Önce?isar?ı hatırlayalım

İrfan, beşerin yahut nisyanı/unutuşu galip insanın değil; ünsiyeti galip olan, ademiyetinin farkına varabilen insanın harcıdır. ?Dinleyen söyleyenden arif gerek? fehvasınca, beşer kalanların, fıtratından uzaklaşanların, ehl-i irfanın hikmetli sözlerini doğru anlaması mümkün olmuyor bu yüzden.

Lütfi Ya Lütfü Kerim

Nitekim geçtiğimiz ramazan ayında Afrika?ya yardım çağrılarını mübalağalı bulan modern yazarlarımızdan biri, ?Can cümleden azizdir? sözüyle haklılığını ispata çalışırken cehlini ifşa eylediğinin farkında bile değildi. Diğergamlığın, bir başka deyişle başkalarını kendi nefsimize tercih etmenin ifadesi olan bu sözün, hodgamlığı, yani herkesten önce kendimizi düşünmeyi meşrulaştırmak için kullanılması, beşer kimliğiyle yetinenlere mahsus irfan mahrumiyetinin tipik tezahürlerinden biriydi aslında.

Kur?an-ı Kerim?le gelen ve iman kardeşliğinin yeşerttiği ahlaki güzelliklerin şahikalarından olan isar kavramının?Can cümleden azizdir? sözüyle irtibatını kurabilmek için, ?can?ın yine unutulan bir manasını hatırlayalım şimdi de.

Hz. Peygamber s. a. v., hicretin 3. senesinde müslümanlarla daha önce yaptıkları anlaşmaya bağlı kalmadıkları için Medine dışına sürülen yahudi Nadiroğulları kabilesinin mallarını Muhacirlerin tamamıyla, Ensar?dan zaruret içindeki üç kişiye taksim etmişti. Ensar?ın geri kalanlarına, bu ganimetten pay alabilmeleri için Muhacirleri evlerine ve mallarına ortak etme şartı koşmuştu. Ensar, pek çoğu kıt kanaat geçindiği halde, ?Hem mallarımızdan ve evlerimizden Muhacirlere hisse verir hem de ganimet istemeyiz.? dediler. Bir rivayete göre Haşr suresinin 9. ayetinde geçen?Onlar ihtiyaç içinde olsalar bile başkalarını kendilerine tercih ederler.? mealindeki övgü, Ensar?ın bu fedakar tutumu üzerine nazil oldu. Ayette, ? tercih etmek, üstün tutmak? manasını karşılayan fiilden hareketle de bu yüksek ahlaki davranışa?isar? denildi.

Hüzn-ü Keder Def Ola

Kul Bula Sultanını

Can dervişler

Erişe Rahmu-Rahim

Sofiler, belli bir yol üzerinde manevi sefer halinde olan kimselerdir. Madem seferdedirler, birlikte yürüdükleri yol arkadaşlarını hem kendi nefislerinden, hem de o yolun ehli olmayan başkalarından daha aziz bilmek durumundadırlar. Aksi halde?ihvan?dan sayılmaz, yol alamazlar.

Can Bula Cananını

Bayram O Bayram Ola

Sonraki dönemlerde de Sahabe çizgisinde yürüyen kamil müminler, mesela Yermük savaşında son nefesini vermekte olan yaralı mücahitlerin kan kaybından içleri yanarken kendilerine verilen suyu, su diye inleyen diğer kardeşlerine göndermeleri gibi, isar ahlakından nice ibretlik örnekler sergilemişlerdir bize.

Cümle Günah Af Ola

Katıksız bir dostluk ve muhabbetin iktizası olan isar, tasavvuf lisanında?halis dost? ve?muhabbet? manalarına da kullanılır. Dostluk ve muhabbetteki samimiyet ise en ziyade yolculukta belli olur. Eskiler, ?Birisinin hakiki dost olup olmadığını anlamak istiyorsan onunla yolculuk et? derlerdi. Yolculuğun Arapçadaki karşılığı?sefer?dir ve sefer aslında?bir şeyi açığa çıkarmak, görünür hale getirmek? demektir. Arifler, yolculuğa sefer denmesini, insanın gerçek kimliğini ortaya çıkarmasına bağlarlar.

Bermurad Ede Fehim

can bula cananını; bayram o bayram ola!

Semerkand Dergisinden Alınmıştır.

İsar, ?kişinin nefsinden fedakarlık yaparak, hakkından vazgeçerek, kendisinin de ihtiyacı olduğu halde hiçbir karşılık beklemeksizin bir hak, imkan veya imtiyazını mümin kardeşine devredebilme diğergamlığı?dır.

?Can cümleden azizdir? sözü tasavvuf terbiyesinin kazandırdığı bir halin tezahürü. O hali kazandıran talimden geçmeyince, ademiyetimize dair kabulleri yeniden hatırlamayınca, doğru anlaşılamıyor.

