51) Buhari ve Müslim,

Allah Teala Hac suresinin 41. ayetinin son cümlesinde 'Bütün işlerin sonucu Allah'ındır' buyurmuştur. Binaenaleyh mademki mü'min bir kişi için şek ve şüphe ve sonuçtan emin olmamak bu raddeye kadar yükselmiştir, o halde imanda istisna; yani 'inşaallah' demek vacibdir.

Rasulullah bir grup ashabı ile oturuyordu. Ashab bir kişiden çokça bahsederek onu övdüler. O esnada bahsini ettikleri kişi nalınları elinde olduğu halde çıkageldi. Yüzünden abdest suyu damlıyordu. Alnında ise çok secde etmekten hasıl olmuş bir siyahlık bulunuyordu. Ashab, Hz. Peygambere 'Ey Allah'ın Rasulü! İşte bahsettiğimiz zat budur' dediler. Rasulullah da 'Ben onun yüzünde şeytandan gelen siyah bir ben görüyorum' buyurdu. Adam gelip selam verdi ve ashabın arasına oturdu. Hz. Peygamber ona dönerek "Allah aşkına söyle! Burada oturanları gördüğün zaman, kafandan 'Onların içinde benden daha hayırlısı yoktur' şeklinde bir düşünce geçirdin mi?" dedi. Bunun üzerine adam şöyle cevap verdi: 'Rabbim beni affetsin! Evet geçirdim'.61

Onlar, Allah katında derece derecedirler. Allah yaptıklarını hakkıyla görmektedir.

Allah Teala bu dünyada iki dil kullanan kimseyi, kıyamette iki dilli yapar.59

Allah'ın izniyle Kitabu Kavaid'il-Akaid sona erdi. Allah Teala, efendimiz Hz. Muhammed'e ve tüm seçkin kullarına hayırlar ihsan eylesin! Amin!

40) Bu ayette geçen 'iman ettinizse' manasına gelen 'in kuntum amentüm' ibaresi, 'teslim olmuş müslümanlarsanız' manasında olan 'müslimin' tabiri ile aynı manaya gelmektedir.

vay bizim halimize,

İbrahim b. Edhem de "Sana 'Sen mü'min misin?' denildiği zaman, 'La ilahe illallah' ile cevap ver" derdi.

Eğer bir insan 'Sen hayat sahibi misin?' sualine 'Eğer Allah dilerse hayat sahibiyim' şeklinde mukabele etse, bu doğru bir cevap olmaz.

Bi'l-hakkı kelimesi ezeli hüküm, anlamında tefsir edilmiştir; yani 'Ezeli hükümle takdir edilen ölüm sarhoşluğunu açığa vurdum...' demektir.

Huzeyfe b. Yeman şöyle demiştir:

c) Emanete hıyanet etmek,

Fetihten evvel Allah yolunda harcayıp savaşanlarınız, diğerleriyle bir olmaz. Onlar, sonradan harcayıp savaşanlardan, fazilet ve derece yönünden daha büyüktür. Bununla beraber Allah hepsine cenneti va'detmiştir. O bütün yaptıklarınızdan haberdardır. (Hadid/10)

İbn Ömer , Haccac-ı Zalim'in aleyhine atıp tutan bir kimseye rastladığında, 'Eğer Haccac burada olup da, senin bu konuşmalarını dinleseydi, yine böyle konuşabilir miydin?' diye sordu. Adam 'Hayır, konuşamazdım', deyince de 'İşte biz böyle bir hareketi Rasulullah'ın devr-i saadetinde nifak sayardık' buyurdu.58

Şimdi bu dört mananın tafsilatına geçelim!

41) Buhari ve Müslim,

Allah'ı, her halükarda zikretmeye çalışmak ve her emri Allah'ın dileğine ve meşiyetine havale etmektir. Allah Teala bu edebi Hz. Peygamberi Söyle öğretmektedir:

Birinci Anlam

Binaenaleyh istisna, nefisle ilgili haberleri zayıf düşürme ve tereddüt uyandırma sigasıdır . İmanın esasında şüphe edildiği zaman bu siga kullanılmaz. Bu te'vile binaen, kötü bir sıfatın mevcut olup olmadığı sorulduğunda istisna etmeksizin cevap vermelidir.

