Bütün kanunlar Allah?ındır. Kainatta koyduğu kanunlar, insanda yarattığı kanunlar ve nihayet Kur?an?daki kanunlar. Olayı dar çerçevede almıyoruz. Geniş ve şümullü bir anlayışla değerlendiriyoruz. Mesela, Allah, ağacın bütün programını çekirdeğinde, insanı ve hayvanı tohumunda veya yumurtasında yerleştirmiş, fakat bunu herkes anlayamıyor. Uzmanı olanlar da anlar veya anlamaz. Hatta her bir cüzünde ağaç, olsun insan olsun ayrı bir program daha yazarak, her ağaç parçasında veya insan hücresinde de bir ağaç ve bir insan dercetmiş.

O nedenle vurma, arz gibi iddialı işlere girilmemelidir. İşittik ve itaat eddikten büyük bir iddia varmıdır?

Madem öyle bir Kurana arzdan bahsediliyor. Eğer böyle bir iş dahi yapılacaksa o hadis bilginlerinin, hadis sahasında derinleşmiş hadis ilimlerini, ve hadisin vurulması düşünülen? Kuran'ı, kur'an ilimlerini çok iyi bilmesi gerekir.. Hadis sahasında otoritelik gerektiren böyle bir vasıf Türkiyede bir elin parmakları sayısınca kişilerde bile olacağını bile tahmin edemezken nasıl oluyorda sıradan bir okuyucu için sanki bu kapı açıkmışcasına Kurana, sahih sünnete v. s. vurulmaktan bahsedilebiliyor..

Şimdi, Allahü Teala, Hz. Peygamber?e en üst seviye olan haram ve helal koyma yetkisi verdiğine göre, O?nun bunun altındaki vacip mekruh, adab gibi(29) konularda evleviyetle söz sahibi olduğunun açık göstergesidir. Nitekim Peygamber Efendimiz de?Kur?an?la beraber onun misli verildi?(30) sözüyle kendisine verilen yetkiyi ve dindeki konumunu nazara vermiştir.

İşte esas bu kafaları hakiki, kamil/kuran ve sünnette tarif edilmiş, işittik ve itaat ettik demeleri emredilen müslümanın kafasına vurmak lazım. Bakmak lazım kafa ve kalp yönünden standartlara uygunmu:)?

12..."Hadislerin Kur?an?a arz edilmesi, bu sebeple de bazı rivayetlerin O?na muarız olmasından dolayı reddedilmesi ve bunun daha da ileri götürülerek, bütün rivayetlerin Kur?an?ın süzgecinden geçirilmesi gerekir anlayışıyla Hz. Peygamber adına bize intikal eden her şeye bir şüphe iras edilmesi durumu, doğrudan doğruya bin dört yüz yıllık geçmişi itham etmek manasını taşır. Başta sahabe olarak bize bu rivayeti nakledenleri bir tarafa itip onların yerine kendimizi koymak anlamına gelir... İşte Kur'an ayetleriyle ifade edilen bütün hakikatleri en iyi anlayan ve yaşayan olarak Hz. Peygamber , aynı zamanda onu hayata en iyi yansıtandı. Bu sebeple hadislerin Kur'an?a arz edilmesi hususunu farklı bir cepheden ele alacağız. Hz. Peygamber ?ın ferdi, ailevi ve içtimai, bütün yönleri ile sergilediği hayat tarzının, Kur?an?da zikredilen hususların birer açılımı, oradaki çekirdeklerin birer ağaç haline getirilmesi gibi görüyoruz."

Demekki insan oğlu artık hadisin sıhhatini belirleyen usulleri bir tarafa bırakmışta kendini sahih zayıf tüm hadislerin başına bir bekçi, bir kapı güvenliği makamına yükseltmiş.. Haşa ümmet olma makamında kendi haddini bilmesi gereken sıradan müslümana ne oluyorki lal-i güher-i Nebevi'den olan sözlere karşı teftişçi, kalite kontrolcü rolüne bürünüyor.. Ya bu hadis sahihse sözümona Kurana vurarak vize vermediğin durum için hem hadise/sünnete saygısızlık hem de Kuranı kendi keyfi işlerine alet etme saygısızlığı Yapılmış olacak. Böyle duble bir günahın telafisi kafayı taşa, oduna, duvara "vurmakla" bile yapılamaz.

(4) İbn Hacer, Feth, IX, 596,603; Çakın, a. g. m, s.243-245; Krş. Keleş, Arz, 24.

a) Sünnet Kur?an?ı takviye eder.

işte bu cevapta basit gelen "vurma eylemiyle" hadis ve Kuran arasında Nebinin ortaya koymuş olduğu uygulamayı, yorumu, temsili, tefsiri iptal etmiş olmak var.

Ancak, özellikle şaz ve zayıf rivayetlerin hükme medar olduğu durumlarda, Kur?an?a ve sahih sünnete arz edilmesini uygun buluyoruz. Nitekim yukarıda yaptığımız izahlardan hareketle onların da ismen olmasa da fiilen bu işe başvurduklarını görmekteyiz. Zaten arz olayına temelden karşı çıkan alimlerimizin de kastı bu olsa gerek. Onlar, Kur?an?a muhalif bahanesiyle sahih sünnetin terk edilme endişesini dile getirmişlerdir, denilebilir.

Biz bu anlayışla, her ayetin veya hükmün sünnet?e arzedilip orada maksada ulaşılacağına kaniyiz.

Bu hadis-i şerif öğlenin ilk sünnetinin bir tek selamla kılına-cağını beyan etmektedir.

Şu halde Hz. Peygamber?in sözleri, fiilleri, takrirleri, hal ve tavırları demek olan sünnetin kaynağı, Kur?an?dır. Tabiri diğerle O?nun Kur?an?dan anladıkları ve bu anlayışında, Allah tarafından takrir edilip tasvib edilmesidir, diyebiliriz.

Erkeğin erkeklere ve kadınlara, kadının da kadınlara ve erkeklere karşı örtmeleri lazım gelen yerler ve kadınla konuşma adabı hakkında bkz. Buhari, Salat, 69; Nikah, 111; Müslim, Salatu?l-Ideyn, 4; Selam, 8; Adab, 10; Ebu Davud, Libas, 37; Nikah, 44; Tirmizi, Rada, 13; Edeb, 38-40.

c) Sünnet Kur?an?ın bir hükmünü tahsis eder.(11).

14... Böyle sorulara hadisi kurana vurmak lazım gelir diye cevap verenler bu işin nasıl yapılacağını ve vurma işinin teknik taktik detaylarını da vermeliler. Kuru kuruya vurma birşey ifade etmez.. Birde vururum derken arada çarpılmak ta var. Ne demişler "el yumruğu yemeyen kendi yumruğunu balyoz sanırmış"..

13..." Ancak O?nun hayatına bakarken ister kendi hayatından Kur?an?a, isterse Kur?an?dan O?nun hayatına nazar edelim her iki durumda da Hz. Peygamber ?ın sergilediği dini, dünyevi, örfi, beşeri ne dersek diyelim hepsi Allah?ın Kur?an?da zikrettiği hususların birer şerhi, beyanı ve fiili göstergesidir, diyebiliriz. Sanki, ?Ya Rabbi senin huzurunda yaptığımız bütün fiillerimizin ve davranışlarımızın o huzura layık biçimi nasıldır.? sorusuna verilecek cevap, ?Hz. Peygamber ?ın hayatı?dır.

bunlar nereye gidiyor dedirtecek bir fecaat cümle kurulabiliyor..

devam edecek...

