmaz ise, olmaz gibi görülmektedir

?Early NATO Membership Unlikely for Georgia, Ukraine?, 04 Sept 2009, http://www1. voanews.com/english/news/a-13-2009-09-04-voa57-68793252.html

Eylül 2008?de Rusya ile yakın ilişkide bulunan Fransa ve Almanya ilişkilerin tedrici olarak normalleşmesi için çabada bulunmuşlardır. Daha da ötesi, Euro-Atlantik Ortaklık Konseyi kapsamında görüşmelerin kesilmesi gerçekleşmemiş ve Eylül ayındaki gayri resmi NATO Savunma Bakanları toplantısında terörizme karşı harekat, Afganistan, Avrupa Konvansiyonel Silahlar Anlaşması ve nükleer silahlar konusunda işbirliğinin sürdürülmesine istekli olduklarına dair irade belirtmişlerdir. Bu yumuşama Medvedev?in 5 Kasım?da Rus parlementosunda yaptığı konuşmada ABD füze savunma kalkanına karşı Kaliningrad?da füzeleri konuşlandıracağını açıklaması ile sıkıntılı bir hal almıştır . Buna rağmen, Aralık toplantısında NATO Rusya Konseyi formal görüşmelerine Rusya?nın Kaliningrad ile ilgili tasarrufu ve Abhazya ve Güney Osetya?yı işgalinin kabul edilmediği not edilerek, devam kararı alınmıştır.

TÜRKSAM Başkanı

Doksanlı yıllar boyunca kıyasıya rekabet yaşayan Türk-Rus ilişkileri bugün tarihinin en başarılı dönemlerini yaşamaktadır. Ancak iki ülkenin var olan işbirliği düzeyi ile yetinmek istemediği de anlaşılmaktadır. Bugün iki ülke ilişkilerinin Ermenistan ve Irak gibi üçüncü boyutlarının da rahatlıkla görüşüldüğü bir dönemi yaşamaktayız. Ekonomik ve ticari anlamda birbirini tamamlar nitelikteki yapıları sebebiyle geniş perspektifleri bulunan ilişkilerin stratejik boyutu ise halen tartışılmaktadır. Bir taraftan iki ülke arasında helikopter ihalesi, nükleer santral ihalesi gibi stratejik boyuttaki konularda halen çekincelerin olması, diğer taraftan iki ülke liderleri arasında yaşanan yakın dostluk ve işbirliği çabaları Türk-Rus ilişkilerini herkesimin yakından takip edecek kadar önemli kılmaktadır.

Gündemin önemli maddelerinden birisi de 2009 yılında yaşanan küresel ekonomik kriz ve gümrük sorunları nedeni ile gerileyen ticaret hacminin 2008 seviyesine çıkarılması için alınacak önlemler müzakere edilecektir.

11 Ocak 2010 Rusya Federasyonu

Güney Akım ve Nabucco Projeleri, Başbakan Erdoğan ve Silvio Berlusconi?nin rakip değil dediği ve fakat Vladimir Putin?in ısrarla bu iki proje rakiptir dediği Güney Akım ve Nabucco Projeleri de masaya yatırılacaktır. Bilindiği gibi Putin?in Türkiye ziyareti esnasında Türkiye Güney Akım?ın Türk kıyılarından ve ekonomik alanlarından geçmesine izin vermişti. Türkiye ise kaynak sıkıntısı çektiği için de Rusya?yı Nabucco?ya davet etmişti Ancak Rusya Nabucco?nun içerisinde yer almayacağını açıklamıştı. Bu görüşmede Rusya?nın yeniden Nabucco?ya davet edeceği beklenebilir. Şunu da belirtmek gerekir ki, 17 Ocak 2010 tarihinde Ukrayna?da yapılacak olan seçimler sonrasında Rusya ile uyumlu birsinin Ukrayna?da yönetime gelmesi durumunda Rusya?nın Güney Akım Projesi?nin rafa kaldırması beklenebilir. Bunu yerine İkinci Mavi Akım Hattı?nın daha şanslı olduğu düşünülmektedir.

