O, yardımlaşma ayıdır.

Ramazan ayında şu dört şeyi çokça yapınız. Bunlardan ikisini yapmakla Rabbinizi razı edersiniz, diğer ikisini yapmaktan da müstağni sayılmazsınız. Rabbinizi razı edeceğiniz iki haslet şunlardır:

Allah o ayda oruç tutmayı farz kıldı. Geceleyin ibadet yapmayı nafile kıldı.

b- Allah'ı anıp istiğfar etmek.

O ayda köle ve hizmetçilerin yükünü hafifleten kimseyi Allah bağışlar ve cehennem ateşinden kurtarır.

O öyle bir aydır ki evveli rahmet, ortası mağfiret ve sonu cehennem ateşinden kurtuluştur.

Ümmetin Kur?an?ı yedi harf üzere okuyabileceğini, içlerinden zayıf olanların bu kolaylığa rağbet etmeyerek ondan yararlanmamalarını uygun görmezdi.26 Eşlerinden birini boşamak istediği zaman eşinin kendisinin dünyaya rağbetinin olmadığını yalnız peygamberin hanımları içinde dirilmek ve onların aldığı sevabı almak istediğini, bunlara rağbet ettiğini ifade etmesini hoş karşılar, bundan dolayı boşamaktan vaz geçerdi.27

Bunların dışında adaletli olmaya, Allah?a ibadet ederek yetişip büyümeye, kalbi mescitlere bağlamaya, Allah için sevişmeye, sağ elinin verdiğini sol eli bilmeyecek derece sadaka vermeye, kimsenin olmadığı bir yerde Allah?ı zikretmeye, nikahın dışında bir durum için?ben Allah?tan korkarım? demeye,51 borçtan ve günahtan Allah?a sığınmaya, borçlanıp yalan konuşmamaya, söz verip yerine getirmemezlik etmemeye,52 zengin ise borcunu geciktirmemeye,53 israf etmemeye54 alışveriş yapanların doğru söyleyip malın kusurlarını açıklamasına,55 güzel ahlak sahibi olmaya, kalbi rahatsız eden ve insanların öğrenmesini istemediğimiz şeyleri yapmamaya,56 çocuklar arasında eşit davranmaya,57 haya sahibi olmaya, tesettüre dikkat etmeye,58 emaneti korumaya,59 can ve mal konusunda güvenilir kişi olmaya, dilinden ve elinden insanlara zarar vermemeye, Allah?a itaat yolunda nefisle mücadele etmeye, hata ve günahları terk etmeye,60 güzel söz söylemeye, yemek yedirmeye, insanlar uyurken gece namazı kılmaya,61 katı kalpli, cimri ve kibirli kimse olmamaya,62 güç sınırları içinde ibadet yapmaya, az da olsa ona devam etmeye,63 ömrün uzaması, rızkın bollaşması, kötü ölümün uzaklaşması için Allah?tan korkmaya, yakınları ziyaret etmeye,64 gönül zenginliği kazanmaya,65 sabretmeye, gözü tok ve iffetli olmaya,66 hayırlı amellere acele etmeye, dini az bir dünya menfaati karşılığında satmamaya,67 kendini hesaba çekmeye, ölümden sonrası için çalışmaya, heyecanın peşine düşmemeye rağbet ettirmiş, bu salih amellere yönlendirmiştir.68

O, sabır ayıdır. Sabrın karşılığı ise cennettir.

O ayda bir gece vardır ki bin aydan daha hayırlıdır.

Resul-i Ekrem , müslümanları Allah?a iman etmeye, sonra da dosdoğru olmaya,31 namazı tam olarak kılmaya, zekatı vermeye, diğer amellere de aynı şekilde devam etmeye rağbet ettirirdi

Rağbetin çoğulu olan regaib kelimesi de hadislerde kullanılmıştır. Resul-i Ekrem , sabah namazının sünnetini kılmayı tavsiye eder, bu iki rekat namazda zamanın bütün ikram ve ihsanlarının?regaibü?d-dehr? bulunduğunu belirtirdi

"- Ya Rasulellah! Hepimiz oruçluyu iftar ettirecek bir şey bulamıyoruz" deyince Resulellah :

ramazana rağbet:)