(22) Sırasıyla bkz. İbn Hazm, İhkam, I,114-117; İbn Kayyım, İ?lamu?l-Muvakkıin, Beyrut, 1994, II, 220 vd.; İbn Ebi Şeybe, Musannef, Beyrut, 1989, VIII, 363 vd.; Suyuti, Miftah, 2 vd.; İbn Abdi?l-Berr, Cami, II, 190; Kurtubi, Tefsir, I, 38; Bazı yazarların kanaatleri ve arz meselesine bakışı için krş. Akseki, Riyazu?s-Salihin Tercümesi, I, XX-XXI; Ebu Zehv, Mukanetu?s-Sünne, 32-36; Ebu Şehbe, Sünnet, I, 58; Accac, es-Sünne, 49-50; Sıbai, es-Sünne, 81-83,98-100; Keleş, Arz, 90 vd.

15...15... Sahih hadis kurana vurulunca ne oluyor görmek için:

Resulullah, öğlenin dört rekat olarak kıldığı ilk sünneti için, buyururdu.

Ebu Davud dedi ki: Yahya b. Sa 'td el-Kattan 'in şöyle dediği bana ulaştı: "Eğer ben Ubeyde'den bir şey nakleder olsaydım ondan bu hadisi naklederdim. Ubeyde zayıftır." İbn Mincab o Sehm dir.

Peygamberimize isnad edilen, ?Benden size gelen şeyi Allah?ın Kitabına arzedin. O?na uygunsa ben söylemişimdir. Şayet ona uygun değilse ben söylememişimdir.?(1) Sözünü esas almışlar ve herhangi bir hadisin sıhhatine hükmetmek için Kur'an?a uygunluğunu şart koşmuşlardır. Bu anlamda yapılan işe?arz? denilmiştir.

(32) Her misarcıya pay verilmesini gösteren Nisa, 11 ayetinin, kafire miras yoktur, hadisiyle tahsisi gibi. (Müsned, I,49; Ebu Davut, Diyat, 18; Darimi, Feraiz, 41). Evlenmesi yasak olanlar (Nisa 23-24) ayetiyle belirlenmiş. Bunların dışındakiler helal kılınmıştır. Ancak Hz. Peygamber, bu umumiliği, kadının hala ve teyzeyle aynı nikah altında olamayacağını belirtilerek, tahsis etmiştir. Bkz. Müslim, Nikah, 37-38; Buhari, Nikah, 27.

Güzel örneğin numunesi olan Hz. Peygamber ?ın, yürümesi oturması, kılık kıyafeti tavrı hareketi gibi yönleri, esasen bu gibi hususlara temas eden ayetlerin fiili ve kavli izahlarıdır. Namaza giderken, kapıyı çalarken, normal yürürken, konuşurken, gülerken, yemek yerken, hatta ağlarken, esnerken, uykuya geçerken bile insanda bulunan fıtri hallerin yapılış tarzlarını, bu gibi adetlere tealluk eden ayeti kerimeleri, beyanlarıyla, fiilleriyle göstermişlerdir(44).

Öğlenin farzından önce kılınan 4 rekatlık sünnetin ne derece faziletli ve sevaplı olduğu tüm müslümanlar (4 mezhep) tarafından kabul edilmiş, tasdiklenmişken insanoğlu tekrardan Amerikayı keşfetmek istercesine veya öyle bir vazife kendine verilmişçesine bu konuları "kafam almıyor" acaba "takılmam mı lazım takılmamam mı lazım gelen " konulardan diye sıkıntı edeceğine otursun da fazileti tartışmasız bu namazları hakkıyla eda edebildikmi?sorularıyla meşgul olsun..

(6) Zerkeşi, İcabe, s.119; Bkz, Müsned, II, 311; VI,109.

(33) Hırsızın elinin kesilmesini bildiren ayette bir sınır yoktur. (Maide, 38). Hadis, çeyrek dinar ve daha fazlasını çalanın elinin kesileceğini belirterek alt sınırı çizmiştir. (Müslim, Hudud, 2-5; İbn Mace, Hudud, 22; Müsned, VI, 104,249,252.

Ortada Kurandan sonra bir müslümanın başvuru kaynağı niteliğindeki 6 kitabtan birinde geçen bir hadis var. Ve hadis Bilinen, kabul görmüş bir hadisken bu hadis hakkında "Takılmamak mı lazım" diye kanı donduracak,

(40) Hz. Peygamber?in ahlakı nasıldı sorusuna Hz. Aişe validemiz, ?O?nun ahlakı tamamen Kur?an idi? demiştir. (Ebu Davud, II, 56) Yani, Kur?anın emrettiği mehani ahlakı en güzel şekilde gösteriyordu, demektir.

Aişe validemiz sadece sahabeye değil bazen Hz. Peygamber ?a da soruyordu. Nitekim, bir defasında Peygamberimiz , ?Hesaba çekilen kimse mutlaka helak olmuştur.? Buyurur. Hz. Aişe ?Allah beni sana feda etsin Ya Resulallah! Allah?Kimin kitabı sağından verilirse, o kolay bir hesap ile hesaba çekilmiştir.?(7) buyurmuyor mu? deyince, Peygamberimiz ?O, Allah huzurunda olmaktır. Kimin hesabı münakaşalı geçerse, o helak olmuştur, buyurarak,(8) konuya açıklık getirir.

Ve yukardaki manası açık olan hadis için soruyu soran nasıl kafada büyütüp büyütüp işin içinden çıkamamış esas bu konu üzerinde durmak lazım.

İşte Kur'an ayetleriyle ifade edilen bütün hakikatleri en iyi anlayan ve yaşayan olarak Hz. Peygamber , aynı zamanda onu hayata en iyi yansıtandı. Bu sebeple hadislerin Kur'an?a arz edilmesi hususunu farklı bir cepheden ele alacağız. Hz. Peygamber ?ın ferdi, ailevi ve içtimai, bütün yönleri ile sergilediği hayat tarzının, Kur?an?da zikredilen hususların birer açılımı, oradaki çekirdeklerin birer ağaç haline getirilmesi gibi görüyoruz.

(2) Örnekler için bkz. Buhari, Tefsir, Sure 1,3,4,6; Tirmizi, Sıfatu Ehli?l-Cenne, 1; Krş. Yıldırım Suat, Peygamberimizin Kur?an Tefsiri, İst., 1983, s.138-147; Çakın, Kamil, Hadislerin Kur?an?a Arz Meselesi, AUİFD. XXXIV, Ank, 1993, s.240-243; keleş, Arz, s.15 vd.

Resulullah efendimizin hangi namazı daha çok sevdiği ve ona devam ettiği sorulduğunda, Hazret-i Aişe validemiz, (Öğleden önce 4 rekat kılardı, kıyamlarını uzatır, rüku ve secdelerini güzel yapardı) buyurdu.

(26) Sünnetin bağlayıcılığı meselesi ileride izah edileceğinden, konunun sadece sünnet-Kur?an bütünlüğünde değerlendirileceği dikkate alınmalıdır.

