Bütün çağların kitabı olan Kur'an'ın işte bu mühim misyonunu ifa edebilmesi için, onun nesiller boyu hiç bırakılmadan ellerde dolaşması gereklidir. Bundan dolayı onun muhafazası Önceki semavi kitaplar gibi olmamış, ilahi himaye ve teminat altına alınmıştır. İşte delilleri: "O zikri Biz indirdik Biz, ve onun koruyucusu da elbette Biz olacağız" (Hicr, 9). "O inkarcılar, Kur'an kendilerine geldiği vakit onu inkar ettiler. Halbuki O eşi bulunmaz aziz bir kitapdır. Ona ne Önünden ne ardından batıl yaklaşamaz. Hikmet sahibi, çok övülen dan indirilmiştir " (Fussilet, 41-42). Allah teala Kur'an'ın muhafazasını elbette kulları eliyle gerçekleştirecektir. Çünkü sebeplerin akışı içerisinde, onun muhatapları insanlardır.

Ancak bunlar ümmetin tasvibine mazhar olmamış, sönüp gitmişlerdir.

Abdullah bin Abbas bile ilim öğrenmek için onun evine giderdi. Bir defasında Zeyd atına binmek istediğinde, İbn Abbas üzengisini tutarak ona hizmet etmek isteyince, Zeyd mani olmaya çalışmıştı İbn Abbas da "Alimlerimize böyle saygı göstermemiz bize emrolundu" demişti. Zeyd de tutup onun elini öpmüş ve "Peygamberimizin al-i beytine böyle saygı göstermemiz bize emrolundu" demiştir (13).

KUR'AN'IN YAKILMASI OLAYI

Rasulullah 'in İbn Mes'ud ve Ubey bin Ka'b ı takdiri, onların Kur'an okuyuştaki hüsn-i edalarını takdirdir (32).

26) Bkz. İbn Hacer, X, 395.

45) Osman Keskioğlu, s. 101.

sakıncası yoksa...

31) Zerkani, I, 284.

43) S. Ateş, Yüce Kur'an'ın Çağdaş Tefsiri, I, 12.

İBN MES'UD'UN GÖRÜŞÜ

18) Buhari, Fezail, 7.

kaynak olarak kullanılan sayfa adresi..(2. bulunamadı)

11) O. Keskioğlu, s. 97.

Bu zorla olacak iş değildir. Nitekim Hz. Osman'ın emrine rağmen özel mushafların saklandığı, İbn Ebi Davud gibi kimselerin, Kitabu'l-Mesahif'de nüsha farklarını belirttikleri mushaflardan anlaşılmaktadır (43).

Kaynaklarda İbn Mes'ud'un Hz. Osman mushafına böyle bir itirazı mevcut değildir. O muhalif sözlerini ancak mushafı elinden alınmak istenince söylemiştir (34).

44) Bakıllani, s. 376.

46) Mukaddemetan, s. 22.

KAYNAKLAR:

Hz. MUHAMMED İN KUR'AN'I MUHAFAZA VE CEM'İ

17) İbn Ebi Davud, s.17; Mukaddemetan, s. 20.

41) Zerkani, I, 261; Subhi es-Salih, s. 83.

Rasulullah nazil olan ayetleri hemen ezberlemek için gayret ve telaşa kapılır, Cebrail okurken o içinden tekrar ederdi.

İşte Kur'an-ı Kerim, sünnisi ile, şi'isi ile bir milyar müslümanın elinde, aynı şekilde mazbut ve mahfuz bir hüccet olarak yaşamaktadır.

Diğer imtihan konularının böyle sebepler silsilesinin akışı içerisinde cereyan ettiği gibi, bu konu da tabii bir şekilde gerçekleşmiştir ve gerçekleşmektedir. Kur'an'ın muhafazasına muhatap ve muvazzaf kullar halkasının en başında da, hiç şüphesiz, Kur'an kendisine nazil olan ilk mü'min ve en şerefli kul Hz. Muhammed gelir. Sonra da diğer mü'minler bu görevi üstlenmişlerdir.

Herkes onun mushafını benimseyip kendi mushaflarını yaktılar. Osman mushafında toplandılar (40).

9) Sahihu Müslim, Zühd, hadis no:72, Kahire, 1375/1955.

40) Bakıllani, s. 376; M. A. Draz s. 32-33.

42) M. İzzet Derveze, s. 325-326.

Yine Hz. Ali Osman mushafları yaktığı zaman "O yapmasaydı onu ben yapardım" demiştir (33).

Bunun bir istisnası Abdullah bin Mes'ud ise, önceki itirazından bilahere vazgeçmiş ve cemaatin haziresine dönmüştür. Hz. Osman mushafının üstünlükleri, ümmetin onun üzerinde toplanması ve bu husustaki söz birliği ortaya çıkınca, Allah, İbn Mes'ud'a Osman mushafına dönmeyi ilham etmiştir. Çünkü onun mushafı tüm ümmetin mushafı idi. Böylece İslam'ın seması ihtilaf ve niza' vebalarından temizlendi (41).

Bunların hepsi hakkında Rasulullah Efendimizin takdirkar sözleri vardır (10).

27) M. İzzet Derveze, s. 326; T. Nöldeke, s. 111.

Harf farklılıkları. Bunlar ise zaten çeşitli kitablarda yer alıyor. Yukarıda da bahsettiğimiz gibi, hüküm değiştirecek tezad ve mübayenet olabilecek hiçbir şey yoktur. O halde daha ne aranıyor da, bir takım Kur'an bilgisinden mahrum kimselere şüphe verilmek isteniyor? Eğer?haşa- öyle birşey olsaydı, bu zamanı beklemeden, daha fırkaların doğduğu asırda bunlar öne sürülürdü. Halbuki yetmişiki fırka, ellerindeki aynı Kur'an metninin değişik yorumları ile birbirlerine karşı delil getirmeye çalışmışlardır. İbaresi üzerinde bir tartışmaları olmamıştır.

21) Mukaddemetan, s. 78.

49) M. A. Draz, s. 31 .

37) Bakıllani, s. 373.

İşte Hz. Osman, Huzeyfetü'l-Yeman vasıtasıyla, İbn Mes'ud'un, insanları bir harf üzerinde toplamayı ve kendi telif ettiği Kur'an'ı değiştirmeyi düşünmediğini öğrenmişti. Bu sebeble Hz. Osman, bu fikirde olmayan birisini heyete dahil etmeyi uygun görmemiş olabilir (39).

Ahmet Cevdet Paşa da buna uygun bir görüş belirtir (9).

Yeni Ümit Dergisi(8. Cilt, Nisan, Mayıs, Haziran 1990

Abdullah İbn Mes'ud İslam'ın ilk yıllarında müslüman olmuş, dini için çok fedakarlıklara katlanmış, kadri yüce bir sahabidir. Rasulullah 'in çok yakınında bulunmuş, onun takdirkar sözlerine mazhar olmuştur. Bazan Peygamberimiz kendisine Kur'an okutup dinlerdi. Kur'an'ın kendilerinden alınmasını tavsiye ettiği dört sahabiden birisi idi (15).

Zeyd bin Sabit küçük yaşta müslüman olmuş, İslamiyet dairesinde büyümüş, hafız, akıllı, zeki, hiç itham yönü bulunmayan, Rasulullah'ın en devamlı vahiy katibi bir gençti (6).

15) Diğerleri, Salim, Muaz ve Ubey bin Ka'b'dır, (Buhari, Fezail, 8).

KIRAAT İHTİLAFI

4) Buhari, Fezailü'l-Kur'an. 2.