Huzeyfe b. Yeman şöyle der: 'Bugün münafıklar, Rasulullah'ın zamanından daha fazladır. O devirde münafıklar gizlenirdi. Bugünkü münafıklar ise, gizlenmeye ihtiyaç görmemekte ve açıkta kol gezmektedirler'.57

Küfe fakihi Alkame b. Kays'a 'Sen mü'min misin?' diye sorulduğunda 'Eğer Allah dilerse, öyle ümit ediyorum' cevabını vermiştir.

'Ey Allahım! Bildiğim ve bilmediğim şeylerden dolayı senden affedilmemi talep ediyorum'. Bunun üzerine sahabiler Hz. Peygambere 'Ey Allah'ın Rasulü! Sen de mi korkuyorsun? diye sordular. Rasulullah da 'Kalpler, Rahman olan Allah'ın parmaklarından ikisi arasındadır. Onu dilediği şekilde evirip çevirir. O halde beni Allah'ın azabından emin kılan ne olabilir?' buyurdu ve devamla şu ayeti okudu:

Bir hakime 'Kötü doğruluk nedir?' diye sorulduğunda, 'Kişinin nefsini övmesidir' diye cevap vermiştir.

Ey mü'minler evi ! Selam size! İnşaallah biz de, sizlere iltihak edeceğiz.50

Şüphesiz ki mü'minler ancak Allah'a ve Peygamberi'ne iman eden ve sonra da şüpheye düşmeyen ve Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla savaşanlardır. İşte böyle kimseler imanlarında sadık olanlardır.

b) Sözüne muhalefet edip va'dinden dönmek,

vay ucbe girenlerin haline,

Rasulullah zamanında, kişi, bir kelime konuşur ve ölünceye kadar da o kelime yüzünden münafık kalırdı. Fakat ben, bugün herhangi birinizden aynı kelimeyi günde on defa işitiyorum.56

İman yetmiş küsur bab'dır. Bu yetmiş küsur babın derece bakımından en aşağısı, yoldan süprüntüleri uzaklaştırmaktır.

Çoğu zaman, içinde bulunulan anda, geçmiş kelimenin zıttı belirir. O halde Allah tarafından kendilerine cennet takdir edilen kimselerden olduğunu kim iddia edebilir?

58) imam Ahmed ve Taberani,

İkinci Anlam

Nefsi tezkiye etmemek için 'Ben kesinlikle mü'minim' demek-ten kaçınarak 'inşaallah' istisnasını muhakkak kullanmaktır.

60) Buhari ve Müslim,

Yine şöyle denilmiştir: 'İmansızlık ve su-i hatimeye vesile olan günahlar, yalan yere keramet ve velilik taslamak iddiasıdır'.

Bazen de "Ben imanımdan şüphe etmiyorum. Fakat bana 'Sen mü'min misin?' diye sual sorman bid'attır" buyururdu.

Hasan Basri bir keresinde de şöyle demiştir: "Allah'ın bende bulunan ve malumatım dahilinde olmayan birtakım kötülüklere muttali olması ve bundan dolayı bana buğzederek cEy kulum! Git! Senin hiçbir amelini kabul etmedim' demeyeceğinden ve yaptıklarımı boşa çıkarmayacağından emin değilim".

53) Metinde kalplerin üçüncü ve dördüncü kısımları zikredilmemiştir. Oysa başka bir hadiste şu taksim vardır: a) Kabuklu kalp , b) örtülü kalp , c) Her kötülükten soyunmuş kalp , d) içinde hem iman, hem de nifak olan kalp.

Aman Allahım ne dehşetli satırlar.. Titremeyen kalbimizi utandıracak, kendine gel dedirtecek cümleler bunlar.

