50 Hamidullah, el-Vesaik, s.66-72

İşte bu ayet, Ehl-i Kitab'ı, sözü edilen yollardan veya noktalardan birinde yakalıyor; onlara güler bir yüz ve tatlı bir dille yaklaşıp, "gelin" diyor. Bu "gelin" deyişte, "sizi çağırdığım, davet ettiğim şeyler, sizin bilmediğiniz şeyler değil; tam tersine, bildiğiniz, ünsiyet ettiğiniz ve bizden çok önce karşılaşıp da, şimdi unutmuş olabileceğiniz veya yanlış hatırladığınız şeyler türündendir." diyor ki, bu da Kur'an'ın, Ehl-i Kitab'la aramıza bir köprü kurarak onları gayet yumuşak bir şekilde, sıcak baktıkları bir noktadan yakalamasıdır. Bu husus, İslam'ın tebliğinde ve muhataplara yaklaşmada çok önemlidir.. ve siz isterseniz buna, şimdilerin moda tabiriyle "diyalog"diyebilirsiniz. Evet, Kur'an'ın Ehl-i Kitab'ı çağırdığı o me'luf nokta tek bir kelime ile hülasa edilecek kadar kısadır; zira Kur'an onlardan sadece ve sadece bir tek şey istemektedir ki, o da şu görülen köprüden geçilip, şu kapıya ulaşılmasıdır; her şey bir yana sadece "sevaün" kelimesinde bile bu inceliği, bu yumuşaklığı ve arada kurulmaya çalışılan köprüyü görmek mümkündür. Nedir bu köprünün hususiyetleri?

4/2001, s 25-37

?Rab, size başka bir Faraklit verecektir; ta ki, daima sizinle beraber olsun? (Yuhanna, Bab: 14, Ayet: 15).

D) Ehl-i Kitab'ın Dini ile Dost olmak yasaklanmıştır!

22 Hamidullah, el-Vesaiku?s? Siyasiye , İstanbul 1997 s.115; Hamidullah, İslam peygamberi, I,297.

Müşrik olan Safvan İbn Ümeyye'nin gördüğü cömertlik sonrası iman etmesi :

yaklaşımlarından, her teslis inancına haiz insanı zalim addedip, sanki bu kesimin Ayette geçen?en güzel yoldan mücadeleyi? hak etmediği anlaşılmamalıdır. Çünkü ; Ayet, Ehl-i Kitabı kast etmesi hasebi ile başta tüm Hıristiyan ve Yahudileri kapsamaktadır. Saniyen, Teslis İnancına haiz nice Hıristiyanlar var ki, bunu inançlarının gereği olarak görmekte, yoksa Elmalı Tefsirinin devamında ifade edildiği üzere bir kibir mevzuu yapmamaktadır. Dolaysıyla diyebilirizki ; Elmalı Hamdi bu ifadesi ile Teslis inancını bir zulüm aracı yapıp, bu fikri zorla empoze eden Hırsitiyanları Zulmedenler kategorisinde değerlendirirken, Tevhid arayışında olan ve Tevhid?i öğrenmeye muhtaç Hıristiyanlar ile, Teslis inancındaki mantıki çelişkilerine çözüm bulamayıp Tevhid?e yaklaşan Hıristiyanlar?Zulmeden?ler katogorisine müdahil elbette değillerdir.

Hz. Peygamber Beni Haris b. Kab üskufu ile Necran üskuflarına gönderdiği emannamede de mabetler hakkındaki garantiyi tekrarlamıştır. (İbn Sa'd, I, 266)

103 http://groups.yahoo.com/group/fethullah_gulen/message/87

Bulhan, s187

Kur?an-ı Kerim, Hz. Musa 'ı firavuna gönderirken yumuşak uslub kullanmasını (3), Allah?ın ayetlerini inkar eden ve Efendimiz 'i yalanlayan kafirlere yumuşak davranıp ve güzel muamele etmeyi (4), Efendimiz 'in İslam'a hikmet ve güzel öğütle davet etmesini (5), onları hususi konularda bağışlamayı (6), çok yakın aile bireylerinden iman etmeyenler olsa bile onları affedip kusurlarını başlarına vurmamayı, hoşgörü ile yaklaşmayı (7), Müslümanlarla savaşmayanlarına karşı İyilik yapıp iyi davranmayı (8), zulmedenleri dışındakilerle en güzel yoldan görüşmeyi (9), Uhud savaşında Efendimiz 'in, kendisini yarı yolda bırakanlara karşı yumuşak davrandığından dolayı etrafından dağılmadıklarını (10) vaaz ediyor, ediyor ama birileri hala ısrarla İslam?ı sert, musamahasız ve hoşgörüsüz bir din gibi takdim etme yarışına girmeye devam ediyor!

İbn Kayyim el-Cevziyye şöyle der: ?Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem Ehl-i Kitap'tan kendisini davet edenlerin davetine icabet eder, yemeklerinden yerdi. Bir defasında bir Yahudi onu arpa ekmeği yemeye davet etmişti. Müslümanlar Ehl-i Kitab?ın yemeklerinden yerlerdi. Hz. Ömer Müslümanlara, yanlarından geçen Ehl-i Kitab?ı davet etmeyi şart koşmuştu: ?Yediklerinizden onlara da yediriniz!? demişti. Esasen Allah Teala Kitabında bunu mübah kılmıştır. Hz. Ömer Şam'a gittiğinde oradaki Ehl-i Kitap yemek hazırlayıp kendisini davet ettiler. O?Yemek nerede? deyince: ?Kilisede? dediler. Bunun üzerine Hz. Ali 'a: ?Sen Müslümanları al ve oraya git!? dedi. Hz. Ali onları aldı, Kiliseye girdiler, yemeklerinden yediler. Hz. Ali bir yandan oradaki suretlere bakıp şöyle dedi: ?Mü'minlerin Emiri de bizimle girip yeseydi ne olurdu ki?(17)

Perşembe, 03 Kasım 2005

(17) İğasetü'l-Lehfan, Meymeniyye mtb., Mısır, 1320, s: 84

Hz. İsa mın Şahsı manevi kılıncı ile öldürülecek Deccalın Şahs-ı manevisi sonrasında, dehşetli ve güçlü olan Materyalizm ile Dinsizlik Fikride öldürülmüş olacaktır. Bunu hakiki Dindar İsevi Ruhaniler gerçekleştirecektir. Bu Ruhanilerin o güce ulaşması ve bunu başarması, ancak Hrıstiyanlık Dinini İslam Hakikatleri ile inkılab ettirmeleri neticesinde olabilir! Hz. İsa mın, Ahirzamanda Hz. Mehdiye namazda tabi olacağı Hadisi şerifide, bu İttifaka ve İsevi ruhanilerinin Kur?ana tabi olmalarına işaret etmektedir.

(4) Fahruddin Er-Razi, Tefsir-i Kebir Mefatihu?l-Gayb, Akçağ Yayınları: 21/441-442

128. Al-i İmran 3/72.

Mektuplardan nlaşıldığı kadarıyla İstanbul ile Vatikan arasında yakın ilişkiler var. Papalar hangi nedenlerden padişahlara mektup göndermişler?

"Ey inananlar! Eşlerinizden ve çocuklarınızdan bazıları size düşmandır. Onlardan sakının. Ama affeder, hoşgörür, bağışlarsanız muhakkak ki Allah da Gafur ve Rahim'dir ". (Teğabun, 64/14) Ayetini özetlemek gerekirse ; mal ve evlat bir yönüyle potansiyel düşman, diğer yönüyle dosttur. Bunlar Allah yolunda değerlendirilebilirse, insan onlar vasıtasıyla hem dünyasını hem de ahiretini mamur edebilir. (4)

Osmanlı Vatikan ilişkilerini konu alan çalışman hangi dönemleri kapsıyor?

Delil 2-) Hz. Musa, ?benim gibi? sözüyle Peygamberimizi kasdetmektedir; çünkü, cihad, getirdiği kanun ve hükümler, koyduğu cezalar, cemaati arasında sözünün dinlenir olması.. gibi yirmi kadar hususta Hz. Musa?ya benzeyen, Hz. Yuşa ve İsa değil, Peygamberimiz Hz. Muhammed?dir .

Bu Ayeti Kerime açık bir şekilde: ?gelin? diyor! Neye gelinmesini istiyor Kur?an? ? ?Ey Ehl-i Kitab! Sizi çağırdığım, davet ettiğim şeyler, sizin bilmediğiniz şeyler değil. Tam tersine bildiğiniz, ünsiyet ettiğiniz ve bizden çok önce karşılaşıpta, şimdi unutmuş olabiliceğiniz veya yanlış hatırladığınız şeyler? olabilir. Kur?anın şu ince uslubuna bir bakınki, Ayeti Kerimede geçen?Sevaün? kelimesinde bu Diyaloğu görmemek, hissetmemek mümkün mü? Kur?anın şu Tebliğ stratejisine hayran kalmamak mümkünmü?

83 Emirdağ Lahikası, Sayfa 438

Necran, Mekke ile Yemen arasında bir yerdir. Necran Hıristiyanlarının temsilcileri Medine'ye geldiklerinde Hz. Peygamber ve ashabı henüz ikindni namazını kılmışlardı. Onlar da ibadet vakitleri geldiği için, mescide girip doğu istikametine yöneldiler ve ibadet etmeye hazırlandılar. Ashab-ı kiram onlara mani olmak istedi. Ancak Resulullah onların serbest bırakılmalarını ve ibadetlerini yapmalarına müsaade edilmesini emretti. Onlar da doğuya doğru yönelerek ibadetlerini yaptılar. (İbn Hişam, I, 574; İbn Sa'd, I, 357)

Ayetleri?Siyak ve Sibak bütünlüğü? içinde değerlendirirsek :

Hayber fethi sonrası bir kadın, bir koyunu kızartmış, içine de biraz zehir koymuş ve Allah Resulü?nü yemeğe davet etmişti. Sofrada bulunanlardan Bişr İbn Bera ismindeki sahabi lokmayı ağzına koyar koymaz vefat etmişti. Demek ki bu kadın çok tesirli bir zehirle Allah Resulü?nü öldürmek istemişti... Bu meselenin mucize yönü, şu andaki mevzumuz değil.. Allah Resulü lokmayı ağzına götürürken, koyunun bir yanının kendisine, zehirli olduğunu haber vermesi üzerine yemek sofradan kaldırılarak, kadın derdest edilip huzura getirilmiş.. ve suçunu itirafla, Allah Resulü?nü öldürmek için böyle bir yola başvurduğunu ifade etmiştir. Hatta rivayetlerde kadına şöyle bir söz de izafe edilir. Kadın, Allah Resulü?nün huzuruna getirilip de, bunu niçin yaptığı kendisine sorulunca, şöyle demiştir: ?Eğer Sen hakikaten Allah?ın gönderdiği bir peygambersen, bu zehir Sana tesir etmeyecektir. Yok eğer peygamber değilsen, insanlığı Senin şerrinden kurtarmak istedim.?

Sonuç

Bediüzzaman Hazretleri, Kur?anı Kerimde geçen?Kafir? hitabına muhatab olan iki zümreden bahsetmektedir :

Diğer din mensuplarına nispeten 1960'ların başında diyalogu modern bir dinlerarası karşılaşma türü olarak dindarların gündemine sokan Hıristiyanlarla birlikte Müslümanlar da son yirmi yıldır yoğun bir şekilde diyalog karşılaşmaları yaşamaktadırlar.

Diyaloğu emreden Ayeti Kerimeler:

(3) İbn-i Hişam, Sire, 2/ 60-75

84 Emirdağ Lahikası, Sayfa 297

35. Terzi, 14.

The view of the Islam upon the believers on the other religions, generally and on Jewish and Christian communities, specifically is embracing. Muslims can accept and appropriate the good and beautiful things of other religions as being in harmony with the nature of creation.

Mallarına, canlarına, dini hayat ve tatbikatlarına, hazır bulunanlarına bulunmayanlarına, ailelerine, mabetlerine ve az olsun çok olsun mülkiyetleri altındaki her şeye şamil olmak üzere, Allah'ın himayesi ve Resulullah Muhammed'in zimmeti Necranlılar ve onlara bağlı etraftakiler üzerine bir haktır. Hiçbir piskopos kendi dini vazife mahalli dışına, hiçbir papaz kendi papazlık vazifesini gördüğü kilisenin dışına, hiçbir rahip içinde yaşadığı manastırın dışında başka bir yere alınıp gönderilemeyecektir. Almış oldukları ödünçlerde hiçbir faiz söz konusu olmayacaktır.

91 Emirdağ Lahikası, Sayfa 455

Soru : Diyaloğa karşı çıkan Müslümanlar hakkındaki düşünceniz nedir? Onların bu konudaki temel yanılgısı size göre nedir?

19. Mustafa Çağrıcı, "Da'vet", DİA, IX, 16.

Kur?anı Kerim kendi mesajını kabul etmeyenlere musamahalı davranmış ve cizye karşılığı kendi dini yaşantılarına Hayat Hakkı verilmiştir. Cizye, sadece Ehl-i Kitabtan alınan bir nevi başvergisidir. Bu vergi müşriklerden alınmaz, ve Kitab ehlinden bir kişi iman edip mümin olunca, ondan bu vergi muaf olur idi. (13)

Peki, bizden olmayanlara, bizden kabul etmediklerimize, hatta düşmanlarımıza nasıl davranacağız?

Mezkur ayetlerdeki nehiyler zimmi Ehl-i Kitab?a şamil değildir. Zira onlar Müslümanlarla?lehum ma lena ve aleyhim ma aleyna? durumundadırlar. Onun için onlarla evlenmek, onlarla ortaklık kurmak, ticaret yapmak, hastalarını ziyaret etmek gibi beşeri münasebetler caizdir. Nitekim Hz. Peygamber hasta bir Yahudi genci ziyaret etmiş, onu müsait görünce kendisine İslam?ı tebliğ etmiş, o da Müslüman olmuştu (Buhari, ?Merda?, 11). İslam devlet yönetiminin onları koruması, onları eziyet ve güvensizlikten emin tutması, onlardan düşmana esir düşen olursa esirlerini kurtarması farzdır. Zira onların ahitlerinin ebediliği cari olduğu gibi haklarında İslam ahkamının uygulanması da geçerlidir. Bu haklar Müslümanlar kadar zimmiler için de geçerlidir (Cemaleddin el-Kasımi, Mehasinü't-Te'vil, Mümtehıne 22 tefsirinde: 16: 5730-5731). İbn Kayyim el-Cevziyye şöyle der: ?Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem Ehl-i Kitap'tan kendisini davet edenlerin davetine icabet eder, yemeklerinden yerdi. Bir defasında bir Yahudi onu arpa ekmeği yemeye davet etmişti. Müslümanlar Ehl-i Kitab?ın yemeklerinden yerlerdi. Hz. Ömer Müslümanlara, yanlarından geçen Ehl-i Kitab?ı davet etmeyi şart koşmuştu: ?Yediklerinizden onlara da yediriniz!? demişti. Esasen Allah Teala Kitabında bunu mübah kılmıştır. Hz. Ömer Şam'a gittiğinde oradaki Ehl-i Kitap yemek hazırlayıp kendisini davet ettiler. O?Yemek nerede? deyince: ?Kilisede? dediler. Bunun üzerine Hz. Ali 'a: ?Sen Müslümanları al ve oraya git!? dedi. Hz. Ali onları aldı, Kiliseye girdiler, yemeklerinden yediler. Hz. Ali bir yandan oradaki suretlere bakıp şöyle dedi: ?Mü'minlerin Emiri de bizimle girip yeseydi ne olurdu ki? (İğasetü'l-Lehfan, Meymeniyye mtb., Mısır, 1320, s: 84).

Karşılıklı hediyeleşmeler var mesela!.. Sultan Abdülmecit, 1848 yılında Papa'ya 6 tane at, yastık, koltuk yastığı, yüz yastığı, minder, kanepe yüzü, Hereke fabrikasından şilte yüzü gönderiyor. Hediyeler Papa'nın isteği üzerine halkın görmesi için Vatikan'da yedi gün sergileniyor. Bir başka örnek; Papa XIII. Leo, II. Abdülhamid kendisine yüzük hediye edince, parmağındakini çıkarıp Sultan'ın yüzüğünü takıyor ve uzun yıllar taşıyor.

Peygamber Efendimiz , kendisini Uhud Savaşında yarı yolda bırakıp Uhud savaşı öncesinde psikolojik olarak zarar veren, Hz. Aişe annemize İfk hadisesinde İftira atıp babası Hz. Ebu Bekir'in evine gitmesine sebeb olan, Medineye hicret sonrası yahudilerle Medine vesikası imzalandıktan sonra, Mekkedeki müşrikleri tahrik edip:'Muhammed kendine taraftar topluyor, uyuyorsunuz' diyen bir MÜNAFIK için,

Bütün bunlara ilave olarak diyalogun farklı görüşler arasında en iyi bir şekilde anlamayı ortaya çıkaracağından davetin bir parçası sayılması gerektiğini söyleyenler de bulunmaktadır. Onlara göre diyalog davetin yerine geçemez ama iki terim de çok yakın ilişkiler içindeki iki önemli kavramdır.30 Mesela Hindistanlı eğitimci ve yazar Khurshid Ahmad, bu görüşü savunanların başında gelmektedir. O, böyle düşünen bir Müslüman'ın ötekiyle diyaloga girmekten kaçınamayacağını ileri sürmektedir.31

49. Jane Dammen McAuliffe, Qur'anic Christians-Analysis of Classical and Modern Exegesis, Cambridge 1991, 126.

C) Hz. İsa ?mın Nuzülü ve Peygamberimiz'e ümmet olma Keyfiyeti :

Devletlerimiz farklı diye mi? Devletin böyle bir yasağı mı var?

- Hz. Şuayb için: ?Oysa sen gerçekten yumuşak huylu ve aklı başında bir adamsın. (Hud,87)

Necranlılarla Yapılan Yazılı Anlaşmanın Metni

Zati sıfatlarından biri de Kelam, yani konuşma olan Allah Teala kullarına değer vererek peygamberleri vasıtasıyla onlara hitap etmiştir. O, Kendisinin onlara hitabı ile yetinmeyip yaratıklarının dualarını, dileklerini dinler, onlara cevaplar verir. Böylece, iki tarafın karşılıklı konuşması demek olan diyalogu gerçekleştirir. Kelam ilmi alimlerinin?et-tenezzülatu'l-ilahiyye ila ukuli'l-beşer? dedikleri kabilden olan bu konuşmayı gerçekleştirmek için O, insanların lisanlarında bulunan kelimeleri kullanma lütfunda bulunur. Zira bildirilmesi matlup olan hususları insanlara anlatmanın başka yolu yoktur. Allah, 'ihtimam'la yarattığı insandan vazgeçmez. Nitekim O: ?Siz haktan yüz çeviren bir topluluksunuz diye, Kur?anla size gerçekleri hatırlatmaktan vaz mı geçeceğiz?" (Zuhruf, 43/5) buyurmaktadır.

9. er-Rum 30/25.

(12) El-Münazi, et-Teysir, I,492; Kenzü?l-Ummal, IX, 51 (No:24891)

Her şeyden önce diyalogun kelime anlamı "karşılıklı sohbettir".1 Bu kelimeden türeyen eylemlere baktığımızda benzerlik ve karşıtlıkları karşılıklı tartışmak, bir konuda kafa yormak, karşı tarafa kendi delilini sürmek, bir konuda akıl yürütmek anlamları da bulunmaktadır.2 Latince'den de öteki dillerine aktarılan diyalog terimine yüklenen anlamlar oldukça fazladır. Buna göre diyalog, iki veya daha fazla kişi arasındaki sohbet, bir insan ile bir nesne arasındaki ilişki veya alışveriş, fikirlerin veya düşüncelerin karşılıklı değişimi anlamında kullanıldığı gibi bilhassa içinde iki veya daha fazla karakter bulunan bir tiyatro eserinde karakterler arasında karşılıklı söylenen sözler bütününe; bir film senaryosunda, olayın akışı içinde oyunculardan söylenmesi istenen metne de denilmektedir.3

I. Dinlerarası Diyalog Kavramı ve İslam'ın Diğer Din Mensuplarına Kucaklayıcı Bakışı

Konuya Risale-i Nurlardan cevab aramaya çalışalım :Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri, İbrahim ?mın dini ve meşrebi ile Risale-i Nurları 4 yerde irtibatlandırdığına şahit olmaktayız :

Bu Ayetin nazil olduğu dönem, Müslümanlarla Mekke müşriklerinin ilişkilerinin son derece gergin olduğu bir dönemdir. Buna rağmen, inanmayanlara iyiliği, insaf ve adaleti emretmesi dikkate değerdir. Bu Ayetin inmesi ile alakalı olarak, Hz. Ebubekir kızı, Hz. Esma?nın müşrike olan analığı, Mekke?den Medine?ye gelip kendisiyle görüşmek istemesi sonucu, Efendimiz ? den bu konuda görüş isteyince, bahse konu Ayet-i Kerime nazil olur ve görüşmenin ötesinde, ona iyilikte bile bulunmasının herhangi bir mahzurunun olmadığı ifade edilmiştir. (10)

Bir yanda Büyük Ortadoğu Projesi kapsamında olduğu iddia edilen?Ilımlı İslam? yakıştırmaları bazı güzide Hak dostları ile anılmaya layık görülürken, diğer yandan Kur?an-ı Kerim'de masum bir insanı öldürmenin tüm insanlığı öldürmek kadar dehşet verici (1), hele hele bir mümini kasten öldürmenin şirk günahına eşdeğer sayılmasına rağmen (2), bu terör eylemleri ile birlikte anılan insanların?Hakiki İslam?ı temsil ettiği iddiası gülünç olmaktan öteye geçmemektedir.

Bu safha, Müslümanların diyalog öncesi durumlarıyla karşılaşma anındaki durumlarını gösterecektir. Bu yüzden diyaloga uygun hazırlıklar ve isimlendirmeler bulunacaktır.

Medine'ye dönmek üzere yola çıkılır. Yolda Fetih Suresi iner ve Hudeybiye Sulhü'nü bir zafer olarak müjdeler: 'Biz sana apaçık bir zafer ve fetih ihsan ettik!' Hz. Peygamber, sureyi Hz. Ömer'e baştan sona kadar okur.

(20) Ebu Davud, Haraç ve?l- İmare, 33

27 Hamidullah, islam Peygamberi, I,622

diyerek, yine Ahirzamanda Hz. İbrahim mın?şefkat? ve?tefekkür yolu? ile Hizmet edilmesi gerektiğine vurgu yapıyor! (5)

2- Şu ayet-i kerimeler, Ehl-i Kitab?ın hepsinin mü-savi, yani aynı durumda olmadıklarını belirtir: ?Ehl-i Kitab?ın hepsi bir değildir. Onların içinde öyle dosdoğru bir cemaat vardır ki, Allah'ın ayetlerini okuyarak secdelere kapanırlar. Bunlar Allah'ı ve ahireti tasdik eder, iyiliği yayar, kötülükleri önler ve hayırlı işlere yarışırcasına koşarlar. İşte onlar salihlerdendiler. Yaptıkları hayır ve iyiliklerden mükafatsız kalan bir tek iyilik bile bulunmayacaktır. Allah, günahlardan sakınanları pek iyi bilir.? (Al-i İmran, 3/113-115)

Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde bulunan Din İşleri Yüksek Kurulu, halk tarafından yoğun bir şekilde sorulan Dini endeksli sorulara cevaplama merci? olarak., bir din dörevlisinin sormuş olduğu sorya verdiği cevabta, Dinlerarası Diyaloğun gerekli olduğunu, Kuran ve Sünnet perspektifinde bir sakıncasının olmamasının yanısıra, İslam?ın temsil edilmesi noktasında bir zaruret olduğunu belirterek, özetle şöyle tamamlamaktadır:

121. İbn Kesir, c. I, 76.

2. William F. Arndt - F. Wilbur Gingrich, A Greek-English Lexicon of The New Testament and Other Early Christian Literature, Chicago-London 1979, 186.

71 Sikkeyi Tasdiki Gaybiyye, Sy.11

Bu itaat ediş ve tabi oluşlarından önce cahiliye zamanındaki kan davaları kaldırılmıştır. Onlar ne toplanıp bir araya getirilecekler ve ne de kendileri öşür vergisine tabi tutulacaklardır. Onların toprakları üzerine hiçbir askeri birlik ayak basmayacaktır. Onlardan herhangi biri alacağını talep ettiğinde onlar arasında bir eşitlik kurulacaktır. Onlar ne zulm edecekler ne de kendileri zulme uğrayacaklardır. Şayet onlar arsından herhangi biri istikbalde faizli muamelelere girecek olursa benim himayemin dışında tutulacaktır: Onlar arasında hiç kimse bir başkasının işlediği suç ve yaptığı haksızlıktan mes'ul tutulmayacaktır.

Muhterem Fethullah Gülen Hocaefendi bir makalesinde Diyaloğa karşı çıkan 3 zümreden bahsederken günümüz Hariciler, Karmatileri ve Anarşistleri demişti. Bunlara ilave olarak birde Diyaloğu hakkıyla bilmeden, dezenformasyondan kaynaklanan, konuya tam vakıf olmadığı halde?acaba İslam?a zarar verebilirmi? mülahazası ile endişe duyan samimi kardeşlerimizinde olduğunu görmekteyiz. Bu insanlar, Diyalog Hizmetlerinin içinde olmadıklarından, Diyaloğa biraz mesafeli durmakta ve kendilerince haklı endişelere kapılabilmektedirler.

?İçlerinden zulmedenleri bir yana, ehl-i kitapla ancak, en güzel yoldan mücadele edin ve deyin ki: 'Bize indirilene de, size indirilene de iman ettik. Bizim ilahımız da, sizin ilahınız da birdir ve biz O'na teslim olmuşuzdur.? (2)

98 Emirdağ Lahikası, Sayfa 450

Netice

M. Hamdi Yazır'ın bildirdiğine göre, alimlerin ekserisi Mümtahine 8 ayetindeki yasaklamanın, ellezine ism-i mevsulünün sılasının ardından zikr edilen iki sıfatı taşıyan kafirler hakkında olduğu görüşündedirler. Bu; zımmi, müste'men, münasebet kesilmeyen antlaşmalı ve barış yapanların hepsini kapsamına almaktadır. Mü'minler burada zikredilen gayr-i müslim gruplardan hiç birine iyi davranmaktan ve ihsanda bulunmaktan men edilmiş değildirler (3). Nitekim Taberi de böyle tefsir etmiştir. Fahrettin Razi de tefsirinde, ?müminlerin müşriklere karşı savaş haricinde birbirlerine karşı iyi davranabileceklerine delalet eder? görüşünün Müfessirlerce kabul gördüğünü belirtmektedir. (4)

(2) Hak Dini Kur?an Dili, 3, 387-388, Al-i İmran, 64 tefsirinde

Yahudi cenazesinde ayağa kalkması

H) Fetret devrinde mazlumen ölen Hıristiyanlar Şehit?tir... !

18. Muhammed 47/35.

Risale-i Nur Şakirtlerinin, Hazret-i İbrahim?a ittibaına mükellef olduğunu ve?İbrahim?in İslam dini? sırrına mazhar olduğundan bahsederek, Risale-i Nur Hizmetlerinin Hz. İbrahim?in metodu ekseninde Hizmet edileceğine vurgu yapmıştır.

Efendimiz 'min konu ile ilgili bir Hadis-i Şeriflerinde :

112. Romalılara, 1/7; 9/25; II. Selaniklilere, 2/3; I. Yuhanna, 4/11.

(4) Deylemi; Geleceğin Tarihi 1, s.50

2. Birden ihtar edildi ki: Böyle musibetlerde kafir de olsa hakkında bir nevi merhamet ve mükafat vardır ki, o musibet ona nisbeten çok ucuz düşer. Böyle musibet-i semaviye, masumlar hakkında bir nevi şehadet hükmüne geçiyor...

Bu Ayeti Kerimeler, Allah ile Melekler arasında geçen bir Diyaloğu bahsediyor ve insanın yaratılışından önce Diyaloğun başladığını bildiriyor!

Buhari, et-Tarihu?l-kebir 8/14; et-Taberani, el-Mu?cemü?l-kebir 20/342; el-Heysemi, Mecmeu?z-zevaid 6/21.

82. Tirmizi, Diyat, 11.

67. c. M. İsmail TEZER, Yeni Asya gazetesi, 31.03.2005 tarihli Röportaj.

Osmanlı açısından muhatap alınan dini makamın Hıristiyanlık dünyasının büyük mezheplerinden olan Katolikliğin dini temsilcisi olması, Osmanlı himayesindeki Hıristiyan unsurların yoğunluğu, tespitinizi mantıklı bir zemine oturtur.

Evet, her gayrimüslim İslam düşmanı olmadığı gibi, onları muhtemel bir İslam düşmanı görmeke doğru değildir, nitekim pek çoğununda günümüzde bir arayış içinde olduğu bir vakadır!

?Biz peygamber göndermedikten sonra azap edicilerden değiliz.? (İsra, 17/15) ayetine istinaden, İmam Maturidi ve taraftarlarına göre, kainatta, her biri bir kitap binlerce delil varken Allah?ı bilmeyen mazur olamaz derler. Eş?ariler ise: ?Biz peygamber göndermeden azap edecek değiliz..? meal-i alisiyle ifade edilen ayete dayanarak, azaba müstahak olmanın, tebliği müteakip olacağı hususunu esas alarak, Fetret Dönemindeki insanlarsa bir ölçü getirmişlerdir. (102) İşte Bediüzzamanın bu tesbiti, Ehl-i Sünnet İtikadı açısından yerinde birer tesbittir! Fakat inkar mesleğine girerek puta da tapmamış olmasının gerekliliğide vardır. (103)

Evet, Efendimiz min bu hoşgörüsüdür ki, Abdullah İbn-i Übey?in kendisi olmasada, kızı Cemile ve oğlu Abdullah İman ile müşerref oluyor ve Sahabe olma şerefine kavuşuyorlardı!

Açıkçası, her Hristiyanım diyen de, mü?minlere?sevgice en yakın? olmamasına karşın, ayet-i kerime açıkça İslama meyletme yönü itibari ile Hıristiyanlardan bahsetmektedir.

Bediüzzaman Hazretleri, 1950 yılında, Roma?ya Papa XII. Pius?a, Risale-i Nur Külliyatını göndermiş, ve buna mukabil 22 Şubat 1951 yılında şahsi bir teşekkür mektubu almıştır. (66. a.)Roma'daki Papa'ya gönderdiği mektubunda kısaca: 'Biz Allah'a inananlar küfre karşı beraberiz..' demişti. (66. b.) Netice olarak, Bediüzzaman Hazretlerinin, günümüzde faaliyetlerini devam ettiren Dinler arası Diyalog çalışmalarını bireysel olarak başlatan ilk kişi olduğunu rahatlıkla ifade edebiliriz.

109 Münazarat, Sayfa 71

Resulüllah aleyhissalatu vesselam, taşra vilayetlerine gönderdiği bir mektupla bütün valilere yaptığı tamimde, diğer bir kısım talimat meyanında şunu da ilave etmiştir: ''İslam'a girenler bize terettüp eden hak ve vazifelere tabi olurlar, eski dinlerinde sabit kalanlara baskı yapılmaz, onlardan maddi imkanlarına göre cizye al bir dinar ve daha fazla veya bu değerde bir şey olmalıdır, kim bu borcunu öderse o zimmetimiz altındadır'' (Vesaik, s.199, 104 /elif. vesika).

116 M. Fethullah Gülen, İnancın Gölgesinde,

(7) Mevdudi, Tefhimul Kur?an, Ali İmran, 64 Tefsiri

Demek ki, Ehl-i Kitab?a karşı Hz. İbrahim ?ma ve Dinine vurguda ki pek çok hikmetlerinden birtanesi budur. Günümüze bakan yönünü ile Risale-i Nurlar da tafsil edildiği üzere, Ehl-i Kitab ile Diyalog yapanlar bu metodu esas tutmaları hasebi ile Takdire Şayan bir Hizmet yapmaktadırlar.

İnsanlığın İftihar Tablosu?nun hayat-ı seniyyeleri, baştan sona hep af ve müsamaha yörüngelidir! Kendisine hayatı boyunca eziyet etmiş, İslam adına hep karşısında durmuş, kendisini hep yarıyolda bırkamış nicelerini, belki imana gelir, belki İslam?a ileride sahip çıkar mülahazası içinde olmuş ve öyle olunmasını da tavsiye etmiştir.

O, incelerden ince bir insandı. Karşısındaki insanların seviyesiz ve usul bilmez davranışlarından fevkalade rahatsız olurdu. Ancak O, bu tür davranışları, kendi hilm denizine atar, eritir ve her şeye rağmen yumuşak davranırdı. His dünyası böylesine genişti. Zaten hastalık ve diğer rahatsızlıkları bizim duyup hissettiklerimizin kat katını yaşıyordu. O kadar ki, hasta olduğu bir gün, Abdullah b. Mes?ud O?na: ?Ya Resulallah bir fırın gibi yanıyorsun(7) demişti. Evet, Allah Resulü?nün sinir sistemi o kadar gelişmişti ve O, o kadar duyarlıydı. İhtimal, O?nun parmağına batan bir iğne, bir başkasına saplanan mızraktan belki on kat daha ızdıraplı oluyordu. Şu kadar var ki, O?nun hilmi de gayet dengeliydi. Bir kafirin küfrü O?nu iki büklüm eder, ağlatırdı. O, bir insanın hidayete erebilmesi için elinden gelen her şeyi yapardı. Fakat, bir ceza ve haddin tatbiki bahismevzuu olduğu yerde de kat?iyen taviz vermez; kim olursa olsun mutlaka cezayı tatbik ederdi. Ancak O?nun ceza verdiği suçlardan hemen hiçbiri kendisine karşı işlenmiş suçlardan değildi. Aksine O?nun, kendisine karşı işlenmiş suçlardan affetmediği görülmemiştir.

- Allah'a haftalık yaptığınız ibadetlerinizi, günlük 5 vakit namaz şekline

- Efendimiz için:? Sen yalnızca Allah'ın rahmeti sayesinde onlara yumuşak davrandın. Eğer katı yürekli biri olsaydın kesinlikle etrafından dağılıp gitmişlerdi.(Ali İmran, 159)

Tefsirul Munir?de : ?Yahudi ve Hristiyanlarla güzel bir metodla, yumuşak ve ılımlı bir üslupla tartışın. Ancak kendi nefislerine zulmeden, kendi kendilerine yazık eden, hak yoldan sapan, apaçık hüccetleri görmezden gelen, inatçılık yapan ve büyüklük taslayan kimseler müstesna. ? demektedir.

ve Dini Teşekküllerin Statüsü?, Osmanlıda Hoşgörü ve

111. Matta, 5/9, 45; 8/12; Luka 20/36; Yuhanna, 11/52; Romalılara, 8/16; 9/26; Galatyalılara, 3/26; I. Yuhanna, 3/2, 10.

Şahitler: Ebu Süfyan ibnu Harb, Gaylan ibnu Amr, Malik ibnu Avf Ensari, Akra ibnu Habis el- Hanzeli ve el-Muğire ibnu Şu'be. Bu yazıyı yazan kimse: Abdullah ibnu Ebi Bekr'dir (Vesaik, s.175-76, 94. Vesika, İbnu Sa'd, 1: 287-288).

3-) Netice olarak diyebiliriz ki: Allah?ın peygamber göndermediği boş bir kıt?a olmadığı gibi, içinde peygamber gelmeyen uzun bir fetret devri de mevcut değildir. Hemen her devrin insanı, az-çok bir nebinin estirdiği meltemden nasibini almış gibidir. Peygamberlerin adının tamamen unutulduğu ve eserlerini zamanın aşındırdığı yerlerde ise, ikinci bir peygamber gönderilinceye kadar, o devre?fetret devri? denmiş ve o devrin insanlarının azaptan bağışlanacağı ifade edilmiştir. Elverir ki, bilerek ve şuurlu olarak inkar-ı uluhiyete sapılmasın.

