- Elbette namaz efdaldir.

- Eğer kıyas ederek söyleseydim, meni çıkınca değil, idrar çıkınca gusletmeyi söylerdim. Hadis-i şerife aykırı şey söylemekten Allahü tealaya sığınırım. Ben Peygamber aleyhisselamın sözlerine kıymet veriyorum, onları açıklıyorum, başka bir şey yapmıyorum.

- Kadın, daha zayıf yaratılışlıdır.

Kıyas; Bir şeyi başka şeye benzetmek demektir. Fıkıhta, nasstan anlaşılmayan bir şeyin hükmünü, bu şeye benzeyen başka şeyin hükmünden anlamak demektir. Haşr suresinin, manasındaki 2. ayet-i kerimesi, demektir. İtibar, benzetmek demektir.

İyide bu anlattığınız hikayenin kaynağı nedir acaba.

Taceddin-i Sübki hazretleri buyuruyor ki:

- Namaz mı efdaldir, oruç mu?

- Erkeğin yarısı kadardır.

Bu konuşma üzerine Muhammed bin Hasan hazretleri, imam-ı a'zam Ebu Hanife'nin kendisine yanlış tanıtıldığını anlayarak kalkıp onun alnından öptü. Bu olayda gösteriyor ki, alimi ancak alim anlar.

İmam-ı Rabbani hazretleri, buyuruyor. (c.1, m.186)

Nahl suresinin, mealindeki 44. ayet-i kerimesi ile Nisa suresinin, mealindeki 59. ayet-i kerimesi ictihad etmeyi bildiriyor. Allahü teala, müctehidin hükmünü kabul ediyor. Bir müctehide, kesin olarak hata etti diyen, hüküm olarak onu kabul eden Allah?a hata isnat etmiş gibi olur. İmam-ı a?zam hazretlerinin her sözü, her işi, Kur?an-ı kerim ve hadis-i şerifler ile idi. Bir kimse, dört mezhep imamının sözlerini, kıskanmadan ve inat etmeden, insaf ile incelerse, her birinin, gökteki yıldızlar gibi olduklarını görür.

İmam-ı a?zam hazretleri, hiçbir yerde bulamadığı bir bilgi için, kendi kıyas ettikten sonra, bir sahabinin sözünü işitirse, kendi re?yini bırakıp, o söze uygun cevap verirdi. Ebu Muti? hazretleri diyor ki: Bir Cuma sabahı Ebu Hanife ile birlikte Kufe Camiinde idim. Süfyan-ı Sevri ve Mukatil ve Hammad bin Müslim ve daha başkaları içeri girip, Ebu Hanife?ye, dediler. İmam-ı a?zam, onlarla yaptığı münazarada, Kur?an-ı kerimden, sonra hadis-i şeriflerden, daha sonra Eshab-ı kiramın ittifakla bildirdiklerinden cevap verdiğini anlattı. Hepsi kalkıp, ?Sen alimlerin seyyidisin, bizi affet, bilmeden seni üzdük? dediler. O da, ?Allahü teala, bizi ve sizi affeylesin? dedi.

Mollar ne kadar çırpınırsa çırpınsın İCTİHAD KAPISI AÇIKTIR ve yeni yeni ictihadlar yapılmalıdır.

Diğer iki mezhepler için de aynı şeyler söz konusudur. Kendi içtihadı ve reyiyle fetva veren ve kıyasın temelini atan İkinci Halife Ömer b. Hattab'ın bile "Din hakkındaki görüşlere kötümser olun; bizim görüşler zanna ve tekellüfe dayanır" dediğini, İbn-i Hazm El-Muhella kitabında nakleder. Ebu Davud Secistani de kendi Sünenin'de Ömer'in, "Hak olan Peygamber'in sözüdür, bizim görüş ve sözlerimiz böyle değildir; bizim sözlerimizi bırakın" manasını ifade eden bir sözünü nakleder. (Oysa Ömer'in bizzat kendisi kıyas yoluyla hüküm çıkarmanın temelini atan şahıslardan sayılır. Ömer'in kendi valisi olan Ebu Musa Eş'ari'ye şöyle yazdığı nakledilmiştir: "Kur'an ve sünnette olamayan ve senin hatırına bir şey gelmeyen konularda çabuk fetva verme; çok düşün ve benzeri konuları bil ve onları birbiriyle karşılaştır ve hakka daha benzer olanına kıyas et"

bu lafa yuh demek istiyorum arkadaşlar.