(37) Buhari, Edeb, s.7,18; İsti?zam, 35; Cuma, 11; Nikah, 79; Ebu Davud, Edeb, 66,129; Salat, 25,94-95; Sünnet, 18; Müslim, İtk, 25; Bir, 5; İbn Mace, Nikah, 28; Edeb, 3; Geniş bilgi için bkz. Canan, İ. Hz. Peygamberin sünnetinde Terbiye, Ank, 1980, D. İ. B.

O?nun, çocuklara davranışları, onların terbiyelerine, çocuklar arası muameleye, anne baba-çocuk münasebetlerine dair izah ve beyanatları(37), bu konulara temas eden bazı ayetlerin(38) şerh ve izahlarıdır.

Peygamber Efendimizin ve hanımlarının örtünme hem cinslerinin birbiriyle olan münasebetleri, konuşma, yalnız kalma vs. gibi hem hususi alemde hem de cemiyet içindeki bütün davranışları ve tavsiyeleri bu konulara taalluk eden ayetlerin şerh ve izahıdır. Hz. Peygamber?in o ayetlerden anladıklarıdır(36).

(23) Bkz. Müsned, V, 425; Darakudni, I, 208; Ebu Yusuf, Red, 31; Cessas, Ahkamu?l-Kur?an, Beyrut, 1993, IV, 201; Şatıbi, Muvafakat, IV, 19; Kasımi, Kur?an?ı Anlamak, trc. Sezai Özel, İst, 1990, s.170.

İnsan yaratılış gereği, yemek yiyen, su içen, yürüyen, oturan, uyuyan, beşeri ihtiyaçlarını gideren, ağlayan, gülen, esneyen, aksıran, bir varlıktır. Bunlar insanın yaratılışından gelen fıtri davranışlarıdır. Ancak bu davranışların ne zaman, nasıl, ne kadar olacağı Hz. Peygamber?in güzel adet ve davranışlarında görülmektedir.

(5) Zerkeşi, Bedruddin Ebu Abdillah, el-İcabe li iradi ma İstedrekethü Aişe ala?s-Sahabe, Beyrut, 1985.

(12) Buhari, Keşf, III, 19,29; Bkz, Serahsi, Usul, I,364; Ünal, İmam Ebu Hanife, s.84-88,141; Apaydın, a. g. m., Subuti kati olan bir metnin, subuti zanni olanla nesh ve tebdil edilemeyeceği anlayışından bir neticesidir.

Dıkşınlama metodu diye bir metod ben ömrü hayatımda görmedim, okumadım.. varmıymış böyle bir şey?

Bu tür hadisler genel olarak "terğib ve terhib" kategorisinde yer alır. Yani özendirme ve sakındırma. Bu kategori ise hükümde delil olarak kullanılmak sadece mev?iza ve öğüt olarak kullanılır. Bu da o cinstendir. Bu türden rivayetleri önce Kur'an'a , sonra fiili sünnete, sonra da sahih hadislere vurmak gerek.

İnsani özelliklerden olan ahlaki vasıflarla(40), adetlere gelince bununda numune-i imtisali olarak Hz. Peygamberi görmekteyiz.

10... Ancak, özellikle şaz ve zayıf rivayetlerin hükme medar olduğu durumlarda, Kur?an?a ve sahih sünnete arz edilmesini uygun buluyoruz ... Nitekim yukarıda yaptığımız izahlardan hareketle onların da ismen olmasa da fiilen bu işe başvurduklarını görmekteyiz. Zaten arz olayına temelden karşı çıkan alimlerimizin de kastı bu olsa gerek. Onlar, Kur?an?a muhalif bahanesiyle sahih sünnetin terk edilme endişesini dile getirmişlerdir, denilebilir.

(31) Te?kid için krş. Bakara, 43, 183; Ali İmran, 97; Nisa, 29; Hud, 102; Nahl, 44; Buhari, İman, 1; Müslim, İman, 19-22; Müsned, V,72; İbn Mace, Fiten, 22; Mücmeli tefsir için bkz. Buhari, Ezan, 18; Edeb, 27; Buyu, 78; Müslim, Müsakat, 81-84; Nesai, Buyu, 50; Darimi, Salat, 42; Müsned, III, 318; İbn Mace, Ticaret, 48; Müşkil açıklamak için bkz. Bakara, 187; Tirmizi, Tefsir, 3.

Kaynaklar:

Açıklama

(28) Tevbe, 29.

Diğer taraftan, hadislerin tamamını, sil baştan Kur?an?a arz edip onun süzgecinden geçirme bahanesiyle bir çok sahih hadisin yok edilmesini de(24) tasvip etmiyoruz. Bu bizi sünnetsiz Kur?an anlayışına götürür. O zaman Kur?an?ın canlı tefsiri olan ve Hz. Peygamberin hayatını yansıtan sünnetin yerini başka anlayış ve sistemlerin doldurması kaçınılmaz olacaktır.

Heyhat artık kendine müslüman diyenler Resulün sözü olması muhtemel hadisler için "Takılmamak mı lazım" ayağından takılıyor..

Öğlenin farzından önce ve sonra 4 rekat kılmaya devam edenin Cehenneme girmesi haramdır.)

İŞte eğer bir "vurma saplantısı" na yakalanılmışsa ""İşittik ve itaat ettik ya Rabbena, affını dileriz" ayetine baş"vur"ulmalıdır.

Meseleye bir de Hz. Peygamber ?ın canibinden bakalım. Yani çekirdekten ağaca değil de ağacın dal, budak, çiçek ve meyvelerinden tutup fidanına, çekirdeğine ulaşalım.

(36) Ahzab, 6,32,33; Bakara, 235; Nisa, 4; Buhari, Nikah, 3,8,36,50,63,68,79; Müslim, Rada, 16; Nikah, 4,7,12; Tirmizi, Rada, 1; Nikah, 5,38; Ebu Davud, Nikah, 20; kız isteme, nişan, nikah, düğün, velime, karı koca vazifeleri vs. hepsi sünnetle açıklanmıştır. Cinsel arzunun tatmini, (Ebu Davud, Salat, 367; Buhari, Rikak, 23); Mübaşeretin keyfiyeti, hayız halindeki durumlar gibi gizli umur bile beyan edilmiştir.

Arz fikrinin, Arz hadisine dayanarak, Hz. Peygamber?e dayandıranlar olduğu gibi, bu hadisi zındıkların uydurduğunu dolayısıyla mevzu olup amel edilemeyeceğini savunanlarda vardır.

Bir hadis sünnet tanımaz ..

(25) Kardavi, Sünnet, s.115; Kulaçoğlu, Sünnet, s.98.

(11) Ebu Zehra, Ebu Hanife, 292-294.

2. Arz ile ilgili görüşler

"hadis vurma " konusu derin mevzu olduğu için ilgi ve dikkat çekmemesi normal:)

(24) Mesela bu maksatla Hilafetin Kureyşiliği hadisinin reddiyle ilgili olarak bkz. Hatiboğlu, Hilafetin Kureyşiliği, AUİFD XIII, Ank, 1979; Atay, Öztürkün ve Reşit Rıza?nın görüşleri için bkz. Keleş, Arz, 53-58.

