?ENDÜLÜS MİLLETİNE REVA GÖRÜLEN SOYKIRIMI VE

Uzun bir mücadeleden sonra Gırnata, son Nasri Sultanı Ebu Abdullah ile şehrin teslimi hakkında antlaşmaya varılan tarihten 23 gün önce Birleşik Kastilya-Aragon güçleri tarafından 2 Ocak 1492 tarihinde işgal edildi. Muzaffer Katolik krallar, yapılan 47 maddelik antlaşma metninde İslam inancını, cami, medrese ve kadılık gibi kurumlarıyla birlikte koruma ve İslam hukukunun uygulanması konusunda teminat verdiler. Bunun yanında, inanç özgürlüğünü ve ana dili/Arap dilini kullanma hakkını da garanti ettiler.

?endülüs, fetihten itibaren islam kültür ve medeniyetinin filizlenip boy saldığı ve geliştiği en başta gelen merkezlerden birisi oldu. gerek yahudi gerek hıristiyan ve gerekse avrupa'nın muhtelif bölgelerinden gelen kimseler için bir eğitim merkezi rolünü oynadı. bu bölgede yaşayan yahudiler ve hıristiyanlar, kısa zamanda arapça öğrenerek müslümanlar gibi yaşamaya ve düşünmeye başladılar. bir süre sonra bunlar araplaşmış anlamına mozarap adıyla anılacak büyük bir kitle haline geldiler.?

Bütün bunlardan sonra Müslümanların direnişleri zayıflamaya başladı. Osmanlılara ve Sa?dilere yapılan imdat çağrıları da cevapsız kaldı. Sultan İbn Abbou, Osmanlı Şeyhülislamına Padişahı kendilerine yardım konusunda ikna etmesi için 11.02.1570?de son bir mektup yazdı. Bu mektup şu cümlelerle bitiyordu: ?Biz iki güçlü düşman ordusuyla karşı karşıyayız. Eğer bu savaşta yenilirsek, Osmanlı Padişahı hiçbir gücün ve mazeretin ona yardımcı olamayacağı Kıyamet gününde Allah Sübhanehu ve Teala tarafından çetin bir hesaba çekilecektir?.

İspanya?nın fethi dünya tarihi açısından bir dönüm noktasıdır. Sonuçları ve etkileri itibariyle batılıların üzerinde durmak istemedikleri bir dönüm noktası. Zira Endülüs?ü inceledikçe, Avrupa kültür ve medeniyetinin Avrupalılar?ın gizlemeye çalıştıkları temelleri ortaya çıkar. Söz konusu olan Avrupa?nın sapkın felsefeleri değil, İslam dünyasından edindikleri yeni bir bilim anlayışı ve medeniyetle tanışmaları, yeni bir yöntemle meseleleri inceleme disiplinini öğrenmeleridir. Endülüs?ün altın çağında Avrupa?da ilim yapmak isteyen soylular, prensler yarımadaya akmış ve Arapça, bilimle uğraşmak isteyenlerin zorunlu dili haline gelmiştir.

Bunlara ilaveten, epeyce çok sayıda Müslüman 1609 Büyük Sürgünü?nden kurtulmak için Çingenelerin arasına karıştılar. Bu nedenle bugün İspanyol Çingenelerinin kültüründe önemli bir Müslüman etkisi vardır.

Cihadın terk edilmesi, düşmana fazlasıyla nefes payı bırakmak Endülüs müslümanlarının akıbetinde etkili olmuştur. Bunları ahirete intikal etmiş seleflerimizi eleştirmek için değil, ama kendi durumumuzu doğru değerlendirmek açısından zikretmek durumundayız.

Endülüs?ün bize hatırlattığı bir önemli mesele de bir şeyi muhafaza etmenin onu ele geçirmekten daha zor olduğudur.

Ferdinand?ın yerine geçen oğlu V. Karlos, Gırnata Müslümanlarına başlangıçta biraz yumuşak davrandı. Fakat 1523 yılında bir ferman çıkararak daha önce vaftiz edilemeyen Müslümanların da vaftiz edilmesini, kabul etmeyenlerinse köleleştirilmesini emretti. Bu gelişmeler karşısında Moriskolar krala başvurup daha önce Hıristiyanlığı asla hür iradeleriyle seçmediklerini, bu inancın kendilerine zorla kabul ettirildiğini ifade ettiler ve fermanın adaletten uzak olduğunu belirttiler. Bunun üzerine Gırnata?ya gelen V. Karlos, yaptığı incelemelerden sonra Moriskoların her şeye rağmen gerçek Hıristiyanlar oldukları ve dolayısıyla Katolik kilisesinin kanunlarına itaat etmeleri gerektiği yönünde karar verdi. Bu karar karşısında Moriskolar 80 bin duka altın toplayıp krala vererek söz konusu fermanı yürürlüğe koyma konusunda daha esnek davranmasını istediler. Kral, fermanı hemen yürürlüğe koymayı erteleyip daha fazla vergi almak şartıyla, Hıristiyanlığı tam olarak benimseyebilmeleri için Moriskolara 40 yıllık bir süre tanıdı.

Bu durum karşısında, pekçok Müslüman silahlı direnişi seçti ve öldürülünceye kadar dağlarda mücadeleye devam etti. Ancak, pekçoğu da karara boyun eğdi. Bunlar Likant , Daniye , Belensiye ve diğer limanlarda toplandı. Yol boyunca ellerinde taşıyabildikleri eşyalarını almak için ayak takımı Hıristiyanların saldırılarına uğradılar. Bu şartlar altında Eylül 1609 ile Ocak 1610 arasında Belensiyeli yaklaşık 130 bin Müslüman, Hıristiyan gemilerine doldurularak Kuzey Afrika sahillerine nakledildi. Çoğu gemici, ellerindeki eşyalarını almak için Müslümanları denize atmayı tercih etti. Bu arada, Mayıs 1611?de yayınlanan bir kararla?sağlam bir Müslüman getirene 60 altın ve onu köle yapma, ölü bir Müslüman getirene 30 altın? ödül vaat edildi.

711 yılının 30 Nisan?ında Güney İspanya kıyılarının en güneyindeki ücra bir noktaya arka arkaya gemiler yanaşmaya başladı. Gemilerden karaya inen 7.000 kadar askerin başındaki kumandanın ismi Tarık b. Ziyad?dı.

Onbirinci İsyan (1868): 18.09.1868?de Endülüslüler kraliçeye karşı isyan ettiler ve Kurtuba yakınlarında İspanya ordusunu yendiler. Bunun üzerine kraliçe Fransa?ya kaçmak zorunda kaldı. Endülüslüler, İspanya?nın bir federal cumhuriyete dönüştürülmesini, Endülüs bölgesine otonomi verilmesini ve Katolikliğin devlet dini olma özelliğinin kaldırılmasını istediler. Fakat, İspanyol ordusu ülkede kontrolü tekrar ele aldı ve 03.01.1883?te kraliçe İspanya?ya geri döndü.

1786-1787?de başka bir İngiliz gezgin Joseph Towswnd?in kaydettiğine göre, bir Engizisyon hakimi ona şunları söyler: ?Bugün herkes inanmaktadır ki, İspanya?da çok sayıda Müslüman ve Yahudi vardır. Müslümanların çoğu dağlarda, Yahudiler ise büyük şehirlerde yaşarlar. Her iki kesim de inançlarını tam bir gizlilik içinde korurlar.? Bu, 1787?de bölgeyi gezen İngiliz George Barrow tarafından teyid edilmiştir.