8-) Bir zamanlar Rabb'in meleklere: 'Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım' demişti. : 'A! .. Orada bozgunculuk yapacak ve kan dökecek birisini mi yaratacaksın? Oysa biz seni överek tesbih ediyor ve seni takdis ediyoruz' dediler. : 'Ben sizin bilmediklerinizi bilirim.' dedi. Ve Adem'e isimlerin hepsini öğretti, sonra onları meleklere gösterip: 'Haydi davanızda sadıksanız bana şunları isimleriyle haber verin.' dedi. Dediler ki: 'Yücesin sen . Bizim, senin bize öğrettiğinden başka bir bilgimiz yoktur. Şüphesiz sen bilensin, hakimsin'. (Bakara 30-32)

Yahudilere Tam Bir Din Hürriyeti Tanınması

Resulüllah , Medine'ye hicretinin ilk aylarında Yahudilerden destek görme ümidini taşıyordu ve bunu devam ettirmek istemişti. Kazanma ümidiyle, onları memnun etmeye yönelik bir kısım jestlerde de bulunmuştur. Medine'de namaz kılarken 17-18 ay kadar Kudüs'te Beytü'l-Makdis'i kıble edinme, adaba müteallik bazı hususlarda Ehl-i Kitap olmaları hasebiyle Yahudilere uyma, 'Ben, kardeşim Musa'nın sünnetine uymaya daha layıkım.' diyerek Aşure Orucu'nu tutma (Buhari, 'Savm', 69, Müslim, 'Sıyam', 127, Bak. Kütübü Sitte Tercüme ve Şerhi 9: 460-65), bilhassa Yahudilerle ilgili meselelerde Kur'an yerine Tevrat'ın hakemliğine başvurma, Yahudilere hoşlanacakları tabirlerle hitap etme ve onlara hitap ederken Allah'ın üzerlerindeki nimetlerini hatırlatma (Vesaik, s.92-93, 15. vesika), bunlardan bazılarıdır.

Cenab?ı Hak, bu ayette bütün ehl?i kitaba çağrıda bulunduğu gibi, kıyamete kadar gelecek bütün ilim ehlini, kitap mücadelesi verenleri ve kitap çevresinde müesseseleşenleri de muhatap olarak almakta ve onlara adeta şöyle seslenmektedir: Ey ilim erbabı! Gelin, aramızda müşterek olan, bizim kalben ulaştığımız ve vicdanlarımızın kabullenip tasdik ettiği?Allah?tan başka mabud?u mutlakın olmadığı? hakikatinde birleşelim. Aslında hangi ilim dalıyla iştigal edersek edelim, neticede bu ilimlerin, vahid?i hakiki ve vacibu?l?vücud olan Allah?a dayanmayınca, muallakta olduğunu duyacağımız kaçınılmazdır. Oysaki mümin gönüller, Kur?an?ın talim ve terbiyesiyle ruhen, vicdanen ve kalben ilimlere konu teşkil eden şeyleri daha farklı duymakta ve hissetmektedirler. Bu noktadaki problemler aşıldığı takdirde, ruh, fikir ve ilimlere ait tıkanıklık sayılan hususlar da kendi kendine vuzuha kavuşacaktır. Evet ilmin inhiraflardan kurtulabilmesi işte böyle bir tevhid anlayışında Kur?an?la anlaşmaya bağlıdır. (4)

127. et-Tevbe 9/29.

Kitab-ı Mukaddes?in Ahd-i Atik ve Ahd-i Cedid bölümlerinden alınan yukarıdaki ayetlerde çıkan deliller :

Ankebut suresi,46'ta :

Yahudi Alimi Zeyd b. Sa?ne'yi hoşgörmesi :

Zamanlarda Türk Tarihi, İst.1931, s.52

Bediüzzaman Hazretleri? Ey ehl-i kitap! İslamiyeti kabul etmekte size bir meşakkat yoktur; size ağır gelmesin. Zira, size bütün bütün dininizi terk etmenizi emretmiyor. Ancak, itikadatınızı ikmal ve yanınızda bulunan esasat-ı diniye üzerine bina ediniz" (100) 100 İşarat'ü-l İ'caz s.52

Hayber Yahudileri bir defasında Hz. Peygamber'e gelip ürünlerinin bazı müslümanlar tarafından izinsiz şekilde alındığını söyleyerek şikayette bulunmuşlardır. Bunun üzerine Hz. Peygamber, müslümanları mescitte toplamış ve onlara kendileriyle muahede yapılanların mallarının haram olduğunu ilan etmiş ve yaptıkları şeyin doğru olmadığını açıklamıştık. (Müsned, IV, 89; Vakıdi, II, 691; Serahsi, Siyer, I, 133, IV, 1530)

8-) Allah Resulu, Mekke müşriklerinin amansız işkenceleri ve tazyikleri karşısında Mekkeli Müslümanların Hristiyan melik necaşi?nin memleketi olan Habeşistana hicretlerini arzu etmiş ve bu düşüncesini şu ifadelerle belirtmiştir: ?İsterseniz ve elinizden gelirse, Habeşistan?a iltica ediniz. Zira orada hüküm süren Kralın topraklarında kimseye zulüm edilmez. Orası doğru ve emin bir yerdir, Allah asan edinceye kadar orada kalın? (22) demiş, ve bir Hristiyan Melikin idaresindeki Habeşistana kendi Ashabının Hicret etmesini istemiştir. Bu vesile ile, Necaşinin imanına vesile olmuş, Necaşinin zaman zaman bazı meseleleri sormak için Medineye gönderdiği heyetlerin bir tanesinde, Yedi rahip ve beş keşişten oluşan bu elçilik heyetinin aldıkları cevaplar karşısında gözleri yaşarmış ve İslam?ı kabul etmiştir (23) ve vefatında, Medine?de gıyabında cenaze namazını kılmış (24) , Habeşistan?dan Cafer bin Ebu talib ile birlikte Medineye gelen Ehl-i Kitaba mensub bir Grub Hristiyan?a Efendimiz İslama davet etmiş, onlarda iman etmişlerdir. Daha sonra Kur?an-ı Kerim dinleyen bu insanların gözlerinden yaşlar akınca şu Ayet-i Kerime nazil olmuştur (25) : Peygamber'e indirilen i dinledikleri zaman, onun hak olduğunu öğrendiklerinden dolayı gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün. Onlar: ' Ey Rabb'imiz iman ettik, bizi de şahitlerden yaz' derler.(Maide:83)

İster istemez birbirine muhtaç bulunan, başkalarıyla bir arada yaşamak zorunda olan insanoğlu, bu başkalarıyla anlaşacak ve anlaşmak için de konuşacaktır. İnsan, kendi kendisiyle konuşmaz; konuşma en az iki kişi arasında olur. Yani insanlar monolog yaparak yaşamazlar; onlar, 'İki kişi arasında cereyan eden konuşma' manasına gelen diyalog yaparlar. Yani diyalog, hayatımızın en temel unsurlarındandır.

(9) Hucurat, 13. Ayeti Kerime

(1) www.ispartanur.net

77 Mektubat, sy.426

68. a. Emirdağ Lahikası, Sayfa 53

Buna göre Müslüman, onları?kendi konumlarında kabul? edecek, ortak noktada buluşmaya çağıracaktır ki ortak nokta Allah?ın varlık ve birliğini kabul, indirilmiş olan kitaplara iman ve O?ndan başkasına ibadeti reddir. (5)

Benzer bir yaklaşımı İmam-ı Gazalidede görmek mümkündür :

Ayrıca İslam, ehli kitabın yemeklerinden yemenin caiz olduğunu söylemiş, kestiklerinin helal olduğunu söylemiş ve onların kadınlarıyla müslüman erkeklerin evlenebileceğini söylemiştir. Evlendikten sonra da kadının kendi dinini serbestçe yaşayabileceğini ve ona herhangi bir baskı yapılamayacağını belirtmiştir. (Yrd. Doç. Dr. Yusuf Ziya Keskin, Nebevi Hoşgörü, s.77-78)

Sadece komşular, akrabalar, meslektaşlar değil, aile fertleri bile, aralarında samimi olarak görüşüp konuşmadıkları takdirde birbirlerine yabancılaşırlar.

?İşte böyle bir sırada, o cereyan pek kuvvetli göründüğü bir zamanda, Hazret-i İsa Aleyhisselamın şahsiyet-i maneviyesinden ibaret olan hakiki İsevilik dini zuhur edecek, yani rahmet-i İlahiyenin semasından nüzul edecek, halihazır Hıristiyanlık dini o hakikate karşı tasaffi edecek, hurafattan ve tahrifattan sıyrılacak, hakaik-i İslamiye ile birleşecek, manen Hıristiyanlık bir nevi İslamiyete inkılap edecektir. Ve Kur?an?a iktida ederek, o İsevilik şahs-ı manevisi tabi ve İslamiyet metbu makamında kalacak, din-i hak bu iltihak neticesinde azim bir kuvvet bulacaktır. Dinsizlik cereyanına karşı ayrı ayrı iken mağlup olan İsevilik ve İslamiyet, ittihad neticesinde dinsizlik cereyanına galebe edip dağıtacak?..?, (3)

"İman edenlere karşı düşmanlık yönünden insanların en şiddetlisi olarak yahudileri ve Allah'a ortak koşanları bulursun. Ve yine iman edenlere sevgi bakımından en yakın olarak da: "Biz hıristiyanlarız" diyenleri bulursun. Çünkü onların içlerinde keşişler ve rahipler vardır. Ve onlar büyüklük taslamazlar."(Maide:82)

b- Hz. İbrahim'in kurban olarak takdim ettiği oğlu Tevrat'ta belirtildiği ve hristiyan inançlarında anlatıldığı gibi İshak değil, İsmail 'dır.

MEHMET GÜNDEM / YENİ ŞAFAK

20. Kaf 50/45.

b. Ey Ehl-i Kitap

Müfessirler, mezkur ayetleri şu ayetlerle birlikte ele alırlar: ?Allah'a ve ahiret gününe iman eden hiç bir topluluğun, Allah ve Resulünün karşısına çıkan kimseleri -isterse o kimseler babaları, evlatları, kardeşleri ve sülaleleri olsun- sevdiklerini göremezsin? (Mücadile, 58/22). ?Ey iman edenler! Benim de sizin de düşmanlarınızı veli edinmeyin. Onlar size gelen gerçeği reddettikleri halde siz onlara sevgi sunuyorsunuz. Resulullah'ı ve sizi, sırf Rabbiniz olan Allah'a inandığınız için vatanınızdan kovuyorlar.? (Mümtehine, 60/1). ?Dininizden ötürü sizinle savaşmayan, sizi yurdunuzdan çıkarmayan kafirlere gelince Allah, sizi onlara iyilik etmekten, adalet ve insaf gözetmeden menetmez. Çünkü Allah adil olanları sever. Allah sadece dininizden ötürü sizinle savaşan, sizi yurdunuzdan kovan veya kovulmanıza destek veren kafirleri veli edinmenizi yasaklar. Her kim onları veli edinirse işte onlar zalimlerin ta kendileridir? (Mümtehıne, 60/8-9).

32. Siddiqui, 75-76, 182

Medine Site Devleti Sözleşmesinin 17. maddesi: "Yahudilerden bize tabi olanlara yardım edilip iyi davranılacaktır. Onlar hiçblir haksızlığa uğramayacak, düşmanlarına yardım edilmeyecektir."

62 Ahmet Akgündüz, ?Osmanlı Devletinde Barış ve

39. Muhammed Muhammed el- Medeni, "Mevkıfu'l İslam min Ehli'l-Kitab", Mecelletu'l-Ezher, c. XXIII, sy. 9 (1952), 24.

Bunun aksini iddai etmek, hem dinimize hemde ehl-i sünnet ve'l-cemaat anlayışına terstir!

diyerek, şayet Ayet-i böyle anlamazsak, o zaman 'Allah sizi, din hakkında sizinle savaşmayan ve sizi yurtlarınızdan çıkarmayan kimselere iyilik etmekten, onlara adaletli davranmaktan men etmez.' (Mümtehine, 60/8 ) Ayeti-i Kerimesi ile çelişeceğine vurgu yapmaktadır!

Salı, 16 Ağustos 2005

SORU : Efendimiz 'min gayri müslimlere gönderdiği Tebliğ Davetli mektublar ile Bediüzzaman Hazretlerinin ve Fethullah Gülen Hocaefendinin Papa'ya yazdıkları mektublar arasındaki yaklaşım farkını neye bağlamalıyız?

Dolaysıyla, Bediüzaman Hazretlerinin 15 yaşından altındakilerin ehl-i necat, 15 yaşın üstündeki Hristiyanların masum olmları ve zulme uğramaları halinde, bir yaratıcıya inandıklarından dolayı inşallah cehennemde kurtulur yaklaşımı Ehl-i sünnet vel cemaat anlayışı perspektifindedir.

-Ya İbrahim. O benim kulum. Beni tanımadığı, bana ibadet etmediği halde ben onun karnını bir ömür doyurdum, sen ise benim kulumu bir övün doyuramadın.(15)

Diyalog konusunda bilinmesi gereken bir nokta da şudur: Ehl-i Kitap deyince ister yukarıda belirtildiği üzere, geniş bir yelpazede bakalım, ister mutad üzere akla hemen geliveren ve Kur'an'ın zahirine de uygun olan sadece Yahudi ve Hıristiyanları anlayalım, Cenab-ı Hak, yüce Kelamında Hıristiyanların mü'minlere daha yakın olduğunu belirtir: 'Mü'minlere sevgi bakımından en çok yakınlık duyanların ise 'Biz Nasarayız ' diyenler olduğunu görürsün.' (Maide, 5/82). Gerçekten, bilhassa Resulullah döneminde bu bir hakikattır. Resulullah'ın mesajı kendisine ulaşan ilk Hıristiyanların tepkileri nadir istisnalar dışında oldukça müspet ve edepli olmuştur: Bahira, Varaka ibnu Nevfel, Necaşi, Herakliyus, Mukavkıs, Addas, Fervetu'bnu Amr el- Cüzami, Kapıcı Müra, Süheyb-i Rumi gibi nicelerinin menkıbeleri okununca, kaydettiğimiz ayetin manası hadiselerle müşahede edilir. Mezkur ayetin devamında, Hıristiyanlardaki yakınlığın kaynak ve sebebi de belirtilir: 'Bunun sebebi, onlar arasında bilgin keşişlerin ve dünyayı terk etmiş rahiplerin bulunması ve onların kibirlenmemeleridir.' Bu manaya masadak olan çağdaş Addas, Süheyb, Müra''ların yokluğunu söylemek hem Kur'an'ın ruhuna ters düşer, hem de fiili müşahedelerimize.

(7) Ali İmran Suresi, 64. Ayeti Kerime

6-) İbnu Ömer naklediyor: 'Abdullah İbnu Übey İbni Selül öldüğü zaman oğlu Resulullah 'ın huzur-i alilerine çıkıp, mübarek gömleklerini babasına kefen olarak vermesini taleb etti. Resulullah talebi kabul edip verdi. Bunun üzerine, babasının cenaze namazını kıldırıvermesini taleb etti. Resulullah bu talebi de kabul etti ve namaz kıldırmak üzere kalktı. Ancak, Hz. Ömer kalkarak Resulullah 'ı elbisesinden tuttu ve: 'Ey Allah'ın Resulü, Rabbin seni, ona namaz kılmaktan men etmişken, sen nasıl ona namaz kılarsın? ' diye müdahale etti. Resulullah : 'Allah beni muhayyer bırakmıştır, zira: 'Onların ister bağışlanmasını dile, ister dileme, birdir. Onlara yetmiş defa bağışlanma dilesen de Allah onları bağışlamayacaktır' (Tevbe, 80) buyurmaktadır. Ben yetmişden de fazla bağışlama talebinde bulunacağım' dedi. Hz. Ömer : 'Ama, o münafıktır! ' dedi. Resulullah buna rağmen onun ardından namaz kıldı. Bunun üzerine Cenab-ı Hakk şu ayeti inzal buyurdu: 'Onlardan ölen hiç kimse için ebediyyen namaz kılmayacaksın, mezarı başında da durmayacaksın. Çünkü onlar Allah ve Resulüne inanmadılar, fasık olarak öldüler' (Tevbe, 84) . Hz. Ömer der ki: 'Sonra o gün Resulullah 'a karşı izhar ettiğim cür'ete hayret ettim. Allah ve Resulü daha iyi bilirler. (20)

Delil 10-) Yukarıdaki ayetlerde Faraklit olarak geçen kelimenin aslı Yunanca?da?Piriklitos? olup, Arapça?Ahmed? kelimesinin karşılığıdır. ?Ahmed?, Efendimizin ismi olduğu gibi, Kur?an-ı Kerim?de de O?nun İncil?de?Ahmed? olarak geçtiği açıkça ifade edilir. Ve, burada sayılan bütün vasıflar sadece Efendimizde vardır. (116)

16 Ebu Davut, Harac 25

Üstad, temelde meseleye böyle yaklaşırken, nüzul keyfiyetiyle alakalı hadislerde zikredilen Şam'da Ak Minare'ye inmesi, bir atın üzerine binmesi.. vb. hususlarda da kat'iyen tafsilata girmemiştir. Meselenin dini temellerine gelince; Hz. Mesih'in ahir zamanda tekrar dünyaya döneceğini ve bu nüzul keyfiyetini bildiren yaklaşık yüz kadar hadis-i şerif vardır. Bu hadislerden en az kırk kadarı, hadis kriterleri açısından sahih sayılır, yani erbabınca itimat edilen hadislerdir. Yirmi kadarı da hasen kabul edilmektedir, yani, ondan bir derece düşük de olsa sıhhatine güven duyulan hadislerdir. Kur'an'da bu konuyu sarih olarak ifade eden bir ayet yoktur. Fakat bazı büyük alimler, mesela bu mevzudaki hadisleri de cem' eden Hindistan'lı Allame Keşmiri, dört ayetin ahir zamanda Hz. Mesih'in ineceğine işaret ettiğini söylemişlerdir. Bu ayet-i kerimeler şunlardır: ?Beşiğinde de, yetişkinliğinde de insanlara hitap edip onlarla konuşacak, salih insanlardan olacaktır.? (Al-i İmran, 3/46); ?Kitap ehlinden her biri ölümünden önce ona muhakkak iman edecektir.? (Nisa, 4/159); ?Doğduğum gün, öleceğim ve diri olarak gönderileceğim gün bana selam olsun.? (Meryem, 19/33) ve?O, kıyamete bir alamettir.? (Zuhruf, 43/61). (75. c.)

45 Thomas W. Arnold, The Preaching of İslam, London

73. İbn Teymiyye, Cevabu's-Sahih li Men Beddele Dine'l-Mesih, Mısır 1963, I, 264; Hamdi Yazır, a. g. e., II, 411.

a) Dinlerin birleştirilmesi veya bir potada eritilip yeni bir?din? üretme teşebbüsü değildir.

Ayet-i Kerimede görüleceği üzere, düşman olan eşler, çocuklar veya her ikisi içinde, onların İslam?a kazandırılmaları için affetmeyi, kusurlarını yüzlerine vurmamayı öğütlemektedir.

(3) İbn Hişam, Sire 4/137; İbn Hacer, el-İsabe, 2/187; Müsned, 6/465; Kenzu?l-Ummal, 10/505, Müslim, Fezail, 59

Kendi şahsına yapılan her türlü hakarete karşı hilmle davranan Allah Resulü, bir başkasına karşı yapılan haksızlık karşısında kükreyen bir aslan gibi celallenir ve hak yerini buluncaya kadar da hiddeti bir türlü dinmek bilmezdi. Haksızlık kime karşı, kim tarafından yapılırsa yapılsın, İki Cihan Serveri?nin tavrı hep aynıydı. Ve hele dini emirlerin ihmale uğraması O?nu öylesine ayaklandırırdı ki, artık durup-dinlenme bilmezdi ki; bu da O?nun nasıl bir denge insanı olduğunun en açık ifadesidir.

74. b. Hutbe-i Şamiye, Sayfa 28

Antropolojik açıdan da tüm insanları kucaklayıcılık vardır. İnsanla ilgili bilgi Kur'an-ı Kerim'de sadece inananları değil, "kendini insan hisseden" tüm kavimleri, milletleri, alt grupları kapsar. Öyle ki, insan olma durumu kesinlikle "öteki" olmayı gerektirmez. Çünkü Allah Kur'an'da tüm insanlığın eşit derecede Yaratıcısı ve onların doldurduğu mekanlar dahil her şeyin ve herkesin Rabbi'dir. Dolayısıyla herkesin tek Rabb'i olmaya layık İlah, Allah'tır. Kozmolojik açıdan İslam, beşerin akıl yorup tanımlayabileceği kendiliğinden gelişen dini sunan bir gelenektir. ed-din, tekil halde insanlığın kozmolojik açıdan boyun eğmesi olarak, tüm dinlerin anlatmak istediği boyun eğmeleri kapsayacak genişliktedir. Yine diğer dinlerde bulunan temiz beşer tecrübeleri, o dinlerdeki bozulmamış doğal ve doğru olmayı işaret eder ve insan olmanın getirdiği temiz mahluk oluş olarak gerçek dinin kalıntıları olarak bir anlamda İslam'ın tahrif olmamış izlerini sunmaktadırlar. Neticede her hangi bir dinde görülen İslam'la uzlaşı noktaları, o dindeki İslam'ın izlerini, ayrı ve aykırı noktalar ise kültürel bağlamsal bozulmaları, tahrifleri, ihanetleri, ifsatları ve fıtrattan uzaklaşmaları açık bir dille ifade eder.

The inter-religious cooperation and approaches seem to be a vital subject for the pious persons in this modern era. Today, the modern societies even though they belong to different races and religions run dialog processes in many subjects. Thus, the most important aim of the vigorous cooperation and approaches inter religions may be mentioned as to be able to live according to their own religion in a pluralist society and to allow others living in the peaceful conditions.

Meclis-i Mebusanda, Hristiyan ve yahudilerin oy kullanma haklarının olmasından rahatsızlık duyanlara verdiği cevabta, İslamda meşveretin esas olduğunu, meşverette çoğunluğun görüşünün önem arz ettiğini, ve mecliste çoğunluğun müslümanlardan müteşekkil olması hasebi ile bir sakınca teşkil etmediğinden bahsederek sulh ve sükuneti sağlamıştır. (92)

A-) Ehl-i Kitab?a ve İlim erbabına yumuşak bir şekilde, kırıcı olmadan ve Diyalog kurarak bir Davet esastır!

Müslümanlar, aynı zamanda dine davet konusunda ve diyalog davet ilişkisini belirlemede çok gelişmiş olmak zorundadırlar. Kur'an-ı Kerim, davetin boyutlarını genişleterek pek çok alanı kapsayacak genişlikte çok boyutlu kullanır. Öyle ki bu kelime, Allah'a yakarış,8 insanların haşir için kabirlerinden çağrılması,9 İslam'a çağrı,10 imana çağrı,11 Allah yoluna çağrı,12 Allah'ın kitabına çağrı,13 hakikate çağrı,14 hayra çağrı,15 kurtuluşa çağrı,16 hayat kaynağına çağrı,17 esenliğe çağrı18 gibi anlamlarda kullanılmıştır. Burada davetin hem Müslümanlara hem de öteki din mensuplarına yönelik olduğunu görmekteyiz.19 Ayrıca Kuran-ı Kerim bağlamında davetin öğüt vermek ,20 uyarmak , müjdelemek 21 ve risalet22 gibi terimlerle de yakın ilişkisi vardır. Bu açıdan hem dinin boyutu geniş tutulmakta, hem de -mesajın özü değişmese de- o milletin kültürüne uygun mesaj sağlanmaktadır. Çünkü dil, aynı zamanda bir kültürün merkezinde bulunan unsurlardandır. Nitekim peygamberler, farklı kavimlere aynı mesajı götürüp ve aynı tepkiyi almalarına rağmen asla bıkıp usanmadan insanları İslam dinine çağırmışlardır.23 Kur'an'a göre Hz. Muhammed , sadece Araplara, Yahudilere ve Hıristiyanlara değil tüm insanlara elçi24 olarak gönderilen alemlere bir rahmettir.25

Diyaloğun gerçekleşebilmesi için tarfaların birbirini?anlaması?, anlaması için?tanıması?, tanıması içinde?bilmesi? gerekir!

(8) Müslim, Zekat, 142; Buhari Edep 95, Buhari Menakıb 25, Müsned 3/56.

1953 Mayıs atında, Müslümanlar ve Hristiyanlar arasında mütecaviz dinsizliğe karşı işbirliği temini için, İstanbul?da Patrik Athenagoras?ı ziyaret etmiştir. Istanbul'un 500. Fetih yıldönümünde gerçekleşen bu görüşme de, Bediüzzaman Hazretleri odasına girdiği zaman Patrik ayağa kalkarak hürmetle yer gösterir. Kendisine : ?Hıristiyanlığın dini hakikisini kabul etmek, Hazreti Muhammed'i peygamber ve Kur'anı Kerimi de Kitabullah kabul etmek şartıyla ehl-i necat olacaksınız .? der. Patrik, cevaben: 'Ben kabul ediyorum! ' deyince, Bediüzzaman: 'Pekala, siz bunu dünyanın diğer manevi reislerine de söylüyor musunuz? ' diye sorar. Patrik: 'Söylüyorum; fakat onlar kabul etmiyorlar.' diye cevap vermiştir.(64) Hadiseyi iyi tahlil eden gözlemciler, Patrik Athenagoras'ı ziyarete gidenin Bediüzzaman olmasının, Efendimiz 'in Ebu Cehili, 100 kezi aşkın ziyaretine gitmesi kadar normal karşılar. İkincisi, o görüşmede, Bediüzzaman, ateisme karşı Hristiyan Alemi ile nasıl bir işbirliği yapılabileceğini konuşmuş ve Asrımızda Dinler arası Diyalog faaliyetlerini ferdi olarak ilk başlatan kişi ünvanına Sahib olmuştur. Bu Diyaloğun sürekliliği adına olsa gerek Bediüzzaman Hazretleri Fener semtinde ikamet etti ve bu durum Rum Patrik Atenagoras ile görüşmelerini kolaylaştırdı.(65)

4-) Baliğ olmayan Kafir bir çocuk, mesul olmadığından küfür üzerine ölse bile ehl-i necattır ve inşallah kurtulur! (5)

SORU : Bediüzzaman?a göre Hıristiyanlıkta beklenen tasaffi hareketi nasıl olacaktır?

12. en-Nahl 16/125.

Kur'an-ı Kerim'de Hıristiyanların Müslümanlara tavrı da tenkit edilir: Ehl-i Kitap'tan olan kafirler, Allah'ın Müslümanlara hayır indirmesini117 istemez, aksine kıskançlık içinde onların imandan dönüp küfre girmelerini,118 sapıtmalarını119 dilerler. Halbuki asıl sapanlar, onlardır.120 Onlar Müslümanların, Hz. Peygamber'in faziletini ve onun Tevrat'ta zikredilen sıfatlarını bildiklerinden sırf hasetlerinden dolayı Müslümanlara karşı bu kasıtlı hareketleri yaparlar.121 Aynı zamanda onlar, Kur'an-ı Kerim'i ve Hz. Muhammed'i bile bile inkar ederler.122 Eğer inkarda ısrar ederlerse onlara lanet edilecektir.123

1950 yılında, Roma?ya Papa XII. Pius?a, Risale-i Nur Külliyatını göndermiş, ve buna mukabil 22 Şubat 1951 yılında şahsi bir teşekkür mektubu almıştır. (66. a.) Roma'daki Papa'ya gönderdiği mektubunda kısaca: 'Biz Allah'a inan-anlar küfre karşı beraberiz..' demiştir.(66. b.) Netice olarak, Bediüzzaman Hazretlerinin, günümüzde faaliyetlerini devam ettiren Dinler arası Diyalog çalışmalarını bireysel olarak başlatan ilk kişi olduğunu rahatlıkla ifade edebiliriz.

Burada bizim, üzerinde durmak istediğimiz husus, Allah Resulü?nün hilmiyle alakalıdır ki, Allah Resulü, canına kasdetmek isteyen bu yahudi kadını dahi affetmiştir. Hilmde zirveyi yakalama adına bu ne güzel bir örnektir.. evet, kamil manada Hz. İbrahim?in başlattığı hilm dönemi Nebiler Sultanı?yla zirveleşmiştir.

yay., İst. 2000, s.64-73

Demek evvela uyarma, sonra mükellefiyet ve daha sonra da azap veya rahmet ile muhatab olunacaktır...

67. Hamdi Yazır, c. II, 489-490.

Kısa adı "Rabıta" olarak bilinen Müslüman Dünyası Birliği, daha eklektik bir tavırla dinlerarası diyalogu hem davetin bir parçası hem de metodu olarak görmektedir. Çünkü bir davetçi , dinlerarası diyalog ile Allah'a davet etme işinde daha anlamlı, daha yapıcı ve olumlu cevaplar alınabileceğine inanacaktır.32 Bunun yanında Müslümanlar, öteki insanlarla saygı ve karşılıklı yardımlaşma içinde olmak zorundadırlar. Bu birliktelik, hem davetin özü hem de dinlerarası diyalogun karakteriyle mükemmel bir şekilde örtüşmektedir.33

Kur?anı Kerim, kafirler içinde, Ehl-i Kitab'a farklı bir konum verirken, Ehl-i Kitab içinden de Hristiyanlara farklı bir statü vermektedir: "İman edenlere karşı düşmanlık yönünden insanların en şiddetlisi olarak yahudileri ve Allah'a ortak koşanları bulursun. Ve yine iman edenlere sevgi bakımından en yakın olarak da: "Biz hıristiyanlarız" diyenleri bulursun. Çünkü onların içlerinde keşişler ve rahipler vardır. Ve onlar büyüklük taslamazlar."(Maide:82)

Kur?an-ı Kerim ve Sünnet-i Seniyye?de?kelime? bazında geçmeyen nice hususlar vardırki, bize yüklediği mana itibariyle Kur?an ve Sünneti ihtiva etmektedir. Örneğin, Hakk?a ulaşma yollarına verilen bir isim olan?tasavvuf? ve onun ameli cephesini teşkil eden?derviş? kelimelerini bire bir anlamda ne Kur?anda nede Sünnette bulamazsınız. Halduki, Kur?an bir çok Ayet-i Kerimelede (1) ve Sünnet-i Sahihada (2) Tasavvufa ve o yolun yolcularına işaretler mevcuttur.

1-) Kur'anı Kerim, Hz. Musa 'ma, Firavuna karşı: 'Ona yumuşak söz söyleyin. Belki öğüt alır, yahut korkar' (Taha:44) diyorsa, yani kendisini İlah addeden bir Müşrike karşı bile 'Yumuşak ol' diyorsa, o zaman bizim de Tebliğ ve İrşad vazifemizde bu yöntemiesas almamız esastır!

81. İbn İshak, es-Sire, neş. Muhammed Hamidullah, Konya 1981, 199-200.

Tevrat kendi döneminde mutlak, İncil döneminde İncil ile mukayyet olarak hükm edecek. Kur?an'ın nazil olmasından sonra ise o iki kitap, ancak onunla kayıtlı olarak hükm edebilecektir. Ve artık Tevrat veya İncil ile hükmün mutlak olması da bununla mukayyet bulunacaktır.? (Hamdi Yazır, 3: 253-254).

(6) Prof. Dr. Suat Yıldırım, Yeni Ümit Dergisi, 68. Sayı ( Nisan-mayıs-Haziran, 2005)

İbnü'l-Esir, Üsdü'l-Gabe fi Ma'rifeti's-Sahabe.

Perşembe, 23 Haziran 2005

63 Bkz. Köprü, S. 2, s. 116, Kasım 1997

Halife el-Velid b Andulmelik tarafından Dımeşk mescidinin genişletilmesi gayesiyle yıkılan Yohanna Kilisesiyle ilgili hatalı uygulma, Halife Ömer bin Abdulaziz tarafından düzeltilmiş, o kilisenin iadesi düşüncesi ile, Hristiyanlar buna Rıza göstermesede, kilise yerine yapılan caminin yıkılmasına karar vermiştir.

M. Reşid Rıza ayetin devamındaki?Bunlar Allah'ı ve ahireti tasdik eder ? kısmını da şöyle tefsir eder: ?Onlar gönülden iman eder ve bu iman, Allah'ı tam manasıyla tazim etmelerini ve ahiret için hazırlık yapmalarını sağlar. Yoksa hemcinslerinin ekserisi gibi, sahibinin gurur ve iddiadan başka bir hissesi olmayan etnik bir iman tarzında inanmazlar . ?İyiliği yayar, kötülükleri önlerler? cümlesinin tefsirinde de: ?Tarihin de bildirdiği üzere, ümmetlerine fısk ve bozukluk galip olduğundan, ümmet çapında yankı uyandırmasa da, kendi hususi dairelerinde emr-i bi'l-maruf ve nehy-i münker yaparlar.? ?V'Allahu alimun bi'l-müttakin? hakkında da: ?Allah onları amellerine ve içlerindeki niyetlerine, gerçek imanlarına ve imanın semerelerini bozmaktan kaçınmalarına göre ödüllendirir. İşte böyle olanlar kurtulurlar. Şu halde din ırkçılığına itibar olunmaz. Muteber olan, imanla beraber olan takvadır? (A. g. e., 4, 71-74). Tefsirlerin çoğu, ayet-i kerimede geçen?min ehli'l-kitabi ümmetün? topluluğunu?İslam'a giren Ehl-i Kitap? şeklinde yorumlamışlardır. Mesela son dönemde Mısır'da bir hey'et tarafından yazılan Tefsiru'l-Vasit de böyle yorumlar (Tefsiru'l-Vasit, Kahire, 1974).

76. Hamdi Yazır, c. III, 283.

Kur?anın?Ey Ehl-i Kitab? davetine, günümüz Ehl-i Kitabınının diğer Asırlara göre daha çok muhtaç olduğunu ifade eden Bediüzzaman, Ehl-i Kitab ile aynı zamanda Ehl-i Mektebinde kast edildiğini ifade etmektedir. (104)

Allah , Firavunun iman etmiyeceğini bildiği halde, Hz. Musa 'ma yumuşak davranmasını emrediyor! Çünkü bu Kur'anın bir tebliğ stratejisidir! Firavun İman etmesede, bu yumuşak ve hoşgörülü yaklaşımlar ile, İslama dehalet edecek insanların bu yumuşaklığı görmesi adına bir zarurettir!

Bir tebessüm, bir selam daha uygun değil midir! Bu ne kaybettirir? Bayramlarda, başka özel günlerde ikramlaşmayalım mı?

Onlara; Allah'ın zimmeti altında oldukları için zimmi denmiştir. Bu konuda Peygamberimiz'in şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Kim bir zimmiye eziyet ederse ben onun davacısıyım. Ben kime davacı olursam, kıyamet gününde de davacı olurum." (Acluni, Keşfu'l-Hafa' II, 218)

Evet, Efendimiz tam bir edeb ve hoşgörü insanıydı; bahse konu ayetin devamında dediği gibi, Cenab-ı Hakk: ?Onları affet ve onlar için istiğfar et! ? buyuruyor. Çünkü onların da kendi ulviyetlerine gölge düşürecek hareketlerden kaçınmaları gerekir. Onun için onlar namına Allah?tan mağfiret dile. Bir de, Sana muhalefet ettiklerinden ötürü, suçluluk ruh haletine girdiler. Bu hal devam ettiği müddetçe kendilerini hep suçlu kabul edecekler. Öyleyse, onları çağır ve hiçbir şey olmamış gibi onlarla yeniden meşveret et... "

Delil 7-) ?Sağda ateşli ferman?, İslam Dini?nde Cihad?a işarettir.

Papa'ya hitaben bir Müslüman tarafından yazılmış, şu cümlelerle başlayan bir mektup hayal edin; "Haşmetlü, asaletlü, meveddetlü, dost-ı velakarımız hazretleri". Herhalde ilk tepkimizi, mektubu kaleme alan kişinin dindarlığından şüphe duymak olur.

A) Dört Halife döneminde Diyalog

20 Kasım 2006 Pazartesi : 09:22

34. Duran Terzi, Ehl-i Kitabın Hukuki Statüsünün Mahiyeti ve Değerlendirilmesi, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 1997, 4.

22. Fatır 35/24.

Hz. Musa 'yı, Firavun gibi kendisini?haşa- İlahlaştıran büyük bir Kafire gönderirken: ?Ona yumuşak söz söyleyin. Belki öğüt alır, yahut korkar.? (Taha, 44) , Efendimiz ?e: 'Sen, Rabbinin yoluna hikmet ve güzel öğütle davet et? (Nahl, 16/125) , Allah?ın Ayetlerini inkar eden ve Efendimiz ?i yalanlayanlara karşı : ?Şimdi sen onlara yumuşak davran ve güzel muamele et.? (Hicr, 85) demektedir.

Münasebetleri?, Asrımızda Hristiyan-Müslüman

(6) Kurtubi, XVIII/59.

Bu tip hitapları, iki siyasi makam arasındaki protokol kuralı olarak değerlendirmek mümkün mü?

İbnu Hişam, es-Siretü'n-Nebeviyye, 1-2.

