peygamber efendimz pazarda bir buğday satıcısının yanına uğradı. elini buğday torbasının içine daldırınca eline yaş buğdaylar geldi. adam torbanın üstüne kuru buğday, altına yaş buğday koymuştu.

eğer biz böyle davranırsak, bize bir şey satacak olanlar da bize karşı dürüst insnlar çıkar.

"Müslümanı aldatan bizden değildir." "İ. Rafii"

Yani aslında demek istediğim bu alış veriş ahlakına uyuyor mu? Saçma mı olmuş bilmiyorum da, sezon sonu çok pahalıya aldığım bir kıyafetin sezon sonuna doğru indirimli fiyatını görünce sizin de dediğiniz gibi kendimi kazıklanmış gibi hissediyorum. Yoksa tüccarların bunu gerçekte yapması gerekiyor mu? Ona göre kötü düşünmeyelim haklarında..:)

son cümle çok düşündürücü. peygamber efendimiz bazı hadislerin sonunda bunu demiştir."ve leyse minni" yani benden ya da bizden değildir diye.

vesseme e refeahe ve vedeal mizan. göğü yükseltti ve ölçüyü koydu.

isra suresi 35. ayette ise şöyle der Allah:"Ölçtüğünüzde ölçmeyi tam yapın, doğru terazi ile tartın. Bu daha hayırlı, sonuç bakımından daha güzeldir."

bir gün bir sultan yardımcılarına şöyle der:ticaret kervanı ülkeye girmeden yolda karşılayın ve pirincin en iyisini alıp saraya getirin der.

neyse mescide gidip namaza duruyor. iki tane melek mescidin içinde aralarında konuşuyor. biri öbürüne diyor ki:ibrahim ethemin namazları kabul olmuyor. öbürü neden diye soruyor:çünkü yere düşen hurmayı kendi torbasına koydu.

uzaktan mal getiren tüccarı, pazara inmeden yolda karşılamayı yasaklar ve şöyle buyurur: "Kim böyle birini karşılar, ondan mal satın alırsa, malın sahibi pazara geldiği zaman yoldaki satışı iptal etmede muhayyerdir." (Nesai, Büyu, 18)

ella tedğav fil mizan. ölçüde haddi aşmayın.

hem insanların hakkı gasp edilmiş oluyor hem de fiyatların dengesi bozuluyor.

acaba o esnaf beni kandırdı mı, bana sahte mal mı verdi. eğer bunları düşünüyorsak, demek ki hakkıyla ticaret yapanlar çok az.

yukardaki ayetler bu işin ehemmiyetini açıkça ortaya koyuyor. bizler belki esnaf değiliz. ama bu işle uğraşan yakınımz, akrabamız olabilir. onlara bunları anlatabilirz.

aslında bu yanlış. avrupada kardeşlerim var. orada böyle şey yok diyor. her malın fiyatı üzerinde yazılı diyor. ülkenin bir ucunda aynı marka bir eşya ne fiyatta ise öbür ucunda da aynıdır ya da çok ama çok az bir fark vardır diyor.

ticaretle uğraşmak gerçekten zor bir iş. nasıl zor bir iş. onun da manevi yükü çok ağır. en küçük bir hata kul hakkına girer.

"Kişinin kardeşinden, annesinden, babasından, eşinden ve çocuklarından kaçacağı gün kulakları sağır edercesine şiddetli ses geldiği vakit, işte o gün onlardan herkesin kendini meşgul edecek bir işi vardır."(abese 33-36)

millette ne vicdan kalmış ne de Allah korkusu. bizler çok mu ahlaksızız da, alışveriş yaparken ahlaka riayet edilmiyor.

çünkü alışverişin olduğu yerde nefis ve şeytan devreye daha çok girer. insan nefsine uyar ve zarara girer.

hatta ben bir hadis görmüştüm. pazarda sebze olsun meyve olsun onun iyisini almak gerekiyormuş. yani alışveriş yaparken iyisini seçmek de sünnettir.

esnafımız yabancı ülkeden ya da gurbetten bir insan görünce direkt iki katına satıyor. sanki o alan insan değil. o insan yabancı diye parayı yerden mi süpürüyor. ahlaka hiç uygun değil bunlar. insanlık ölüyor artık.