Ehl-i Beyt İmamlarının Ebu Hanife'nin içtihadının batıl temele dayandığını açıkça ifade ettikleri sabittir. Ebu Nuaym, meşhur Hilyet-ül Evliya kitabında (C.3, S.196) Amr b. Cemi'den şöyle nakleder: "Ben ve İbn-i Ebi Leyla ve Ebu Hanife, İmam Cafer Sadık'ın huzuruna gittik İmam, İbn-i Ebi Leyla'dan "Bu şahıs kimdir? diye sordu. İbn-i Ebi Leyla din hususunda bilinçli bir şahıstır diye cevap verdi. İmam: "Şayet o dini kendi görüşüyle kıyas ediyor? dedi. O "Evet" dedi. Sonra İmam kıyasın batıl olduğunu ispatlamak için ondan bazı sorular sordu. Ebu Hanife İmam'ın sorularını cevaplayamadı. İmam, o soruların cevabını verdikten sonra şöyle buyurdu: "Ey Nu'man babam, büyükbabamdan nakletmiştir ki, Peygamber şöyle buyurdu: "Din işlerinde ilk kıyas yoluna giden İblis'tir . Allah-u Teala ona: "Adem'e secde et", dedi. O ise "Ben ondan daha üstünüm; beni ateşten ve onu topraktan yaratmışsın" dedi. Her kim dinde kendi görüşüyle kıyas ederse Allah Teala onu kıyamet günü İblis'le birlikte kılar. Çünkü o, kıyasta ona uymuştur."

İlmi bir münazarası şöyledir:

- Efendim, erkek mi zayıftır, kadın mı?

Evliyanın büyüğü, tasavvuf deryasının dalgıcı Muhammed Bahaeddin-i Buhari hazretlerinin yetiştirdiği evliyanın büyüklerinden olan hace Muhammed Parisa hazretleri buyuruyor ki: İsa aleyhisselam gökten indiği zaman, ictihad edecek, ictihadı imam-ı a?zam Ebu Hanife mezhebine uygun gelecektir. Onun helal dediğine helal, haram dediğine haram diyecektir.

İmam-ı azamın hadislere önem vermeyip kıyas yaptığı asla doğru değildir. İmam-ı a?zam hazretleri, buyururdu. İmam-ı Şafii, imam-ı a?zamın ictihadının inceliğinden, az bir şey anlayabildiği içindir ki, ?Bütün müctehidler, imam-ı a?zam Ebu Hanife?nin çocukları gibidir. Fıkıh alimi olmak isteyen, Ebu Hanife?nin kitaplarını okusun? demiştir.

- Eğer kıyas ederek söyleseydim, hayzlı kadına ramazan orucunu değil, namazını kaza etmesini bildirirdim. Bu da hadis-i şeriflere bağlılığımı göstermez mi?

- Bundan Allahü tealaya sığınırım.

- Elbette idrar necistir.

- Evet hadis-i şerife aykırılık yok.

Sonra Hazret-i İmam dizleri üzerine oturup edeple sordu :

İctihad; Ayet-i kerimelerden ve hadis-i şeriflerden, manaları açıkça anlaşılmayanları, açıkça bildirilen diğer hükümlere kıyas ederek, benzeterek, bunlardan çıkarılan yeni hükümlere ictihad denir. Kıyas, yani ictihad yapabilecek derin alimlere?Müctehid? denir. Bu benzetme işine?İctihad? denir. Bir müctehidin ictihad ederek elde ettiği bilgilerin hepsine, o müctehidin?Mezheb?i denir. İctihad, gücü, kuvveti yettiği kadar, zahmet çekerek, uğraşarak çalışmak demektir. İctihadda yanılmak da günah değildir. Hadis-i şerifte buyuruldu ki:

Hz Ömer'den aktarmış olduğunuz bu cümle yukarda yazmış olduklarınızı çürütür mahiyettedir. Efendimiz zamanında olmayıp da sonradan meydana gelen şeyler hakkında elbetteki Kuran-ı Kerim'de ve Hadis-i Şerifler'de bulunmayan durumlar vardı bundan sonra da olacaktır... örneğin uyuşturucu haplar, internet kullanımı, taşıt kullanımı vs... Şimdi bunlar Kuran-ı Kerim'de ve Hadis-i Şerifler'de birebir bulunmaz.. ee bu durumda ne yapmamız gerekiyor acaba? Bunlar Kuran-ı Kerim'de ve Hadis-i Şerifler'de bildirilmemiştir diyerek kafamıza göre mi kullanacaz bu ve bunun gibi şeyleri? elbetteki Kuran-ı Kerim'e ve Hadis-i Şerifler'e bakıp kıyas edilerek ne yapmamız gerektiği belirlenir. Dediğim gibi yukarda Hz Ömer'den naklettiğiniz söz olayı özetler mahiyettedir..

