Hakan Arısüt

Şu anda Ermenistan hemen her yönden Rusya'ya bağımlı durumundadır. Özellikle mevcut yönetim tam anlamıyla Rusya?nın maşası gibi hareket etmektedir, ancak buna rağmen halk batıya açılma özlemi içerindedir. Daha evvel Gürcistan üzerinden dünyaya açılabilen Ermenistan, Saakaşvili yönetimi sonrası bu kapıyı da kaybetmiştir. Çünkü batının yönlendirmesiyle Gürcistan kapılarını Ermenistan'a tamamen kapatmıştır.

Konuk Yazar

Doç. Dr. Hasan Ali Karasar, Bilkent Üniversitesi U. İ. B-Hasan Kanbolat, ORSAM Başkanı, Kırgızistan?da mevcut durum, İktidar değişiminin nedenleri ve kısa vadeli öngörüler, Rapor No 20, Ekim 2010

Karadeniz bölgesi üzerinde yapılacak?jeo-stratejik veya jeo-politik bir gezintinin izdüşümü?ne bakıldığında, kıyıdaş ülkelerin yanı sıra Güneydoğu Avrupa?dan Hazar kıyılarına kadar, bölgedeki siyasal gelişmeleri etkileyebilecek ve bu gelişmelerden etkilenebilecek ülkelerle süslenmiş bir topografik fotoğraf çekmek mümkündür, bu fotoğrafta?Türk Cumhuriyetleri? de yerlerini alacaklardır.

Rusya oldukça az sayılabilecek bir nüfusa, müthiş bir yüzölçümüne, el değmemiş yer altı kaynaklarına ve yerüstü zenginliklerine sahip olması hasebiyle ciddi bir rekabet alanı sunmaktadır. Rusya, bölgede kendisinin yönettiği yeni bir?Enerji Çarlığı? oluşturmak isterken, Karadeniz ülkeleri ve aynı zamanda batılı güçler, bu parsayı tek başına Rusya?ya bırakmak istememektedir.

ABD ve AB arasında bölgeye yaklaşım konusunda genel bir?uyum, işbirliği ve işbölümü? olmakla beraber, bu konu aralarında bir takım çekişme ve rekabet yaşanmasının önüne geçememiş, mücadeleyi engelleyememiştir.

Türkmenistan-Özbekistan-Kazakistan-Kırgızistan

07 Temmuz 2011 Karadeniz

20 nci yüzyılın 2 ve 3ncü çeyreklerinde yaşadıkları jeo-tarihsel sürecin doğal uzantısı olarak belirli bir blok içinde yer alma ve mensup olunan bloğun genel ilkelerine uygun hareket etme mecburiyetinin bitişi, Karadeniz coğrafyasındaki birçok devlet için yeni fırsatlar doğurmuş ve bölgeyi hareketlendirmiştir. İçgüdüsel bir refleks ile Sovyet baskısından kaçmaya eğilimli olan bazı bölge ülkeleri bu anlamda Batı ?nın Karadeniz?e gelmesini bir fırsat olarak görüp kendilerini bu yeni misafirlerin kollarına atmışlardır.

Karadeniz?de Hassasiyetler ve Dengeler

ondaki ruh kimde var, forum dakıymetini ! bilen yok ama,

Hakikaten Karadeniz çok güzel, doğal bir bölge. Huzur veren bir havası var ancak bunlar olursa ne olur bilemem. Zaman herşeyi gösterecek. Umarım yeşilliklere dokunmazlar :)

Rusya halihazırda Avrupa'nın en büyük gaz tedarikçisi durumundadır. Geçtiğimiz yıllarda Rusya ile Ukrayna arasında patlak veren gaz krizi AB ülkelerini alternatif gaz yolları aramaya itmiştir. Çünkü Rusya'dan Avrupa'ya giden gazın yüzde 80'i Ukrayna üzerinden geçmekte ve Ukrayna-Rusya arasındaki anlaşmazlıklar yüzünden vanalar sık sık kapanmakta ve doğalgaz akışı kesintiye uğramaktadır. Bu sıkıntı son birkaç yıldır aşılmış gibi görünse de, halen bir sorun olarak ortada durmaktadır.

Doç. Dr. Haluk Alkan, Türkmenistan?da Siyasal Rejimin Geleceği: İç ve Dış Dinamikler Açısından Bir Değerlendirme, Cilt:1, Sayı: 2, ss. 1-26, 2006

Sahip olduğu tarihsel perspektif, miras ve birikimin çok ötesinde, Karadeniz halklarıyla dil-din-tarih-kültür ve etnik bağlara dayalı akrabalığı da bulunan Türkiye?nin, bölgede Türkçenin en yaygın dil olması, İslamiyet?in yaygın olması, Türk devletleri ve toplumlarının sayılarının fazla olması gibi sebeplerle bu coğrafyada önümüzdeki süreçte yaşanacak olaylara bakışı, alacağı pozisyon ve takınacağı tavır her zamankinden daha önemli hale gelmiştir.

