Ebed, zahir ve batın terbiyesidir.

Bastın itidali mesalih-i ilahiyyeyi nefse kaydırmamaktır.

Nefsine galip gelen, hırstan uzak, hüsn-ü niyyet sahibi kimselerin güzel ve yumuşak elbise giymelerinde bir beis yoktur.

Orucun bozulmasındaki ve bozulmamasındaki efdaliyet niyetleri sadakate bağlıdır.

27-Davete icabet etmek.

5-Önce yaş ve ilim bakımından üstün olan kimsenin başlaması,

Yemekten önce eller yıkanır besmele çekilir, Mün'im olan Allah hatırlanır.

İlim edeble anlaşılır

23-Yapmacık davranışlardan sakınmak. Şüpheli yiyeceklerde istiğfar.

ABDEST ADABI

Def-i hacet halinde istitar

TAHARET ADABI

Bu edeb, Rasulullah 'dan alınır.

Sabah namazından sonra münacaat yapılır.

Mümkün mertebe gizlenmek.

Sünnetlerine riayet etmek.

HUZUR-U İLAHİ'DE EDEB

Sabah namazı, sünnetinden sonra tevbe istiğfar getirilip, dua edilir.

Uyanacağından emin olmayanın vitir namazını yatmadan kılmalıdır. Gece kalkınca gönlü sadece Allah 'a vermeli.

Taat Cennet'e, taatteki edeb, Rıza-yı Bari'ye ulaştırır.

Zahir ve batın bütünlüğü selameti.

Sevinçteki ifrat veya bastın halinin aşırısı, varidatın çoğalmasına mani olur.

Yemeğin normal zamanlarda daha az yenmesi

YEMENİN FAYDA VE ZARARLARI

İşe gidecek bir kimse evden çıkmadan önce iki rekat namaz kılar; eve döndüğünde de iki rek'at kılar.

Elbisenin helal ve temiz olması esastır. Sıcak ve soğuktan korumak.

Sünnet, insanı farza hazırlar, berekete vesile olur.

Ruhu daim hak huzurunda bulunanlara ise halkla beraber olması zorluk vermez, bilakis ibadet gibi olur.

22-Elinin ıslağı ile gözleri meshetmek

Gusledilen banyoya bevletmemek.

Edebin menbaı, iyi seciyedir. Kimse halindeki seciye mümarese ve riyazetle fiile çıkarılarak edeb ve terbiye kazanılır.

Güneş iki mızrak boyu yükselince iki rekat namaz kılınır.

İbadetteki edeb, hizmetten daha yücedir.

GECEYİ BÖLÜMLERE AYIRMAK

Gündüzün iki ucunda ve gecenin bir kısmında kılınan namaz, günahlara keffaretdir.

Giyilen elbise, bulunan mevki ve makamla tenasüb içinde olmalıdır.

9-Yere düşen lokmayı alıp yemek

NAMAZIN KEYFİYYETİ VE ADABI

GECE NAMAZI VE ADABI

Namazda istikamet üzere olma, namaz hırsızlığına girmeme, kişiye namazda yazılacak ecir, kalb huzurudur.

- Bu tazı AVARİF-ÜL ME'ARİF Sühreverdi isimli kitaptan derlenmiştir.

GECELEYİN KALKIŞ VE UYKU ADABI

14-Yemekte suskun durmamak

20-Kalkınca hamdetmek.

Dışarıda hizmeti olmayan taat, tilavet, zikir ve münacaatla meşgul olur.

İsm-i İlahi bulunan şeyleri yanından bulundurmamak

Her kabz halinde bir ceza sözkonusudur. Kabz bast halindeki ifrattandır.

Kurb makamına erenler artan bir şevkle gece ibadetine müdavimlerdir.

Gıybet gibi ma'nevi arazlardan ictinab.

İstinca, Kıble'ye yönelmeme,

Tan yeri ağarmadan abdestli olarak sabah namazı beklenir.