Şu halde, ?Can cümleden azizdir? sözü, ?Sofinin, beraber yürüdüğü diğer sofileri kendinden ve yolda olmayan başkalarından daha çok sevmesi, daha aziz bilmesi, daha üstün tutması? manasına bir tembihtir. Bu, diğer müminler için isarda bulunmayalım şeklinde anlaşılmamalıdır. Fakat neticede isar bir mükellefiyet değil; bir fazilet, gönüllü bir fedakarlıktır. Tasavvufta bu fedakarlığın hususen yol arkadaşları için yapılması istenir ki sofi hem nefsine galebe çalmayı öğrensin, hem de hakiki dostluk yahut kardeşliğin hakkını böylece vermiş olsun. Nitekim sofilerin çoğu zaman birbirlerine?kurban? diye hitap etmeleri, sıradan bir diğerkamlıktan öte, isarın zirvesine, can ile isara, yani yoldaşı için canını dahi vermeye hazır olduklarına dair bir ikrardır.

Yoldaşlık hukuku

?Can cümleden azizdir? sözü bir Mevlevi tabiridir ve buradaki?can? ile dervişler kastedilir. Dervişler veya sofiler?ihvan?dır, yani birbirlerinin kardeşleridirler. Kardeşler birbirlerini candan yahut canı gibi sevdikleri için birbirlerine?can? diye de hitap ederler. Öte yandan can, insanın bedenine üflenen ilahi nefhadır ve dervişler birbirlerinin suretini değil, hakikatini gördüklerini, kesrete sevk eden suret yerine vahdet idrakini sağlayan nefha-i ilahiyi esas alarak tefrikaya düşmediklerini, yine can hitabıyla ifade etmiş olurlar. Nihayet dervişlerin can diye anılması, onlardaki tecerrüt gayretine, bedenden sıyrılıp ruhları ile asıllarına varma iştiyakına bir göndermedir.

Dilde Hicap Ref Ola

İsar yahut yoldaşını kendi nefsinden üstün tutmak, bir yanıyla sohbetin de icabıdır. Sohbet, aynı kökten türeyen?sahip, sahabi? kelimelerinden de anlaşılacağı üzere sadece mükalemeden, karşılıklı konuşmaktan ibaret değildir. Dostluk, arkadaşlık, ülfet ve ünsiyet demektir. Sohbeti esas alan tasavvuf mekteplerinde sofilerin birbirlerini candan sevmesi, birbirlerine sahip ve arka çıkıp isarda bulunması istenir. Kaldı ki seferde olan misafir hükmündedir; misafire izzet ve ikram gösterilmelidir.

Böylelerinin, ?Can cümleden azizdir? sözünü, ?kişinin kendi canı veya nefsi, diğer herkesinkinden ve her şeyden daha kıymetli, daha öncelikli? şeklinde anlaması mazur görülebilir. Fakat aynı yanlış anlamaya arada bir atalarımızın manevi değerler uğruna seve seve canlarını verdiklerinden, topraklarımızın şehit kanlarıyla sulandığından dem vuran müslümanların iştirak etmesi epey tuhaf kaçıyor. Halbuki en azından ceddimizin serdengeçti tavrının, kuru bir hamaset malzemesi yapılmıyorsa eğer, bencillik telkini gibi görünen bir sözün onlardan sadır olamayacağını düşündürmesi gerekir. Gerçi böyle düşünmek de kastedilen mananın layıkıyla anlaşılmasına yetmeyebilir. Zira?Can cümleden azizdir? sözü tasavvuf terbiyesinin kazandırdığı bir halin tezahürü. O hali kazandıran talimden geçmeyince, ademiyetimize dair kabulleri yeniden hatırlamayınca, doğru anlaşılamıyor.

Medine?de hurmalıkları olan Ensar?dan müslümanların, hasattan sonra Muhacir kardeşiyle paylaşmak üzere mahsulü ikiye ayırdıklarında, Muhacirlerin hep daha az görünen paya yöneldiklerini anlatır kaynaklar. Fakat bunu fark eden Ensar, sonraki taksimlerde, az olan payı hurma dallarıyla alttan destekleyip çok gibi göstermek suretiyle, kendilerine daha az, Muhacir kardeşlerine daha çok hisse vermenin yolunu bulurlar. Ashab?ın bu tutumu, ?Bütün sofiler bir yol üzerinde sefer halindedir, dolayısıyla hepsi misafirdir. Bunlardan hangisi hangisine isarda bulunacak? diye soranlara cevaptır.

?Önce ben? yerine?önce o? dedirten ve hakiki dostluğun eseri olan bu soylu tavır, sadece Ensar?a mahsus yahut ayetin zikrettiğimiz nüzul sebebi davranıştan ibaret değildir. Muhtelif tefsirlerde Haşr suresinin 9. ayetindeki bu Rabbani iltifatın hem bütün müminleri teşvik sadedinde geldiğinden hem de nüzulüne dair başka isar örneklerinden bahsedilir. Yani Ensar-Muhacir mümin kardeşliğine numune-i imtisal olan Sahabe-i Güzin?in tamamının çok bariz vasıflarından biridir isar.

Ali YURTGEZEN