Peki pazarlık yapmak sünnet değil mi?

islamın hakikatine ermiş olan bir müslüman asla başkalarını aldatmaz. buna vicdanı el vermeyecektir. eğer veriyorsa, imanın zayıflığı gün gibi ortadır.

rahman suresinin ilk ayetlerinde şöyle der cenabı Allah:

bir adam 50 lirya aldığı bir ayakkabıyı 100 lira ve üzeri satarsa alan vatandaşa yazık olmaz mı.

güvenilir ve doğru sözlü tüccar demek ki zor bir iş ki, ahirette bakın kimlerle bulunacaklar. demek ki herkes bu özelliklere sahip olamıyor. müstesna olanlar var tabi.

her şeyden önce insanlık gelir. doğruluk ve dürüstlük gelir. herkes anasından insan olarak doğuyor ama bir kısmı insan olarak bu dünyadan göçemiyor.

adamları gider ve pirincin en iyisi alırlar. sonra onu plav yaparlar. padişah bu plavı yerken bir tane habbe genzine kaçar ve padişaha dünya dar gelmeye başlar. en iyi hekimler gelir ama bir türlü o pirinç tanesi genzinden çıkmaz.

alışverişleri en yorgun zamanlarda yaptığım için alışveriş bittikten sonra fişe dikkat edemiyordum evde fişe bakınca anlıyorum ancak, hep en yorgun anımda yakalanıyorum bu anormal hesaplara, hep de beni buluyor:) annem kızdıktan sonra artık fişime kasanın önünde bakıyorum:) Aslında akılsız başın derdini ayaklar çekermiş sözü tam bana göre... ama tek suç benim değil görevlininde suçu oluyor mesela 5 paketli bisküviyi tek paket fiyatı geçiriyor dikkat edemiyorum fiş zaten baya bir uzun oluyor kasiyerin benden daha uyanık olması gerek aslında şansıma da hep dalgın geliyor bende böyle imtihan oluyorum galiba...

birçok alim bu bizden değilidr cümlesini şu şekilde yorumlamıştır:ahirette bizim şefeatimize nail olamaz. bizden yazrdım göremez.

nisa suresi 29. ayette cenabı allah yine şöyle buyurur:

tartıyı adaletle yapın. teraziyi eksik tutmayın.

peygamber efendimz hadiste tüccarlara da işaret ediyor. diyor ki:doğru sözlü ve güvenilir tüccar, ahirette peygamberler, sıddıklar ve şehitlerle beraber bulunacaktır.

öyle bir zamanda yaşıyoruz ki, bir mağazadan herhangi bir şey alıp da evi gelince şu şekilde düşünmeden edemiyoruz:acaba kazık mı yedik

Sezon başında çok pahalı olan bir malın fiyatı, sezon sonu ummadığınız şekilde indirime giriyor. Şimdi bu tüccar bu maldan her türlü kazanıyor, sezon sonunda sadece elinden çıkarmak için o malın fiyatını indiriyor, ama biliyoruz ki ondan bile kazanıyor. Şimdi bu tüccarın insanlar bu malı sezonunda alacaklar zaten deyip o kadar yüksek fiyata satması kul hakkı oluyor mu? Bizim bu yüzden hakkımı helal etmiyorum deme hakkımız var mı? :)

pazarlık yapmak sünnettir. alış verişte aldatmak caiz değildir. bu konudaki hadisi şerifler şunlardır:

bu konuda peygamber efendimizn de birçok hadisi şerifi vardır.

efendimiz adama sordu bu ne diye. adam yağmur isabet etti dedi. peygamber efendimz şöyle cevap verdi:bu yağmur isabet eden buğdayları insanların görüp aldanmamaları için torbanın üzerine koyman gerkmez miyid. bizi aldatan bizden değildir.

ibrahim ethem hazretleri pazardan hurma alıyormuş. hurmayı tartarken yere bir tane hurma düşüyor ve düşen hurmayı ibrahim ethem alıyor ve terazideki torbanın içine koyuyor. o hurma kendsinin mi hakkı yoksa satıcının mı belli olmuyor. çünkü o torba tartılmış bitmiş.

