Bu yazı Dini Yazılar Email Grubu'ndan gönderilmiştir. Bu grup üyelerinin emaillerine haftada bir adet buna benzer dini içerikli bir yazı gönderilmektedir. Gruba üye olmak için <a href="/cdn-cgi/l/email-protection" class=" cf_email " data-cfemail="c1a5a8afa8b8a0bba8ada0b381b8a0a9aeaeefa2aeac"> adresine "Üyelik" konulu boş bir mesaj atmanız yeterlidir.

Evet, bir insan düşünün ki, bütünüyle bir şehvet, kin, öfke, makam mansıp sevdalısı haline gelmiştir. Yaptığı her işinde ruhunu sarmış bu negatif duyguların tesirindedir. Böyle bir vicdanın eli kolu bağlı ve dolayısıyla da tesirsizdir. Biz, böyle bir insana kelimenin tam manasıyla "vicdansız" deriz. Böyle insanların vicdan mekanizması adına bilgileri olmadığı gibi, vicdanın ifade ettiği manayı ve onun gayeler üstü gayesini de sezmeleri mümkün değildir.

İnsanın terakki ve tedennisinde rol oynayan vicdan ve nefsin mahiyetlerini kavrama adına neler söyleyebiliriz?

Bir gün Allah Resulü, bunun böyle olduğunu söyleyince, sahabe, nasıl olur manasında hayretle bakakalmış, Efendimiz de onlara şu mantıki ve mantıki olduğu kadar da fıtrat buudlu cevabı vermişti: Eğer bir insan, helal dairede kalarak o işi yapmasaydı harama girecekti. Demek ki o, helal daire ile iktifa etmekle haramı terk etmiş oldu. . Demek oluyor ki, insan nefis mekanizmasına ait bu duyguyla dahi Cennet kazanabiliyor.

"Evet, herkes vicdanın hafi dilini anlayamaz. Onun için objektif bir delil olması söz konusu değildir. Ama onun dilinden anlayanlar için o, delillerin en büyüğü ve en keskinidir. Hiçbir malumat, hiçbir müktesebat, insana vicdanının duyurduğunu duyuramaz.

İnsanda bir de öfke var. Eğer bu öfke hissi, olduğu gibi kalsa, insanı kokuşturur ve düşünceleri kanlı, duyguları kanlı, gözü kanlı ve eli kanlı bir cani, bir Firavun haline getirebilir. Fakat aynı öfkeyle insan ırz, namus ve vatan uğruna kavgaya girip, öldürürse gazi, ölürse de şehit olur. İşte böyle bir öfke, en az "hilim" kadar Allah nezdinde makbuldür. Şimdi, eğer insanın türabi yanları dahi iyi işletilince onu bu dereceye yükseltiyorsa, siz vicdan mekanizmasının iyi işletildiğinde neler olacağını düşünün!

Evet, herkes vicdanın hafi dilini anlayamaz. Onun için objektif bir delil olması söz konusu değildir. Ama onun dilinden anlayanlar için o, delillerin en büyüğü ve en keskinidir. Hiçbir malumat, hiçbir müktesebat, insana vicdanının duyurduğunu duyuramaz.

Vicdanda bir nokta-i istinat ve bir de nokta-i istimdat vardır. İnsan bunlarla acziyetini, hiçliğini idrak eder ve bu idrakle, Cenab-ı Hakk'a dayanır; dayanır ve ne isteyecekse O'ndan ister. Mademki insanda bir "medet isteme" hissi vardır. Öyleyse ona medet edecek bir Zat da vardır. Böyle olmasaydı bu hissin insana verilişi abes olurdu. Halbuki kainatta abes hiçbir şey yoktur. Bizdeki her duygunun mutlaka bir karşılığı vardır. Öyleyse vicdandaki, istinat ve istimdat noktalarının da hiç şüphesiz birer karşılığı olacaktır. Ne var ki, hayatında bir kere olsun vicdanını dinlememiş bir insanın, bunu duyup sezmesi mümkün değildir. Gerçi şuur da vicdan mekanizmasına ait bir bölümdür ama, zati değerinin yanında, o da tek başına bir kıymet demek değildir. İrade, his ve kalble inzimam edince, o da adeta tek başına bir vicdan olur."