5) es-Siretü'n-Nebeviyye, I, 368-370, Mısır, 1963 baskısından ofset, Beyrut; M. Hamidullah, aynı eser, s. 42.

Yazısı güzeldi. Müsteşriklerden bazılarının vermeye çalıştıkları şüphelerin aksine o, bir Emevi değildi (8) ve Hz. Osman'ın akrabası hiç değildi. Ensardan bir zattı.

Hz. Osman 'ın işte bu ihtilafı önlemek için istinsah heyetine, ihtilaf ettikleri noktalarda '' Kureyş lisanı ile yazmalarını, çünkü Kur'an'ın onların lisanı ile indiğini" (4) söylemesi bundandır.

45) K. Mesahif, s. 21.

30) İbn Hacer, X, 395.

Kur'an'ın bazı kelimelerinin değişik telaffuzlarla okunması, bir takdim-tehir bulunması veya aynı manaya gelen müteradif kelimeler şeklindedir (2).

Eğer esasa dokunan bir şey olsaydı, büyük tepki olur, istisna kabilinden tepkilerin bile nakledildiği gibi o da nakledilirdi. Asırlar sonra bazı müsteşriklerin ve onların tesirinde kalan bazı şaşkınların, büyük bir şey varmış gibi bu mes'eleyi kurcalamaları hiç önemli değildir. Bu meselede asıl olan müslümanların tutumudur. Çünkü kitab, onların kitabıdır. Onlar kitabları konusunda her zaman için, herkesten çok daha titiz olmuşlardır. Hem sonra Hafsa nüshası, elde olsa bile, ne bulunacak ki..?

O kendiliğinden Kur'an'da asla bir değişiklik yapmamıştır. İbnu Zubeyr, Hz. Osman'a Bakara, 234, ayetinin başka bir ayetle nesh edildiğini söyleyerek, "Onu niçin yazıyor veya yerine koyuyorsun?" diye sordu. Hz. Osman'da "Yeğenim, Kur'an'dan hiç bir ayeti yerinden değiştiremem" demiştir (24).

(14). İşte bu manada Kur'an'ı ilk cem' eden Hz. Peygamber 'dir.

6) Süleyman Ateş, Kur'an-ı Kerim ve Yüce Meali, s. X, Ank. 1977.

(6), Kur'an'ın muhafazası hususunda yine ilahi te'yidi gösteren bir vak'a da her sene Ramazan ayında Cebrail 'in huzurunda o zamana kadar vahyedilmiş olan bütün Kur'an'ı Hz. Peygamber 'in okumasıdır. Bunda ashab da bulunur, herkes, ezberlerini karşılaştırır ve sağlamlaştırırdı. Hz. Peygamberin vefatından önceki Ramazan ayında, Cebrail ona, Kur'an'ı iki def'a okutturdu

32) Mukaddemetan, s. 93.

7) Buhari, Fezailü'l-Kur'an, 7; es-Suyuti, el-İtkan fi Ulumi'l Kur'an, 1, 50, Beyrut, 1973.

Yeni Ümit Dergisi(6. cilt Ekim, Kasım, Aralık 1988)

Bu ifadeler karşısında, gulat-ı şia'nın ve onların iddialarını öne çıkaran müsteşriklerin tutumlarının ne kadar mesnedsiz, asılsız ve batıl olduğu ortadadır (37).

Dipnotlar:

31) Zerkeşi, I, 240.

48) İ. Cerrahoğlu. s. 113; M. A. Draz, s. 42 - 43.

46) Fihrist, s.26, Beyrut, ts.

22) Zerkeşi, I, 240; İbn Ebi Davud, s. 13.

Şa'bi, "Feraiz ve Kur'an'da Zeyd'in derecesi yüksektir" demiştir.

23) İbn Ebi Davud, s. 22; Suyuti, I, 59; S. es-Salih, s. 86.

İbn Mes'ud bir gün kendi kıraatinin şöhret bulacağını beklediğini ve mushafına güvendiğini, bundan dolayı da mushafını imhaya razı olmadığını ve kendisine tabi olanların da -sahabenin ekseriyetinin ittifakıyla Osman mushafının te'lifine rağmen- mushaflarını muhafaza etmelerini emrettiğini düşünüyorum. Halbuki Allah'ın eli, cemaaatle bareberdir. Osman mushafı her tarafta meşhur oldu. İbn Mes'ud'un mushafı ise terk edildi (36).

(13). O halde hiç şüpheye mahal bırakmaz şekilde Hz. Peygamber tarafından yazdırılan Kur'an, hem hafıza ve hem yazı ile, çifte metotla asr-ı saadette tesbit, zabt ve muhafaza edilmiştir

49) Bakıllani, s. 378; O. Keskioğlu, s. 102-103.

Çünkü ortada bir ictihad farkı bulunmaktadır. Bir diğer sebeb de İbn Mes'ud'un mushafında bazı açıklayıcı notların bulunması olabilir. Halbuki Hz. Osman, resmi mushafı, Kur'an'dan olmayan her şeyden tecrid etmek istiyordu (40).

İşte başlangıçta müsaade edilen bu farklı okuyuş, ayrı ayrı bölgelerde, birbirlerinden farklı telaffuzlu kimselerden alınıp, öylece oralarda yerleşince, bir kıraat ihtilafına sebep olmuştur.

Suveyd bin Ğafele Ali bin Ebi Talibi "Ey insanlar topluluğu!. Allah'tan korkunuz! Osman hakkında aşırı gitmekten ve Kur'an yakıcısı demekten sakınınız. Vallahi, bunları bize, Rasulullah'ın ashabına danışmadan yakmadı" derken işittim demiştir (34).

(12). Önceki iddia ile bu şahsi mushaflar ve Hz. Osman'ın resmi mushafı ortaya koyduktan sonra, şahsi mushafları yaktırması olayı çelişki olmaz mı? Yazılı değildiyse, Hz. Osman neyi toplayıp yaktırdı?

DİPNOTLAR:

13) Buhari, Fezailü'l-Kur'an, 4; Suyuti, I, 59.

43) Zerkani, 1, 284; Osman Keskioğlu, s. 102.

22) Buhari, Fezailu'l-Kur'an, 2-3.

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi, Hz. Osman , çoğaltılan mushafları önemli İslam merkezlerine gönderince, bunlar dışında elde bulunan özel sahife ve mushafların bir rivayete göre yakılmasını (13), bir rivayete göre yırtılmasını (14) veya bir rivayete göre yıkanıp temizlenmesini yani silinmesini emretti (15).

19) İbn Ebi Davud, s. 16-17.

Zeyd bin Sabit Kur'an'ın tamamını Rasulullah'ın sağlığında cem edip ezberlemiştir (30). Yaşı küçük olmak da sonradan yetişmeye engel değildir. Nice sonra gelenler öncekileri geçebilirler (31).

Mescidde bu iş için halka ilan da bulunulmuş ve Hz. Ömer de kendisine yardımcı olmuştu. Zeyd , Kur'an ayetlerini sadece yazılı olarak bulmakla yetinmiyor; fazlaca bir ihtiyat için, kendisi de hafız olduğu halde, hıfzındakiyle karşılaştırıyordu. Böylece Zeyd bin Sabit, her surenin ayetleri kendi içinde sıralı olarak Kur'an'ı bir kitap halinde bir araya topladı. Sureler bugünkü tertipde değildi. Onları nüsha halinde bir araya topladı. Bir iple bağlanarak ona mushaf adı verildi. Bu ilk cem' olunan mushaf vefatına kadar halife Hz. Ebu Bekir'in yanında kaldı. O'nun vefatından sonra Hz. Ömer'in nezdinde muhafaza edildi.

