sayıyı kısa sürede 500.000'e çıkarmak için çalışıyorum.

theodosius'un fermanı ve ardından halife ömer'in hükmü, bin yıllık bir efsaneyi noktaladı. günümüz tarih öğrencileri, iskenderiye kütüphanesi'ndeki kolleksiyonu ancak, onları görme şansına sahip olmuş antikite alimlerinin aktarımlarından tanıyor. iskenderiye kitapları yakılmasaydı, belki tarihin birçok bilmecesini çözmek olanaklı olurdu. ama bağnazlığın kendi gününe olduğu kadar geleceğe de bir ihanet olduğunun bir kanıtı olarak, kültür tarihinin belleğinde yerini aldı külleri.

lehçeleri de farklı.' kral bunları duyunca yahudiler'in

hüküm verilmiş, kalem kırılmıştı; kütüphane'deki tomarlar ve ciltler iskenderiye'deki dört bin kadar hamama dağıtıldı ve ibn ül-kifti'ye bakılırsa, altı ay boyunca ocaklarında bu kitaplardan başka bir şey yakmaya gerek kalmadı...

peki söylencesi günümüze dek ulaşmış, ama mahiyeti hakkında pek az şey bilinen iskenderiye kütüphanesi neydi?

grekçe'yi de mükemmel biliyorlardı. her bir alim

tarihin izlerinin silinmesi kötü olmuş :(( .

makedonya kralı iskender'in doğu'ya açılan fetihleri, mısır'ı kısa sürede hellenistik dünyaya katmış, iskender'in ölümünden sonra ülke, mısır'a yerleşen ptolemeler sülalesinin eline kalmıştı. hellenistik dünyanın parlayan yıldızı iskenderiye kentini başkent yapan ptolemeler, burada ülkenin roma egemenliğine geçtiği iö 31'e dek hüküm sürdüler. ptolemeler'in iskenderiye'si, grek illerinden gelen filozof ve bilimcilerle, filistin kökenli yahudi yerleşimcilerinin damgasını vurduğu, hellenistik kültürün ve geç antikite'nin yakın doğu'daki en önemli merkezlerinden biri haline gelmişti kısa sürede.

iskenderiye kütüphanesi

müslümanların barbarlığı? belki... ancak iskenderiye kütüphanesi'nin uğradığı ilk yıkım değildi halife'nin talimatı. daha önce caesar, sığındığı ptoleme'ler sarayını kuşatan ayaklanmayı bastırabilmek için iskenderiye limanında bekleyen gemileri ateşe vermiş, limandaki depolarda romalı antika meraklısı 'yeni zenginler'in eline ulaşmayı bekleyen kırk bin kadar kitabın yanmasına neden olmuştu.

iran'dan zend metinleri, hint yazmaları, mezopotamya'dan kalde yazıları, küçük asyalı filozofların risaleleri... ptolemeler sarayında, salonları birbirine bağlayan geçitlerin duvarlarındaki raflarda yerlerini alıyorlardı. yahudi kutsal metinleri de... iskenderiyeli, hellenleşmiş bir yahudi olan aristeas'ın günümüze dek ulaşan mektubu, kütüphane'nin yanı sıra, yahudi şeriat'ının ilk kez ibranice'den bir başka dile çevrilişinin de öyküsünü anlatmaktadır:

bütün milletlerden alimler toplandı, deniliyordu.

çalıştı. yanımda kendisine 'kaç bin kitap var?' diye

verildi. bazılarını satın aldı, diğerlerini kopya ettirdi

erişilebilen dünyanın her yerinden iskenderiye'ye yazmalar yağmaya başladı. bir bizans risalesinde,

toplaması için kendisine büyük miktarlarda para

mısır hükümranı ptolemeus i soter'in aklına, kentte "dünyanın tüm kitaplarının yeralacağı bir kütüphane oluşturma" fikrini atina'nın eski yöneticilerinden, gözden düştükten sonra iskenderiye'ye sığınan, aristo'nun demetrius'unun soktuğu kaydedilmektedir. bu fikirde ptolemeus soter'e en çekici gelen yön, demetrius'un "krallık ve iktidarın uygulanması konusunda bilgi sahibi olma" vurgusu olmuş olmalı. gerçekten de iskender'in fetihleriyle birlikte grekler sicilya'dan kuzey afrika'ya, balkan yarımadasından küçük asya'ya, iran ve hindistan'dan afganistan'a dek uzanan bir coğrafyanın efendileri haline gelmişlerdi ve yeni uyruklarını yönetebilmek için onları tanımak zorunda olduklarının bilincindeydiler. her durumda demetrius iskenderiye'de, ptolemeler sarayında yer alan kütüphaneyi kurmakla görevlendirildi. hedeflenen 500 000 papirüs tomarıydı. ptolemy 'yeryüzündeki bütün egemen ve yöneticilere' ellerindeki her türlü kitabı kendilerine göndermekten çekinmemeye" çağıran bir mektubu bizzat kaleme aldı. şairlerin ve yazarların, retorikçilerin ve sofistlerin, tabiplerin ve kahinlerin, tarihçilerin ve diğerlerinin yazmaları kopya edilecek, kopyalar sahibine iade edilirken orijinaller kütüphane'de alıkonacaktı.