54) imam Ahmed ve Taberani,

Adamın biri, Huzeyfe b. Yeman'a 'Ey Huzeyfe! Ben münafık olmaktan korkuyorum' der. Bunun üzerine Hz. Huzeyfe 'Eğer münafık olsaydın nifaktan korkmazdın; çünkü münafık, nifak hususunda herkesten daha emindir' buyurur.

İman'ın, nifak ve gizli şirkten beri olmaya bağlı olmasına gelince, bu hakikatı şu hadisler beyan buyurmaktadır:

Mü'minde böyle bir nifakın bulunması ihtimal dahilinde olduğu için, imanda istisna yapmak, yani 'İnşaallah' demek en uygunudur. Bu ikinci kısım nifakın esası, insan oğlunun gizlisiyle açığı arasındaki ayrılıktır. Allah'ın azabından emin olmak ve nefsinin yaptıklarına güvenmekten ve bunlara benzer birtakım zararlı emirlerden ancak sadıklar korunabilir.

İbn Ebi Müleyke de 'Yüzotuz başka bir rivayette yüzelli sahabiye yetiştim. Hepsi de nifaktan korkuyorlardı' demiştir.

42) Sa'd b. Ebi Vakkas, cennet ile müjdelenen on kişiden biridir ve bunların en son ölenidir. H.. 57 yılında vefat etmiştir.

(Al-i İmran/163) Hz. Peygamber de şöyle buyurmuştur:

Allah Teala, ashabın Mekke'ye gireceğini ve onların şehre girmelerine müsaade edeceğini şeksiz ve şüphesiz biliyordu. Fakat Allah Teala'nın kasd-ı ilahisi, peygamberine edebi öğretmekti. Binaenaleyh Hz. Peygamber, ister malum, isterse de şüpheli olsun, Allah'tan naklettiği herşeyde 'inşaallah' demek suretiyle bu edebin en güzel örneğini veriyordu. Hatta kabristanın yanından geçerken veya oraya girerken şöyle derdi:

d) Herhangi bir kimse ile muhasame ettiğinde yalan deliller uydurmak.51

Bir de ölüm sarhoşluğu gerçek olarak gelmiştir. 'İşte Bu senin kaçıp durduğun şeydir' .(Kaf/19)

Selefin 'Allah dilerse ben mü'minim' sözünün manası nedir? Çünkü istisna şüpheyi; imanda şüphe ise küfrü iktiza eder. Bütün selef alimleri 'Kesinlikle imanım vardır' şeklindeki cevabı menetmiş ve bu ifadeden sakınmışlardır.

63) Taberani, Evsat, ; Taberani, Asgar; senedinde zaaf vardır.

Nitekim bir insan, 'Sen doktor musun? Fakih veya müfessir misin?' denildiği zaman; doktorluğundan, fakih veya müfessirliğinden şüphe ettiğinden değil, belki bir çeşit alışkanlıkla 'Evet, Allah dilerse...' der. Bu istisna ile kendisini nefsinin tezkiyesi tehlikesinden kurtarır.

61) İmam Ahmed, Bezzar ve Darekutni,

59) Bu hadis, Rasulüllah'ın müstakil bir hadisi olmayıp, İbn Ömer'in bundan önce geçen konuşmasının devamıdır. Ancak dalgınlık sonucu müellif tarafından yanlışlıkla hadis olarak gösterilmiştir. (Zebidi, ithaf-us-Saade, 11/271)

"Bu ayetteki, 'doğruluk' manasına gelen 'sıdkan' kelimesi, iman üzere ölenler içindir. Adalet manasına gelen' Adlen' kelimesi de şirk üzere ölenler içindir" denilmiştir..

62) Müslim,

Acaba 'Biz Allah'a ve indirdiği hükme iman ettik' ile 'Ben mü'minim' arasında ne fark vardır?

Bu son şık, bazı rivayetlerde 'Başkasıyla muahede ettiği halde hileye kaçmak'şeklinde varid olmuştur.