Bazı hadislerin Kur'an?a arz edilmesini benimseyenlerin gösterdikleri delillerden biri de Hz. Aişe validemizin bazı uygulamalarıdır. Zerkeşi onun sahabeye olan bazı reddiyelerini bir eserde(5) toplamış, bunlardan bir kaçı şöyledir.

Hadislerin Kur?an?a arz edilmesini gösteren rivayete mevzu diyen İmam Şafi ise(16), sahih hadislerle amel etmenin Allah?ın emri olduğunu, böyle bir hadisle amel etmeyenin aklını kaçırmış olacağını belirtir(17). Bu sebeple sünnet, Kur?an?ı tefsir ve takyid etmekle beraber, Kur?an?nın bir nas getirmediği konularında da müstakil hüküm koyar. Sünnetin koyduğu hükümler zahiren Kur'an?a muhalif görünse bile bu durum maksadın tayinine delalet eden karinelerin bilinmeyişindendir,(18)der.

(27) A?raf, 157.

Takılmamak mı lazım artık bunun kararını size bıraktım?

(15) Bazı durumlarda da haberi vahidlerle Kur?ana muhalefeti dolayısiyle amel etmezdi. Ebu Zehra, İmam Malik, 283-86,296; Ayet, Kıyame, 22-23; İmam Malik?in yaklaşımı İmam A?zam?ın anlayışıyle paralellik arzediyor.

(3) Müdrec; Sened veya metinde aslında olmayan bir şeyin ilavesi demektir. Aydınlı, İstılah, s.106; Rivayetin değerlendirilmesi için bkz, Çakın, a. g. m., s.240-243.

Bu itibarla, hep aynı gözlükten bakmak yerine, Kur?an?ı Kerim?e bir de Hz. Peygamber?in hayatının penceresinden bakmanın bize ne gibi sonuçlar getireceğini de bir düşünmek gerekir.

5...1270. ... Ebu Eyyub'dan nakledildiğine göre, Peygamber şöyle buyurmuştur:

Arz rivayeti mevzu kaynaklarda geçmekle beraber, muteber eserlerde de mevcuttur(23). Bu sebeple kökten atmak yerine belli bir zemine oturtmanın daha faydalı olacağını düşünüyoruz. Bize göre sahih hadisin şartlarını taşıyan rivayetleri değil de, şaz veya zayıf rivayetlerin Kur?an?a ziyade getirmesi durumunda fiili bir arz uygulamasının yapılması daha uygun olacaktır. Nitekim fakihlerimizin de yaptığı budur.

2. Umumi hükmü tahsis eder(32).

İşte Allahü Teala?nın bu kanunu Kur'an ayetlerinde de geçerli olması iktiza eder. Zaten Kur'an, kainat kitabını okuyan bir eser ve Hz. Peygamber da o kitabı tefsir eden açıklayan bir muallim değil mi? Bu sebeple, Kur'an ayetlerinde geçen ifadeler birer çekirdek, birer tohum, birer yumurtaysa, Hz. Peygamber ?ın hayatının her yönü de onların birer açılımı, ağacı ve insanı yahut ta, birer gülü, çiçeği, gözü, kulağı kalbidir.

Konumuz itibariyle Hz. Peygamber?in, toplumda sergilediği davranış biçimlerinin, örfle münasebetine baktığımızdan ibadet ve inanç esaslarından ziyade diğer ahvalini ve efalini nazara veren kısımlardan bazı numuneler vereceğiz:

(Öğlenin farzından önceki 4 rekat hariç, gündüz kılınan namazların hiç biri, gece kılınan denk olamaz. Gece namazlarının, gündüz namazlarına olan üstünlüğü, cemaatle kılınan namazın yalnız kılınan namaza üstünlüğü gibidir.)

b) Sünnet Kur'an?ı tefsir edip açıklar.

4... hele hele bir soruyu bitiriş cümlesi varki zannedersinki soruyu soran Resulullahın her sözüne muhatap olma makamındaki müslüman değil de

Hadislerin Kur?an?a arz edilmesi, bu sebeple de bazı rivayetlerin O?na muarız olmasından dolayı reddedilmesi ve bunun daha da ileri götürülerek, bütün rivayetlerin Kur?an?ın süzgecinden geçirilmesi gerekir anlayışıyla Hz. Peygamber adına bize intikal eden her şeye bir şüphe iras edilmesi durumu, doğrudan doğruya bin dört yüz yıllık geçmişi itham etmek manasını taşır. Başta sahabe olarak bize bu rivayeti nakledenleri bir tarafa itip onların yerine kendimizi koymak anlamına gelir.

Hz. Ömer?in, Fatıma bnt. Kays?ın rivayetine?biz unutup unutmadığımı bilmediğimiz bir kadının sözüyle Allah?ın Kitabını ve Resulünün sünnetini terk edemeyiz?(4) sözünü ele alıp, sünneti Kur?an?a arz ederdi denilmesini düşünmek gerekiyor. Zira, bütün hadislerin yeniden gözden geçirilip Kur'an?a uyanlar alınmalı uymayanlar atılmalı anlayışı ile Hz. Ömer ın bu tavrı birbirine zıttır. Hz. Ömer ilk defa duyduğu bir sözü Kur'an ve sünnetin tamamına bakarak değerlendiriyor. Arz anlayışını aşırılığa görütenler ise sünnetin kaynaklığını reddedecek bir uslupla yaklaşıyorlar.

(17) Zehebi, Tezkiretü?l-Huffaz, Beyrut, ts, I, 362; Hadis, Cebrail tarafından Peygamber Efendimiz?in kalbine ilka edilmiştir. Bu sebepten Sünnet Kur?an?a muhalif olmaz, Şafii, Risale, 76-89.

1. Namaz, zekat, oruç, hac gibi Kur?an?da geçen ibadetleri Hz. Peygamber te?kid eder, beyan ve tefsir eder(31).

(19) Şafii, Risale, 85,103; Kasımi, Kavaid, s.58.

Peygamberimiz bazı durumlarda bir hükmü söyleyince arkasından o hükümle ilgili bir ayet okumuştur(2). Bu tarz bir uygulama hadislerin Kur'an?a arz edilmesine dayanak kabul edilmiştir. Arz olayını kabul etmeyenler ise bu rivayetlerin müdrec(3) olduğunu dolayısıyla konuya delil olamayacağını söylerler.

Dikkat edilirse, Hz. Aişe önce olayı tashih ediyor yanlış ve anlaşıldığını ifade ediyor, sonra da Kur?an ile Sünnet?in bütünlüğü, aynı kaynaktan geldiği açısından birbirine zıt olmayacağını ifade içinde sünnette gelen hükme uygun bir ayet zikrediyordu.

(13) Bununla beraber bazan haber-i vahidlerin bile Kur?an?a ziyade yaptığı uygulamaları için bkz. Ayni, el-Binaye fi Şerhi?l-Hidaye, Beyrut, 1988, VI,261-262, 274-381; Ünal, Ebu Hanife, 141-142; Hadisler, için bkz. Buhari, Hudud, 13; Müslim, Hudud, 7; Müsned, III, 253.

(16) Şafii, Risale, 80; Buna karşılık, bana Kur?an ve onun bir misli verildi. Bende emrederim, nehyederim, mealindeki hadisi zikrederek sünnetin müstakil teşri değerini söyler.

