Arapçada çeşitli kelimelerin başına gelen?b? harfi, bazen?tezyin, ifadeyi güzelleştirmek?, bazen?bazı? manasını vermek, bazen de?bitiştirmek? manasını vermek için gelir.

4) Benimkinde de kırık pirinç var.

Abdestin farz olduğunu bildiren ayet?Vemsehu biruusiküm: Başınıza meshediniz.? şeklindedir.

İmam Şafii ise: ?Bu?b? bitişmek manasına gelen?b?dir. Sadece elin başa bitişmesi, birkaç kıla değmesi kifayet eder, mesh tamam olur? der.

Kendi dediğim doğru, her ayeti, her hadisi, tüm islami değerleri inceleyip kendi başına karar vereceğini sananların yanıldığını ve neden farklı mezhepler ve görüşler olduğunu soranlara güzel ve mantıklı yanıtlardır.

Bunun içindir ki

Böylece mezheplerin doğuşu hem ilmi, hem de akli ve mantıki olur. Kelimelerin delalet ettiği manaları araştırıp tercih etme titizliği anlaşılır.

İslam?ı en iyi şekilde anlayıp ortaya koyan ve bir sistem halinde bize takdim eden mezheplere uymak, bizim için hem bir zarurettir hem de bir kolaylıktır.

Diğer ifade ile Mezhepler, İslam?ın temel iki kaynağı olan Kur?an?ı ve Peygamber Efendimizin sünnetini, bunlarla beraber Sahabenin görüşlerini, uygulamalarını alıp değerlendiren ve bir sistem halinde önümüze koyan yaşama şekilleridir.

Arabi hacılara bakıp da, müslümanlığı parçalara bölmeye de yüz veremem.

Hacıbaba etrafındaki bu ihtiyaç sahiplerine döndü ve:

? Siz şöyle sıraya dizilin, hepinize ayrı ayrı ihtiyaçlarınızı verecek, sevgili babamın emrini eksiksiz yerine getireceğim, dedi. Fakirler sıraya girdiler. İtaatlı evlat, babasının söylediğini kese kağıtları içine koyarak her birine ayrı ayrı verdi. Kapıya kadar uğurlayarak da dualarını aldı. Kucaklarındaki kese kağıtlarıyla hallerinden memnun ayrılan ihtiyaç sahipleri biraz ilerde kese kağıdının içine baktılar. Her biri sevinçle konuşuyordu:

Din zaten insanların ihtiyacını görmek, onlara mutluluk vermek için gelmiştir. Bunun için gereken kolaylığı sağlayacak hükümler koymuştur. Bu hükümleri de biz alimlerimizin çalışmalarıyla elde ediyoruz.

? Oğlun bize ikram etti ise de senin emrine göre değil, kendi keyfine köre hareket etti. Kimimize şunu, kimimize de bunu verdi. Halbuki sen tek çeşit söylemiştin, o buna itaat göstermedi. Yaşlı adam evvela üzülmüş gibi oldu ise de, sonra toparlandı ve:

DESTUR!..

Hadisleri anlama konusunda imamların farklı yaklaşımları vardır ve bu, mezhep farklılıklarına sebep olur.

MEZHEPLERİN ÇIKIŞINI VE MEZHEPLERİNDE FARKLILIK ASLINDA ESASEN OLMADIĞINI ANLATACAĞINIZ BASİT BİR DİNİ OLMAYAN ÖRNEK VERİR MİSİNİZ?

Esasen usulde anlayış farkı yoktur, anlayış farkı teferruattadır. Böylece ortaya farklı hükümler çıkıyor ama hepsi de haktır, doğrudur olduğu gerçeği görülmüş oluyor.

Çorbalık verme emrini yerine getirecekti:

Geç, geçelim.. Hem de hızla geçelim!.. Lüzumsuzluk olarak görüyorum. Mezhep ve tarikatlara sıdkım sıyrıktır.

Ya DESTUR!..