99 Tarihçe-i Hayat, Sayfa 52

Ne mutlu o müminlere ki, yaz mevsiminde güneşinin sevgi yüklü atmosferini içlerine kadar soluklayıp soluklatırlar; veyl olsun o kimselere ki, her mevsimi kış zannerek güneşin pırıltılarını sadece kendisine has görüp, ondan başkalarının istifadesini zorlaştırırlar...

Hayır. Vatikan devlet statüsünü 26 Ekim 1926'de Mussolini ile Vatikan'ın Dışişleri Bakanı Kardinal Gaspari arasında imzalanan Concordat ile kazandı. Dolayısıyla Osmanlı padişahlarının devlet adamı ölçeğinde bu tip ziyaretler yapmaları doğru da olamazdı. Avrupa devletlerini ziyaret eden ilk Osmanlı Sultanı Abdülaziz'dir, Fransa'ya gitmiştir. Kendisinin Papa'ya göndermiş olduğu mektuplar var.

60 E. A. Murat, Milli Işık, Sayı.1, s.31

Evet, İslam'ın ruhunu kavrayanlar, onun herzaman yumuşak, hilm ve hoşgörü eksenli olduğunu neden görmezler...

68. b. Bu İncil, İtalyanca el yazması olarak bulundu. 1907'de Oxford Üniversitesi matbaasında basıldı ve yayımlandı. İngilizce çevirinin hemen tamamı aniden ve gizemli bir şekilde piyasadan kayboldu. Bu çeviriden yalnız ikisinin varlığı bilinmektedir: Biri British Museum'da, diğeri de Washington Kongre Kütüphanesi'ndedir. (Muhammed Ataurrahim, Jesus Prophet of İslam, England 1977, s. 42) . Son zamanlarda ülkemizde de İncil'in izlerine rastlandığı ve üzerinde bazı çalışmaların yapıldığı bilinmektedir: Bunlardan biri, Abdurrahman Aygün'ün 'İncil-i Barnaba ve Hz. Peygamber Efendimiz Hakkındaki Tebşiratı' isimli basılmamış eseridir. Eser 1942'de yazılmıştır. (bk. Osman Cilacı, 'Barnaba İncili Üzerine Bir Türkçe Yazma ', Diyanet Dergisi, Ekim-Kasım-Aralık,1983, cilt:19, sayı: 4, s. 25-35) Yine 1984'te Hakkari civarında bir mağarada, Arami dilinde ve Süryani alfabesi ile yazılmış bir kitap bulunduğu ve bunun Barnaba İncili olduğu, yurt dışına kaçırılmak istenirken yakalandığı da bilinmektedir. (bk. İlim ve Sanat, Mart-Nisan 1986, sayı: 6, s. 91-94) . Ayrıca, 'Barnaba İncili' adıyla Mehmet Yıldız tarafından İngilizce'den dilimize çevrilen bir eser de 1988 yılı içerisinde Kültür Basın Yayın Birliği tarafından neşredilmiştir.

İslam Hukukçuları, Ehl-i Kitab'ın kapsamı hakkında farklı görüşlere sahiptirler; genel olarak Kur'an'ın Ehl-i Kitap diye hitap ettiği kimselerin "hükmü kaldırılmış bir dine ve kitaba inananlar, bir peygambere inanan insanlar, Yahudiler, Hıristiyanlar, Mecusiler oldukları" kabul edilmiştir. Ancak bu tanımlardan "İlahi kitaba sahip olanlar" veya "bir peygambere inananlar" şeklindeki bir kullanım, Müslümanları da içine alacağından Ehl-i Kitap terimine uymamaktadır.35 İmam Şehristani ise, Mecusileri ve Sabiileri de "Ehl-i Kitab'a benzeyenler"olarak tasnife dahil etmektedir.36

59 Tarih. III, Türk Tarih Tetkik Cemiyeti, Yeni ve Yakın

36. Muhammed b. Abbdülmelik b. Ahmed eş-Şehristani, el-Milel ve'n-Nihal, Mısır 1947, I, 47-48.

Münafık Abdullah ibni Übey ibni Selül?e karşı hoşgörüsü :

"Gayr-i müslimlerle nasıl müsavi olacağız?" sorusuna cevaben ; Eşitliğin fazilet ve şerefte değil, Hukukta olduğuna, Hukukta ise Padişah ve vatandaşın eşit olduğunu, "Karıncaya bilerek ayak basmayınız" hassasiyetinde olan İslam Hukukunun bir Karıncaya verdiği değeri, İnsanlara vermemiş olmasının beklenemiyeceğini ifade etmiştir. Konuya Örnek olarak, Hz. Ali?nin adi bir Yahudi ile muhakemesi ve Salahaddin-i Eyyubi?nin miskin bir Hıristiyan ile mürafaası? olduğunu belirtmiştir. (94)

Taberi ve Zemahşeri'nin değişik rivayetelrel naklettikleri haberlere göre, Mekke'de demircilik yapan, İncil ve Tevrat'ı çok iyi bilen ve Hz. Peygamber'in kendisiyle görüşüp sohbet ettiği hıristiyan bir adam yaşıyordu. (et-Taberi; Doğu ve batı kaynaklarında birlikte yaşama, s.306)

?İçlerinden zulmedenleri bir yana, ehl-i kitapla ancak, en güzel yoldan mücadele edin ve deyin ki: 'Bize indirilene de, size indirilene de iman ettik. Bizim ilahımız da, sizin ilahınız da birdir ve biz O'na teslim olmuşuzdur.' (Ankebut,46)

Hemen hatırlatmak isteriz: Hz. Ömer zamanında hicretin 14. yılında fethedilen Humus şehrinde, yerli halkın rızasıyla Yuhanna Kilisesi'nin dörtte biri cami olarak kullanılır (el-Belazuri, 1958, s: 187). Aynı kapıdan girip çıkan Hıristiyan ve Müslüman abidler birbirinden rahatsız olmazlar. Keza daha sonraki asırlarda Endülüs'te de San Vicent kilisesinin yarısı, yapılan anlaşma gereği, Müslümanlar tarafından cami olarak kullanılır (Mehmed Özdemir, 1994, s: 68).

Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: "Bir zimmiyi haksız yere öldüren cennetin kokusunu duyamaz. Halbuki onun kokusunu kırk yıllık yoldan duyabilir." (Buhari, Cizye, 5)

Hanımları arasında herhangi bir tefrike yer vermeyen Hz. Peygamber , Hz. Safiyye'nin, kendisine diğer hanımları tarafından: 'Yahudi kızı!' diye rahatsız edildiği şikayetini ulaştırınca: 'Sen de onlara: 'Amcam Harun, babam Musa!' deseydin ya!' buyurur. Ve Safiyye'ye söz konusu sözü söyleyen hanımıyla iki buçuk aya yakın bir müddet konuşmaz.

(5) Günay Tümer, Abdurrahman Küçük, Dinler Tarihi, Ankara 1993, s.396; Abdurrahman Küçük, ?Dinlerarası Diyaloğa niçin ihtiyaç vardır? ?, Dini araştırmalar, c.1. sy.1 (1998) , s.31

Abstract

4. Çeşitli dinlerarası diyalog tanımları için, Mustafa Alıcı, Müslüman-Hıristiyan Diyaloğu, İstanbul 2005, 20; Günay Tümer, Abdurrahman Küçük, Dinler Tarihi, Ankara 1993, 396; Francis Arinze, Meeting Other Believers, Herefordshire 1997, 5; Abdurrahman Küçük, "Dinlerarası Diyaloga Niçin İhtiyaç Vardır?", Dini Araştırmalar, c. I, sy.1 (1998), 31; Philip H. Hwang, "Interrreligious Dialogue: Its Reasons, Attitudes & Necessary Assumptions", Dialogue & Allience, c. III, sy.1 (Spring 1989), 10-12; Leonard Swidler, "The Dialogue Decalogue, Ground Rules for Interreligious Dialogue", Current Dialogue, Summer 1983, 6; Mariasusai Dhavamony, "The Christian Theology of Interreligious Dialogue", Studia Missionalia, c. XCIII (1994), 64; a. mlf., Teologia delle Religioni, Milano 1997, 289.

29. Kate Zebiri, Muslims and Christians Face to Face, Oxford 1997, 29.

Soru : Kur?an ve Sünnette?Diyalog? şeklinde bir ifade bulunmamasına rağmen, Diyalog adı altında yapılan Hizmetler, İslam adına nasıl bir fayda sağlayabilir?

Gayrimüslimlerin kendi kültür ve dini inanışlarını devam ettirdikleri okullar, İslam idaresi altındada eğitimlerine devam etmişler ve buralardan başta patrikleri olmak üzere din adamları yetiştirmişlerdir. İncelemelerimizde, Hristiyanlara karşı çıkarılan zorlayıcı emirnamelerin hiçbirisinde, onlara ait din okullarını denetim altına alıcı, kısıtlayıcı bir hükme rastlanmaz!

diyerek, Yahudi ve Hıristiyan hanımlarından iffetli olanları ile evlenmeye cevaz vermektedir.

Hz. Peygamber ve Necranlılar

(4) Akademi, 25.04.2003

c) Bir münazara veya polemik oluşturma ortamıda değildir.

19 İbn-i Mace, Kitabu?n Nikah 42

2-) ?İçlerinden zulmedenleri bir yana, ehl-i kitapla ancak, en güzel yoldan mücadele edin ve deyin ki: 'Bize indirilene de, size indirilene de iman ettik. Bizim ilahımız da, sizin ilahınız da birdir ve biz O'na teslim olmuşuzdur.' (Ankebut,46)

- Öyleyse niye dinimizde bu zilleti kabul ediyoruz? Allah bizimle onlar arasında hükmünü vermezden önce geri mi döneceğiz?

Kur?an-ı Kerime ve Efendimiz'e en bağlı insanlar olan ve Kur?anı Kerim'de Allah?ın, ?Ben onlardan razıyım? (41) dediği Ashab-ı Kiram?ın bu noktada farklı düşünmeleri hiç mümkün mü?

63. İbn Kesir, c. II. 364.

21 Buhari, Libas 70; Müslim, Fedail 90, (2336): Ebu Davud, Tereccül 10, (4188): Nesai, Zinet 62,

1-) Medine Vesikası bünyesinde yahudilerle kurulan İttifak :

104. Karlığa, 62.

115. Al-i İmran 3/67.

?Yanlış anlaşılmasın, Avrupa ikidir. Birisi, İsevilik din-i hakikisinden aldığı feyizle hayat-ı içtimaiye-i beşeriyeye nafi san?atları ve adalet ve hakkaniyete hizmet eden fünunları takip eden bu birinci Avrupa?ya hitap etmiyorum. Belki, felsefe-i tabiiyenin zulmetiyle, medeniyetin seyyiatını mehasin zannederek beşeri sefahete ve dalalete sevk eden bozulmuş ikinci Avrupa?ya hitap ediyorum. Bil, ey ikinci Avrupa! Sen sağ elinle sakim ve dalaletli bir felsefeyi ve sol elinle sefih ve muzır bir medeniyeti tutup dava edersin ki, beşerin saadeti bu ikisiyledir, senin bu iki elin kırılsın ve şu iki pis hediyen senin başını yesin ve yiyecek! "diyerek, hakiki Hıristiyanlıktan feyizlenen ve toplumsal Hayata gerek San?at gerek adalet ve gerekse Hakkaniyeti uygulayan, ve bu doğrultudaki Fen İlimlerini kendine Rehber edinen Avrupaya bu sert mülahazalarının dışında tutmuştur! (112)

14-)"Muhakkak siz, malınızda ve canınızda imtihan olunacaksınız ve sizden önce kendilerine kitap verilmiş olanlardan ve Allah'a ortak koşanlardan pek çok incitici sözler işiteceksiniz. Eğer sabreder ve takvaya sarılırsanız, işte bu, uğrunda azim ve sebat edilmeye değer işlerdendir" (Al-i İmran 186). Rab Teala bir başka ayet-i kerimede de şöyle buyurmuştur: "Kitap ehlinden çoğu, imanınızdan sonra sizi tekrar inkara döndürmek isterler. Bu, kendilerine hak iyice belli olduktan sonra nefislerinde duydukları kıskançlık yüzündendir. Allah'ın emri gelinceye kadar onlara aldırış etmeyin ve onları kınamayın. Muhakkak ki, Allah her şeye hakkıyla kadirdir" (Bakara 109). Resulullah , Allah'ın buradaki emrini afla te'vil ediyordu.(15)

İ) Ehl-i Kitab ve Yahudilik

(3) Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu, Ankara 1998, I,605, Örnekleriyle Türkçe Sözlük, Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara 1995, I,680.

Bilindiği gibi Ebu Talib, çocukluğundan itibaren Efendimiz 'min velinimeti olmuş, onun büyümesinde, hayata atılmasında ve bir meslek sahibi olmasında ona her bakımdan yardımcı olmakla kalmamış, aynı zamanda devamlı olarak onu toplum içinde de desteklemiştir. Hatta kendisi onun yeni inancını, Müslümanlığını kabul ettiğini açıklamamasına rağmen, bu yolda ona yöneltilen baskı ve tecavüzlere göğüs germiş ve o sayede Efendimiz , Mekke'de onun himayesi altında yaşayabilmiştir. İşte onun ölümü müşrikleri, artık Hz. Peygamberi himayeden mahrum kalan biri olarak görmelerine yol açacaktır. (2) Ebu Talib?in ve Hz. Hatice vefatını müteakıben, kısa bir süre de olsa Ebu Leheb gibi azılı bir islam düşmanının koruması altına girmiş, onun himayesini çekmesiyle birlikte kendisini koruyacak bir güç aramak üzere Mekke dışına çıkmak mecburiyetinde kalmış, bu nedenle Taif?e gitmiştir. Taif?te de istediği desteği alamayan Efendimiz , Mekkeye geri döndüğünde Mekke?ye alınması için bir Kefil istendiğinde, O Mutim b. Adiyy?e haber göndererek onun himayesine girmek istediğini belirtti, o da Resulullah?ın teklifini kabul etti. Çocuklarını ve kabilesini toplayarak hepsinin silahlarını kuşanıp Kabenin rükünlerinde bulunmalarını istedi ve onlara Muhammed?i himaye altına aldığını söyledi. Buna göre kendilerinin can güvenliğini sağlayacak mensuplarını himaye edip hürriyetlerini temin edecek cahili kanun ve adetlerden yararlanmak İslam davetçileri için meşru bir hak olmakatydı.(3) Nihayet Ebu Bekir gibi büyük bir sahabinin de Habeşistan?a Hicret yerine Müşrik İbnü?d Duğunne?nin himayesi altına girmeyi kabul ettiğini görüyoruz (4)

Yazar Prof. Dr. Suat Yıldırım

ELCEVAB :

1-) Bir kimse hiçbir peygamber görmemiş ve fakat inkar mesleğine girerek puta da tapmamışsa, ehl-i necattır. Zira, insanlar arasında öyleleri vardır ki, hiçbir terkip ve tahlil kabiliyetine sahip olmadığı gibi, eşya ve hadiselerin seyrinden de bir mana çıkarması mümkün değildir. Binaenaleyh, böyle biri, evvela irşat edilir, ondan sonra davranışlarına göre ceza veya mükafat verilir.

Evet, Kur?an-ı Kerim'de, tüm bu insani ve yumuşak yaklaşımlara rağmen kafirlere karşı sert davranmayı (11), hatta onları öldürmeyi (12) vaaz eden ayetler de yok değildir. Bundan doğal da bir şey olamaz! Çünkü, bahse konu sert olmayı vaaz eden ayetler, İslam?ın o engin yumuşaklığından, affediciliğinden, iyilikle mukabelesinden nasibini alamayıp, İslam'a açıktan düşmanlık besleyen ve alay eden, müslümanlara karşı savaşan ve zulmeden kafirlerin muhatab olduğunu anlamak için bir Elmalı Hamdi, bir Fahreddin Razi, bir Mevdudi olmaya gerek olmasa gerek?

56. McAuliffe, a. g. e., 237.

26. Ataullah Siddiqui, Christian -Muslim Dialogue in The Twentieth Century, Leicester 1997, 75-78.

Hz. Peygamber 'in ve onu izleyen Raşid Halifelerin çeşitli hıristiyan, yahudi ve diğer dini gruplarla yaptığı anlaşma metinleri bugün birer vesika olarak korunmaktadır... Mesela, Hz. Peygamber , hıristiyon olan İbn Harris b. Ka'b ve dindaşlarına yazdırdığı anlaşma metninde: "Şarkta ve Grapta yaşayan tüm hıristiyanların dinleri, kiliselerei, canları, ırzları ve malları Allah'ın, Peygamber'in ve tüm müminlerin himayesindedir. Nasraniyet dini üzere yaşayanlardan hiç kimse kerhen İslam'a icbar edilmeyecektird. Hıristiyanlardan birisi herhangi bir cinayete veya haksızlığa maruz kalırsa müslümanlar ona yardım etmek zorundadırlar" maddelerini yazdırdıktan sonra: "Ehl-i Kitap ile ancak en güzel yöntemlerle mücadele edin...(Ankebut, 29/46) ayetini okudu. (İbn Hişam, Ebu Muhammed Abdulmelik, (v.218/834), es-Siretü'n-Nebeviyye, Daru't-Turasi'l-Arabiyye, Beyrut, 1396/1971, IV/241-242; Hamidullah, el-Vesaik, s.154-155, No.96-97; Doğu Batı kaynaklarında birlikte yaşama, s.95)

Taberi, Ebu Ca'fer Muhammed İbnu Cerir (v.310), Tarihu'l-Ümem ve'l-Müluk, Tahkik: Muhammed Ebu'l-Fazl İbrahim, Daru Süveydan, Beyrut, Tarihsiz.

3-) ?Allah, sizinle din uğrunda savaşmayan ve sizi yurtlarınızdan çıkarmayanlara iyilik yapmanızı ve onlara adil davranmanızı yasaklamaz.? (Mümtehine, 8)

yani Yahudi ve Hıristiyanları dost edinmeyin, derken ;

Diyaloğa karşı çıkan Müslüman kardeşlerimizin en başlıca yanılgısı Kur?an ile çelişmeleridir. Yani Kur?anı Kerimi siyak ve sibak bütünlüğü içinde ele almayışlarıdır! Mesela, Kur?anı Kerim

Bu makalenin amacı, genel diyalog tanımı ve İslam'ın diğer din mensuplarını kucaklayıcı bakışı ile Al-i İmran 64. ayet bağlamında Müslüman-Hıristiyan diyalog karşılaşmasına pratik bir yaklaşım sunmaktan ibarettir.

Halbuki, ?Ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz? hükmünce, hayatını İslam ve Kur?ana adamış, 30 yıllık Cami Kürsülerinde Hak aşkından gözü yaşlı bir vaizin önderliğinde ve gözetiminde sürdürülen Diyalog Hizmetlerinin İslam?a zarar vermesi mümkün olsaydı, acaba hayatını Küfre karşı mücadeleye adamış, Erzurumda ilk defa?Kominizme karşı mücadele derneğini? kurmuş bu gözü yaşlı Vaiz bu denli Diyaloğu teşvik edermiydi?

Hilm ve Toleransta Hz. İbrahim ma benzemesi :

Bediüzzaman Hazretlerine göre, bir İsevi Müslüman olsa, Hz. İsa mı bir mümine oranla daha fazla sever, bir Musevi Müslüman olsa, Hz. Musa mı bir mümine oranla daha fazla sever, ancak bir müslüman Hz. Muhammed ?in zincirinden çıksa yani İslam dinini terk etse, hiçbir dine giremiyeceğini, ruhunun maneviyata kapanacağını ya anarşist, ya da ateist olacağından bahsetmektedir. (86) Bunun nedeni olarak, İslamiyete inanan bir müslümanın, zaten Hz. İsa ?ma ve Hz. Musa ?ma inandığını, bundan dolayı Hz. Muhammed mi inkar eden bir müslümanın bu peygamberlerin tahrif olmuş dinlerine girmesinin yeni bir inanış olmıyacağından, ayrıca Hz. Muhammed vesile ile tüm peygamberleri sevmiş olduğundan, kalben diğer dinlere girmesinin mümkün olmadığından bahsetmektedir. (87)

124. el-Maide 5/51.

Bu ayetin tefsiri ile ilgili olarak Usul-i Fıkıh ilminde?Şeriatu men kablena? delili tartışılmıştır. Bazı müçtehitler?li küllin şir'atun? cümlesinden?Bizim için ayrı bir şeriat vardır? anlamını çıkarmışlardır. Bazıları ise Kur?an'da veya Hz. Peygamber'in hadislerinde kabul veya ret yönünde delalet bulunmayan hükümler konusunda, bizimkinden önceki şeriatların şer'i bir delil olabileceğini, onların geçerli ve bağlayıcı olabileceğini kabul etmişlerdir. Bu ikinci yorum, İslam'ın daha önceki dinleri kucaklayıcı vasfını göstermektedir. Müfessirlerin ekserisinin yaptığı üzere bu ayetten, M. Hamdi Yazır'ın özetlediği gibi, Allah Teala'nın farklı zamanlarda farklı şeriatler gönderdiğini, her birinin kendi devirlerinde mutlak, sonraki devirde ise sınırlı olarak hükümlerinin devam ettiğini, Kur?an'ın nazil olmasıyla, yeni ameli hükümlerde ona tabi olunması gerektiğini anlamak gerekir.

"De ki Ey Ehl-i Kitap! Sizinle bizim aramızda ortak olan kelimeye gelin; Allah'tan başka mabud tanımayalım, O'na hiçbir ortak koşmayalım, birimiz bir diğerimizi de Allah'tan başka rabler edinmesin! -Eğer bundan yüz çevirirlerse- deyin ki: Şahit olun biz muhakkak ki ona teslim olanlar ız."7

117. el-Bakara 2/105.

Ve o, büyük tepki görüyordu. Alaya alınıyor, işkencelere maruz kalıyordu. Ama, kimse ile münasebetini kesmiyordu. Gelmeyene gidiyor, kovulsa, defalarca reddedilse bile herkesle münasebetini devam ettiriyordu.

24 Buhari, Cenaiz 4, 55, 61, 65, Menakibu'l-Ensar 38; Müslim, Cenaiz 62, 63, (951): Muvatta, Cenaiz 14, (1, 226, 227): Ebu Davud, Cenaiz 62, (3204): Tirmizi, Cenaiz 37, (1022): Nesai, Cenaiz 76, (4, 72) |3058

Görüldüğü üzere, Ehl-i Kitap tabiriyle, bazısı münakaşa edilebilecek farklı yorumlar olsa da İslami kaynaklar, öncelikle Yahudi ve Hıristiyanların kastedildiğinde ihtilaf etmezler. Bu tabir Kur'an'da sıkça geçtiği gibi, ayrıca 'Yahudi' ve 'Nasara' veya bunlara delalet eden başka tabirler de geçer. Bu üç tabir umumiyetle farklı zaman dilimleri içinde, farklı şartlara -ve bunlara bağlı sorulara- göre geldiği için, bu konuyu kavramada ayetlerden sadece birini esas almak yeterli olmayabilir ve hatta yanlış neticeye de götürebilir. Bu sebeple, imkan nispetinde konuya giren bütün ayetleri, nüzul sebepleriyle birlikte bilmek gerekir. Nitekim Kur'an'da, Ehl-i Kitab'ı kınayan, tehdit eden ve hatta şirke nispet eden ayetler olduğu gibi, takdir eden, öven ayetler de vardır. Yani Kur'an-ı Kerim'e göre, Ehl-i Kitab'ın hepsi bir değildir, tıpkı Müslümanların da hepsi bir olmayıp kiminin müttaki, kiminin fasık, kiminin de daha başka derecelerde olduğu gibi.

İbn-i Kesir, Taberi Tefsirlerinde :Ne kadar müsamahakar olursa olsun, hiçbir insan zulme tahammül edemez ve etmemelidir. Bu itibarla Kur?an zalim olmayanlarla en güzel bir tarzda görüşmeyi tavsiye buyurmaktadır. Böylece en makul ve nazik bir söylem ile: ?Sizin kitabınız da hak kitap, aynı İlah'a ibadet ediyoruz. O'na itaat esasında birleştiğimize göre, dinin aslında beraberiz. Bu çerçevede, bir arada yaşayabilir ve konuşabiliriz? mesajı verilir. ?Bu ifade Müslümanların onlarla iyi geçinmelerinin ilkesel gerekçesini ortaya koymaktadır. Zira -putperest Arap'ların aksine- Müslümanlarla Ehl-i Kitap arasında bir inanç yakınlığı bulunmakta, yani Müslümanlar onların Kitaplarının hak kitap olduğunu kabul ettikleri gibi temelde uluhiyyet konusunda da onlarla aynı inancı paylaşmaktadırlar. Ehl-i Kitap'taki tevhid ilkesine aykırı inançlar, onların dinlerinin aslında bulunmayıp sonradan ortaya çıkmış bir sapmadır. Sonuç olarak Müslümanların temel inanç konularında kendileriyle aynı çizgide gördükleri Ehl-i Kitab?ı düşman bilmeleri anlamsızdır. Müslümanlarla Ehl-i Kitap arasında daha sonra baş gösteren çatışmalar, Müslümanlardan kaynaklanmış değildir. Nitekim tarihi bilgiler de bunu doğrulamaktadır. Bu açıklama-lar dikkate alındığında, haksızlığa sapanlar dışında Ehl-i Kitap'la iyi geçinmeyi emreden bu ayetin, sava-şa izin veren daha sonraki ayetlerle nesh edildiğini ileri süren görüşün de isabetli olmadığı ortaya çıkmaktadır. Zira bu ayetin?İçlerinden haksızlığa sapanlar dışında? şeklindeki istisna bölümü, zaten gerektiğinde savaşmaya kadar varacak olan sertliğe sertlikle mukabele yolunu açık tutmaktadır. Nitekim müfessirler de bu yönde yorumlar aktarmışlardır (bk. Taberi, XXI, 2; İbn Kesir, VI,292; nakl: DİB, Kur?an Yolu, Ankebut, 29/46 tefsiri, IV, 258).

İslamiyete zarar veren 3 cereyanın başında koministlik ve dinsizlik cereyanı olduğunu, bu cereyanlar içinde en hafifinin batılılaşma ve hıristiyanlaşmayı teşvik eden Siyasi bir yaklaşımın olduğunu, yani gayri müslimlere özentiden ziyade, dinsizliğin İslama zarar vereceğinden bahsetmektedir. (89) Bediüzzaman bunun nedenini açıklarken : ?Madem o cereyanın yüzde ancak birisini belki binden birisini Purutlar ve Hıristiyan gibi yapmaya çevirebilirler. Çünkü, İngiliz iki yüz sene zarfında, tahakküm ettiği iki yüz milyon İslamdan iki yüz adamı Purutluğa çevirememiş ve çeviremez. Hem hiçbir tarihte bir İslam, Hıristiyan olduğunu ve kanaatle başka bir dini İslamiyete tercih etmiş olduğu işitilmediğinden? bahsetmektedir. (90)

78. a. M. Fethullah Gülen, Akademi 03.04.2000

Müşriklere karşı tavrı bu olan Hz. Peygamber'in Yaratıcıya, Hz. Adem'den başlayıp Hz. Nuh, Hz. İbrahim, Hz. Yakup, Hz. Musa ve Hz. İsa'ya dayanan peygamberler silsilesine ve ölümden sonra yeniden diriltiliş ve hesap, Cennet, Cehennem ve ebedi hayata inanan Ehl-i Kitab'a karşı tavrı elbette daha iyi ve çok daha yumuşak olacaktı. Nitekim de öyle olmuştur.

İslami camiada Diyaloğu destekleyen ve bu vesile ile doğru İslamın tanıtılacağına inananlar olduğu kadar, Diyaloğu bir Hıristiyanlaştırma, İslam?dan taviz verme, İslam dışındaki bazı dinleri Hak Din olarak kabul etme şeklinde algılayanlarda vardır.

EL-Cevab :

Anlaşmanın Ebu Davud'daki rivayetinde ise kiliselerin yıkılmayacağı ifadesi yer almaktadır. (Ebu Davud, Haraç, 29-30)

Ey inananlar! Yahudi ve hıristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostlarıdırlar. Sizden kim onları dost edinirse kuşkusuz o da onlardandır. Şüphesiz Allah zalimler topluluğunu doğruya iletmez.

Müslümanlara düşmanlık yapmayan, inançlarına saygılı olan gayrimüslimlerekarşı, onlara iyilik yapılmasa bile düşmanlık yapmamak ve adaletli davranmak, adaletin gereğidir. Fakat müslümanlara karşı düşmanlıklarını sürdürenler ile düşmanlık yapmayanları aynı kefeye koymak da adaletsizliktir. (2)

Protokol ilişkiyle insani ilişki iç içe geçmiş. Mektupların ötesinde başka neler var karşılıklı gidip gelen?

?Allah, sizinle din uğrunda savaşmayan ve sizi yurtlarınızdan çıkarmayanlara iyilik yapmanızı ve onlara adil davranmanızı yasaklamaz.? (Mümtehine, 8)

59. Matta 5/39; Luka, 6/29.

'Sonuç olarak:Dünya barışı ve insanlığın problemlerinin çözümü için diğer din mesublarıyla dialog, dinimizin öngördüğü bir faaliyet olup, İslamın temel ilkeleri ve tevhit inancından taviz verilmesi anlamına gelmez! '(8)

Bediüzzaman'a göre "İsevi Ruhanilerle ittifak" keyfiyeti

- Elbette, şüphesiz öyle!

Benzer bir ifadeyi Fethullah Gülen Hocaefendidede görmek mümkün:

6. Wilfred Cantwell Smith, "Comparative Religion: Whither- and Why?", The History of Religions-Essays in Methodology, ed. Mircae Eliade- Joseph M. Kitagawa, Chicago-London 1973, 54.

6- Ehl-i Kitap ile diyalogu zorlaştıran hususlarda şu ayetler bulunmaktadır:

37 Cassas, Ahkam-ul Kuran, I,174-175

Vatikan bu tarihlerde devlet statüsünde değildir, Osmanlı da Vatikan'ı bir devlet olarak görmediğinden bu tip yazışmalara girmemiştir. Belgelere yansıdığı kadarı ile Vatikan'da bir Osmanlı temsilciliği açılması gündeme gelmiş, konu Şeyhülislam'a sorulmuştur. Şeyhülislam; Vatikan'ın bir devlet statüsünde olmadığını ifade ederek, 'siyaseten' bir temsilciliğin açılmasının dinen mahzurlu olmadığını bildirmiştir.

Kanuninin çağdaşı olan ve Protestanlığın Kurucusu Martin Luther bile, muvakkat bir kadirşinaslık ile:? Türkler gelip de Almanya?da adilane idarelerini acaba kuramazlar mı? ? düşüncesinde olduğu bilinmektedir. (59)

Efendimiz , hayatı seniyyelerinde herzaman hilm ve rıfık sahibi olmayı, insanların gönüllerin fethederken sevgi ve hoşgörüyü kendisine rehber edinmiş ve tavsiye etmiştir. Bu hoşgörü sadece mü'minlerle sınırlı kalmamış, gayr-i müslimlere karşı da adil, musamahalı ve toleranslı davranmayı, kalbleri Allah adına kazanma noktasında değerlendirmiştir.

(15) Şeyh Sadi Şirazi, Bostan ve Gülistan isimli eserinden

Dinlerarası diyalog ise farklı dinlere mensup insanların inançlarını ve düşüncelerini birbirlerine zorla kabul ettirme yolunu seçmeksizin eşitlik, hoşgörü, doğruluk, samimiyet, sevgi ve saygılı bir iyi niyet içinde ortak olan veya olmayan bir meselede barış, hürriyet ve açıklık atmosferinde, ötekini öğrenmek, bilmek, tanımak, dinlemek ve anlamak maksadıyla, karşılıklı konuşabilmelerini, işbirliğine gidebilmelerini, birlikte yaşayabilmelerini ve birbirlerini tecrübe edip, hatta uzlaşabilmelerini sağlayan bir karşılaşmadır.4

Efendimiz 'min, gayri müslimlere yazdığı Mektublar, İslamın yeni nazil olduğu bir dönem olması itibari ile doğrudan Tebliğ içerikli mesajlardan oluştuğu doğrudur! İslam tanınmamaktadır ve bilinmemektedir, dolaysıyla İslam'ın Resulu doğrudan tebliğ yöntemi ile İslamı temsil etmekte ve tanıtmaktadır!

15 Müslim, Cenaiz 78, 81)

Günümüz Diyalog faaliyetlerini, ?Ilımlı İslam? çerçevesinde bir taviz verme anlayışı ile özdeşleştirmek isteyenler, acaba "Hakiki İslam"ın kendisini bir İlah addeden firavuna karşı bile yumuşak davranmasını acaba nereye koymayı düşünüyorlar? Yoksa Hz. Musa 'ı da ılımlı davrandığından dolayı?hafizanallah- eleştirme arayışına girecekler? İyi de, bunu emreden bizzat kendisini Rahim, Rahman, Tevvab ve Gafur olarak niteleyen, rahmetim gadabımın önündedir diyen Allah-u Teala değil midir?

Bediüzzamanın bahsettiği, Hüseyin Cisri'nin tahrif olmuş İncil ve Tevrattan, Peygamberimiza ait bulduğu işaretlerden birkaçını örneklendirelim :

Bediüzzaman'a göre Ahirzaman bir Fetret devridir.

Yazının devamında özellikle ihtiyarlar, musibetzedeler, fakir ve zayıfların, müstebit büyük zalimlerin Şiddetleri altında musibet çektiklerini, buna istinaden 15 yaşın altında olan çocukların Şehid olduklarına, 15 yaşın üstünde olan kişilerinde masum ve mazlum olmaları durumunda, inşallah cehennemde kurtulacaklarına işaret etmektedir. (101)

Toplumu Hristiyanları, s.118-119

Ayet-i Kerimelerde geçen ve?İbrahim?in dinine? yapılan vurgu, elbette önem arz etmektedir. Tefsir Kitablarının ittifaken beyan ettikleri üzere, İbrahim ?mın Dini ile kast edilen mana?Hanif Din? yani?Tevhid esaslı? dindir. Efendimiz bir Hadis-i Şeriflerinde buyurduğu üzere : ?Peyamberler anneleri ayrı, babaları bir kardeştirler, dinleri de birdir.?(1) Madem, Hz. Adem?den Peygamber Efendimiz?e kadar ki tüm Peygamberlerin dinleri birdir, ve Tevhid esaslıdır, o halde hangi hikmete binaen Hz. İbrahim ?mın dinine bir vurgu yapılmıştır?

Peygamber Efendimiz , kendisini Uhud Savaşında yarı yolda bırakıp Uhud savaşı öncesinde moral ve psikolojik olarak zarar veren, Hz. Aişe annemize İfk hadisesinde İftira atıp babası Hz. Ebu Bekir'in evine gitmesine sebeb olan, Medineye hicret sonrası yahudilerle Medine vesikası imzalandıktan sonra, Mekkedeki müşrikleri tahrik edip: "Muhammed kendine taraftar topluyor, ne diye bekliyorsunuz " diyen bir MÜNAFIK için,

Massignon, Louis, Opera Minora, Dar al-Maarif, Lübnan 1963.

B) Türk-İslam devletlerinde ve Osmanlıda Diyalog

(21) M. Hamidullah, İslam Peygamberi, I, 863. paragraf

3-) Yine Efendimiz için: 'Sen, Rabbinin yoluna hikmet ve güzel öğütle davet etmeyi? (Nahl, 16/125) vaz etmektedir.

15. Al-i İmran 3/104.

Bediüzzaman Hazretleri, Şimal cereyanı diye nitelendirdiği o dönemki İnkar-ı Uluhiyetin temsilcisi olan Kominizmin, kendinini korumak ve rejiminin ömrünü uzatmak maksadıyla, Müslümanların ve Hristiyanların ittifak etmelerini önlemek istiyebileceğini, bir uyarı mahiyetinde beyan ediyor!

Bir de enfiye kutusu var galiba?