(Her gün 12 rekat nafile namaz kılan müslümana Cennette bir köşk yapılır.) gibi daha pekçok hadisten tasdikli bir hadisi şerifi daha hangi maksatla "vurma işine" alet ediliyor olacağı ve Bu şekliyle Resulün sünnetine ittibanın keyfiyeti anlaşılması güç,

"Gök kapılan açılır" beyanı "kabul edilir" sözünden kinayedir. Yanı "Bu namazın göklere yükselip kabul makamına erişmesi için önünde herhangi bir engel yoktur" manasına gelmektedir. Hakkındaki bu teşvik edici sözler, öğlenin, ilk sünnetinin faziletine ve onun müekked bir sünnet olduğuna delalet eder.

Fakat bununla beraber arz uygulamasının olup olmadığı tartışmaları bir yana, acaba Hz. Peygamber kendine indirilen Kur?an?ı anlayıp yorumlama hakkını nasıl kullandı. Mücerred bir ifade ile ve sadece sorulan suallere ve bazı problemlere cevap vermekle yetinmeli miydi, yoksa Kur?an?ı bütün yönleriyle fiili olarak tatbik etmeli miydi.

Ancak sünnetin Kur'an?ı neshi veya tahsisi için mütevatir veya meşhur olması lazımdır. Kuran?ın hükmüne muhalif olan Haberi vahidler ise onun hükmünü değiştiremez. İşte Hanefilerin sünneti Kur'an?a arz ediyor dedikleri hadisler bu çeşit hadislerdir. Buna Hanefi usulcüleri manevi inkıta diyorlar(12). Şu halde Hanefi uleması sünnetin Kur'an?ı takviye ve tefsirinde bir sınır getirmeksizin hadislerle amel ediyorlar, ancak Kur'an?ın hükmünü değiştirecek veya tahsis edecek bir hadis olursa bu durumda onun mütevatir veya meşhur olmasını şart koşuyorlar(13). Bu açıdan hemen Hanefiler de sünneti Kur?an?a arz ediyorlardı, deyip geçmek doğru değildir.

(18) Şafii, el-Ümm, Beyrut, ts. VII, 273,286; Bkz, Gazali, Mustasfa, I,179.

İnsanlara gönderilen Peygamber?in melek veya cinlerden olmayıp insanlardan seçilmesi, elbetteki insaniyetinin gereği hayatın her yönüne ışık tutabilmesi ve bütünüyle örnek olabilmesi içindir. Kardavi?nin ifadesiyle(25), hayat uzunluk, genişlik ve derinlik olarak ele alındığında bunun dışında bir şeyin kalmadığı görülür. Uzunluk, doğumdan ölüme hatta ruhlar aleminden ahiret alemlerini; genişlik, hayatın bütün yönlerini, evi, çarşıyı, mescidi, yolu, işi, eşi, aşı, Allah ile olan ilişkiyi, kişileri, aileyi, müslimi, gayri- müslim?i hatta insanı hayvanı, canlı, cansız her şeyi ile olan ilişkileri, derinlik ise, insanın iç yapısını yani vücut, akıl, ruh, sır gibi zahiri ve batıni duyguları, söz, amel ve niyeti içine alır. Bu açıdan insan Peygamber?in , insanı ilgilendiren bütün bu yönleriyle numune ve örnek olması icap edecektir.

insanın aklını durduracak,

(7) İnşikak, 7.

CEVAP: Bu Hz Aişe'nin kendi yaklaşımını aktardığı bir hadise dayanılarak tüm imamlarımız tarafından bir ruhsat olarak değil sanki bir yasak olarak değerlendirildi Allah?u alem bizim konuyu Kur'an ekseninde yeniden tarayarak vardığımız sonuç o ki, vahye göre hayız "ezen" yani "rahatsızlıktır"Hasta bir kimsenin orucunu isterse erteleyebileceği ve gününe gün kaza edeceği, istemezse ertelemeyeceği hükmü ise Bakara 184'ün açık hükmüdür Bu sorunuzun cevabını ben değil Kur'an böyle vermiştir Ona sorup cevabını aldınız

(9) Bkz. Keleş, Arz, 69 vd; Apaydın, Yunus, Hanefi Hukukçularının Hadis Karşısındaki Tavırlarının Bir Göstergesi Olarak Manevi Inkıta Anlayışı?, EÜİFD, s.8, Kayseri, 1992, Çakın, a. g. m.;

(38) Kehf, 46; İsra, 6; Furkan, 74; Ali İmran, 159; Maide, 8; Şua?ra, 49; Nahl, 58-59; Tahrim, 6.

Farklı bir misal verelim. Çocuğun yaratılış evrelerini anlatan ayeti, Hz. Peygamber?in anlamadığını yalnızca bugünkü bazı insanların anlayabildiğini söylemek doğru olur mu. O zaman anne karnındaki çocuğun durumunu bildiren bütün hadisleri reddetmek gerekecektir. Halbuki bu ayetlerin açılımını hadislerde görmek daha münasip olacaktır. Kadınların özel halleri, muamele-i zevciye, kıyametin kopması, gelecek ile ilgili bilgilere dair ayetlerde aynı şekilde izni ilahi ile Hz. Peygamber tarafından ümmetine tafsilatlı olarak anlatılmıştır.

(42) Fatiha,

Öyleyse Sünnet?i, hayatın bütün yönlerini içine alan geniş bir pencereden değerlendirdiğimizde Hz. Peygamber?in her söz, fiil ve takriri diye ifade etmek yanlış olmayacaktır(26).

(34) Esasen her uygulama bir hükümdür. Sözgelimi namazın rekatı, zamanı, nasıl kılınacağı başta olmak üzere Hz. Peygamber?in yaptığı her şey, Kur?an?ın farklı anlaşılması muhtemel hükümlerinin belirleyicisidir. Bu itibarla konunun genişliğine dikkat çekmek isteriz. Kur?an?da aslı olmayan bir şeyin bulunmadığı dikkate alınırsa, her sünnet bir beyandır, sünnette olan şeylerin çoğu aynıyle Kur?an?da olmadığına göre bu yönüyle de Hz. Peygamber ın çoğu uygulaması yeni bir hükümdür, denilebilir.

Allah?ü Teala ayetlerde, Hz. Peygamber ?e haram ve helal koyma yetkisi verdiğini açıkca belirtiyor. Hususan ikinci ayette Allah Teala kendi ismi yanında Hz. Peygamber ın da ismini zikretmesi yapılacak bütün te?villerin yolunu kapatıyor. Şayet Allah?ın yasakladığı Peygamberin de yasaklamasına şart kılınsa, haşa Resul de beraber olarak yasaklarlarsa diye anlaşılsa bu manasız olur. Tersi olsa, Resulün yasakladığını Allah?ta sarahaten yasaklaması lazım dense bu da anlamsız olur. Şu halde her ikisinin haram ve helal koyma yetkisiyle belirtilmesi daha ziyade Hz. Peygamberin grevine yönelik bir emirdir. Bu açıdan Hz. Peygamberin bütün emir ve yasakları bu ayetin bir açılımı ve tayyibat olanları emretmesi, habais olanları da yasaklaması demektir.