Rağbet, bir şeyi sevip dilemek, özlemek, üzerine çok düşkün olmak, yalvarıp niyaz etmek, alçak gönüllü olarak istemek, rağbet ve arzu ettirmek demektir. Regaib de rağbet olunan şey, vergi, hediye, bol ata, ihsan anlamlarına gelmektedir. Ragıb da talip, istekli, arzu eden manasınadır.1 Allah Resulü?nün hadislerinde regaib ve rağbet kelimeleri kullanılmıştır. Bu hadislerden bazılarını şöylece sıralayabiliriz:

Rağbetin çoğulu olan regaib kelimesi de hadislerde kullanılmıştır. Resul-i Ekrem , sabah namazının sünnetini kılmayı tavsiye eder, bu iki rekat namazda zamanın bütün ikram ve ihsanlarının?regaibü?d-dehr? bulunduğunu belirtirdi.30

Ashab:

a- Allah'tan cenneti istersiniz.

Buraya kadar anlatılanlar, içinde bizzat rağbet kelimesinin kullanıldığı rivayetlerden seçilmiştir. Rağbet kelimesinin kullanılmadığı, ama başka kelime ve ifadelerle teşvik edilen, yapılmasına rağbet ettirilen pek çok dini emir ve tavsiyeler de vardır. Bunlardan birkaç örnek vermek gerekirse şunları zikredebiliriz:

O ayda bir hayır işleyen kimse diğer aylarda bir farz işlemiş gibi olur.

Medine?ye rağbet etmeyen, oradan çıkmak isteyenlerin kötü insanlar olduklarını ifade ederdi.20 Evinden dışarıya çıktığı zaman muhacir ve ensardan bazı kişilerin kendisini takip ederek, sözlerine rağbet edip onları ezberlemeleri hoşuna giderdi.21 Atıcılığı öğrendikten sonra ona fazla rağbet göstermeyerek terk eden kimsenin bu durumunu nimete nankörlük olarak değerlendirirdi.22 İlmi artan kişinin dünyaya rağbetinin artmasını Allah?tan uzaklaşma olarak görürdü.23 Müminlerin mallarından sadaka vermeye,24 ayrıca Allah yolunda canla malla savaşarak şehid olmaya rağbet ettirirdi.25

Ramazan gecelerini ihya etmeye,8 canla malla Allah yolunda savaşmaya rağbet ettirirdi.9,10 Nikaha, evlenmeye rağbet ettirir, evlenmeyenin kendi yolunu terk etttiğini ifade ederdi.11 Kendisine hediye edilen güzel bir elbiseyi gören sahabilerden birinin, ?Bu elbise ne kadar güzel! Onu bana giydirseniz? demesi üzerine evine gider, elbiseyi çıkarır, dürüp o isteyen kişiye gönderirdi. Adamın elbiseye olan rağbetini, istek ve özlemini geri çevirmek istemezdi. Zaten kimseyi de geri çevirmemişti. Varsa verir, yoksa başka bir zamanda gelmesini söylerdi. Gece olup ta yatağa yatılacağı zaman müminlerin Allah?a rağbet ederek, rızasını isteyerek ona dayanmalarını tavsiye eder, bu konuda ashabına dualar öğretirdi.12 Ashabının saç ve sakallarını siyaha boyamalarını, bu durumda ailelerinin kendilerine daha fazla rağbet edip iltifat edeceklerini, siyah boyanın düşmanın kalplerine daha çok korku salacağını haber verirdi.13 İstekle, rağbet ederek namaz kılar,14 kişinin her şeyden sıyrılarak namaza, Allah?ın huzuruna durmasını, onun katındaki sevabı ummasını, ona rağbet etmesini söylerdi.15 Cennetliklerin cenneti görseler ona daha fazla rağbet edip onu isteyeceklerini haber verirdi.16 Ashabından bazılarının mala rağbet ederek, mal kazanmak için müslüman olmadıklarını, Allah yolunda savaşmak, cihad etmek için İslam?a girdiklerini,17 kendisiyle birlikte olabilmek için müslüman olduklarını söylemelerine sevinirdi.18 Hudeybiye?den sonra İslam?a rağbet ederek hicret edip Medine?ye gelen kadınları Medine?de alıkoyar, müşriklere geri vermezdi.19