Kur'an-ı Kerim'de ruhbanlar konusunda da oldukça olumlu yaklaşım gözlerden kaçmaz; "Arkalarından Meryem oğlu İsa'yı gönderdik ve ona İncil'i verdik. Kendisine uyanların kalplerine bir şefkat ve merhamet ihsan ettik. Bir de ruhbanlık icat ettiler ki, biz onu, üzerlerine farz kılmamıştık. Ancak Allah'ın rızasını aramak için yaptılar, sonra da gereği gibi riayet edemediler. Biz de içlerinden iman etmiş olanlara mükafat verdik. Çokları ise yoldan çıkmış fasıklardır."68 İbn Kesir, burada kalplerine şefkat ve merhamet ihsan edilenlerin bütün Hıristiyanlar olarak anlaşılmamasını, bunların sadece Hz. İsa'ya iman eden havarileri kapsadığını belirtir.69 Elmalılı M. Hamdi Yazır ise ruhbanlığın oluşumuna tarihsel olarak yaklaşmaktadır: O, İsa'dan sonra zalimlerle yapılan savaşlarda iman edenlerin ağır kayıplar verdiğini, kaçıp kurtulabilenlerin ise dağlardaki mağaralara sığınıp kendilerini samimi bir şekilde ibadete verdiklerini böylece ruhbanlığın ortaya çıktığını belirtir.70

Bu ayet genelde şöyle anlaşılır: Kur?an'dan önce her millete ayrı bir şeriat verilmişti. Kur?an ile bütün hidayet yolları birleşti, her devrin, her milletin ihtiyacı giderildi. Mesela İbn Kesir: ?Diğer şeriatlar bu ayetle mensuhtur? der.

115 Sözler, Sayfa 215

Hamidullah, Muhammed, Le Saint Coran.

- Bizim ölülerimiz cennetlik, onlarınki cehennemlik değil mi?

Yine Osmanlı Döneminde, gayrimüslimlerin kendi Kanunlarını , Müslüman otoritelerin müdahelesi olmadan kendi Hakimleri tarafından karar verdiklerine ve bu kararları uygulamayı, mevcut Hükümetin kendine mecbur ettiğine şahit olmaktayız. (50)

"De ki: Ey Ehl-i Kitap, Sizinle Bizim Aramızda Aynı Olan Bir Kelimeye Gelin: Allah'tan Başkasına İbadet Etmeyelim ve O'na Hiçbir Şeyi Ortak Koşmayalım; Allah'ı Bırakıp da, Kimimiz Kimimizi Rabler de Edinmesin.. Eğer onlar yine de yüz çevirirlerse, işte o zaman: ?Şahit olun ki biz müslümanlarız!? deyiniz.?(Al-i İmran, 3/64)

131. Jean-Marie Gaudeul, Encounters & Clashes-Islam and Christianity in History-I.- A Survey, Rome 1990, 13-14.

Derleyen : Dr. Emin Şimşek

Osmanlı Kurucusu Osman Bey, uygulamalarında ve verdiği kararlarda Hrıstiyanların dini haklarına dokunmamış ve ilk Osmanlı Hükümdarlarıda, çeşitli memuriyetlere ve zaman zaman Komutanlık makamına Hristiyanlardan seçmiştir. Fatih Sultan Mehmet, 29 Mayıs 1453?de İstanbul?a girdiğinde, halk Ayasofya?da ayin yapmakta ve korku içinde beklemekteyken, Fatih, rahib?i yanına çağırtarak: ? Evlerine dönmelerini, herkesin can, mal ve namusunun emniyette olduğunu, iş ve sanatlarına devam etmelerini? istedi. Fatih, bu vesile ile Ortodoks Rumları yeniden teşkilatlandırdı ve patriklik makamına kendi örf ve adetlerine göre, Georgios Skolarios ?un yeni bir patrik olarak seçilmesini sağladı. Bu kişi, Türk hakimiyeti altındaki ilk Patrik olmuştur. Seçimden sonra yemeğe davet edilen yeni Patriği karşılamaya yaşlı vezirlerini gönderen Fatih, uzun sohbetten sonra, dini idare ve mezheb işlerinde ona haklar takdim etmiştir. ?Millet başı? ünvanınıda vererek, onu bütün dindaşlarının meseleleri üzerinde yetkili kılmış, hürmetkar bir şekilde sarayın kapısına kadar uğurlamış, beyaz bir ata bindirmiş ve bir hükümdar gibi uğurlamak üzere bütün Saray erkanına ve Devlet Umerasına emir vermiştir.

Ahirzaman ile ilgili Sahih bir Hadisi tefsir eden Bediüzzaman Hazretleri, Hristiyanların Hakiki Dindarları ile Müslümanlar, İnkar-ı Uluhiyet güden Ateizme karşı İttifak'a muhtaç olduklarından, değil sadece müslümanlar ile, hakiki dindar İsevi Ruhaniler ile bile gereksiz münakaşa ve münazara konularına girilmemelidir demektedir. Bediüzzaman hakiki Hristiyan Ruhaniler derken, İslama düşman olmayan, belki İslamın Ana kaidesi olan Allahın "Birliği? ve Hz. Muhammed ?in Peygamberliğini kabul etmeye yatkın veya kabul eden İsevilerden bahsetmektedir ki, günümüzde bir çok İsevi Ruhaniler artık, Allah?ın üç değil "Bir" olduğuna, ve Hz. İsa mın Allah?ın oğlu değil, Allah?ın bir peygamberi ve Hz. Muhammed?in tarihi açıdan son peygamber olduğunu kabul etmektedir. Bunların başında, İstanbul?un Vatikan Temsilcisi Mr. Monsenyör George Marovitch gelmektedir. Kendileri yapmış oldukları bir mülakatta (67. c) , Allah?ın üç değil bir olduğunu, Hz. İsa? mın bir oğul değil, peygamber olduğunu, ve Hz. Muhammed?in peygamberliğini kabul ettiklerini Vatikan pratikteki bir yaklaşımı olmasına rağmen şimdilik bunu ilan edemediklerini belirtmiş olması, Dinler arası Diyalog faaliyetlerinini nekadar doğru bir çizgide seyrettiğini tescil etmektedir.

34 Müslim, Cihad 3, (1731): Tirmizi, Siyer 48, (1617) , Diyat, 14, (1408): Ebu Davud, Cihad 90,

25 Vahidi, Esbabu?n Nüzul, s.203-204

İtikadınızı tadil ve tekmil ediniz! Yoksa, dininizi tamamen terk ediniz değil!

(3) http://www.gencadam.net/content/view/329/57/

44 Levent Öztürk, İslam toplumunda hristiyanlara gösterilen

Dinler arası diyalog kavramı literatürümüzde biraz farklı algılandı. Esas olan dinlerin değil dindarların diyalogudur. Sorunun kapsamını daraltıp, bütün dinler arasındaki ilişkiler açısından değil de diyalog sürecine İslamiyet ve Hıristiyanlık açısından cevap aranacak olunursa gözardı edemeyeceğimiz bir tarihi derinliği elbette var.

d- Hz. İsa çarmıha gerilmemiş, Yahuda İskariyoth adında biri ona benzetilmiştir. (68. c.)

SORU: "Sen , sırf Allah'ın rahmetiyle onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba, katı yürekli olsaydın, onlar senin etrafından dağılıp giderlerdi. Artık onları sen bağışla, onlar için Allah'dan mağfiret dile..."Ali İmran Suresi, 159. Ayet-i kerimede geçen Efendimiz'in yumuşak/müsamahalı davranması sadece müminlere karşımıydı?

122. el-Bakara 2/101, 146; el-A'raf 7/157; Al-i İmran 3/19, 70-71; er-Ra'd 13/36, 43; el-En'am 6/20, 114; el-Ahzab 33/29.

92 Beyanat ve Tenvirler, Sayfa 84

Zü?l-Huveysira adında birisi Resul-ü Ekrem Aleyhisselam?a geldi . Allah Resulü o esnada mal taksiminde bulunuyordu. Efendimize hitaben küstahça şöyle demişti: ?Ya Muhammed, adaletli ol!.? O sırada orada bulunan Hz. Ömer, bu saygısızca hitap karşısında birden kükrer ve: ?Bırak beni şu münafığın başını alıvereyim, ya Resulallah? der. Allah Resulü Hz. Ömer?i ve onun gibi düşünenleri teskin ettikten sonra bu adama döner ve şöyle seslenir: ?Yazık sana! Eğer ben de adil olmazsam, başka kim adil olabilir ki?(8) Başka rivayet de şöyledir: ?Eğer ben, adaletli değilsem, yandım, mahvoldum, demektir? (9) Allah Resulü, her zaman olduğu gibi onu öldürmek isteyenlere izin vermiyordu. Çünkü O, tepeden tırnağa bir hilm insanıydı.

Ehl-i Kitap'la diyalog meselesini bu çeşitten sorulara arayacağımız cevaplarla daha iyi anlayabiliriz.

Bazı müfessirler bu ayetteki övgünün, ancak Ümmet-i Muhammed'e olabileceği düşüncesinden hareketle bu ayette?Ehl-i Kitab?a Ümmet-i Muhammed'in da dahil olduğunu söylemişlerdir. Fakat bu yorum, Kur?an'ın kullanışı ile uyum sağlamaz. Muhammed Reşid Rıza diyor ki: ?Öyle anlaşılıyor ki müfessirlerimizin çoğu, Ehl-i Kitap içinde Allah'a iman eden ve makbul işler yapan kimselerin bulunabileceğini anlamakta güçlük çekmişler, bu sebepten de bu ve benzeri ayetleri açıklamakta tutarsız şeyler söylemişlerdir. Muhammed Abduh bu ayetin tefsirinde dedi ki: ?Bu ayet gerçeği açıklamakta ve mezkur yanlış anlamayı izale etmede İlahi adaleti dile getiren bir prensibi belirtmektedir. Bu ayet bütün peygamberlerin, Allah'ın tek dini olan İslam'ı tebliğ ettiğine delildir. Keza bu dini benimseyen, samimi olarak onunla amel eden, marufu emr edip münkerden sakındıran kimselerin salihlerden olduklarına delalet etmektedir. Bu adalet, Ehl-i Kitap tarafından ileri sürülebilecek bahaneyi de ortadan kaldırmaktadır. Şayet böyle bir ayet olmasaydı onlardan, kendilerini samimi mü'min bilip hayırlı işler yapan, iyilikler yapıp da kötülükleri önlemeye çalışanlar şöyle diyebilirlerdi: ?Eğer Kur?an gerçekten Allah'ın Kitabı olsaydı, bizi fasıklarla, dinden sapanlarla bir tutmazdı.. Çünkü biz gerçek, samimi mü'miniz.? Ayrıca burada onları istimale yani İslam'a teşvik ve ümmetler arasındaki tefrikaya son verme vardır. Bu taassup, mukabil tarafta olanın fazilet ve meziyetini itiraf etmek istemez. Zahir olan şudur ki, daha önceki ayet gibi bu ayet de kendi dinlerine tabi olan Ehl-i Kitap hakkındadır. Bu ayette bildirilen mü'minleri?İslam'a giren Ehl-i Kitap? olarak tefsir eden Süyuti ve diğer bazı müfessirlerden farklı olarak biz böyle anlıyoruz. Zira Müslümanlar?Ehl-i Kitap? vasfı ile değil, ?mü'minler? olarak medh olunurlar.? (Tefsirul-Menar, Al-i İmran 113'ün tefsirinde, 4: 72).

Sosyal açıdan İslam'ın kapsamacılığı bulunmaktadır; "Müslim" terimi hem öznel, hem nesnel olarak tüm dillere ve tüm dinlere uygulanabilir genişlikte bir mutlak beşer teslimiyeti sunmaktadır. Her dinde bulunan beşerin teolojik teslimiyeti, bütün dinlerde aynıdır, ancak en mükemmel halini her boyutuyla İslam'da, bilhassa Hz. Peygamber'in şahsında yaşanan tecrübede bulmuştur.

F) Bediüzzaman, her zaman sulhu ve müsbet Hareket etmeyi önermiştir!

2-) Efendimiz , Mekke Fethedildiğinde kendisini kendi vatanından çıkaran, kendisine Hayat Hakkı tanımayan ve o dönem müşrik olan Ebu Süfyan ve Mekke?nin ileri gelenlerine, hiçbir şekilde cezalandırmamış, onlara bir itab mahiyetinde bu yaptıkları zulmü yüzlerine karşın hatırlatmamış, hatta?Kabe?ye sığınan emn, iyette olduğu gibi, Ebu Süfya?nın evine sığınanda emniyettedir? buyurarak, müşrik Ebu Süfyan?ın evini emniyet ve sığınma bakımından Kabe ile beraber zikretmiştir. (16)

Kur?anı Kerim, Kafirler içinde, Ehl-i Kitab a farklı bir konum verirken, Ehl-i Kitab içindende Hıristiyanlara Farklı bir statü vermektedir :

Hz. Peygamber Efendimiz'in Mekkelilerle yaptığı ilk üç savaşın üçünün de Medine'nin yakın çevresinde cereyan etmesi, Resulüllah'ın her defasında kendini savunmak mecburiyetinde kaldığının en güzel delilidir. Onun bütün maksadı, insanların manen dirilmesiydi. O, savaşmak zorunda kalırken bile öldürmek için değil, diriltmek için savaşıyordu. Yeri gelince, onun Uhud Savaşı'nda düşürüldüğü çukurda yüzüne batan zırhı çıkarır, kırılan dişini avucuna alır ve kanlar içinde iken, arkadaşlarından bazılarının Mekkeliler için bedduada bulunması isteğine, ellerini kaldırıp, 'Ya Rabbi, kavmimi affet, çünkü onlar bilmiyorlar!' dediğini anlatırız. Yine yeri gelince, hayatının en acılı iki gününden biri, Uhud'dan daha acılı bir günü olarak zikrettiği Taif ziyareti dönüşü o hazin münacatı karşısında Hz. Cebrail'in gelip, 'Ya Muhammed ! İstersen Dağlar Meleği'ne emredeyim, şu dağı Taiflilerin başına geçirsin!' demesine, hiç tereddüt etmeden, 'Hayır! Bu insanların neslinden yüz yıl sonra bile bir mü'min gelecekse, böyle bir şeyin olmasını istemem!' şeklinde mukabele etmesini anlatırız. Bütün bunlar, insanların dirilişi, imanlarının ve ahiretlerinin kurtulması adına onlarla münasebetin, diyalogun devamını, daima insanların hayrını istemenin gereğini anlatan en güzel misaller değil midir?

Bu örnekler çoğaltılabilir.

Kafir akrabalara karşı bile, affedici olma ve onlarla Diyaloğu kesmeme şiarını emreden Ayetin yüklediği mana, insanları kazanma ve iman ilke müşerref olmalarına vesile olabilmektir.

(1) İbn-i Kesir, Tefsir-ul Kuranil Azim, bahse konu Ayetin tefsiri.; Buhari, Hibe 29, Ebu Davut, Zekat 34.

2-) Ama bir insan, küfrü meslek ittihaz ederek, onun felsefesini yapıyor ve bilerek Allah?a karşı ilan-ı harp ediyorsa, o, dünyanın en ücra yerinde dahi olsa, inkar ve ilhadının cezasını görecektir.

Hıristiyanların öteki bazı inançları da tenkit edilir: Onlar, İsa'yı ve rahiplerini Allah'ın dışında rabler edinmişlerdir. Halbuki onlar, tek bir ilaha tapmaları konusunda emrolunmuşlardı.96 Onların din adamlarını rab edinmeleri, rahiplerin bir şeyi helal veya haram kılmalarından ileri gelmektedir.97

Osmanlı İdaresi, vatandaşı bulunan gayrimüslimlerin sadece dini ve örfi eğitimlerine hürriyet getirmemiş, aynı zamanda onların ekonomik bakımından da refah düzeyi yüksek bir yaşantıya sahip olmalarını hedeflemişti. Bunun için, Hristiyanlar çalışmıyor ve Alış-veriş yapmıyorlar diye, Pazar gününe denk gelen semt pazarının gününü, başka bir gün ile değiştirmek suretiyle mağdur olmalarını engellemeye çalışmışardı (54) Aynı zamanda evlilik akdi, boşanma, çeyiz, mehir, nafaka gibi bugün için özel Hukuka dahil konularda, gayrimüslimler tamamen özerk bırakılmıştı. (55)

Sonuç olarak Kur'an-ı Kerim, genel olarak Hıristiyanların Mesih öğretisini, kutsal kitap öğretisini, ruhban ve kilise öğretisini hatta onların öteki din mensupları hakkındaki yaklaşımlarını eleştirmektedir. Ancak O, bununla birlikte Tanrı'ya düşkünlükleri ve dindar şahsiyetleri ve Müslümanlara sevgice en yakın olmaları gibi konularda onlara oldukça olumlu yaklaşmaktadır.130 Kur'an-ı Kerim'in Hıristiyanlara yaklaşımında görülen bu çift taraflı durum, Hıristiyanlarca muğlaklık olarak kabul edilebilse de131 aslında Müslümanların Hıristiyanlar hakkında farklı anlayışlar geliştirmesine yardımcı olabilecek zenginliktedir.

-Ya Muhammed - De ki:?Şüphesiz Rabbim beni doğru bir yola, dosdoğru bir dine, Hakk?a yönelen İbrahim?in dinine iletti. O, Allah?a ortak koşanlardan değildi.? (En?am, 161)

93. İbn Kesir, c. V, 2426.

10-) Ey Peygamber! Rabbinden sana indirileni Tebliğ et. Eğer bunu yapmazsan onun verdiği peygamberlik görevini yerine getirmemiş olursun. (Maide,67)

3-) "Misyonerler ve Hıristiyan ruhanileri, hem Nurcular, çok dikkat etmeleri elzemdir. Çünkü, herhalde şimal cereyanı, İslam ve İsevi dininin hücumuna karşı kendini müdafaa etmek fikriyle, İslam ve misyonerlerin ittifaklarını bozmaya çalışacak."(69)

İst.,1989, II/ 56-57; Bozkurt, Gülnihal, Gayrimüslim

(2) Buhari, Hibe, 28; Ebu Davud, Diyet, 6; İbn Kesir, el-Bidaye, 4/237

(14) Abdurrezzak, Musannaf, h. no. 10056, IV,78

Hele bu bizden olmayan, işverenimizse, işçimizse, meslektaşımızsa, hatta eşimizse?

Ehl-i Kitap'tan bazısı, Allah'a, ve Kur'an'a kendilerine indirilen kadar gönülden inanır. Onlar, az bir para karşılığında Allah'ın ayetlerini satmazlar, Allah da onlara mükafat verecektir.66 Bu ayetin Habeşli Necaşi için cenaze namazı kılan Hz. Peygamberin bu davranışını çekemeyen münafıklara cevap olarak nazil olduğunu söyleyen alimler vardır.67

Sultan'ın yüzüğünü taşıyan Papa

İnsanları İslam'a kazanmada Hz. Peygamber'in takip ettiği metot, savaş ve baskı değil, prensipte her zaman için sulh ve sulh ortamında İslam'ın yaşanışını göstermek, fiili örnek ortaya koymak olmuştur. Bunun en güzel örneği Hudeybiye Sulhü'dür.

Dinlerarası Diyaloğa karşı çıkan zümrelerin bazıları, bundan tam olarak neyin kastedildiğini bilmediklerinden, bilmedikleri bir konu hakkında yorum yapıyor ve?Bir de hiç bilmediğin bir şeyin ardınca gitme; çünkü kulak, göz, gönül; bunların herbiri ondan sorumludur.?(7) Ayeti Kerimenin mesuliyetine muhatab oluyor!

Asr-ı Saadetten Günümüze Diyalog - 1. Bölüm - Diyalog nedir, ne değildir?

Kur'an-ı Kerim'e göre Allah, Ehl-i Kitap'tan "insanlardan açıklayacaksınız, gizlemeyeceksiniz" diye ahit almasına rağmen, İncil'i arkalarına atıp az bir değer karşılığında onu değiştirmişlerdir.102 İncil sahipleri Allah'ın indirdiğiyle hükmetmelidirler. Hükmetmedikleri takdirde yoldan çıkmış sayılacaklardır.103

Yoksa, Allah' a şirk koşan, Hz. İsayı Allahın oğlu nitelendiren ve şirk koşan, İslamiyet hakkında kendisine tebliğ yapılmış ve fetret mazuratına dahil olmayanlar hakkında demiyor!

Bediüzzaman Hazretleri, Kur?anda men edilen?Yahudi ve hristiyanlarla dost olmayın (Maide, 5/51) Ayeti Kerimesinin tefsirinde, ?Delil, katiü'l-metin olduğu gibi katiü'd-delalet olmak gerektir,? diyerek, yahudiler ve hıristiyanlarla diyalog ve dostluk kurmanın yasak olduğuna dair delilin Kur?an?ın ayetleri gibi sağlam bir metne dayandırılmasına rağmen, kastedilen anlamın kesin olmadığını belirterek, Yahudi ve Hristiyanlarla dost olmaya men değil, tahrif olan yahudilik dini ile yine tahrif olan hristiyanlık dinine dost olmaya men olduğunu belirtmektedir. Şayet bu Ayeti Kerimeyi böyle bir anlam verilmemiş olunursa, yine Bediüzzamanın?Ehl-i kitaptan bir haremin olsa elbette seveceksin!? ifadesinde dediği üzere, Ehl-i Kitab hanımları ile evlenmeye ruhsatı belirten (Maide.5/5 ) Ayeti ile çelişeceğine vurgu yapmaktadır. Çünkü, hem dost edinmeyin hemde Hanımları ile evlenmenizde bir sakınca olmaz anlayışı, Kur?anın siyak ve sibak bütünlüğünü zedelemektedir. Tefsirin devamında, Asr-ı Sadet döneminde, İslamın yeni nuzülü ile meydana gelen yeni bir Din'in manevi bir inkılaba sebebiyet verdiğini, bundan dolayı Sahabeyi Kiram bütün kıstaslarını "Din" noktasından yapmaktalar ve bu noktadan muhabbet veya düşmanlık beslerlerdi. Buna istinaden, Asrı Saadet döneminde gayri müslimlere muhabbette bir nifak endişesi vardı. Ancak, günümüzde yaşanana inkılabat manevi değil bir nevi medeni ve dünyevi bir inkılabat olduğundan, kıstas olarak medeniyeti nazara almak esastır. Zaten, gayri müslimlerin çoğu da dinlerine bağlı olmadıklarından, onlarla dost olmak, hem medeniyet ve gelişmişlikleri noktasına hemde Dünyevi Barış ve Huzurun temini içindir. Bundan dolayı, Kur?andaki nehiy bunun kesinlikle kapsamamaktadır! (79)

Yine onların çoğu kötü işler yapsa da aralarındaki mutedil bir zümre de reddedilmez.75 Elmalılı Hamdi Yazır, ayette geçen kelimesine "ölçülü olan" anlamı vermektedir.76 Zaten Ehl-i Kitap içinden bir zümreye yükler dolusu emanet bırakılsa onu tam olarak geri öderler.77 Bu insanlar, kendi dinleri içinde adaletli, doğru olan kimseler olup Hz. Peygamber'e iman etmeseler de inat ve kızgınlığı bulunmayan, ölçülü, tarafsız olan insanlardır.78

(10) Ali İmran, 2/159

4-) Allah'a ibadet edin ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın. Sonra anaya, babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, akraba olan komşulara, yakın komşulara, yanında bulunan arkadaşa, yolda kalanlara, sahip olduğunuz kölelere iyilik edin. Şüphesiz Allah, kibirlenen ve övünen kimseyi sevmez. (Nisa,36)

39 Hamidullah, el-Vesaik, s.161-162 ve 167

Bahis mevzuu ayet bize böyle yumuşak söz söyleme ve sevdirici, çekici tebliğin mücessem bir örneğini vermektedir. İslam'ı bütün bir kale ve hududullah ile çevrilmiş geniş bir kasr-ı mualla olarak düşünecek olursak, bu sarayın müteaddit giriş kapıları olduğu gibi, bu kapılara ulaştıran ve içeri girmeyi sağlayan mahlukatın nefesleri adedince yolların var olduğunu da unutmamak icab eder. İslam, kendine has üslubuyla insanları bu yollardan herhangi birinde ve yine yolun herhangi bir noktasında kucaklar ve usulüne göre onu kapılarından birinden içeriye çeker. İşte böyle bir husus ve tedriciliğin anlaşılamamış olması ya da tam idrak edilememesi, dün olduğu gibi, bugün de bazılarını belli yanlışlıklara sürüklemektedir.

(4) İbn Hişam, es-Sire, 2/ 485 ; Buhari, Menakıb, 45

Bunu yaparken Muhammedi bir metotla hareket edip, anlaşamayacağımız apaçık belli olan ihtilaflı, farklı noktalardan değil, birleştiğimiz, anlaştığımız ittifaklı, menfaatli noktalardan başlamalıyız. Geçmişin kavgası kader olmuştur deyip eski devrin şartlarındaki olumsuzluklara da çok fazla takılıp geleceğimizi karartma yerine affı, müsamahayı, hoşgörüyü esas almalıyız.

Yazar Harun Yahya

(4) Fethullah Gülen, Akademi, 30.09.2002

Hoşgörünün Hukuki Temelleri?, Osmanlıda Hoşgörü

Elli civarında Maddeden oluşan, Müslümanlar ile Medineli arap ve yahudi kabileleri arasında karşılıklı Hak ve vazifeleri tanzim eden, Medine vesikasını adı verdiğimiz, dünyada bir devletin ortaya koyduğu ilk Anayasayıda Allah Resulu yürürlüğü koymuştur. Bu metnin 2. ve 25. maddelesinde, yahudi ve müttefiklerine tam bir din hürriyeti tanınmış olduğunu, müslümanlar ile yahudilerin birlikte bir ümmet olduklarını zikredilmiş olması, din hürriyeti açısından bir ilktir. Yahudilere yapılacak bir saldırı aynen Müslümanlara yapılmış gibi kabullenilecektir denmiştir. (6)

Daha sonra M. Reşid Rıza şöyle devam eder: ?Ehl-i Kitap'tan bir grubun dinlerinde hak üzere istikamette olmaları, bu surenin başında Tevrat ve İncil'in kısmen zayi veya tahrife maruz kaldığını bildirmemizle bir çelişki teşkil etmez. Nitekim Sünnet'in bir kısmına vakıf olup bazı hadis-i şerifleri ezberleyen ve onlarla amel eden, onlara tam sarılan Müslümanlar hakkında?Sünnet'le kaim ve hadisle amil? denilebilir. Oysa hadisler içinde lafzen olmayıp manasıyla nakl edilenler, zaif hatta mevzu olanlar da vardır. Hatta bazı Haşeviyye gibi ayet ve hadisleri manen tahrif ederek kendi görüşlerini revaçlandırmaya çalışanlar da bulunmaktadır. Ayetin devamını ise bizim tercih ettiğimiz yoruma göre şöyle anlamaktayız: ?Onlar, dinlerinde bulunan münacat, zikir, ilahi ve duaları okurlar. Bu ilahiler onların kitaplarında -özellikle Hz. Davud'un Mezmurlarında- bolca mevcuttur? ve müteakiben Mezmurlar 36, 5-13; 25, 1-6 bölümlerini iktibas eder ve şöyle ilave eder: ?Bu kabil zikir ve duaları çoktur. Edip bir Arap onların üsluplarında garabet görürse, bunların, zayıf tercümelerden ibaret olup Ehl-i Kitab?ın kendi lisanlarında çok beliğ ve tesirli olduğunu düşünmelidir.?

Osmanlı Vatandaşlarının Hukuki durumu, TTKY,

Diyaloğu emreden Ayetler (3): Mümtehine,8

İslam dininin Ana Kaynağı olan Kur?an-ı Kerime göre, Allah insanları ancak ve ancak kendisine kul olsunlar diye yaratmıştır.(Zariyat,56) . İbn-i Abbas bu Ayetin Tefsirinde derki, Allah?a?kulluktan? kast edilen, Allah?ın?bilinmesi?,?tanınması? yani?iman edilmesidir?. Peki, Diyalog olmadan, karşılıklı fikir alış-verişleri olmadan, konuşmadan bahse konu Allah?ın tanıtılması nasıl olacakki?

97 Hutbey-i Şamiye, sy.57

Bediüzzaman'a göre, Ehl-i Kitab'ın kendileri ile değil, dini ile dost olmak yasaklanmıştır! Bediüzzaman Hazretleri, Kur?an'da men edilen?Yahudi ve hristiyanlarla dost olmayın (Maide, 5/51) ayet-i kerimesinin tefsirinde, ?Delil, katiü'l-metin olduğu gibi katiü'd-delalet olmak gerektir,? diyerek, yahudiler ve hıristiyanlarla diyalog ve dostluk kurmanın yasak olduğuna dair delilin Kur?an?ın ayetleri gibi sağlam bir metne dayandırılmasına rağmen, kastedilen anlamın kesin olmadığını belirterek, Yahudi ve Hristiyanlarla dost olmaya men değil, tahrif olan yahudilik dini ile yine tahrif olan hristiyanlık dinine dost olmaya men olduğunu belirtmektedir.

117 Hutbe-i Şamiye, Sayfa 127

(2) Buhari, Rikak, 38 ; Buhari, iman, 36 ; Tirmizi, Da'avat 25, (3407); Ebu Davud, Edeb 209, (5065); Nesai, Sehv 90, (3, 74) Hilyetü?l-evliya, X, 15 gibi..

108. el-Bakara 2/111.

gibi 20?yi aşkın Ayeti Kerimelerde, Kur?an-ı Kerim, İslamı bilmeyen veya düşman olan kitlelere Peygamberlerin yegane görevlerininin İslamı anlatmak olduğunu, bunu yaparkende yine yukarıda bahse konuı Ayetlerdede beyan edildiği üzere, davet ederek, yumuşak bir uslub ile yapılması gerektiğini teyit etmektedir.

Tüm bunlarla beraber, ilk Fetih hareketleri sırasında Bizanslıların İslam ordularını geri püskirtmek amacı ile saldırı düzenledikleri sırada, korumayı yerine getiremiyeceklerini anlayan Müslümanlar , Ehli Kitabtan topladıkları vergileri geri iade etmiş ve bu davranış bölge halkında derin tesirler bırakmıştır. Bu konuya en güzel örnek, Şam Valisi Ubeyde bin Cerrah?ın, bahse konu Bizansın saldırısı karşısında, daha güçlü bir Ordu ile geri döneceği ana kadar geçici olarak Şamı terk edeceği sırada, Hristiyanların Liderini yanına çağırtıp, topladığı cizyeyi iade etmesidir. Bunun üzerine, Şamda bulunan ve vergilerini iade alan Hristiyanlar, Bizanslıların Hristiyan olmasına karşın, Müslüman bir idarenin başlarına tekrar geri gelmesi için, Manastıra kapanmış ve tekrar Müslümanların raiyetine girmek için dua etmişlerdir. (46)

Hz. Ali: "Her kim ki bizim zımmimizdir, onun kanı bizimki kadar kutsaldır, malları bizim mallarımız kadar tecavüzden masundur" dedi. Başka bir kaynakta, Hz. Ali'nin şöyle dediği naklediliyor: "Zımmi durumunu açıkça kabul edenlerin malları ve hayatları bizimki gibi kutsaldır." (İslamda Devlet Nizamı, Ebu-l A'la-El Mevdudi, Hilal Yayınları, 1967, s. 76)

Key Words: Dialog, inter-religious dialog, Qur'an, People of Book, Muslim, Christian

Delil 5-) ?Sina?dan gelme?, Hz. Musa?ya Tur-ı Sina?da ilahi hükümlerin verilmesini; ?Sair?den doğma?, Hz. İsa?ya İncil?in verilmesini ve?Paran dağlarında parlama? ise, Efendimizin Mekke?de çıkacağını ifade eder. Paran, Arapça okunuşuyla Faran, Mekke?nin eski isimlerinden olduğu gibi, Kitab-ı Mukaddes?in Tekvin Bölümünde de Hz. İsmail?in Paran çölünde oturduğu anlatılmaktadır (Bab: 21, Ayet: 21).

Öncelikle belirtelim ki, 'Ehl-i Kitap', Kur'ani bir tabirdir. İslam'a göre, Ehl-i Kitap deyince semavi kaynaklı kitaba inanan din mensupları kastedilir. Bu açıdan ilk akla gelenler Yahudi ve Hıristiyanlardır. Ancak, Hz. Adem'den Resul-i Ekrem'e gelinceye kadar 124 bin peygamber geldiğine, bunlardan bir kısmına kitap indirildiğine inanıyoruz. Şu halde, prensipte, kendisine kitap inmiş bütün dinler Ehl-i Kitaptır. Nitekim Mecusilere de Ehl-i Kitap muamelesi yapılacağı Resulüllah'tan rivayet edilmiştir, ancak kestiklerini yememek, kadınlarıyla evlenmemek şartıyla (Taberi, tarihsiz, 3:29). Bediüzzaman merhum, müfessir seleflerinden bir adım daha ileri giderek, Kur'an'ın 'Ya Ehle'l-Kitap!' hitabına, -tabirin 'ya ehle'l-mektep şeklinde de anlaşılabileceğini söyleyerek- bugünkü 'aydın' dediğimiz okur-yazar takımının da muhatap olabileceği görüşüne yer verir (Sözler, '25. Söz', RNK l: 183). Biz Müslümanlar için, Resulüllah öncesi mevcut bütün dinlerin ve hususen mukaddes kitap inancı taşıyanların semavi asıllarının olabileceğini kabul etmekte dini bir engel yoktur. Nitekim, Alman etnologlarından Wilhelm Schimidt, medeniyet tarihçilerinin insanlığın en ibtidai medeni safhası kabul ederek, avcı-toplayıcı diye adlandırdıkları dönemde bile çok tanrılı bir inanca değil Tevhid akidesine sahip olduklarını etnolojik verilerden hareketle ispat etmiştir (Kaynak 2004). Kur'an'da geçen Zülkifl ismiyle Gouthama Boudha'nın kastedilmiş olabileceğine dikkat çeken (Le Saint Coran, Enbiya, 85'in tercümesinde) Muhammed Hamidullah merhum, Mecusilik, Brahmanizm, Budizm gibi halen yer yüzünde mensupları bulunan dinlerin mukaddes kitaplarında Peygamberimizle ilgili olan ifadelerin bir kısmını gösteren bir çalışma yapmıştır (Bu bilgileri, Kütübü Sitte Muhtasarı Tercüme Ve Şerhi isimli çalışmamızda geniş olarak kaydettik,14: 279-83).

Efendimiz ile Günümüz Dünyasındaki Davet içerikli mektubların Niyet noktasında aynı, lakin içerik noktasında farklı olmasının en başlıca nedeni bu olsa gerek! Madem Ameller Niyetlere göredir, ve Niyetleri sorgulamak sadece Allah'a mahsustur, o zaman bize düşen inşallah bu eksende Din-i Mübin-i İslama Hizmet etmek olmalıdır!

Diyalog, referansını dini metinlerden ve uygulamalarından alıyor. Mesela; biz Müslümanların Rahip Bahira'ya karşı hep bir sempatimiz olmuştur. Çünkü daha Hz. Peygamber'in çocukluğunda O'nun omuzundaki peygamberlik mührünü görmüş ve ilginç bir koruma refleksi göstererek Ebu Talib'e uyarıcılık yapmıştır. Bir başka örnek, Mekke'de Müslümanlara yapılan ağır baskılardan sonra, Hz. Peygamber'in 70 küsur insanı Hıristiyan Habeşistan'a ve Kralı Necaşi'ye göndermesi üzerinde düşünülmesi gereken bir konudur. Yine Hz. Peygamber'in 622'de Mekke'den Medine'ye hicretinin ardından Museviler ile imzalanmış olan Medine Vesikası , farklılıkları ortak bir zeminde buluşturmanın ve yaşatabilmenin önemli bir göstergesidir. Hz. Peygamber'in risaletini bildirmek için devlet başkanlarına yazdığı mektuplardaki zarafet ve ince üslup, diyalog zemini oluşturmak açısından kendisinden sonra gelenlere rehberlik yapacak niteliktedir.

1-) Diyalog nedir?

54 Ziya Kazıcı, ?Osmanlı Devletinde Hoşgörü?,

Kur'an-ı Kerim'e göre, Müslümanlara şefkat bakımından en yakın olarak "biz Hıristiyanlarız " diyenlerdir. Bunun sebebini, içlerindeki ruhbanların bulunmasına ve onların büyüklük taslamamalarına bağlamaktadır.57 Nesefi, Hıristiyanlardaki bu şefkatin sebebini araştırırken, ruhban sınıfındaki tevazuun sıradan Hıristiyanlara yansımış olabileceği sonucuna varmaktadır.58 İbn Kesir ise ayette geçen Hıristiyanların Habeşistan'dan Medine'ye gelen, aralarında keşiş ve rahiplerin de bulunduğu bir heyet olduğunu söyler. O, Hıristiyanların Müslümanlara ve İslam'a bu olumlu tavrı gösterebileceklerini, bunun da kalplerindeki duygulardan ileri geldiğini; zira onların kitabında "sağ yanağına bir tokat atana, sol yanağı çevir"59 diye yazdığını, hatta dinlerinde de savaşın meşru olmadığını60 anlatmaktadır.61

Yazarın bu sözü dindeki dört delile aykırıdır. Şirke girmemiş Hıristiyan = Müslüman bir kafir anlamındadır. Kafirse Müslüman denmez, Müslümansa kafir denmez. Bu söz, necasete , temiz necaset demeye benzer. Yani temiz necaset denmez, temiz ise, o zaman necaset değildir. Hıristiyan gayri müslimdir, kafirdir. Her kafir şirke girmiştir. Şirke girmemiş olana gayri müslim veya Hıristiyan denmez, o Müslümandır. Şirke girerse kafir olur. Bediüzzamanın bu cümlesi Ehl-i Sünnet velcemaat anlayışına terstir.