İmam Malik de sünnetin üç fonksiysonunu aynen benimser(14). O?na göre haberi vahidler bile bazen Kur?an?ın umumunu tahsis eder, mutlakını takyid edebilir. Hele Medine Ameli ile desteklenirse daha da kuvvetlilik arzeder. Hatta rü?yet ile ilgili hadisleri Kur'an da geçen?O gün bir takım yüzler, Rablerine bakıp parlayacaktır? ayetine uygun görerek, söz konusu hadisleri reddedenleri Kur?an?a uymamakla itham etmiştir(15). Eğer haberi vahidlerin bazı durumlarda Kur?an?a muhalefeti nedeniyle reddedilmesine arz denilirse bu manada bir arzın İmam A?zam ve İmam Malik?te varlığını söyleyebiliriz.

9... Hadislerin Kur?an?a arz edilmesini gösteren rivayete mevzu diyen İmam Şafi ise(16), sahih hadislerle amel etmenin Allah?ın emri olduğunu, böyle bir hadisle amel etmeyenin aklını kaçırmış olacağını belirtir(17). Bu sebeple sünnet, Kur?an?ı tefsir ve takyid etmekle beraber, Kur?an?nın bir nas getirmediği konularında da müstakil hüküm koyar. Sünnetin koyduğu hükümler zahiren Kur'an?a muhalif görünse bile bu durum maksadın tayinine delalet eden karinelerin bilinmeyişindendir,(18)der.

(1) Değerlendirme için bkz, Sağani, Ebu?l-Fezail, Mevzuat, Beyrut, 1985, s.76; Acluni, Keşfu?l-Hafa, I, 86; Heysemi, Mecmau?z-Zevaid, I, 170; Suyuti, Miftah, 16.

İmam Şafii gibi düşünen Ahmed b. Hanbel?de Kur?anın zahiri ile sünnet reddedilmez. Zira Kur?anın manasını ve delaletini sünnet tayin eder. Bu yüzden Kur?anın umumuna muhalif diyerek hadis reddedilmez. Böyle bir hadis, aslında Kur'an?ı beyan ve tefsir etmiştir,(21)der. Şu halde O?na göre sünnet-Kur?an bir bütündür. Görülen muhalefet zahiridir. İzah edilebilir. Bu sebeple Kur?an?a muhalif bahanesiyle hadis terk edilemez.

Hadis usulünde varmı böyle birşey?

Ancak bütün bu değerlendirmeleri sahih hadis hakkındadır. Şayet hadis şaz olursa bu durumda onun Kur'an?a zıt olması durumda onunla amel edilmez(20). Bu durumda sahih hadislerin Kur'an?a muhalif gibi görünen hükümleri, karineleri bilindiği zaman onların birbirine zıt olmayacağı anlaşılır, ancak rivayet şaz ise bu durumda muhalefet dikkate alınarak onunla amel edilmez. Öyleyse İmam Şafii?nin şaz rivayetlerin Kur?an?a ziyade hüküm getirmesi durumunda O?na hükmen arzettiğini söyleyebiliriz.

Aynı şekilde komşuluk, öğrenci-öğretmen, gayri müslimler, yetim, fakir, amir-memur, selamlaşma, misafir, ziyafet, temizlik, giyim kuşam gibi ilişkilerde de ilgili ayetlerin birer izahı olduğu söylenebilir(39).

işte denildiği gibi manası çok açık olan ve

Nitekim bu hadisi i"on Mace'den başka Taberani de el-Mu'cemu'1-Kebir ve Evsafında Ebu Eyyub'dan şu manaya gelen lafızlarla rivayet etmiştir: "Resulullah benim nezdimde konakladığı zaman devamlı olarak öğle namazından önce dört rekat namaz kılardı ve bu konuda şunları söylerdi: "Güneş batıya meylettiği anda gök kapıları açılır ve öğle namazım kılmadıkça kapanmaz. Ben amelimin bu saatte semaya yükselmesini arzu ediyorum." Ayrıca aynı hadisi Tahavi, Meani'l-Asar' iaa, Tirmizide Şemailde rivayet etmiştir. Tirmizi'nin Şemail'deki rivayeti şu mealdedir: "Ebu Eyyub el-Ensari buyuruyor: Resul-i Ekrem güneş biraz batıya meyi ettikten sonra dört rekat namaz kılmayı adet edinmiştir. Ben;

(44) Mesela, sağdan veya soldan başlama ile ilgili davranışları (Beled, 13-18; Vakıa, 27-38; Bakara, 115; İnşikak, 7-8; Hakka 19-21;) yürüme tarzları; Furkan, 63; Lokman, 18-19); gibi ayetlerin şerh ve izahlarıdır.

?Arasında selam verilmeden" kaydı ise, bu sünnetin "ka'de-i ahireden sonra" verilecek bir selamla kılınacağını "ka'de-i uladan sonra" selam verilmeyeceğini ortaya koymaktadır. Nitekim, Hanefi ulemasına göre "gündüz kılınan nafile namazları her dört rekattan sonra bir selam vererek kılmak daha faziletlidir." Hanefi ulemasından bazıları öğlenin son sünnetinin dört rekat kılınması halinde ikic. lamla kılınması icab ettiğini, tek selamla kılındığı takdirde bunun sadece iki rekatiııin caiz olacağını söylemişlerse de İbn Humar;'m tahkikine göre, öğlenin son sünneti dört rekat olarak kılındığı takd de onu bir teya iki selamla kılmak arasında bir fark yoktur. Bir ön-o 'd hadisin şerhinde ifaae etçiğimiz gibi, İmam Birgivi'ye göre öğlenin son sünneti dört rekat kılındığı takdirde iki selamla kılmak daha. faziletlidir. Diğer me-heb imamlarına göre de "gürdüzün kılman müekked sünnetlerin dışındaki nafilelerin her iki rekatta bir selam vererek kılınması daha faziletlidir" fakat mühim olan, nasların çizmiş olduğu sınırdır. Bir numara önce tercünesİTii sunduğumuz Hadis, bu konuyu açıklarken öğleden sonra kılınacak oimi namazın sadece dört rekat olduğu meselesi üzerinde durduğuna göre önemli olan bu namazın dört rekat olarak kılınmasıdır. ibn Humam'ın da ifade ettiği gibi bir veya iki selamla kılınması hadiste söz konusu değildir, o halde her iki halde müsavidir.

Bu durumlarda bu "vurma eylemi" yapıldığında tüm bu 4 maddeye delalet eden hadisler kabulden düşürülecektirki bu belki de binlerce hadisin bir çırpıda üzerinin çizilmesidir.. Kısacası sünnetin fonksiyonunu, bağlayıcılığını inkar noktasına getiri.. İşte bu yapıdaki insanların kurdukları nihai cümle Resulullah -haşa- postacıdır.

(Öğlenin farzından önce 4 rekat kılan, İsrailoğullarından bir köleyi azat etmiş kadar sevap alır.)

Hepsinde kıraat var mı? diye sordum. "Hayır" dediler.

Şimdi, Allah?ü Teala?yı dinleyelim: ?... O onlara iyiliği emreder, onları kötülükten nehyeder, onlara iyi ve temiz olan şeyleri helal, kötü ve pis olan şeyleri de haram kılar...?(27) ?... Allah?ın ve Rasülünün haram kıldığını haram saymayanlarla... savaşın.?(28)

(10) İmam-ı A?zam şöyle der: Ben Allah?ın Kitabını alırım. Onda bulamaz isem Rasulullah?ın sünnetini alırım..? İbn Hacer, Askalani, Tehzibu?t-Tehzib, Beyrut, ts, X. 451.