"Bizi aldatan bizden değildir." "Taberani"

karşılıklı rıza ile diyor ayet. acaba her iki taraf da o alışverişten razı mı. burası çok önemli işte.

adamın birisi der ki:falan yerde bir alim var. onun yanına gidin o size yardım eder der. padişah oraya gider ve tam kapıdan girerken hapşırır ve genzindeki pirinç tanesi alimin önüne düşer. o da pirinci alıp ağzına atar. kimse kimsenin rızkını yiyemez der. bu tane benim rızkımdı. ama sen nefsine uydun ve kervanı önce karşıladın der.

arabamızı satacaksak hangi kusuru varsa satacağımız kişiye açıkça demeliyiz. eğer biz gerçekleri dersek alan kişi daha çok güvenir bize. bizim o dürüstlüğümüze bakarak, araba kusurlu da olsa o arabayı kabul eder.

ben başbakan olsam alışverişi yasak ederim.

Malın fiyatı; satıcı ile alıcının anlaşması sonucunda, yani pazarlıkla ortaya çıkar. Pazarlık yapmak helaldir. Helal olmayan davranış, bir mala aşırı fiyat istemek veya değerinin çok altında fiyat vermektir. Alıcı ile satıcı pazarlık yaparken ikinci bir alıcının pazarlık yapması caiz değildir. Abdullah b. Ömer, pazarlık üzerine ikinci bir şahsın pazarlık yapmasını Peygamberimizin yasakladığını söyler. (el-Buhari, Büyu, 58, Müslim, Büyu, 14).

birilerinin birilerinin üzerinde hakkı kalıyorsa o birileri biz olmayalım. dünyada iken canımızı ve her şeyimizi veririz dediğimiz anamız babamız ahirette karşımıza çıksa, acaba onlardan hak talebimiz olursa, o nasıl bir tutum sergileyeceğiz.

"Aldatan Cennete giremez." "Tirmizi"

onun için onlar biizm gibi acaba kazıklandık mı hissine kapılmıyorlar. bizim ülkemiz de bu uygulamaya geçse daha iyi olur.

zaten bir şey alırken hemen şunu derler.50 lira ama sana 40 olsun. sen gidiyorsun bir başkası geliyor ona da 50 lira ama sana 35 olsun. sen yabancı değilsin. herkese aynı şeyler.

değerli arkadaşlar. şu dünyada kimimiz tüccar kimimiz de müşteriyiz. alış veriş deyince akla ilk gelen dürüstlük ve kul hakkı oluyor.

gerçek karından 20 lira fazlasını söylüyor ve san şu kadar olsun deyince müşteri de indirim yaptırdım sanıyor ve alıyor pahalıca.

bu konuda hadis vardır

Ben alışverişten sonra fazla yada az para verilmesine sinir oluyorum:) tekrar yolları düşüp izah etmekten mahcup oluyorum. bana eksik verdilermi parayı önemli değil de para fazla verildiyse uyku uyuyamam gidip vermem gerekir o parayı vicdanım 24 saat yanımda olur böyle durumlarda hadi hadi gidelim diye bırakmaz beni bende tabanlara kuvvet tekrar giderim:)Keşke herkez hesap makinası kullansa da böyle şeyler yaşamasak gerçi hesap makinası da bazen çözüm olmuyor...

güzel bir konu kamil,

bu husuta efendimiz s. a. v ne diyor peki:

bir rivayet nakledeyim size.

bunun tam tersi bizler ne kadar dürüst tüketicileriz. acaba manavdan sebze meyve alırken hakkıyla tartıyor ya da tarttırıyor muyuz.

elbette kar ediyorlar. hatta çokları yüzde yüzü geçen karlar elde ediyor.

islamda kar haddi konmamış. bu konuda hadisler var. ama vatandaşı da düşünmek lazım.

bunu duyuyor tabi ibrahim ethem haz. hemen hurma aldığı adama gidiyor. adam da kednsi gitmeden ölmüş. çocuklarını araştırıp buluyor ve helal ettiriyor. tekrar mescide gelip namaza duruyor. melekler başlıyorlar yine. ibrahim ethemin namazı bu sefer tam namaz oldu diye.

hesap makinası taşımak da çözüm değil. hesap gününü aklımızda ve kalbimizde taşısak daha iyi olur.

Ey İnananlar! Mallarınızı aranızda haksızlıkla değil, karşılıklı rıza ile yapılan ticaretle yeyin, haram ile nefsinizi mahvetmeyin. Allah şüphesiz ki size merhamet eder.