Bir hadisinde de Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:

Sırri es-Sakati şöyle demiştir: "Eğer bir kişi, dünyanın bütün ağaçlarını bir yerde toplasa ve sonra da dallarında dünyanın bütün kuşlarının cıvıldaştığı bu bahçeye girse ve oradaki her mahluk kendi diliyle o insana 'Ey Allah'ın velisi! Selam sana!' deseler ve bunun üzerine nefsi velilik hevesine kapılsa, o kişi nefsinin elinde esirdir".

Oruç, insanın mükellef olduğu bir vazifeyi yerine getirmesinden ibaret bulunduğu gibi, iman da, cenneti icab ettiren durumdan ibarettir. Güneş batmadan evvel fesada uğrayan oruç ise, insanın zimmetini oruçsuzluk mesuliyetinden kurtaramaz oruçluktan çıkarak. Binaenaleyh insanın son nefesinden evvel ifsad olunan iman da bidayette vardı diye insanı kurtaramaz. Hatta tutulmuş ve eda edilmiş bir oruçtan sonra bile 'Dün oruç tuttun mu?' sorusuna ancak 'Evet, eğer Allah dilerse' şeklinde cevap verilmesi gerekir; zira hakiki oruç Allah tarafından kabul edilen oruçtur. Allah tarafından kabul edilen oruç ise, O'ndan başka kimse tarafından bilinmemektedir. İşte neticenin karanlık oluşundan ötürü bütün gerçek amel ve ibadetlerde istisna, ancak ibadetlerin kabul olup olmamasının meçhul oluşundan doğar. Zira ibadetin sıhhatına, zahiren şart koşulan bütün şartların tahakkuku ile beraber bazen Allah'tan başka hiç kimse tarafından bilinmeyen gizli sebepler mani olmaktadır. Binaenaleyh edebe uygun düşen, istisnayı getirmek ve her ibadetin makbul olup olmamasına şüpheyle bakmaktır. İşte 'Sen mü'min misin?' sualinin cevabında 'Eğer Allah dilerse ben mü'minim' demeyi güzel kılan manalar bunlardan ibarettir. Böylece akaid kaidelerinin bahsini burada kapatıyoruz.

İstisna sigasının dayandığı temel şe^'tir ve anlamı 'Eğer Allah dilerse ben hakiki mü'minim' demektir. Çünkü Allah Teala mü'minleri, hakiki ve gayr-i hakiki şeklinde, iki kısma ayırmış ve muayyen kimseleri kastederek 'İşte bunlar gerçek mü'minlerdir. Onlara rabbleri katında dereceler var, mağfiret ve cennette sayısız, tükenmez nimetler vardır. (Enfal/4) buyurmuştur.

Hasan Basriye 'Bugün nifakın mevcut olmadığını söylüyorlar. Ne dersiniz?' diye sorulduğunda şöyle demiştir: 'Ey kardeşim! Eğer münafıklar helak olsaydı, inanın, yollardan nefret ederdiniz'.

Bunlardan ikisi, imanın aslındaki değil, sonu ve kemali hakkındaki şüphelere istinad eder. Diğer ikisi ise, şüphe ile hiçbir yönde alakası olmayan manalardır.

1. İnsanı dinden çıkarır ve küfre sokar. Böylece insan ebediyyen cehennemde kalacak olanların zümresine dahil olur.

Bu ümmetin münafıklarının çoğu Kur'an okuyucularıdır,54

vay başkasındaki kusuru araştırıp yanıbaşındaki günahtan gafil kalanların haline,,,,

Süfyan-ı Sevri "Ben Allah'ın nezdinde mü'minim diyen, yalancılardan; 'Hakikat nokta-i nazarında ben mü'minim' diyen de bid'atçılardandır" buyurmuştur. Bununla birlikte kişi, nefsinde mü'min olduğunu bildiği halde böyle derse nasıl yalancı olabilir? Çünkü nefsinde mü'min olan bir kimse, Allah nezdinde de mü'mindir. Nasıl ki bir kişi, esasında uzun boylu ve cömert ise ve bunları da biliyorsa, bu keyfiyet Allah nezdinde de aynıdır. Aynı şekilde mesrur veya mahzun, işiten veya gören de böyledir.