R. Blachere de her üç rivayetin bulunduğunu kabul eder (18).

Hicri 11. senede Müseylemetü'l-Kezzab'a karşı yapılan Yemame muharebesinde 70 kadar kurra sahabi şehid düşmüştü. Onlar içerisinde ashabın dört meşhur kari ve hafızından birisi olan Ebu Huzeyfe'nin mevlası Salim de vardı. Bu durum Hz. Ömer'i endişeye şevketti. O, halife Hz. Ebu Bekir Sıddık 'a baş vurarak, daha sonra vuku bulacak savaşlarda da eğer böyle şehidler verilecek olursa Kur'an ehlinin kalmama tehlikesinin baş göstereceğini, bu sebeple Kur'an'ın bir kitap halinde toplanması için emir vermesini taleb etti.

16) Fethu'l-Bari, X, 395; Mukaddemetan, s. 274.

Hz. Osman resmi mushafları ortaya koyduktan sonra, içerisinde Kunut duaları, tefsir kabilinden Kur'an'dan olmayan notlar ve ahad yoluyla gelen rivayetler gibi şeyler bulunan şahsi sahife ve mushafları yaktırmıştır (25).

Bu haberin sıhhat derecesini bilmiyoruz. Ancak şunu biliyoruz ki, Mervan zamanından çok önceleri, Hz. Osman mushafları resmi mushaf olarak yayılmış, yerleşmiş ve bütün Ümmet tarafından benimsenmişti. Hz. Hafsa 'ın mushafı zaten Hz. Osman mushafının esası olduğu için sadece bir hatıra değeri taşıyordu. Bu rivayet sahih bile olsa, ümmet olayı önemli görmediği için üzerinde durmamıştır.

17) İbn Ebi Davud, s. 34.

Hz. Ebu Bekir'in önceleri Hz. Peygamber 'in yapmadığı bir işe teşebbüs etmekten kaçındığını görüyoruz. Hz. Ömer'in ısrarları üzerine, Zeyd bin Sabit'i çağırdı ve ona mes'eleyi açtı. Zeyd önce tereddüt etmişse de sonra durumun önemini kavrayarak, Kur'an'ı, bu emir ve yetki üzerine ashabda bulunan o zamanın yazı malzemeleri, deri, tahta, hurma dalı, kürek kemikleri ve enli yassı taşlar gibi üzerinde Kur'an yazılı sahifelerden ve Kur'an'ı ezberleyen kimselerin hafızalarından yazdı, derleyip topladı ve bir araya getirdi.

Allah'ın kitabını en iyi bilen kişi olduğunu, bunu sahabenin de bildiğini (18), bundan dolayı Zeyd'e ve onun istinsahına uymayacağını ima etmiştir (19).

Nitekim Hulefa-i Raşidin'in takdirleri de böyle olmuştur. Onlar müslümanlar için peşinden gidilecek kimselerdir.

37) Zerkani, J, 282.

Rasulullah'ın ağzından yetmiş küsur sure ezberlediğini ve her ayetin nerede ve kimin hakkında indiğini bildiğini söylemiştir (16).

Zira Fatihasız namaz olmaz. Müslim'de Ahmed bin Hanbel ve İbn Hibban'da Muavvizeteyn'in namazda okunduğuna dair hadisler vardır. Asım'ın kıraati, Irak'tan yani İbn Mes'ud'dan gelmiştir. Onda Muavvizeteyn ve Fatiha sureleri vardır (47).

14) T. Nöldeke, s. 70.

tarihçeye bakınca pek bir sonuca varılmıyor.. başlık ilğinç ama içerik, belli...

(8). "Sana okutacağız da sen unutmayacaksın" (A'la, 6). Kur'an'ın muhafazası tedbirlerinden yine bir tedbir olmak üzere Hz. Peygamber , ilk zamanlar, Kur'an'la karışmaması için, Kendisinden Kur'an'dan başka bir şey yazılmasını yasaklamıştı

Burada son olarak yine büyütülmek istenen, Hafsa mushafının yakılması rivayetine temas etmek istiyoruz. Ebu Ubeyd ve İbn Ebi Davud, İbn Şihab tarikiyle, Salim bin Abdullah'ın şu rivayetini haber verirler: Mervan, Muaviye tarafından Medine valisi olduğu zaman, Hafsa'ya adam gönderip Kur'an yazılı sahifeleri istiyordu. O da vermekten kaçınıyordu. Salim şöyle der: Hafsa vefat edip de biz onun defninden dönünce, Mervan kararlılıkla Abdullah bin Ömer'e adam gönderip "O sahifeleri kendisine göndermesini" istedi. Abdullah onları ona gönderdi. Mervan da onların yırtılmasını emretti. Mervan "Bunu sadece aradan uzun zaman geçmesiyle, bu sahifeler hakkında birinin şüphe etmesinden korktuğum için yaptım" dedi (44).

1) Sahihu'l-Buhari, Fezailu'l-Kur'an, 3, el-Mektebetü'l-İslamiyye, İstanbul, ts.

15) Bakıllani, s. 401; O. Keskioğlu, s. 99.

Bir rivayete göre ise, suya atılmasını veya su ile yıkanıp silinmesini, yırtılmasını ve hatta gömülmesini emrettiği şeklinde de rivayetler mevcuttur (23). Rivayetlere göre İbn Mes'ud kendi mushafını vermemiş ve Küfe mescidinde "Kufeliler, yanınızda bulunan mushafları saklayınız. Onları gizleyiniz" demiş ve "Kim gizlerse, Kıyamet günü gizlediği şeyle gelecektir? mealindeki Al-i İmran suresi 161. ayetini okumuştur (24).

Bu rivayetler Hz. Osman'ın alacağı tedbirleri almadan önce ashab ile nasıl istişare ettiğini gösteren sahnelerdir. Nüshaların te'lifinde, istinsah hey'etindeki o dört kişi ve diğer Medineli bütün sahabe, devletin bu resmi faaliyetine yardımcı olmuşlardır.

2) İbn Ebi Davud, s.22; Mukaddemetan, s. 46

İşte Hz. Osman , Kureyş lehçesi üzerinde birliği sağlamıştır. Bütün Ashab da onu tasvib etmiştir. Çünkü değişik harflerle okuyuş, belirli bir zaman için verilmiş bir ruhsat idi. Aynı harfler devam etseydi, ihtilaf nasıl önlenecekti? Halbuki Ashab ve ümmet Kureyş lisanı üzerinde icma ve ittifak etmekle bu birliği sağlamışlardır.

3) Suyuti, I, 59; İbn Ebi Davud, s. 21.

Bu tedbir, dinen, eskimiş, silinmiş ve okuması zorlaşmış nüshaların, ortada hürmetsiz bir şekilde dolaşmaması için yakılması gibi bir şeydir. Bunda dinen bir sakınca yoktur (26).

20) İbn Ebi Davud, s. 22.

Arapların büyük çoğunluğu müslüman olup, Kur'an'a ve Arapça'nın en fasih lehçesi olan Kureyş lisanına alışınca, yine asr-ı saadette Kureyş lehçesi iyice yerleşmiştir. Bu değişik, lehçelerle okuyuş, her ayette olan birşey değildir.

9) Bakıllant, s. 370; Mukadde-metan, s. 52.

3) M. İzzet Derveze, el Kıır'an ve'l-Mülhidun, s.326.

Kur'an'ın Muhafazası ve Yakılma Hadisesi

Hülasa İbn Mes'ud Medine'de bulunmayınca, Kur?an'ın cem' ve istinsahı işini hilafet merkezinde yapacak kimse yok değildi. Bu işe çok layık kimselerin başında Zeyd vardır (14).