(4) Buhari, Cenaiz 85, Tefsir, Berae 12; Müslim, Fedailu's-Sahabe 25, (2400) , Sıfatu'l-Münafıkin 3, (2744) : Tirmizi, Tefsir 3096; Nesai, Cenaiz 69

(1) Bakara Suresi, 3. -22.-282. Ayet-i Kerimeleri ; İnsan Suresi, 8. Ayet-i Kerimesi ; Ali İmran suresi 79 -191. Ayet-i Kerimeleri ; Yusuf Suresi, 76. Ayet-i Kerimesi ; Hicr suresi, 99. Ayeti Kerimesi, Şems suresi 9. Ayet-i Kerimesi gibi.

Yani Yahudiler, bu anlaşmada, Mü'minlerle birlikte yaşayan, birbirleriyle yardımlaşan, biri diğerinin düşmanına yardım etmeyen vatandaşlar konumunda idiler.

1-) "Hatta, hadis-i sahihle (67. a.) , ahirzamanda İsevilerin hakiki dindarları ehl-i Kur?an ile ittifak edip, müşterek düşmanları olan zındıkaya karşı dayanacakları gibi; şu zamanda dahi ehl-i diyanet ve ehl-i hakikat, değil yalnız dindaşı, meslektaşı, kardeşi olanlarla samimi ittifak etmek, belki Hıristiyanların hakiki dindar ruhanileriyle dahi, medar-ı ihtilaf noktaları muvakkaten medar-ı münakaşa ve niza etmeyerek, müşterek düşmanları olan mütecaviz dinsizlere karşı ittifaka muhtaçtırlar. (67. b.)"

57. el-Maide 5/82.

2-) Efendimiz ?e Uhud Savaşı ve sonrasında hitab ederken, Efendimiz ?min yanında yer almayan, onun emir ve tavsiyelerini yerine getirmeyen hem Münafık hemde İmanları Tahkiki seviyede olmayanlar için: ?Sen yalnızca Allah'ın rahmeti sayesinde onlara yumuşak davrandın. Eğer katı yürekli biri olsaydın kesinlikle etrafından dağılıp gitmişlerdi.' (Ali İmran, 159) demektedir.

Hıristiyanlığın Protestanlaşma sonrası manevi bir arayış neticesinde tevhide gireceğini belirten Bediüzzaman Hazretleri bu süreci, Hz. İsa ?mın Efendimiz ? e ümmet olacağına işaret eden Hadis-i Şerifin bir işareti olarak tefsir etmektedir :

71. el-Hadid 57/27.

a- Barnaba İncili, Hz. İsa'nın ilah veya Allah'ın oğlu olduğunu kabul etmez.

Kimlerle Diyalog?

Bediüzzaman Hazretleri kendi yaşadığı dönemden sonraki bir dönemde, Hristiyan? Müslüman Diyaloğunun ötesinde, bir ittifaktan, Risale-i Nurlarda tam 8 yerde bahsetmektedir :

Yine Hıristiyanların arasındaki "iyi insanlar" ve onların "iyilikleri" inkar edilmez.71 Kur'an-ı Kerim böylece Hıristiyanları toptan reddetmez; "Onların hepsi bir değildir. Kitap ehli içinde geceleyin ayakta durup Allah'ın ayetlerini okuyarak secdeye kapanan bir topluluk da vardır. Onlar, Allah'a ve ahiret gününe inanır, iyiliği emreder, kötülükten men ederler; hayır işlerine koşuşurlar. İşte onlar iyilerdendir."72 Bu ayetin Habeşli, Necranlı ve Rumlardan oluşan bir grup Hıristiyan hakkında indiğine dair rivayet bulunmaktadır.73 İbn Kesir'e göre bu ayet tescil etmiştir ki, kınanan Ehl-i Kitap mensupları olduğu gibi aralarında iman eden, Allah'ın emrini yerine getiren, Hz. Peygamber'e uyan ve doğru olanlar da bulunmaktadır.74

Hz. Peygamber tarafından Hıristiyanlara sunulan mabet garantisine dair ilk ifadeleri Necranlılarla yaptığı anlaşmada görüyoruz. Anlaşmada Allah'ın himayesi ve peygamberi Muhammed'in zimmetinin Necranlıların mabetlerinin üzerine olduğu belirtilerek ibadethaneler garanti altına alınmıştır. (İbn Sa'd, I, 288, 357-58)

Efendimiz ?min yaşantısına nufüz etmiş?Hilm? ve affediciliği

125. Yumni Sezen, İslamın Sosyolojik Yorumu, İstanbul 2000, 56.

41 Tevbe Suresi,100

Mesafeli olacaksak sebebi ne? Sınırı ne?

4-) Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulunun Dinlerarası Diyalog ile ilgili Görüşü:

Bir Yahudi çocuğunun Resulullah'la hususi dostluğu bile söz konusuydu. Zira Aleyhissalatu vesselam'a sıkça uğrayıp bazı hizmetlerini gören bu çocuğun hastalandığını işiten Allah Resulü, çocuğa 'geçmiş olsun' ziyaretinde bulunur Ebu Davud, 'Cenaiz', 5, . Beni Kureyza'dan olan Reyhane'ye, Hayber Yahudilerinden olan Safiyye'ye Hane-i Saadet'te birine cariye, diğerine zevce olarak yer verilmesini, daha başka maksatların yanı sıra, Anayasa'nın Yahudiler hakkında öngördüğü 'Mü'minlerle bir ümmet olma' hedefini gerçekleştirmeye yönelik fiili tedbirler olarak da değerlendirebiliriz.

İddia :

(8) D. İ. B. Dış İlişikiler Dairesi Başkanı adına Doç. Dr. Ali Dere imzasıyla 21/04/2004 tarihli yazısı

75. el-Maide 5/66.

14-) Allah ve Resulü adına, bütün değerleriyle dokunulmazlıklarına saygı gösterilmek üzere kendileriyle sözleşme yapılanlar ile veya himaye edileceklerine dair Allah ve Peygamber?i adına kendilerine taahhütte bulunulan zimmilere karşı yapılacak en küçük bir haksızlık, en kutsal değerlere karşı işlenmiş bir günah ve suç kabul edilmiştir: ?Her kim, bir muahide/zimmiye zulmederse veya onu gücünden fazlası ile yükümlü tutarsa, yahut hakkını kısarsa, ya da rızası olmadan kendisinden bir şey alırsa, onun hasmı benim. Kıyamet günü onunla hasımlaşacağım.?(33)

Hayır, hiç problem olmamış.

1940'lı yıllardan itibaren Said Nursi, müslümanları, İnkar-ı uluhiyeti fıtrat haline getiren , saldırısına karşı mücadele etmek için dindar Hıristiyanlarla ittifak kurmaya teşvik ediyordu. (63)

Netice olarak diyebiliriz ki; İslam gayr-i müslimlere karşı hoşgörü çerçevesinde yapıcı "yapıcı" ve "makul" bir çizgi izlenmesini isterken, bu yaklaşımlara rağmen, düşmanlıklarında -zulümlerinde devam eden ve açıktan İslam?ın hükümleri ile alay edenlere karşıda gerekli tedbirleri almayı elbette tesis etmiştir.

Peygamberimizin ihdas ettiği geleneğe göre Adalet karşısında, Devlet Başkanıda?kanun üstü? bir konumda değil, sıradan bir vatandaş gibi muamele görmeyi gerektirmiştir. Dünya tarihi, o zamandan itibaren sıradan bir tebaanın, hatta bir gayri müslimin bile, Hükümdarı mahkemeye verebildiğini göstermektedir. Fatih Sultan Mehmed?in, bir Hristiyan Rum tarafından dava edilip, mahkum olmasına başka nasıl izah edebiliririz? (49)

Ali İmran Suresi,159. Ayet-i Kerimede geçen Efendimiz 'min yumuşaklılığı kimlere karşıydı?

Monoteist, yani Tek İlah?a inanmayı temel özellikleri kabul eden Tevrat ve İncil mensuplarının bu daveti red etmemeleri gerekir. ?Allah?ın birliği akidesi; Musevilik, Hıristiyanlık ve İslam?ın değişmez ve kesin akidesidir.? (D. Mason, Le Coran et la revelation judeochretienne, Paris, 1958, 1, 32). Tevrat?ın açıkça bildirdiği üzere: ?Tanrı Yahve?dir ve O?ndan başka tanrı yoktur? (?Tekvin?, 4: 35, 39). ?Dinle İsrail! Tanrımız Yahve?dir ve O tektir? (?Tensiye?, 6, 4). Tevrat ve İncil uzmanlarından G. Lagrange şöyle der: ?Eski ve Yeni Ahid?in bütün sayfaları tevhid inancını dile getirir.? (De Deo Uno, s.240?dan D. Mason, a. g. e., 1, 31). Hıristiyanların kredosu : ?Ben, bir tek Tanrı?ya inanırım? diye başlar. 1215 yılındaki Latran Konsili bu akide hakkında şu açıklamayı getirir: ?Biz kesin olarak inanırız ki, gerçek Tanrı bir tektir, her şeyin esasıdır.? (6)

İslam, komşuluk münasebetlerine çok fazla önem verir. Kapısı yakın olan komşunun uzak olana karşı tekaddüm hakkı vardır. Komşu Yahudi de olsa tekaddüm hakkını korur, ciddi bir hak olan şuf'a hakkında olduğu gibi (Abdurrezzak, 8: 84).

Kaynaklar

98. et-Tevbe 9/34-35.

El-Cevab:

Müslümanların Hıristiyan imajlarını olumsuz yönde etkileyen bir diğer faktör de XVIII. asırdan itibaren Müslümanlar ve İslam konusunda uzmanlaşan şarkiyatçılar ve şarkiyat zihniyetidir; onların İslam hakkındaki önyargıları, kasıtlı bilgi tahrifleri, hatta Müslümanların kendi inançlarını yanlış anlamasına yönlendirici araştırmalar yapmaları veya Müslümanları İslam'dan uzaklaştırıcı faaliyetlere girmeleri veya bu izlenimi vermeleri, Müslümanların Hıristiyanlar hakkındaki düşüncelerini olumsuz etkilemiştir.133

100. en-Nisa 4/171-172.

1. D. P. Simpson, Cassell's Latin-English, English-Latin Dictionary, London 1994, 187; Eric J. Sharpe, "Dialogue of Religions" E. R., IV, 345.

(5) Sızıntı, Ekim 1979, Cilt 1, Sayı 9

Yani Allah Teala, sizinle sulh içinde geçinen, kadınlar ve zayıflar gibi sizinle din konusunda savaşmayan ve sizi yurtlarınızdan çıkarmayan kafirlere sıla-i rahim, komşuluk yapma, misafir etme gibi iyilik ve hayırları yapmaktan sizi men etmez. Ve yine sizin, sözünde durma, emaneti yerine verme, satın aldığınız şeylerin parasını eksiksiz ödeme gibi onların hakkı olan şeyi vermenizi men etmez. Çünkü Allah adil davrananları sever ve onlardan razı olur.(5) Müslümanlarla din veya dünya için savaşmamış, onları yurtlarından çıkarmamış ve çıkarılmalarına yardım etmemiş olan kafirlere iyilikte bulunmak caizdir. Müslümanlarla onlar arasındaki davalarda adaletli hükmetmek lazımdır. Çünkü Allah adil davrananları sever ve bütün insanlara karşı adaletli olmayı emreder. O halde savaşan ve savaşmayan hakkında da adaletli olmak vacipdir. (6)

Yine merhum Elmalı Hanmdi Yazır bu Ayet-i Kerimenin tefsirinde Tirmizi, Hakim, İbn-ü Cerir ve daha başkalarından İbnü Abbas'tan şöyle rivayet ettklerini bildiriyor: 'Bu ayeti bazı Mekkeliler hakkında nazil olmuştur ki, onlar müslüman olmuşlar ve Medine'ye Peygamber 'in yanına gitmek istemişlerdi. Hanımları ve çocukları da onları bırakmaya razı olmadılar. Sonra kalkıp Resulullah'a geldiklerinde insanların dini bilgileri kavramış olduklarını görünce zevcelerine ve çocuklarına ceza vermeyi düşündüler. Bunun üzerine Allah Teala bu ayeti indirdi. Elmalı özetle şöyle devam ediyor: ?Ezvacınızdan, yani eşlerinizden ve çocuklarınızdan size bir düşman vardır. Kadın ve çocuklardan oluşan ailelerinizin tamamı değilse de içlerinden bazıları; yani bazı kadın, bazı çocuk veya bazı kadınla çocuklardan teşekkül eden bir takımı, size bilerek veya bilmeyerek bir nevi düşmandır. Bununla beraber sakınacağız diye tazyik edip de sıkmamalı, her kusurlarına aldırmamalıdır. Ve eğer affederseniz yani affetmek hakkınız olup tarafınızdan affı mümkün olan suçlarını bağışlarsanız -ki bunlar, size karşı yapılan ve başkalarını ilgilendirmeyen dünya işleriyle alakalı yahut da dini konularda olup da tevbe ettikleri suçlardır affeder yüzlerine vurmaz, başlarına kakmaz ve ayıblarını, eksikliklerini örter, müsamaha gösterirseniz, şüphesiz Allah da gafurdur rahimdir. O da sizin günahlarınızı rahmetiyle bağışlar.?

Fethullah Gülen'in Papa ziyaretinde "Papa Cenapları" demesi eleştirilmişti?

Abdullah İbni Ömer için bir koç kesildi. İbni Ömer ailesine: ?Yahudi komşunuza hediye ettiniz mi? ? diye sordu. ?Hayır? cevabını alınca: ?Bundan ona da gönderin. Zira ben Rasulullah ?ın?Cebrail bana komşu hakkında o kadar aralıksız tavsiyede bulundu ki, komşuyu varis kılacağını zannettim? dediğini işittim buyurdu.?(19)

23. Hud 11/25-110.

600 yıl Dünya siyasetine yön vermiş olan Osmanlı Devlet-i Aliyesi, bugün hemen her ülkenin yakından ilgisini çekmekte ve özellikle çokuluslu devletlerin bir tecrübe kaynağı olarak müracaat kaynağı olmaktadır. Bunun nedeni, sadece Avrupa, Asya ve Afrika?da sahip olduğu geniş stratejik topraklar değil, aynı zamanda Doğu Roma gibi bir devletin varisi olarak yönetiminde çok farklı milletleri ve dinleri bir araya getirmesidir. Aslında Osmanlı Devletinin 624 yıllık bir ömre sahip olmasında, Türk ve Müslüman olmayan bu nüfusun önemli bir katkısı vardır. Osmanlının, bahse konu farklı dine sahip bu milletlere uyguladıkları Adil ve Hoşgörülü yönetim, Rumeli topraklarında Osmanlıların beklendiğinden daha fazla yayılmalarına ve kalmalarına zemin hazırlamıştır. Nitekim, İspanya?da baskı altında kalan Yahudilerin, Osmanlı topraklarına getirilerek koruma altına alınması ve yerleştirilmesi, ülkelerdeki gayrimüslimlere hoşgörünün ve güçlü bir devlete tabi olmanın avantajını hissettirmiş ve Osmanlıya bağlılıklarını artırmıştır. (53)

54. el-Enbiya21/25; İbn Kesir, Hadislerle Kur'an-ı Kerim Tefsiri, trc. Bekir Karlığa-Bedriddin Çetiner, İstanbul 1984, 1275.

16. el- Mü'min 40/41.

133. Goddard, 34-35.

Peygamberimiz, İslam davetini engellemeyen ve genel kurallara uyan herkes ile iyi ilişkiler içinde olmuş ve hiçbir zaman diğer din mensublarının dinlerine müdahale etmemiştir. Ehl-i kitabı toplumun birer ferdi olarak kabul etmiş ve onların bazı davetlerine icabet etmiştir.

Kaynaklar:

(3) Emirdağ Lahikası, Sayfa 407

66. a. Emirdağ Lahikası, Sayfa 303

Papa 13. Leo: Sultan Abdülhamit Han yaşasın

A) Müşriklerle kurulan İttifaklar

-Ya Muhammed - De ki: ?Hayır, hakka yönelen İbrahim?in dinine uyarız. O, Allah?a ortak koşanlardan değildi.? (Bakara:135)

(1) Maide, 5/32

61 M. Süreyya Şahin, ?Osmanlı Devleti?nin hristiyanlarla

Bir insana karşı muhabbet beslerken, o kişinin Zatına karşı değil, ahlaki sıfatlarına veya Sanatına karşı bir muhabbet beslenildiği belirten Bediüzzaman Hazretleri, ?Nasıl ki her Müslümanın her sıfatı müslüman olmadığı gibi, her bir kafirinde her Sıfatı ve San?atı kafir olması gerekmez? diyerek, bir Kafirin Müslüman bir sıfatına veya bir San?atına karşı muhabbet beslenmesinde bir sakınca olmadığını belirtmiştir. (109)

Elmalı Hamdi Yazır, Ayetin tefsirinde : ?Yahudiler ve Hıristiyanlarla ancak en güzel yoldan mücadele suretiyle; Mesela kabalığa incelikle, sertliğe yumuşaklıkla, öfkeye hazm ile, gevezeliğe nasihat ile, şiddete vakar ile karşılık vererek hak ve gerçek delilleri açıklamak ve izah etmek gibi. Ancak içlerinde zulmedenler başka.? demektedir.

Diyaloğun mümkün olmadığı durumlarda, mukatele devreye girmekle beraber, mukatele esnasında bile düşmanınız size barış teklif ediyorsa, barışın esas olduğunu yine Kur?anı Kerim emretmektedir:

Hz. Peygamber'in birtakım gayri müslim gruplarla yaptığı anlaşmalarda da canları ve mallarının güvenlikte olduğu hususu özellikle vurgulanmıştır. (Cüheyne kabilesi ile yapılan anlaşma Hamidullah, Vesaik, no.151)

Dinler arası diyalog kavramı 90'lı yılların ortasından itibaren popülerleşti. Bu kavram yaşadığımız bu döneme ait bir olgu mu, yoksa tarihi bir derinliği var mı?

Onlardan kaçacak mıyız? Küsüp, onlarla konuşmayacak mıyız? Kavga mı edeceğiz? Düşmanlık içinde mi yaşayacağız?

Allah Resulü , Hz. İbrahim'in bu hilm ve hoşgörüsünden dolayı kendisini hep Hz. İbrahim?e benzetmiştir (16)

Kur?an-ı Kerim, Peygamber Efendimiz?in Ehl-i Kitab?a karşı hitab ederken şu uslubu kullanmasını tavsiye etmektedir:

Asr-ı Saadetten Günümüze Diyalog - 3. Bölüm - Efendimiz 'in uygulamalarında Diyalog

Uhud savaşı münasebeti ile inen bu ayet-i kerime ile ilgili olarak, Efendimiz 'in sadece Ashab-ı Kirama yumuşak davrandığına dair kesin bir delil yoktur! Başta iman edenlere yumuşak davrandığı kesindir, lakin yukarıda Hz. Musa 'mı Firavuna gönderirken Yumuşak olmasını isteyen Allah , Efendimiz 'i henüz savaş başlamadan yarı yolda bırakanlara , Uhud dağındaki vazifesini zamansız terk ederek Savaşın kaybedilmesine vesile olanlara, istişare esnasında Efendimiz Uhud içinde savaşmayı uygun görmesine rağmen Uhud dışında ısrar edenlere (Enes b. Nadr gibi), yumuşak davrandığını beyan eden Kur'anı Kerim, bu yaklaşımı övmektedir!

Hıristiyanlar, dinlerinde aşırıya gitmektedirler, oysa Allah hakkında doğru konuşmalıydılar.100 Onların aşırı gitmeleri Allah'ın gönderdiği bir peygamberi nübüvvet makamından ilah makamına çıkarmalarından ve bu konuda sapıklığa düşmüş önderleri takip etmelerinden dolayıdır.101

(1) Buhari, Enbiya 44; Müslim, Fezail 145, (2366); Ebu Davud, Sünnet 14, (4675)

75. d. M. Fethullah Gülen, Prizma, Hz. Mesih ve Nuzül keyfiyeti

Efendimiz Hayat-ı seniyyelerinde sürekli İslamı temsil etme ve gönüllere nakşetme gayreti içinde bulunmuş, bunun tesisi içinde zaman zaman gayr-i müslimler ile ittifak ve birliktelikler tesis etmiş, ihtiyaç dahilinde onların himayesi altında girmekten sakınmamıştır. Yazımızda bu konuya dikkat çekmek istememizdeki gaye, Efendimiz her müşriki, her Hıristiyan?ı, her Yahudiyi aynı statütede değerlendirmediğini, zaman zaman İslam?ın geniş kitlelere ulaşması ve İslamın Temsilinin gösterilmesi adına gayri-müslimlerle ittifak tesis ettiğini gözler önüne sermektir.

İst. 2000, s 127-129

"İslam yanlış anlaşılan bir din olmuştur ve bunda en çok suçlanacak olan Müslümanlardır. Uygun bir yerdeki vakitli bir gayret bu yanlış anlamanın büyük oranda azalmasına katkı sağlayabilir. Müslüman dünyası, İslam'ın asırlarla ölçülen yanlış algılanmasını silip atacak bir diyalog imkanını bağrına basacaktır... Bizler bir araya gelmek suretiyle sözde medeniyetler çatışmasının gerçekleşmesini görmek isteyen yolunu şaşırmış ve şüpheci kimselere karşı dalgakıranlar gibi, isterseniz bariyerler gibi deyin, karşı durabiliriz." (3) diyerek, yine Bediüzzaman Hazretlerinin çizgisinde bir Mektub göndermeyi uygun görmüştür!

17 Ebu Davud, Et'ime 46 (3839): Tirmizi, Siyer 11

İslam'ın genel olarak öteki din mensuplarına özel olarak Yahudi ve Hıristiyan topluluklara yönelik bakışı kucaklayıcı karakterdedir. Müslümanlar, ötekilerde bulunan iyi ve güzel olan şeyleri fıtrata uygun kabul edip benimseyebilmekte ve bu iyilikleri sahiplenebilmektedirler.

114 Hutbe-i Şamiye, Sayfa 151

Asrımızda ise, başta Fethullah Gülen Hocaefendi ve Bediüzzaman Said Nursi Hazretlerinin, yazmış oldukları Mektublara baktığımızda, İslamı aynı Efendimiz 'min yaptığı üzere doğrudan Tebliğ etmek yerine, öncelikle Yanlış tanıtılan İslamın, müntesiblerini dilenmeye mahkum eden, barbar ve terörist bir Din olarak algılanan İslam'ın, doğru tanıtılmasına yönelik mesajlar içeren mektublar yazdıklarına şahit olmaktayız!

Bu açıklamalardan hareketle, aslında Hz. Mesih'in nüzulü, "Mesihiyet şeklinde değil; Mehdilik ve Muhammedilik şeklinde olacaktır." denebilir. Böyle bir gerçeğin tahakkuk keyfiyeti ne şekilde olursa olsun, bence mühim olan, her Müslüman'ın Kur'an'ın ruh ve ma'nasını arızasız temsil edip her zaman bu "menheli'l-azbi'l-mevrud = tatlı su kaynağı"nın başında durup o temiz, o pak, o nezih kaynaktan yararlanıp ve başkalarını da yararlandırmaktır. Bir diğer önemli husus da, bütün bunları belli şahıslara bağlama yerine konuyu bir şahs-ı manevi konusu olarak değerlendirmektir. Yine de bu mesele çok münakaşası yapılacak bir meseledir. Zira, bu konuda öteden beri "sevad-ı azam"ın kabul ettiği bazı esaslar var. Bu esaslar çiğnendiğinde ciddi iftiraklar doğabilir. Zaten Üstad da, belki elli yerde bu nüzul ve temsili anlatmış ve "ancak onu nur-u firasetle bakanlar sezebilir" demiştir. O halde, bütün bunları nazar-ı itibara alarak, ahirzamanda Hz. Mesih'in gökten inmesini intizar etmenin bizim vazifemiz olmadığını ifade edebiliriz. (78. a.)

75. a. M. Fethullah Gülen, Fasıldan Fasıla?II, Bir Zaviyeden Hadis

(4) Bu bir kitap ki, insanları Rablerinin izniyle inkar karanlıklarından iman nuruna çıkarman için sana indirdik. (İbrahim Suresi, 14:1)

Bediüzzaman?a göre; Hıristiyanlık, Teslis inancından kaynaklanan şirk dairesinde kalıcı kalmayıp, birgün, asıllarında olduğu gibi halis tevhid inancına geri dönecektir. Tarihsel gelişmelerin de bunu doğruladığını, o şu şekilde ifade etmiştir: ?Nasraniyet ya intifa, ya ıstıfa bulacak. İslam?a karşı teslim olup terk-i silah edecek. Mükerreren yırtıldı, Prutluğa ta geldi. Prutlukta görmedi ona salah verecek. Perde yine yırtıldı, mutlak dalale düştü. Bir kısmı lakin bazı yakınlaştı tevhide; onda felah görecek. Hazırlanır şimdiden, yırtılmaya başlıyor. Sönmezse, safvet bulup İslam?a mal olacak. Bu bir sırr-ı azimdir. Ona remz ve işaret: Fahr-i Rüsul demiştir: ?İsa, Şer'im ile amel edip ümmetimden olacak.?(76)Hz. İsa?nın hakiki dini ile İslam hakikatlerini bir araya getirmeye çalışacak olan bu topluluğa Bediüzzaman, ?Müslüman İsevileri? unvanını vermiştir.(77)

58 Süreyye Şahin, Fener Patrikhanesi ve Türkiye, İst. 1980,

50. Matta 2/23; Yuhanna 19/19.

25. el-Enbiya 21/107.

J) Kafirlerin hepsi bir değildir!

79. el-Maide 5/69.

"Zımmiler diye İslam Devletine sadık kalacağını ve itaat edeceğini söyleyerek burada yaşama niyeti gösteren bütün güyrimüslimlere denir... İslam, bütün bu çeşit vatandaşlara, hayatlarının, bedenlerinin, mallarının, kültür, inanç ve namuslarının korunacağına dair bir garanti verir. Onlara da ssadece memleket kanunları uygulanır ve bütün medeni meselelerde Müslümanlarla eşit haklara sahip kılınır. (İslamda Devlet Nizamı, Ebu-l A'la-El Mevdudi, Hilal Yayınları, 1967, s. 58)

Görüleceği üzere, Ehl-i Kitab?a İslamı Davet edecek olan müminlerin izleyecekleri uslub ve metod yönteminde, Ehl-i Kitabın da kabul ettiği ve biz Müslümanlarla ortak bir Peygamber olan Hz. İbrahim ?mın, mutlak surette öne çıkarılmasının büyük faydalar tesis edeceği ortaya çıkmaktadır. Ehl-i Kitabla yapılacak bu Diyaloglarda ;? Gelin, madem Hz. İbrahim sizinde bizimde kabul ettiğimiz bir Peygamberdir, o zaman Onun Hanif Dini yani Tevhid esaslı Dini üzerinde birleşelim, o Allah?a şirk koşmuyor, Oğul isnadında bulunmuyordu? şeklinde düşünmelerini sağlamalıyız. Onları bu çerçevede tefekküre sevk etmeli Tevhid?in gerekliliğine inandırmalı ve bunu yaparken aynı Hz. İbrahim gibi?düşmanlığı? değil?Şefkati? , ?Hoşgörüyü? ve?Diyaloğu? öne çıkarmalıyız. Bu zemini hazırlarken değişik Konferanslar, Sempozyumlar tertip etmeliyiz. Hz. İbrahim mın Hıllet ve Dostluk mesleğini esas tutmalı, İslam?ı temsil etmeden Kalblerde Ruh-i Revani Muhammediyi sevdiremiyeceğimizi görmeliyiz.

(4) Taha Suresi, 44. Ayet-i Kerime

Asr-ı Saadetten Günümüze Diyalog - 2. Bölüm - Kur'anı Kerimde Diyalog

Hz. Peygamber'in Ehl-i Kitab'a Yaklaşımı

E-) Çünkü Kalbler ve Hidayet Allah?ın elindedir!

Bediüzzaman Hazretleri işte bu zaviyeden olayı değerlendirirken : ?Çünki ahir zamanda madem fetret derecesinde din ve din-i Muhammedi'ye Aleyhissalatü Vesselama bir lakaydlık perdesi gelmiş..." (2) demekte ve Ahirzaman'ın bir Fetret dönemine benzer bir dönem olduğunu beyanm etmektedir. Bu mevzuda, zannediyorum Üstad Hazretleri yalnız da değil : M. Hamidullah Hoca, Allame Muhammed Ebu Zehre.. gibi alimler de günümüzü bir fetret dönemi olarak değerlendirmektedirler. Zira İslam'ın zuhur ettiği andan bu yana, tarihin hiçbir döneminde insanlık dine karşı bu kadar yabancı hale getirilmemiş ve bu kadar ilhada itilmemiştir. Dolayısıyla küfür ve dalaletin ilim fermanlı olduğu böyle bir dönemde fetret mülahazasını nazara almamak ifrat olur zannediyorum. (3)

(2) Mevdudi, Tefhimul Kur?an, VI,221

112 Lem'alar, Sayfa 119

Nasrani/nasara kelimelerinin Arapça "na-sa-ra" fiilinden geldiğini söyleyenler bulunmaktadır.43 Mesela Zamehşeri'ye göre, bu isimlendirme Kur'an-ı Kerim'deki İsa'ya dayanır; çünkü o, havarilerine: "Allah yolunda kimler benim yardımcılarımdır?" diye sormuş; havarileri de: "Biz Allah'ın yardımcılarıyız" demişlerdi.44 Zaten Yeni Ahit, İsa'ya tabi olanların da kendi aralarında birbirlerine "yardımcılar" ismini vermelerine yabancı değildir.45

4- ?De ki: Ey Ehl-i Kitap! Bizimle sizin aramızda müşterek ve adil olan şu ilkede anlaşalım: Allah'tan başkasına ibadet etmeyelim, hiçbir şeyi O'na ortak koşmayalım; kimimiz kimimizi Allah'tan başka Rab edinmesin.? Eğer bu daveti red ederlerse: ?Bizim, Allah'ın emirlerine itaat eden mü'minler olduğumuza şahid olun!? deyin? (Al-i İmran, 3/64). Bu ayet Kur?an?ın, insanları birbirlerine rabt edecek birlik noktaları göstermesine ve o gizli cevherleri işletmesine mükemmel bir örnektir. Merhum M. Hamdi Yazır bu ayetin tefsirinde şöyle der: ?Burada çeşitli vicdanların, muhtelif milletlerin, farklı dinlerin, çeşitli kitapların temelli bir vicdanda, hak bir sözde nasıl birleşebilecekleri, İslam'ın insanlık aleminde ne kadar geniş, ne kadar açık, ne kadar doğru bir hidayet yolu, bir hürriyet kanunu öğretmiş olduğu ve artık bunun, Arap ve Arap olmayana mahsus olmadığı tam olarak gösterilmiştir. ?Ella na'bude illellahe min dinillah? cümlesinde toplanan vicdani birlikten daha geniş, daha hakim hiçbir vicdan bulmak mümkün değildir ki onun arkasına düşülsün. Dini gelişmeler vicdanların ayrılık ifade eden özelliklerinde değil, bütünlüğünde ve genişliğindedir. Bütün hürriyet ve eşitlik davasının esası, bu bir kelimede, bir vicdanda toplanır. ?Kimimiz kimimizi Allah'tan başka Rab edinmesin.? İşte hürriyet ve eşitlik davasının bütün çözüm anahtarı buradadır. Birbirimizi Rab, Mevla, mutlak hakim tanımayalım. Bütün hareketlerimizi bir Hakk'ın emriyle ve Allah rızasıyla ölçelim. Allah'ı bırakıp da O'nun gerisinde ve hakkın dışında bir bağımlılık anlaşmamız olmasın. Hepimiz Allah'a kul olalım ve kendimizi ancak O'na boyun eğmiş bilelim, birbirimize ancak bu açıdan uyalım ve bağlanalım, hiç birimizin hakkına tecavüz etmeyelim. Asıl anlaşma ve asıl vicdan, bir Allah'ın emrine uyma olunca, her anlaşmazlık, hak düşüncesi ve hak kanunu ile çözümlenir. Ve hiçbir kimsenin şahsi isteği hakim olmaz. Buna göre, İsa'yı da Rab tanımayalım, onu da Allah'ın bir kulu ve elçisi tanıyalım. Aynı şekilde papalar, krallar, başkanlar, hep böyle! Birbirine Allah'a itaatları ve hakkı araştırmaları açısından bakalım.? (Hak Dini Kur?an Dili, 3, 387-388, Al-i İmran, 64 tefsirinde).

Along with the Christians who brought dialog to the agenda of religious people as a modern type of inter-religious encounter at the beginning of 1960s, the Muslims survived oft dialogue encounters in the last twenty years.

8. el- Bakara 2/186; Yunus 10/89; er- Ra'd 13/14.

İslam Uleması, hernekadar kesim konusunda temkinli davranılması gerektiğini, (Bakara,173) göre Allah?tan başkasının adına kesilirse, mesela Hz. İsa?nın adına, yenmiyeceği konusunda hemfikirsede, bu şartlar dışında müşrikin kesilen eti yenmezken, Ehl-i Kitabınkinin yenmesi, Ehl-i Kitab?a Kur?anın bir musamahasıdır.

90. et-Tevbe 9/30.

(1) Fethullah Gülen Hocaefendinin 22 Şubat 1980 tarihli sohbeti

Yazar Prof. Dr. Davut Aydüz

?Biz peygamber göndermedikten sonra azap edicilerden değiliz.? (İsra, 17/15) Ayet-i Kerimesine istinaden, Ehl-i Sünnette İtikat Mezheb İmamlarımızdan ;

74. İbn Kesir, c. IV, 1346.

Ateizmin Dünyada çok güçlü olduğu bir dönemde, Allah?ın Rahmeti ile Hristiyanlık Dini tahriflerden sıyrılarak aslına dönecek ve Hz. İsa ?mın şahs-ı manevisini temsilen, İslamın hakikatleri ile birleşerek, bir nevi İslamiyete inkılap etmiş olacaktır! Demekki, Hz. İsa?mın Şahs-ı Manevisinin oluşması, Hristiyanlığın aslına dönüp Müslümanlarla birleşmesine bağlı! Hak Din olan İslamiyete tabi olan Hristiyanlık dini, bu birleşme ile, büyük bir güçlenme dönemine girmiş olacak. Dinsizlik fikrine karşı, ayrı ayrı mücadele ettiklerinde muvaffak olamayan İsevilik ve İslamiyet, ittihat sonucu dinsizliği yenecek istidada kavuşmuş olacaktır. İşte tam bu sırada, Cismaniyeti ile 3. Hayat Tabakasında bulunan (72. b.) Hz. İsa güç kazanan Hak Dinin başına geçeceğini, Allah Resulu herşeye Kadir olan Allah ?nun vaadine istinaden haber vermiştir. Madem vaad etmiş, elbette yapacaktır!

İslam'da Ehli Kitaba Hoşgörü İle İlgili Hadisler ve İslam Alimlerin yorumları

(7) (İsra Suresi, 36)

Ehl-i Kitap'la Diyalog

''Wilhelm Schimidt'te Avcı-Toplayıcıların Tek Tanrıcılığı', Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, yıl 2004, sayı 11.