2. Sahibini bir müddet için ateşe götürür veya onun illiyyin deki derecesini eksiltir ya da onu sıddiklar rütbesinden düşürür. İşte müzminlerde bulunmasında şüphe edilen nifak bu ikinci kısma dahildir.

Hasan Basri'ye 'Sen mü'min misin?' diye sorulur. İnşaallah' der. 'Niçin iman'da istisna yaptın?' diye sorulduğunda da şöyle cevap verir: "Peki ya bunun üzerine Allah bana 'Yalan söyledin ya Hasan!' derse? Bu yüzden de azaba müstahak olmaktan korktuğum için böyle söyledim".

56) İmam Ahmed,

İman çıplaktır; elbisesi ise takvadır.

Süfyan es-Sevri, yukarıda geçen hükmü verdiği zaman kendisine 'O halde biz ne demeliyiz?' denildi, O da 'Allah'a iman ettik ve indirdiği hükme inandık deyiniz!5 dedi.

Ölülere iltihak etmekte şek ve şüphe var mıdır? Böyle olduğu halde, Hz. Peygamber edeb icabı Allah'ı zikretmiş ve herşeyi O'nun meşiyetine bağlamıştır. Bu siga, Allah'ın zikrine o derece delalet eder ki, kullanılışta, rağbet ve temenni izharından ibaret olarak kabul edilmiştir. Binaenaleyh sana 'Falan adam yakında ölecektir' denildiği zaman inşaallah diye mukabele ediyorsun. Senin bu sözünden, o kişinin ölümünü şüpheli karşıladığın değil, aksine ölmesini temenni ettiğin anlaşılmaktadır. Yine sana falan adamın hastalığı yakında zail olacak ve sıhhata kavuşacaktır' denildiğinde, o hastalığın zail olmasına taraftar olduğunu 'inşaallah' demek suretiyle izhar etmektesin. Demek ki, İnşaallah' kelimesi teşkik manasından rağbet ve temenni manasına geçmektedir. Böylece Allah'ı zikretmek edebini göstermek için. hüküm ne olursa olsun, bu kelimeyi kullanmaktasın.

Bak, Allah'a karşı nasıl yalan uyduruyorlar. Bu yanlış inançları onlara açık bir günah olarak yeter. (Nisa/50)

'Birtakım günahlar vardır ki, onların cezası kötü netice ve imansızlıktır' denilmiştir ki böyle günahlardan Allah'a sığınırız.

Bu ayetin tefsirinde: 'Onlar dünyada, iyilik zannıyla birtakım çalışmalar yaptılar; fakat bu çalışmaları, Allah'ın huzurunda kötülükler kefesine konuldu' denilmiştir.

Bütün bunlardan sonra, şu zevatın sözlerinde görülen istisnaların manasının ne olduğunu soracak olursan, bilmiş ol ki bu kabil istisna doğrudur. Bu istisnanın dört manası vardır:

yine müthiş yine müthiş.. her satırı dehşetli olmuş.. azami bir teyakkuzla okunmalı.. uzun da olsa:)

46) Taberani, Evsat,

İnsanların en şerlisi, iki yüzlü olanlarıdır. Bunlar ona başka, buna ise daha başka bir yüzle gelir.60 .

a.) Nifak, imanın kemalini giderir. Halbuki bu, gizli bir haldir ve insan, bu halden, kesinlikle uzak olduğunu bilip kestiremez.

(Hucurat/15) Binaenaleyh şüphe, mü'minlerin doğru olup olmamasındadır.

İman, övülmenin en üstünüdür. 'Kesinlikle benim imanım vardır' demek mutlak surette nefsi tezkiye etmektir. 'İstisna sigası' insanı tezkiyeden uzaklaştırır.