sözünü ettiğin kitaplara gelince, denmekteydi ömer'in mektubunda, cevabım şudur. eğer içerikleri allah'ın kitabına uygunsa, onlarsız da yapabiliriz; çünkü bu durumda allah'ın kitabı yeter de artar bile. ancak öte yandan, eğer allah'ın kitabına uymayan hususlar içeriyorlarsa; onları muhafaza etmenin hiç gereği yok demektir. üzerine düşeni yap ve onları yak.

grubuna bir metin verildi ve metinler grekçeye çevrildi.

diye yanıtladı demetrius; yahudiler kendi ülkelerinde

sorulduğunda, '200.000'in üzerinde, efendim ve bu

olduğu sanılıyor, ama öyle değil; ayrıca

bunlar kendi dillerinin üstadları olmanın yanı sıra,

almaya layık olduğu bana söylendi.' 'seni bunu

tarihten öğrenmesini bilenler için, kuşkusuz...

'ihtiyacın olan her şey emrinde.' 'çeviri gerekiyor'

görevlendirildiğinde, dünyadaki tüm kitapları

öte yandan, roma imparatoru theodosius, hristiyan piskopos ambrosius'un baskılarıyla, 16 haziran 391 tarihinde iskenderiye'nin romalı valisine pagan kültlerini yasaklayan bir ferman gönderdiğinde, bu, kentteki gayretkeş hristiyan keşişlerce kentin başlıca tapınaklarından serapeum'un yerle bir edilmesi için bir fırsat olarak değerlendirilecektir. yıkılan serapeum tapınak kompleksinde, bir çeşit halk kütüphanesi görevini gören ve iskenderiye kütüphanesi'nin ptolemeler sarayındaki ana bölümündeki belli başlı yapıtların eksiksiz kopyalarının muhafaza edildiği kütüphane de bulunmaktaydı ve tarih bilimi için paha biçilmez binlerce belge o tarihte yakılmıştı.

kudüs hahambaşı eleazar, ptolemeus'un önerisini sevinçle karşılayacaktı. israil'in oniki kabilesinden her birinden altışar olmak üzere yetmiş iki yahudi alim kudüs'ten mısır'a gönderildi. ve bunların çabasıyla eski ahit yetmiş iki günde grekçeye çevrildi.

esonto hocam lisede iken tarih hocam böyle bir olay anlatmıştı yalan olmasın yanlış olsun konu iskenderiye kütüphanesi idi ve hocamız şimdi bu kitaplar tarihçilerin elinde olsa tarihin belkide yönü degişir gibi bir söz söylemişti

halife'nin habercisi içeri girerken salondaki üç adamdan ikisinin, iskenderiye'li aristo'cu hristiyan filozof john philoponus ile eski öğrencisi ve dostu, yahudi tabip philaretes'in yürekleri duracak gibiydi; üçüncüsü, müslüman mısır fatihi amr ibn ül-as ise, gelen mesajın ne yönde olacağını kestirmenin sıkıntısını yaşıyordu. philiponus ile philaretes günlerdir amr'a iskenderiye kütüphanesi'ndeki onbinlerce kitaba dokunulmaması, bunların iskenderiye'de bırakılması için dil dökmüş, amr ise durumu halife ömer'e yazarak bu konuda talimat istemişti. haberci içeri alındı, halife ömer'in mektubunu saygıyla amr ibn ül-as'a uzattı.

yahudi şeriatı'nın da çevrilerek kütüphanenizde yer

yapmaktan alakoyan ne?' diye sordu kral.

ve kralın amacını elinden geldiğince gerçekleştirmeye

sibel özbudun, değerli hocam... ne güzel de yazmış.

başrahibine bir mektup gönderileceğini söyledi.

kesinlikle hocam bu kütüphane yok edilmeseydi din konusunda milletler konusunda dünyanın oluşumu konusunda kim bilir neler konuşuyor olurduk şimdi çok yazık bağnazlık yüzünden insanlığın hafızası silinip gitmiş

kendi yazılarını kullanıyorlar. bunun suriye dili

phalerum'lu demetrius kralın kütüphanesi'nde

çok büyük kayıp hem tarih hemde bzim adımıza, üzüldüm gerçekten