Dört mezhebi anlatmada su misalini kullanabiliriz. Su, bazı insanlar için farzdır; susuzluktan ölecekler için böyledir. Bazıları için vaciptir; su içmediğinde susuzluktan vücudunu sakatlama ihtimali vardır. Bazıları için sünnettir; susamıştır, içmese de dayanabilir ama vücudunun ihtiyacı için içer. Bazıları için mubahtır; yani içse de olur içmese de.. Bazıları için haramdır; ameliyattan yeni çıkmıştır, su içse ölecektir, dolayısıyla su ona yasaktır.. vs.. Aynı su beş farklı kimse için beş farklı hüküm almış oldu. Beşi de haktır. Su yalnız ilaçtır, yalnız vaciptir, başka hükmü yoktur, denilemez. İşte mezhepler de böyledir: insanların durumuna göre alimlerimiz Kur?an ve Hadislerden hükümler çıkarmış, türlü coğrafya ve türlü şartlarda yaşayan dünya insanlarına kolaylık sağlamışlardır. Bu, yorumlanmaya müsait dini hükümleri insanların istifadesine sunmaktır.

Abdest ayetinde?ruusiküm? kelimesinin başına gelen?b? harfini mezhep imamlarının her biri ayrı manada anlamışlar ve bundan farklı bir uygulama ortaya çıkmıştır.

Herkes başın meshedilmesi meselesinde müttefik, bunun uygulanışında ayrılırlar.

Müslüman ve hanefiyim amma velakin, hanefilik işi laf olsun gibi bir şeydir. Benim açımdan mezhep olayı, olmasa da olur cinsindendir.

? Oğlum, sen bunlara ikramda bulunurken neden benim emrime göre değil de kendi arzu ve hevesine göre ikramda bulundun? Titrek sesli oğul cevap verdi:

Alimlerimiz kendi isteklerine göre hareket etmiyorlar. Bir hadisten bir hüküm çıkarırken, bu hükmün başka bir hadise ya da ayete ters olmamasına dikkat ediyorlar.

Farklı mezheplerin olmasının bazı sebepleri vardır. Bu konuda ayetlerin farklı anlaşılmasının yanında hadisleri anlamada imamların birbirinden farklı olması da etkili olmuştur. Bir hadis, ya çok manaya gelir ya da imamların anlayış seviyesi farklı farklı olur. Bazen aynı meselede farklı iki hadis bulunur ve imamlar bunları değerlendirerek bir hüküm çıkarırlar.

Bahsettiğimiz bu özellikler ise, daha ziyade ilk üç asırda söz konusu olmuştur. Peygamberimizin bir hadislerinde de ifade buyurdukları gibi en hayırlı asır sahabe, tabiin ve tebe-i tabiin asrıdır. Bunlar, Peygamber Efendimiz?i görenler , sahabeyi görenler ve tabiini görenlerdir . Bu üç neslin ortaya koyduğu yorumlar, yaşadığı manevi hayat ve oluşturduğu ruhi atmosfer ilk üç asra kadar tesirini korumuş ve bu üç asırda bütün alanlarda baş döndüren bir ilerleme olduğu gibi mezhepler de bu zaman diliminde oluşmuştur.

? Gidiniz, bakkal oğlum size versin, çoluk çocuk afiyetle içiniz, dedi. İhtiyaç sahipleri buna çok sevindiler. Bakkalın kapısından içeri girip babanın sözünü ettiler. Oğul itaatlı bir evlattı. Babasını o güne kadar hiç kırmamıştı. O günden sonra da asla kırmak niyetinde değildi.

MEZHEPLERİN BİRBİRİNDEN FARKLI GÖRÜŞLERİ VAR DİYENLERE BİR DİNİ ÖRNEK VEREREK CEVAP VERİR MİSİNİZ?

Elbette. Mes'eleyi basite indirip bir hikaye ile anlatmaya çalışacak olursak şu temsili hikayeyle duruma açıklık getirebiliriz.

NEDEN FARKLI MEZHEPLER VARDIR?

3) Benimkine de tarhana koymuş.

hikmet. net

Hiç okumaya değmez. Malumdur.. Ben de mezhep ve tarikatları alır dama atarım.

? Asla babacağım, ben şimdiye kadar senin sözünden hiç ayrılmadım, şimdiden sonra da ayrılmam.