57) İmam Buhari, bu hadisi 'ok&@r' kelimesi yerine 'şer' kelimesiyle nakletmiştir.

Şu kendilerini temize çıkaranlara bakmaz mısın? öyle değildir. Ancak Allah dilediğini temize çıkarır. Onlara kıl kadar zulmedilmez. (Nisa/49)

52) İmam Ahmed,

Bazı alimler de şöyle demişlerdir: 'Eğer bir kişiyi elli sene muvahhid olarak tanımış olsam; sonra aramıza bir direk girip de o direğin ötesinde vefat etse, onun kesin olarak, tevhid üzere öldüğünü söyleyemem.

Hasan Basri'ye Talan kimseler nifaktan korkmadıklarını söylüyorlar, ne dersin?' denildiği zaman 'Allah'a yemin ederim ki nifaktan beri olduğumu bilmem, bana dünya dolusu sarı altından daha sevimli gelirdi' demiş ve devamla da 'Dil ile kalbin, gizli ile açığın, giriş ile çıkışın aynı olmaması nifaktandır' buyurmuştur.

Ümmetimdeki şirk, karıncanın taşlar üzerinde yürüyüp bıraktığı izden daha gizlidir.55

selefin "ben müminim" derken bile "Allah dilerse" istisnası getirilmesini tavsiye ettiğine göre ;

İman'ın kemalinden şüphe etmek iki cihetle haktır:

44) Ahmed b. Hanbel ve Taberani,

Nefislerinizi temize çıkarmayın. O, kendisinden korkanın kim olduğunu çok iyi bilendir. (Necm/32)

b) İman, salih amellerle kemale erer; fakat salih amellerin varlığı tam olarak idrak edilemez. imanın amellerle kemale ermesi meselesine gelince, Allah Teala şöyle buyurmaktadır:

vay şirk-i hafiye, riyaya, sumaya girenlerin haline,

ihya-u ulumiddin

48) Buhari ve Müslim,

İman' da yapılan istisnanın şekke dayandığını söylemiştik. Bu şekildeki bir istisna, neticeden korkulmasından neş'et etmektedir. Çünkü mü'min kişi imanının ölüm anında, yüzdeyüz sağlam kalıp kalmayacağını bilmemektedir. eğer sonuç küfür ile neticelenirse daha evvel yapılan bütün ameller yanıp kül olacaktır; çünkü amellerin geçerli olması sonucun selametine bağlıdır.

Hiçbir şey hakkında 'Bunu yarın yaparım' deme! Ancak 'Allah dilerse ' de! Unuttuğun zaman da Allah'ı an ve 'Olur ki rabbim beni, bundan daha yakın bir zamanda dosdoğru bir muvaffakiyete ulaştırır' de! (Kehf:23-24)

Allah; iman edenlerinizi yükseltsin, Kendilerine ilim verilenleriniz için ise dereceler vardır. Allah bütün yaptıklarınızdan haberdardır. (Mücadele/11)

Sözü edilen hadisler ile selef-i salihinden nakledilen rivayetlerin tamamı, sana, durumun ne kadar tehlikeli olduğunu ve bu tehlikenin, nifakın inceliğinden ve şirkin gizliliğinden meydana geldiğini anlatmış bulunuyorlar. Yine sana, hiç kimsenin, hiçbir zaman nefis, nifak ve gizli şirkten emin olamayacağını da bildirmişlerdir. Hatta ikinci halife Hz. Ömer dahi münafıkların alametlerini çok iyi bilen Huzeyfe b. Yeman'a kendi durumunu sorar ve 'Acaba ben de münafıklar arasında mıyım?' diye düşünürdü.