- İncil 'e olan imanınızı, Kur'an'a da göstererek

5-) "O Zatın üçüncü vazifesi, hilafet-i İslamiyyeyi, ittihadı İslama bina ederek, İsevi ruhanileri ile ittifak edip din-i İslama hizmet etmektir." (71)

?Allah Resulü, Huneyn?e giderken, Safvan İbn Ümeyye'den ödünç olarak zırh ve silahlar almıştı. Safvan gerçi bu silahları baştan pek istekli vermez ve gereksiz şartlar ileri sürerek, müslümanlara bu savaşta yardımcı olmak istemesede neticede verir. Huneyn?de ki zafer sonrası, elde edilen ganimetlere Safvan hayran hayran ve hırsla bakıyordu. O?nun bu durumu Allah Resulü?nün dikkatini çekmişti. ?Bakıp beğendiğin o develer senin olsun? dedi. Ardından daha birçok şey verdi. Safvan bu cömertlik karşısında şaşırdı kaldı. Kalbi Allah Resulü?ne karşı buğz ve kinle dolu olan bu adam, birdenbire değişivermişti. Evet, Allah Resulü?nün bu keremi onu, bu kin ve buğzundan uzaklaştırmış ve İki Cihan Serveri onun için insanların en sevgilisi haline gelivermişti. Safvan?ı kazanmak elbette binlerce deve, sığırdan daha mühimdi. Allah Resulü de en mühim olanı yapmıştı. Nitekim Safvan?a karşı gösterilen bu cömertlik neticesiz kalmamıştı. Safvan hemen kavmine gidip şöyle demişti: ?Ey kavmim koşun İslam?a girin! Zira Hz. Muhammed bir veriş veriyor ki, ancak, fakirlikten korkmayan ve Allah?a tam itimat eden bir insan böyle verebilir!?(3)

1- Mekki dönemin sonlarında nazil olan şu ayette Ehl-i Kitap ile yapılması emr edilen şu muhavere en ideal bir davranış nümunesini sergilemektedir: ?Hak-sızlığa sapanları dışında Ehl-i Kitap'la en güzel olan şeklin dışında bir tarzla mücadele etmeyin ve onlara şöyle deyin: 'Biz, hem bize indirilen Kitaba, hem size indirilen Kitaba iman ettik.? (Ankebut, 29/46) Ne kadar müsamahakar olursa olsun, hiçbir insan zulme tahammül edemez ve etmemelidir. Bu itibarla Kur?an zalim olmayanlarla en güzel bir tarzda görüşmeyi tavsiye buyurmaktadır. Böylece en makul ve nazik bir söylem ile: ?Sizin kitabınız da hak kitap, aynı İlah'a ibadet ediyoruz. O'na itaat esasında birleştiğimize göre, dinin aslında beraberiz. Bu çerçevede, bir arada yaşayabilir ve konuşabiliriz? mesajı verilir. ?Bu ifade Müslümanların onlarla iyi geçinmelerinin ilkesel gerekçesini ortaya koymaktadır. Zira -putperest Arap'ların aksine- Müslümanlarla Ehl-i Kitap arasında bir inanç yakınlığı bulunmakta, yani Müslümanlar onların Kitaplarının hak kitap olduğunu kabul ettikleri gibi temelde uluhiyyet konusunda da onlarla aynı inancı paylaşmaktadırlar. Ehl-i Kitap'taki tevhid ilkesine aykırı inançlar, onların dinlerinin aslında bulunmayıp sonradan ortaya çıkmış bir sapmadır. Sonuç olarak Müslümanların temel inanç konularında kendileriyle aynı çizgide gördükleri Ehl-i Kitab?ı düşman bilmeleri anlamsızdır. Müslümanlarla Ehl-i Kitap arasında daha sonra baş gösteren çatışmalar, Müslümanlardan kaynaklanmış değildir. Nitekim tarihi bilgiler de bunu doğrulamaktadır. Bu açıklama-lar dikkate alındığında, haksızlığa sapanlar dışında Ehl-i Kitap'la iyi geçinmeyi emreden bu ayetin, sava-şa izin veren daha sonraki ayetlerle nesh edildiğini ileri süren görüşün de isabetli olmadığı ortaya çıkmaktadır. Zira bu ayetin?İçlerinden haksızlığa sapanlar dışında? şeklindeki istisna bölümü, zaten gerektiğinde savaşmaya kadar varacak olan sertliğe sertlikle mukabele yolunu açık tutmaktadır. Nitekim müfessirler de bu yönde yorumlar aktarmışlardır (Mesela bk. Taberi, XXI, 2; İbn Kesir, VI,292; nakl: DİB, Kur?an Yolu, Ankebut, 29/46 tefsiri, IV, 258).

(5) Ebu Davud, Edep, 85; Tirmizi, Fiten, 3; Müsned, 5/362

(1) İbn Hişam, Sire, 3/321-338; M. Asım Köksal, İslam Tarihi, C. 13-14, Şamil Yayınevi, İstanbul 1981, s. 129-137

Razi Tefsirinin devamında ifade edilen?Onlardan zalim olanlar, yani Allah'ın, çocuğu olduğunu veya Allah'ın üç ilah'ın üçüncüsü olduğunu söylemek suretiyle, müşrik olanlar müstesna? ve yine benzer bir yaklaşımı sergileyen Elmalı Hamdi Yazır?ın Tefsirinin devamında geçen : ?Yeterli olan delili kabul etmeyip, haksızlıkla inada, aşırılığa sapan, mesela haşa Allah'ın oğlu var demekle veya "Allah'ın eli bağlıdır " (Maide, 5/64) gibi laflar söylemekte ısrar ile kibirlilik taslayan zalimler müstesna, zira o zaman hallerine uygun şekilde müdafaa yapmak vacip olur.?

(1) http://www.gencadam.net/content/view/171/57/

Delil 1-) Hz. İbrahim?in oğlu Hz. İshak?ın soyundan gelen İsrail Oğulları?na Hz. Musa?nın?kardeşleriniz? şeklindeki hitabı, Hz. İshak?ın kardeşi Hz. İsmail?in soyuna, yani İsmail Oğulları?na işarettir. İsmail Oğulları?ndan gelecek olan peygamber ise ancak Hz. Muhammed olabilir; çünkü İsmail soyundan yalnızca Efendimiz gelmiştir. Hz. Yuşa ve Hz. İsa, Hz. İsmail?den değil, İsrail Oğulları?ndandır.

79 Münazarat, Sayfa 71

47. Resullerin İşleri, 24/1-7.

Resulullah'ın ehl-i kitabın düğün yemeklerine katıldığına, cenazelerini taşıdığına, hastalarını ziyaret ettiğine ve onlara ikramda bulunduğuna dair rivayetler bulunmaktadır. Hatta Necran Hıristiyanları onu ziyaretlerinde Resulullah onlara abasını sermiş ve oturmalarını söylemiştir. İslam, müslüman olmayan toplulukların, dinlerini istedikleri gibi yaşamalarına izin vermiş ve bunu engelleyenleri de cezalandırmıştır...

1-) ?Biz peygamber göndermedikten sonra azap edicilerden değiliz.? (İsra, 17/15) ayetine istinaden,

K) Günümüz Hıristiyanlarına samimi bir davet

Al-i İmran 110. ayette?Ehl-i Kitap da bu şekilde inansaydı elbette kendileri için iyi olurdu. İçlerinden iman edenler varsa da, ekserisi dinden sapmış fasıklardır.? buyurulur. Onlardan fasıkların sıfatları bildirilince mü'minlerinden bahs etmek İlahi adalet icabıdır. İşte bundan ötürü, az sonra, ?Ehl-i Kitab?ın hepsi bir değildir ? ayetleri zikr edilmiştir. Taberi der ki: ?Ehl-i Kitap, kendi içlerinde müsavi değildirler. Salah ve fesatta, hayır ve şerde farklıdırlar.? Sonra Allah Teala, onlardan mü'min ve kafir grupların müsavi olmadıklarını haber verdi. Fasık grubun birtakım kötü vasıflarını sıraladıktan sonra?Onlar için-de öyle dosdoğru bir cemaat vardır ki, Allah'ın ayetlerini okuyarak secdelere kapanırlar ? buyurarak Ehl-i Kitap'tan mü?min ve kafirler hakkında haber vermeye başlamış ve onları methetmiştir.? (Taberi, Camiu'l-Beyan, Al-i İmran, 113 tefsirinde 3, 51). Taberi, ayette anılanlardan maksadın Ehl-i Kitap'tan olup İslam'a girenler olduğu tefsirini de nakletmekle beraber, kendi tercihinin, birinci sırada nakl ettiği tefsir olduğunu tasrih eder (c: 3, s: 54). Razi de önce, daha yaygın görüşü naklettikten sonra, Taberi'nin tercih ettiği tefsiri nakleder ve, ?Allah Teala önceki ayette Ehl-i Kitab?ı birtakım mezmum sıfatlarla tavsif edince, bütün Ehl-i Kitab?ın aynı olmayıp içlerinden iyi sıfatlarla ve makbul hasletlerle muttasıf kimselerin de bulunduğunu beyan etmek için bu ayeti zikr etmiştir.? der (Mefatihu'l-Ğayb, Al-i İmran 113'ün tefsirinde).

11. el-Hadid 57/8.

2-) "Alem-i İslamın tam intibahiyle ve yeni dünyanın, Hıristiyanlığın hakiki dinini düstur-u hareket ittihaz etmesiyle ve alem-i İslamla ittifak etmesi ve İncil, Kur?an a ittihad edip tabi olması, o dehşetli gelecek iki cereyana karşı semavi bir muavenetle dayanıp inşaallah galebe eder." (68. a.)

Yine Allah'a ve ahirete inanan, salih amel işleyen Hıristiyanlar, "Rablerinden" mükafat görecekler, asla hüzün ve korku yaşamayacaklardır.62 İbn Kesir'e göre bu ayetin kapsamı, geçmiş milletlerden iyi davrananlara şamil olup onlardan itaat eden kimselere Allah mükafat verecektir; ancak ona göre sadece Hz. Muhammed'e tabi olanlara ebedi saadet vardır. Böylece, Hz. Muhammed'e gelene kadar Musa veya İsa'ya tabi olmaları makbul idi, ama artık Hz. Peygamber'e tabi olmayanlar helak olacaklardır. O yüzden Hıristiyanlar, yalnızca Hz. Muhammed'in peygamberliğine uydukları takdirde kurtuluşa ereceklerdir.63 Zaten Kur'an-ı Kerim'e göre eğer Ehl-i Kitap iman edip Allah'tan korksalar, Allah da onların günahlarını örtüp Cennetine koyardı ve böylece onların kurtulmaları gerçekleşebilirdi.64 Böyle bir iman durumunda onlar, zaten ilahi emirleri yerine getirmiş ve Hz. Peygamber'e iman etmiş olacaklardı.65

96. et-Tevbe 9/31.

Bu ayeti hiçbir kelimeyi göz ardı etmeden onun diyalog karakterinin değerini bilerek, diyalogun hazırlık ve giriş, diyalog süreci ve diyalogun sonucu şeklindeki merhalelerine uyguladığımızda:

Kaynak, İbrahim, Wilhelm Schimidt'in Din Teorilerine Yaklaşımı ve Din Anlayışı (Neşredilmemiş doktora tezi. Selçuk Üniversitesi, 2004.

109. el-Bakara 2/113.

?Taş, köşenin başı oldu... ve o, gözlerimizde şaşılacak iştir... Allah?ın melekutu sizden alınacak ve O?nun meyvelerini yetiştirecek bir millete verilecek ve bu taşın üzerine düşen parçalanacak; o da kimin üzerine düşerse onu toz gibi dağıtacaktır? (Matta, Bab: 21, Ayet: 42).

?Allah dileseydi sizi bir ümmet yapardı? cümlesinden maksat, her dini mevcut şekilleriyle onaylamak değildir. Zira Allah insanlara, İslam dinine tabi bir ümmet teşkil etmelerini emretmiştir. Fakat Allah'ın emri ayrıdır, takdiri ayrıdır. İnsanları emrettiğine zorlamaz. Allah'ın hikmeti, doğruyu ve eğriyi seçme hakkını insanların akıllarına bırakmıştır. Böylece insanların akıllarını ve kabiliyetlerini çalıştırmalarını ve doğru olanı delilleriyle bilme hususunda yarışmalarını dilemiştir. Doğru inancı bulma ve onunla amel etme hususunda yarışma sonucunda insan türünün fertleri arasında derecelenme ortaya çıkar . Bu itibarla?Fe'stebiku'l-hayrat? hitabının, mevcut durumda din mensuplarına yöneltilmiş olduğu düşünülebilir. Önceki şeriatlardaki mensuh hükümlerin geçerli olduğunu onaylama anlamına gelmeksizin: ?Öyleyse her biriniz faziletli işlerde yarışınız, her biriniz kendisinin iyi olduğunu bildiği işleri gerçekleştirsin. Zaten hepinizin dönüşü Allah'a olacak, hakkında ihtilaf ettiğiniz şeylerin gerçek mahiyetini O size tek tek bildirecektir? manası anlaşılabilir. Diyalogda da taraflar birbirlerini kendi dinine girmeye zorlayamayacağına göre?herkes hayır, doğru, güzel, iyi bildiği şeyleri uygulamaya çalışsın.? Bunu sağlamak, dünya hayatında diyalogun büyük ölçüde amacına ulaştığını gösterir, dünyada adaletin, barışın, hayır ve iyiliğin ağır basmasına yardımcı olur. İnanç, ihlas, amel, davranış bakımından notlarını da ahirette göreceklerini ifade eder. V'allahu a'lem.

52. Herbert Lockyer, "Nazarene", Nelson's Bible Dictionary, New York 1996, 747-748.

Kur?an, Ehl-i Kitab?a mensup olanların yaptıkları bazı kötü işleri zaman zaman tenkit ederek onları terk etmelerini ister. Ezcümle: Allah'a iman etmek için O'nu açıkça görmeyi şart koşmaları (Bakara, 2/55), sırf terslik olsun diye Allah'ın emrini değiştirmeleri (Bakara, 2/58-59), O'na karşı nankörlükleri (Bakara, 2/61), sığır kesme emrine karşı direnmeleri (Bakara, 2/67-71), O'ndan ahid alma, Allah'ın evlatları ve sevgili kulları olduklarına dair iddiaları (Bakara, 2/80, Maide, 5/18), Allah'a çocuk isnat etmeleri (Bakara, 2/116), Hz. İsa ile Hz. Meryem'i tanrılaştırmaları (Maide, 5/116), din önderlerini Rab edinmeleri (Tevbe, 9/31) tenkit ve red edilir. Bunlar, onların çoğunun veya bir kısmının yaptığı kötülüklerdir. Bunu yapanların dışında kalanlar, bu kötülükleri benimsemedikçe bu hitaba dahil ve onlardan sorumlu olmazlar.

(Yani: Dünyadaki savaşlardan ve vaziyetinde haberim yokken, Rusya'daki çoluk-çocuğa acıdım. Zalim beşerin elinden mazlum olarak ölenler şayet 15 yaşın altında ise , hangi dinden olursa olsunlar Şehiddirler. Manevi mükafatları aynı Müslümanların ki gibi olur.)

Bediüzzaman Hazretleri, değişik ırklardan müteşekkil bir milletin saadet ve selametinin dostluktan geçtiğini belirterek, bunun ölçüsünü de; ?Fakat mütezellilane dost olmak değil, belki izzet-i milliyeyi muhafaza ederek, müsafaha elini uzatmaktır,? şeklinde koymaktadır.(80 ) "Hatta değil Müslümanlarla, belki dindar Hıristiyanlarla dahi dost olup adaveti bırakmaya çalışıyorum"(81) demektedir. İnkar-ı Uluhiyete karşı, Amerika gibi dine önem veren devletlerle Diyaloğun olması gerektiğine işaret eden Bediüzzaman, bu ülkelerle İslam Kimliğimizi öne çıkararak Hakiki dostlukların sağlanabileceğine vurgu yapmıştır. (82) 800 milyonluk Hıristiyan Aleminin, 400 milyonluk Müslüman Aleminin Sulh ve selametine şiddetle ihtiyacı olduğunu ve bu vesile ile diğer dinlerinde bu Milletin dostluğunu kazanacağını bildirmiştir. (83)

c- Beklenen Mesih Hz. İsa değil Hz. Muhammed'dir.

Hz. Ali?nin:? Zimmet akdi, malları mallarımız, kanları kanlarımız olsun diye akdedilir? yaklaşımı, Zımmilerin İslamiyetteki konumuna açıklık getirmiştir. (47)

107 Şualar Sayfa: 507

2-) Peygamberimiz ve İslamiyeti İnkar eden Kafir : ?Bu anlam ile Ehl-i Kitab kast edilmektedir. Çünkü İtikat yönü ile Küfre düşmüşlerdir.

Müfessir Elmalılı M. Hamdi Yazır, söz konusu ayetin aslında tüm insanlara yapılan genel bir çağrı olduğunu belirtir. Ona göre, İslam'ın getirdiği hidayet ve hürriyet mesajının ne kadar geniş, ne kadar açık ve kucaklayıcı olduğu bu ayetle öğretilmektedir. O, hak bir sözün nasıl birleştirici bir özellikte olduğunun burada gösterildiğini de ekler. Yine ona göre bu ayet, Ehl-i Kitap dahil tüm insanlara, "Hakk'ın emri ve Allah rızası dairesinde tüm hareketlerimizi ölçelim ve birbirimizi rab, mevla, mutlak hükmedici tanımayalım, kimsenin hakkına tecavüz etmeyelim, Allah'ın verdiği emirlere itaat edelim" demektedir.53 İbn Kesir ise ayette geçen ortak kelimenin "Allah'tan başkasına kulluk etmeyelim, O'na hiçbir şeyi eş koşmayalım" ibaresi olduğunu belirttikten sonra bu ortak kelimenin aslında tüm peygamberlerin insanları çağırdığı şeyin kendisi olduğunu açıklamaktadır.54

İdareye ve asayişe ilişmeyen muhalif görüşlerin her Devlet İdaresinde olabileceğini belirten Bediüzzaman, Hazret-i Ömer?in Hilafeti döneminde Hıristiyanlara Şer?i kanunları ve Kur?an?ı inkar ettikleri halde ilişilmediğini delil göstererek, yine itidali tavsiye etmiştir.(95)

108 Sikke-i Tasdik-i Gaybi, Sayfa 105

Birçok ehl-i tahkik, ehl-i ilim ve ekser müminlerin kabul gördüğü üzere, Hicri 13. asrın müceddidi olan Bediüzzaman Hazretleri, Ehl-i Kitab ile diyalogtan öte bir?İttifak?ı tavsiye etmiş, özellikle İsevi ruhaniler veya Hristiyanların dindarlarını nazara vererek asrımızda faal olan "Dinlerarası Diyalog" çalışmalarını bireysel olarak başlatan ilk kişi olma özelliğine sahib olmuştur.

Bediüzzaman Hazretleri, bu tasnife delil olarak İslam Fıkhından örnek getirmiştir : ?Onun için, İslamiyet, fasıkı hain bilir, şehadetini reddeder. Mürtedi zehir bilir, idam eder. Hıristiyan bir zimmiyi ve kafir muahidi ibka eder . Hanefi mezhebi zimminin şehadetini kabul eder?. (114)

31. Siddiqui, 128.

""Ey ehl-i kitap! İslamiyeti kabul etmekte size bir meşakkat yoktur""

İslam, kelime olarak sulh ile münasebattardır. Hedefi de insanlığı sulhe kavuşturmaktır. Onun ilk muhatapları hep müşrik Araplardı. Hz. Peygamber , tebliğine başlarken onlara en yakınları için hazırladığı bir yemek ziyafeti vesilesiyle evinde yaptığı davette olsun, arkadan yine dar çerçevede Safa tepesinde yaptığı tebliğde olsun Allah'ı, ahiret hayatını, Ahiret'teki sorumluluğu hatırlatmıştı. Yaptığı tebliğdi; muhatapları müşrikti ve onlara evinde yemek veriyordu. Hz. Hatice'nin servetinin önemli bu kısmı bu tür ziyafetlerde harcanmıştı. Yani o, baştan beri herkesle diyalog halindeydi. Diyalog olmasa tebliğ olmazdı. Ve elbette diyalogun ve onun sürmesinin en önemli şartı, insanların birbirlerini önce ne iseler o olarak ve kendi konumlarından kabuldü.

Özdemir, Mehmed, Endülüs Müslümanları-1, Ankara, 1994.

-Ben senin inandığın Allah?a inanmıyorum ki, O?nun adını zikrederek yemeğe başlayayım, ben Mecusi?yim, deyince Hz. İbrahim:

Ermeni ve Gürcü Kaynaklarda, ?Melikşah? ın, bütün Hristiyanlara karşı şefkatle dolu olduğunu, geçtiği memleket halklarında bir Baba gibi davrandığını ve buna istinaden bir çok ülkelerin, kendi istekleriyle onun idaresine girdiklerini, ölümünde cenazesinde Müslümanların yanında Hristiyanlarında katıldığını nakletmektedir. (51)

- Allah'ın son peygamberi Hz. İsa inancınızı, Hz. Muhammed şekline

(18) Müslim, Cenaiz 78, 81

2-) "Hem madem Risale-i Nur?un mesleği hıllettir. Ve Urfa ise, İbrahim Halilullah?ın bir menzilidir. İnşaallah hıllet-i İbrahimiye parlayacaktır.? (3)

Resulullah ordusunu savaşa gönderirken şöyle tembih ederdi: "Allah adına çıkınız. Çünkü siz Allah yolunda savaşıyorsunuz, zulmetmeyiniz. İnsanların organlarını kesmek suretiyle işkence yapmayınız. Çocukları, manastırlarda oturan din adamlarını öldürmeyiniz." (Ebu Davud, Cihad 120)

(15) Buhari, Cihad 127, Tefsir, Al-i İmran 15, Marda 15, Libas 98, Edeb 115, İsti'zan 20; Müslim, Cihad 116, (1798)

67. a. Buhari, 4:205, Müslim, 1:136, Fethul kebir, 2:235

7-) ?Şahs-ı İsa Aleyhisselamın kılınciyle maktul olan şahs-ı Deccalın, teşkil ettiği dehşetli maddiyyunluk ve dinsizliğin azametli heykeli ve şahs-ı manevisini öldürecek ve inkar-ı uluhiyet olan fikr-i küfrisini mahvedecek ancak İsevi ruhanileridir ki, o ruhaniler din-i İsevinin hakikatini hakikat-i İslamiye ile mezc ederek o kuvvetle onu dağıtacak, manen öldürecek. Hatta, "Hazret-i İsa Aleyhisselam gelir, Hazret-i Mehdiye namazda iktida eder, tabi olur" diye rivayeti (73. a.), bu ittifaka ve hakikat-i Kur?aniyenin metbuiyetine ve hakimiyetine işaret eder." (73. b.)

Bediüzzaman Hazretlerinin Kastamonu Lahikasında (79. Sayfasında) belirttiği Kafirlerin şehid olabileceği konusu hakkında son bir anekdot aktarıyorumki, taki Bediüzzamanı yanlış anlamayasın!

Şayet, her iki Hak Dostuda, Efendimiz min yaptığı üzere, doğrudan tebliğ içeren bir mesaj göndermiş olsalardı, Muhatablarınca yanlış bilinen/algılanan bir Dine davet edilme şeklinde algılanma riskine binaen, öncelikle Diyalog ekseninde, Doğru İslamın Temsil edilerek dolaylı yoldan Tebliğ yöntemini benimsediklerine şahit olmaktayız!

el-Belazuri, Ebu'l-Abbas Ahmed İbnu Yahya (v. 279/892), Fütuhu'l-Büldan, Beyrut, 1958.

68. e. M. Fethullah Gülen, Fasıldan Fasıla? II,

51 Osman Turan, Türk Cihan hakimiyeti mefkuresi tarihi,

Peygamberimiz'in Ehl-i Kitap'la Diyaloğu

'Bu ayeti bazı Mekkeliler hakkında nazil olmuştur ki, onlar müslüman olmuşlar ve Medine'ye Peygamber 'in yanına gitmek istemişlerdi. Hanımları ve çocukları da onları bırakmaya razı olmadılar. Sonra kalkıp Resulullah'a geldiklerinde insanların dini bilgileri kavramış olduklarını görünce zevcelerine ve çocuklarına ceza vermeyi düşündüler. Bunun üzerine Allah Teala bu ayeti indirdi. Elmalı özetle şöyle devam ediyor: ?Ezvacınızdan, yani eşlerinizden ve çocuklarınızdan size bir düşman vardır. Kadın ve çocuklardan oluşan ailelerinizin tamamı değilse de içlerinden bazıları; yani bazı kadın, bazı çocuk veya bazı kadınla çocuklardan teşekkül eden bir takımı, size bilerek veya bilmeyerek bir nevi düşmandır. Bununla beraber sakınacağız diye tazyik edip de sıkmamalı, her kusurlarına aldırmamalıdır. Ve eğer affederseniz yani affetmek hakkınız olup tarafınızdan affı mümkün olan suçlarını bağışlarsanız -ki bunlar, size karşı yapılan ve başkalarını ilgilendirmeyen dünya işleriyle alakalı yahut da dini konularda olup da tevbe ettikleri suçlardır affeder yüzlerine vurmaz, başlarına kakmaz ve ayıblarını, eksikliklerini örter, müsamaha gösterirseniz, şüphesiz Allah da gafurdur rahimdir. O da sizin günahlarınızı rahmetiyle bağışlar.? (1)

Muhakkak ki İbrahim, yumuşak huylu, içli ve kendini Allah?a vermiş biri idi.? (Hud,11/75). demektedir.

Yine Hıristiyanlar kendi dinlerine uymadıkça Müslümanlardan memnun kalmazlar. O yüzden, onları dost edinen onlardan sayılırlar.124 Burada Kuran-ı Kerim, Müslümanları sosyolojik anlamda inançtan uzaklaşıp başkalaşmaya karşı uyarmaktadır.125 Bunlara ilave olarak Hıristiyanlar, İslam dinini oyuncak gibi eğlence edindiklerinden kafirdirler. Müslümanlar, onları dost edinmemelidirler. Çünkü Allah, zalimleri hidayete erdirmez.126 Bu yüzden Müslümanlar, kendilerine kitap verildiği halde, Allah'a ve ahirete inanmayan, Allah'ın ve Resul'ünün haram ettiğini haram tanımayan ve hak dini, din edinmeyenlerle küçülüp cizye verinceye kadar savaşmalıdırlar.127 Bu ayet, Hıristiyanlara en sert yaklaşan Kur'an referansı sayılabilir.

88. el- Maide 5/73.

Biz hakikatleri dile getirir getirmez, hemen o birileri : ?Efendim, Kur?an-ı Kerim'de müminlere karşı yumuşak, kafirlere karşı sert olmak da var? dediklerine şahit olmaktayız! İlmi fukeralığa bakın ki, kendilerine delil olarak takdim edilen onca ayete rağmen, o ayetler üzerinde tefekkür edeceklerine, Ayetler arasında siyak ve sibak bütünlüğü yokmuşcasına, başka ayetlerle cevab vermeyi marifet bilmeleri, kendilerinin bir çelişkiler tufanında yaşadıklarını göstermeye yetiyor ve artıyor! Hafizanallah, -sanki- bizim ayetlerimiz sizin ayetlerinizden daha makbul, daha faziletli tarzındaki bu seviyesiz ve tefsir ruhundan fersah fersah uzak yaklaşımlar, nasıl olur da İslam'ı temsil edebilir Allah aşkına?

(3) M. Fethullah Gülen, Akademi, 27.08.2001

38 İbn-i Hişam, age, II,593-594

64. el-Maide 5/65.

Anayasa maddelerinde yer alan bu husus, Kur'an ayetleriyle devam edecektir. Sözgelimi, Beni Kaynuka Yahudilerinin Medine'den ayrılmaları sırasında Yahudi aileleri içinde Yahudilik terbiyesi ile yetiştirilerek Yahudileştirilen Arap çocukları ihtilaf konusu olmuştu. La ikrahe fi'd-din yani 'Dinde zorlama yoktur' ayeti ile (Bakara, 2/256) geçmişte yahudileşmiş olanların dinlerini terke zorlanması yasaklanmıştır. Keza, Müslüman olan Himyer meliklerinin, yörelerindeki Yahudi ve Hıristiyanlardan bir kısmının Müslüman olduğunu bildirmesi üzerine, Resulullah derhal mektup yazarak: '' Eski dinlerinde kalmak isteyen Yahudi ve Hıristiyanların istekleri reddedilmesin, onlardan cizye almanız yeterlidir' Kim Resulullah'a bu vecibesini yerine getirirse o, artık Allah ve Resulullah'ın zimmetindedir .' (Vesaik, s. 220, 109. vesika). diyerek bu meseledeki İslami prensibi hatırlatmıştır.

Avrupa Devletlerinde azınlıkların zor bir hayat yaşadığını gören Voltaire Türkiye?deki azınlıklar hakkında şunları yazmak zorunda kalmıştır: ?Küçük dünyamızdan çıkalım ve Kıtanın kalan kısmını inceleyelim, Türkler, çeşitli dinlere mensub yirmi milleti huzur içinde yaşatıyor, İstanbul?da 200 bin Rum güven içinde, demek oluyorki, Osmanlı İdaresi, gayrimüslimlere tam bir hürriyet ve adalet sağlamıştır? (60)

Hayatımız diyalogla geçer; temas ettiğimiz herkesle diyalog yaparız: Ailemiz halkıyla, komşularla, iş muhiti ve alış-veriş yerlerinde karşılaştıklarımızla vs. Bir Arap atasözü, 'Kişi tanımadığının düşmanıdır.' der. Öyleyse dostluğun, samimiyetin kaynağı ve sebebi tanışmaktır. Bunun da yolu, öncelikle konuşmaktan, yani diyalogdan geçer.

Ayeti Kerimede geçen Allah?a hiçbirşeyi ortak koşmayıp samimiyet ile ibadet etmek sonra, anne-babaya, akrabalara, yetimlere, yoksullara iyilik etmek sonra akraba olan komşuya ve sonrada uzak olan?akraba olmayan komşuyu kast etmektedir. İşte burda, merhum Elmalı Hamdi Yazır bo kuya açıkoık getirirken bir Hadis-i Şerife hatırlatıyor:

-Ya Muhammed - De ki: ?Allah doğru söylemiştir. Öyle ise hakka yönelen İbrahim?in dinine uyun. O, Allah?a ortak koşanlardan değildi.? (Ali İmran,95 )

Kur?an-ı Kerimi aslında bir Diyalog Kitabı desek, herhalde yanlış bir tesbitte bulunmuş olmayız. Bazı hususi haller müstesna, Kur?an hep barışı, musamahayı ve yumuşak davranmayı bir mümin vasfı olarak zikreder.

(2) http://www.gencadam.net/content/view/320/57/

- Ey Allah'ın Resulü! Biz hak üzere, onlar da batıl üzere değiller mi?

İslam'ın kutsal kitabı Kur'an-ı Kerim, her alanda olduğu gibi Müslüman'ın diğer din mensuplarıyla ilişkilerinde de atması gereken "doğal" ve "Müslümanca" tavrı belirlemede birincil kaynak olduğunu göstermektedir.

Kominist rejim altında, Lenin ve Mao dikta rejiminde, İslamiyeti duymamış ve kendilerine tebliğ yapılmamış Kafir, hristiyan veya yahudi, İmamı- Eşariye görte inşallah kurtulur! İmamı Maturide ise en azından bir yaratıcıya inanması gerektiğini belirterek, Kafirleri bu sıralama dışında tutar!

?Ey iman edenler! Yahudi ve Hıristiyanları veli edinmeyin. Onlar ancak birbirlerinin velisidirler. Sizden kim onları veli edinirse o da onlardandır.? (Maide, 5/51).

diyerek, Kafirlere karşı nasıl bir tutum izlenmesini öğütlemektedir. Şayet Kur?anı Ehl-i Sünnet Uleması gibi siyak ve sibak bütünlüğü içinde, yani önce nazil olan Ayetler ile sonra nazil olan Ayetleri birbiriyle bağımlı bir bütün olarak kabul etmezsek, o zaman Kur?an-ı kerimi bir çelişki içinde göstermiş oluruz ki, Diyalog karşıtı kardeşlerimizin yanılgıları burada başlamaktadır. Çünkü, Diyalog karşıtı kardeşlerimiz, bizim ilk paragrafta bahsettiğimiz Kafirlere karşı Diyaloğu ve iyi muameleyi emreden Ayetleri görmemezlikten gelip, sadece daha sonra bahsettiğim Ayetler üzerine konuştuklarından, yanlışa düşmektedirler.

120. Al-i İmran 3/69.

Gittikçe küçülüp köy haline gelen ve bu sebeple de her çeşit din ve kültüre mensup insanlarla iç içe yaşamak zorunda kaldığı bir safhaya giren insanlığın sulh ve huzur içinde yaşayabilmesi için, aralarında sevgi, saygı, adalet gibi bir kısım insani değerleri güncelleştirmesi yani hayata geçirmesi gerekmektedir. Sevgi ve muhabbetin yolu tanışma ve muarefeden geçeceğine göre, bunun gerçekleşmesi için inanç ve ideolojileri ne olursa olsun insanların, her şeyden önce birbirlerini oldukları şekliyle, farklılıklarıyla kabul edip bir araya gelip konuşmaları; birbirlerini araya giren ikinci el kaynaklardan değil, bizzat kendilerinden dinleyerek, kendilerini birbirlerine sulh ortamı içerisinde, insani ölçüler içinde anlatarak tanıtmaları ve tanımaları gerekmektedir.

2-) Cenaze namazını kılma konusunda ve bağışlanmasını dileme konusunda (Tevbe:80) Ayeti Kerimesi gereği, Efendimiz muhayyer bırakılıyor ve Efendimiz , Hz. Ömer 'in engellemelerine rağmen, 70 den fazla istiğfar ederim, diyerek yine Hoşgörü gösteriyor ve cenaze namazını kılmak istiyor, yaki bir sonraki Ayeti Kerime ile men edilinceye kadar!(4)

(12) Bakara, 2/ 191

Yine, uslub ve tebliğ stratejisi bakımından ciltlerle eser yazılsa seza bir yaklaşıma bakınki, en güzel yol ile münazara tavsiye edilirken, ? bize indirilene de, size indirilene de iman ettik? diyor! Yani Ehl-i Kitabı rencide etmeden, mümine yakışır bir uslub ile bir Köprü kurulmasını istiyor! Ancak, kibirlilik taslayan zalimler müstesna, zira o zaman hallerine uygun şekilde müdafaa yapmak vacip olur.?Nush ile yola gelmeyeni etmeli tekdir -Tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir.? (9)

85 Mektubat, ss. 422-423

İslami tebliğde, bilhassa Ehl-i Kitab'a karşı yumuşak olmak Kur'an'ın emridir. Değil sadece Ehl-i Kitap, Cenab-ı Allah, Hz. Musa'ya, fir'avn'a giderken dahi "Ona yumuşak söz söyle; olur ki, öğüt alır, kendine gelir ve Allah'tan korkar" (Taha/44) diye mülayemeti emreder. Galiz sözlerin, insanları kınamanın ve onlara karşı kaba davranmanın İslami tebliğde hiç mi hiç yeri yoktur.

Allah, bu Ayeti Kerime ile Ehl-i Kitabın bir olmadığını, aralarında güvenilir ve samimi olanların varlığından bahsederek, bu zümrenin Allah katında bir değer kesbettiğini beyan ederek, yukarıdaki diğer Ayeti Kerimeleri teyit etmektedir.

Hülasa olarak diyebiliriz ki burada, birbirinden farklı ruhların, ayrı ayrı vicdanların, değişik telakkilerle meydana gelmiş değişik kültür ve değişik medeniyetlerin, birbirinden farklı zamanlarda gelmiş farklı kitapların ve o kitapların yoğurup şekillendirdiği ümmetlerin, her gönlün "evet" diyebileceği bir çizgide -siz isterseniz buna "sulh çizgisi" diyebilirsiniz- birleştirilebileceği, birleştirilirken de her meselenin, rahmetin enginliği açısından ele alındığını ve her merhalede yaklaşımların evrensellik buudunun korunduğu apaçık ortaya konmuştur ki; her düşünce ve her vicdan ancak böyle bir hak hakemliği ile hallolabilir. Ruhlar, şahısların heva ve heveslerinin baskısından kurtularak Ma'bud-u Mutlak'a hakiki kulluğa erer ve dünya sahte ilahlara kulluktan kurtulur. (1)

Şayet bu Ayeti Kerimeyi böyle bir anlam verilmemiş olunursa, yine Bediüzzamanın?Ehl-i kitaptan bir haremin olsa elbette seveceksin!? ifadesinde dediği üzere, Ehl-i Kitab hanımları ile evlenmeye ruhsatı belirten (Maide.5/5 ) ayeti ile çelişeceğine vurgu yapmaktadır. Çünkü, hem dost edinmeyin hemde Hanımları ile evlenmenizde bir sakınca olmaz anlayışı, Kur?anın siyak ve sibak bütünlüğünü zedelemektedir. Tefsirin devamında, Asr-ı Sadet döneminde, İslamın yeni nuzülü ile meydana gelen yeni bir Din'in manevi bir inkılaba sebebiyet verdiğini, bundan dolayı Sahabeyi Kiram bütün kıstaslarını "Din" noktasından yapmaktalar ve bu noktadan muhabbet veya düşmanlık beslerlerdi. Buna istinaden, Asrı Saadet döneminde gayri müslimlere muhabbette bir nifak endişesi vardı. Ancak, günümüzde yaşanana inkılabat manevi değil bir nevi medeni ve dünyevi bir inkılabat olduğundan, kıstas olarak medeniyeti nazara almak esastır. Zaten, gayri müslimlerin çoğu da dinlerine bağlı olmadıklarından, onlarla dost olmak, hem medeniyet ve gelişmişlikleri noktasına hemde Dünyevi Barış ve Huzurun temini içindir. Bundan dolayı, Kur?andaki nehiy bunun kesinlikle kapsamamaktadır! (79)

Zamanımızda, gelişen teknoloji sebebiyle dünya bir köye hatta bir meclise döndü. Artık değişik renk ve dilde, farklı inanç ve kültürde insanlarla her zaman iç içe olmak durumundayız.

'Allah sizi, din konusunda sizinle savaşmamış, sizi yurtlarınızdan da çıkarmamış kimselere iyilik etmekten, onlara adil davranmaktan men etmez. Şüphesiz Allah adil davrananları sever.' (Mümtehina, 8 )

birlikte Yaşama Sanatı, Gazeteciler ve yazarlar Vakfı

Evet, Hz. Peygamber Efendimiz , diyalog imkanı elde etmek için, yani Müslümanlarla müşrikleri bir araya getirme, aralarında konuşma, birbirlerini daha yakından tanıma imkanı sağlamak gayesiyle her ne pahasına olursa olsun sulh istemişti. Elde edilen netice, onun ne kadar haklı olduğunu göstermiştir.

(1) Elmalı Hamdi Yazır, Teğabun(64/14) Tefsiri

Kur'an-ı Kerim'e göre yine rahiplerin çoğu, insanların mallarını haksız yere yerler ve insanları Allah'ın yolundan çevirirler. Kıyamette topladıkları servetleri Cehennem ateşinde kızdırılacak ve onların alınları, yanları ve sırtları dağlanacaktır.98 Onlar meşru olmayanlarla halkın mallarını, paralarını alıyor, hakları olmadığı halde onlardan yararlanıyor, servet yığıyorlar. Üstelik onlar insanları doğru dinden çevirmeye çalışmaktadırlar.99

12-) Bugün size iyi ve temiz şeyler helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yiyecekleri size helal olduğu gibi, sizin yiyeceğiniz de onlara helaldir.(Maide,5)

68. c. (Muhammed Ebu Zehre, Hristiyanlık Üzerine Konferanslar, Trc. Akif Nuri, İstanbul 1978, s. 105-107) .

16-) İslam memleketinde cizye ödemeyi kabul ederek yaşayan Ehl-i Kitab?a verilen kendi inanç özgürtlükleri ile mal ve can emniyetini teyid eden bir başka Hadis-i Şerfite: 'Kim bir zımmiyi haksız yere öldürürse, cennetin kokusunu duyamaz. Halbuki onun kokusu kırk yıllık yoldan duyulabilir? (35) demektedir. Ayrıca, müşriklerden bir kişinin hac dönüşü bir müslüman tarafından öldürülmesi üzerine, peygamberimiz müşrikin ailesine diyet ödenmesini hükmetmiştir. (36) Hz. Ömer ve Hz. Ali, kendi hilafetleri döneminde zımmileri öldüren müslümanlara kısas cezasını uygulamışlardır (37)

(Yani: 15 yaşın üstünde olanlar da ise, şayet masum ve zulme uğramış iseler, belki bu onların cehennemden kurtulmalarına vesile olur! Çünkü, madem ahirzamanda bir fetret dönemi, yani Efendimiz in dini olan İslamiyete bir lakaytlık, bir cehalet, bir fakirlik ve bir nevi güvenilirliği azalmış ve madem Ahirzamanda Hz. İsa mın Hakiki dini hüküm sürecek ve İslamiyet ile omuz omuza verecek , elbette şimdi bir fetret dönemi gibi karanlık bir dönemde Hz. İsa'ya mensub hristiyanlarının mazlumlarının, özellikle ihtiyar ve musibetzedelerin, fakir ve savunmasızların, diktatör büyük zalimlerin zulümleri ve şiddet uygulamaları karşısında ölenlerin hükümleri bir nevi şehitliktir denilebilinir!

İmamı Eşariyye ye göre ;kendilerine bir peygamber'in daveti ulaşmayan kimseler de Allah'a iman ile mükellef değildir, azaba müstahak olmanın, tebliği müteakip olacağı hususunu esas alırlar.

42 El-Akkad, el-Abkariyyatül_ İslamiye, Beyrut 1968,

Böylece Müslümanlara göre Hıristiyanlara düşen İsa'dan sonra gelen Hz. Muhammed'in peygamberliğini kabul etmeleridir.104 Kur'an-ı Kerim de bu konuya ışık tutmaktadır; ona göre Ehl-i Kitap, kendilerine indirilen Tevrat, İncil ve kendilerine indirilenle amel etmedikleri müddetçe hiçbir şey üzerine değillerdir. Kur'an, onların pek çoğunun azgınlığını ve küfrünü artırmaktadır.105 Kadı Beydavi'ye göre bu ayetle birlikte Hz. Muhammed'e iman etmeyenlerin bir temel üzerine olmadığı açıkça gösterilmektedir.106 Zaten Kur'an'a göre "kendilerine kitaptan verilmiş olanlar"dan bir grup, Kur'an aralarında hüküm versin diye çağrıldıklarında yüz çevirmektedirler.107

Burdan da rahatlıkla ifade edebilirizki, Osmanlı Milletler Sisteminin yapısı, sadece dini ve ırki değil, daha çok Sivil ve Hukuki bir çoğulculuğa dayanmaktadır. (57)

Fethullah Gülen'i bir geleneğin devamı olarak görüyorum. Gülen'in, Abdülaziz ve Abdülhamid gibi benzer ifadeler kullanması anlaşılabilir. Burada dikkat çeken bir husus Gülen'in de arşiv belgelerinde geçen ifadeleri bire bir kullanması. Bu, sürdürülen diyalogun, tarihi ve dini bir zemine oturduğunu gösterir.

21. el- Feth 48/8.;el- Furkan 25/56;el-Ahzab 33/45-46.

Dolayısıyla, bu birlik ve beraberliği sadece ahir zamanda dünyanın işgal edildiği ana has kılmak yanlış olur. Zira günümüzde de, aynı tür vifak ve ittifak, cüz?i ölçüde de olsa var sayılabilir. Nitekim biz bunu, komünizmin yıkılacağı ana kadar belli ölçüde yaşadık; Hıristiyanlıkta sabit kalanlarla bir araya gelerek, inkar-ı Uluhiyet?e, ateizme karşı bir pakt kurduk. Gelecekte daha değişik tehlikelere karşı, başka birleşmeler de söz konusu olabilir.(75. d.)

Salı, 28 Haziran 2005

55. Ekrem Sarıkçıoğlu "İslam Dışı Dinlere Kur'an'ın Temel Yaklaşımı ve İbrahimi Din Ölçütü", Dinler Tarihi Araştırmaları-IV: Müslümanlar ve Diğer Din Mensupları, Ankara 2004, 35-39.

2-) Sorunuzda geçen, "Sen , sırf Allah'ın rahmetiyle onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba, katı yürekli olsaydın, onlar senin etrafından dağılıp giderlerdi.(Ali İmran, 159) '

Bediüzzaman, her nekadar, Kur?an?ın dehşetli darbelerinden intikam besleyen Yahudilerden ve mağrur bir kısım Hıristiyanlardan bahsetmiş olsada, Ehl-i Kitabın bu zararlı kısmına karşın, her asırda Kur?an?ın pek çok kahramanları ve manevi kalelerinin mukavemet edeciğine işaret ederek (108) Diyaloğun Ehl-i Kitabın makul kısmı ile yapılmasına vurgu yapmıştır.

92. el-Kadı Nasuruddin el-Beydavi, Envaru't Tenzil ve Esraru't Te'vil, Mısır 1968, c. I, 268.

110 El-Münavi, Feyzü?l-Kadir: 6:19, hadis no: 8270

Hz. İsa?nın nüzulü meselesinde, onun bedenen yeryüzüne ineceği, ümmet-i Muhammed arasında telakki bi?l kabule mazhar olmuş bir meseledir. Hz. Üstad?ın Onu şahs-ı manevi olarak anlaması ise, bu anlayışa, bu hissiyata ters değildir. (75. a.)

80. er-Ra'd 13/36.

b) Bir taviz verme veya taviz koparma hareketi değildir.

78. Hamdi Yazır, c. III, 284.

Pazartesi, 07 Kasım 2005

55 Fındıkoğlu, Fahri, Hukuk Sosyolojisi, İÜY, İst. 1958,

b. Allah'tan başka mabud tanımayalım, O'na hiçbir ortak koşmayalım, birimiz bir diğerimiz de Allah'tan başka rabler edinmesin!

Dinler arası diyalog da yeni bir şey değil. Peki Osmanlı pratiği bu konularda neler söylüyor? En çok şimdi bilmemiz gereken bu konuda ne yazık ki yeterince bilgi sahibi değiliz. Tarihçi Taceddin Kayaoğlu üşenmedi, arşive girdi ve Osmanlı-Papalık münasebetlerini ortaya çıkardı, karşılıklı mektuplaşmalar, hediyeleşmeler, kutlamalar ve daha neler neler? Kayaoğlu, belgelerle, Doğu ile Batı ve dinler arasındaki ilişkilerin sürekliliğine dair çarpıcı bilgiler veriyor.

Vs' sorular çoğaltılabilir.

Ünlü müfessir Fahreddin-i Razi, Tefsir-i Kebir'inde:

(6) Araf Suresi, 11-18. Ayet-i Kerimeler

Mescid-i Nebevi'de Necranlı Hıristiyanlar

İmam-ı Maturidye göre ; kendilerine bir peygamber'in daveti ulaşmayan kimseler de Allah'a iman ile mükelleftir. Yani, kainatta, her biri bir kitap binlerce delil varken Allah?ı bilmeyen mazur olamaz!

7-) Sana bilgi geldikten sonra artık kim bu konuda seninle tartışacak olursa, de ki: 'Gelin, oğullarımızı ve oğullarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi çağıralım, sonra da lanetleşelim; Allah'ın lanetinin yalancılara olmasını dileyelim'. (Ali İmran,61)

3. Webster's Ninth New Collegiate Dictionary, Massachusetts 1991, 350; Petit Robert Dictionnaire de la Langue Française, Paris 1984, 585.

Türk-İslam Devletleri, Müslüman olmayanlara karşı iyi niyetli ve müsamahalı davranmış, onların dini değerlerine karşı saygılı olmuş ve bunu yaparkende insani bir vazifeninde ötesinde, İslam dinini referans almışlardır.

Efendimiz'in gayr-i müslimlerle kurduğu ittifaklar

Hırsitiyan Adiy bin Hatim'e karşı toleransı

Mümtehine suresi,8 'de :

Fransızca?dan Türkçeye geçen?Diyalog? , ?anlaşma?,?uyum sağlama? ve? bu yolda yapılan çalışmalar? demektir. (3) Diyalog Hizmetlerinde esas olan Din-i Mübini İslamı seviyeli ve doğru temsil ederek, İslam?a muhtaç gönüllere ulaşabilmektir. Kur?an-ı Kerimde Diyalog yok demek, Kuranın Ruhunu bilmemenin bir ifadesidir. Kur?an-ı Kerimde Hz. Musa ?mın Firavuna karşı yumuşak bir uslub ile Diyalog kurmasınının (4) yanı sıra, bizzat Allah 'ın meleklerle girmiş olduğu Diyaloğu (5) , Şeytanı bile muhatab kabul ederek yapmış olduğu Diyaloğu (6) göz önünde bulundurursak, Kur?anın tüm ins ve cin?lere hitab etmesi bakımından başlı başına bir Diyalog Kitabı olduğunu beyan etsek, herhalde yanlış ifade etmemiş oluruz.

münasebetleri, İSAV, İst. 1993, s.111-120

Kur?an, bu ayetiyle de bize, üslupta takınacağımız tavrı ve sergilememiz gereken edebi gösteriyor. Ehl-i Kitabın zalim olmayan kesimiyle münasebetlerimizde, şiddetli davranma ve onların iflahını kesme düşüncesinin İslami bir düşünce ve davranış biçimi olmadığını dile getiriyor. Evet, böyle bir düşünce ve davranış İslami olmaktan öte, İslami kaide ve prensiplere aykırı bir çarpıklık demektir.

4-) Netice olarak diyebiliriz ki: Allah?ın peygamber göndermediği boş bir kıt?a olmadığı gibi, içinde peygamber gelmeyen uzun bir fetret devri de mevcut değildir. Hemen her devrin insanı, az-çok bir nebinin estirdiği meltemden nasibini almış gibidir. Peygamberlerin adının tamamen unutulduğu ve eserlerini zamanın aşındırdığı yerlerde ise, ikinci bir peygamber gönderilinceye kadar, o devre?fetret devri? denmiş ve o devrin insanlarının azaptan bağışlanacağı ifade edilmiştir. Elverir ki, bilerek ve şuurlu olarak inkar-ı uluhiyete sapılmasın.

110. İbn Kesir, c. II, 500.

B-) Kurulacak Diyalogta esas amaç ; bir üstünlük kurmadan, aslında bütün semavi dinlerin kabullendikleri fakat üzerinden geçen Asırlar sonucu unutulan veya yanlış hatırlanan ; Bir olan Allah?a imanın perçinlenmesi ve yine Bir olan Allah?tan başkasına kulluk edilmemesidir! Burda cay-ı dikkat olan bir husus şudur : Tevbe Suresi 30. Ayet-i Kerimede, Kur'an-ı Kerim Ehl-i Kitabı Allah'a oğulluk isnadında bulunduklarından dolayı kınarken, burda ise, Ehl-i Kitab ile biz Müslümanların aramızda aslen ortak olan bir Kelimeden bahsedilmesi, Kur'anın çok ince latif bir yakklaşımı olarak karşımızda durmaktadır! Halbuki Allah'a oğul isnadında bulunanlarla bizim ne ortaklığımız olabilirki? Demek, oğul isnadında bulunmalarına rağmen, Allah inançlarının olması, onlar ile aramızdaki ortak olan inanç esasımızdır! Lakin, Ayetin devamında hemen, Bir olan Allah'a davetin gelmesi, kurulması emredilen Diyaloğun stratejisini ortaya koymaktadır!

4-) Allah?ın Ayetlerini inkar eden ve Efendimiz ?i yalanlayanlar için: ?Şimdi sen onlara yumuşak davran ve güzel muamele et.? (Hicr, 85) demektedir.

Evet, bir kısım Ehl-i Kitap, zamanla Allah'a şirk koşar hale gelmiş; O'na veseniler gibi oğullar, kızlar isnad etmeğe başlamış, üç bir, bir üç gibi anlaşılmaz yanlışlara girmiş ve bazı hahamlarına, papazlarına, Allah'a ait olan tevbenin kabulü ve teşri yetkisi gibi, ibadette Allah'a şirk koşma manasına gelen fonksiyonlar atfeder olmuşlardır. Ayette bazı "hahamların ve papazların rab edinilmesi" tabiri daha çok gündelik hayatı alakadar eden hususlarda ve teşrii konularda merci kabul edilmeyeceğiyle alakalıdır. Dolayısıyla da Kur'an, kalblerin ve zihinlerin şirkten tahliyesine oradan başlamamakta ve önce Cenab-ı Hakk'ın uluhiyetine karşı şirk koşulmamasını, ibadetin O'na tahsisini nazara vermektedir. Namaz, oruç, hac, zekat Allah için olmalı; kurban O'nun için kesilmelidir. Burada Ehl-i Kitap, rahatlıkla "biz zaten bunları Allah için yapıyoruz" diyebilir. Öyleyse, bu merhaleden sonra, Allah'a hiçbir şeyi şirk koşmama merhalesi gelmektedir. Yani, Allah'la beraber başka yaratıcı kabul etmeme; "sebepler, tabiat veya bir takım başka güçler" dememe; yaratmayı, ölümü, yaşatmayı, rızıklandırmayı, kainatın idaresini tamamen O'na verme; O'nu doğmadan-doğurmadan, üremekten ve başkalarına muhtaç olma gibi noksanlıklardan beri görme.. evet imanın üzerindeki bu kara örtü kaldırılınca, geriye sadece günlük hayatın, içtimai, iktisadi sahalarının da tevhide göre düzenlenmesi kalmaktadır ki, Allah'a iman ve ibadet yani her manada tevhid tamamlanabilsin. İşte, İslam'ın tebliğinde nasıl bir tedricilik varsa, zihinleri ve kalbleri, sonra da günlük hayatı tevhide raptetmede öyle bir tedricilik sözkonusudur. Zaten, Hz. Üstad'ın ifade ettiği ve üzerinde hassasiyetle durduğu üzere, İslam, bir bakıma imanın tahsil, tarsin ve tahkiminden ibarettir. Evet, neticede her şey, imana ve tevhid'e dayanmakta ve bir bakıma iman ve tevhid, merkezi, hakikatı oluşturduğu gibi, muhitle alakalı meseleleri de tayin etmektedir.

Dinlerarası işbirlikleri ve yakınlaşmalar, her geçen gün kendini daha fazla hissettiren modern çağımızdaki dindarları yakından ilgilendiren hayati bir konudur. Günümüz modern toplumları farklı ırk ve dinlere mensup olsalar da her alanda diyalog süreçlerini işletmektedirler. Bundan dolayı dinler arasındaki sağlıklı işbirlikleri ve yakınlaşmaların en önemli hedefi, çoğulcu bir toplulukta doğru bir şekilde kendi inancını yaşayabilmek ve başkasının da barış ortamında yaşamasına izin vermektir.

?Muhabbete en layık şey muhabbettir ve husumete en layık sıfat husumettir. Yani hayat-ı içtimaiye-i beşeriyeyi temin eden ve saadete sevk eden muhabbet ve sevmek sıfatı en ziyade sevilmeye ve muhabbete layıktır.? (97) diyerek tanımladığı Muhabbet? Husumet denklemini "Benim yüz ruhum olsa asayişe feda ediyorum." (98) şeklinde özetliyerek, son noktayı şu muhteşem tesbiti ile koymaktadır : "Zira, medenilere galebe çalmak ikna iledir; söz anlamayan vahşiler gibi, icbar ile değildir. Biz muhabbet fedaileriyiz; husumete vaktimiz yoktur." (99)

(6) M. Fethullah Gülen, Fasıldan Fasıla -2, Müteferrik

- Hz. İbrahim için: 'Şüphesiz İbrahim, çok içli, yumuşak huylu bir kişiydi '(Tevbe,114)

Ali İmran suresi,64 'te :

(11) Tevbe, 9/ 73

53 Yusuf Halaçoğlu, ?Osmanlı Devletinde Gayrimüslim Vakıf

Bediüzzaman?ın -Peygamber Efendimiz?in müjdesi üzerine- Hıristiyanlık?ta vuku bulmasını beklediği tasaffi , hıristiyanların dinlerini bütünüyle terk ederek İslamiyet?e girmeleri şeklinde bir beklenti değildir. Çünkü, İslamiyet eski dinlerin güzelliklerini ve şeriatlarının prensiplerini barındırdığı için, ta?dil ve tekmil edicidir. Yalnızca, zaman ve mekanın değişimiyle hükmü kalmayan fürüat kısmında yenilikler getirmiştir. Bu sır gereğince, hıristiyanlar zaten sahip oldukları dinlerinin esaslarına dayanmakla ve inançlarını tekmil etmekle asli dinlerine kavuşacaklardır.? Ey ehl-i kitap! İslamiyeti kabul etmekte size bir meşakkat yoktur; size ağır gelmesin. Zira, size bütün bütün dininizi terk etmenizi emretmiyor. Ancak, itikadatınızı ikmal ve yanınızda bulunan esasat-ı diniye üzerine bina ediniz" (100) diye teklifte bulunuyor.

Ilımlı İslam mı, yoksa sert İslam mı?

11-) Aynı anlayış içersinde, Efendimiz , yahudilerin medine?deki ilim ve adliye merkezi konumundaki Beyt-ul Midras? larına bizzat gitmiş, onlara? Ey yahudi topluluğu, islam olun, selamet bulursunuz? tebliğde bulumuştur. (30)

?Ey iman edenler! Eşlerinizden ve çocuklarınızdan size düşman olanlar da vardır. Onlardan sakının. Ama affeder, kusurlarını başlarına kakmaz, hoş görür ve bağışlarsanız, bilin ki Allah çok bağışlayan çok merhamet edendir.? (Teğabün,64/14)

SONUÇ :

32 Buhari, Bedu?l-Vahy 3

61. İbn Kesir, c. V, 2436-2437.

Burada "ötekinin" belirginleştirilmesi söz konusudur. Belirsiz bir öteki artık burada yoktur, aksine ilahi bir isimlendirmeyle Müslüman'ın yöneleceği ve hitapta bulunacağı karşı taraf bulunmaktadır. Müslüman tüm birikimiyle bu alanı kendine hareket yeri seçecek ve kendisini ona tam olarak yansıtacaktır. Allah, bizzat Ehl-i Kitab'ı zikrederek onları önemsediğini göstermektedir. Aynı zamanda burada Hıristiyanların kötü isimle çağrılmamaları söz konusudur. Aksine onların bildikleri, kabullendikleri bir hitap söz konusudur. Allah bilişsel olarak karşı tarafın vahiy tecrübelerine yönelmemizi de bize göstermekte Hıristiyanların ilahi kaynaklı bir dine sahip olmaları konusuna ilgi duymamızı istemektedir.

30. Siddiqui, 75-76.

SONUÇ:

91. el-Maide 5/17.

(7) Buhari, Marda, 3,13; Müslim, Birr 45; Müsned, 1/381

Dip. Notlar:

Aynı münafık bahse konu Hz. Aişe annemize İfk hadisesinde İftira atıp babası Hz. Ebu Bekir'in evine gitmesine sebeb olması bir yana, Peygamber Efendimiz ?i Uhud Savaşında yarı yolda bırakıp Uhud savaşı öncesinde psikolojik olarak zarar vermiş vede Medineye hicret sonrası yahudilerle Medine vesikası imzalandıktan sonra, Mekkedeki müşrikleri tahrik edip:'Muhammed kendine taraftar topluyor, uyuyorsunuz' diyerek yine müslümanlar aleyhinde bulunmasına rağmen, İbn-i Selül öldüğünde oğlunun isteği ve ricası üzerine, münafık babasına

Hıristiyanlıkta Tevhid sürecinin başlaması için, bir geçiş sürecini andıran bu?yeni din? , Teslis Hıristiyanlığı ile İslam Dini arasında yer alacak?Tevhid esaslı bir Hıristiyanlığı? anımsatmaktadır :

49 Hamidullah, el-Vesaik, s.83

17-) Peygamberimiz , Amr bin Hazm el Ensari?yi, Beni Haris bin Ka?b hayetine İslamı öğretmek için gönderdiğinde vermiş olduğu yazılı talimatta, yahudi ve hrsitiyanları dinlerinden dönmeye zorlamamasını istemiştir. (38) . Yine, Münzir bin Sava?ya yazdığı mektubta, dinlerinde kalan Ehl-i Kitaba cizye gerektiğini ve dolaysıyla İslam?a girmek istemeynelere nasıl davranacağını bilfdirmiş olmaktadır (39) . Yemen?e gönderilen Muaz bin Cebel?e verilen talimatların bir tanesinde yine kişilerin dinlerinde zorla döndürülmemesiydi. Şayet iman etmeleri halindede namaz kılmalarını ve zekatı vermeleri gerektiğini beyan etmiştir. (40)

Sahabi, derhal bu kadının öldürülmesi talebinde bulunur. Ancak, Allah Resulü kendi adına kadını affeder. Fakat, ölen sahabi Bişr adına bir şey demez. Kadının akıbeti hakkında iki rivayet vardır. Birincisi Bişr?in varisleri, kısas yaparak kadını öldürtmüşlerdir. İkincisi: Kadın ihtida edip müslüman olduğundan onlar da kadını affetmişler ve müslümanlığı kadının kurtuluş sebebi olmuştur.(2)

Fransız şarkiyatçı Louis Massignon, Resulullah'ın Necranlılarla yaptığı anlaşmanın adilane olduğunu, Lammens'e atfen şöyle ifade eder: 'Lammens'e göre, Hicret'in onuncu yılında yapılan antlaşma, biri zanaatkar , diğeri askeri olan iki güç arasında hakkaniyet çerçevesinde müzakere edildi'' (Opera Minora, Dar al-Maarif, Lübnan 1963, 1: 558). Tekrar etmenin yeridir: Resulüllah, gayr-ı Müslimlere siyasi birlik teklifini yaparken, bugünün zorba güçlülerinin tarzında ezici, dayatmacı, sömürücü olmamış, kendinden sonra geleceklere de böyle bir tavsiyede bulunmamıştır.

Bediüzzaman Hazretleri kendi yaşadığı dönemden sonraki bir dönemde, Hristiyan?Müslüman diyaloğunun ötesinde, bir ittifaktan, Risale-i Nurlarda tam 8 yerde bahsetmektedir :

?Benim için o şehadet edecektir...? (Yuhanna, Bab: 15, Ayet: 26)

Tüm bu hakikatler Kur?an tarafından dile getirilirken, İslamı barış ve müsamahadan yoksun muş gibi göstermek, en hafif deyim ile kur?anı bilmemenin göstergesidir.

Buhari, şehadat 15; Müslim, tevbe 56.

104 Sözler, Sayfa 371

Dipnotlar

Teolojik açıdan Allah, ilah adına olan tüm kutsal oluşları, uluhiyet unsurlarını ve ilah olmayı gerektiren tüm içkin ve aşkın karakterleri kapsayacak derinlik ve boyutta bir isimdir. Bunun özeti "La İlahe illallah" formülüdür. Dolayısıyla ilahı ima eden, sarih olarak ortaya koyan, ilah adına yapılan isimlendirilmeleri, isimlendirilmeme durumlarını en berrak bir şekilde verir. Kısacası mutlak Tanrı olmayı ancak "Allah" ismi kucaklar. Dinlerde Allah'ı anlatan O'nun için söylenen her türlü metaforik, alegorik, arızi veya temsili tüm isimler, genel olarak O'nun en güzel isimlerinin birer çevirisinden ibarettir.

Bediüzzaman perspektifinde "DİYALOG"

66. b. www.ispartanur.net (Zübeyir G

Tevbe suresi, 5 :

Hazreti Bediüzzaman?ın da ifade ettiği gibi, hasmı mağlup etmenin en kısa ve emin yolu, fenalığına karşı iyilikle mukabele etmektir. Çünkü, eğer fenalıkla mukabele edilse, aradaki husumet artar. Hasımlardan biri zahiren mağlup bile olsa, kalben kin bağlar, adaveti devam eder. Fakat, eğer iyilikle mukabele edilirse, karşıdaki de pişman olur, belki dost halini alır. Öyleyse, mü?minler?Boş sözlerle, çirkin davranışlarla karşılaştıkları zaman, izzet ve şereflerini muhafaza ederek oradan geçip giderler.? (Furkan, 25/72) ve?Eğer onları affeder, kusurlarına bakmaz ve bağışlarsanız, şüphesiz ki Allah da çok bağışlayıcı ve çok merhamet edicidir.? (Tegabün, 64/14) gibi Kur?an?ın kudsi düsturlarına kulak vermeli ve bu emirleri tatbik etmelidirler. (3)

Ahzab Suresi,48. Ayeti Celilesi Diyaloğu men ediyormu?

Ademoğlu, insanca bir hayat yaşamada başka insanlara muhtaçtır, huzuru ve saadeti için de insanlarla iyi anlaşmaya, onlarla uyum içinde olmaya mahkumdur. Atalarımız, çok yerinde olarak: Hayvanlar koklaşa koklaşa, insanlar konuşa konuşa! demişlerdiir.

9-) Necran Hristiyanları ile ilgili detayılı bilgiyi 2. Bölümümüzde aktardığımızdan, burda şu kadarını anlatmakla yetineceğiz: Necran Hristiyanları, Medine?ye altmış kişilik bir Heyet ile öğleden sonra geç vakitte ulaşmış ve Mescid-i nebeviyyede Efendimiz ?in huzuruna çıkmışlarıd. İbadet vakitleri geldiğinden Mescid?de ibadet etmişler, Ashab-ı Kiram buna itiraz etmelerine rağmen, Peygamberimiz onlara ibadet etmeleri için izin vermiştir. Onlarda şark?a dönerek ibadetlerini yaptılar. (26) Mübahale teklifini geri çevirmiş, cizye vermeyi kabul etmiş ve Peygamberimiz aralarındaki ihtilafları çözmek için Ebu Ubeyde bin Cerrah?ı görevlendirmişdi.(27) Daha sonra Necranlılara gönderilen emannamede, mevcut kiliselerinin kendilerine ait olduğunu ve onlara zara verilmeyeceğini ifade etmiştir (28)

İslam?ın ruhu prensib olarak acaba sertliği, affedici olmamayı, acımasız olmayı mı öğütlüyor ki, birileri?Ilımlı İslam? adına rahatsızlık telaffuz ediyor?

Bu Ayet-i Kerimeye Mübahele Ayeti denir. Mübahele:?Hangi taraf yalancı ise Allah?ın ona lanet etmesini bütün kalbiyle istemek? demektir. Hicri 9. yılda Necran Hristiyanlarını temsil eden 70 kişilik heyet, başlarında dini ve dünyevi liderleri Akıb Abdu'l-Mesih ile beraber Medineye gelip tartışmışlardı. Medine?de var olan bir İslam site devletine rağmen, Efendimiz onları muhatab kabul ediyor ve Tebliğ yapıyordu. Delilden anlamamaları karşısında Efendimiz mubaheleyi teklif edince, düşünek için mühlet istediler. Bunu kendileri için tehlikeli bulup kabul etmediklerini bildirmek üzere Efendimiz yanına geldiklerinde baktılarki, O Hz. Hüseyin?i kucağına almış, Hz. Hasan?ın elinden tutmuş, Hz. Fatıma ve Hz. Ali?yi arkasına almış ve?Ben dua edince sizde Amin dersiniz? diyordu. Heyet Başkanı mubaheleyi kabul etmeyip cizye vererek İslam hakimiyeti alştında yaşamayı benimsediklerini bildirmişler, Allah Resulu de onlara, kendilerine verilen hakları ve yükümlülüklerini bildiren bir emanname yazılması emretmiştir. Yani, Efendimiz Kur?anın bu emrini yerine getiriken yine Diyalog diyor ve bir Tebliğ aracı olarak önce insan kazanmayı yeğliyordu!

1913, s.60-61

Bu bağlamda ayet, Hıristiyan'la karşılaşıldığında hem olumlu hem de olumsuz noktaların vurgulanmasını Müslümanlara emretmektedir.

Delil 9-) Buhari ve Müslim?in rivayetlerinde, Peygamberimiz , kendisinin Peygamberlik binasının köşe taşı olduğunu bizzat ifade etmekte ve dolayısıyla köşe taşı konmakla, yani Peygamberimizle Peygamberlik tamamlanmış olmaktadır.

(3) M. Fethullah Gülen, Prizma

3. Eğer bundan yüz çevirirlerse- deyin ki: Şahit olun biz muhakkak ki ona teslim olanlarız:

Yani, "Bizim kabul ettiğimiz ve sizin de kendi kitaplarınızın öğretileri ile desteklendiği ve tasdik edildiği için, 'yanlış' diye reddedemediğiniz inancımızda bize katılın." (7)

Maide Suresi, 51

3-) Ebu Sa'lebe el-Huşeni naklediyor: Ben Hz. Peygamber 'e 'Ey Allah'ın Resulü, biz Ehli Kitab'ın yaşadığı bir yerdeyiz. Onların kap kacaklarından yiyip içebilir miyiz? diye sordum. Dedi ki: 'Onlarınkinden başka kap-kacak bulabilirseniz onlarınkinden yemeyin. Başka birşey bulamazsanız onları yıkadıktan sonra kullanın.' diyerek, Ehl-i Kitaba bu noktadan bir ayrıcalık yapmış ve komşuluk hakkından doğan bir Diyaloğun kapısını kapatmamıştır.(17)

Ayrıca, Kur'anı Kerim, birçok peygamberi yine 'yumuşak' olma noktasında takdirle anlamktadır :

129. el-Maide 5/77.

Bir gün, iffetine kat?iyen inandığı mübarek hanımına, çamur atılmıştı. Hangi müslümana kaşıyla işaret etse, Başta münafıkların başı Abdullah İbn-i Übey İbni Selül olmak üzere pek çok münafığın başı gidebilirdi.. herkes bunu seve seve yapardı. Oysa ki, Allah Resulü, günlerce diken yutar gibi söylenen sözleri yutuyor, yutkunuyor, vicdanında ızdırapların en tahammül-fersasını yaşıyor ama kat?iyen ses çıkarmıyordu. Bu durum muhteremler muhteremi Aişe-i Sıddika?nın Kur?an?la beraatı tescil edileceği ana kadar devam etti. Bütün sahabe O?nun iki dudağı arasından çıkacak bir çift söze bakıyordu.

Allah Resulu peygamberliğinin 5. senesinde, Mekke müşriklerinin amansız işkenceleri ve tazyikleri karşısında takirben 100 Müslümanın Hristiyan Melik Necaşi?nin memleketi olan Habeşistana hicretlerini arzu etmiş ve bu düşüncesini şu ifadelerle belirtmiştir: ?İsterseniz ve elinizden gelirse, Habeşistan?a iltica ediniz. Zira orada hüküm süren Kralın topraklarında kimseye zulüm edilmez. Orası doğru ve emin bir yerdir, Allah asan edinceye kadar orada kalın? demiş, ve bir Hristiyan Melikin idaresindeki Habeşistana kendi Ashabının Hicret etmesini istemiştir (7)

76 Sözler, Sayfa 644

Davet, aynı zamanda Müslümanların diyaloga bakışı hakkında da önemli ipuçları verecektir. Nitekim bazı Müslümanlar diyalogu, davetin bir başka şekli olarak görme eğilimindedirler. Bu Müslüman tarafına göre, özellikle önceliği uzmanlar arasındaki diyaloga vererek karşılıklı teolojik meselelerin müzakere edildiği bir diyalog sürecinde, ötekileri hikmet ve öğütle dine davet etmek daha mümkündür.26

"De ki: Ey Ehl-i Kitap, Sizinle Bizim Aramızda ortak Olan Bir Kelimeye Gelin: Allah'tan Başkasına İbadet Etmeyelim ve O'na Hiçbir Şeyi Ortak Koşmayalım? (1)

Papayı Vatikan'da ziyaret eden bir Osmanlı Padişahı olmuş mu?

Buna isnaden soruyoruz : ?Kur'anı Kerimde işimize gelen Ayetleri alıp işimize gelmeyen Ayetleri görmemezlikten gelmek, Hakiki bir müminin izleyeceği yomludur? Diyaloğu emreden Ayetleri ne yapacaksınız? Bu Ayetler bugünü kapsamıyor mu diyeceksiniz? Veya nesh edilmiştir diyerek Ehl-i Sünnet Müfessirleri ile çelişeceksiniz?

Tarihçi Taceddin Kayaoğlu, 'Beyaz Diplomasi' kitabında Osmanlı padişahlarının papalara yazdıkları namelerde 'Haşmetlü, asaletlü, meveddetlü...'

36. madde: "Müslümanlarla yahudiler arasında yardımlaşma, nasihat ve iyilik olacaktır" (İbn Kesir, es-Sire, II/322; Hamidullah, el-Vesaik, s.44-45; Doğu ve Batı kaynaklarında birlikte yaşama, s.285)

Hz. Peygamber buyuruyor: "Sakının! Kim, böyle insanlara zalim ve sert olursa, onların haklarını kısarsa veya tahammül edebileceğinden fazlasını yüklerse veya hür iradeleri dışında onlardan bir şey alırsa, hüküm günü onlardan ben davacı olacağım." (Ebu Davut, Cihat; (İslamda Devlet Nizamı, Ebu-l A'la-El Mevdudi, Hilal Yayınları, 1967, s. 71)

68. el-Hadid 57/27.