Son olarak Allah?ın ihsanı ve rahmetine fazla güvenerek tembel olmamaya, ama O?nun rahmetinden de hiçbir zaman ümit kesmemeye bu ümitle dünyayı terk etmeye rağbet ettirmiştir.69 Resul-i Ekrem hep güzel şeylere, iyiliğe, doğruluğa, erdeme, kısacası?örnek ahlak? sahibi olmaya teşvik etmiştir. Aleme değil alemlere rahmet olarak gönderilen Resul-i Ekrem, ?rahmet peygamberi? oluşunu sözleriyle, her türlü hal ve hareketleriyle göstermiş, ümmetini her konuda kendisini örnek almaya rağbet ettirmiştir.

Bütün bunların dışında Resul-i Ekrem , hadislerinde zandan sakınmaya, başkalarının gizli hallerini araştırmamaya, onların gizli sözlerini dinlememeye, yarışa girmemeye, müşteri kızıştırmamaya, sırt çevirmemeye, buğzetmemeye teşvik ederdi.37 İşçi ve hizmetçilere, müslümanın eli altında çalıştırdığı kimselere iyi davranmaya, yemeği onlarla paylaşmaya rağbet ettirirdi.38 Yumuşak davranmaya,39 merhamet etmeye, bağışlamaya,40 iyilik etmeye, kardeşlerini güler yüzle karşılamaya, kovadan başkasının kabına su boşaltmak da olsa iyilik yapmaya,41 sadakaya geçimini üstlendiklerinden başlamaya, yüksek el olup, alçak el olmamaya,42 müminlerin dünya sıkıntılarından birini gidermeye, kusurlarını örtbas etmeye, zor durumda olana kolaylık göstermeye, din kardeşinin yardımına koşmaya, ilim öğrenmek için yola çıkmaya, Allah?ın evlerinden birinde toplanıp, Allah?ın kitabını okumaya, onu anlamaya,43 zalim olsun mazlum olsun din kardeşine yardım etmeye,44 iyiliklerin en üstününü yapmaya, ilişkiyi kesene gitmeye, vermeyene ihsanda bulunmaya, kötü konuşana cevap vermeden geçip gitmeye,45 Allah için alçak gönüllü olmaya,46 kalbin yumuşamasını sağlamak için fakire yemek yedirmeye, yetimin başını okşamaya,47 büyüğe saygı göstermeye, küçüğe merhamet etmeye, iyiliği emredip kötülüğü engellemeye,48 insanların arasını düzeltmeye,49 Allah?a ibadet edip ona hiçbir şeyi ortak koşmamaya, toptan Allah?ın ipine sarılmaya, iş başındaki idarecilere nasihat etmeye, dedikodu yapmamaya, mal israf etmemeye, çok soru sormamaya rağbet ettirirdi.50

O ayda kim bir oruçluyu iftar ettirirse bu, günahlarının bağışlanmasına ve cehennemden kurtulmasına sebep olur. Aynı zamanda oruçlunun sevabı kadar sevap verilir. Oruçlunun sevabından da hiç bir şey noksanlaşmaz.

Medine?ye müslüman olmak için gelen bir sahabisinin hiçbir şeye rağbet ederek ve çekinerek gelmediğini, ancak Allah ve Resulünün sevgisi sebebiyle geldiğini belirtmesine sevinir, bundan mutluluk duyardı.28 Cuma namazının muhkem bir farz olduğunu, hangi idare altında olursa olsun kılınması gerektiğini belirtir, Allah?ın cumaya rağbet etmeyen, onu terk eden kişinin iki yakasını bir araya getirmeyeceğini, işini bereketli kılmayacağını ifade ederdi.29

b- Cehennemden O'na sığınırsınız.