2) Benimki de şehriye.

Ancak başın ne kadarının meshedileceği konusunda mezhepler arasında farklılıklar vardır.

Bu dört fakir ilk anda sevinçlerinden pek bir şey düşünemez halde kese kağıtlarını kucaklayıp evlerine doğru yol alırken kötü zihniyetli bir adama rastladılar. Hadiseyi bu bozguncuya da anlattılar. Müfsit adam, bunların sevincini çekemedi, aldıkları yardımı hazmedemedi.

Netice olarak diyebiliriz ki, Bir insanın, Efendimiz?in bütün hayatını yaşaması mümkün değildir. Allah, bu mezhep imamlarına ilham etmiş, her birisi teferruatta bir parçasıyla sahneye çıkmıştır. Bu parçalardan birini yaşayan kurtulur.

İmam Malik: ?Başa meshederken, başın tamamı meshedilmelidir. Zira buradaki?b? harfi kelimeyi tezyin için gelmiştir. Kendi başına bir manası yoktur? der.

Mezhepler amelde ve itikatta olmak üzere ikiye ayrılır. Amelde mezhepler Müslüman?ın ibadetlerini yaparken, herhangi bir imamı takip etmeleri sonucu diğer imamın takipçilerinden farklı olarak teferruata ait bir kısım meselelerdeki farklı hareketlerini doğurur. Böylece herkes kendi muhiti için daha uygun olan, dinin içindeki bir genişliği kullanmış olur. Bu farklılığın muhtelif sebepleri vardır. Bunlar, Kur'an?ı farklı tefsir etme, diğeri Allah Resulü?nden rivayet edilen bir hadisin farklı yorumlanması, Efendimiz?in aynı konudaki farklı uygulamalarından birini asıl olarak seçme, ihtiyaçların farklı algılanması.. gibi temellere dayanır.

Abdeste başın meshedilmesi meselesi ayetle sabittir.

Dini amel ve inançlarıyla kavrama, Allah Resulü?nü toplum hayatına, ibadete ve akideye ait yönleriyle tanıma ve bu konuda bazı tevil ve tefsirlerde bulunma sonucu meydana gelen ekollere mezhep diyoruz.

Vaktiyle yaşlı bir adam camiden çıkmış ağır ağır evinin yolunu tutmuştu. Onu hayır sahibi bir dindar olarak bilen fakirler ise etrafını almışlardı:

Hal böyle olunca mezhep imamlarının her birinin başın meshi konusunda aynı fikirde, bunun şekli hususunda farklı anlayışlarda oldukları anlaşılır. Rabbimiz bu manaların hepsini de murad etmiş olabilir. İşte bu tercihlerden de mezhepler meydana gelmektedir. Böylece mezheplerin doğuşu hem ilmi, hem de akli ve mantıki olur. Kelimelerin delalet ettiği manaları araştırıp tercih etme titizliği anlaşılır.

? Hacıbaba, Allah sana ihsan eylesin, sen de bize, diye dua ediyorlardı.

? Gelin bakalım işin aslını tahkik edelim. Benim oğlum bana isyan etmez. Şimdiye kadar hep itaat etmiştir, dedi. Hep birlikte bakkala girdiler. Tezgahın öbür tarafına geçip oturan tecrübeli baba, karşısında elpençe divan duran oğluna hitap etti:

kelimesi nasıl hem mercimeğe, hem pirinç, hem tarhana, hem de şehriyeye şamil oluyor, bunların hepsinin de kastedildiğini düşündürebiliyorsa, Kur'an'ın, hadisin bazı kelimeleri de böyle şumüllü ve çok manalara delalet etmekte, bu manalardan her birini de çok haklı ve yerinde olarak bir mezhep sahibi tercih etmiş olmakta, böylece en doğru ve haklı hizmeti yapmış bulunmaktadırlar. Rabbimiz bu manaların hepsini de murad etmiş olabilir. İşte bu tercihlerden de mezhepler meydana gelmektedir.

Mezhep, zehebe-yezhebü kökünden gelen Arapça bir kelimedir. Tutulup gidilen yol manasına gelir.