İnsanın bir mülk, bir de melekut yanı vardır. Onun bu yanlarını, başka tabirler kullanarak ifade etmek de mümkündür. Nitekim bazıları buna, meleki ve şeytani; bazıları, maddi ve manevi; bazıları cesedi ve ruhani; diğer bazıları da nefsi ve vicdani demiş ve aynı hakikati başka başka ifadelerle anlatmaya çalışmışlardır.

Diğer taraftan nefis mekanizmasına ait bütün duyguları Cennet'in televvünlerine vesile olarak kabul edebiliriz. Yani insan, nasıl ki vicdan mekanizmasına ait his ve duygularla Cennet'e ait bazı buudları seyredip yaşayabilir, disiplin altına alınmış nefis mekanizmasına ait bazı duygularla da yine Cennet'e ait bazı televvünleri duyup idrak edecektir. Zaten Cennet'in ruh ile beraber cesede hitap edecek olmasının hikmet ve sırlarından biri de bu olsa gerektir.

Nefis ve Vicdan Mekanizmaları

Evet, insan, türabi yönüyle dahi her zaman melekler seviyesine ulaşabilir. Bir de vicdan mekanizması devreye girince, o, meleklerden daha üstün hale gelir. Zira meleklerde zorlanma yoktur. Onların iradesi, önündeki marziyyat güzelliklerini seçme şeklinde tecelli eder. Halbuki insan iradesi, iyiyle kötü arasında mutlaka tercih yapmakla mükelleftir. "Mağnem de mağrem nisbetinde" olacağına göre, insanın önündeki bu handikapların aşılması, insanın meleklerden üstün hale gelmesine vesile ve vasıta sayılacaktır.

Burada önemli olan bir başka husus da şudur:

Bediüzzaman Hazretleri ilk eserlerinde, Cenab-ı Hakk'ın varlığına delil olan ana ve temel burhanlar arasında vicdanı da sayar. Fakat daha sonra vicdanı, herkesin anlayacağı ölçüde objektif bir delil görmediği için, Sözler'de bu tür delilleri üçe indirir: Kur'an, Efendimiz ve bir de kainat kitabı.

Bize göre, insanın manevi cephesini de maddi cephesini de ayrı birer mekanizma şeklinde ele almak ve öyle değerlendirmek daha uygundur. İsterseniz bunlardan, manevi olana vicdan mekanizması, diğerine de nefis mekanizması diyebiliriz.

Vicdan, kelime olarak "bulmak" manasına gelir. İnsan onunla hem kendini hem de Rabbini bulur. Onun içindir ki, İmam Rabbani, İmam Gazzali, Mevlana ve Bediüzzaman gibi İslam büyüklerinden alın da birçok Batılı düşünürlere kadar yüzlerce insan, keşif ve sezişleriyle vicdanı ele almış ve onun bu hususiyeti üzerinde ısrarla durmuşlardır. Burada "keşif ve seziş" ifadesini bilhassa kullanıyorum. Veliler, vicdana ait hususiyetleri keşfen; mütefekkir ve filozoflar ise sezişleriyle bilirler. Vicdanın yalan söylemeyeceği hususunda ise her iki grup ittifak halindedir.

Hak varlığının hiçbir zaman susmayan bütün şahitleri gibi, vicdan da tek başına hakkı ve hakikati haykıran ilahi ve semavi bir sadadır. Ama bu, vicdanın bizim tarifimize giren vicdan olması itibarıyladır. Yoksa, nefis mekanizmasının altında kalıp ezilmiş bir vicdandan aynı neticeleri beklemek elbette ki mümkün değildir.

Evet, tasavvufçuların tasnifiyle, nefis mekanizması, emmarelikten kurtularak levvame, mülheme, mutmainne, radiye, mardiyye ve safiye gibi mertebelere sıçrayarak insana yararlı hale gelebilir. Onun içindir ki, insanı sadece mana yönüyle ele alıp terbiye etmek veya sadece vicdan mekanizmasından ibaret kabul etmek eksiktir, yarımdır. Hakiki vilayet, sahabe vilayetidir. Sahabe, nefis mekanizmasını "Sıbgatullah" denen ilahi boya ile boyamış ve insana verilen negatif duygulara dahi birer vilayet mührü basmıştır.