Bölge ülkelerinde kişi başına düşen milli gelir kıyaslandığında, petrol ve doğal gaz ihracatından elde edilen gelirin geniş halk kesimleriyle adaletle paylaşımı konusunda rahatsızlık devam etmekte, yönetimler gelir dağılımının paylaşımında adil bir tavır sergilememektedir.

Karadeniz?de AB perspektifi ise ve faaliyetleri?akıllı güç ? paradigmasını yönetme ve devreye sokmakla ilgili uğraşlardan öteye geçmemiştir.

Sovyetler Birliği?nin dağılması sonrası bağımsızlığını kazanan Kazakistan coğrafi alan olarak dünyanın dokuzuncu büyük ülkesidir. Kısa sürede enerji alanında önemli atılımlar yapan Kazakistan 5,4 milyar ton petrol, 3 trilyon metre küp doğal gaz rezervi ve büyük yüzölçümüyle öne çıkmasının yanı sıra diplomaside aktif bir ülke olarak da kendisinden söz ettirmektedir . Petrol ve doğal gaz kartlarını iyi kullanması durumunda Kazakistan?ın bölgesel gelişme ve kırılmalardan fazlaca etkilenmesini beklemek bu aşamada doğru bir yaklaşım değildir.

Özellikle?renkli? devrim sırasında belirginleşen ikiye bölünmüşlüğü, Ukrayna?nın bundan sonraki süreçte de en büyük sorunu olarak kalmaya devam edecek gibi görünmektedir. Çünkü bu bölünmüşlük sadece siyasi bir mahiyet taşımamakta, kendisini hayatın diğer alanlarında da hissettirmektedir.

Rusya-Ukrayna

Rumuzunuzdan beklenmeyecek bir ruhlulukla, çok önemli bir konuyu buraya taşımışsınız, emeğinize sağlık.

Karadeniz coğrafyasında yaşananları tarif etmek ve bugüne kadar öne çıkan konuların arka bahçesini anlamak için?enerji nakil hatları ve enerji nakil hatlarının nereden geçeceği? konusundaki?mücadele ve rekabeti? dikkatle incelemek ve izlemek gerekmektedir. Çünkü?Orta Asya ve Hazar Enerji Nakil Hatları?nın geçiş güzergahları ve güvenliğine ilişkin endişeler, Rusya?nın?Hazar - Karadeniz Kuşağını?, ABD?nin ise, ?Petrol ve Doğal Gaz Nakil Hatlarını? kontrol etme ihtirası, bu bölgede yaşanan ve adına?soğuk barış ? denilen gergin ortamın sürekli gündemde kalmasına neden olmaktadır.

Özbekistan, yeni devletini ve yeni toplumu oluşturma çabası içerisinde olup, devlet kurumları tarafından kabul edilmiş 130?dan fazla farklı kültürel ve etnik kimliğe ülkenin zenginliği olarak bakmaktadır. Ülkede 145 milli kültür merkezi ve 16 ayrı dine ait 2 binden fazla dini kuruluş faaliyet göstermektedir. Özbekistan?da Batı tipi bir demokrasi halen tesis edilememiştir . Baskıcı yönetim Özbekistan?da huzursuzluk yaratmaktadır, gelir dağılımındaki adaletsizlik, fakirlik toplumsal yapıyı son derece hassas konumda tutmaktadır.

Kırgızistan?da ise sürekli siyasi iktidar çekişmeleri yaşanmaktadır. Ülkenin sosyo-ekonomik durumunun kötüleşmesi dolayısıyla yolsuzluk ve mafya gruplarının faaliyetleri artmaktadır. Bu konuda duyulan rahatsızlığın yeni bölgesel ayaklanmalara dönüşmesi kolay olabilir. Etnik gruplar arasında yeni çatışmaların çıkması da ihtimal dahilindedir. Kırgızistan?da etnik gruplar arasında kavgaların büyümesine sebep olabilecek gazete ve internet haberlerindeki artış dikkat çekicidir. Kısa vadede Kırgızistan?da kriminal güçlerle uluslararası İslam hareketlerinin faaliyetlerinin artması beklenmektedir . Kırgızistan?da kazan kaynamaktadır. Dolayısıyla bu ülke her türlü olumsuz gelişmeye açık, kırılmalara müsait vaziyette kendisini zamana ve yaşanacak bölgesel gelişmelere bırakmış gibi görünmektedir.