Eğer yeryüzünde bulunanların hepsi bir misli ile beraber o kafirlerin olsa kıyamet günü azabın kötülüğünden kurtulmak için onu mutlaka feda ederlerdi. Çünkü Allah tarafından hesaba katmadıkları şey kendilerine görünür. (Zümer/47)

a) Her çeşit karanlıktan tecerrüd etmiş olan ve içinde pırıl pırıl parlayan bir lamba bulunan kalptir. Bu, mü'minin kalbidir,

Dördüncü Anlam

Allah Teala, bu ayet ile imanın makbul olması için, yirmi sıfatın mevcudiyetini şart koşmuştur. Mesela, ahde sadakat göstermek, musibetlere karşı sabırlı olmak gibi...

Hasan Basri 'Eğer münafıkların kuyruğu bitseydi, toprağa ayaklarımızla basmaya muktedir olamazdık' buyurmuştur.

Ebu Derda İmanının selbolunmayacağından emin olan kişinin imanı mutlaka selb olur' diye yemin ederdi.

49) Buhari ve Müslim,

Rasulullah da şöyle dua etti:

İnşaallah' kelimesiyle ifade edilen şek ve şüphe imanın aslına değil, kemaline racidir. Haddi zatında her insan, imanının kemalinde şüphecidir. Böyle bir şüphe küfür değildir.

55) Ebu Yala, İbn Adiy ve ibn Hibban ; İmam Ahmed ve Taberani,

Gizli bir haslet olan nifak, imanın doğruluğuna ve kemaline zıttır. Kimde olduğu bilinmez. Fakat şu kadarı vardır ki, insanların, nifaktan en uzağı ondan en fazla korkanları; ona en yakını ise, nefsini ondan uzak bilenleridir.

Bu hasletler şunlardır:

Kalpler dört çeşittir:

50) Müslim,

vay amelini beğenenlerin haline,

Eğer oruçlu birisine, kuşluk zamanı, orucunun sağlam ve doğru olup olmadığı sorulsa 'Ben kesinlikle oruçluyum' dediği halde, bilahere gündüzün ortasında orucunu bozarsa yalan söylemiş olur. Çünkü orucun doğru olması, gündüzün sonuna, yani güneşin batışına kadar devam etmesine bağlıdır. Gündüzün, orucun tamam olmasının ve doğruluğunun mikatı oluşu gibi, insan ömrü de imanın doğruluğunun mikatıdır. Vakti tamamlanmadan önce imanı sıhhat ve doğrulukla tavsif etmek, ancak başlangıçta bulunmasının sonuca kadar devam etmesine bağlıdır. Böyle bir devam ise şüphelidir. Mü'minlerin çoğunun korkarak ağlaması, işte bu neticenin belli olmamasından ve bunun ezeli bir hükmün ve ezeli bir meşietin semeresi olmasından ileri gelmektedir. Bu ezeli hüküm de ancak başa geldiği zaman bilinebilmektedir. Beşerden hiçbir kimse bu hükme muttali olamamıştır. Binaenaleyh neticenin korkusu, başlangıcın korkusu gibidir.

Hz. Peygamber, Allah'tan bu edep dersini aldıktan sonra, yapabileceğine şeksiz şüphesiz emin olduğu hususlarda bile bu istisnayı kullanırdı. Nitekim Allah Teala, Hz. Peygamberin diliyle aynen şöyle buyuruyor:

Üçüncü Anlam

Dört haslet vardır ki bunlar kimde bulunursa, o kimse namaz da kılsa, oruç da tutsa, 'Ben mü'minin de dese, yine de katıksız münafıktır.

a) Konuştuğu zaman yalan söylemek,

Andolsun ki Allah gerçekten o rüyayı Rasulü'ne hak olarak doğru gösterdi. ! İnşaallah emniyet içinde bulunan kimseler olarak başlarınızı traş etmiş ve kısaltmış olduğunuz halde, korkmaksızm Mescid-i Harama, girecek-siniz. Fakat Allah, sizin bilmediğiniz şeyleri bildi ve Mekke'nin fethinden Önce yakın bir fetih verdi. (Fetih/27)

III. Mesele:

45) Buhari ve Müslim,

Bu tür nifak, imanın hakikatına, doğruluğuna, kemal ve sefavetine zıt düşen münafıklıktır. Tma'ın aslına tesir etmez.