Abdest, vakit girmeden alınmalıdır.

Niyetle adet ibadete döner.

Farzlarını noksansız yapmak, tertibe riayet etmek

Kalbi dünyevi şeyle meşgul etmeme. Maddi-manevi.

10-Parmaklarını yalamak.

Göz, basiretle istikamete erer.

12-Yemeğin içine üflememek

Akşam ezanıyla ikameti arasında iki rekat namaz ve farz namazdan sonra da iki rek'at namaz kılınır.

Kıyam, rüku', secde hallerinde okunması farz, vacip ve mendub olan dualar okunur. Gözler secdede açık bulundurulur. Zira onlar da secde ederler. Namazda Mirac sırrı vardır. İmam, sultanın kapısında duran elçiye benzer. Temsil ettiklerini unutmaz ve onlara tercüman olur.

13-Sofrada sirke ve yeşillik cinsinden şeyler bulundurmak.

İkindiden sonra nafile ibadet vakti bittiğinden tilavet ve zikirle meşgul olur veya sohbet dinler.

YEME-İÇME ADABI

Uzuvlarını huzur-u kalb ile yıkamak

Abdest dualarını okumak

15-Et ve ekmeği bıçakla kesmemek.

24-Bir topluluğun yanına tam yemek vaktinde gitmemek.

Yediklerinizi zikirle eritiniz

Su ile temizlenip, Kur'an okunduğu zaman iki temizleyici bir araya gelir . Böylece Şeytan'ın vesveseleri, te'sir ve aldatmalar zail olur.

Suyu israf etmemek, i'tidal sınırına vakıf olmak

Alışkanlıkları değiştirmek de gece kalkmayı kolaylaştırır. Midenin yemekle dolu olmaması. Yeniler yiyecekler tilavet zikir ve istiğfarla eritilmelidir.

SUFİLERİN GİYİNME ADABI

Ağzın tadı değiştiğinde misvak kullanılır.

GÜNDÜZÜN ADABI

Temizlikte Şeytan vesvesesine fırsat verecek aşırılıktan sakınılmalıdır.

Pisliği izale ve kullanılacak taş ve suyun temiz olması istibra, idrar kalmaması için yapılan temizlik hareketi istinca, öksürme gibi hareketlerle iyice temizlenme.

11-Yemek kabını iyice sıyırmak

Oruçla nefis zarurete alıştırılırsa diğer zaruretlere geçilir.

Sünnet-farz arası tevbe edilir.

Gündüz işlenen günah, kusur, gece ibadetine mani olur.

Sufi adet olan şeylere ancak zaruret miktarı rağbet eder. Vukuf rutubeti hararet-i nefis, serinlik hususiyeti vardır. Dengeli olmaları esastır.

3-Yer sofrasında yemek

Sabahla öğle arası iki veya on iki rekat kuşluk namazı kılar.

Girişte sol ayak, çıkınca sağ ayak

İhtiyaten vitir uykudan önce kılınmalıdır. Taze abdestle sadık rüya zahir ve batının temizliğinden geçer.

Efendimiz 'e salat-u selam getirilir.

Bazen mümarese ve riyazete ihtiyaç duyulmaz.

21-Dişleri ve elleri temizlemek, dişlerdeki kırıntıları yutmak.

Öğle ile ikindi arası ibadet ve tilavetle geçirilir.

Oruçsuz bir cemaatin sohbetine katılanın da oruçsuz olması adabdandır. Belli bir programı olanların ise oruca devamlılığı uygun olanıdır.

26-Konulan yemeği küçümsememek

Sufi vaktini Allah'a vermiştir.

Arif için edeb, mübtedi için tevbe mesabesindedir.

7-Kendi önünden ve yemeğin kenarından yemek

İdrar serpintilerinden ictinab edilmelidir.