(20) Şafii, Ümm, VII, 307-308.

(39) Bu konularla ilgili geniş bilgi için bkz. Duman, Adab.

Ebu Hureyre ın rivayet ettiği?veled-i zina, üç şerlinin en şerlisidir.? hadisini duyunca, Allah Ebu Hureyre?ye rahmet etsin. O hadis bir münafık hakkındadır ki, Resulullah?a çok eziyet ediyordu. Onun kim olduğunu sordu, ?veled-i zinadır.? dediler. O zaman işte böyle buyurdu. Yoksa Kur'an; ?kimse kimsenin günahını yüklenmez? derken, Resulullah nasıl böyle buyurur(6). Yani zina eden kadın ve erkek suçludur. Zina mahsulü bir çocuğun suçu yoktur.

(14) Yani sünnet, Kur?an?ı takrir eder, tefsir eder. Kur?an da olmayan bir hüküm koyar. Sünnet olmadan Kur?an anlaşılamaz. Ebu Zehra, İmam Malik, 260-267.

11...1. Namaz, zekat, oruç, hac gibi Kur?an?da geçen ibadetleri Hz. Peygamber te?kid eder, beyan ve tefsir eder(31).

Bu misal manidardır. Hz. Aişe kendine ulaşan bir rivayeti Kur?an?a arz etmemiş, Hz. Peygamber?in hükmünün Kur?an ile uyumunu anlayamadığı için bunu bizatihi Hz. Peygamber?e sormuştur. Bu da bize konunun farklı bir boyutunu gösteriyor. Dolayısiyle Sünnet-Kur?an bütünlüğünü anlayamayan birinin itirazını, başkası rahatlıkla çözebilir. Bu da bize konunun göreceliğini gösteren bir husustur.

(35) Ayetten deliller için bkz. Ali İmran, 164; Cuma, 2; Nisa, 59; Ahzab, 36; Nur, 63; Ayrıca bkz. Buhari, İlim, 9; Tirmizi, İlim, 7; İbn Mace, Mukaddime, 18; Darimi, Mukaddime, 24; Suyuti, Miftah, 19,23,27; Koçkuzu, Haber-i Vahitler, 107-108.

3... Soruyu soran arkadaş sanki herşeyi halletmiş te konu k. sitte hadislerini "Kurana vurma" yoluyla eliminasyona gelmiş. Böyle olunca da 10 kişi aldığımızda hepsi değişik heva ve hevese akıl ve muhakemeye, kültür ve algıya sahip olacağından ve KUrana vurma olayı subjektiflik taşıyacağından herkesin vurma sonucu bulacağı işlem farklı olacaktır..

Kur?an?ı kerim?in ilk suresi Fatiha?dan bir iki misal vererek konuyu daha da netleştirelim.

1. Arz konusu hakkında bilgi

6..."Gök kapılan açılır" beyanı "kabul edilir" sözünden kinayedir. Yanı "Bu namazın göklere yükselip kabul makamına erişmesi için önünde herhangi bir engel yoktur" manasına gelmektedir. Hakkındaki bu teşvik edici sözler, öğlenin, ilk sünnetinin faziletine ve onun müekked bir sünnet olduğuna delalet eder.

Hadislere güvenilmez, Resulullah haram koyma yetkisine sahip değildir v. s. gibi hezeyanvari cümlelerdir.. Başlangıç "vurma işi" ; final ise "postacı" hakareti.. Allah böyle "müslümancıklara" hidayet nasip etsin

İmam Şafii?nin, Peygamber Efendimiz?in sünnetini, Kur'an?dan anladıklarıdır, diye açıklaması son derece önemlidir. Bu sebeple sünnetin Kur'an?a olan zıtlığını bahane ederek reddetmeyi cahillik saymıştır(19).

Hadis vurma nedir yahu?

Bu izahları bir çerçevede toplarsak ortaya şu sonuç çıkar. Hz. Peygamber Allah?ın bildirmesiyle, Kur'an?ı Kerim?de geçen bütün meseleleri izah etmiş, açıklamış, umum ifade edenleri tahsis, mutlak olanları takyid etmiş bunun neticesi olarak da hükümler koymuştur.

(21) Ebu Zehra, Ahmed b. Hanbel, 239.

"Gök kapıları güneş batıya döndükten sonra açılır. Öğle namazı kılını no uyu kadar da kapanmaz. Kapılar kapanmadan adıma amel-i salibin göklere yükselmesini istiyorum."

oysa 14 asırlık birikim içerisinde gelip geçmiş milyonlarca alim, allame arasında buna cevaz veren Ehl-i sünnet alimi olmamıştır.. Bunlardan hiç birimi bu ayetten, hadisin ayetle olan münasebetinden haberdar değillerdi.?

3. Mutlak hükmü kayıtlar(33).

her ne kadar musannif Ebu Davud metnin sonuna ilavettiği talik ile bu hadisin zayıf olduğuna işaret etmek istemişse de çeşitli yollardan gelen rivayetler hadisi takviye etmekte ve zayıf olmadığım göstermektedir.

"Öğle namazından önce arasında selam verilmeden kılınan dört için gök kapılan açılır."

İnsanda bulunan akli, şehevi ve gazabi duyguların fıtraten sınırlandırılmadığını görmekteyiz. Bu sebeple ifrat ve tefritten uzak, istikametli bir şekilde kullanılmasını da bize sünnet öğretmektedir. Aynı şekilde hilm, sabır, şükür, adalet, zühd gibi ahlaki faziletlerin?Emr olunduğun gibi dosdoğru ol,?(41) emrine, ?sırat-ı mustakimi isteriz,?(42) duasına mazhar olan Peygamberimizin, insaniyetin ve en zirvesinde aklı, şecaati, hilmi, merhameti kolaylaştırması, hüsn-ü zannı, gazabı, hatalara karşı tavrı, ikazı, davranışı, tevazuu, vakar ve mürüvveti, davete karşı tutumu, ikili münasebetlerde muhatabına tavrı, latifeleri, sabır ve sebatı, iffeti, cömertliği, edeb ve hayası, övmesi ve yermesi, kanaati, adaleti, sadakati, emanete riayeti, ahde vefası, canlı cansız varlıklara karşı tutumu(43), bu özelliklerin zikredildiği ayetleri şerh ve izah olup ifrat ve tefritten uzak istikametin ne olduğunun göstergeleridir.

(8) Buhari, Tefsiru İnşikak, 2; Müsned, VI, 103,206.

Sünneti Kur?an a arz bahanesiyle reddetmenin doğru olamayacağını, sünnetin Kur?an?ı açıkladığı, tefsir ettiği gibi onda bulunmayan bazı hükümler koyabileceği, bu sebeple zahiri muhalefet sebebiyle hadislerin reddedilmeyeceğini, zira her ikisinin de kaynağının vahiy olduğundan birbirine zıt olmayacağını, zahiri zıtlıkların ise mutlaka bir izahının olduğunu söyleyen başka alimler de vardır. İbn Hazm, İbn Ebi Şeybe, Suyuti, İbn Abdi?l-Berr, Kurtubi, Şevkani, Sağani, Fettani, İbnü?l-Arrak, Alilyyü?l-Kari(22) bunlardan bazılarıdır. Hususan mevzuat yazarları, arz rivayetine mevzu diyerek sünnetin Kur?an?a arzedilmesine temelden karşıdırlar.

