İnsan konuşmalıdır. Haksızlık karşısında dik durmalıdır. Feryat etmesi gerektiği yerde feryat etmeli, anlatması gerektiği yerde anlatmalıdır. İnanırız ki, Hz. Peygamber bir sözü gereksiz söylememiştir. İnanırız ki; haksızlığa karşı suskunluk şeytan işi bir pisliktir. Ve şeytanın aldatması o kadarla da sınırlı değildir. En söylenmeyecek sözleri söyletir. Zaman ve zemin farkı gözetmeden, insana ihtiras bulaştırarak afallamasına neden olacak söz söyletir. Mesele insanın idrakindedir. İdrak edilmemiş bir söz esaret getirir. Bilincine varılmayan cümleler korkutur. Anlaşılmazlık getirir. Ve insanı bocalatır.

Dil insanın terazisidir, alim ve cahili ayırıcıdır. Mü ́min insaf etmeyene insafla gider. Ahlakı güzel olan yumuşak söyler. Çok selam ve tatli dil sevgiye sebeptir. Büyüklerin yolu güzel sözlü olmak ve açik selam vermektir. Dili tatlı olanın dostu çok olur. Sözü tatli olanın muhabbeti lazımdır...

Yazar yazıyla konuşur, türkücü türküyle, mimar eseriyle, yönetici icraatlarıyla? Herkes en güzel konuşma derdindedir. Bu dert bazılarında kompleks oluşturur. Bazılarında ise etkisizdir. Etkisiz kaldığı kişiler olgundur. Tevazu ve dikkat sahibidir. Ancak kompleks oluşan kimselerde çılgınlık baş gösterir. İlklere imza atma hırsı, söylenmeyeni söyleme ihtirası, başarılmayanı başarma arzusu. Belki kamçılayıcıdır. Ama yanlıştır. Yanlışlıkları arttırır. Hataları öğretici olarak göstermez, gizler. Ve yıpranmaya neden olur. Saçma sözleri söylemeye, kalp kırmaya sürükler. Etrafa olan ilgisini merdiven basamakları olarak şekillendirir. Ve insana olan değeri gözünde azaltır.

Konuşmaktadır insanoğlu

İnsan kanmamalıdır. İnsan okuduğuna bakmalıdır. Söylediğine bakmalıdır. Dinlediğine bakmalıdır. Konumuna bakmalıdır. Neye inandığına, neye güvendiğine, nasıl bir aidiyet duygusuna sahip olduğuna bakmalıdır. Tefekkür sahasından ayrılmamalı. Söylediğine ne derece sahip olduğuna dikkat etmelidir.

Yine de anlaşılamamaktan yakınmakta

İnsan ihtiyat sahibi kalmalı. İhtimamlı davranmalı. Söze esir olmamalı. Sözünü bilmeli, sözüne sahip olmalıdır. İhtiras duvarlarını yıkmalı, kendine anlayış kalesi dikmelidir. Dinleme erdemini göstermeli, çoğu zaman susmayı tercih etmelidir. Bilmek istediklerini de zamanla öğrenmelidir. Bildikleriyle iman ederse, Allahın ona bilmediklerini de öğreteceğini hatırlamalıdır. Ve acele etmemelidir. Susmayı bir iktidarsızlık olarak görmemelidir. Bir konumlama, bir dinçleşme, bir muhakeme süreci olarak görmeli, bilmeli ve öyle davranmalıdır.

İbrahim Hakkı Hazretleri

Son olarak, halk arasında çok dile getirilir; söz gümüşse, sukut altındır vesselam?

İsmail Şakıma /Anadolu Gençlik Dergisi

Konuşmak insana ne kazandırır ne kaybettirir diye bir soruyu hatıra getirmekten ziyade; konuşmanın sorumluluk getirdiğini ifade etmeye çalışıyorum. Kaygımız, insanoğluna verilmiş en büyük lütuflardan olan konuşabilme kabiliyetinin, düşünce ve duygularını ses telleri ve dil gibi bir organ ile diğer canlılardan farklı kullanarak ifade edebilmesinin bir sorumluluk getirttiğini hatırlatmak.

Konuşmak sanattır diyenler, susmanın daha büyük bir erdem olduğunu hatırlarından hiç çıkarmamalıdır.

Konuşmak... Ama nasıl?

İnsanın bilgisi diline ahenk verir. Dilinde ahenk olmayanlar ya cahildir ya da söz söylemekten korkmaktadır. Çünkü bilgi alim yapar. Bilgi cesaret kazandırır. Özgüven kazandırır. Dilin ibadeti doğru konuşmaktır. Emin kılmaktır. Konuşmasında insanlara mutmainlik kazandıramayan, diğer insanlara tedirginlik yaşatan insanlar dilin afetine girmiştir. Ve susmak daha hayırlıdır.

Toplumumuzda gönül adamları dilin afetinden sakınmayı tavsiye etmiştir ve "Söz ola kese savaşı söz ola bitire başı" gibi temel bir düsturu da hatırlatma levhaları arasına katmıştır. Konuşmak önemlidir. Ama asıl önemli olan nasıl ve niçin konuşmaktır. İnsan heyecanını bastırmak adına ya da malayani konuşmalarla eğlenmek yerine, yeri ve zamanı gelen, vurgulanması elzem olan konuları dile getirmelidir. Konuşmalarını iki ana temel husus için yapmalıdır. Birincisi fikir teatisi için. Yani fikrin güçlenmesini sağlayabilmek adına düşünce ve duygularını dile getirmelidir.