Tan yerinin ağarması gece ibadetine tercih edilmemeli.

Nimetin değerini takdir, şükür sayılır.

Gece ibadeti şuurlu yapılmalı. Uyku gibi sıkıntı veren şeyler giderilmeli.

TASAVVUFTA EDEB

İnsan edebe ehil yaratılmıştır.

İbadet-ü ta'ate çoluk-çocukla meşguliyetten aşırı bir gevşeklik hasıl olur. İbadete olan isteksizlik giderilmedikçe namaza durulmaz. Bu da halk içinde Hakk'la olmaktan geçer.

12 rek'at teheccüd namazı kılınır.

Sultandan küçük şeyler istenmez. Kurb nedeniyle haşmet perdesi müstesna.

Zahiri temizliğe kafi miktarda önem verip, asıl batına yönelmek.

Sabah namazından sonra yerinden kalkmadan Kıble'ye yönelik olarak oturup, evrad-u ezkar okunur. Kerahet vaktinde uyumamalıdır.

4-Lokmaları küçük küçük almak ve iyice çiğnemek, yaslanmadan yemek

HAVASS'IN ABDEST ADABI

Daim abdestli bulunmak

GÜNLÜK İBADETLERİN VAKİTLERİNE GÖRE DAĞILIMI

16-Sofradakiler ellerini çekmedikçe yemeğe devam etmek.

ORUCUN ADABI

Akşam ile yatsı arası ibadet gündüzün günahlarını siler. Yatsıdan sonra da dört veya iki rekat nafile kılar. Eve girince dört rek'at daha kılar.

2-Topluca yemek, bereket olur.

Nefis derin haz almaya çalışır. Hakkı verilir ama hazzı verilmez.

Abdestden önce -adabıyla- misvaklanmak

Kuşluk sonrası namazdan sonra biraz uyumak iyidir. Gece kalkmaya yardımcı olur. Kalbi saflaştırır. Zeval vaktine bir saat kala kalkar. Tilavet ve zikirle meşgul olur.

Akşam namazını evrad-u ezkarlar beklemek, gece kalkışı akşam ile yatsı arasını ibadet ve zikirle geçirmek.

Daima Allah 'a iltica edilmelidir.

6-Sağ el ile yemek

17-Ekmek konulunca başka bir şey beklememek

25-İkramda tekellüften sakınmak. İkram etme niyeti müstesna...

Zahiri su-i edeb, zahiri ceza, batıni dolanı da batıni cezayı mucib olur.

Hevanın, dünyanın ve nefsin galebesiyle ibadetten geri kalan kalbiyle bunun ezikliğini yaşar.

Kibre sebep olacak, nefsin heva ve hevesini teşci edecek giysilerden sakınılmalıdır. Şüpheli şeyleri terk etmek.

Sufiler orucun da alışkanlık haline gelmesinden hoşlanmazlar.

Rüyada Hak Teala ile konuşanlar olur ki, emir ve nehy alırlar. Bu zahiri emir ve nehy gibidir. Kendileri hakkında gafletten kurtulmak için abdeste azami dikkat gerekir. Mesela, gece yatarken mesnun olan dura ve sureler okunur.

Sahur yapmak, iftara acele etmek. İftarın namazdan önce olması sünnetdir.

8-Kusur aramamak

Gecenin tamamını ihya edemeyenler üçte birini, üçte ikisini, veya altıda birini ihya etmeleri müstehabdır.

Yiyecekler helal olmalıdır.

19-Hizmet edene en azından yemekten birkaç lokma yedirmek.

Duaları yerli yerince okumak

18-İyice acıkmadan yememek, iyice doymadan da kalkmak.

İlk tekbirler ruhi ve bedeni tam konsantrasyona girilmelidir.

Yatsıdan sonra konuşmamak. Abdest tazelemek.

Kalbin bozulması lokmadan geçer.

1-Tuzla başlayıp, tuzla bitirmek