Tarihi Bir Başarıyı Başarısızlaştırma Öyküsü

Türkiye işgalden kurtulmuş, Anadolu yeniden küllerinden doğmuştur artık. Fakat Türk insanının elinde ay yıldızlı bayrağı ve özgürlüğünden başka hiçbir şey yoktur. Cumhuriyetin ilk iş adamları parasız ve ama tam bağımsız bir ülke için kendilerini ortaya koymuşlardır. Bu kahramanların başında gelen Mehmet Nuri, Samsun-Sivas arası demiryolu işini yarıda bırakan Fransız şirketinin yerini alır ve Türkiye tarihindeki ilk yerli müteahhidiyle tanışır. 7 kilometrelik bir iştir ama işi yapacak olanların ne tecrübesi vardır ne de yeterli malzemeleri. Mehmet Nuri ve işçileri balyozlarla, küreklerle çok kısa zamanda aldıkları işi bitirirler. Arkasından da işin geri kalan kısmını alırlar. Mehmet Nuri Beyin tapuda memur olan kardeşi Abdurrahman Naci?de istifa ederek abisinin yanında yer alır. Samsundan, Erzurum?a, Sivastan, Diyarbakır?a kadar bin kilometrelik ray döşerler hem de bir yıl gibi kısa bir zamanda hem de sarp dağları aşarak, geçilmez denilen dağları balyozlarla açarak bu yolları tamamlarlar. Bu başarı ona Mustafa Kemal Atatürk tarafından Demirağ soyadının verilmesiyle taçlandırılır.

Onuncu yıl marşındaki?demir ağlarla ördük anayurdu dört baştan? mısrası pek azımıza idealist bir işadamını hatırlatır ya da pek azımızın içi acır gökyüzünde bir uçak gördüğünde. Aslında iki duyguyu yaşatan da aynı isimdir; Nuri Demirağ

O yıllarda devlet bütçesi sadece 200 milyon liradır. Devlet sık sık ihtiyaç duydukça zenginlerden yardım almaktadır. Devlet yetkilileri bu kez de uçak satın alabilmek için Nuri Demirağ?ın kapısını çalar ve hiç beklemedikleri bir cevapla karşılaşır, aldıkları cevap herkesi heyecanlandırır, uçak satın almak için kendilerinden yardım isteyen devlet yetkililerine Nuri Bey?in cevabı aynen şöyledir; ?Siz ne diyorsunuz, benden bu millet için bir şey istiyorsanız en mükemmelini istemelisiniz. Madem ki bir millet, tayyaresiz yaşayamaz, öyle ise bu yaşama vasıtasını başkalarının lütfündan bekleyemeyiz. Ben bu uçakların fabrikasını yapmaya talibim.?

Büyük adammış şu Nuri Demirağ

Türkiye sanayisinin kurucularından, Türkiye?nin ilk zenginlerinden, Türkiye?nin ilk müteahhitlerinden, Türkiye?nin ilk yerli uçağını yapacak kadar cesur ve vatanperver işadamlarımızdan. Sıfırdan oluşturduğu sermayesi ile memleketini kalkındırma aşkıyla büyüyen ve büyüdükçe de önüne türlü engeller çıkartılan bir Anadolu iş adamının okurken sizleri hayret ve dehşetlere düşürecek olan hikayesi.