Kim 'Ben mü'minim, deyip o kafirdir ve kimde 'Ben alimim, derse, o da cahildir'.63

İşte imandaki kemalin amellere bağlılığını bildiren ayet ve hadisler bunlardır.

Yüzlerinizi doğu ve batı tarafına çevirmeniz hayır ve taat değildir. Hayır ve taat, Allah'a, ahirete, meleklere, O'nun indirdiği kitaplara ve gönderdiği peygamberlere iman edenin; Allah'ın rızası için malı

Nifak'ın Kısımları

Bazı arifler şöyle demişlerdir: 'Eğer evimin cümle kapısının yanında bana şehadet mertebesi ve odanın kapısında da tevhid üzere ölüm arzedilse, tevhid üzere odanın kapısında ölmeyi, cümle kapısına giderek şehid olmaya tercih ederim. Çünkü odanın kapısından cümle kapısına varıncaya kadar kalbimde beni tevhidden ayıracak ne gibi hallerin meydana geleceğini bilmiyorum.

Hz. Peygamber de şöyle buyurmuştur:

47) Asilerin azap görmeleri hakkında, İmam Buhari, Hz. Enes'ten Tapmış oldukları günahlarından ötürü birtakım kimseler cehennemi boylayacak-lardır' hadisini rivayet etmiştir.

Seleften bazıları 'Çalışmaların gerçek neticeleri ancak kıyamette belli olur' buyurmuşlardır.

43) Krş. Buhari ve Müslim

akrabaya, yetimlere, yoksullara, yolda kalmışlara, dilenenlere, köle ve esirlere harcayanın; namazı gereği gibi kılan ve zekatı veren kimsenin; söz verdiklerinde sözlerini yerine getirenlerin, ihtiyaç ve sıkıntı hallerinde, cihad ve savaşlarda sabredenlerin hayır ve taatıdır. İşte bu vasıfları taşıyanlar hakka uyan sadıklardır ve yine bunlar takva sahipleridir.(Bakara/177)

Bir kısım alimler 'Kendisini nifaktan uzak gören kimse, nifaka herkesten daha yakındır' buyurmuşlardır.

b) Örtülü kalptir. Bu kalpte iman ve nifak birlikte bulunmaktadır. Kalpteki iman baklaya benzer; ona ancak tatlı su yardım eder ve gelişmesini sağlar. Kalpteki nifaksa çıbana benzer. Çıbanın gelişmesi irin ve sarı suyun yardımıyladır. Binaenaleyh kalpte bu iki maddeden hangisi fazlaysa, hüküm, mezkur maddeler vasıtasıyla gelişen sıfata göredir.52

Süfyan-ı Sevri şöyle demiştir: 'Bizler Allah'a, meleklerine, kitaplarına ve rasullerine iman: eden kimseleriz. Allah nezdinde ne olduğumuzu bilmiyoruz'.

Nifak iki kısma ayrılır:

Rabbinin emir ve yasakları doğruluk ve adalet yönünden tamamlandı. O'nun kelimelerini değiştirebilecek hiçbir kimse yoktur. Allah onların dediklerini hakkıyla işitici, gizlediklerini de kemaliyle bilicidir. (En'am/115)

Ebu Süleyman ed-Darani 'Bazı yöneticilerden, şeriata uygun olmayan birtakım sözler işittim ve bunları inkar etmek istedim. Fakat o zalim yöneticilerin beni öldürtebileceklerinden korkarak bu işten vazgeçtim. Ancak korkum öldürülmekten değil, can çekişirken halk tarafından süslü ve mücahid görülmemden dolayı gurura kapılmaktandı' buyurmuştur.

Aynı hadisin başka bir rivayetinde 'Bu iki maddeden hangisi galip gelirse kalbi o kaplar ve elde eder' buyurulmuştur.53