Suveyd de "Kendinden başka ilah olmayan Allah'a yemin ederim ki, Hz. Ali'nin ağzından bunu işittim" dedi (2).

12) A. C. Paşa, s. 12.

Burada harfinin noktalı veya noktasız olmasından da değişik mana çıkabilir. Noktasız yakma, noktalı yırtma, parçalama manasına gelmektedir. İbn Hacer "Rivayetlerin, çoğu yakma hususunda sarihdir" der. Belki de bazıları, yazıları iyice giderebilmek için önce yıkamış veya yırtmış, sonra da yakmışlardır. Yırtma, yıkama ve yakma birleştirilebilir (16).

İbn Eşte Eyyub tarikiyle Ebu Kılabe'den rivayet etmiştir. Amir oğullarından Enes bin Malik denilen bir adam bana haber verip dedi ki, "Hz. Osman zamanında çocuklar ve öğretmenler, Kur'an okuyuşunda birbirleriyle vuruşacak derecede ihtilaf ettiler. Bu durum Hz. Osman'a ulaşınca "Benim yanımda onu tekzib ediyorsunuz, ondan lahin yapıyorsunuz. Benden uzakta olanlar daha çok lahin yapar ve daha çok yalanlarlar. Ey Muhammed'in ashabı! Toplanın da insanlara bir imam mushaf yazın!" dedi. Bunun üzerine onlar da toplanıp yazdılar " (3).

42) Mukaddemetan, s. 95.

Hz. Ali da Osman mushafını okur, onu rehber ittihaz eder ve daima onunla hükmederdi (36).

Daha mühim bir sebeb de şu olabilir. Daha önce bahsettiğimiz gibi, Ebu Huzeyfe , Ermenistan ve Azerbaycan seferinden dönüşte Kufe'ye uğramış, İbn Mes'ud ve Ebu Muse'1-Eş'ari ile bu konuyu görüşmüştür. İbn Mes'ud ile kıraat ihtilafı hususunda tartışmıştır (38).

3) Bkz. Buhari, Fezailu'l-Kur'an, 10-37.

9) Hulasatü'l-Beyan, s. 7-8.

Bunu ümmetin tasvibinden anlıyoruz. Hem ümmet, Hz. Osman'ın bu icraatını benimsemeyi dindarlıklarının bir tezahürü olarak görmüşlerdir. Yoksa A. Jeffery ve R. Blachere gibi müsteşrik ve misyonerlerin vermeye çalıştıkları nüshalar arasındaki zıtlık ve mübayeneti Hz. Osman otoritesiyle ortadan kaldırmış değildir (27).

İbn Mes'ud, Hz. Osman'ın yaptıklarında İcma-ı ümmet hasıl olduğunu anlayınca, Hz. Osman'ın mushafına dönmüştür (43).

Hz. Osman'ın istinsah ettirdiği mushaflar dört tane olup birisi Medine'de alıkonmuş ve buna el-Mushafu'l-imam denmiştir, diğerleri, Basra, Küfe ve Şam'a gönderilmiştir. Bir rivayete göre beş (20), bir rivayete göre de yedi nüshadır. Yukarıdaki merkezlere ilaveten Mekke, Bahreyn ve Yemen'e de birer mushaf gönderilmiştir (21).

44) İbn Hacer, X, 395.

Kur'an'ın yakılması olayı, kamu oyunda verilmek istenen imajdan çok farklı bir mahiyet arzeder. Çünkü bu olay da Kur'an'ın muhafazası için alınan tedbirler halkasından birisidir. Bu hususta kaynaklarda fazla teferruatlı bir bilgi yoktur. Çünkü mes'elenin özü ve hedefi önemlidir.

(5). Kur'an-ı Kerim zaten kendisi, kendisini kitap olarak adlandırmaktadır. (Bakara, 2; Tur, 2; Sad, 29). Yazı olmadan kitap olur mu? "Ona tam bir surette temizlenmiş olanlardan başkası el süremez" (Vakı'a, 79).

8) T. Nöldeke, s. 109.

T. Nöldeke bile şöyle demek zorunda kalmıştır: "Böylece devlet adamı olarak o , en anlamlı işi yapmış, hatırasını taçlandıran tek hareketi gerçekleştirmiştir Tersine Abdullah bin Ömer ve Ali gibi ileri gelen kişiler her ne kadar- kişisel siyasal olarak Osman'a karşı idilerse de bu konuda onunla uyuşmuşlardı" (38).

O: "İnsanları bir kıraat üzerinde toplamayı düşünüyorum, o zaman ne fırka olur ne ihtilaf?" dedi. Biz de "Ne güzel düşünmüşsün!" dedik. Bu haberin bir farklı rivayetinde şu değişiklik vardır: Hz. Osman "Çünkü siz şimdi böyle ihtilaf ederseniz, sizden sonra daha çok ihtilaf ederler" dedi. Hz. Ali "Görüş senin görüşündür, ey mü'minlerin emiri" dedim, der. Yine "Hz. Osman zamanında ben idareci olsaydım, vallahi, mushaflar hakkında Osman'ın yaptığı gibi yapardım" demiştir.

(4). Bundan dolayı Kur'an-ı Kerim Medine'ye hicretten önce bile yazılı haldeydi. Nitekim Hz. Ömer'in, müslüman olmadan önce kız kardeşinin yanında bulunan Taha suresini okuduğunu İbn Hişam haber vermektedir

HAFSA MUSHAFI VE SONUÇ

6) Zerkani, 1, 163.

18) Suyuti, aynı eser, s.57'de el-Hattabi'den nakleder.

Hz. Musa'dan yedi yüz yıl sonra Azra adında birisi Tevrat'ı şifahi nakle dayanarak yazmıştır. İncil de Hz. İsa zamanında yazılmamıştı. Ondan çok sonra havariler hatırlarında kalanları naklettiler, onların nakillerine dayanılarak İnciller yazıldı. Bundan dolayı onlar yazarlarının adlarıyla adlandırılmıştır

Süleyman bin Beşşar'a Medinelilerin okuduğu kıraat sorulunca şöyle dedi: "O kıraat üzerinde İbn Ömer, Osman, Ubey ve Zeyd içtima etmişlerdir. Bizce onların en iyi okuyanı Zeyd idi". Salim bin Abdullah'ın şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Zeyd'in öldüğü gün İbn Ömer?le beraber idik.. Ben "Bugün insanların alimi vefat etti" dedim. Bunun üzerine Abdullah bin Ömer: "O yalnız bugün mü insanların alimi idi? Bilakis o, Hz. Ömer'in hilafeti zamanında da insanların en alimi idi" dedi. Hz. Ebu Bekir'in başına bir iş gelince, Muhacir ve Ensar'dan bir takım kimseleri çağırırdı. Onlar, Ömer, Osman, Ali, Abdurrahman bin Avf, Muaz bin Cebel ve Zeyd?dirler. Bunların hepsi, Hz. Ebu Bekir'in hilafeti zamanında fetva verirlerdi (11).