YENİ BİR DÖNEM BAŞLIYOR

İçte ise, İspanya?daki bütün Müslümanlara gizli heyetler gönderdiler. Bu heyetlerin getirdiği haberlerden hareketle, 45 bine yakın Müslümanın isyana katılacağını tahmin ettiler. Ancak, isyana sadece Gırnata vilayetlerindeki Müslümanlar desteklediler. Buna karşılık, isyanın başarıya ulaşamayacağını düşünerek ve Osmanlıların er veya geç kendilerini kurtarmaya geleceklerini uman Mürsiye, Belensiye ve Aragon bölgesi Müslümanları isyancılara katılmadılar.

Hıristiyanların ilk ihaneti, XV. yüzyıl sonunda Büyük Gırnata Camii?nin katedrale çevrilmesiyle başladı. Bunu, baskı yoluyla Müslümanları Hıristiyanlaştırmak için papazların gruplar halinde yaptıkları çalışmalar izledi.

Katolik krallar Gırnata?ya Kont Tendia?yı vali, Hernando Talavera?yı da piskopos olarak atadılar. Müslümanlara gelince, söz konusu kralların sözlerine inanmayan çok sayıda Müslüman aydın İslam ülkelerine göç etmeyi tercih etti. Bazı soylular da dahil bir avuç fırsatçı ise, Katolikliğe geçtiler. Buna karşılık, Gırnata?nın büyük Müslüman kitlesi yerlerinde kalıp inançlarını korumak için direnmeye karar verdiler.

1623?te İspanyol kortesleri , geri dönen Moriskolara karşı yeterince haksızlık yapıldığını belirterek kraldan bu konudaki tatbikatların durdurulmasını, bu sayfanın artık kapatılmasını istediler. Kral bu istek karşısında konu hakkında yeni bir ferman yayınlamaya gerek olmadığını düşünerek sadece mahkemelere Moriskolar hakkındaki ihbarları kabul etmemelerini tavsiye etti. Ancak, buna rağmen Kastilya ve Endülüs bölgelerinde Moriskolar hakkında şikayetler devam etti.

Sonuç

Sekizinci İsyan (1835): Bu durumda Malaga halkı Mart 1835?te ayaklandı ve hükümet temsilcilerini kovarak Kadis Anayasası?na dayanan mahalli bir idare kurdular. Malaga?yı diğer Endülüs şehirleri de izledi. Böylece ayaklanma bütün Endülüs?ü kapladı. Endülüslüler bir ordu kurdular ve hükümet güçlerini yenilgiye uğrattılar. İsyancılar, hükümeti Katolik kilisesinin mülklerinin müsadere edilmesi isteği de dahil şartlarını kabul etmeye zorladılar. Ayrıca isyancılar Ceyyan vilayetinin Enducer şehrinde bir yüksek devrim konsili kurdular. Bu konsil, Endülüs?e mahalli otonomi öngören bir Enducer Anayasası hazırladı. Her ne kadar söz konusu konsil, 19.10.1835?te dağıtıldıysa da Endülüslü kimliğini şekillendirmede önemli bir unsur olarak kaldı. Fakat, İspanya tekrar kilise ve devletin zulmü altına girdi.

VERDİKLERİ CESUR MÜCADELE?

Bu durum karşısında Juan de Austrian, ordusunun asker sayısını artırdı ve daha çok çaba harcayarak Mücahitlerin elindeki yerleri yeniden ele geçirmeye başladı. Operasyonlar çerçevesinde en büyük vahşet, Müslüman erkek ve kadınlarca savunulan Galera?nın işgali esnasında gerçekleştirildi: Müslümanların 3 aylık direnişlerinden sonra Juan şehre girdi ve onun emriyle Müslüman halkın hemen tamamı imha edildi. Bu katliam sonrası topraklara saçılan tuzun etkisi, bugün bile halen devam etmektedir.

7) XVIII. Yüzyılda Endülüs?te İslam

Zaman gelmiş, Katolik İspanyollar müslüman olmayı yasaklamış, herkese domuz eti yemeyi zorunlu kılmışlardır. Caddelerde herkese zorla İslam dinine hakaret ettirmişler, ağızlarından yanlışlıkla ALLAH ve Muhammed isimlerini kaçıranları cezalandırmışlardır.

Gırnata şehri halkının 05.03.1570 tarihli kraliyet fermanına dayanılarak sürülmesiyle Endülüs halkı yeni bir trajediyle karşı karşıya kaldı: Hıristiyan idareciler Gırnata Sultanlığı?nın bütün halkını cezalandırmaya karar verdiler. Halkın bütün mallarına el koydular, evlerinden söküp çıkardılar ve çeşitli İspanya topraklarına dağıttılar. Amaç onların kökünü kazımak ve Hıristiyan halk arasında islami kimliklerini kaybetmelerini sağlamaktı.

V. Karlos 1555 yılında ölünce yerine mutaassıp ve zayıf kişilikli biri olan ve tamamen Katolik papazlar tarafından konrrol edilen oğlu II. Filip geçti. O, babasının tanıdığı 40 yıllık dönemin 1566 yılında dolması üzerine Müslümanları inançlarından uzaklaştırma yönünde daha evvel alınan kararları bütün gücüyle uygulamaya koymaya karar verdi. 01.01.1567 tarihli bir fermanla söz konusu kararları ihlal edenleri hapis, sürgün, işkence, mallarına el koyma ve ateşe verme gibi cezalara çarptıracağını ilan etti. Bu ferman, Engizisyon Mahkemeleri hakimleri tarafından bütün şehirlerde ve kasabalarda yargılama esnasında okundu. Moriskolar söz konusu fermanın uygulamaya konmaması yönünde yaptıkları bütün girişimlerden olumsuz sonuç aldılar. Sonunda, bu dayanılmaz kabustan kurtulmak için isyana girişmeyi düşünmeye başladılar.

Bütün bu felaketlerle mücadele eden Endülüslülerin imdat çığlıklarına ne Fas Sultanı Ebu Abdullah?tan, ne Osmanlı Sultanı II. Beyazıt?tan ve ne de Mısır Memluk Sultanı Eşref Kansu?dan bir cevap geldi!

1500 Senesinde İspanya Devleti ve Katolik kilisesi, Müslümanları zorla vaftiz etmeye başladı. Bunu takiben, önceki tahribattan geri kalan bütün camiler 1501 yılında kiliseye çevrildi. 12.10.1501 tarihinde yayımlanan bir kraliyet fermanıyla bütün Arapça kitapların yakılması emredildi. Bunun üzerine, şehirlerin ve kasabaların büyük meydanlarına yığılan Arapça kitaplar anlatılamaz bir barbarlık örneği olarak yakıldı. Bu, asla unutulmayacak bir cinayettir. Daha sonra Arapça yasaklandı ve Arapça konuşanlar için ölüm cezası öngörüldü.

İlk dönem İslam fetihlerinin son halkası olarak kabul edilen İspanya?nın fethi hadisesi, Tarık?ın 12.000 kişilik bir ordu ile bir anda ortaya çıkarak, bilinmedik topraklarda zaferden zafere koşmasından ibaret değildir. Fethin öncesinde İspanya ile ilgili siyasi, istihbari ve lojistik hazırlıklar özenle tamamlanmıştır.