Dipnotlar: 1) Münavi, Feyzu?l-kadir, Mısır 1356, III, 314. 2) Müslim, Fedailu?s-sahabe 36. 3) Buhari, Nikah 1. 4) Ebu Nuaym, Müstahrec ala Sahihi Müslim, Beyrut 1996, I, 41. 5) Müslim, Fedail 128. 6) Buhari, Feraiz 29. 7) Müslim, Zekat 50. 8) Ebu Davud, Ramazan 1. 9) Heysemi, Mecmeu?z-zevaid, Beyrut 1407, VI, 289. 10) Buhari, Cenaiz 29 ; Ibn Mace, Libas 1. 11) Buhari, Nikah 1. 12) Buhari, Deavat 5,6,8; Müslim, Zikr 56. 13) İbn Mace, Libas 33. 14) İbn Huzeyme, Sahih, Beyrut 1970, II, 225. 15) İbn Hıbban, Sahih, Beyrut 1993, VI, 297. 16) İbn Hıbban, Sahih, III, 139. 17) İbn Hıbban, Sahih, VIII, 7. 18) Heysemi, Mecmeu?z-zevaid, IV, 64. 19) Beyhaki, Sünen, Mekke 1994, IX, 228. 20) İbn Hıbban, Sahih, IX, 51. 21) Heysemi, Mevaridu?z-zam?an, s. 50. 22) Ebu Avane, Müsned, Beyrut 1998, IV, 504. 23) Darimi, Mukaddime 34. 24) Taberi, Tefsir, Beyrut 1405, X, 196. 25) Heysemi, Mecmeu?z-zevaid, V, 298; Beyhaki, Sünen, IX, 58. 26) Heysemi, Mecmeu?z-zevaid, VII, 151. 27) Heysemi, Mecmeu?z-zevaid, X, 246. 28) Heysemi, Mecmeu?z-zevaid, X, 373. 29) Taberani, Mu?cemü?l-evsat, Kahire 1415, II, 64. 30) Taberani, Mu?cemü?l-evsat, V, 155; Heysemi, Mecmeu?z-zevaid, II, 234. 31) Müslim, İman 62; Tirmizi, Zühd 61. 32) Ebu Davud, Salat 145; Tirmizi, Salat 188; Nesai, Salat 9, Tahrim 2. 33) Buhari, Zekat 50, Büyu 15; Müslim, Zekat 106,107. 34) Müslim, Zekat 65; Darimi, Rikak 9. 35) Müslim, Birr 32; Ebu Davud, Edeb 35. 36) Tirmizi, Edeb 1; İbn Mace, Cenaiz 1; Darimi, İsti?zan 5. 37) Buhari, Vasaya 8; Müslim, Birr 28; Tirmizi, Birr 56. 38) Buhari, Et?ıme 55; Müslim, Eyman 42; Ebu Davud, Et?ıme 50; Tirmizi, Et?ıme 19. 39) Müslim, Birr 74-76; İbn Mace, Edeb 9; Müsned, IV, 362, 366. 40) Buhari, Edeb 18,27; Müslim, Fedail 65; Ebu Davud, Edeb 145; Tirmizi, Birr 12. 41) Müslim, Birr 144; Tirmizi, Birr 45, Et?ıme 30. 42) Buhari, Nafakat 2; Müslim, Zekat 95. 43) Müslim, Zikr 38; Ebu Davud, Vitir 14. 44) Buhari, Mezalim 4; Müslim, Birr 62. 45) Müsned, III, 438. 46) Müslim, Birr 69; Muvatta, Sadaka 12. 47) Müsned, II, 263,387. 48) Ebu Davud, Edeb 58; Tirmizi, Birr 15. 49) Buhari, Sulh 2; Müslim, Birr 101; Tirmizi, Birr 26. 50) Buhari, İstikraz 19; Müslim, Akdiye 10,12,13; Muvatta, Kelam 2. 51) Buhari, Ezan 36; Müslim, Zekat 91. 52) Buhari, Ezan 149; Müslim, Mesacid 129. 53) Buhari, Havalat 1; Müslim, Müsakat 33. 54) Müsned, I, 447. 55) Buhari, Büyu 19; Müslim, Büyu 43. 56) Müslim, Birr 14,15; Tirmizi, Zühd 52. 57) Müsned, IV, 275,278,375. 58) Ebu Davud, Hammam 1; Nesai, Gusül 7. 59) Müsned, II, 177. 60) Müsned, VI, 21,22. 61) Müsned, I, 156. 62) Buhari, Eyman 9, Edeb 6, Tefsir (68) 1; Müslim, Cennet 46. 63) Müsned, II, 350, VI, 40,61,176,241. 64) Buhari, Büyu 13; Müslim, Birr 20. 65) Müsned, II, 243. 66) Müsned, III, 12,47. 67) Müslim, İman 186; Tirmizi, Fiten 30. 68) Tirmizi, Kıyamet 25; İbn Mace, Zühd 30. 69) Müsned, II, 235,256,264,319,326, VI, 125; Buhari, Rikak 18, Merda 19; Müslim, Münafikin 71-73,75,76,78; İbn Mace, Zühd, 20; Darimi, Rikak 24.

a- Allah'tan başka hiç bir ilah olmadığına şehadet getirmek.