(3). Ashabın ve ondan sonra gelen ilk nesillerin, darb-ı mesel olacak kadar parlak hafıza ve zekaları, Arapların o zamanda genellikle ümmi bir millet oluşları yüzünden kültürlerinde daha ziyade hafızaya dayanmaları, basit hayatlarıyla hafızalarının berrak kalışı, Allah ve Rasulünü sadık bir sevgiyle sevmeleri, Allah'ın kitabını titizlikle ezberleyip muhafaza etmelerine vesile olduğu gibi, Kur'an'ın belağatının her ifadenin üstünde oluşu, onun ilim ve amele birlikte teşviki, Kitab ve Sünnetin dinde işgal ettiği önemli mevki, ayetlerin ve surelerin tedricen olaylar ve sorularla irtibatlı olarak nazil olmasıyla, onların Kur'-an ve sünneti yaşayarak öğrenmeleri, Rasulullah in örnek bir yaşayışla onların arasında bulunması, onun talim ve terbiyedeki irşad siyaseti ve bunlara ilaveten Kur'an'ın i'cazıyla söz ustalarına tahaddisinin cevapsız kalması, onların Kur'an'ı titizlikle ezberleyip muhafaza etmelerinin amillerinden olmuştur

Ömer bin Said, Hz. Ali'nin şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Hz. Osman zamanında vali ben olsaydım, mushaflar hususunda Hz. Osman'ın yaptığı gibi yapardım" (35).

Şu olabilir: Irak havalisinde kendi kıraati hakim olduğu için İbn Mes'ud henüz önemli bir ihtilaf görmediğinden, Hz. Osman'ın Kur'an'ı Kureyş lehçesine münhasır yazdırmasını (35) daha erken ve zamansız görmüştür. Bir de Ahmet Cevdet Paşa'nın şu yorumunu dikkat çekici buluyoruz, şöyle der:

Nitekim İbn Mes'ud 'm muhalefeti uzun sürmemiştir. Ebu Vail'in rivayetine göre İbn Mes'ud, Osman 'ın sözüne ve cemaatın görüşüne dönmüştür. Söylediğine pişmanlık duyup, dediğinden mahcub olmuş ve "Ben onların en hayırlısı değilim" deyip, minberden inmiştir (42).

(10) T. Nöldeke ve Fr. Schwally, Kur'an'ın Hz. Peygamber zamanında yazıyla tesbit edildiğini itiraf ederler ve "Hz. Muhammed metinlerin kaydilmesine büyük ölçüde önem verirdi" derler

28) İbn Ebi Davud, s. 12, Mukaddemetan, s.45; İbn Hacer. X, 395.

Ebu Ubeyd'in bu rivayetinde sahifelerin yırtıldığı bildirildiği halde, İbn Ebi Davud'un rivayetinde, Mervan'ın aynı gerekçe ile o mushafı yaktığı haberi vardır (45).

10) Ebu Bekr İbn Ebi Davud es-Sicistani, Kitabu'l-Mesahif, s. 5, Mısır, 1355/1936

Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer de ona itimat edip birinci derlemede de onu seçmişlerdi. Halbuki onların zamanında da Abdullah bin Mes'ud vardı... Eğer Hz. Osman Zeyd'i seçmeseydi, o zaman da "Niçin Peygamberin katibini terk etti?" denebilir ve ümmet onun menakıbını söyleyip faziletlerini sayıp dökebilirlerdi. Kim Zeyd?in derecesinin Kur'an'da Ubey'den, İbn Mes'ud'dan ve Muaz'dan aşağı olduğunu söylerse batıl zanda bulunmuş olur (9).

Yahut da Fatiha ve Muavvizeteyn'in Kur'an'dan olduğunu herkes bildiği için, unutmayacağına güvenerek mushafına yazmamıştır. Sonradan gelen bazıları onun, bunları Kur'an'dan saymadığını zannetmişlerdir (48).

Hz. Ebu Bekir gibi Hz. Osman'ın da Kur'an'ı cem', istinsah ve teksir işinde sahabeye danıştığını az önce belirtmiştik. Hz. Ali diyor ki: Hz. Osman bize, "Şu kıraatler konusunda ne dersiniz?" dedi. "Bana ulaşan haberlere göre, biri diğerine 'Benim kıraatim seninkinden daha iyidir diyor. Bu durum nerdeyse küfre varır '' diyordu. Biz kendisine "Sen ne düşünüyorsun?" dedik.

Bugün müsteşrikler, Kur'an'ın sağlamca muhafaza edilip, onu kendi kitabları seviyesine in dirememelerinin sıkıntısını duymaktadırlar (48).

Kureyş lisanı demek, herhalde Arapça'nın en fasih lehçesi demektir. Yoksa Arapça'dan ayrı bir dil değildir. İşte Hz. Osman bu harf ile birliği sağlamak istemiştir. Bu görüşte olan alimler şunlardır: Beyhaki, el-Ebheri, Kamus sahibi Fi-ruzabadi, Ebu Ubeyd'dir (5).

Halbuki İbn Mes'ud kendi ifadesiyle 70 küsur sureyi Rasulullah ın ağzından almış, diğerlerini ise daha sonra öğrenmiştir. Bu başkalarının da Rasulullah 'in ağzından alıp öğrenmesine mani midir?

28) M. A. Draz, s. 49.

38) Kur'an Tarihi, s. 63.

29) Mukaddemetan, s.45, 52; Zerkani, I, 261.

(9). A. Jeffery gibi bazı müsteşrik ve misyonerler, delilsiz ve çelişik olarak, Kur'an'ın asr-ı saadette yazılı olmadığını ileri sürüyorlarsa da

Kur'an'ın Muhafazası ve Yakılma Hadisesi (4)

(11). A. Jeffery ise neşrettiği Kitabu'l-Mesahif s. 5 deki iddiasından az sonra Hz. Peygamber zamanında Hz. Ali, Ubey bin Ka'b, Huzeyfe, Abdullah bin Mes'ud, Ebu Muse'l-Eş'ari, Abdullah bin Zübeyr, Ebu Zeyd ve Muaz bin Cebel gibi ashabın yazılı mushaflarını zikreder. Hz. Ali "Cem' ettiği mushafını bir deveye yükledi, sahabeye getirdi" der

14) Mukaddemetan, s. 274.

Muhakkik alim Tahavi de aynı görüştedir. Bunu Tecrid-i Sarih'in ilgili yerlerinde, aynı görüşü savunan merhum Kamil Miras ifade eder (8).

Bu itibarla İbn Mes'ud 'ın, Kur'an istinsah hey'etine Hz. Osman tarafından alınmayışına kırıldığını ifade eden rivayetler vardır: Hz. Osman mushafı Kufe'ye gelince "Ey müslümanlar! Ben mushaf yazımında uzak mı tutuluyorum? Ona bir adam tayin ediliyor ki, vallahi ben müslüman olduğum zaman o kafir bir adamın sulbünde idi" demiştir (17).

12) İbn Ebi Davud, aynı eser, s.5-6.

11) Kur'an Tarihi, çev. Muammer Sencer, s. 5, Ayrıca bkz. s. 4-6, 33, İlke yayınları, 19 70.

2) Muhammed Hamidullah, Kur'an-ı Kerim Tarihi, çev. M. Sait Mutlu, s. 43, İst. 1965.

2) Bkz.: İbn Ebi Davud. s. 33-49 Bakıllani, s.23, 383-395; Mukaddemetan, s.45, 117; Zerke-şi, I, 211-227; Suyuti, I, 75-

35) Buhari, Fezailu'l-Kur'an, 2.

24) Suyuti, I, 60.

Yıkadığı da rivayet edilmiştir (46).

T. Nöldeke "Haber kuşkuludur. Verilen gerekçe Osman edisyonunun, Hafsa edisyonunun kopyası olduğu yolundaki olguyla uyuşmamaktadır" (47) der.

33) İbn Ebi Davud, s. 13; Mukaddemetan, 52.