Bu arada İspanya kralı, üvey kardeşi Juan de Austrian komutasında daha güçlü bir ordu kurdu. Fakat, Mücahitler Hıristiyan askerleri dağlardan kovmaya muktedir oldular. Hatta operasyonlarını doğuda Elmeriye ve batıda Runde?ye kadar yaydılar. Hıristiyanları büyük şehirlere sıkıştırdılar.

Gerçekten de XVIII. yüzyılda İspanya?ya giden ziyaretçiler orada gizli İslam?ın var olduğunu kaydederler. Fas Sultanı, aslen Endülüs?ün Malaga şehrinden olan Ahmed el-Mehdi el-Gazal adlı elçisini 1766 ve 1768?de İspanya?ya gönderdi. El-Gazal, ziyaret ettiği İşbiliye, Gırnata, Ceyyan , Mürsiye ve Elkant gibi vilayetlerde halk ve memurlar arasında pekçok gizli Müslümanla karşılaştı. El-Gazal, Gırnata vilayetinin Levşe şehri halkı hakkında şunları söyler: ?Onlar Müslümanca cazibeleriyle Gırnata halkına benziyorlar. Gırnatalılara olan sevgileri, Müslüman asıllı olduklarını göstermektedir. Bazıları İslam?a ait gizli işaretler yaparken, bazıları bunu açıktan söylüyorlar.?

XVIII. yüzyılda İspanya?da Müslümanların varlıklarını devam ettirdiklerini, Devlet Konsili?nin?Müslümanları Kuzey Afrika?ya sürmeyi? öngören 20.09.1712 tarihli kararı açıkça göstermektedir. Uygulamaya konmayan bu karar Büyük Sürgün?den bir asır sonra Moriskolara karşı çıkarılan son karardı. Bununla beraber, Engizisyon Mahkemeleri Müslümanlara karşı korkunç zulümlerini devam ettirdiler. 1724?te çok sayıda Endülüslüyü Müslüman olmakla suçlayıp sürgüne gönderdiler. 1725?te sadece Gırnata?da en az 1800 (360 aile) kişiyi gizli olarak İslam?a inanmakla suçlayarak cezalandırdılar. Bu büyük rakamlar, bu dönemde İspanya?da çok sayıda Müslüman bulunduğunu göstermektedir.

Görüldüğü gibi, Endülüs halkı İslami kimliklerini kendi iradeleriyle terk etmediler. Tam tersine, yüzyıllar boyunca devamlı vahşice zulüm ve cinayetlere maruz kaldılar. Bu yüzden adlarını, kültürlerini ve köklerini kaybettiler. Fakat, zayıf da olsa kalplerinde İslam?a karşı bir sevgi bağı kaldı. Özellikle, İspanyollardan farklı olma duygusu içlerinden asla yok edilemedi.

Gırnata Müslümanları, açıktan açığa daha fazla direnemeyince ve imdat çığlıklarına İslam dünyasından cevap alamayınca, islami inançlarını gizli tutmak şartıyla zahiren Hıristiyanlığı kabul ettikleri izlenimini verecek şekilde teşkilatlandılar. Ancak, Moriskolar veya Yeni Hıristiyanlar olarak adlandırılan bu insanlar acımasızca yönetildiler.

Ziya Paşa

XVI. VE XVII. YÜZYILLARDA ENDÜLÜS MÜSLÜMANLARINA YAPILAN SOYKIRIM, onların torunları ve diğer Batı Akdeniz Müslümanları tarafından asla unutulmayan tarihi öneme sahip bir suçtur. II. Dünya Savaşında Nazilerin ve yakın zamanlarda Çetniklerin Bosna?da işledikleri benzeri cinayetler, zayıf hafızalı insanlığın aynı suçlarla tekrar tekrar yüzyüze kalabileceğini göstermektedir. Üzücü bir husus da şu ki, ENDÜLÜS MİLLETİNE KARŞI SOYKIRIMını başlatan, sözüm ona?Katolik Krallar?ın iki elebaşısı Ferdinand ve Isabella, geçenlerde Vatikan tarafından azizlik mertebesine çıkarıldılar. Halbuki, o canilerin aforoz edilmeleri Vatikan?ın ahlaki itibarına daha çok yakışırdı.

Ali DEMİRTOPUZ

Elhamra Sarayı hala ayaktadır.

Bir süre sonra Katolik kilisesi, ülkede İslam?ın hiçbir izini bırakmamak için, adaletsizliğin ve insaniyetsizliğin en kötü örnekleri olan korkunç İspanyol Engizisyon Mahkemelerini kurdu. Sanıkların ifadelerini işkenceyle alan ve kararlarını çok zayıf iddialara dayandıran bu mahkemelerin kapanlarına kapılanların hemen hemen hiçbirisi hayatta kalmadı. Kurbanlarının çoğu, aileleriyle birlikte kral, soylular ve halkın katıldığı büyük bir infaz törenlerinde canlı canlı yakıldılar. Ancak, çoğu kurbanlar yakılacak kadar bile yaşamayıp işkence altında öldüler.

Kurtuba, Zihin dünyamızda keşfedilmeyi beklenen bir nutfe, nur huzmesi?

Endülüs?ten sürülen Müslümanlardan yaklaşık 60 bini Fas?a ve 160 bini Osmanlı Devleti topraklarına yerleşti. Osmanlı topraklarına gelenlerin 65 bini Cezayir?e, 55 bini Tunus?a, geri kalanlar da İzmir, İstanbul ve Bosna?ya yerleştirildi. Aşağı yukarı 10 bin Endülüs Müslümanı Avrupa ve Amerika kıtasının Hıristiyan devletlerine gittiler. Sürülen Müslümanlardan 70 bin kadarı nakliyat sırasında denizlerde ölürken, 30 bin kadarı da İspanya?ya geri dönmeyi başardılar.

Böylelikle, 1609-1614 yılları arasında tahminen 330 bin Müslüman çok ağır ve insanlık dışı şartlar altında İspanya?dan sürüldü. 25.03.1611?de ülkeyi Müslüman nüfustan temizledikleri için başta kral III. Filip olmak üzere İspanyol yöneticileri Tanrılarına şükür için büyük bir tören düzenlediler.

Tarık İspanya?ya çıkarken aslında adımını hiç bilinmeyen bir ülkeye atmıyordu. Vali Musa b. Nusayr, fetihten bir sene önce küçük bir birliği İspanya?nın güney sahillerine keşif için göndermiş, birliğinin getirdiği bilgiler dikkatle değerlendirilmişti.

Daha sonra, isyanın 26 önderi 27.09.1568 tarihinde Elbeyyazin?de üçüncü bir toplantı yaptılar. Bu toplantıda Fernando de Valor y Cordoba?yı Endülüs Sultanı olarak seçtiler. O da hemen Muhammed b. Ümeyye adını aldı ve isyanın 01.10.1568 tarihinde başlatılmasına karar verdi.

5) Büyük Sürgün (1609-1613)

Ümit ederiz ki, günümüz Endülüs Müslümanlarının imdat çığlıkları atalarınınki gibi duymazlıktan gelinmez.

XVII. yüzyılda İspanya?da Müslüman varlığını gösteren başka bir delil de, çok sayıda cemaatin Hıristiyan boyunduruğundan kurtulacakları yönündeki ümitleriydi. Devlet Konsili, 09.02.1624 tarihinde Gırnata?da yaşayan ve ipek piyasasını kontrol eden Haellar ve Madridliler lakaplı iki aile hakkında bir rapor hazırladı. Raporda, bu aileler gizli Müslüman olmakla ve Kuzey Afrika Müslümanlarıyla ilişki kurmakla suçlandılar.