Azerbaycan ve Ermenistan?ı mukayese ettiğimiz zaman zayıf demokrasileri ve otoriter yönetim biçimlerinin benzerlik gösterdiği söylenebilir. Fakat iktidarların sahip olduğu olanaklar, ellerindeki güç ve bu gücü kullanabilme yetenekleri açısından ciddi farklar bulunmaktadır. Ermenistan?da iktidarın maddi olanakları çok sınırlıdır. Azerbaycan?da ise siyasi iktidarın sahip olduğu maddi olanaklar ve birikim güçlüdür. Ermenistan?ın iç politikası söz konusu olduğunda diasporanın etkisinin dikkate alınması zorunluluktur. Azerbaycan?da ise durum bunun tam tersidir. Azerbaycan muhalefeti Sovyet döneminde yurt dışında varlığını sürdürmeyi başaramamıştır. Ermenistan'ın dış yardımlara bağımlı bir ülke olması da politikalarının oluşturulmasında önemli olmaktadır. Azerbaycan?da ise yabancı menşeli sivil toplum örgütlerinden duyulan rahatsızlık her zaman dile getirilmektedir. Muhalefetin protestolarının bir devrim sürecini doğurması halinde, Ermenistan?da yumuşak bir geçiş sürecinin yaşanacağı tahmin edilmektedir. Çünkü Ermenistan?da bugüne kadar iktidar değişiklikleri bir darbeyle gerçekleşmemiştir. Azerbaycan?da ise bugünkü iktidarın şekillenme sürecinde kanlı olaylar yaşanmış, 1993 yılında iç savaşın eşiğinden dönülmüştür .

Küreselleşmenin de katkılarıyla bölgede dengeler yeni denklemlerle eşitlenirken, özellikle Orta Doğu?da yaşananlar ve Suriye?ye kadar gelen olaylar çerçevesinde;

Bu coğrafyaya ev sahipliği yapan halkların bölgesel ve konjonktürel gelişmelerin bu coğrafya üzerindeki iz düşümlerine göstereceği tavır ve ortamın şekillenmesinde alacağı rol ile,

Sonuç Yerine

Hasan Kanbolat, ORSAM Başkanı, Özbekistan'a Farklı Bakabilmek, 05 Ocak 2010

Prof. Dr. Kamer Kasım, USAK Başkan Yardımcısı ve AB Araştırmaları Merkezi Başkanı, Kazakistan: Avrasya?dan Dünyaya Açılan Bölgesel Güç, USAK Stratejik Gündem, 14 Aralık 2010, Salı

. Dr. Ali Asker, 21 YYTE Web Sitesi Analizi, ?Afrika Rüzgarı Kafkaslara Ulaşacak mı?, 21 Mart 2011

Karadeniz coğrafyasındaki diğer Türk Cumhuriyetleri de gerek bölgede gerekse dünyada yaşanan olaylardan etkilenmektedir. Bu devletlerin yapılarına kısaca bakmak önümüzdeki orta vadede bölgede nelerin yaşanabileceğini okuma ve değerlendirmede faydalı olacaktır.

ABD, bölgeyle tanıştığı günden beri bir taraftan Rusya ile aleni bir sürtüşme ve potansiyel rekabet ortamı istemez gibi görünürken, bir taraftan Karadeniz?e kalıcı deniz gücü konuşlandırmak istemekte, bu anlamda değişik diplomatik yöntemler ve NATO?yu kullanarak bu projesinde ısrarcı tutum sergilemektedir. Aynı ABD, diğer taraftan da?Füze Kalkanı? vb. farklı projelerle Rusya?ya karşı geçmişten gelen?kuşatma? ve?ileriden karşılama? alışkanlığını sürdürmektedir.

Azerbaycan-Ermenistan-Gürcistan

Türkmenistan, zengin doğal kaynakları ve stratejik konumu nedeniyle uluslararası ortamda itibar ve önem kazanan bir ülkedir. ?rejimin kişiselleşmesi, kurumsallaşma geleneğinin zayıflığı, Türkmen kabileleri? Türkmenistan?ı karakterize eden en önemli parametrelerdir. Türkmen kabileleri kendi içlerinde alt otorite gruplarına bölünmüş durumdadır. Kabilelerin ileri gelenleri, askeri liderler ve dini otorite olarak sufi mollalar Türkmen kabilelerinde çok başlı otorite merkezlerini oluşturmaktadır. Türkmenistan?da siyasal rejim, Türkmen geleneklerinin otoriter bir biçimde yorumlanmasıyla oluşturulan ve siyasal kurumları liderin kişiliği etrafında yapılandırılan bir çerçeveye sahiptir. Türkmenistan?da siyasal hayat fazlasıyla elitler arası ilişkilere ve kişisel mücadeleye indirgenmektedir .

SSCB dönemindeki refah sınıfsal bir kavram iken günümüzde bağımsızlıklar kazanıldıktan sonra, bölge ülkelerindeki serbest piyasa ekonomisinin kişisel refaha etkisi sanıldığı kadar fazla ve yüksek olmamış, beklentinin aksine sosyal hayatta özgürlükler yerine farklı baskılar meydana gelmiş, toplum katmanlarında daha zengin ve daha fakirler ortaya çıkmıştır.

Sosyo-Ekonomik, Politik ve Kültürel Göstergeler

Jeostratejik Parametreler

Hakkında - Arşivi