Bunu, bir elmayı dört insanın dört ayrı şekilde yemesine de benzetebiliriz. Bir ısırarak yer, diğer keserek yer, bir diğeri soyarak yer ve hakeza.. hepsinin de yaptığı elma yemektir ama metotları farklıdır. Mezheplerde de temel esaslar ve gaye aynı olmakla beraber metot farklıdır. Bu da dine zarar getirmez bilakis dinin ruhuna uygun bir yaklaşımdır. Dinin yaşanmasını kolaylaştırır.

Nüfus kütüğümde Hanefi yazıyor ama mezhep-mezhep tanımam, tarikat da bilmem..

? Asla efendim. Siz bunlara vermemi emretmişsiniz. Ben de öyle yaptım. Hepsine de çorbalık verdim. Siz söyleyin muhtaç arkadaşlar, verdiğim, çorbalıktan başka bir şey mi? Hanginize fasulye, hanginize kabak, hanginize patates, hanginize de yoğurt verdim? Bunların hiçbirini de vermedim. Zira bunlardan çorba olmaz. Verdiklerim sizin kelimenizin delalet ettiği şeylerdir. kelimesi bunlara delalet ediyor. Baba, oğlunu tebrik etti, kelimesinin şamil olduğu şeyleri dağıttığı için memnun oldu. Ötekiler de kendilerini vesveseye kaptıran bozguncunun teşvikine aldandıkları için utanıp özür dileyerek çekildiler.

İmam Ebu Hanife ise: ?Bu?b? bazı manasına gelen?b?dir. Başın bir kısmı meshedilse kafi gelir? der.

Günümüze kadar çoğunluk halk, Kur?an?ı, sünneti bir arada değerlendirecek, sahabenin yorumlarını da alarak bir yorum ortaya koyacak kudrette değildir. Bu mesele, vukufiyet ister, derinlik ister, ilim ister, müsait şartlar ister.

Görüşlerin, yorumların ve ilmi münazaraların neticesinde yıllar boyunca oluşmuş bir sistemli akımdır. Mezhep imamları ilimli, ince ruhlu, Yaratan?a ve yaradılana saygılı, hakperest insanlardır. Hep hakkın peşinde koşmuşlar ve İslam?ın en güzel ve en kolay nasıl yaşanacağını düşünerek bu işe ömürlerini vermişlerdir. Böylece ortaya büyük bir ilmi miras koymuşlardır.

Mezhepler, dinin temel esaslarında ittifakla beraber, yoruma açık yanlarında dinin evrenselliğini ve esnekliğini ifade eden ekollerdir. Yani, mezhepler birer İslam?ı yaşama şeklidir. İslam?ın bütün kaynaklarını ve bilgilerini mümkün olduğu genişlik içinde bulunduran sistemlerdir.

? Ama müştekileri görüyorsun ya? Benim emrimi değil, kendi arzunu tatbik etmişsin?

Başlığın içindeki yazıları oku ikna olmazsan öyle yorum yap. Yoksa söylediklerinin bir değeri olmadığını sende farkediyorsundur.

Böylece ortaya farklı hükümler çıkıyor. Öyleyse mezheplere uyanların o mezhebin ortaya koyduğu hükme uyma şartı vardır. Zira, mezheblerin yorumlarında hükümler farklı farklı tecelli eder. Fakat her biri haktır, maslahattır.

İşte mezheplerin meydana geliş sebebi budur. Kelimelerin şamil olduğu birkaç manadan birini tercih inceliği...

Diğer türlü insan, keyfinden, canının istediği şekilde yorum yapar ve ben böyle düşünüyorum derse, bu zaten kabul edilemez.

1) Benimki mercimek dolu.

? Hemen gidin, Hacıbaba'ya deyin ki: "Oğlun emrini yerine getirmedi, aramızda iltimaslı iş yaptı. Kimimize pirinç, kimimize de tarhana verdi. Senin emrine göre değil, kendi arzusuna göre hareket etti. Yardım alan fakirler ilk anda bu vesveseye ihmal vermedilerse de sonra zihinleri bozuldu. Hep birlikte yine cami avlusunda beklemeye başladılar.