Konuyla ilgili en yüzeydeki gerçeği hatırlatmakla yetinelim: Kültür, bilim ve sanat üretimi son derece önemlidir. Hele günümüz açısından hayati derecede önemlidir, bu çağda ALLAH?ın adını yüceltmenin belki en önde gelen yoludur. Ama var olabilmek aynı zamanda siyasi/stratejik bir meseledir.

En sonunda, Endülüslüler mağlup oldular. Fakat Mücahitler, teslim olmaktansa küçük gruplar halinde savaşarak ölmeyi tercih ettiler. 13.03.1571?de Sultan İbn Abbou bir İspanyol ajanı tarafından şehit edildi. Vücudu Gırnata?ya getirildi ve şehrin bir başından öbür başına dolaştırıldı. Sonra şehrin büyük meydanında tam vahşilere yakışırcasına parçalanarak ana giriş kapısına asıldı. Şehidin naaşı 1601 yılına kadar orada asılı tutuldu. Ancak, Müslümanların direnişi onun ölümüyle sona ermedi ve 1573 yılına kadar devam etti.

BİR VALİNİN ENDİŞESİ

8) XIX. Yüzyılda Endülüs Milliyetçiliğinin Doğuşu

09.12.1609?da kral III. Filip?in emriyle Gırnata bölgesi, Extramadura ve Mürsiye?den yaklaşık 52 bin Müslüman sürgün edildi. Bundan 19 gün sonra 28.12.1609?da Kastilya bölgesi Müslümanlarının sürülmesine karar verildi ve yaklaşık 50 bin Müslüman bölgeden çıkarıldı. Takiben, 17.04.1610?da çıkarılan bir kararla Aragon bölgesi Müslümanlarının sürülmesine başlandı. 61 binden fazla Müslüman trajik şartlar altında sürgün edildi. Onları 4 bin Katalonya bölgesi Müslümanı izledi.

İlk İsyan (1500): 1499 Senesinde Katolik krallar, Müslümanları Hıristiyanlaştırmada daha çok baskı yapması için Kardinal Cisneros?u Gırnata?ya davet ettiler. Kardinal bir yandan ülkedeki camilerin çoğunu kiliseye çevirirken, diğer yandan ulema da dahil Endülüs aydınlarını zorla Hıristiyanlaştırmaya çalıştı. Bu uygulama, Elbeyyazin bölgesi halkının isyan etmesine yol açtı. 1500 Yılında İbrahim b. Ümeyye?nin liderliğinde bütün el-Büşşerat/el-Beşerat dağlarına yayılan isyan, gaddarlıkla bastırıldı. Mücahitlerin çoğu imha edildiği gibi, aileleri de köle pazarlarında satıldı.

Bu kadar kolaylıkla ele geçirilen ve üzerinde muhteşem bir medeniyetin kök verdiği Endülüs, fethinden 8 asır sonra müslümanların elinden nasıl olup da tamamen çıkmıştır? Şüphesiz bu, uzun, karmaşık ve üzerinde hassasiyetle durulması gereken bir süreci açıklamayı gerektirir. Ama sonuçta karşımıza bildik bir hikaye çıkıyor: Orduları Endülüs?e taşıyan zihniyetin terk edilmesi.

Yoksa Endülüs İslam medeniyeti dünyanın en uzun soluklu ve müslümanlar açısından övünç kaynağı olan medeniyetlerinden birisi olmuştur. Fakat zenginlik ve refahın zor bir imtihan olduğu da bir kez daha ortaya çıkmıştır.

1775-1776?da Endülüs?ü ziyaret eden İngiliz gezgin Henry Swinburne, Gırnata?da çok sayıda gizli Müslüman aile ile karşılaştığını haber verir. Fas Sultanının elçisi Muhammed b. Osman el-Miknasi de 1779?da Levşe ve Gırnata?da çok sayıda Müslümanla karşılaştığını kaydeder.

4) Büyük İsyandan Sonra Müslümanların Dağıtılması (1570-1608)

Tarık bunun büyük bir fırsat olduğunu düşünerek İspanya içlerinde toparlanmaya izin vermeksizin ilerlemeye devam edilmesi gerektiğini görüyordu. Musa b. Nusayr?ın emrini dinlemeyerek ilerlemeye devam etti. Çok küçük direnişler dışında İslam ordusu İspanya?nın doğu ve iç bölgelerine doğru adeta bir gezinti edasıyla ilerledi ve şehirleri bir bir teslim aldı.

Beşinci İsyan (1650): 1650?de tekrar bir isyan haberi alındı. Devlet güçleri, isyanın 5 liderini de ağır işkencelerle öldürdü. Müslümanların torunlarının bu tür isyanları bütün yüzyıl boyunca devam etti. Bunların en önemlileri de 1652?deki Kurtuba ve İşbiliye isyanlarıydı (Altıncı İsyan, 1650).

Kim Avrupa?yı ederdi bidar

XIX. yüzyılda Endülüs?ü ziyaret edenler, söz gelimi 1809?da Hamme ya da el-Hame?yi gezen İngiliz seyyah, 1828?de Büşşerat ya da el-Büşşere?yi ziyaret eden yazar Miniano ve aynı bölgeyi 1848?de gezen İngiliz seyyah Ford gibiler, belli belirsiz de olsa Endülüs?te İslam?ın varlığından söz etmektedirler.

"endülüs tarihi, insanlığa kendini tanıma, başkalarıyla barış, uzlaşma ve yardımlaşma içinde kardeşçe yaşama tarzını öneriyor. kendine has coğrafi, siyasi, askeri, sosyal, kültürel ve medeni özellikleriyle bir hoşgörü, bilim ve kültür medeniyeti.. bu nedenle o, islam tarihi içinde bugün üzerinde çalışılacak en önemli konuların başında gelmektedir."

Ger Endülüs olmasa ziyadar,

1621?de kral III. Philip ölünce tahta geçen oğlu IV. Philip, 22.10.1621 tarihinde Katalonya?daki kraliyet müfettişinden bir rapor alır. Raporda Aragon, Katalonya, ve Belensiye?de çok sayıda Moriskonun ülkeyi terk etmedikleri, sürülenlerin de çoğunun evlerine geri döndükleri, huzur içinde yaşadıkları ve güçlü kişiler tarafından korundukları bildirilmekteydi. Müfettiş, kraldan söz konusu Moriskolara karşı harekete geçmesini istediyse de olumlu bir cevap alamadı.

Başlangıçta bu gelişmelere İspanya devletinin tepkisi yavaş ve düzensiz oldu. Ancak, bir süre sonra doğuda Mürsiye?den batıda Gırnata?ya kadar uzanan alanda isyanı bastırmak için iki ordu kurdu. Bunun yanında Avrupa?nın bütün Hıristiyan devletlerinden yardım sağladı. Hazırlıklardan sonra Gırnata?ya doğru yola çıkan İspanyol ordusu, yollarda sivil halka acımasızca saldırdı. En büyük vahşet, 08.01.1569?da Hubile?de 2400 Müslüman çocuğun, kadının ve yaşlının bir gecede katledildiği vahşettir. Mürsiye?ye doğru ilerleyen diğer İspanyol ordusundaki askerler de güzergahındaki tarlaları yaktılar, Mücahit ailelerini öldürdüler, kadınlara tecavüz ettiler ve hayatta kalan bir avuç Müslümanı da köle olarak sattılar. Bu durum karşısında Mücahitler İspanyol ordusuna karşı gerilla taktiğine başvurdular.