- Ceddimin hadis-i şeriflerine kıyas ile muhalefet ettiğinizi duydum. Onun için geldim.

Önce kıyas ve ictihadın tarifini yapalım:

"Kur'an ve sünnette olamayan ve senin hatırına bir şey gelmeyen konularda çabuk fetva verme; çok düşün ve benzeri konuları bil ve onları birbiriyle karşılaştır ve hakka daha benzer olanına kıyas et"

- Size bir soru daha sorayım. İdrar mı necistir, meni mi?

İbn-i Hallikan Ka'nebi'den naklediyor ki: "Malik'in ölüm hastalığında iken yanına gittim; selam vererek oturdum. Malik'in ağladığını gördüm. "Neden ağlıyorsun?" dedim. O, "Nasıl ağlamayayım? Ağlamaya benden daha müstahak olan kim olabilir? Allah'a yemin ederim ki kendi görüşüm üzere fetva verdiğim her konuda bana bir kırbaç vurulmasını ve benim o fetvayı vermemiş olmamı isterdim. Keşke kendi reyimle hiç fetvam olmasaydı..." dedi."

Bir kere de buyurdu ki:

Peygamberlerin varisi olan mezhep imamlarına karşı edepli olmalıdır. Din imamlarına dil uzatan, felakete gider. Onların her sözü bir delile dayanır. Onlar gibi olmayanlar, bu delilleri anlayamaz. Müctehidlerin ayrılıkları, Eshab-ı kiram arasındaki ayrılıklar gibidir. Resulullah efendimiz ayrılıkları için Eshab-ı kirama dil uzatmayı yasak etti. Hepsini iyilikle anmayı emretti.

Hanefi mezhebindeki bütün müctehidler de, diğer mezhep reisleri ve mezhepteki müctehidler gibi, zaruret olmadıkça, kıyas yapmamıştır. Nass olan yerde kıyas yapılmaz buyururlardı. İmam-ı a?zamın ictihadına itiraz eden, onun mezhebinin inceliğini anlayamayan veya sapık olandır.

- Evet bunda da hadis-i şeriflere aykırılık yok.

İmam-ı a?zam ve kıyas

- Dinimize göre kadının hissesi ne kadardır?

Bu hadisi Ebu Nuaym başka bir senetle de nakleder; bu ikinci nakilde şöyle der: İmam Cafer Sadık Ebu Hanife'den sordu ki: "Adam öldürmek mi daha büyüktür yoksa zina mı? Ebu Hanife, adam öldürmek, diye cevap verdi. İmam dedi ki Allah Teala adam öldürmede iki şahidi yeterli bilmiştir; ama zinada dört şahit istemiştir. Yine İmam Cafer Sadık sordu ki "Namaz mı daha önemlidir yoksa oruç mu? O namaz diye cevap verdi. Bunun üzerine İmam şöyle dedi: "Öyleyse neden kadın hayız olduğu zamandaki orucunu kaza etmesi gerekir, ama namazını kaza etmesi gerekmez? Yazıklar olsun sana kıyas nasıl doğru olabilir? Allah'tan kork ve dini kendi görüşünle kıyas etme."

- Bakın, eğer kıyas ile söyleseydim, bu hükmün tersini söylerdim. Kadın zayıf olduğu için ona iki, erkeğe bir hisse verilmeli derdim. Sizin söylediğiniz gibi bildirdiğime göre, bu durum, hadis-i şeriflere sıkı sıkıya bağlı olduğumu göstermez mi?

İmam-ı a?zam hazretleri buyurdu ki:

Hazret-i Ali'nin torunu, Muhammed bin Hasan hazretleri, imam-ı azam hazretlerine gelip dedi ki:

nerde anlaşamıyoruz o zaman?

ne güzel demişsin işte İmamlar bu iş için var zaten. İnsanların kıyas yapmalarını engellemek için.

Hazret-i İmam tekrar sordu:

AKILCILIĞIN öncüsü yüce İMAM Ebu Hanifeyi şükran ve rahmetle anıyorum. KIYAS ve İCTİHAD vazgeçilmezimiz olmalıdır. İCTİHAD KAPISINI kimse kapatamaz. Çünkü o kapıyı ALLAH ve RESULÜ açmıştır...