İnsan suskun kalamaz. Algıladığını, anladığını anlatmak ister. Bu tabiidir. Fıtridir. Lakin her şeyi konuşmak, her şeye konuşmak doğru değildir. Susmak her kişinin yapabileceği bir şey değildir. Olgunluk ve ciddiyet sahiplerinin işidir. Konuşan insanı yadırgamamak gerekir, ama konuşan insan dinlemeyi de bilmelidir. Çünkü ne kadar konuşursan konuş, ne anlatırsan anlat; senin anlattığın karşındakinin anladığı kadardır.

İnsana dair gariplik o kadar çoktur ki; eğer ki manevi bir kapıdan bakılmazsa, eğer ki hataların imtihanın gereği olduğu idrak edilmemişse, insan kendini kaosta bulur. Kendiyle çelişir. Kendiyle savaşır. Kendine mağlup olur. Diline mağlup olur. Dili onu yıpratır. Dil zengindir. Dünya zenginlerinden daha zalim olacak kadar zengindir. Ama dil merhamet sahibidir. Yeri geldiğinde. Ehliyet ve liyakat sahiplerinin elinde iken, doğruyu en önemli değer görenlerin ağzında iken? Dil ve anlatım. İnsana verilmiş en büyük nimetlerden. Ve her nimet gibi bir imtihanı vardır. Her nimet gibi yapması gereken bir ödevi vardır. Dilin ödevi hakkı anlatmaktır. Dilin güzelliği insanı idrake sevk etmesidir.

Diliyle çok şey söylemeye çalışmakta

Alim kıymetlidir. Kıymet onun bilgisinden, gösterdiği tevazudan, idrak ettiği hakkın varlığındandır. Onu halim kılan edeptendir. Alimin konuşması gerekir. Yerinde ve doğru kişilere? Alime en büyük ıstırap ise cahile konuşmasıdır. Cahil yorar. Cahil öze inmez. Özü aramaz. Sözü arar. Güzel ve tatlı geleni, kulağı doyuranı arar. Hakikat ise kulağı değil, gönlü doldurur. Gönle hitap eder, beyne de ilham verir. Bilgi ilham değildir. Bilgi görmektir. Bilgi idraktir. Bilgi anlama kabiliyeti kazanmaktır. Bilgi anlatma kabiliyeti kazanmaktır. Kuru söz söylemek, kuru söz aramak, kuru kalmak sadece kirliliktir. Ve insanı zanna sürükler. Egoizme sürükler. İnsanın bilmesi gereken en önemli bilgi, güzelin ve güzelliğin kendisinden olmadığıdır. Kendisinde olanın kendisinden olmadığıdır. Söyleyenin söyleteni vardır. Söylenin kıymeti de, söylediği ile beraber ona o manayı verendendir.

Konuşmak gerekir, doğru yerde, doğru zamanda ve zeminde. Susmak gerekir konuşulmaması gerekilen yerde. Ölüm susmak değildir. Peki ya yaşam, konuşmak mıdır? Yaşamda sadece konuşmak değildir. Susmak ve konuşmak, ölüm ve yaşam gibi karmaşa içindedir! Neyin ne zaman ve ne şekilde yapılacağı muamma gibi olsa da, insan ihtiyatlı ve ihtimamlı olmalı, neyi nerede yapacağına dikkat etmelidir.

İkincisi de, gündem oluşturmak adına, paylaşmak adına konuşmalıdır. Telkin hasletinin güzel bir konuşmada ne kadar etkin olduğu gerçeği ışığında, insan tatlı dille her şeyi halledebilir. Lakin dilin bu güzelliğinin yanında sakınca oluşturan yönü de vardır. O sebeple, Hz. Muhammed aleyhi Selam efendimiz, ?Dilini tutan kurtuldu? buyurmaktadır. Dilini zehir olmaktan koruyan kurtuldu. Dilini yalandan, dolandan, malayanilikten, edepsizlikten, günah işlemekten koruyan kurtuldu... Alim insanların sükunet içerisinde, sakin tavırlı olmaları önemli bir örnektir diğer insanlar için. Niçin alimler halim tavırlıdırlar? Bilgiden dolayı. Çünkü bilmek sorumluluk getirir. Bilmek düşünmeyi, tefekkürü gerektirir. Alim insanlar peygamberi dikkate bakarak "az gülerler, az konuşurlar, ama konuşmaları gerektiği yerde de tam konuşurlar".

Zihnimizin yoğun bir saldırı altında olduğu asrımızda, popüler kültür şeklinde etiketlenerek ortaya sürülen ürünler insanı kirletmektedir. İnsanı özden uzaklaştırmakta, sözü söz olmaktan uzaklaştırmaktadır. Sözün kıymetini yitirtmektedir. Malayani konuşmaları teşvik etmektedir. Dilimize pusu kurup, onu yıpratmaktadır. Dilin güzelliğini görüntünün güzelliği ile eş kılmaktadır. Sahte gülüşleri, sahte sevgileri, sahte sözcüklerle ifade etmeyi öğretmekte ve sahtekarlık propagandası yapmaktadır.

Dinimiz İslam; bilmeyene öğretmeyi, bilene de hatırlatmayı emreder. Ve bir hayat nizamı olarak; insanı söz ve davranışlarıyla değerlendirir. Ve onu söz ve davranışlarında da mükellef kılar. İnsanın yaptıkları arasında, konuştukları da yer alır. Ve yapılan iş mesuliyeti de getirir.