Fermana göre, devlet memurları gelinceye kadar Müslümanlar evlerinde oturup beklemek zorundaydılar. Yanlarına tek başına taşıyabileceklerinden fazla bir şey almayacaklardı. Eşyalarını saklayanlar veya imha edenler öldürülecekti. Müslümanların evleri, eşyaları ve mülkleri Hıristiyanlara dağıtılacaktı. 6 yaşından küçük Müslüman çocukları Hıristiyan olarak yetiştirilmek üzere Hıristiyan ailelere verilecekti.

İspanya?da Müslümanlara reva görülen zulüm Büyük Sürgün ile bitmedi. 19.4.1614?te İspanya kralı bütün valilere bir emir gönderdi. Buna göre, Büyük Sürgün?den beri kendilerini gizleyen Moriskoların aranması durdurulacak, ancak İspanya?ya geri dönenlerin aranmasına devam edilecek, eğer yakalanırlarsa tekrar gönderilecek, itiraz edenler öldürülecekti. Bu tür fermanlar, 1621 yılına kadar çıkmaya devam etti.

05.03.1570?de 7 bin Müslüman Gırnata?dan çıkarılarak İspanya?nın başka bölgelerine sürüldü. Buna ilaveten 28.10.1570 tarihli bir fermanla, kalan Moriskolar da dağıtıldı. Bu sırada yaklaşık 50 bin Müslüman, ordunun zoruyla gruplar halinde yayan olarak Tuleytula, Kurtuba , İşbiliye ve Mança bölgelerine sürüldü. Bunların 17 binden fazlası yollarda halsiz düşüp öldü. Hıristiyanlar, 1570 yılı sonuna kadar Müslümanları diğer kasaba ve köylere sürgün etme işlemine devam ettiler. 22.11.1571?de yayımlanan yeni bir fermanla daha fazla Gırnata Müslümanının dağıtılması öngörüldü. Böylece, 1571 yılı sonlarına gelindiğinde 80 binden fazla Endülüs Müslümanı evlerinden çıkarılarak açlık, hastalık ve sefalet içinde İspanya?nın dört bir yanına dağıtılmış oldu.

Bu cinayet, isyana yeni bir ivme kazandırdığı gibi, daha çok Müslümanın iştirakine de vesile oldu. Ne var ki, Osmanlılardan ve Sa?dilerden beklenen yardım gelmedi. Osmanlıların yardım edemeyişlerinin iki sebebi vardı: Birincisi, iddialarına göre onlar Kıbrıs?ı kurtarmakla meşguldüler. İkincisi ise, zavallı Endülüslüleri uluslar arası politikalarında beşinci kol olarak kullanmaktaydılar.

10.01.1884?te Entakire Anayasası esaslarına dayalı Federal Cumhuriyetçi Parti kuruldu.

HAZIRLIKSIZ FETİH OLUR MU?

Tarık, daha sonra Cebel-i Tarık olarak anılmaya başlanacak bu noktadan 7.000 askerle bu yabancı ülkeye niçin çıkmıştı? Çünkü müslümanların fetihleri batıda Atlantik Okyanusu?na dayanmıştı ve geriye iki seçenek kalıyordu: Ya güneye Afrika?nın uçsuz bucaksız çöllerine inmek ya da Akdeniz?in diğer tarafındaki topraklara yönelmek...

Gırnata, Hıristiyan güçlerin eline geçen ilk İslam şehri değildi. Çünkü, XI. yüzyıldan beri Tuleytula (Toledo 1085), Sarakusta (Zaragoza 118) gibi büyük İslam şehirlerinin düşüşüyle çok sayıda Müslüman nüfus Hıristiyanların hakimiyetine düşmüşlerdi. Ancak, onlara çok kötü davranılmakla birlikte İslami inançlarını koruma izni verilmişti. Müdeccen olarak adlandırılan bu Müslümanlara camileri, medreseleri ve fakihleriyle beraber cemaatler halinde varlıklarını sürdürme hakkı tanınmıştı. Hatta, onlar el-Acemiyye adı verilen, Arap alfabesiyle İspanyol dilinde bir edebiyat geliştirdiler. XVI. yüzyılın başlarında başkenti Sarakusta olan Aragon bölgesinin nüfus bakımından dörtte biri, başkenti Belensiye olan Belensiye bölgesinin ise üçte biri Müslüman idi.

Kurtuba, Yitik özlemimiz?

VII. yüzyılda Endülüs?ü ziyaret eden pekçok gezgin, gizli Müslümanlarla karşılaşmıştı. Bunlar arasında en çok bilineni, 1690 yılında Endülüs?e resmi bir ziyaret yapan Fas Sultanı İsmail?in elçisi Abdülvahid el-Gassani?dir. Ona ziyareti sırasında resmi memurlar da dahil çok sayıda Endülüslü, kendilerinin gizli Müslüman olduklarını söylediler.

Kastilya bölgesine sürgün edilen Gırnatalı Müslümanlar, oralarda yaşayan Müdeccenler arasında İslam?ı yeniden canlandırdılar. Devlet ve kilise bu durum karşısında daha fazla ne yapabileceklerini şaşırmışlardı. Müslümanların kendi aralarında toplanmalarından, Osmanlılar ile haberleşmelerinden ve birbirlerini dine davet etmelerinden paniğe kapılmışlardı. Karar üzerine karar yayınlayarak Moriskoların sahilde yaşamalarını, Aragon ve Belensiye Müslümanları ile ilişki kurmalarını yasakladılar. Engizisyon Mahkemeleri de Müslümanlar üzerindeki zulmünü ve kurbanlarının sayısını kat kat artırdı. Fakat, bütün bu zulümler Moriskoların ne islami inancını ne de birgün özgürlüklerine kavuşacakları yönündeki umutlarını zayıflatabildi.

Aşağıda, ENDÜLÜS MİLLETİNE REVA GÖRÜLEN SOYKIRIMI VE BU MİLLETİN YÜZYILLARCA İSLAMİ İNANÇLARINI KORUMAK İÇİN VERDİKLERİ CESUR MÜCADELE anlatılacaktır.

Yedinci İsyan (1831):Aynı şekilde, 28.03.1831?de Kadis vilayetini el-Cezire bölgesinde General Torrijos ayaklandı ve Kadis Anayasası?nın tekrar yürürlüğe konmasını istedi. Fakat o, devlet güçleri tarafından yenilgiye uğratıldı ve öldürüldü.

1808?de Napolyon?un ordularının İspanya?yı istila etmesiyle herşey değişti. Uzun asırlardan sonra ilk defa Endülüslülerin düşmanları yabancı bir güç tarafından yenilme duygusunu tatmışlardı. Bu arada, Endülüslüler Fransız istilacılara karşı İspanyol olarak değil Endülüslüler olarak ayaklandılar. Fransız deniz gücünü 14.07.1808 tarihinde teslim alırken, kara ordusunu da Ceyyan vilayetinin Balien mevkiinde 19.07.1808?de yenilgiye uğrattılar. Daha sonra Endülüslüler, 17.12.1808?de İşbiliye?de gizli bir hükümet kurdular ve 19.03.1821?de Kadis Anayasası olarak adlandırılan yeni bir anayasa yayınladılar.

Böylece XIX. yüzyıl Endülüslü hareketi, sınırları belirlenmiş bir Endülüs ile Endülüslü milleti fikrini tebellür ettirdi. Bu hareket, açıkça Katolik karşıtıydı ve Endülüs?ün islami geçmişini ihya için mücadele verdi. Fakat, Endülüs milliyetçiliğine XX. yüzyılın başlarında esas şeklini veren, 05.07.1885?te Malaga?da doğan ve sonradan Müslüman olan Blas Infante idi.

Tarık kendisine bir alan açmak için çevrede kısmi fetihlere başladığında, o zamanki Avrupa?nın baskın kavmi olan Vizigotlar hemen harekete geçti. Kral Roderick?in topladığı ve değişik rivayetlerde 40.000 ila 100.000 arasında sayılarla ifade edilen ordunun karşısına, Tarık, sonradan gelen takviyelerle birlikte 12.000 kişilik bir ordu ile çıkıyordu. Her halükarda düşman en az 3-4 misli daha kalabalıktı. Savaş bir hafta kadar sürdü. Roderick?in ordusu yok olmuştu.

16. Yüzyılın sonlarında İspanya Devleti ve Katolik kilisesi, Moriskoları iyi Hıristiyanlar yapma ve kalplerindeki islami bağları koparma ümidini kesince, Müslüman problemini çözmek için daha acımasız ve ağır çareler önermeye başladılar. Bunların başlıcaları şunlardı: 1) Bütün Moriskoları belli mahallelere toplayıp yavaş yavaş imha etmek. 2) Doğrudan bir kerede imha etmek veya dolaylı yoldan erkekleri kadınlardan ayırarak ya da bütün erkekleri hadım ederek nesillerini sürdüremez hale getirmek. 3) Tamamını İspanya?dan sürmek.

Dördüncü İsyan (1641): Endülüs?te 1641?de Tahir el-Hurr adlı bir emirin başını çektiği gizli bir isyan haberi alındı. Bunun üzerine harekete geçen devlet güçleri, Tahir el-Hurr?u Estepone yakınlarında şehit ettiler. Fakat bu sorunu çözmedi. Müslümanların torunları, 1644?ten itibaren çeteler halinde teşkilatlandılar ve hükümet kervanlarına saldırıp ele geçirdikleri ganimetleri fakirlere dağıttılar.

bindik katranlanmış gemilere / ALLAH; nefislerimizi, mallarımızı ve ailelerimizi cennet karşılığında bizden alır diye... / bu uğurda birşey istersek kolaylaşsın bize, hiç aldırmayız kanlarımızın akıp gittiğine / şayet kavuşursak kavuşulması yüce olan şeye...

Araplar, Kuzey Afrikalılar ve ihtida eden yerli müslümanlar arasında olması gereken kaynaşma gerçekleşmemiş ve sonunda onlarca şehir kendi yöneticilerinin idaresinde bağımsız siyasi birimler haline gelmişlerdir. Düşman tehdidi karşısında birleşme becerisini gösteremeyen bu şehir devletleri, Katolik İspanyollar tarafından birer birer yutulmaya başlanarak tarihin en büyük trajedilerinden birisi gerçekleşmiştir.

Bu ikinci seçenek Avrupa?nın güneybatısındaki İspanya?ya egemen olan Katolik zulmüne bir son vererek, İslam?ı bu kıtanın insanlarıyla buluşturmak açısından cazipti. Avrupa?ya girmenin en kestirme yolu kıtanın Afrika ile adeta burun buruna geldiği boğazdı.

Bununla beraber, isyan istemeyerek 23.12.1568?de başladı. Her zaman olduğu gibi, bir grup İspanyol asker el-Büşşerat bölgesindeki Kadiyar halkına kötü muamelede bulunmaya başlayınca bir grup mücahit tarafından etkisiz hale getirildiler. Bu arada hemen Sultan Muhammed b. Ümeyye Gırnata?yı terk edip el-Büşşerat dağlarına gitti. Orada mücahitlerin önderlerinden 29.12.1568?de yeni biat aldı. Ordunun komutanlarını belirledi, çeşitli vilayetlere valiler atadı ve Lauhar?ı Endülüs?ün geçici başşehri yaparak oraya yerleşti. Aynı zamanda iki yönlü bir çaba harcadı: Bir yandan Hıristiyan ordusunu sürüp çıkardı, kiliseleri alıp tekrar camiye çevirdi. Endülüs halkına islami kişiliklerini ihya etmek için tekrar Müslüman isimlerini kullanma ve Müslüman elbiselerini giyinme imkanı sağladı ve günlük namazlarını açıktan kılmalarına ortam hazırladı. Öte yandan, Cezayir?deki Osmanlı yöneticilerine ve Fas?a heyetler göndererek yardım istedi.

Hıristiyanlar, isyana katılmayanları da cezalandırdılar. Gırnata?daki devlet yöneticileri17.03.1569?da Muhammed b. Ümeyye?nin babası Antonio ve kardeşi Francisko dışındaki 150 Müslüman önderi toplayıp bütün bir gece boyunca devam eden eğlence aleminde acımasızca katlettiler. İsyana destek verip vermemesine bakmaksızın bütün Müslümanların mülklerine el koydular.

YENİ ENDÜLÜSLER İÇİN

Tarih sadece atalarımızın kahramanlıklarıyla teselli bulmayı değil, olan bitenden dersler çıkarmayı da öğretir. Ortaçağın en parlak medeniyet yıldızı olan Endülüs İslam Devleti bu açıdan incelenmeli ve hep hatırlanmalıdır.

3) Üçüncü İsyan: Büyük Gırnata İsyanı (1568-1570)

Bu gelişmeler karşısında Hıristiyanlar, Gırnata şehrinde bir isyandan korktukları için, 23.06.1569?da bütün Müslüman halkı şehirden çıkararak Kastilya Hıristiyan bölgesine dağıttılar. Sonra Juan de Austrian komutasındaki ordu el-Büşşerat dağlarını yeniden ele geçirmek için sahil yönünden harekete geçti. Fakat, bu kez de Mücahitlerin kahramanca direnişiyle karşılaştı. Bu durumda Hıristiyanlar, Mücahitlerin direnişlerini kırmak amacıyla bir hileye başvurdular: Sultan Muhammed b. Ümeyye?nin, babasını ve kardeşini kurtarmak için İspanyollara teslim olmaya hazır olduğu dedikodusunu yaydılar. Böylelikle Mücahitlerin saflarını böldüler ve Muhammed b. Ümeyye?yi de 20.10.1569 tarihinde Lauhar?da şehit etmeyi başardılar.

1) Gırnata?nın Düşüşü (2 Ocak 1492)

Bu olay üzerine Mücahitler içlerinden Muhammed b. Abbou adında bir Mücahidi Sultan olarak seçtiler. O, Mücahitleri yeniden teşkilatlandırdı ve yeni komutanlar atadı. Ardından hemen harekete geçti ve el-Büşşerat dağları bölgesinin başşehri Orhiva?yı kurtardıktan başka, kurtarılmış bölgeleri de genişletti.

Tarık b. Ziyad?ın ardından Musa b. Nusayr?ın İspanya?ya geçmesiyle yarımadanın fethi, Bask bölgesindeki dağlık arazi hariç, kısa sürede tamamlanmıştır.

1633?te Kunka Engizisyon Mahkemesi, sürgünden dönen bir Müslümana ve ailesine zayıf bir itham yüzünden işkence yaptı. 1667?de el-Ma?den Engizisyon Mahkemesi, Hıristiyan ayiniyle alay ettiği gerekçesiyle bir Moriskoya kırbaç cezası verdi. 1680?de Kadis?ten birisi Hıristiyanlık?tan İslam?a geçtiği için Madrid?te büyük bir kalabalığın önünde diri diri yakıldı. 1689?da Kurtuba Engizisyon Mahkemesi, bir grup köleyi Müslüman olmakla suçlayıp şehirden sürdü. Gerçekten de İspanya Engizisyon Mahkemeleri en azından 177 Hıristiyanı İslam?a geçtikleri ve Müslüman topraklarına kaçarak bir şekilde İspanyollar ile savaşmaya hazırlandıkları gerekçesiyle cezalandırdı.