NATO ve Rusya arasındaki İlişkilerin Gerginleşmesi:

Protokoller ve Dağlık Karabağ Sorunu

NATO and Russia agree to move partnership forward, 04 Dec. 2009,

ABD?nin düşünce kuruluşlarından STRATFOR?un 2010 yılı küresel eğilim ve risk beklentilerini açıkladığı raporda, Rusya?nın 2010?da eski Sovyet ülkelerindeki etkinliğini yeniden kazanarak, küresel anlamda etkili bir süper güç haline gelmeyi planladığı öngörülmüştür. Ancak STRATFOR?un raporunun ilginç yanı Rusya?nın Ukrayna, Kazakistan, Beyaz Rusya, Ermenistan ve Azerbaycan?da halen var olan Batı ve Türk etkilerini ortadan kaldırarak eski Sovyet coğrafyasında siyasi bir blok oluşturmayı planladığını öngörmesidir. Zira bu değerlendirmeye göre 2010 yılında Azerbaycan başta olmak üzere bölgedeki Türk etkisi sıfıra inecektir. Türkiye?nin 2009 yılı performansına baktığımızda Türkiye?nin Ortadoğu?da etkinliğini artırmasına rağmen Kafkasya ve Orta Asya?daki Türk coğrafyasını ihmal ettiği ve Ermenistan ile de imzalanan protokoller sonrasında da Azerbaycan?daki etkisinin azaldığı söylenebilir. 2009 yılına göre değerlendirdiğimizde 2010 yılında Türkiye?nin bölgede etkisinin azalmaya devam edeceğini öngörebiliriz. Ancak etki azalmasının STRATFOR?un iddia ettiği boyutlarda olmayacağını düşünmekteyiz. Zira bölgedeki ülkelerin kendi politikaları tam etken bir Rus etkisine izin vermemektedir.

28 Mayıs 2002 tarihinde NATO?nun Roma Zirvesi?nde NATO-Rusya Konseyi oluşturulmuştur. Bu kuruluş her iki taraf için güvenlik konuları, müşterek projelerde danışmanlık, oybirliği sağlanması, ortak karar ve faaliyetler için resmi diplomatik kanalı teşkil etmiştir . Yapılan anlaşmaya uygun olarak, müşterek karar ve eylemlerin uygulanması için kapsam içine alınan faaliyetler; terrörizmle mücadele, askeri konularda askeri tatbikatlar ve personel eğitimi dahil işbirliği, Afganistan?da işbirliği , ISAF?ın desteklenmesi için askeri olmayan uçakların Rusya?dan geçişine müsaade edilmesi, endüstriyel işbirliği, savunma konularında ve silahların yayılmasının önlenmesinde işbirliği ve diğer faaliyet alanları olarak belirlenmiştir. İşbirliğinin kolaylaştırılması için, Rusya NATO?da diplomatik temsilcilik ve iki büyük NATO karargahında Rus askeri bürosunu kurmuştur. Moskova?da ise, NATO enformasyon askeri irtibat bürosu tesis edilmiştir .

Rusya Federasyonu gibi büyük ve daha evvel Varşova Paktına liderlik yapmış süper güç olan bir ülkeyi bünyesine dahil etmeden kontrol etme imkanının yollarını aramış ve bu platformu NRC ile gerçekleştirmeyi başarmıştır. NRC vasıtasıyla Rusya?nın hali hazırdaki ve geleceğe yönelik niyet ve maksadını belirleme, takip ve kontrol imkanına sahip olabildiği söylenebilir.

Erdoğan?ın Moskova ziyaretinin ana gündem maddelerinden birisini hiç şüphesiz ki, enerji başlığı oluşturmaktadır. Güney Akım ve Nabucco Projeleri, "Samsun-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı" ve "Mavi Akım 2 Projesi", Ceyhan limanına kurulması planlanan rafineri projesi, iptal edilen Nükleer enerji santralleri ihalesi, Tuz gölü doğalgaz depolarının inşası, Irak?ta enerji işbirliğinin geliştirilmesi, ?al ya da öde? şartı sebebiyle Rusya?ya ödenecek olan yaklaşık 1 milyar dolarlık alınmayan gazın bedeli de enerji başlığı altında görüşülecek konular arasındadır.