Nuri Bey, Türkiye?nin ilk uçak fabrikasını memleketi Sivas Divriğ?e kurmak ister. Memleketi ile ilgili hayali sadece bir uçak fabrikası kurmak değil, Divriğ?i 100 bin kişinin çalıştığı bir sanayi şehrine dönüştürmektir. İlk iş olarak İstanbul Beşiktaş?ta Barbaros hayrettin Paşa iskelesinin yanında bugünkü deniz müzesinin solunda ilk uçak üretim atölyesinin kurar. Daha sonra Yeşilköy Elmaspaşa çiftliğini satın alır ve buraya uçak hangarları, tamirhane ve yüzlerce pilotun yetişeceği Türkiye?nin ilk gök okulunu kurar. Bu alan Avrupa?nın en büyük havaalanı olan Amsterdam havalimanıyla aynı büyüklüktedir. Toplu iğne üretecek güçte olmayan bir ülkede ilk uçaklar üretilmeye başlanır. Nuri Demirağ ve arkadaşları 1936 yılında tel motorlu olan ND 36?yı, 1928 yılında ise Nu. D 38 isimli 6 kişilik çift motorlu yolcu uçağını üretir. Bu büyük başarının ardında Nuri Bey?in yakın arkadaşı ve Türkiye?nin ilk uçak mühendislerinden Selahattin Alan?da vardır. 1938 yılında yapmayı başardıkları ilk yolcu uçağı 1944 yılında Dünya Havacılık Örgütü tarafından A sınıfı yolcu uçağı olarak belgelendirilir. Türk uçakları, Türk gök kubbelerinde süzülmektedir artık. Demirağ ve arkadaşları bununla da kalmaz 1939 yılında ilk yerli paraşütleri de imal etmeyi başarırlar. Nuri Demirağ ilk deneme uçuşlarına çocuklarıyla binecek kadar uçaklarına güvenmektedir. Türk Hava Kurumu, Nuri Demirağ?dan uçak siparişinde bulunur. Uçaklar kısa zamanda üretilir, test uçuşları yapılır. Her şey yolundadır, THK bu kez de uçakların Eskişehir?de test uçuşunda görmek ister. Daha önce Sivas?a uçan ND 36 bu kez de İstanbul?dan Eskişehir?e uçacaktır. Uçağı, Nuri Bey?in yakın arkadaşı ve ilk uçak mühendislerinden Selahattin Bey uçurmak ister. Nuri Bey, bu teklife Selahattin Bey?in fazla uçuş tecrübesi olmadığı için sıcak bakmaz, fakat Selahhtin Bey ısrarcı olunca kırmaz ve kabul eder. O yıllarda hava pistlerinden hayvanları korumak için açılan hendekler vardır Anadolu?da. Selahattin Bey Eskişehir?e kadar sorunsuz olarak uçar. Fakat uçuş tecrübesi az olan Selahattin Bey bu hendekleri fark etmez ve uçağı erken indirir. Bu hatası pahalıya mal olur. Hendeğe düşen uçaktan sağ kurtulamaz. O gün uçakta ölen sadece Selahahtin Bey değildir. Uçak fabrikasını istemeyen bazı çevrelerin ellerine büyük bir koz geçmiştir. Önce uçak siparişlerini iptal ettirirler, ardından Nuri Demirağa ait olan uçak fabrikası dağıtılarak, kamulaştırılır. Artık Nuri Bey için karanlık günler başlamıştır. Sadece Türkiye?den değil, İspanya, İran ve Irak?tan gelen uçak siparişleri de bir şekilde iptal ettirilir. Nuri Demirağ cumhurbaşkanı İsmet İnönü?ye defalarca mektup yazsa da bir karşılık alamaz. İki ayrı bilirkişinin uçaklar sorunsuz raporuna rağmen, Nuri Demirağ açtığı davaları bir bir kaybeder ve gizli bir el tarafından sanayinin, üretiminin dışına itilir. Yaşadıkları baba bildiği devlete karşı düşüncelerini değiştirmez. Haklılığını anlatabilmek için daha önce olduğu gibi yine bir ilki gerçekleştirir ve Türkiye?nin ilk muhalefet partisini kurar. Bu parti CHP?den ayrılan Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan?ın Demokrat Partisi?nden daha önce kurulur. Partinin adı Nuri Bey sürekli heyecanlandıran Milli Kalınma?dır. Partiyi Cevat Rıfat Atilhan ve Hüseyin Avni Ulaş ile birlikte kurar. Uçak fabrikasını kapattıran gizli eller bu seferde politikada Nuri Beyi linç etmeye kalkışırlar. Sırasıyla kurdukları Tez Kalkınma ve Kalkınma Gazeteleri kapatılır. Üretimden el çektirildikten sonra Nuri Bey?in bu kez de sesi kısılmak istenmektedir. Çeşitli engellemeler yüzünden partisini kapatır ve Demokrat Partiden Sivas Milletvekili seçilerek meclise girer. Ve Türkiye?nin sanayi gelişimini hızlandıran projelere imza atar.

Yaşamı, Türkiye?nin ekonomik anlamda karanlık sayılabilecek 35 yılının özeti olan Nuri Demirağ 1957 yılında hayata veda eder.

