Teoloji konuları için iyi bir delillendirme olmamış.

Şunu da beyan edeyim ki, mümkin kurb-i ilahi makamlarında, adımını imkan dairesinin dışına atarsa, ezel ve ebedi birleşmiş bulur. Resul-i Ekrem efendimiz?sallallahü aleyhi ve alihi ve sellem? mi?rac gecesi, yükselme makamlarında Yunüs Aleyhisselam?ı balığın karnında, Nuh Aleyhisselam?ı Tufanda, Cennetlikleri Cennet?te, Cehennemlikleri Cehennem?de gördü. Ashab-ı Kiram?ın zenginlerinden Abdürrahman bin Avf?ı?radıyallahü anh? diğerlerinden, ahiret zamanı ile yarım gün, dünya zamanı ile beşyüz sene sonra Cennet?e girerken gördüğünde, geç kalmasının sebebini sormuş ve hesabının çokluğundan, çektiği sıkıntılarını anlatmıştır. Bütün bunlar hep tek bir anda görülmüştür. Orada geçmiş ve geleceğin yeri yoktu.

Eğer Allah varsa niye yüzbinlerce yıldır çeşitli şekillerde günahsız masum çoçuklar, kadınlar, insanlar ölüyorlar? Allah'ın vicdanı sızlamıyor mu hiç bu ölümlere?

Akıl sahipleri demişlerdir ki, o bir anın mahiyyeti, vücud-i harici i?tibariyle ayrı, vücud-i zihni bakımından başka sıfattır. O halde tek bir şeyde ayrı ayrı sıfatlar ve gerekleri, varlığın ve kimliğin değişmesi bakımlarından caiz oluyor da, gerçekte birbirinden ayrı olan dal ve medlul de niçin olmasın; evleviyyetle caiz olur. Ezelden ebede kadar tek bir andır sözü, kelime bulunamadığı içindir. Yoksa orada an demenin de yeri yoktur. Orada an demek de, zaman demek gibi ağır ve yersiz kalır.

Bu fakire de, zaman zaman Habibullah?ın?aleyhissalatü ves-selam? sadakası olarak, bu hal hasıl olmaktadır. Bir defasında, meleklerin hazret-i Ademe?aleyhisselam? secde ettiklerini ve daha başlarını o secdeden kaldırmadıklarını ve illiyyun meleklerinin ise, bu emirle emrolunmadıklarını, müşahe ettiklerinde kendinden geçmiş, o huzur ve nura dalmış olarak, ahiret için söz verilmiş hallerin o bir anda keşfolunduğunu gördüm. Bu hallere şahit olduğum zamandan beri epey bir vakit geçtiğinden, ahiret hallerini geniş yazmıyorum. Zira hafızama tam güvenemiyorum. Fakat şunu bilmek lazımdır ki, bu haller, Resulullah?ın?sallallahü aleyhi ve alihi ve sellem? hem bedenine, hem de mübarek ruhlarına olmuştu. Hem gözle, hem de kalple görmüştü. O?na tufeyli olan başkalarına, eğer bu haller, O?na tabi? olmanın bereketi olarak verilirse, ya?ni halleri görürlerse, ruhları ve kalp gözleri ile görmüş olurlar. (Mebde? Ve Me?ad, 40. Fıkra, İmam-ı Rabbani, Müceddid-i Elf-i Sani)

Allahu Teala ezelden ebede kadar bir kelamla söyleyicidir. O kelam bölünmez ve parçalanmaz. Çünki, sükut ve söylememek Allahu Teala hakkında muhaldir. Şaşılacak ne var ki, orada ezelden ebede kadar denen zaman bir andır. Çünki, Allahu Teala üzerinden zaman geçmez. Bir anda, basit bir sözden başka ne vaki? olabilir. İşte o tek bir söz, çeşitli bağlantıları i?tibariyle, kelamın bu kadar çok kısımlarına esas olmaktadır. Mesela bir işin yapılmasını öngörüyorsa, emir, bir yasağın yapılmamasını gösteriyorsa, nehiy, bir şeyi haber veriyorsa, haber olarak ortaya çıkıyor. Ya?ni demek istiyoruz ki, geçmiş ve geleceğe ait haberler, bir takım kimseleri zora sokuyor ve öncelik ve sonralık ifade eden sözler, o şeyin önceliğine ve sonralığına delil gösteriliyor. Halbuki burada suali ve zorluğu gerektirecek bir durum yoktur. Zira geçmiş ve gelecek, delalet edenin hususi sıfatlarından olup, o bir anın yayılmasından hasıl olmaktadır. Gösterdiği şey mertebesinde, o bir an kendi halinde olup, hiç bir inbisat hali yoktur. Geçmiş ve geleceğin orada yeri yoktur.

Merhaba bu soruları çok düşündüm. Tüm bunlar dünyanın kanunları ve irade sahibi olmanın bedeli. İnsandan başka hiçbir varlık bu yükü taşımak istememiş oysa insan en çok tanrılık taslamaya hevesli varlık. Tıpkı tanrı gibi dilediğini yapıp etme özgürlüğü var kim daha kuvvetliyse onun iradesi üstün geliyor bu dünyada. Allah ise kendi üstünlüğünü adaletini ahirette göstericeni söylüyor. Aslında biz göreceli zamandayız. Herşey tek bir anda olmuş bitmiş oysaki. Ama irademiz baki yani her niyet ve eylemin bizzat sahibi ve sorumlusuyuz. Ahirette varolmak uğruna insan olmak uğruna suç işlemekte dahil tam bir irade ve güç sahibi olmaya rıza gösterdiğini hatırlıcaksın. Kuran Allahin hepimizden söz aldığını daha beden olmadan ondan başkasına tapmıcamıza dair söz verdiğimizi soyluyor. Zaten dunyadaki butun zorbaliklar insanin kendi benligine tapmasindan ileri geliyor.

Eğer Allah varsa niye insanoğlu varolduğundan beri zengin fakir arasında bu kadar gelir farkı var ve zenginler genelde mutluyken fakirler karınlarını bile doyurmakta zorlanıyorlar? Hatta yüzlerce yıldır Afrika'da bazı insanlar, çocuklar açlıktan ölüyorlar. Allah varsa eğer vicdanı neden sızlamıyor bunlara?

Eğer Allah her haksızlığa müdahele edicek olsaydı bu insan iradesine müdahele olurdu. Oysa öyle bir iradeye sahibiz ki zevk için birinin kafasını da yarabilirsin birinin hayatınıda kurtarabilirsin. Eğer Allah bana engel olsa özgür irademi engellemiş olurdu. Bu dünya adalet divanı değil ki. Kımsede buraya tatil köyü huzur köyü vaadiyle gelmedi. Beyenmeyenin gitme özgürlüğüde var. Ama insan yaşamak varolmak uğruna herşeye katlanıyor daha ezelde buna razı olmuş yoksa zaten yaratılmszdı. İnsan olmazdı ot olurdu vs.