1. Türkiye-Rusya: Türkiye?nin Rusya ile ilişkilerinin 2009 yılında farklı boyutlarda gelişmesiyle stratejik oratklığa doğru ilerlediğini görüyoruz. İki devlet arasında gerçekleştirilen karşılıklı ziyaretlerin seviyesi ve dinamizmi, pekçok konuların çözüme kavuşmasını sağladı. Şubat ayında Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gül Rusya?yı ziyaret etti. Bu?devlet ziyareti? sırasında Türkiye ile Rusya arasındaki ikili ilişkilerin geliştirilmesini öngören ortak bir deklarasyon imzalandı. Abdullah Gül?ün ziyaretinden sonra Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan da mayıs ayında Soçi?ye gelerek Rusya Başbakanı Vladimir Putin ile görüşmüştü. Ardından Vladimir Putin Ankara?ya gitti ve orada elde edilen sonuçlar, iki devlet arasındaki ilişkilerin yeni bir döneme girmesini sağladı. Yakında Tayyip Erdoğan?ın Moskova?ya ziyareti bekleniyor.

Rusya NRC kanalı ile NATO?nun Afganistan ve Orta Asya?daki hareketlerini kontrol etme olanağını bulabilmektedir. Rusya büyük ihtimalle NATO?nun Afganistan?da başarılı olmasını en az isteyen ülkelerden birisidir. Çünkü Rusya, NATO?nun buradaki başarısının bir şekilde ABD?nin ve Batı?nın bu ülkeyi ve devamında Orta Asya?nın kontrolünü getireceği endişesini taşımakta olduğu ifade edilebilir.

Rusya?nın bu algılamasına rağmen, Aralık 2009?da Gürcistan krizinden sonra ilk NRC Dış İşleri Bakanları Toplantısı yapılmıştır. Bu toplantıda 21nci Yüzyıl Güvenlik Sorunlarının Müşterek Gözden Geçirilmesi?nin başlatılması konusunda NATO ve Rusya arasında işbirliği ve anlaşma sağlanmıştır . NATO ve Rusya daha evvel NRC çerçevesinde işbirliği yapacağı konuları yeniden ele alarak, 2010 programını kabul etmiş ve bu konudaki faaliyetlerin devam edeceğini teyit etmiştir. Bu faaliyetlerin her iki tarafında her türlü güçlüğe rağmen işbirliğini sürdürme iradesine ve kararlılığına sahip olduğunu göstermekte olduğu şeklinde algılanabilir.

NATO?nun yeni stratejik konseptine göre, uluslar arası güvenliği tehdit eden bölgelerde görev üslenmesinde karşısına Rusya gibi bir gücün engel olarak çıkması sorunu tırmandırmaktan başka bir işe yaramayacağı değerlendirilmektedir. Bu nedenle, Rusya?nın bir Dünya gücü olarak NATO ile işbirliği içinde bulunması güvenlik gereğidir.

· Rusya Açısından:

Başbakan Erdoğan?ın Moskova Ziyareti ve Gündemdeki Konular

04 Ocak 2010 Türkiye

Enerji Konuları:

