Kalp ehli, Allah Teala'nm sevdiği şeylerin en küçük olanlarını, O'nun çirkin gördüğü şeylerin en gizlilerini herkesten daha iyi bilir. Bunlar, Allah Teala'yı hakkıyla bilen ve O'nu fıkheden kimselerdfr. Sehl şöyle derdi: Alimler üçe ayrılır: Allah Teala'yı bilen; Allah Teala için bilen ve Allah Teala'nm hükmünü bilenler. O, Allah Teala'yı bilen ile, yakin sahibi arif kimseyi; Allah Teala için bilen ile, ihlas ilmini, halleri ve muameleleri bilen kimseyi; Allah Teala'nm hükmünü bilen ile de; helal ve haram ilminin tafsilatını bilen kimseyi murad etmekteydi. Bu tefsirimiz, Sehl'in sözünün manalarını ve görüşlerini bilmemizden kaynaklanmaktadır.

Allah Teala'nm bir kula giydirdiği elbiseler arasında sükunet içindeki huşudan daha güzel bir giysi olabilir mi? Bu, peygamberlerin giysisi, sıddıkların ve alimlerin simasıdır.

Şeyh Ebu Talib el-Mekki

Süfyan-ı Sevri de ulemayı üçe ayırmıştır: Allah Teala'yı ve O'nun emirlerini bilen alim ki bu, kamil alimdir, ikincisi Allah Teala'yı bilen alimdir ki bu, korku ve takva ehlinden olan alimdir. Üçüncüsü ise Allah Teala'yı bilmeyip sadece O'nun emirlerini bilen alimdir ki bu da, facir alimdir. Denildi ki: Allah Teala için alim olan kimse, ilmiyle amel eden alimdir. Allah Teala'nm günlerini bilen alim ise, korku ve rica ehlinden bir alimdir.

oturmaktan menedişine yönelik imalarıyla, onları ahiret yollarından saptırması zor da olsa anlaşılacaktır. Çünkü böyle kimseler, is-teseyerek ya da istemeyerek dünya sevgisine ve nevalarının baskısına teslim olmuşlardır.

Yine Sehl başka bir münasebette daha sade bir ifade kullanarak şöyle demiştir: Allah Teala'nm günlerini ve emirlerini değil bizzat O'nu bilenler var ya işte onlar müminlerdir. Allah Teala'nm emirlerini bilip O'nun günlerim bilmeyenlere gelince onlar da, he-lal-haram bahislerinde fetva verenlerdir. Allah Teala'yı ve O'nun günlerini bilen alimlere gelince, bunlar sıddıklardır. Sehl 'Allah Teala'nm günleri' ifadesiyle O'nun batini nimetlerini ve görünmez cezalarını kasdetmektedir. Sehl bu sözünün ardından şöyle bir söz de söylemiştir: Alimler dışında bütün insanlar ölüdür. Korkanlar dışında bütün alimler ölüdür. Sevenler dışında bütün korkanlar

Ulemadan bir zat şöyle demiştir: 'Allah Teala mütevazı alimi severken, azgın ve zorba alimlere buğzeder. Allah Teala, kendisi için tevazu göstereni hikmetine varis kılar.

Şer alimleri ilimlerini kullanarak dünya nimetlerini elde etmeye çalışırlar. Alimler ilmi, Allah Teala'yı bilme ile Allah Teala'nm emrini bilme olarak ikiye taksim etmişlerdir. Onlar bu taksime dayanarak alimleri de ahiret ve dünya alimleri olarak iki zümreye ayırmışlardır.

Ahiret uleması ile dünya uleması arasındaki farkı şöyle anlayabilirsiniz: İlim sahibi bir alim, onu tanımayan biri tarafından görüldüğü zaman, onun üzerinde ilmine delalet edecek bir alamet görerek onun alim olduğunu anlayamazsa bu zat Allah Teala'yı bilen alimlerdendir. Böyle alimler, ancak simalarındaki huşu, sükunet, tevazu ve zilletten tanınırlar. Bu; Allah Teala'nm velilerine vurduğu boya, onlara giydirdiği elbisedir. "Allah'ın boyasından daha güzel kimin boyası vardır?". (Bakara/138) Onların bu meyandaki misali, zanaatkarlar gibidir. Bir zanaatkar, yolda yürüdüğü vakit za-naatıyla tanınır. Çünkü zanaatın eserleri onun üzerinde bariz olarak görülür. Zanaatı, şüpheye mahal bırakmayacak şekilde üzerinde taşıdığı bir sıfat ve elbise halini almıştır. O zanaat zanaatkarın siması olmuştur.

Lokman Hekim'in vasiyetinde şunu görmekteyiz: ilmin üç alameti vardır: Allah'ı bilmek, Allah Teala'nm sevdiklerini bilmek ve O'nun çirkin gördüklerini bilmek. Lokman , bu üç hususu ilmin hakiki çehresi ve mevcudiyet delili saymıştır.

Süfyan-ı Sevri'ye ilmin ne olduğu sorulmuştu. O da şu cevabı verdi: Vera'dır. 'Hangi şeyler vera'dır?' diye soruldu. O da şöyle dedi: 'Vera'ın bilinmesini sağlayan ilim talebidir1. Vera', ulemadan bir topluluğa göre, uzun uzun sükut edilmesi ve az konuşulma-sıdır. Halbuki bu, bizce doğru değildir. Çünkü konuşan alim, susandan daha üstündür.