Kıyamete kadar gelecek insanların en mühim imtihan unsurudur. Ahirette insanların leh veya aleyhlerine şehadet edecek olan bir imtihan hüccetidir. Hz. Peygamberden sonrakilere de en mühim bir imtihan hücceti olarak bırakılan ilahi bir vesikadır. Onda insanların Allah'a karşı ve birbirlerine karşı vazifeleri beyan edilir. Dikkat edilirse insanların görevleri kısaca bunlardan ibarettir. Hz. Peygamberden sonra başka peygamber ve başka kitap da gelmeyeceği için, Allah'ın Rasulü 'den sonra kıyamete kadar gelecek insan nev'ine bir hidayet ve imtihan rehberi olmak üzere (Bakara, 185) gönderilmiştir. O halde onun kıyamete kadar muhafaza edilmesi gereklidir.

36) Bakıllani, s. 359.

Yazar: Veli Ulutürk

Kur'an'ın Muhafazası ve Yakılma Hadisesi (3)

19) Kur'an Tarihi, s. 110.

38) İbn Ebi Davud, s.14.

Ubey bin Ka'b , Kunut dualarını mushafının arkasına yazmıştı; fakat bunların Kur'an'dan olduğunu iddia etmemiştir. Dua kabilinden yazmıştır. Kendisi istinsah heyetine yardım ediyordu. Eğer bunlar Kur'an'dandır diye iddia etseydi bunun münakaşası yapılırdı (49). Böyle bir şey yoktur.

eraslan06,

HZ. EBU BEKİR'İN KUR'AN'I MUHAFAZA VE CEM'İ

48) Mukaddemetan, s. 24 - 25, 95 - 97.

Aynı görüşte olan Prof. Dr. Süleyman Ateş, İbn Abdilberr'in de bu görüşte olduğunu bildirir (10).

Sözü başa döndürüyor ve diyoruz ki: Cenab-ı Allah selef-i salihin'e , Kerim Kitab'ını muhafaza yollarını İlham etmiş, gerekli tedbirleri aldırmış ve nezd-i ilahisinden indiği şekilde korunmasını, Kendinden bir va'd olarak, onlar eliyle fi'len gerçekleştirmiştir.

14) M. Abdullah Draz, Kur'an'ın Anlaşılmasına Doğru, çev. Salih Akdemir, s. 28, Ankara, 1983; M. Hamidullah, aynı e-ser. s.45

Halbuki Tevrat korunamamış, çıkan yangınlarda yanmış, ortadan kaybolmuştur.

13) İsmail Cerrahoğlu. Tefsir Usülü s. 64-65, Ankara 1976.

Kur'an'ın muhafazasını te'minat altına alan ilahi te'yid burada da Rasulullah Efendimizin imdadına yetişti. " , onu tekrarlamak için dilini depretme. Onu toplamak ve okutmak bize aittir. Sana Kur'an'ı okuduğumuz zaman okunuşunu takip et. Sonra onu açıklamak da bize düşer (Kıyame, 16-19). Bu ayet, Kur'an'ın tenzil, cem ve tanzimini de Allah'ın üzerine aldığını gösterir

16) Buhari, Fezailu'l-Kur'an, 8.

Lehce farkını sadece bir kelimedeki telaffuz farkı olarak kabul etmek, dil vakı'asına uygun düşmez. Lehçelerde aynı manaya gelen değişik kelimeler de bulunabilir. Biz bu alimlerin tercihine uyduk. Bunlar ictihadi görüşlerdir (12).

25) Bakıllani, s. 363; Mukaddemetan, s. 20.

T. Nöldeke, yakma işlemini gereksiz görür. Yakma yerine, yıkanıp temizlenir ve o malzeme yeni bir yazı için kullanılır, görüşünü ileri sürer (19).

Aslında ihtilafa sebep olan bu kıraat farkları büyütüldüğü kadar değildir; fakat müslümanların kitablarına olan hassasiyetleri, titizlikleri ve Kur'an'ı muhafazaya olan hırsları, haklı olarak bu konuyu daha önemli kılmıştır. Kur'an-ı Kerim açık bir Arapça ile nazil olmuştur (Şuara, 195; Zümer, 37; Şuara, 7). Ayrıca hadis-i şeriflerde, Peygamberimiz , "Bu Kur'an yedi harf üzere indirilmiştir. Ondan kolayınıza geleni okuyun" buyurmuştur. Bu da böylece hadislerle sabittir. Alimler, bu gibi hadislerde geçen "harf" kelimesinin manası hususunda ihtilaf etmişlerdir. Başlangıçta Kur'an'ın Arap kabileleri arasında sür'atle yayılabilmesi için Cenab-ı Hakk tarafından, Peygamberimize Arapça'nın değişik lehçeleriyle Kur'anın okunmasına müsade verilmişti.

83; 133-135; Zerkani, I, 155-156; Subhi Salih, s. 109-112; M. A. Draz, s. 46-47.

Yine aynı zattan Muhammedin ashabı "Vallahi, Osman iyi etti" dediler şeklinde de rivayet gelir (29). İbn Battal, Hz. Osman'ın bu davranışından "Üzerinde Allah ismi yazılı şeyin yakılmasının caiz olduğu kanaatına varmıştır"(30).

4) Bkz. M. A bdulazim ez-Zerkani, Menahilu'l-İrfan fi Ulumi'l Kur'an, I, 293 - 315, Kahire, 1362/1943.

39) A. Cevdet Paşa, s. 18.

16) Mukaddemetan, s. 23.

Kur'an-ı Kerim, uluhiyyetten beşeriyete gelen son mektuptur. Allah'tan kullarına son mesajdır, ötelerin en mühim haberidir. Hz. Muhammed 'in en büyük mucizesidir.

6) Buhari, Fezailü?l-Kur'an, 3-4'deki Hz. Ebu Bekir'in Zeyd hakkındaki takdirleri.

8) Bkz., Sahihi Buhari Muhtasarı Tecridi Sarih Terc, VII,312-319; IX, 28; XI, 231.

Başlangıçta muhalif görünen, Ubey bin Ka'b da hey'ete istişare ve irşad suretiyle yardımcı olmuştur. Mushaflar bölgelere gelince de umumun kabul ve tasvibine mazhar olmuştur. Bu tasviblerin bir istisnası Kufe'de bulunan Abdullah bin Mes'ud'dur. Onun nokta-i nazarına biraz ilerde işaret edeceğiz. A. Jeffery ve R. Blachere gibi müsteşrikler, İbn Mes'ud'un itiraz ve muhalif görüşlerine dair rivayetlere tutunurlarken Hz. Osman'ı tasvib eden rivayetlere niçin yer vermezler(4).

Bunlardan birisi olan Leblois, Kur'an'ın muhafazasındaki sağlamlıktan, İncil için, içine düşen hasreti şöyle dile getirir: "Kim istemezdi ki, Hz. İsa'nın vefatından sonra, yakın tilmizlerinden birisi, onun talimini yazı ile kaydetmiş olsun" (49).

Bu mushaflar İslam beldelerine gelince, her yerde umumi bir tasvib ve hüsn-ü kabul görmüştür. Bir nüsha da İbn Mes'ud'un bulunduğu Kufe'ye geldi. Hz. Osman, resmi mushaflardan başka ellerde bulunan özel sayfaların ve mushafların yakılmasını emretti (22).

15) Zerkani, aynı eser; I, 97; İsmail Hakkı İzmirli, Tarihi Kur'an, s. 10, İstanbul, 1956.

7) Mukaddemetan, s. 25; Suyuti, I, 59.

İbn Kuteybe ve İbnü'l-Cezeri de bir yerde, harfin lehçe olduğunu söylemişlerdir (6). Büyük müfessir İbn Cerir et?Taberi de aynı görüşü savunur (7).

21) İbn Ebi Davud, s. 34.

27) İbn Ebi Davud, s. 18.