3. Türkye-ABD: Türkiye?nin ABD ile ilişkileri, Barack Obama?nın ABD Başkanı olmasıyla yeni döneme girdi. 2009 yılında geleneksel olarak?stratejik ortaklık? şeklinde tanımlanan ilişkiler, Barack Obama tarafından?model ortaklık? biçiminde nitelendirildi. ABD?nin yeni yönetimi, Orta Doğu?daki izolasyon siyasetini terk ederek bu bölgede uygulayacak farklı bir vizyon geliştirdiğini duyurdu. Türkiye, ABD?nin bu yeni yaklaşımda önemli bir yer aldı. Nitekim Barack Obama, devlet başkanı olduktan sonra ilk denizaşırı ziyaretini Türkiye?ye yaptı. 2009 yılı boyunca iki ülke arasında terörle mücadele, Irak, Afganistan, Orta Doğu barış süreci, Türkiye?nin AB?ye katılım süreci gibi çeşitli konularda yakın işbirliği ve danışma havası devam etti. ABD yönetimi, Türkiye?nin Kürt sorununu demokratik yöntemlerle çözme isteğini övgüyle karşılayarak Türkiye?nin Ermenistan?la yakınlaşma sürecinin aşamaları da?cesur adımlar? olarak nitelendirdi. Bu arada Barack Obama?nın 24 Nisanda yaptığı konuşmada 1915 olayları için?soykırım? yerine?büyük felaket? ifadesini kullanması dikkat çekiciydi. Tayyip Erdoğan?ın aralık ayında ABD?ye gerçekleştirdiği ziyareti sırasında Barack Obama, İran?ın nükleer kapasitesini barışçıl amaçlarla kullanması için Türkiye?nin bölgedeki varlığının güven teşkil ettiğini söyledi. ABD yönetimi, enerji konularında Türkiye?nin transit ülke konumuna destek veriyor. Bununla birlikte ABD, Türkiye tarafından İsrail?i?Anadolu Kartalı? tatbikatının katılımcı listesinden çıkarılmasını eleştirerek bu hareketi?uygunsuz davranış? olarak değerlendirdi. Görüldüğü gibi, Türkiye-ABD ilişkileri, 2009 yılında farklı bir anlam kazanmaya başladı. ABD için Türkiye çok önemli bir ülke ve Barack Obama bunu şu ifadeyle bir daha kanıtladı: ?Türkiye?nin büyüklüğü herşeyin merkezinde olmasında yatıyor; Türkiye, bölündüğümüz değil, bir araya geldiğimiz bir yerdir?.

Formal NATO-Russia Relations, http://www.bits.de/NRANEU/relations.htm

Türkiye, tek teklif sahibinin Rusya olduğu nükleer ihalesini geçtiğimiz günlerde iptal etmesi ile Nükleer Santral İhalesi yeninden iki ülke arasındaki kritik konulardan birisi haline gelmiştir. 2010?da ihaleye yeniden çıkılacak olan Nükleer Santral İhalesi?ne Rsuya?nın yeniden başvurması beklenmektedir. Erdoğan?ın Rusya ziyareti ile nükleer santral ihalesinin iptal edilmesi nedeniyle iki ülke arasında ortaya çıkan gizli sorunlar sebebiyle Erdoğan?ın Putin?in gönlünü alması beklenmektedir.

NATO?s relations with Russia, http://www.nato.int/issues/nato-russia/topic.html

Rusya, NATO?nun genişlemesini kontrol etme girişimleri sıkı bir şekilde sürdürmekte ve bu konuda gerekli müdahaleleri yapma ortamına sahip olabileceği belirtilebilir.

Rusya ile NATO arasında resmi ilişkiler 1991 yılında, daha sonra adı Avrupa Atlantik Ortaklık Konseyi olarak değiştirilen, Kuzey Atlantik İşbirliği Konseyi çerçevesinde başlamıştır. Müteakiben, 22 Haziran 1994 tarihinde Rusya?nın Barış için Ortaklık programına katılmasıyla daha da derinleşmiştir . 1991 yılında Rus Başkanı Yeltsin görevdeyken, Rusya?nın NATO?ya üyeliği konusunda bir niyet ifadesinde bulunmuşsa da, ardından Rus makamları bunun doğru olmadığı yolunda açıklamalar yapmıştır. Rusya 1996 yılında Bosna Hersek?teki NATO barış gücüne katılarak işbirliği örneği vermiştir . 27 Mayıs 1997 tarihinde yapılan NATO Paris Zirvesi?nde her iki taraf karşılıklı ilişkiler, işbirliği ve güvenlik konusunda bir anlaşma imzalamıştır . Bu anlaşma ile NATO ve Rusya demokrasi ve güvenlik işbirliği prensiplerine dayanan barışı Euro-Atlantik bölgesinde en üst politik seviye de tesis etme taahhütünde bulunmuştur. Burada NATO ve Rusya birbirlerini hasım olarak mütalaa etmediklerini imza altına almıştır.