(29) Kur?an bizzat, tahsisan ve şüpheye mahal kalmayacak şekilde Hz. Peygamber?in sünnetini Kur?an ile müsavi bir dereceye vazettiğine dair, bkz, Hamidullah, İslam Devlet İdaresi, trc. Kemal Kuşçu, İst. 1963, s.18; Koçkuzu, Haber-i Vahitler, s.107.

8... Hadisleri Kur'an'a Arz Etmek Ne Demektir? Peygamberimiz?Benden size gelen şeyi Allah?ın Kitabı'na arz edin. O?na uygunsa, ben söylemişimdir; şayet ona uygun değilse, ben söylememişimdir.? demiş midir? Eğer dediyse, bunu nasıl anlamalıyız?

4. Kur?an?da olmayan(34) bir hüküm koyar(35).

Hadis kitaplarımızda geçen rivayetlerin sıhhati meselesini bir tarafa bırakırsak, Hz. Peygamber adına gelen bütün rivayetin bağlayıcılığını bir sonraki kısımda göreceğiz. Ancak O?nun hayatına bakarken ister kendi hayatından Kur?an?a, isterse Kur?an?dan O?nun hayatına nazar edelim her iki durumda da Hz. Peygamber ?ın sergilediği dini, dünyevi, örfi, beşeri ne dersek diyelim hepsi Allah?ın Kur?an?da zikrettiği hususların birer şerhi, beyanı ve fiili göstergesidir, diyebiliriz. Sanki, ?Ya Rabbi senin huzurunda yaptığımız bütün fiillerimizin ve davranışlarımızın o huzura layık biçimi nasıldır.? sorusuna verilecek cevap, ?Hz. Peygamber ?ın hayatı?dır.

M. islamoğlu.

2... Bu kadar yalın, bu kadar dinin ruhuna uygun olan hadis neden istiğrap edilmiş/yadırganmış?

Öyle Hadislerle karşılaşıyoruz ki; işin içinden çıkamıyoruz. Mesela Hocam; Hadis No:2946 Ravi "Ebu Eyyub Resulullah buyurdular ki: "Öğlenin farzından önce tek bir selamla kılınan dört rekat nafile var ya, bunların önünde sema kapıları açılır." (Kaynak: Ebu Davud, Salat 296, (1270); İbn-u Mace, İkamet 105, (1157) ).

Hadislerin Kur?an?a arz edilmesi gerekir diyenler ve bu anlayışlarına getirdikleri deliller veya arz edilmesi doğru değildir diyenler ve buna getirdikleri deliller bizim açımızdan konumuzu fazla ilgilendirmiyor. Bu sebeple delillerin tafsilatına girmeyi lüzumlu görmediğimizden(9), bu konuda alimler arasındaki bazı görüşleri ve uygulamalarını vermeyi daha uygun buluyoruz.

Şu halde Hz. Peygamber?in sözleri, fiilleri, takrirleri, hal ve tavırları demek olan sünnetin kaynağı, Kur?an?dır. Tabiri diğerle O?nun Kur?an?dan anladıkları ve bu anlayışında, Allah tarafından takrir edilip tasvib edilmesidir, diyebiliriz"

Hadisin Kur'an?a arzının bir usul olarak geliştiği mezhebin, Hanefi Mezhebi olduğu savunulur. Ancak mezhebin anlayışını değerlendirmeden peşinen böyle bir hükme varmak bizi yaıltabilir. Mesela, arz meselesini kabul edenler, sünnet, Kur?an?a aykırı olamayacağından onun hükmünü de kayıtlamayacak ve tebliğ etmeyecektir. Halbuki, Hanefi Mezhebi imamı başta olmak üzere(10), sünnetin Kur?an?a göre konumu şöyle açıklanır:

7... ve ayrıca;

(30) Ebu Davud, Sünnet, 6.

Şu halde Hz. Peygamber ?ın hayat tarzı, yaşam tarzı ne dersek diyelim, külli olarak hayatın her yönünü Kur?an ayetlerine yeni bir bakış açısıyla arz edelim.

Kur'an-ı Kerim ve Sünnet?in aynı kaynağa dayandığı ikisinin de vahiy olduğu Hz. Peygamber?in hata üzere devam etmeyeceği gibi hususları göz önünde bulundurduğumuzda, ikisinin de birbirine zıt olmayacağı hakikati ortaya çıkar. Bu sebeple Hz. Peygamber?e isnad edilen her şeyin Kur'an?ı Kerim?e uyup uymadığı meselesi gündeme gelmiştir. Bazıları, biz rivayet edilen hadislere bakarız, eğer Kur'an?a uygunsa alırız, değilse almayız, diyor ve bu iddialarına da hem Hz. Peygamber , hem de sahabe uygulamalarından deliller getiriyor.

Kur?an?dan Sünnet?e bakacak olursak,

Önce Kur'an dışında Hz. Peygamber hüküm koyabilir mi, meselesine girelim. Esasen niyetimiz, sünnetten Kur'an?a gitmek ama bu meseleyi önemine binaen Kur?an ayetinden gelelim.

(43) Bkz. Buhari, İman, 30; Bedu?l-Halk, 6; Edeb, 27; Cihad, 50; Nikah, 1; Tirmizi, Edeb Kitabı; Ebu Davud, Edeb Kitabı, Kadı Iyaz, eş-Şifa, bi Ta?rifi Hukuki?l-Mustafa, Dımeşk, ts. I,140-210; II, 330-341; Dihlevi, Hucce, II, 80 vd; Gazali, İhya, III, 50 vd; Nedvi, Süleyman, Konferanslar, trc. Osman Keskioğlu, DİB.1957; Buhari, el-Edebü?l-Müfred; Abdurrahman A?zam, Rasulü Ekremin Örnek Ahlakı, trc. Hayrettin Karaman, İst, 1975; Bayraktar, Şemail; Yardım, Şemail; Canan, Terbiye.

(41) Hud, 112.

3. Hz. Peygamber?in hayatının Kur?an?a arzı

Mesela Besmele de geçen Allah, lafzai celali. Bununla ilgili bütün açıklamalar ya Kur?an?da dır ya da sünnette, Rahman ve Rahim de öyle. Fatihanın ilk harfi el-Hamd. Hamd nasıl yapılır, kişi, namazda, hacda, oruçta; sokakta, evde, işte; yemekte, yatakta, tuvalette vs. O?na layık hamd ve şükrü nasıl eda edecek, bu çekirdeğin açılımı, sünnettir. Malik?i yevmiddin. Ahiret alemlerine ait bütün bilgiler, inanç esasları, cenneti, cehennemi, sıratı, hesabı kitabı, kabri açıklayan izah eden yine sünnettir. Bu açıdan bakılınca, Kur?an?da zikredilen her husus, sünnet ile açıklanmış, beyan ve tefsir edilmiştir.

Ya Resulallah güneş batıya döndükten sonra bu dört rekatı devamlı kılıyorsunuz, hikmeti ne olabilir? diye sordum. Buyurdular ki: