Kasımi, Kavaidü't-tahdis, s. 35-38; Cezairi, Tevcihü'n-nazar, s. 2

Peygamberler Allah'ın elçileridir, ortakları değil. Bunun zorunlu sonucu, peygamberlerin söz ve davranışlarının dinde bir or-

altında işlenen en korkunç günah, hadislerin Kur'an ayetlerini hükümden düşürebileceğini göstermeye kalkmak, buna kılıf hazırlamaktır. Bu günahın ortaya çıkardığı anlayışa göre, ayetlerle hadisler çekişme durumunda kalırlarsa, Peygamber'in kabulleri Allah'ın kabullerini saf dışı edebilecektir.

Demekki insan bir konudaki sünneti bilmezse veya günümüzde kendisini dini otorite zanneden bazıları gibi sünneti dikkate almazsa, ne kadar alim de olsa Peygamber'in uygulamasına ters düşebilir. Bizim Allah'ın Resulü'nden öğrendiğimiz bir geleneğimiz vardır. Bir konuda doğru hüküm verebilmek için önce Kur'an'a gidilir; o konuda Kur'an'da bilgi yoksa Resulullah'ın sünnetine baş vurulur. Orada da çözüm yoksa, yetkili alimler yine Kur'an ve sünnettin ışığında çözüm üretirler, ictihad ederler. Çağlar ne kadar değişirse değişsin bu ölçü değişmez.

Rasulullah , ashabında gördüğü bazı hoşuna gitmeyen davranışları usulünce tenkid buyururlardı.

b. Yine, usul-i fıkıhta, fıkhın prensipleri arasında yer alan bir başka mübarek sözlerinde Efendimiz : ?Zarar verme ve zarara zararla mukabele etme yoktur? buyurmuşlardır. Yani, kimseye zarar verilemeyeceği gibi, birine zarar veren kişiye de zararla mukabele edilemez.

"Bana Kur'an ve onun gibisi, yani sünnet verildi. Yakın bir zamanda karnı tok koltuğuna yaslanmış kimseler çıkacak ve diyecekler ki: "Size bu Kur'an yeter. Onda neyi haram bulursanız haram, neyi de helal bulursanız helal sayın.' Biliniz ki Allah Rasulü'nün haram kıldığı da haramdır. Ehli eşek eti ve köpek dişli hayvanlar size haram kılınmıştır." (Ebu Davud, Sünnet, 5; İmare, 33; Tirmizi, İlim, 10; İbn Hanbel, IV,130-131)

2- Kur'anda hükmü "mutlak" olan ayetler sünnetle "mukayyed" hale gelmiştir. Nitekim Kur'an'daki hırsızın elinin kesilmesi ile ilgili mutlak hüküm (el-Maide,5/38) sünnetle "sağ el ve bilekten" şeklinde mukayyed hale gelmiştir (bk. Tirmizi, Hudud, 17)

yüce rabbime dayanır yalnız ona yalvarırırm.

yanlız kur an demekle kastedilen bu olsa gerek! kur an ı bizlere getiren ve başka vasfı olmayan bir insan

2. Hz. Peygamber'in, yaşadığı toplumun ve zamanın geleneklerini diğer insanlar gibi yaşamasından doğan sünnet.

Fiili sünnet

sünnetullah budur

olarak Halife Ömer'in şu sözünü verelim. Bir mesele ile davranışını izah ederken diyor ki: "Allah'a yemin olsun, eğer bu i-

vallah hayret bişey. artık.

an. Resul'ün sözü ne hükümdür, ne de mülzim ; hüküm Allah'ındır. Ancak Allah'ın hükmünü ortaya çıkaran bir

Bütün bu ayet-i kerimeler, Hz. Peygamber'e uymayı ve ona tabi olup sünnetine sarılmayı emretmektedir.

biliyorsan konuş alim sansınlar.

Allah Teala kullarına İslamiyet'i tebliğ etmesi için Resul-i Ekrem'ini gönderdi. O da bu ilahi emaneti ashabına iletti; neye inanacaklarını, nasıl yapacaklarını titizlikle öğretti. Kendisini örnek almalarını, yaptığını aynen yapmaya, yapmadıklarından uzak durmaya çalışmaları gerektiğini hatırlattı. Ashab-ı kiram dini tabiine, tabiin de tebe-i tabiine öğretti. Onlar da bu bilgileri hem yazarak muhafaza ettiler hem de nesilden nesile eğitim ve öğretim yoluyla yaşattılar.

I- Sünnet, Kur'an'ı açıklar: Kur'an'ın ilk tefsiri yine Kur'an ikincisi de Hz. Peygamber'in yorum ve açıklamalarıdır. Sünnet'in Kur'an'ı açıklamasının da iki şekli vardır:

4- Recm Meselesi: Zina eden çiftlerin evli oldukları takdirde recm edilmesi de sünnetle sabit bir tatbikattır. Asr-ı saadette bunun uygulamaları vardır. Vakıa recm ile ilgili bir ayetin nazil olduğunu ve bunun lafzının neshedilerek hükmünün baki kaldığını söyleyen alimler de vardır. Ama her halükarda "recm" sünnetle sabit bir olaydır. (bk. Buhari, Hudud, 21; Müslim, Hudud, 14; Ebu Davud, Hudud, 1,17 ve diğer hadis kitapları)

bazıları sürekli hadisleri eleştirip efendim onlar uydurma filan diyorlar.

Sünnet, Allah Rasulü?nün mübarek sözleridir; yani sünnetin bir bölümünü O?nun nurlu sözleri teşkil eder ki, bunlar, Kur?an?da yer almayan, fakat bütün fukahaca fıkıh kitaplarına alınıp, pek çok hükme esas kabul edilen O?na ait nurefşan beyanlardır ki, misal olarak şunları zikredebiliriz:

Şafii, Risale, s. 91-92

"Allah, apaçık bir şaşkınlık içinde bulunan ümmilere kendi içlerinden bir peygamber gönderdi. O peygamber onlara Allah'ın ayetlerini okuyor, kitabı ve hikmeti öğretiyor ve onları manevi kirlerden arıtıyor ."(el-Cum'a, 62/2)

anekdot için bk. Aynı kaynak, 3/329 ve 4/74, 80) Özellikle fıkıhta sünnet bu son anlamdadır.

Evet, Hakim ve mülzim Allah'tır. Allah'ın verdiği hükmü haber ve-

tur. Hatta fıkıh kitaplarında açık ve tevilsiz şirk ifadesi olan şu başlıklar atılabilmiştir: 'Sünnetin Kur'an'ı Neshi' Bu başlık

Allah'ın koyduğu yasalar ki: Allah'ın SUNNETINE karşı davranışlarda bulananı bu yasalar inanan-inanmayan ayrımı yapmaksızın AYNI tepkiyi verir. İşte bu kısım BİZ islam ferdi olanların en anlayamadığı veya anlamak istemediği kısımdır.

3- Kur'an'da hükmü "amm" yani genel olan ayetlerin manası sünnetle "hass" yani özel hale gelmiştir. Nitekim "imana zulüm karıştırılmamasını" emreden (el-En'am, 6/ 82) ayetindeki "zulüm" genel hükmü, sünnette "şirk" olarak özelleştirilmiştir. Zulümden maksad şirktir.

II - Kur'an'da bulunmayan hükümler koyar: Allah Rasulü sünnetiyle Kur'an'da bulunmayan bazı hükümler de koymuştur. Zaten Kur'an ona helal ve haram koyma yetkisi vermiştir. Nitekim: "O peygamber ki, kendilerine iyiliği emreder, kötülükten men'eder, onlara güzel şeyleri helal, çikin şeyleri haram kılar." (el-A'raf, 7/157) ayetiyle "Kendilerine kitap verilenlerden Allah'a ve ahiret gününe inanmayan Allah'ın ve Rasulü'nün haram kıldığını haram saymayan ve hak dinini din edinmeyen kimselerle, boyun eğip kendi elleriyle cizye verecekleri zamana kadar savaşın." (et-Tevbe, 9/29) ayeti bunu ifade etmektedir.

Her Sünnet Sözünün Arkasında Peygamberimizin Olduğunu Sanmak:

bir rivayet hamalına döner.

bu gün hadisler mevzu veya uydurma demek bu güzide insanlardA BİRER HAKARETTİR VE EMEKLERİNE İHANETTİR.

A- Kur'an'ı te'yid ederek açıklar: Kur'anda: "Aranızda mallarınızı meşru olmayan yoldan elde edip yemeyiniz." (el-Bakara, 2/188) buyrulur. Bu ayetteki "meşru olmayan yolu' sünnet: "Rızası olmadıkça müslümanın malı müslümana helal olmaz" (İbn Hanbel, V, ,72) hükmüyle te'yid ederek açıklamıştır.

saygılar.

I - Kur'an'ı açıklamak,

le-i şer'iyenin dört olduğu' yolundaki anlayıştır. Bu 'deliller', Kur'an, sünnet, icma ve kıyas olarak sıralanıyor. Bazı ekoller bunlara bazı ilaveler yaparak dinsel delilleri 7'ye, 9'a, hatta 10'a 15'e çıkarmaktadır. Oysaki bunlar dinin kaynakları değil,

işkembe-i kübradan atmak bu oluyor herhalde.

bilmiyorsan susta adam sansınlar.

B- Ayetten kasdedilen manayı açıklar. Bunun değişik şekil ve uygulamaları vardır:

1- Nisa Suresi'nin yedinci ayetine göre akrabalar, din farkı gözetilmeksizin varis olurken sünnet bunu: "Kafir mü'mine varis olamaz." (Müslim, III 1233) hadisiyle kaldırmıştır.

Hz. Peygamber , de bizzat kendisi de şu ifadelerle İslami uygulamadaki yerine dikkat çekmekte ve adeta asırlar öncesinden bugünkü sünnet karşıtlarına mesaj vermektedir.

lır. Bu bozuk gidiş uzun bir süre devam ederse dinle adet birbirine girer ve gerçek dinin ne olduğunu anlamak için müceddit ruhlara ihtiyaç kaçınılmaz olur. Sıradan bilgin veya fıkıhçı böyle bir devrede din anlatma şansını yitirir, örflerin nakledicisi

tısı görmesi sebepsiz değildir.

berdir.

1- Kur'an'da namaz kılmak, oruç tutmak, zekat vermek ve hacc ile ilgili emirler vardır. Fakat bu emirlerin şekil ve tatbikatını gösteren sünnettir. Nitekim namazların vakitleri ve rekatları, orucun şekli, zekatın nisabı, haccın eda şekli hep sünnetle ortaya konmuş ve böylece Kur'an'daki emirlerle ilgili mana, hadislerle ortaya çıkmıştır.

Peygamberler Allah'ın elçileridir, ortakları değil. Bunun zorunlu sonucu, peygamberlerin söz ve davranışlarının dinde

Diğer yandan Allah'a iman etmiş, namazından, zekatından, orucundan... vs ödün vermeden günlük yaşamını sürdüren bir müslim... Ancak deprem kuşağında bulunduğuna aldırmaksızın; yapmış olduğu evinde, plandan/mühendislikten uzak, demir çimento oranına yapım tekniğine aldırış etmeden evini inşaa etmiş olsun. sonuç ne olur. bu ibadet eden için allah sünnetinden vaz mı geçer.

Allah Rasulü bizzat kendisi de: "Şüphesiz Allah Rasulü'nün haram kıldıkları da Allah'ın haram kıldığı gibidir." buyurmuştur. (Darimi, Mukaddime, 49; İbn Hanbel, IV,132; Tirmizi, İlim, 10; İbn Mace, Mukaddime, 2) Bunu şöyle örneklendirebiliriz:

miş, bunun sonucunda din adet durumuna düşürülmüştür. Kur'an'ın, ataların kabullerini din yapmayı putperestliğin bir uzan-

2- Bakara Suresi'nin 180. ayeti vasiyeti anlatmaktadır. "Birinize ölüm geldiği zaman, eğer bir hayır bırakacaksa ana, baba ve yakınlarına uygun bir biçimde vasiyet etmek Allah'tan korkanlar üzerine bir borçtur. (el-Bakara 2/ 180) Hz. Peygamberin "Varise vasiyet yoktur." (Darimi, Vesaya, 26) hadisi bu genel hükmü kaldırmıştır.

"Ey Rasul! Sana Rabbından her indirileni tebliğ et! Eğer etmezsen O'nun sana yüklediği peygamberlik görevini yerine getirmemiş olursun." (el-Maide, 5/67)

Dinin sapasağlam ayakta kalması, Resulullah'tan öğrenildiği gibi yaşanmaya gayret edilmesiyle mümkündür. Biz de işte bu sebeple imanda, ibadette, ahlak ve yaşayışta Allah'ın Resulü'nü kendimize model almak ve hayatımızı sünnete göre şekillendirmek mecburiyetindeyiz. Şayet hayatımıza sünnet yön vermezse, kapanın elinde kalırız, bizi yemek isteyenlere yem, yabancılara uydu oluruz. Allah'ın Resulüne değil şeytanın dostlarına uyarız. Dini dinimize, ruhu ruhumuza uymayanlar gibi yaşamayı çağdaşlık zannederiz. İslami değerlerden uzaklaşıp Avrupalıya benzedikçe, bazılarının dediği gibi adam olacağımızı vehmederiz. Esasen Peygamberler Sultanı Efendimiz başımıza gelecekleri önceden görmüş, bize akıbetimizi haber vermiş, yahudi ve hristiyanların ardına düşerek onları adım adım takip edeceğimizi, onların adet ve geleneklerini aynen benimseyeceğimizi, hatta onlar daracık deliklere girseler yani çağdaşlık adına olmadık şeyler yapsalar bizim de onların ardından gideceğimizi bildirmiştir (Buhari, İ'tisam 14; Müslim, İlim 6).

o da Allah'ın hükmüdür. Resul, mulzim ve hakim değil, sadece Allah'tan haber getiren aracıdır..." (Gazali;

a. Mesela; bir defasında iki sahabi sahrada su bulamadılar ve teyemmümle namaz kıldılar. Bunlardan biri, daha sonra aynı namaz vakti içinde su buldu ve abdest alıp, yeniden namaz kıldı.. diğeri namazını iade etmedi. Sonra ikisi de gelip, durumu Rasulullah ?a anlattılar. Allah Rasulü: ?Suyu bulduğum halde, ben namazı iade etmedim? diyene: ? ?Tam sünnete göre hareket ettin?; ?suyu bulunca, abdest alıp, namazı iade ettim? diyene de: ?Sana da iki mükafat var? buyurdular. İşte bu, takriri sünnete girmektedir.

atlarında, diğer delillerle Kur'an arasında hiçbir fark kalmamıştır, hatta Kur'an o delillerin çok gerisine atılarak diğer üç

dinin kaynağını ve dayanağını anlamada beşeri yollar, yöntemlerdir.

el-Müstasfa, 1/285-287)

Anlaşılması istenen kaynak ve dayanak tektir ve o da Kur'an'dır.!!!

sık sık geçer. Sünnet sözcüğü ayrıca, sahabe ve onu izleyen kuşaklarının söz ve kabullerini ifade için de kullanılır. Tıpkı,

1. Hz. Peygamber'in, Allah Elçisi sıfatıyla, aldığı vahiylerin uygulanmasından doğan davranışlar ve sözler bütünü anlamında sünnet,

Dil ve tarih açısından baktığımızda, yol, tarz-tavır, gelenek, yöntem, yaşayış biçimi gibi anlamları olan sünnet kelimesi İslam literatüründe bu anlamların tümünde kullanılmıştır. Devirlerin sünnetleri, kentlerin sünnetleri, kişilerin sünnetleri deyimleri

Kitab'ı öğretme işi, Kur'an'ı açıklamaktır. Hikmetin ise sünnet olduğunu söyleyen alimler vardır. "Allah sana kitabı ve hikmeti indirmiş, bilmediğin şeyleri öğretmiştir." (en-Nisa, 4/113) ayeti kitapla indirilen hikmetin sünnet olduğuna işaret sayılmıştır. Tezkiye ise nefslerin sünnet ile manen arıtılmasıdır.

Bunun açıklamasını yukarıda yaptık.

Hayır değilim onun özelden bir arkadaş ali umuç olduğunu söyledi eskiden bu foruma bayağı yazarmış ali umuç olduğunu öğrenince sevindim bizim forumlardaki yazılarından ve kendisinden faydalanırız...

peygamberi sadece posta getiren birisi olarak görmek büyük bir hakarettir.

II - Tebyin: Kur'an anlaşılmak üzere indirildiğinden Hz. Peygamber'in insanların Kur'an'dan anlayıp kavramakta zorlandıkları konuları açıklama görevi vardır. Nitekim Kur'an'da buyrulur:

4- Kur'an'da manası "müşkil" olan ayetleri sünnet, manası herkesce kolay anlaşılır hale getirmiştir. Nitekim sünnet, imsak vaktini bildiren ayetteki (el-Bakara, 2/187) "beyaz iplik ile siyah iplik"ten muradın gecenin karanlığından gündüzün aydınlığının fark edilmesi olduğunu açıklamıştır. (bk. Buhari, Tefsir sure (3),28; Müslim, Sıyam, 34,35)

İslam din bilginleri bunların birincisine 'sünnet-i ibadet' veya 'sünnet-i hüda', ikincisine 'sünnet-i adet' veya 'sünnet-i zevaid' demişlerdir. Bu ayrımın amacı, Hz. Peygamber'in bir nebi sıfatıyla bizi bağlayan sünnetleriyle, bir beşer sıfatıyla uyguladığı

Rasulullah , ashabında gördüğü bazı hoşuna gitmeyen davranışları usulünce tenkid buyururlardı. Mesela minbere çıkar ve isim tasrih etmeden, perdeyi yırtmadan: ?Cemaate ne oluyor ki, falan şöyle yapıyor?!?diye ikaz ve tembihde bulunurlardı. Şahsına karşı yapılan kötü muamelelerde son derece müsamahakar olmasına rağmen, hakkın çiğnendiği yerde: Aişe Validemiz?in ifadeleriyle?Kükremiş arslan gibi, ihkak-ı hak edinceye kadar kendisini durdurmak mümkün olmazdı.? Bu arada, Efendimiz , bazen de gördüğü davranışları menetmez ve sükutuyla onları tasvib buyururlardı ki, bu da sünnetin takriri kısmını teşkil etmektedir.

ki bu gerçek olmamıştır. Yönlendiren ve şekillendiren kabuller başkadır. Bu kabuller dine bir değil, birkaç kaynak bulmuş-

"Sana bu Kur'an'ı apaçık delillerle ve sayfalarla indirdik ki, kendilerine indirileni insanlara açıklayıp anlatasın. Umulur ki böylece onlar da düşünürler." (en-Nahl, 16/44)

gösterici lazımdır ki işte bu, Peygamber'in sözüdür. Gösteren söz de yalnız bu sözdür. Mülzim sebep ise tektir ve

veya bölgenin örflerini, bazen de Müslümanların ortak örflerini ifade için kullanılır. (Şatıbi; Muvafakaat, 4/3 vd.) Bir örnek

III - Kur'an'da bulunan bazı hükümleri tavzih etmek.

"Yok yok! Rabbime yemin ederim ki onlar aralarında seni hakem yapıp verdiğin hükme içlerinde hiçbir darlık duymaksızın tam bir teslimiyetle teslim olmadıkça iman etmiş sayılmazlar." (en- Nisa,4/65)

Devam edinde bataklık daha açığa çıksın...

a. Efendimiz : ?Varise vasiyet yoktur? buyururlar. Yani, miras bırakan kimse, kendisine varis olacak biri için mirasından vasiyette bulunamaz; şu vakfa veya bu hayır müessesesine vasiyette bulunabilir ama ayrıca kendi mirasçısına mirasından vasiyette bulunup da, ?mirasımın şu kadarı ona verilsin? diyemez.

Sünnet kelimesinin geçtiği yerde önce bunun Peygamber sünnetini ifade edip etmediğini, ikinci olarak da Peygamberimizin hangi tip sünneti bünyesinde yer aldığını iyi belirlememiz gerekiyor. Çünkü Peygamberimize ait olmayan sünnetlerle, ona ait olan ama sünnet-i ibadet bünyesinde yer almayan sünnetler bizi din adına bağlamaz. Bu tür sünnetlere uymak bir zevk ve

beşeri kaynak dinin ta kendisi kılınmıştır.

"De ki: Siz Allah'ı seviyorsanız hemen bana uyun ki Allah da sizleri sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. (Al-i İmran, 3/31) Ona uymak demek; sünnetine, tatbikatına ve uygulamalarına uymak, onun izine basarak yürümektir.

KÜTTÜBİ SİTTEYE DEĞİL ÖNCE KURANA BAKIN...

Biz Cenab-ı Hakk'ın "Kim Peygamber'e itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur" , "Peygamber size ne verirse onu alın" buyruğuna kulak verir, Peygamberimizin sünnetini yaşamaya ve yaşatmaya çalışırız. Resul-i Muhterem Efendimiz'in "Size iki şey bırakıyorum. Onlara sıkı sarıldığınız sürece yolunuzu şaşırmazsınız: Allah'ın kitabı ve Resulü'nün sünneti" (Malik, Muvatta', Kader 3) hadisini baş tacı ederek bir elimizle Kur'an'a, bir elimizle Resulullah'ın sünnetine yapışırız. Bir defasında Abdullah İbni Ömer kurbanlık devesini çökerterek kesmeye hazırlanan birini görünce kalkıp yanına gitti. Devesini ayağa kaldırması, hayvanın ayağını bağlayıp onu ayakta kesmesi gerektiğini hatırlattı. Sonra da "Deveyi bu şekilde boğazlamak, peygamberiniz Muhammed aleyhisselam'ın sünnetidir" dedi (Buhari, Hac 118; Müslim, Hac 358). O zat da öyle yaptı. Şüphesiz biz de öyle yaparız. Peygamberimiz'in özellikle ibadet konusunda yaptıklarını din bilir, dinimize sahip çıkarız. Bizden olmadığını, bizim için hayır düşünmediğini sezdiğimiz kimselerin gürültüsüne papuç bırakmayız.

renk meselesidir, isteyen benimser, istemeyen benimsemez.

Misal: Deprem kuşağında olan bir şehirde, ateist olan bir insan evini deprem şartlarına uygun, demirini, çimentosunu, uygun teknik ölçüsünce kullanıp yapsa...

Kavli Sünnet

İşin teorik aşamasında söylenmesi gerekeni en güzel ifade edenlerden biri de sufi-fakih Gazali'dir. Gazali (ölm. 505/1111),

"Peygamber size ne emir verirse tutun, her neyi de yasaklarsa ondan uzak durun. Allah tan korkun!" (el-Haşr,59/7)

Sünnet Dindir

rini birlikte ifade eden bir çerçeve kavramdır. Ancak burada şu noktayı unutmamak borcundayız: Hz. Peygamber'in sünneti dediğimizde de iki ayrı anlam vücut bulmaktadır:

2- Boğazlanan hayvanın karnından çıkan yavrunun helal oluşu, anneye tabi oluşundandır. Oysa ki bu konuda Kur'an'da bir hüküm bulunmamaktadır.

imamı şafii oğluna 40 000 söz ezberletmiş evladı bunları ezberledikten sonra bunlar hadis değil uydurmadır aklından bunu çıkarma.

İslam literatüründeki özel ve terminolojik anlamıyla sünnet İslam Peygamberi'nin davranış biçimlerini, sözlerini ve kabulle-

İbn Mes'ud'a göre: "Sünnetin emir ve tavsiye ettiği bütün davranışlar aslında Kur'an'ın istediklerini yerine getirmekten ibarettir. Hz. Peygamber, Kur'an'ın mücmel geçtiği hususları açıklamıştır. Beni Esed kabilesinden bir kadın İbn Mes'ud'a gelip der ki: "Senin dövme yaptırana, yüzündeki kılları aldırana, dişlerinin arasını ayırana lanet ettiğini duydum. Bunu nereden çıkarıyorsun?" İbn Mes'ud da cevaben: "Ben kim oluyorum ki Allah'ın lanet ettiğine lanet etmeyeyim." der. Kadın ısrarla: "Ben Kur'an'da böyle bir hükme rastlamadım." diye üsteleyince İbn Mes'ud: "Kur'an'da Allah'ın yarattığını değiştirmeyi yasaklayan" (en-Nisa, 4/ 119) ayet ile "Emir verdiğinde Allah Rasulü'ne uymayı emreden" (el Haşr, 59/ 7) ayet buna delildir" der.

b. Yine, Allah Rasulü Benu Kureyza?yı te?dibe giderken: ?Acele edin, namazı orada kılacağız? buyurdular. ?Acele? sözünden bazı sahabi: ?Allah Rasulü , acele edip Kureyzaoğulları yurduna varmamızı ve namazı orada kılmamızı istiyor? manasını çıkarıp, hemen yola çıktılar ve namazı orada kıldılar. Diğer bir kısım sahabi ise, ?Hayır, Allah Rasulü , acele etmemizi istiyor; yoksa namazı burada da kılabiliriz? ma?nasını çıkararak, namazlarını kılıp da gittiler. Mes?ele Allah Rasulü?ne götürüldüğünde, her iki grubun yaptığını da tasvib buyurdular. İşte, bu ve benzeri hadiseler de takriri sünnete misal olarak zikredilir

II - Kur'an'da bulunmayan hükümler koymak,

Hayırlı günler gerçekten çok güze bir başlık. İlk adem hz adem aleyhisselam arşta Allahu tealanın ismi yanında peygamber efendimiz in ismi yazılmamış mıydı?Ve hz Adem aleyhisselam da tövbesinde Peygamber efendimizin ismini anarak kurtulmuştu?Allahu teala nın en çok sevdiği insandı Sadece bu yönüyle dahi çok sevilmeye değer. Biz Allah u tealayı çok seviyorsak eğer O nun çok sevdiklerini de severiz. Zaten yer yüzünde Allahu tealayı gerektiği gibi en çok seven de Peygamberimiz olmuş ve bunu hayatı boyunca yaşayarak en güzel bir biçimde bizlere göstermiştir. Dusun Ali Erzincanlı nı da dediği gibi Ayağının altında bir kum tanesi olabilsem ya Resulallah...

Ben daha yeni başladım konuşturma neymiş görürsün...

d. ?Deniz suyuyla abdest alabilir miyim? diye soran bir sahabisine Allah Rasulü, dünya kadar fetvalara esas teşkil edecek şu mübarek sözüyle karşılık verir: ?Onun suyu temiz, ölüsü de helaldir.?

Kur'an, model olarak sunduğu, tebliğ, tebyin ve tatbik görevi ile yükümlü tuttuğu Hz. Peygamber'e karşı ümmete de bir takım sorumluluklar yüklemekte ve ona uymayı İslam'ın temel ilkeleri arasında görmektedir. Bu ayetlerden bazıları şöyledir:

şunu bilmen gerkir. biz hiçbir zaman kur anın önüne hadisi koymayız.

Sünnet kelimesi bazen sahabe tabiunun görüş ve davranışlarını, bazen bir çevrenin gelenek ve kabullerini, bazen bir kent

şi öyle yapsaydım o yaptığım sünnet haline gelirdi." (Şatıbi, aynı eser, 3/327. Halife Osman'a izafe edilen benzeri bir söz ve

evet ayette belirtildiği gibi peygamber aynı zamanda kur anı açıklayandır.

Bir daha söyleyelim, bin daha söyleyelim, Peygamber Efendimiz'in bize sünnet olarak bıraktığı hiçbir şeyi terk etmeyeceğiz. Onun yapmadıklarına, yapma dediklerine hayatımızda yer vermeyeceğiz.. Sahabi efendilerimizin yolu budur. Onlar Resulullah'ın yapmadığı veya uygun görmediği bir şeyi yapmaya kalkanı uyarıp sakındırmışlardır. Sa'd İbni Hişam Hz. Aişe'ye gelerek evlenmeyi düşünmediğini, bekar kalmayı arzu ettiğini söyleyerek annemizin görüşünü almak istemişti. Mü'minlerin annesi bu düşünceyi doğru bulmadı, "Allah'ın Resulü sizin için güzel bir örnektir" ayetini okumadın mı sen? Resulullah evlenmiş ve çoluk çocuk sahibi olmuştur" diyerek bekarlığın iyi bir şey olmadığını hatırlattı (Ahmed İbni Hanbel, Müsned, VI, 112). Asr-ı saadet'te henüz çocuk olan, onun duasıyla ilim deryası haline gelen Abdullah İbni Abbas eşinin adet gördüğü günlerde ondan ayrı yatmayı dindarlığa daha uygun görmüştü. Bunu haber alan teyzesi ve Mü'minlerin annesi Hz. Meymune "Abdullah! Yoksa Resulullah'ın sünnetinden yüz çevirmeye mi başladın?" diye onu uyardı. Resul-i Ekrem'in adet gören eşleriyle aynı yatakta yattığını söyledi (Buhari, Hayz 5; Ahmed İbni Hanbel, Müsned, VI, 332).

"Peygambere düşen sadece tebliğdir." (el-Kasas, 28/56) Allah, peygamberinden öncelikli olarak indirileni tebliğ etmesini istiyor. Bunun ötesindeki hidayet ise Allah'ın elindedir. Peygamberin istediğini hidayete sevk etme yetkisi yoktur. Nitekim: "Sen istediğini doğru yola iletemezsin" (el-Kasas, 28/56) buyurulduğu gibi: "Sen uyar, öğüt ver. Çünkü sen sadece bir öğütçüsün. İnsanların üzerine musallat bir otorite değilsin." (el-Fecr,89/21-22) buyurulmaktadır.

işte onlar hadislere böyle dikkat ediyorlar. bir hadis için yoğun araştırmalar yapıyorlardı.

Bu ayrımın yapılmaması ve sünnetin her geçtiği yerde Peygamber'i ve sünnet-i ibadeti görme tutkusu, Müslümanlara çok pahalıya mal olmuştur. Çünkü örf anlamındaki sünnetler -ki bunların çoğu Arap örfüdür- din ilan edile edile adetler dinleş-

sünnetullah. nnasıl peygamberin sünneti oluyormuş yav.

efendizmizn kuran ahlakı üzere olduğu doğru değilmi? demekki katkısı çok

Kur'an'da sünnet kelimesi tekil ve çoğul olarak 16 yerde geçer. Bunların 10 tanesi 'Allah'ın sünneti' yani tavrı-tarzı anlam-

"Ey iman edenler; Allah'a itaat ediniz. Rasul'e itaat ediniz., sizden olan yöneticilerinize de itaat ediniz. Bir konuda anlaşmazlığa düştünüz mü onu hemen Allah'ın Rasulüne götürün." (en-Nisa, 4/59)

Demek ki Kur'an ve sünnetin anlam ve muhteva bütünlüğü içerisinde okunması ve değerlendirilmesi gerekiyor. Bu bütünlüğü bozacak yaklaşımları iyi niyetle değerlendirmek zordur.

Kur'an'ı anlamada onun sünnetinin üç önemli fonksiyonu vardır:

Müslüman olduğunu söyleyen kimse benliğini Peygamber aleyhisselam'a teslim eder. İnsanın dünyada ve ahirette kurtuluşu buna bağlıdır. Her meseleye sadece Kur'an'da çözüm arayan, hadise, sünnete dönüp bakmayan, Kur'an'ın temas etmediği konularda istediği gibi hareket edebileceğini düşünen kimseler tehlikeli sahalarda dolaşan birer maceraperesttir. Bizim onlarla bir ilgimiz yoktur. Bizim rehberimiz, dini doğrudan doğruya Allah'tan alan, hocası Cebrail aleyhisselam olan ve şüphesiz Allah'ın Peygamberi sıfatıyla dini herkesten iyi bilen Resul-i Ekrem Efendimiz'dir. Onun yaptığını yapar, yapmadığından kaçar, yüce Rabbimiz'in rızasını bu şekilde kazanacağımıza inanırız.

Şu bir gerçek ki bir toplum veya ümmet bünyesinde dinleştirilen her adet, karşılığında, adetleşen bir din buyruğunu rehin a-

Abdullah İbni Ömer hazretleri seferi iken Resulullah'ın sünnetine uyarak dört rekatlı farz namazları iki rekat kılmıştı. Emevilerin Horasan valisi Ümeyye İbni Abdullah ona itiraz etti. Beş vakit namaz ile korku namazı Kur'an'da var; ama sefer namazı Kur'an'da yok dedi. İbni Ömer hazretleri ona şunları söyledi: "Bak yiğenim! Biz doğru yolu yitirmiş ve hiçbir şeyden haberi olmayan kimseler iken Allah Teala bize Muhammed sallallahu aleyhi vesellem'i peygamber gönderdi; bize her şeyi o öğretti. Dört rekatlı farz namazları seferde ikişer rek'at kılmamız gerektiğini yine ondan öğrendik. Biz onda ne görmüşsek aynen uygularız" (Nesai, Salat 3, Taksiru's-salat 1).

peki Sünnete Uyulmazsa ne olur. sünnetiterk etmek resulullahı terketmektir. sahabeyi terketmektir. biz asla ehli sünnet vel cemmaaatin yolundan sapmayacağız

Peygamberimizin Sünneti Olduğunu Belirlediğimiz Bir Kayıt Veya Rivayetin, Sünnet-i İbadet Olduğunu

sünnetin bir parçası olan hadis sözcüğünün kullanıldığı gibi.

ındadır ki tabiat kanunlarını ifade eder. Kullanımların hiçbirinde 'peygamberin sünneti' ifadesi yoktur.

Kur'an, kendisiyle ilgili olarak nübüvvet pınarının ser-çeşmesi Allah Rasulü'nden üç önemli görev istemektedir: Tebliğ, tebyin ve tatbik.

Kur'an karşısında açıklayıcılık, hüküm koyma ve tavzih etme gibi çok önemli fonksiyonları bulunan sünnetin en önemli özelliği hayatın içinde olmasıdır. Bu yüzden sünnetin Kur'an'la ilgili bu tavrını sahabe nesli ve ardından gelenler suhuletle kabul edilip benimsemişlerdir. Ancak sahabe neslinin sonlarına doğru tek tük dinin kaynağının Kur'an olduğu görüşüyle sünneti hafife alanlar çıkmıştır. Nitekim İmran b. Husayn'ın bulunduğu bir mecliste adamın biri: "Bana Kur'an da bulunmayan şeylerden bahsetmeyin." deyince o: "Sen ahmak mısın be adam? Öğle namazının dört rekat farzını Kur'an'da bulabilir misin?" diye çıkışmıştır. Allah Rasulü: "Beni nasıl namaz kılıyor görüyorsanız öyle namaz kılın!" (Buhari, Ezan, 18) buyurarak sünnet uygulamasına dikkat çekmiştir.

Takriri Sünnet

Rasul-ü Ekrem ?in davranışları ve hareketleriyle ortaya koyduğu sünnetdir ki,...

mın dikkate alınmamasından doğmaktadır. Kim, nerede bir sünnet kelimesi görse şu iki hatayı birden işlemekten hemen kurtulamıyor:

Sünneti Dinin Yarısı Gibi Görerek Kur'an'a Ortak Konumuna Getirmek:

III - Sünnet Kur'an'da bulunan bazı hükümleri tavzih etmiştir. Buna örnek olarak şu iki ayette geçen hükümler gösterilebilir.

"Andolsun ki, sizin için Allah'a ve ahiret gününe ümit besleyenler için Allah'ın peygamberinde pek güzel örnek vardır." (el-Ahzab, 33/21)

ben onlara şu cewabı veriyorum.

Müslüman kendini her fırsatta hesaba çeker. Ben iyi bir insan, kamil bir müslüman mıyım diye düşünür. Kusurlarını tesbit etmeye, onları bir daha yapmamaya çalışır. Bedenin gıdası olduğu gibi ruhun da bir gıdası olduğunu, gıdasını almayan ruhun sahibini menzile götüremeyeceğini bilir. Kendine Allah'ın kitabını, Resulullah'ın sünnetini ve İslam büyüklerinin söz ve davranışlarını rehber edinir. Hemen her devirde görüldüğü üzere her şeyi Kur'an'da arayan, böylece müslümanları şaşırtmaya, kafalarını karıştırmaya çalışan kimselerden uzak durur.

Kur'an; okunmak, anlaşılmak ve ahkamı uygulanıp yaşanmak üzere insanlığa Hz Peygamber vasıtasıyla sunulmuş kelam-ı ilahidir. Peygamberlik müessesesi, ilahi emaneti, tam bir fetanet ve zeka ile nefsin tutkularına kapılıp eğriliğe düşmeden , artırma ve eksiltme yapmadan doğruca tebliğ etmeyi gerekli kılar. Hz Peygamber için en büyük emanet, onun kıyamete kadar devam edecek olan mucizesi Kur'an'dır.

Ne yazık ki konuyu bu soruyla gündeme getirdiğinizde teorik olarak bir itiraz gelmemekte, esas kaynağın ve delillerin tek olduğu söylenmekte ama yaşanan hayatta asırlardır bunun tam tersi işletilmektedir. Günümüz toplumlarının günlük hay-

kuran müslümanı siz eczacı fakih misiniz?

"Bilesiniz ki Allah'ın Rasülü içinizdedir. "(el-Hucürat, 49/7) O sağlığında mübarek vücudu ve yaşayışıyla; vefatından sonra sünneti, sireti ve ahlakı ile aramızda ve içimizdedir.

bizim için kaynak önce kur an sonra sünnettir.

"Bil ki, bakışımızı iyice derinleştirdiğimizde görürüz ki dinsel hükümlerin esas kaynağı bir tanedir: Allah'ın sözü, yani Kur'-

Ashab-ı kiram Cenab-ı Hakk'ın buyruğunu tutarak Resul-i Ekrem'i kendilerine örnek aldılar. O ne yapmışsa aynını yapmaya çalıştılar. Onun gibi yaşamaya, onun gibi ibadet etmeye özen gösterdiler. Namazın farz kılındığı günlerdeydi. Peygamber aleyhisselam ashabına temiz ayakkabıyla namaz kılabileceklerini söylemişti. Bir gün namaz kılarken Resulullah'ın pabuçlarını çıkarıp sol yanına koyduğunu gördüler. Sahabiler de öyle yaptılar. Namazdan sonra Allah'ın Resulü ashabına dönerek "Namazda ayakkabınızı niye çıkardınız?" diye sordu. Onların cevabı hazırdı: "Sen çıkarınca biz de çıkardık" dediler. Resul-i Ekrem onlara, namaz kılarken Cebrail aleyhisselam'ın geldiğini; ayakkabısının kirli olduğunu haber verdiğini; bunun üzerine ayakkabısını çıkarmak zorunda kaldığını söyledi (Ebu Davud, Salat 88; Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 20, 92). Ashab-ı kiram Resulullah'a işte böylesine uydular. Onun yaptığını yapmaya, yapmadığını terketmeye çalıştılar. Hayatlarını sünnete göre tanzim ettiler. Allah'ın Resulü'ne böylesine bağlandıkları için Kur'an-ı Kerim'de medhedildiler ve Allah'ın rızasını kazandılar. Öyleyse bir ibadeti, bir hareketi Kur'an'da varsa yaparız, yoksa istediğimiz gibi hareket ederiz diyenlerin bizim ölçülerimize ters düştüğünü görüp sözlerine değer vermeyelim. Onlar bugün Kur'an'da yok diye kurban kesmeye karşı çıkarlar, yarın bir başka ibadeti bırakmaya teşvik ederler. Halbuki "Dinin elden çıkışı sünnetin terkiyle başlar. Halat nasıl lif lif kopup parçalanırsa, din de sünnetin birer birer terkiyle ortadan kalkar" (Darimi, Mukaddime 16). İşte bu sebeple biz hiçbir sünneti feda etmeyiz. Onu Resulullah yaptı diye aynen yapmaya çalışırız.

1- Denizin suyu temiz ve ölüsü helaldir. (bk. Ebu Davud, Et'ıme, 47) Bu hüküm deniz ve yaratıkları için Kur'an'da bulunmayan bir hükümdür. Hatta bu hükme dayanarak İmam Şafii'nin: "Denizden babam çıksa yerim." dediği halk arasında tevatür olmuştur. Vakıa deniz yaratıkları için Hanefi mezhebinde bir takım tahditler bulunmaktadır. Midye, istiridyenin tahrimen mekruh sayılması gibi.

kur an müslümanı.

ve din olarak bir bağlayıcılığı olmayan sünnetlerinin farkını göstermektedir. Birinci anlamıyla sünnet dinin uygulanışı, ikinci anlamıyla ise bir toplumun gelenek ve göreneklerinin yaşanmasıdır. Sünnet konusunun en yıkıcı ayak kayması işte bu ayrı-

c. Allah Rasulü?nün bir diğer mübarek sözlerinde ise şöyle buyrulmaktadır: ?Yağmurların ve akarsuların suladığı arazide öşür , hayvanlar ile sulanan arazide öşrün yarısı zekat vardır.?

Bu Kur?an Allah?tandır. Başkası tarafından uyduralamaz. Ancak O, önündekini doğrulayan ve o Kitab?ı açıklayıcı olarak alemlerin Rabbi tarafından indirilmiştir. Bunda hiç şüphe yoktur!? (Yunus Suresi 37. Ayet)

ren ve gösteren ise Hz. Peygamber'dir. Yani dini kuran ve gönderen, Allah; tebliğ edip gösteren, peygam-

III - Tatbik: İlahi mesajı uygulamak ve yaşamaktır. Peygamberlerin bir özelliği de getirdikleri ahkamı öncelikle kendilerinin uygulamalarıdır. Bu özellikleri sebebi ile insanlara örnek olmakta; insanların "biz bunları yapamayız" şeklinde varid olabilecek muhtemel itirazlarına cevap verilmiş bulunmakta; gelen ahkamın uygulanabilirliği fiilen gösterilmiş olmaktadır. Kur'an buyuruluyor ki:

Devam ediceğim inşallah daha sonra seviyeli tarışmanı terk etmemen dileği ile...

ama hadisleri de reddetmeyiz.

"Kim Rasule itaat ederse Allah' a itaat etmiş olur. Kim de yan çizerse biz seni onlara muhafız olarak göndermedik." (en-Nisa, 4/80)

fıkıh metodolojisi alanında önemli eserlerden biri olan el-Müstasfa'sında dinsel delilleri değerlendirirken şu tespiti yapıyor:

Koçyiğit, Hadis Usulü, s.11

BİD'ATLAR, HURAFELER

gerçekten öylemi? allah yanlız kur an yeterlidir mi dedi bizlere? denildiği gibi kur an mübin yani açık seçikmi idi? elbette açık idi ama açıklayıcıya neden ihtiyaç duyuldu? haşa allah çeliştimi? nitekim ;

Kurandaki sünnet SÜNNETULLAH, dır peygamberimizin yaşayan SÜNNETİDİR.

Peşinen Kabul Etmek:

tak irade haline getirilmemesi gerektiğidir. Tarih bize göstermektedir ki bu kapı aralanıp tanrısal irade herhangi bir ortakla paylaştırıldı mı iş, peygamberlerle bitmiyor, art arda diğer ortaklar sökün edip geliyor. İslam içinde konuşursak bunun en belirgin örneği ünlü 'edille-i şer'iye: dinsel deliller' kabulüdür. Bilindiği gibi, Sünni İslam'ın temel kabullerinden bir de 'edil-

I - Tebliğ: Bütün peygamberlerin ortak özelliğidir. Her nebi öncelikle aldığı ilahi emanetin tebliğinden sorumludur. Nitekim Kur'an'da bu manayı te'yid edecek pek çok ayet vardır. Bunlardan birkaçı şöyledir:

sadece kur an diyenlerden değiliz elhamdülillah.

SÜNNET

3- Yırtıcı ve köpek dişli hayvanların etlerinin haram oluşu da aynı şekilde sünnetle sabit bir husustur. (bk. Müslim, Sayd ve Zebaih, 3)

Sünnet Kelimesinin Hiç Tartışmasız, Peygamberimizin Sünnetini İfade Ettiğini Sanmak:

Gerçek, Gazali'nin de ifade ettiği gibi, işte budur ama İslam tarihinde hayat ve toplumları şekillendirip yönlendiren ne yazık

Rasul-ü Ekrem ?in davranışları ve hareketleriyle ortaya koyduğu sünnetdir ki, Kur?an?da sarihen zikredilmemiştir. Mesela; Kur?an-ı Kerim?de namaz emredilmiş olduğu ve bazı yerlerinde?rüku edin, secde edin? gibi emirler bulunduğu; hatta umumi bazı vakitler zikredildiği halde, kesin olarak hangi vakitlerde ve kaç defa namaz kılınacağı.. namazın nasıl eda edileceği.. onun farzları, vacibleri.. ve nelerin namazı bozduğu açıklanmamıştır. Bütün bu hususlarda, sünneti nazara veren Efendimiz : ?Beni, nasıl namaz kılıyor görüyorsanız, siz de öyle kılın? buyurarak, sünnetin hususi teşri?ine işaret etmişlerdir. Yine, menasik-i hacc mevzuundaki; pek çok alimler bile bu hususda yanılırlar. Ve yanılmışlardır da. Hatta, hac menasikine dair risaleler yazan alimler dahi onu delilsiz, rehbersiz yerine getirememişlerdir.. İşte, oldukça karışık haccın menasiki de, tıpkı namaz gibi, yine Efendimiz?in uygulamalarıyla belirlenmiştir.

demiştir.