O ayda müminin rızkı bollaştırılır.

Müstağni olmadığınız iki haslete gelince:

Herkese hayırlı ve bol dualı bir kandil diliyorum.

-Ey insanlar! Yüce ve mübarek bir ayın gölgesi üzerinize bastı.

Resul-i Ekrem , müslümanları Allah?a iman etmeye, sonra da dosdoğru olmaya,31 namazı tam olarak kılmaya, zekatı vermeye, diğer amellere de aynı şekilde devam etmeye rağbet ettirirdi.32 Ashabını kimseye muhtaç olmamak için sırtında odun toplayıp onu satmaya, hiç kimseye el açmamaya teşvik eder, onları buna rağbet ettirdi.33 Haram yememeye, haram içmemeye ve haram giymemeye teşvik eder, aksi takdirde duaların kabul edilmeyeceğini söylerdi.34 Müslümanın müslümana kanının, ırzının ve malının haram olduğunu, ona zulmetmemesini, yardımsız bırakmamasını, hor görmemesini tavsiye ederdi.35 Müslümanın müslüman üzerinde haklarının olduğunu, karşılaştığı zaman ona selam vermesini, aksırdığında ona rahmet dilemesini, hastalandığında onu ziyaret etmesini, davet ettiği zaman davetine gitmesini, öldüğünde cenazesinde bulunmasını, kendisi için sevdiğini din kardeşi için de sevmesini, yokluğunda ona karşı samimi davranmasını söyler, bunlara rağbet ettirirdi.36

"- Allah bu sevabı oruçluyu kuru bir hurma ile veya bir yudum su ile ya da bir yudum süt kaşığı ile iftar ettirene de verir.

Resul-i Ekrem hep güzel şeylere, iyiliğe, doğruluğa, erdeme, kısacası?örnek ahlak? sahibi olmaya teşvik etmiştir.

O ayda bir farz işleyen ise diğer aylarda yetmiş farz işlemiş gibi sevap alır.

Görüldüğü gibi Ramazan ayı çok faziletli ve kutsi bir aydır. Ona bu fazilet ve kutsiyeti kazandıran şey hiç şüphesiz ki o ay içerisinde inmeye başlayan yüce kitabımız Kur'an-ı Kerimdir. Yüce Allah bu konuda şöyle buyurur: "İnsanlara doğru yolu gösteren, hidayeti ve hakkı batıldan ayırmayı açıklayan Kur'an Ramazan ayında indirildi." (2)

Resul-i Ekrem , konuşmalarında, hutbe ve vaazlarında ashabını Allah?ın kitabına rağbet ettirir, ona yönlendirirdi.2 Kitabullah?tan sonra fiili davranışları olan sünnetine rağbet etmeyene kendi yolunda giden biri olarak bakmaz, sünnetinden yüz çevirenin kendinden olmayacağını beyan ederdi.3 Sünnetin sözlü ifade şekilleri olan hadislerin insanlara ulaştırılması konusunda ashabını teşvik eder, onları bu işe rağbet ettirirdi.4 Ruhsat verilen şeylere rağbet etmeyip ondan yüz çevirenlere karşı gazaplanır, kendisinin herkesten daha fazla Allah?ı bilen ve ondan en çok korkan kimse olduğunu hatırlatırdı.5 Babasından başkasına rağbet edenin bu durumunu küfran-ı nimet, yani nankörlük olarak görürdü.6 Müşrik de olsa annesinin çocuğunu görmeye rağbet ederek, çocuğundan bir şeyler bekleyerek evine gelmesi durumunda çocuğunun onu eve almasını, geri çevirmemesini, ona yardımda bulunmasını söylerdi.7

Kim bir oruçluya su verirse, Allah da ona havzımdan öyle bir şerbet verir ki, artık cennete girinceye kadar hiç susamaz." (1)