Allah'ın elçileri, evvela, Cenab-ı Hakk'a gönülden inanıp O'nun emirlerine itaat edenlerin nail olacağı dünyevi ve uhrevi mükafatları bildirmişlerdir.

'Öyle üslup hataları vardır ki insanları Allah'ın dininden ve Resul-i Ekrem'in şefkat ikliminden uzaklaştırır.'

Ne var ki, insanlar fıtrat itibarıyla farklı farklıdırlar; bazıları imrendiricilikle harekete geçmeye daha meyyal olurlar; kimileri de içlerindeki akıbet endişesinden dolayı sakındırma metoduyla hayırlı işlere daha bir sarılırlar. Dolayısıyla, mürşid ve mübelliğ, muhatabının karakterini ve mizacını gözetmeli; kime, nerede, ne ölçüde müjdeleyici ve ne nisbette uyarıcı olması gerektiğini çok iyi belirlemelidir. Şüphesiz niyetin sağlamlığı, ihlas, samimiyet ve adanmışlık ruhu gibi dinamikler pek önemli birer meseledir; fakat tebliğ ve irşadda üslubun da bambaşka bir yeri ve ehemmiyeti vardır. Şayet dava-yı nübüvvetin varisleri bu espriyi kavrayamazlarsa, irşad mesleğinde olmadık falsolar yapmaktan kurtulamayacaklardır.

Aslında, Kur'an-ı Kerim'in üslubuna bakılacak olursa, tergib ile terhibin her zaman birbirini takip ettiği görülecektir. Uzun surelerde makta'ların birisinde imrendirme ve teşvik ihtiva eden bir mevzudan bahsediliyorsa, genellikle öbüründe uyarma, tedbir aldırma ve kötü akıbetten alıkoyma manalarını da barındıran bir konu anlatılmaktadır. Hatta peşi peşine gelen kısa sureler arasında da aynı münasebet söz konusudur; önceki surede özendirme varsa, sonrakinde sakındırma bulunmaktadır.

İmanın bu dünyada saadete vesile olduğunu belirttikleri gibi, mü'minlerin ötede de cennet nimetlerine kavuşacaklarını müjdelemişlerdir. İnsanları Allah yoluna çağırırken meseleleri zor göstermemeye, muhataplarını ürkütmemeye ve onların içlerinde nefret duygularının uyanmasına sebebiyet vermemeye azami dikkat göstermiş; herkesi hikmetle, güzel ve makul öğütlerle Allah'ın dinine davet etmişlerdir.

Demek ki, üslup hatası yaparak insanları Allah'ın dininden ve Resul-i Ekrem'in şefkat ikliminden uzaklaştırmak Allah Resulü ile ümmetinin arasına girmektir. Bu itibarla, insan, yanlış bir üsluptan dolayı kulları ile Yüce Yaratıcı'nın, ümmeti ile Allah Resulü'nün arasına girmiş olmaktan çok korkmalıdır.

"Ashabımı Bana Bırakın!.."

Hakikatler üslup hatasına kurban edilmemeli

3 - Özellikle hümanizm düşüncesinin çok öne çıktığı bu dönemde insanlara imkan elverdiğince müjdeleyici ve teşvik edici olarak yaklaşılmalıdır.

Bu açıdan, müjdelemenin yanı sıra sakındırma yolunu da kullanmak irşad ve tebliğ mesleğinin gereğidir. İnsanları hep iyiliklerin peşinde bulunacakları bir koridorda yol almaya, ömür boyu imanın lezzetini duyacakları bir atmosferde yaşamaya ve ufukta da her zaman cennetin tüllendiğine şahid olmaya imrendirmek; keza, sonu felakete çıkan bir dehlizde yürümekten onları alıkoymak, o dehlizin giriş kapıları sayılan günahlara karşı içlerinde tiksinti hasıl etmek ve şayet o boğucu havadan uzak kalmazlarsa ebedi hüsrana uğrayabileceklerini onlara hatırlatmak lazımdır.

1 - İslamiyet kolaylık üzere bina edilmiştir; fıtratları ve karakterleri gözetmeden, onu zorlaştırırsak dinin ruhuna aykırı bir iş yapmış oluruz.

Saniyen; hikmet ile tebliğin bir gereği olarak, zaman zaman eğri yolun encamından bahisler açmış ve insanları kötülüklerden sakındırmışlardır. Bir çobanın, gerektiğinde koyunlarına taş atıp onları tehlike mahallinden uzaklaştırdığı gibi; peygamberler de, değişik ikaz vesileleriyle ümmetlerini gafletten kurtarmaya ve tehlikelerden korumaya çalışmışlardır. Bu itibarla da, onlar zorlayıcı, gözdağı verici ve korkutucu değil, sadece azabı haber verici ve sakındırıcıdırlar.

Rehber-i Ekmel Efendimiz'in sözleri ekseriyetle objektiftir; umum halk nazara alınarak dile getirilmiş ifadelerdir. Fakat muhataplarının özel hallerine göre, Söz Sultanı'nın farklı farklı beyanlarıyla ve üsluplarıyla da karşılaşmak mümkündür. Resul-i Ekrem bazı kimselere hitap ederken hem farklı argümanlar kullanmış; hem de karşısındaki insanın ruh haletine göre, bazen tergibi bazen de terhibi öne çıkarmıştır. Kimi zaman beşir olmanın gereğini ortaya koymuş; kimi zaman da tam bir nezir üslubuyla ikazlarını ard arda sıralamıştır.

ÖZET:

2 - Öyle üslup hataları vardır ki insanları Allah'ın dininden ve Resul-i Ekrem'in şefkat ikliminden uzaklaştırır, Allah Resulü ile ümmetinin arasında engel teşkil eder.

Hadis kitaplarında nakledilen şu hadise üslup meselesine ışık tutucu mahiyettedir: Bir gün, yeni Müslüman olmuş birisi, Efendimiz'in huzuruna girerek O'ndan yardım talep etmişti. Hiç kimseyi eli boş döndürmeyen Allah Resulü, o adama da bazı şeyler vermişti; fakat adam hoşnutsuzluk izhar edip edep sınırlarını da zorlayarak daha fazlasını istemişti. Bunun üzerine, Ashab-ı Kiram'dan bazıları, saygısızlığını cezalandırmak maksadıyla o şahsın üzerine yürümüşlerdi. Peygamber Efendimiz onlara mani olmuş ve başka şeyler de verip o adamı memnun etmişti. Sonra da sahabilere dönüp şöyle buyurmuştu: Benimle bu köylünün hali kaçan bir deve ile sahibinin durumu gibidir. İnsanlar devenin peşinde koşar, hep beraber onu yakalamaya çalışırlar ama deve kalabalıktan daha çok ürker ve var gücüyle kaçar. Sonunda hayvanın sahibi, "Devemi benimle baş başa bırakın." diye seslenir; eline bir tomar ot alarak ona ön tarafından yavaş yavaş yaklaşır ve sonuçta devesini sakinleştirerek boynuna yuları vuruverir. Eğer siz de o adamı bana bırakmasaydınız onu iyice uzaklaştırmış ve ateşe atmış olurdunuz. Benimle ümmetimin arasına girmeyin, ashabımı bana bırakın!"