Hz. Osman niçin istinsah ve teksir heyetine Abdullah b. Mes'ud'u almadı denilirse, şöyle cevap verilebilir: İbn Mes'ud o zaman Medine'de değil, Kufe'de idi. Hz. Osman bu işi geciktirmeden halletmek kararında idi. Çünkü durum nazikti. İbn Mes'ud'un, ekip çalışması için yaşı ileri sayılabilirdi. Kendinden genç bir heyet içerisinde çalışmaya izzet-i nefsi uygun görülmemiş olabilir (37).

35) A. Yerler.

İhtilafa sebep olan bu kıraat farkları nedir?

29) Bakılani, s. 363; Zerkani, I, 284; M. A. Draz, s. 48.

26) İbn Ebi Davud, s.17; Mukaddemetan, s 20.

Daha evvel Kur'an'ı cem' işine Zeyd'i Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer de seçmişlerdi. Hz. Osman da onların izinde yürümüş (33) , bütün Medineliler ve bütün ashab onlara bu işte yardımcı olmuşlar, tasvib etmişler ve Hz. Osman mushafı da birlik halinde toplanmışlardır. Asıl mühim nokta İbn Mes'ud, Hz. Osman mushafının yanlışını bulmuş da onun mushafını tenkit eden bir şey söylemiş değildir.

Alkame'den bir rivayette, kendisinin Şam'a geldiği ve Ebu'd-Derda ile buluştuğu ve Ebu'd-Derda'nın kendisine "Abdullah'ı biz yumuşak birisi bilirdik, ona ne oluyor ki, ümera ile atışıyor?" dediği haberi vardır (27).

Son arzada bulunmuştu. Bu son arza çok mühimdir. Tilaveti mensuh olanlar bu arzada okunmamıştır (7).

(17). Bu Kur'an'ı koruma tedbirleri de Cenab-ı Allah'ın te'minatının bir gereği olarak, Hulefai raşidi?ne verdiği ilham ve va'dine vefasının bir tecellisidir

47) Kur'an Tarihi, s. 136.

1) İbn Ebi Davud, s.22; Suyuti, l59

Yeni Ümit Dergisi (2. Cilt, Temmuz, Ağustos, Eylül 1990)

47) Zerkani, 1, 275-276.

36) Hulasatü'l-Beyan, s. 15.

o yüzden sizin fikrinizi öğrenebilir miyiz?

Farklı hüküm, tezad ve tenakuz ortaya çıkaracak şeyler değildir Kur'an' tezad ve tenakuzdan münezzehtir (3).

Bu kırgınlığını da böylece dile getirmiştir. Fakat Medine'de kurulan bu komisyonun teşekkül ve çalışmasında ve istinsah ettikleri mushaflarda icma hasıl olmuştur. Tevatüren gelen rivayetleri o mushaflara almışlardır. Bir İbn Mes'ud'un muhalefeti, icma ve tevatürü bozmaz (29).

Hz. Osman, yaptığı te'lif, tanzim ve teksiri bütün ashabın görüşünü alarak onların ittifakıyla yapmıştır (21).

13) Bakıllani, s. 371.

Birliği sağlamak için her güzel tedbiri almıştır. Onun Kur'an'a bu hizmeti herkese nasib olmayan meziyetlerindendir (22).

HZ. OSMAN, İBN MES'UD'U İSTİNSAH HEYETİNE NİÇİN ALMADI?

Bunun öyle olmadığını, ümmetin, Hz. Osman'ın yakma tedbirini de dindarane bir görev bilerek benimsemeleri ve bu yüzden Osman mushaflarının kısa zamanda bütün İslam beldelerinde tutulup yayılması ve birliği sağlaması gösterir. Ebu İshak, Musab bin Sa'd'ın şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Hz. Osman mushafları yaktırdığı zaman çok insanlara uğradım. Onlar bunu beğendiler. Onlardan hiç kimse bunu yadırgamadı (28).

Kıyamete kadar gelecek insanlara bir imtihan vesikası olarak kalması gerektiği i-çin, diğer kitaplar gibi bırakılmamış, bizzat Hz. Peygamber tarafından onun korunması için bir seri tedbirler alınmıştır: Hz. Peygamber'e bir ayet veya sure nazil olunca, hemen vahiy katiplerinden gerekli kimseleri çağırır, onlar da ellerinde yazı malzemeleriyle gelirler ve onlara, inen ayetlerin hangi surenin neresine yazılacağını söyleyerek bizzat yazdırırdı

39) Subhi es-Salih, s. 82. 40) Zerkani, I, 261.

Bu rivayetler doğru ise, öyle anlaşılıyor ki Abdullah bin Mes'ud , Kur'an istinsah komisyonuna alınmadığından kırgındır (28).

11) Bakıllani, s. 371.

(1). Hz. Peygamber , katibe yazdığını okumasını söyler, bir eksiklik çıkarsa onu düzelttirirdi. Böylece kayd ve zabt altına alınan yeni vahyi Hz. Muhammed , erkeklerin önünde okuduktan sonra, kadın dinleyiciler karşısında da tekrar okurdu

Hz. Osman kendisine Kur'an kıraati için baş vuranları Zeyd bin Sabit'e gönderir, "Onun kıraati benim kıraatimdir. O bu işe kendisini vermiştir. Benim kıraatimle onun kıraati arasında hiç fark yoktur" derdi. Hz. Ali'ye müracat eden kimseye de Hz. Ali "Sen Zeyd?den ayrılma'' demiştir (12).

(2). Ashab inen ayetleri büyük bir dini vecd içerisinde dinler, şevk ile ezberler, onu namazlarında okurlardı. Zaten Kur'an okumanın bizzat kendisi çok feyizli bir ibadettir

Şu halde Hz. Osman'ın gerekli şartları haiz olmayan bozuk kıraatli suhuf ve mushafları yakma kararı şüphesiz hikmetli bir davranış olmuştur. Çünkü onların kalması, bilhassa insanların Rasulullah zamanından uzaklaşmasıyla ihtilaf sebeplerinin artmasına sebep olurdu. Hz. Osman'ın yaptığı sahabe 'ün gönülden kabul ve tasvibine mazhar oldu (39).

Yoksa Kur'an bilgisi, yazısının güzelliği ve hıfzının kuvveti bakımından Zeyd bin Sabit temayüz etmiştir.

10) Mukaddemetan, s.49-50.

34) M. A. Draz, s. 35, 48; T. Nöldeke, s.110-111.

1) Buhari, Fezailü'l-Kur'an, 5.

kardeş bu konuyu niçin açtığınızı sorabilirmiyim, yanlış anlamazsan...

4) İntroduction au Coran, s.37; Subhi es-Salih, s. 83.

Nitekim İbnu'n-Nedim, İbn Mes'ud mushafından bir nüsha gördüğünü ve onda Fatiha'nın yer aldığını bildirir (46).

O zaman dinleyen topluluk ravi Suveyd'e "Hz. Ali'nin ağzından bunu işittiğine kendinden başka ilah olmayan Allah'a yemin eder misin?" dediler.

Hz. Osman örnek mushafları büyük İslam merkezlerine gönderirken, az önce bahsettiğimiz kıraat ihtilafını ortadan kaldırmak maksadıyla, şehirler halkına "Ben şöyle bir iş yaptım yanımda bulunan yok ettim . Siz de yanınızda bulunanları siliniz (20) talimatını yazmıştır.

Yoksa bu birliği sağlamak için, müsteşriklerin iddia ettikleri gibi zor kullanılmamıştır. Hz. Osman 'ın memurlarının, her e-vi, çöldeki her çadırı, her köyü ve her şehri tarayıp da onlardaki mushafları yakmaları mümkün değildir(42).

(18) Hz. Ebu Bekir'in Kur'an-ı Kerim'i böyle iki kapak arasında toplaması da ashabın icmaı ile olmuştur.

24) İbn Ebi Davud, s.17; Mukaddemetan, s. 20.

İbn Mes'ud'un, özel mushafında Fatiha ve Muavvizeteyn surelerinin yer almadığı, Ubey b. Ka'b'ın özel mushafında da Kunut dualarının bulunduğu haberlerine (44) gelince, bu rivayetlerin aslı olmayabilir. Nevevi, 'Şerhu'l-Mühezzeb'de bu rivayetlerin batıl olduğunu söylemiştir, İbn Hazm'da "Bu İbn Mes'ud'a iftiradır" (45) demiştir.

HZ. OSMAN NİÇİN ZEYD BİN SABİTİ KOMİSYON BAŞKANI SEÇTİ?

32) İbn Ebi Davud, s. 22; Bakıllani, s. 359.

Rafizilerin bu konuda Hz. Osman'ı ithamlarına gelince, bunların tutarsızlığını Hz. Ali'den naklettiğim ve edeceğim tarihi beyanlar ortaya koymaya kafidir (31). Suveyd bin Ğafele Hz. Ali'nin şöyle dediğini rivayet eder:

(7). Bu son mukabeleye arza-i ahire denir ki vahiy katibi Zeyd bin Sabit de bu arzada hazır bulunmuştu.

Hz. Ömer'in vefatından sonra kızı Hz. Hafsa'ya emanet edildi. Çünkü Hz. Ömer vefat etmeden önce yeni halife daha belli olmamıştır

18) İntroduction au Coran, s. 55

Suveyd bin Gafele'nin Hz. Ali'den rivayeti şöyledir. "Osman hakkında hayırdan başkasını söylemeyin! Vallahi o mushaflara yaptıklannı ancak bizden bir cemaatin önünde yaptı (23).

33) Bakıllani, s. 363; Mukaddemetan, s. 95.

30) Buharı, Fezailu'l-Kur'an, 8; İ. Cerrahoğlu, Tefsir Usulü, 74.

23) Mukaddemetan, s.19 - 274; Bakıllani, s. 401; Suyuti, 1, 59; İbn Hacer, X, 395; Subhi es-Salih, Mebahis, s. 86.

Kısaca söyleyecek olursak, Hz. Osman mushafları İslam beldelerinde büyük bir kabul görmüş, tevatüren sübut bulduğu için üzerinde icma hasıl olmuş ve kısa zamanda her tarafa yayılmış ve yerleşmiştir (5).

20) İbn Hacer, IX, 16.

Mes'elenin özü, bazı müsteşriklerin veya onlara tabi olan kötü niyetli kimselerin vermeye çalıştıkları, Kur'an'ın varlığını ortadan kaldırma mes'elesi değildir. Tam tersine Kur'an'ın korunması için alınmış bir tedbirdir.

Diğer semavi kitapların vahyedildiği gibi (Nisa, 163-164), Kur'an-ı Kerim de peygamberimiz Muhammed a vahiy suretiyle indirilip öğretilmiştir (Nahl, 43-44).

HZ. OSMAN'IN İSTİNSAHI VE MUSHAFLARI NASIL KARŞILANDI?

12) Mukaddemetan, s. 25.

41) M. A. Draz, s. 49.

(16). Adeta yazılı fişler halinde bekliyordu.

10) Yüce Kur'an'ın Çağdaş Tefsiri, I, 43; 30 - 40.

Gömüldüğüne dair de bir rivayet vardır (17).

Sonra bunda, bizce, bir de psikolojik bir sebeb seziliyor: İbn Mes'ud ?ın mushafını vermekten imtina etmesi normal karşılanabilir. Çünkü bir kimse Hz. Peygamber 'den yazdığı, yıllarca okuduğu ve üzerinde yılların hatıraları bulunan mushafının elinden alınmak istenmesine geçici bir tehevvürle karşı durmuş olabilir (41).

5) Bakıllani, s.360, 406-407; Suyuti, I, 60; Zerkani, 1,261; T. Nöldeke, s. 138; Muhammad İzzet Derveze, el-Kur'an ve'l-Mulhidün, s. 325-326, Dimeşk, 1392/1973; Osman Keskioğlu, s. 100.

- madem açtınız. siz ne düşünüyorsunuz bu konuda...

Rasulullah zamanında bizzat kendisi tarafından büyük bir itina ile kayd ve hıfz edilen ve ettirilen Kur'an-ı Kerim, onun sağlığında iki kapak arasında toplanıp bir kitap haline getirilmemişti. Çünkü o hayatta olduğu müddetçe vahiy devam ediyordu. Hz. Peygamber son vahiyden sadece 9 gün sonra ahirete irtihal etmiştir

"Ey insanlar! Osman hakkında aşırı gitmeyiniz. Mushaflar hakkında ve mushafları yakma hususunda onun için hayırdan başka bir şey söylemeyiniz. Vallahi o, mushaflar hakkında yaptığını bizden ileri gelen bir topluluğun hepsinin önünde yapmıştır" (32).

34) Zerkani, I, 262; T Nöldeke, s. 63, 110.

25) Bakıllani, s. 401; O. Keskioğlu, s. 99, 110.

5) Zerkani, I, 180; El-Kamusu'l-Muhit, 111,127, Kahire, ts.

Bununla belki Kufelilere, sakladığınız mushaflarla mahşere gelmeniz sizin için sevab olacaktır, demek istemiştir. Her ne ise, mushafını Hz. Osman'ın memurlarına vermediği ve Kufelilerin de vermemelerini istediği anlaşılıyor (25).

Ancak İbn Mes'ud'un Hz. Osman mushafına karşı Kufe'deki bu tutumunu büyük sahabeler hoş karşılamamışlardır. Aynı kaynaklar şunları da rivayet etmektedirler: İbn Şihab ez-Zühri "Bana Peygamber 'in ashabından efadil-i ricalin, İbn Mes'ud'un bu sözünü beğenmedikleri haberi geldi" demiştir (26).

(15). Hz. Peygamber, nazil olan ayetleri okuyor, onlarla va'z ediyor, onların feraiz ve ahkamını öğretiyordu. Ashab da onları ezberliyor, yazıyor ve öğreniyorlardı. Bu durum şimdilik Kur'an'ı bir kitap halinde toplamaktan onları müstağni kılıyordu

17) Bunlar için bkz. Buhari, Fezailu'l-Kur'an, 3-4; Ebu Cafer Muhammed bin Cerir el-Taberi, Camiu'l-Beyan an Te'vili'l-Kur'an, I, 20, Mısır, 1373/ 1954; İbn Ebu Davud, aynı eser, s. 6 - 9; Mukaddemetan, s, 43 - 45; Bedruddin Muhammed bin Abdillah ez Zerkeşi, I, 233 - 238, Kahire, 1391/1972; Kadı Ebu Bekir el-Bakıllani, Kitab Nüketi'l-İntişar, li Naki'l-Kur'an, s. 356-357, İskenderiye, 1971; Süyuti, el-İtkan, /, 57,-59.

8) Mukaddemetan fi Ulumi'l-Kur'an, s.23, 39 - 40; Nşr. Arthur Jeffery, Kahire, 19 72.

Bu ihtilafa bir diğer sebep de o zamanki Arap yazısının noktasız ve harekesiz oluşu ve bugünkü gelişmiş yerleşmiş imla kaidelerine sahib olmayışıdır (11).

7) Cami'ul-Beyan, 1, 20-22, 26.