Anadolu?ya sevdalı, milletine aşık, idealist bir adamın hikayesi 1886 yılında Sivas?ın Divriğ?i ilçesinde gözlerini dünyaya açmasıyla başlar. Babasını çok erken yaşlarda kaybeder Mehmet Nuri ve bir ömür boyu hep bir tarafı eksik kalır. Kardeşi Abdurrahman Naci ile birlikte annesi tarafından yetiştirilir. Kendi oğlunu riske atacak kadar çok sevdiği devletini babası olarak görür. Rüştiye eğitiminden sonra maliyeye müfettiş olarak atanır. O yıllar sadece Mehmet Nuri için değil Türkiye için zor yıllardır. Sadece Osmanlı?ya değil birçok medeniyete başkentlik yapmış olan İstanbul işgal altında ezilmektedir. Batarken bile muhteşem olarak adlandırılan Osmanlı, yorgundur, bitkindir. Tam da bu yıllarda Mehmet Nuri çiçeği burnunda mühürdarzade olarak çalıştığı maliyeden o zamanki adı Tatallı bugün Kurtuluş olarak bilinen bölgedeki maliyeyi teftiş için yola çıkar. Maliye binasına yaklaştığı sırada işgalci güçlerden cesaret alan beş on kadar Rum?un ani saldırısına uğrar. Mehmet Nuri yerde çiğnene fesini gördüğünde ezilenin fesinden çok ülkesi olduğunu anlar ve memuriyetten istifa eder. Memuriyet hayatına son veren Mehmet Nuri?nin birikiminde sadece 56 tane sarı lirası vardır. İlk iş olarak sarı liralarının tamamını 252 liraya dönüştürür. Realist değildir Mehmet Nuri sadece idealistir. Realist olsaydı belki onu ticari bir kahraman olarak tanıyamayacaktık. Cebindeki yok denecek kadar sermayesi ile sigara kağıdı işine girer. Girdiği iş sadece kağıt işi değildir, İstanbul?da ticari hayatı ellerinde bulunduran Rum ve Musevi işadamlarıyla mücadele etmek zorunda kalacaktır Mehmet Nuri Bey. İmkansız görünen bir rekabetin içinden mucizevi bir şekilde çıkar. Memleket sevgisi, yerli kalkınma inancı ona ilk başarısını yaşatır. Adını Türk Zaferi koyduğu sigara kağıdı işiyle 3 yıl içerisinde 84 bin lira kazanır. Bu parayı kendi parası olarak görmez asla, kazandığı her lira, her kuruş Anadolu?nundur ve yine Anadolu?ya yatırım için harcanmalıdır.

güncel

Demiryolunun inşa edilmesini önemli kılan yokluk ve kısa zaman içerisinde tamamlanması değil, Rusların Ulukışladan sonra ray döşenmesini istememesine karşı kazanılan psikolojik zaferdir. Osmanlı?nın büyük hayali böylece gerçekleşir ve Türk rayları Ulukışla?yı aşar. Nuri Demirağ, artık Türkiye?nin ilk zenginleri arasındadır. 252 lirayla çıktığı yolda artık bir servet sahibidir. Parasının miktarı değişse de fikirleri değişmez Demirağın, kazandığı her para memleketin parasıdır ve yatrıma dönüşmelidir. Demiryolundan sonra onlarca fabrika ve tesis inşa eder. Karabük Demir Çelik, İzmit Selülöz, Sivas Çimento, Bursa Merinos gibi onlarca fabrika kurar. Sıradaki hedefi ise duyan herkesi heyecanlandıran bir projedir. Nuri Demirağ?ın artık uykuları tek bir hayalle bölünmeye başlar, İstanbul?da boğaza yapacağı köprü artık her şeyi olmuştur. Sadece Türkiye?nin değil dünyanın boğazını ancak onun kadar güzel bir köprü süsleyebilir. Hemen girişimlere başlar, yurt dışında mühendisler çağırır, raporlar hazırlatır, projeler çizdirir. San Francisco?daki The Golden Gate Köprüsü?nü inşa eden firmayla anlaşır. Köprü yapımı için her şey hazırdır sadece geriye resmi işlemler ve izinler kalmıştır. 1934 yılında Nuri Bey projeyi Atatürk?e sunar ve büyük ilgiyle karşılanır. Yalnız İsmet İnönü?nün başında olduğu hükümetten aynı ilgiyi göremez. Ve Türkiye?nin en büyük projelerinden biri çöpe gider. Bu bürokratik engeller Nuri Bey için ilk olsa da son olmayacaktır.