İşte Emeviler?in Kuzey Afrika valisi Musa b. Nusayr, Tarık?ı bu topraklarda bir üs oluşturması için vazifelendirmişti.

2) Endülüs Müslümanlarına Yapılan Zulüm ve Zorla Hıristiyanlaştırılmaları (1492-1568)

Kurtuba, İslam Medeniyetinin gözü yaşlı beşiği?

İspanya hükümeti 30.01.1608 tarihinde bütün Moriskoları ülkeden kovmaya karar verdi. Müslümanların mallarıyla ülkeyi terk etmeleri istenmediği için bu karar gizli tutuldu. Sürgüne Rais Belensiyeno Müslümanlarından başlamak üzere büyük hazırlıklar yapıldı. 11.09.1609 tarihinde İspanya kralı, Belensiye?deki bütün Müslümanların 3 gün içinde Kuzey Afrika?ya sürülmelerini, ayrılmak istemeyenlerin hapse atılmalarını ve karşı gelenlerinse öldürülmelerini öngören fermanı imzaladı.

Endülüs pek çok insanın zihninde adeta bir kayıp?Atlantis? kıtası gibidir. Bir zamanlar vardı. Aydınlık ve tertemiz caddeleri, sürekli üreten insanları, talebelerle dolu okulları, tek şehrinde bin camisi ile sanki bir hayalin cisimleşmiş haliydi.

Bu anayasa, kral ve kilisenin yetkilerini kısıtlayan, demokratik, anayasal bir monarşiyle yönetilen bir İspanya öngörmekteydi. İlk defa bu anayasa, Endülüs milleti de dahil, İspanya?nın çeşitli milletlerden oluştuğunu ilan etti. İspanya için milletlerin tam eşit olduğu bir federal sistem önerdi. Endülüs milliyetçiliği, onun tarihi ve İslami temelleri göz önünde bulundurulmadan anlaşılamaz. Kadis Anayasası, XIX. yüzyıl boyunca İspanya?daki bütün kurtuluş hareketlerinin temeli oldu.

Müslümanlara baskı ve zulüm devam etti. 1508 yılında bir kraliyet fermanı yayımlanarak İslami elbise giyimi yasaklandı. Moriskolara 1510 yılında yeni vergiler yüklendi. 1511 yılında çıkarılan başka bir fermanla önceki imhadan geriye kalan İslami kitapların yakılması öngörülürken, Moriskoların silah taşımaları ve islami usullerle hayvan kesmeleri yasaklandı? Benzeri fermanlar, Katolik kral Ferdinand?ın 1516 yılında ölümüne kadar devam etti.

1625?te İşbiliye şehri yönetimi bir rapor yayınlayarak mahallelerde çok sayıda Müslümanın hür veya köle olarak yaşadığını iddia etti. Hatta, bu Müslümanların Hıristiyanların çocuklarını kaçırarak İslamlaştırmaya çalıştıkları ileri sürüldü. Kral, 1626?da bir ferman yayınlayarak?sahilden uzakta yaşadıkları müddetçe ülkede kalan Moriskolara daha fazla zarar verilmemesini? istedi. Ancak, İspanya Devleti Moriskoların çoğalmasının önünü alamadı. 1634?te Mürsiye şehrinde hazırlanan resmi bir raporda iddia edildiğine göre, şehir ve etrafı Moriskolar ile doluydu. Kral, onların müşahede altında tutulmalarını ve iyi Hıristiyan olup olmadıklarının kontrol edilmesini emretti.

Altıncı İsyan (1820): Fransızların kovulmasından sonra, Eylül 1812?de kral İspanya?ya döndü. Fakat, Kadis Anayasası?nı iptal ederek kendisinin ve Katolik kilisesinin hakimiyetini tekrar kurdu. Bu durum karşısında 01.01.1820?de İşbiliye halkı isyan ederek Kadis Anayasası?nın yeniden yürürlüğe konmasını istediler. İsyan bütün Endülüs bölgesine yayıldı. Bunun üzerine, kral isyancıların isteklerini kabul eder gibi görünürken, öte yandan Fransızlardan yardım istedi ve 03.10.1823?te Kadis Anayasası?nı hükümsüz kıldı. Bu olup bitenler karşısında Endülüs halkı baş kaldırdı ve kendilerine yapılan zulmün sembolü olan Engizisyon Mahkemelerine saldırarak yaktı.

Engizisyon Mahkemesi XVII. yüzyılda da Müslümanlara zulüm etmeye devam etti. Bu menfur mahkeme, 1616?da Daniye ve Belensiye?de Müslüman topraklarına kaçmayı planlayan köleleştirilmiş Endülüslüleri cezalandırdı. 1620?de ve 1625?te büyücülük yapmakla suçladığı bir Moriskonun mallarının müsadere edilmesine karar verdi. 03.10.1625 tarihinde İşbiliye Engizisyon Mahkemesi, bir grup Moriskoyu yerli Hıristiyan kalabalığın önünde idam etti. 17.11.1625?te köleleştirilmiş bir Moriskoyu kilise kapısına bazı islami yazılar yazmak suçundan 100 kırbaç ve 4 yılı kürek mahkumluğu olmak üzere ömür boyu hapis cezasına çarptırdı.

6) XVII. Yüzyılda İspanya?da İslam

DOĞU REHAVETİ, BATI ZULMÜ

Onuncu İsyan (1861): Yine Endülüslü çiftçiler, bu sefer Malaga ve Gırnatalılar da ayaklandılar. Fakat, onların da haklı istekleri acımasızca bastırıldı.

İslami köklere dayalı bir Endülüs milliyetçiliği teorisini geliştiren Blas Infante, bunun için bütün gücünü ve hayatını ortaya koydu. Endülüs halkına diğer İspanyollardan farklı oldukları fikrini yaymakla suçlanarak Franko?nun askerleri tarafından 10.08.1936 tarihinde İşbiliye sokaklarında şehit edildi. Ne var ki onun çabaları 1975?te Franko?nun ölümünden sonra Endülüs?e İslam?ı, belki demokrasiyi de geri getirdi.

Kuzey Afrika valisi Musa b. Nusayr, Tarık?ın 12.000 kişilik ordusundan geriye kalanlarla İspanya içlerine ilerlemesine razı değildi. Tamamen imha olabilecekleri endişesini taşıyordu. Gönderdiği haberde Tarık?a daha fazla ilerlememesini ve kendisini beklemesini bildiriyordu. Ama İspanya?daki durum Musa b. Nusayr?ın endişelerini doğrulamıyordu. Roderick?in çok büyük bir hata yapmış olduğu anlaşıldı. Zira, mağlubiyet halinde geride direnişe devam edecek hiçbir güç bırakmadığı, bütün askerleri savaşa soktuğu gün yüzüne çıkmıştı. Kralın kendisi de savaş sırasında kaybolmuştu, bir daha da kendisinden haber alınamadı.

İkinci İsyan (1501): Aynı zulüm, 1501 senesinde Elmeriye ve Runde bölgelerinde isyan eden Müslümanlara da reva görüldü.