Kalb, ruh, sır, hafi, ahfa alem-i emre ait Rabbani latifeler, irade, idrak, şuur, his ve duygular vicdan mekanizmasını meydana getirirken; her türlü şehevi arzu, istek ve kaprisler, kin, nefret, öfke, inat gibi belli hikmet ve gayeler için insana verilen duygular da, nefis mekanizmasını meydana getirirler. Bu iki mekanizma adeta hep birbirinin aleyhine işler. Şu kadar var ki, vicdan mekanizmasının galebesi halinde, nefis mekanizması da müsbete dönüşür ve insanın yücelip yükselmesine hizmet eden bir mekanizma haline gelir.

Mesela şehveti ele alalım. Bu duygu sadece kendine bakan yönüyle işlettirilecek olursa, tamamen bir kötülük menbaı haline gelir. Ne var ki, sahabe mesleğinde, bu duyguya bile vilayetin bir buudu olma keyfiyeti kazandırılmıştır. Şöyle ki, şehvet helal dairede kullanıldığında, insanın hanımıyla olan münasebetleri dahi ona sevap kazandırır.

<a href="https://forum.memurlar. net/konu/2076674/"> hiçlik makamı

Tatbik görmesi gereken ameller ise, bizim için bellidir: O, dinin güzel gördüğü ve "salih amel" diye vasıflandırdığı amellerdir. Vicdan mekanizmasının işlettirilmesi ve ondan semere alınması "salih amel" kavramının hayata geçirilmesiyle çok yakından irtibatlıdır.

Kant, Saf Aklın Kritiği'nde, Allah'ın nazari akılla değil, ameli akılla bilineceğini söyler. Demek ki, güzel davranışlar, güzel ameller bir süre sonra insanın tabiatı haline gelerek insanı, mücerred bilgiyle ulaşılmayan noktaya ulaştırıyor. Evet, mücerred bilgi ve malumat insanı hiçbir zaman bu seviyeye yükseltmez. Temrinden yoksun, amelden mahrum insanlar yükler dolusu kitap devirseler de, vicdanlarında duyulması gerekenleri kat'iyen duyamazlar.

Bu yazı Dini Yazılar Email Grubu'ndan gönderilmiştir. Bu grup üyelerinin emaillerine haftada bir adet buna benzer dini içerikli bir yazı gönderilmektedir. Gruba üye olmak için <a href="/cdn-cgi/l/email-protection" class=" cf_email " data-cfemail="acc8c5c2c5d5cdd6c5c0cddeecd5cdc4c3c382cfc3c1"> adresine "Üyelik" konulu boş bir mesaj atmanız yeterlidir.

gözler ve kulaklar ağyara kapanıp, sağ el sol göğsün üzerine konduğunda hakikatin tüm varlığı avuçlara ve dimağlara akacak sanardım. şimdi anlıyorum ki o akanı herkes hissedemiyor...

Vicdanda bir nokta-i istinat ve bir de nokta-i istimdat vardır. İnsan bunlarla acziyetini, hiçliğini idrak eder ve bu idrakle, Cenab-ı Hakk'a dayanır; dayanır ve ne isteyecekse O'ndan ister. Mademki insanda bir "medet isteme" hissi vardır. Öyleyse ona medet edecek bir Zat da vardır. Böyle olmasaydı bu hissin insana verilişi abes olurdu. Halbuki kainatta abes hiçbir şey yoktur. Bizdeki her duygunun mutlaka bir karşılığı vardır. Öyleyse vicdandaki, istinat ve istimdat noktalarının da hiç şüphesiz birer karşılığı olacaktır. Ne var ki, hayatında bir kere olsun vicdanını dinlememiş bir insanın, bunu duyup sezmesi mümkün değildir. Gerçi şuur da vicdan mekanizmasına ait bir bölümdür ama, zati değerinin yanında, o da tek başına bir kıymet demek değildir. İrade, his ve kalble inzimam edince, o da adeta tek başına bir vicdan olur.

Kaynak: "Prizma" Kitabı, Fethullah Gülen