5 Mart 2009 tarihinde NATO Dış İşleri Bakanları 12 Ağustos 2008?deki silahların bırakılması ve kuvvetlerini çekme anlaşmasına uymamasına, Abhazya?da yeni bir askeri üs kurma niyeti ve CFE anlaşmasını askıya almasına rağmen, Rusya ile NRC kanalı ile ilişkilerin resmi bir şekilde devam etmesi kararı almıştır . Bu karara rağmen, Rusya yine hırçın bir şekilde gündemde yerini almıştır. Kasım 2009?da Alman medyasından Spiegel?in Rusya Başkanı Medvedev ile Moskova?da yapmış olduğu röportajda ; NATO?nun iki Almanya?nın birleşmesi sırasında Rusya?ya vermiş olduğu sözlerin hiçbirini tutmadığını ifade etmiştir. Medvedev?e göre, Soğuk Savaş sonrası yapılan görüşmelerde NATO Rusya?ya Doğu?ya doğru genişlemesinin söz konusu olmadığını ve Rusya?nın menfaatlerini gözeteceği sözünü vermiş fakat, bunların hiç biri günümüze kadar olan gelişmelerde NATO tarafından dikkate alınmamıştır. Spiegel?e göre, o zamanki İngiliz ve Alman kaynakları Rusya?ya Polonya, Macaristan ve Çekoslavakya?nın NATO üyesi olma imkanının bulunmadığı yönünde izlenim vermiştir. Ancak, bu konuda yapılan bütün görüşmeler o zaman resmi olarak yazıya dökülmemiştir. Ayrıca, yapılan anlaşmaların hiç birinde NATO?nun Doğu?ya doğru genişlemesine dair herhangi bir ifadenin yer almadığı görülmektedir. Rus Başkanı Medvedev?in bu açıklamalarının NATO?ya karşı Rus kamuoyunun açık bir kırgınlığını ve NATO?ya olan güvensizliğini yansıtmakta olduğu ifade edilebilir.

Dr. Serdar Erdurmaz

2009 yılı Türkiye için önemli bir yıl oldu. Sergilediği davranışları, tutumu ve girişimleri, yaptığı açıklamaları ve yürüttüğü politikaları uluslararası kamuoyu tarafından dikkatle izlendi ve çok tartışıldı.

Statement NATO-Russia Council, http://www.nato-russia-council.info/htm/en/documents28may02_2. shtml

Bunlar hepsi karşılıklı güven sonucu meydana gelen gelişmelerdir. Nitekim Vladimir Putin Türkiye?yi?Rusya?nın dış politikasında öncelikli öneme sahip bir ülke? olarak tanımladı.

Meeting of the North Atlantic Council at the level of Foreign Ministers held at NATO Headquarters, Brussels, 19 Aug. 2008, http://www.nato.int/cps/en/natolive/official_texts_29950.htm

Chairman?s statement Meeting of the NATO-Russia Council in Defence Minister's session in Brussels, http://www.nato-russia-council.info/htm/en/documents13jun08. shtml

Hakkında - Arşivi

NRC vasıtasıyla NATO?nun niyet ve maksadını takip edebilme olanağını bulabilmekte ve gerekli müdahaleleri yapmaya çalışmaktadır.

Ekonomik ve Ticari İlişkiler

Türkiye?nin ihracat rakamlarına ve ekonomik büyüme hızına paralel olarak gelişen Rusya ile ekonomik ilişkiler 2008?de zirve yapmıştı. Almanya?yı da geride bırakarak 2008?de 37,8 milyar dolara ulaşan toplam ticaret hacmi 2009?da yüzde 50?den fazla küçülerek 22 milyar dolara düştü. Toplam ticaret hacminde ihracatın payı 3,24 milyar dolardır. Bu ziyarette ekonomik ve ticari ilişkilerin yeniden canlandırılması için nelerin yapılabileceği ele alınacaktır.