Endülüslülerin çoğunun kalplerinde daima Hıristiyanlardan farklı oldukları ve kendilerine zorla kabul ettirilen yabancı bir kimlik tarafından ezildikleri duygusu saklı kaldı.

Bu kadar da değil; dönemin İspanya?sının toplumsal koşulları, siyasi atmosferi, iç çekişmelerin sebepleri, kralın çevresi ve toplum üzerindeki etkisi, çeşitli grupların beklentileri gibi meselelerde edinilen istihbaratlar masaya yatırılmış, İspanya?nın fethinin hangi koşullarda gerçekleştirilebileceği değerlendirilmişti. Öyle ki, Tarık b. Ziyad?ın birliklerini İspanya?ya taşıyan gemilerin bir kısmı, İspanya?daki iç çekişmelerin tarafı olan Kral Roderick muhalifleri tarafından temin edilmişti.

Bundan bazı Müslüman gruplar düşman haberleşme hatlarına saldırarak Gırnata ve Belensiye dağlarına çıktılar. Bu arada, Gırnata valisi bir polis gücü kurdu. Bununla Moriskoların çocuklarının toplanarak kiliselerde Hıristiyan olarak yetiştirilmelerini de içeren bir dizi yeni kanunu yürürlüğe koymaya girişti. Bunun üzerine bir grup Müslüman lider, 1567 yılı sonunda Elbeyyazin?de bir toplantı yapıp bir isyan planladılar. Bunun için içeriden ve dışarıdan destek sağlamanın yollarını görüştüler. Cezayir?deki Osmanlı yönetimine ve Fas?taki Sa?diler?e heyetler göndererek silah ve para yardımı istediler. Bu talebe her iki Müslüman güç de cömert sözler verdiler.

Dokuzuncu İsyan (1857): Endülüs çiftçileri 30.06.1857?de İşbiliye?de, daha evvel müsadere edilerek kiliseye ve soylulara peşkeş çekilen atalarının topraklarını geri isteyerek ayaklandılar. Fakat, önderlerinden 25 kişi öldürüldü ve 25 kişi de idam edildi.

İspanyol tarih kitaplarının iddiasına göre, büyük sürgünle İspanya Müslüman varlığından temizlendi ve yerlerine Hıristiyanlar yerleştirildi. Ancak, tarihi belgeler göstermektedir ki, XVII. yüzyıl başlarında İspanya nüfusunun %25?i yani 2 milyonu Müslüman asıllılardan oluşuyordu. Biraz da Endülüs2ten, çoğu Aragon ve Belensiye?den olmak üzere bunlardan sadece %20?si İspanya?dan sürüldü. Geri kalanlar İyi Hıristiyanlar olarak kabul edildi. Lidersiz bir şekilde bırakılan bu Müslüman asıllı kitleye köle statüsü tanındı. Bunlar İslam hakkında bilgilenme imkanından mahrum bırakıldılar. Pratik amaçlar için 9 asırlık varlığından sonra İslam İspanya?da öldü kabul edildi. Ancak, gerçek durum bundan mı ibaret?

Bunlardan üçüncüsü daha çok kabul gördü. Ancak, devlet ve kilisenin bu konuda da endişeleri vardı. Katolik kilisesi, Moriskoların Hıristiyan olduklarını düşündüğünden, bu sürgünün onlardaki Hıristiyan ruhun kaybolmasına sebep olacağından korkuyordu. İspanya devleti ise, sürgünün Akdeniz Müslüman devletlerine demografik bir güç vereceğini hesaplıyordu.

BU MİLLETİN YÜZYILLARCA İSLAMİ İNANÇLARINI KORUMAK İÇİN

Bunun üzerine, isyanın önderleri Elbeyyazin?de ikinci kez toplanarak Endülüs vilayetleri, Fas ve Cezayir?den gelen heyetlerin raporlarını değerlendirdiler ve 14.04.1568 tarihinde isyana karar verdiler. Ancak, Hıristiyan otoritelerin durumdan haberdar olup Müslüman önderleri rasgele hapsetmeye başlamaları üzerine bu tarih bir süre ertelendi.

Direnişleri çöktükten sonra, Gırnata Sultanlığı Müslümanları da Müdeccenler gibi muameleye tabi tutulacaklarını umdular. Ne var ki, gelişen olaylar Katolik kralların sözlerinde durmadıklarını, Katolik kilisesinin de İspanya?dan İslam?ın köklerini kazımayı kendisine görev edindiğini gösterdi.

Bu Engizisyon Mahkemelerinin kararlarının benzerleri Gırnata?da 1727?de görüldü. Burada da halk Müslüman olmakla suçlanarak mahkum edildi. 09.05.1728?de Gırnata?da orta sınıftan 46 kişi İslam?a inanmakla suçlanarak halk önünde cezalandırıldılar. Aynı şekilde, 10.10.1728?de 28 kişinin mülklerinin müsadere edilmesine karar verildi. Hatta, şehrin mutaassıp yerli Hıristiyanları kraldan Gırnata?yı Müslüman nüfustan tekrar temizlemesini istediler. Daha sonraları, 1769?da Mürsiye vilayetinin Cartagena şehrinde bulunan gizli bir mescit Müslümanların burada gizlice teşkilatlandıklarını göstermektedir.

İspanya hükümeti Gırnata Sultanlığı topraklarına 50 bin yerli Hıristiyanı getirip Müslümanların evlerine yerleştirdi. Bununla beraber, bu kolonizasyon çabası çok sayıda Gırnatalının evlerine dönmesi ve çoğu Hıristiyanın da oraları terk etmesi üzerine başarısızlığa uğradı. Bu arada pekçok Müslüman, kırsal ve dağlık alanda direnişlerini sürdürdü. Hükümet de 1585 yılına kadar Müslümanları Gırnata?dan sürgün etmeyi öngören kararlar çıkarmaya devam etti.

Moriskoların umudu daha çok kendileriyle yakın ilişkilerini devam ettiren Osmanlılardan gelecek yardımlar üzerinde yoğunlaştı. Bu arada Osmanlı gemileri sık sık güney Endülüs sahillerine demirleyerek yüzlerce Müslüman aileyi İslam ülkelerine taşıdılar. Bunun yanında Aragon Müslümanları Katolik zulmüne karşı ortak mücadele etmek ümidiyle Fransa?daki Protestanlar ile ilişkilerini devam ettirdiler.

Elbette, Endülüs müslümanlarının kurmuş olduğu muhteşem medeniyetin gözleri kamaştıran parlaklığının arkasında, doygunluğun ve refahın getirdiği kayıtsızlık mikrobu kendisine hayat ve yayılma imkanı bulmuştur. Endülüs medeniyeti zenginliğin, rahat bir hayatın ve sahip olunanlara duyulan güvenin zamanla nasıl bir acziyete dönüşebileceğinin en ibretli örneklerinden biridir.

Prof. Dr. Muntasır Ali KETTANİ

Sonra yok oldu Endülüs. Kaderin bir cilvesi, Endülüs son günlerini yaşarken, Osmanlı altın çağını adımlıyordu. Şimdiyse ikisi de yok. Bunun için dövünecek değiliz elbette. Onlar tarihteki yerlerini doldurup gittiler. Fakat onların filizlenip güç bulduğu dönemdeki zihniyet her zaman geçerli ve sahip çıkıldığında ihya edici olduğundan Endülüs?ü, Osmanlı?yı sık sık hatırlayıp, başarılarının sebebini ve gayesini anlamamız gerekiyor.