Amur Gadzhiev

Enstitü Başkanı

NATO ve Rusya arasında işbirliğinin temel nedenleri:

STRATFOR?un Analizi

Değerlendirme

Sinan OĞAN

Enerji alanında özellikle Türkiye?nin beklentileri arasında yer alan Samsun-Ceyhan Boru Hattı Projesi bu görüşmede somut çerçeveye çekilebilir. Rus ve Kazak petrolünü Akdeniz?e taşıması planlanan bu petrol boru hattı ile taşınacak petrolü işlemek için Ceyhan limanına bir de rafineri yapılması gündemdedir.

NATO - Rusya Federasyonu İlişkilerine Bir Bakış

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan 12-13 Ocak tarihlerinde Rusya Başbakanı Vladimir Putin?in davetlisi olarak Moskova?ya bir ziyaret gerçekleştirecektir. Erdoğan?ın iki gün sürecek temasları sırasında Türk-Ermeni protokolleri ve bu çerçevede Ermenistan?a Rusya tarafından baskı yapılması konusu, Güney Akım ve Nabucco Projeleri, "Samsun-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı" ve "Mavi Akım 2 Projesi", Ceyhan limanına kurulması planlanan rafineri projesi, Nükleer enerji santralleri ve gerileyen ticaret ve turizm hacmi, Tuz gölü doğalgaz depolarının inşası, Irak?ta enerji işbirliğinin geliştirilmesi ve bir dizi ortak konularının ele alınması, aynı zamanda gündemde olan bölgesel ve uluslararası sorunların masaya yatırılması beklenmektedir. Türkiye?nin nükleer santral ihalesini iptal etmesinin ardından gerçekleşen bu ziyaret ile Rusya?nın gönlünün alınmasını da hedefleniyor. İki liderin görüşmesinde masaya yatırılacak olan konuların başında ise?al ya da öde? şartı sebebiyle Rusya?ya ödenecek olan yaklaşık 1 milyar dolarlık alınmayan gazın bedeli de bulunmaktadır.

4. Türkiye?nin bölgesel önemi ve Dünya?daki konumu: Son zamanlarda Türkiye?nin dış politikası Batı?dan bağımsız bir hal aldığını görüyoruz. İran?la gerçekleştirdiği ikili görüşmeler, İsrail?e karşı yaptığı sert eleştiriler, Irak ve Suriye ile imzaladığı antlaşmalar, Ermenistan?la yaşanan olumlu gelişmeler, Yunanistan?a yaptığı teklifler ve Türk dünyasında attığı adımlar, Türk hükümetinin yürüttüğü?komşularla?sıfır? problem? olarak tanımlanan?neo-Osmanlı? siyasetinin öğeleri olarak değerlendirmek mümkün. Türkiye, bu tür hareketlerle bölgesel bir lider olduğunu göstermeye çalışıyor. Bu sıfatla Batı ile İran arasında ve İsrail ile Suriye arasında yaşanan sorunların çözülmesinde aracılık üstlenmek için çaba sarf ediyor. Bu çabalar ilgili devletler tarafından destekleniyor. Ülkenin jeopolitik konumu, Türkiye?ye enerji sevkiyatı konusunda önemli imkanlar sağlıyor. Şu anki iktidarın benimsediği?ılımlı İslam modeli? ise ülkeye bölge liderliği kazandırıyor. Nitekim, bu özellikler, 2009 yılında İstanbul?da gerçekleşen İslam Konferansı Örgütü Zirvesi?nde ve Türkiye?nin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi?nin geçici üyesi ve?G-20? grubunun üyesi sıfatlarıyla katıldığı toplantılarda da dile getirilmişti.

NATO's Eastward Expansion, Did the West Break Its Promise to Moscow?, 11/26/2009

Marcel de Haas, ?NATO Russia Relations After the Gergian Cönflict?, Ap:2009nr7, http://www.clingendael.nl/publications/2009/20090000_cscp_artikel_mhaas. pdf