36 İbn Ebi Şeybe, Musannef, no: 33427

Cuma, 18 Kasım 2005

(5) Bakara suresi, 30-32. Ayeti kerimeler

Ehl-i Kitabın hepsi bir değildirler. Kitap ehli içinde doğruluk üzere bulunan bir ümmet vardır ki, gecenin saatlerinde onlar secdeye kapanarak Allah'ın ayetlerini okurlar.(Ali İmran,113)

(19) Ebu Davud, Edeb 132; Tirmizi, Birr 28

69 Emirdağ Lahikası, Sayfa 139

Kur'an'ın Hıristiyanlara yönelik olumsuz ayetlerine baktığımızda aslında her iki din arasındaki temel farklılıkların belirginleştiğini görmemiz mümkündür. Şöyle ki Kur'an-ı Kerim, Hıristiyanlık'ın üzerine bina edildiği temel öğreti olarak İsa'nın Tanrı oluşuna kesinlikle karşı çıkmaktadır: Hıristiyanlar, "Rahman85 çocuk edindi",86 "Allah, İsa Mesih'dir" diyerek87 ve "Allah, üçün üçüncüsüdür" demekle kafir olmuşlardır.88 Bunlar, gökleri çatlatacak, yerleri yaracak ve dağları yıkacak derecede çirkin şey89 ve onların ağızlarında geveledikleri sözden başka bir şey değildir.90 Aksine Kur'an-ı Kerim'de İsa'nın tam insan oluşuna vurgu vardır: Allah, İsa'yı, annesini ve yeryüzünde bulunanları öldürmek istese Allah'a karşı kimin elinden bir şey gelecektir.91 Müfessirlere göre bu ayet ile Allah, doğan ve ölen birinin kesinlikle ilah olamayacağını haber vermektedir.92 Müfessirlerden İbn Kesir, bütün bunlardan sonra tüm Hıristiyan mezheplerinin kafir olduğu sonucuna varır.93

90 Emirdağ Lahikası, Sayfa, 423-424

Papa 16. Benedictus yoldayken bunları okumak ilginç olacak...

II. Al-i İmran 64. Ayeti ve Müslüman-Hıristiyan Diyalogu

Ebu Davud, cenaiz 4; Ahmed b. Hanbel, Müsned 5/201; et-Taberani, el-Mu?cemü?l-kebir 1/163.

Bediüzzaman Hazretlerine göre "İsevi ruhanilerle ittifak" keyfiyeti

Bu çerçevede ;

Seni bu çalışmada en çok etkileyen ne oldu?

?Gerçek, Musa demiştir: ?Rab size kardeşleriniz arasından benim gibi bir peygamber çıkaracak, her ne söylerse onu dinleyeceksiniz. Ve bütün peygamberler, Semuel ve sıra ile gelenler, hep söylenen bu günleri ilan ettiler? (Rasullerin İşleri, Bab: 3, Ayet: 22).

- Ey Hattab'ın oğlu, ben Allah'ın Elçisi'yim ve O'nun emrine muhalif de değilim ve Allah da ebediyen bizi terk etmeyecektir!'

Lütfen, Ayetler ve Tefsirleri kendi heva ve heveslerimizi yorumlamıyalım!

126. el-Maide 5/51-57.

114. Al-i İmran 3/65.

Bediüzzaman vefatından önce Nur talebelerine vermiş olduğu son nasihatında, vazifelerinin asayişi temin ederek, müsbet hareket etmek olduğunu, menfi yolları tasvib etmediğini, ve müsbet iman hizmeti doğrultusunda hertürlü sıkıntı ve meşakkat karşısında sabır etmek olduğunu beyanetmiştir (91)

102 Fethullah Gülen Hocaefendinin 24.02.1978 Tarihli Sohbeti

El-CEVAB :

93. a. Münazarat, Sayfa 73-74

Demek, Hıristiyanlarda bir semavi ve ulvi bir din zuhur ederek, yani Hıristiyanlık aslına rucu ederek Tevhidi kendine rehber edinecek, ve bu süreçte İslam ile ittifak edip Dinsizlik cereyanına karşı birlikte mücadele edecekler :

Ehl-i Kitap Kimdir?

Bu makalenin amacı, genel diyalog tanımı ve İslam'ın diğer din mensuplarını kucaklayıcı bakışı ile Al-i İmran 64. ayet bağlamında Müslüman -Hıristiyan diyalog karşılaşmasına pratik bir yaklaşım sunmaktan ibarettir.

İşte Kur'an, bu noktada müsbeti tariften ziyade, menfiyi nazara vererek konuya şöyle giriyor. Bir kere Ehl-i kitap, önceleri kendi çerçevesiyle Allah'ı tanıyordu. Ne var ki böyle bir tanımanın üzerinden asırlar geçmiş ve dolayısıyla onların o marifetleri küllenmiş ve tazeliği de kalmamıştı. Öyleyse, yapılması gereken bir "tahliye", yani "arıtma" ameliyesi idi. Bu yapıldığında, gerçekler ayan beyan ortaya çıkacaktı. Esasen, "la ilahe illallah" cümlesinde de bu tahliyeyi görmek mümkündür. Yani İslam, her işe bir tahliye ile başlar; zihni yanlış kabullerden, saplantılardan; nazarları da şaşılıktan kurtarma, "illallah"tan, yani müsbeti tariften önce gelen bir ameliye-i fikriye, bir ameliye-i nazariye, belki de bir ameliyat-ı tecdidiyyedir. Bu sebepledir ki, ayette de, "şunları şunları yapalım" değil de, "şunu yapmayalım" ifadesi kullanılmıştır.

Bu tanımların temel kırılma noktalarını belirlediğimizde aynı zamanda diyalog sürecindeki temel üç safhayı hemen ortaya çıkarabiliriz:

İmam Maturidi ve taraftarlarına göre, kainatta, her biri bir kitap binlerce delil varken Allah?ı bilmeyen mazur olamaz derler. Eş?ariler ise: ?Biz peygamber göndermeden azap edecek değiliz..? meal-i alisiyle ifade edilen ayete dayanarak, azaba müstahak olmanın, tebliği müteakip olacağı hususunu esas alırlar.

Efendimiz , Mekke Fethedildiğinde kendisini kendi vatanından çıkaran, kendisine Hayat Hakkı tanımayan ve o dönem müşrik olan Ebu Süfyan ve Mekke?nin ileri gelenlerine, hiçbir şekilde cezalandırmamış, onlara bir itab mahiyetinde bu yaptıkları zulmü yüzlerine karşın hatırlatmakla kalmamış, hatta?Kabe?ye sığınan emniyette olduğu gibi, Ebu Süfya?nın evine sığınanda emniyettedir? buyurarak, müşrik Ebu Süfyan?ın evini emniyet ve sığınma bakımından Kabe ile beraber zikretmiştir. (5)

(3) Mektubat, Sayfa: 60

102. Al-i İmran 3/187.

5. Swidler, a. g. m., 9.

B) Diyalogtan da öte "ittifak"

8-) "Ey Cami-i Emevide kardeşlerim! Ve yarım asır sonraki alem-i İslam camiindeki ihvanlarım! Baştan buraya kadar olan mukaddemeler netice vermiyor mu ki: İstikbalin kıt?alarında hakiki ve manevi hakim ve beşeri, dünyevi ve uhrevi saadete sevk edecek yalnız İslamiyettir ve İslamiyete inkılap etmiş ve tahrifattan ve hurafattan sıyrılacak İsevilerin hakiki dinidir ki, Kur?an?a tabi olur, ittifak eder." (74. a.)

Ehl-i Kitap'tan bir grup, inananlara indirilen Kur'an'a sabahleyin inanıp akşam üzeri, inkar ederek onları şaşırtmak ve dinlerinden çevirmek isteyen art niyetli kimselerdir.128 Onlar, dinlerinde haksız yere aşırılıklar yapmakta önceden sapmış olan birçok kimseyi de saptırmış bir topluluğa uymaktadırlar.129

2. Karşımızdakinin dininde var olan, ona göre hakikat, değerli ve kutsal olan şeyleri fark etmeye başladığımız ve kendimizdekilerle karşılaştırıp bilincimizde algımızı yeniden inşa ettiğimiz veya onayladığımız safha; doğal olarak burada ötekini algılamak için onun yapacağı vurgular da çok önemlidir. Bu durum, aynı zamanda tarafları birbirlerini inkardan varlıklarını kabule götürecektir. Çünkü bu safhada, her iki taraf alabildiğine kendini olduğu gibi gösterecek ve onunla ilgili görüşlerini veya ona yönelik düşüncelerini diyalog tanımına uygun bir ortamda ifade edebilecektir.

75. b. Mektubat, Sayfa: 60

10-) Elli civarında Maddeden oluşan, Müslümanlar ile Medineli arap ve yahudi kabileleri arasında karşılıklı Hak ve vazifeleri tanzim eden, Medine vesikasını adı verdiğimiz, dünyada bir devletin ortaya koyduğu ilk Anayasayıda Allah Resulu yürürlüğü koymuştur. Bu metnin 25. maddelesinde, yahudi ve müttefiklerine tam bir din hürriyeti tanınmış olduğunu, ve müslümanlar ile birlikte bir ümmet olduklarını hem 25. ci maddede hemde 2. ci maddede bahsedilmiş olması, din hürriyeti açısından bir ilktir.(29)

46. Şinasi Gündüz, Mitoloji ile İnanç Arasında, Samsun 1998, 83-99.

(8) Mümtehina, 60/8

RÖPORTAJ

Hudeybiye Sulhü: Diyaloğun Savaşa Tercihi

1. Hazırlık ve Giriş Safhası:

Bir isim olarak İsa'nın doğmuş olduğu Nasıra şehrine izafeten "Nasıralılar" anlamındadır.48 Böylelikle kelimeye coğrafik bir anlam verilmiş olunmaktadır.49 Zaten bazı ilim adamları Yeni Ahit'te İsa'ya nisbet edilen "Nazoran" sıfatının50 doğrudan doğduğu yer olan Nazereth'e işaret ettiğini, dolayısıyla "Nasıralı İsa" demek olduğunu ileri sürmektedirler.51 Ancak Hıristiyan çevrelerde "Nasıralı" sıfatının genişletilerek İsa'dan başkası veya onun taraftarları için de kullanıldığı kaydı görülmemektedir.52

Hıristiyanlardan Allah'a ve ahirete iman edip salih amel işleyenler, müminler gibi korku duymayacak, hüzünlenmeyeceklerdir.79 Yine Ehl-i Kitab'ın içinde Hz. Muhammed'e indirilenlere sevinen bir grup insan da inkar edilmez.80 İlk dönem siret yazarı İbn İshak, bu ayetin Cafer b. Ebi Talib ile birlikte Medine'ye gelen bir grup Habeşistanlı Hıristiyan'ın iman edip İslam'a girdikten sonra Kur'an-ı Kerim'i dinlemeleri ve duygulanıp ağlamaları üzerine nazil olduğunu nakletmektedir.81

Müslümanlara düşmanlık yapmayan, inançlarına saygılı olan gayrimüslimlerekarşı, onlara iyilik yapılmasa bile düşmanlık yapmamak ve adaletli davranmak, adaletin gereğidir. Fakat müslümanlara karşı düşmanlıklarını sürdürenler ile düşmanlık yapmayanları aynı kefeye koymak da adaletsizliktir. (11)

Bazı Jestler

81 Barla Lahikası, Sayfa 10

4-) ?De ki:?Şüphesiz Rabbim beni doğru bir yola, dosdoğru bir dine, Hakk?a yönelen İbrahim?in dinine iletti. O, Allah?a ortak koşanlardan değildi?(En?am, 161) Şu ayet-i meşhure külli manasının bu asırda muvafık ve münasip bir ferdi Risaletü?n-Nur olduğu gibi?..(6)

(3) Taha,20/44

65. Hamdi Yazır, c. III, 282.

Mevdudi Tefsirini incelediğimizde : "Tartışma, karşıdaki kişinin fikirlerinin düzeltilebilmesi için medeni ve saygılı bir dilde ölçülü bir şekilde yapılmalıdır. Tebliğ eden kişinin asıl amacı, muhatabının kalbini uyandırmak, ona hakkı ulaştırmak ve onu doğru yola getirmek olmalıdır. O, tek gayesi karşısındakini yenmek olan pehlivan gibi davranmamalıdır. Daha çok, kendi yaptığı bir hatayla hastasının daha kötüye gitmemesi için çok dikkatli davranan ve onu mümkün olduğunca az sorun çıkararak iyileştirmeye çalışan bir doktor gibi olmalıdır. Bu talimat burada özellikle Kitab Ehli ile tartışmalar için verilmiştir, fakat bu dini tebliğ etme konusunda verilmiş genel bir talimattır ve Kur'an'ın birçok yerinde buna değinilmiştir. Mesela: "Ey Peygamber! Hikmetle ve güzel öğütle Rabbinin yoluna çağır ve onlarla en güzel şekilde mücadele et." (Nahl: 125) "İyilikle kötülük bir olmaz. Sen kötülüğü en güzel olan şeyle sav. O zaman seninle arasında düşmanlık bulunan kimse, sanki sıcak bir dost oluvermiştir." (Fussilet: 34) "Ey peygamber! kötülüğü en güzel olanla sav. Biz onların nitelediklerini en iyi bileniz." (Müminun: 96) "Ey Peygamber, af yolunu tut, iyiliği emret ve cahillerle lüzumsuz tartışmalardan sakın. Ne zaman şeytandan kötü bir düşünce seni dürtüklerse, Allah'a sığın." (A'raf: 199-200)?.. Allah burada müslümanlara, Kitab Ehli ile tartışacaklarında ilk önce meselenin olumlu yönlerini ele almalarını emretmektedir.?

1. Diyalog öncesi hazırlık veya yönelim safhası: Burada ötekiyle karşılaşmadan önce bizim karşı taraf hakkında bir şeyler öğrendiğimiz, onunla ilgili birikimlerimizi gözden geçirip ajandamıza yerleştirdiğimiz safhadır; buna, karşı tarafı "ilk algılama safhamız" da diyebiliriz. Bu bölümde, karşılaşma ilk defa oluyorsa ani bir şok ve öteki hakkında ilk elden bir bilgi, farklı bir hayat anlayışı ve dünya görüşü ortaya çıkabilir. Bu safhada aynı zamanda "öteki taraf tecrübe edilebilecek" yani ona ve dünyasına nüfuz edilebilecektir.

73. a. Buhari, Enbiya: 49; Müslim, İman:244, 245, 247; İbn-i Mace, Fiten: 33; Müsned, 2:336, 3:368

Bu konuda, son olarak şunu da belirtmek lazım : Günümüzün fetret devri olduğunu ifade ederek cehaletin mazeret olabileceğini söylemek, insanlara su-i istimal kapısını açmak demektir. Bu ise önü alınamayacak hataların doğmasına sebebiyet verebilir.(6) endişesini taşımalıyız!

Diyaloğu emreden Ayetler (2): Ankebut,46

38. el-En'am 6/156.

Bu kelime, Hıristiyanlara yönelik insani olan her türlü söylem veya mesaj sunma inisiyatifinin Müslümanların "elinde" olması gerektiğinin altını çizmektedir. Burada Müslüman'ın diyalog açısından iyi eğitimli, iyi donanımlı olması, uzmanlaşmış olması da kapsam alanındadır. Böylece ötekine bilhassa Hıristiyanlara yönelecek insan kesinlikle "uzman" bir kişiliktir. Bu uzmanlık, pratik Hıristiyanlık bilgisi uzmanlığı olabileceği gibi pratik birlikte yaşam tecrübesine dayalı bir uzmanlık da olabilir.

VATİKAN'A GİDEN PADİŞAH YOK

-O halde soframı terk et demiş. Ama anında İkaz-ı İlahi?yi de işitmiş ve Cenab-ı Hak şöyle buyurmuş:

123. en-Nisa 4/47.

48. et-Taberi, c. II, 144-145; er-Razi, c. III, 105; el- Kurtubi, c. I, 434.

Evet, bu kutu 1893 yılında Papa'nın göreve gelmesi üzerine Sultan II. Abdülhamid tarafından yaptırılmış, kırmızı renkli ve güzel taşlarla süslenmiş kıymetli bir hediyedir. Ayrıca Sandıklı civarında ortaya çıkarılan Hıristiyanlığa müteallik bir taş Müze-i Hümayun adına bir jest olarak Papa'ya gönderiliyor.

Cumartesi, 02 Temmuz 2005

Ali İmran,64. ayet-i kerimenin değerlendirmesi:

100 İşaratü'l-İ'caz, Sayfa 52

Hz. Ömer zamanında fethediler ülkelerin hiçbirinde, tek bir ibadet yerine bile, hiçbir zaman saygısızlık ve tecavüz edilmemiştir. Ebu Yusuf yazıyor: "Bütün ibadet yerleri olduğu gibi bırakıldı. Ne onlar yerle bir edildi, ne de mağluplar eşya ve mallarından yoksun bırakıldı." (Ebu Yusuf, Kitab-ül Haraç; İslamda Devlet Nizamı, Ebu-l A'la-El Mevdudi, Hilal Yayınları, 1967, s. 74)

53. Elmalılı M. Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'an Dili, haz., İsmail Karaçam ve diğerleri İstanbul ts., c. II, 387-388.

Kitap Ehline gösterilen bir başka musamaha da onların kadınları ile Müslüman erkeklerin evlenebilecekleri konusudur! Bu konuda yine müşrik kadınlar ile evlenilmesi haramdır. (Bakara,221) . Bu konuda Efendimiz ?in: ? Ehl-i Kitabın kadınları ile evlenmenizde bir sakınca yoktur, ancak Hristiyan arablarınki ile evlenmeyiniz? (14) Burda, Efendimiz aslen putpereset oldukları halde, Ehl-i Kitaba tanına ayrıcalıklardan faydalanmak için bu şemsiyenin altında görünen kişileri kastetmiş ve onların nikahını haram saymıştır.

12-) Hicri 630 senesinde, Müslüman olduklarını bildirmek üzere medine?ye gelen Hımyer hükümdarının elçilerine şu talimatı vermiştir: ? Bir yahudi veya bir hristiyan, Müslüman oldukları takdirde, müminler ile aynı Hukuka sahip olurlar. Kim yahudiliğinde veya hristiyanlığında kalmak istiyorsa, ona madahale edilemez? (31)

13. Al-i İmran 3/23.

Dinlerarası Diyalog

Yine Kur'an-ı Kerim'deki davetin mahiyetini anlatan mezkur ayete27 dayanan bazı Müslümanlar, dinlerarası diyalogu dine da'vet ile özdeşleştirme çabası içine girebilmektedirler. Onlar için Kur'an-ı Kerim'in ve Hz. Peygamber'in yaptığı davetin metodolojisi, dinlerarası diyalogun işleyişine benzemektedir. Yine onlara göre davetteki "iyiliği emretme ve kötülükten sakındırma görevi", ancak diyalog sürecinde daha iyi verim alınabilecek bir iştir. Ma'rufu emretmek ve münkerden sakındırmak, zaten İslam ümmeti içinde bir grubun yapması gereken görevdir. Bu topluluk, aynı zamanda Hıristiyanlara karşı daha hassas davranan şuurlu Müslümanlardan oluşması gereken bir grup olmak zorundadır. Onlara göre zamanımızda böyle bir grubun diyalog kavramından yoksun olması veya böyle bir beşer ilişkisini göz ardı etmesi kesinlikle düşünülemez.28 Buna dayanarak Hıristiyanların çoğunlukta olduğu Avrupa'nın çeşitli yerlerinde yaşayan Müslümanlar, daveti diyalogla özdeş görme eğilimi taşırlar. Böyle düşünmelerinde onların ötekini incitmeden ikna yoluyla dine çağırma işinin diyalogla temelde örtüştüğünü görmeleri etkili olmuştur. Çünkü Müslümanlar, Hıristiyanların misyonerlik yaparken düştükleri hatalara düşmeme konusunda hassas davranmaktadırlar.29

96 Beyanat ve Tenvirler, Sayfa 137

74. a. Hutbe-i Şamiye, Sayfa 38

86. el-Bakara 2/116; Meryem 19/88.

70 Emirdağ Lahikası, Sayfa 179

37. Terzi, 37.

93. b. http://groups.yahoo.com/group/fethullah_gulen/message/536

Bu duruma göre, Allah'ın himayesi ve Resulullah Muhammed'in zimmeti, Allah'ın bütün kuvvet ve kudretini gösterdiği güne kadar olmak üzere ve Necranlılar da hiçbir hata ve haksızlık işlemeksizin üzerlerine düşen vazifelerini layıkıyla yerine getirmeleri ve hiçbir zulümde bulunmaksızın iyi hal ve tutum göstermeleri şartıyla, bu yazıda gösterilen hususlar üzerinde bulunacaktır.

13-) Ve müminlerden iffetli hür kadınlar ve sizden önce kendilerine kitap verilenlerden namuslu ve hür kadınlar, namuslu bir şekilde mehirlerini ödediğiniz takdirde, size helaldir.(Maide,5)

66. b. www.ispartanur.net

72. a. Mektubat, Sayfa 60

3-) Mekke Fethinde henüz Müşrik olan Ebu Süfyan?ın evi ile Kabe?yi eşit zikretmiş :

"Kim bir muahime zulmeder veya gücünün üstünde bir iş yükler ya da zorla ondan bir şey alırsa kıyamet günü ben onun hasmıyım." (Ebu Davud, Harac, 31-33)

Hugh Goddard'a göre bu yaklaşımlarıyla Kur'an-ı Kerim, Yahudilerle birlikte Hıristiyanları da genel vahiy alanı dışında görmediğini göstermektedir.132 Aslında burada göz ardı edilmemesi gereken önemli bir nokta da Kur'an'ın Müslümanlar gibi Hıristiyanlara da doğrudan hitap etmesi, böylece onların varlıklarını de facto kabul etmesidir. Dahası Kur'an-ı Kerim, genel olarak Müslümanların dışındakilerden bahsederken dışlayıcı bir tavırla "gayr-ı Müslim" terimini kullanmaz Hatta onları aşağılayıcı isimlendirmelerde de bulunmaz. O, gerek doğrudan Hıristiyanlara hitap ederek, onlara karşı dışlayıcı değil, kucaklayıcı olduğunu göstermektedir.

4. Onbeşinden yukarı olanlar, eğer masum ve mazlum ise, mükafatı büyüktür; belki onu Cehennem'den kurtarır. Çünki ahir zamanda madem fetret derecesinde din ve din-i Muhammedi'ye Aleyhissalatü Vesselama bir lakaydlık perdesi gelmiş ve madem ahir zamanda Hazret-i İsa'nın din-i hakikisi hükmedecek, İslamiyetle omuz omuza gelecek. Ebette şimdi, fetret gibi karanlıkta kalan ve Hazret-i İsa'ya mensub Hristiyanların mazlumları çektikleri felaketler, onlar hakkında bir nevi şehadet denilebilir. Hususan ihtiyarlar ve musibetzedeler, fakir ve zaifler, müstebid büyük zalimlerin cebr ve şiddetleri altında musibet çekiyorlar.

Miladi 3. Asırda yapılmış Tur dağındaki Sina Manastırı , bugün bile ziyaretçilere sahib olması bakımından, İslami İdare tarafından korunmuş, sadece bir hatıra mahiyetinde küçük bir odası namaz kılınmak üzere düzenlenmiştir. Bunun ile birlikte, Filistin, Suriye, Ürdün, Mısır, Irak ve Anadolu coğrafyasında mevcut bazı manastırların XXI. Yüzyıla ulaşabilmiş olmalarını, İslamın farklı din mensublarına bakış açısını net bir ortaya koymaktadır. (43)

(5) Ahmet Kurucan, Zaman, 22.02.2004

(16) Buhari, Enbiya, 24, 48; Müslim, İman, 272

3. Üç-dört aydır ki, dünyanın vaziyetinden ve harbinden hiç bir haberim yokken Avrupa'da Rusya'daki çoluk-çocuğa acıyarak tahattur ettim. O manevi ihtarın beyan ettiği taksimat, bu elim şefkate bir merhem oldu. Şöyle ki:O musibet-i semaviyeden ve beşerin zalim kısmının cinayetinin neticesi olarak gelen felaketten vefat eden ve perişan olanlar eğer onbeş yaşına kadar olanlar ise, ne dinde olursa olsun şehid hükmündedir. Müslümanlar gibi büyük mükafat-ı maneviyeleri, o musibeti hiçe indirir.

Kaynaklar :

42. el-Maide 5/14, 82.

Al-i İmran 64. Ayeti ve Müslüman-Hıristiyan Diyalog Sürecine Bakışı

A) Dinler Arası Diyaloğun, Asrımızdaki Mimarı Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri

6-) "İşte böyle bir sırada, o cereyan pek kuvvetli göründüğü bir zamanda, Hazret-i İsa Aleyhisselamın şahsiyet-i maneviyesinden ibaret olan hakiki İsevilik dini zuhur edecek, yani rahmet-i İlahiyenin semasından nüzul edecek, halihazır Hıristiyanlık dini o hakikate karşı tasaffi edecek, hurafattan ve tahrifattan sıyrılacak, hakaik-i İslamiye ile birleşecek, manen Hıristiyanlık bir nevi İslamiyete inkılap edecektir. Ve Kur?an?a iktida ederek, o İsevilik şahs-ı manevisi tabi ve İslamiyet metbu makamında kalacak, din-i hak bu iltihak neticesinde azim bir kuvvet bulacaktır. Dinsizlik cereyanına karşı ayrı ayrı iken mağlup olan İsevilik ve İslamiyet, ittihad neticesinde dinsizlik cereyanına galebe edip dağıtacak istidadında iken, alem-i semavatta cism-i beşerisiyle bulunan şahs-ı İsa Aleyhisselam, o din-i hak cereyanının başına geçeceğini, bir Muhbir-i Sadık, bir Kadir-i Külli Şeyin vaadine istinad ederek haber vermiştir. Madem haber vermiş, haktır. Madem Kadir-i Külli Şey vaad etmiş, elbette yapacaktır." (72. a.)

4-) Ehl-i Kitabtan alınan cizye , müşriklerden alınmazken, Ehl-i Kitab?ın kendi dini yaşantılarında serbest kalıp, canları ve malları da emniyette olmaları açısından, bir ayrıcalık tanınmıştır. Ayrıca, cizye ödeyen Ehl-i Kitabtan birisi müslüman olunca bu vergiden muaf tutulmuştur (18)

2-) Bir kimse hiçbir peygamber görmemiş ve fakat inkar mesleğine girerek puta da tapmamışsa, ehl-i necattır. Zira, insanlar arasında öyleleri vardır ki, hiçbir terkip ve tahlil kabiliyetine sahip olmadığı gibi, eşya ve hadiselerin seyrinden de bir mana çıkarması mümkün değildir. Binaenaleyh, böyle biri, evvela irşat edilir, ondan sonra davranışlarına göre ceza veya mükafat verilir.

Delil 4-) ?Sözlerimi ağzına koyacağım? ifadesi, Efendimizin ümmi olup, okuma-yazması bulunmadığı halde Allah?ın Kelamı?nı kolayca hıfzedip insanlara okuyacağına işarettir.

2-) Cenaze namazını kılma konusunda ve bağışlanmasını dileme konusunda (Tevbe:80) Ayeti Kerimesi gereği, Efendimiz muhayyer bırakılıyor ve Efendimiz , Hz. Ömer 'in engellemelerine rağmen, 70 den fazla istiğfar ederim, diyerek yine Hoşgörü gösteriyor ve cenaze namazını kılıyor! Taki bir sonraki Ayeti Kerime ile men edilinceye kadar!

Osmanlı padişahları hangi vesilelerle Papa'ya mektup yazıyorlardı?

"... Özetle onları dost olur sanıp da yakın dostlarınız gibi sıkı fıkı beraberliklere dalmayınız, tuzaklarına düşmeyiniz, isteklerine iştirak etmeyiniz. Görülüyor ki 'Yahudiler ve hıristiyanlara dostlar olmayınız' buyurulmamış, 'Yahudi ve hıristiyanları dost edinmeyiniz' buyurulmuştur.."

(9) Elmalı Hamdi Yazır, Ankebut,46 Tefsiri

88 Emirdağ Lahikası, Sayfa, 310-311.

d) Bir misyonerlik faaliyeti olmamakla beraber, bir mümin muhatabının hidayetini ümit etme teşebbüsü olabilir.

Yahudilerle Beşeri Münasebetler

Netice olarak diyebiliriz ki ;Kur?an?ı kerimö bu Ayet-i Kerimesi ile de Ehl-i Kitaba öncelikle yumuşak, musamahalı, sevdirerek iyi güzel bir uslub ile yaklaşım sergilenmesini emretmekte ve bizlere bu konuda tevilsiz bir Rehberlik göstermektedir.

86 Emirdağ Lahikası, Sayfa 458

Konuya Osmanlı ölçeğinde bakarsak, Osmanlıların Hıristiyanlarla olan ilişkilerini nasıl değerlendiriyorsunuz?

48 İbn kayyim, Ahkam, I,38; İbn Sa?d, et-Tabakatül Kübra,

1953 Mayıs atında, Müslümanlar ve Hristiyanlar arasında mütecaviz dinsizliğe karşı işbirliği temini için, İstanbul?da Patrik Athenagoras?ı ziyaret etmiştir. Bediüzzaman'ın Patrik Athenagoras'la görüşmesi Istanbul'un 500. Fetih yıldönümünde gerçekleşen bu görüşme de geçen Diyalogta, Bediüzzaman Hazretleri: ?Hıristiyanlığın dini hakikisini kabul etmek, Hazreti Muhammed'i peygamber ve Kur'anı Kerimi de Kitabullah kabul etmek şartıyla ehl-i necat olacaksınız .? der. Patrik, cevaben: 'Ben kabul ediyorum! ' deyince, Bediüzzaman: 'Pekala, siz bunu dünyanın diğer manevi reislerine de söylüyor musunuz? ' diye sorar. Patrik: 'Söylüyorum; fakat onlar kabul etmiyorlar.' diye cevap vermiştir.(64) Hadiseyi iyi tahlil eden gözlemciler, Patrik Athenagoras'ı ziyarete gidenin Bediüzzaman olmasının, Efendimiz 'in Ebu Cehili, 100 kezi aşkın ziyaretine gitmesi kadar normal karşılar. İkincisi, o görüşmede, Bediüzzaman, ateizme karşı Hristiyan alemi ile nasıl bir işbirliği yapılabileceğini konuşmuş ve asrımızda "Dinlerarası Diyaloğu" ferdi olarak ilk başlatan kişi ünvanına sahib olmuştur. Bu diyaloğun sürekliliği adına olsa gerek Bediüzzaman Hazretleri Fener semtinde ikamet etti ve bu durum Rum Patrik Atenagoras ile görüşmelerini kolaylaştırdı.(65) Aynı Bediüzzaman, Patrikten, Efendimiz 'e ve Kur'an?a iman etmiş olmasına rağmen bunu dünya medyasına açıklamasını istememiş, çünkü ileride detaylı izah edileceği üzere, ahirzamanda Ehl-i Kitabın dinlerini bütün bütün terk etmesini beklemek yerine, itikatlarını tadil ve revize etmelerini beklemenin daha doğru bir yaklaşım olacağından bahsetmiştir.

Müslümanların Ehl-i Kitab'a yaklaşımında öne çıkan ortak paydanın, aslında monoteist ilah inancına sahip üç büyük dinin ortak noktaları olduğu da ileri sürülebilir. Nitekim bu ortak payda, Allah inancı, ahiret inancı, peygamberlik inancı, melek inancı ve İbrahim peygamberin şahsi tavır ve davranışlarını kapsayabilir. Ancak ona göre Kur'an-ı Kerim'in "gelin ortak noktada birleşelim" çağrısı kesinlikle bir pazarlık değildir. Aksine bu mesaj, bir tür seçenek sunmaktır.55

İbnu Kesir, Tefsir-u Kur'ani'l Azim.

105 Emirdağ Lahikası, Sayfa 458

106 Şualar, Sayfa 513

Birlikte Yaşam Sanatı, Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı yay,

-Biz yemeğe, bu nimetleri bize veren Allah?ın adını anarak yani besmele çekerek başlarız. Sende çeksene demiş. İhtiyar:

Bu ayet, aynı zamanda Allah Kelamı Nazm-ı Celil'in kesinlikle dünya hayatının her alanına indirgenmesini, yaşanmasını, hissedilmesini, uygulanmasını açık bir dille Müslüman'ın bilincine yansıtmaktadır.

1-) Kendi gömleğini Kefen olarak veriyor

44. Al-i İmran 2/ 52; ez-Zemahşeri, a. g. e., c. I, 285.

2-) Ebu Talib ve Mut?im bin Adiyy?in himayesine girmesi :

Delil 3-) Hz. Musa gibi bir nebinin İsrail Oğulları?ndan bir daha çıkmayacağı açıkça ifade olunmaktadır.

Ağırlıklı olarak tercüme tarihi, eğitim ve kültür üzerine çalışan Kayaoğlu'nun yayınlanmış çalışmaları arasında; Türkiye'de Tercüme Müesseseleri, Maarif-i Umumiye Nezareti Tarihçe-i Teşkilat ve İcraatı (19. Asır Osmanlı Maarif Tarihi), Şirinsiz Ferhat Leylasız Mecnun; Bayburtlu Hicrani gibi kitapları sayabilirim. Habeş Kralı Necaşi ve Cafer b. Ebu Talib'in anısına hazırladığı son çalışması Beyaz Diplomasi; Osmanlı-Vatikan ilişkilerini konu alıyor.

5- ?Sana da önceki kitapları hem tasdik edici, hem de denetleyici olarak bu Kitabı, gerçeğin ta kendisi olarak indirdik. O halde onların aralarında, Allah'ın sana indirdiği ile hükmet! Sana gelen bu hakikati terk edip de onların keyiflerine uyma! Her biriniz için bir şeriat ve bir yol tayin ettik. Eğer Allah dileseydi hepinizi bir tek ümmet yapardı. Fakat O, size verdiği farklı şeriatler dairesinde sizi imtihan etmek istediği için ayrı ayrı ümmetler yaptı. Öyle ise durmayın, hayırlı işlerde birbirinizle yarışın! Zaten hepinizin dönüşü Allah'a olacak, O da hakkında ihtilaf ettiğiniz şeyleri size tek tek bildirecektir.? (Maide, 5/48).

Müslüman'ın aynı zamanda Hıristiyanların anlayacağı dili bilmesi ve onu İslam'ın aktarılmasını sağlayacak bir araç olarak kullanabilmesi gerekir. Hatta en ideali Hıristiyanlık'ın temel kaynak dilleri olan Grekçe, Aramice veya Latince'nin yanı sıra o andaki güncel Avrupa dillerine hakim olmasıdır. Bu donanımla Müslüman, aynı zamanda diyalogun ana hatlarını, projelerini çizerken daima etkin olabilmeli ve gerektiğinde kendi görüşlerinin karşı tarafça da onaylanmasını sağlayabilmelidir. Çünkü diyalog ortamının sağlanmasında yönelme, Müslüman kontrolünde olmalı ve onun himayesinde olabilmeli ve misafir bir katılımcı kimliğinde olmamalıdır.

Sultan Abdülmecid'e Papa tarafından 1848'de Roma'da bulunan Trajan direğinin yaldızlı pirinçten modeli, her tarafı mozaikten yapılmış 3 ayaklı tabla, Papalık matbaasında basılmış basma resimler mecmuası, ayrıca altın, gümüş ve bakır madalyaların numuneleri gönderilmiştir. Yine 1880'de bir mozaik masa Papa tarafından II. Abdülhamid'e hediye gönderilmiştir. Bu hediyelerin dışında Papalık makamından Osmanlı Devlet ricaline nişanlar verildiği gibi, aynı şekilde Osmanlı Devleti tarafından da Papalığa mensup şahıslara özel nişanlar ve hediyeler verilmiştir.

82 Emirdağ Lahikası-II, ss. 423-424

65 Yard. Doç. A. Emre Öktem

43 Levent Öztürk, Asrı Sadetten Haçlı seferlerine kadar İslam

Kahire 1963-1964, I, 258-260

Mesela, " O kadar kuvvetlidir ve devam eder; yalnız Hazret-i İsa onu öldürebilir, başka çare olamaz" (2) rivayet edilmiş. Yani, onun mesleğini ve yırtıcı rejimini bozacak, öldürecek, ancak semavi ve ulvi halis bir din İsevilerde zuhur edecek ve hakikat-i Kur?aniyeye iktida ve ittihad eden bu İsevi dinidir ki, Hazret-i İsa Aleyhisselamın nüzulüyle o dinsiz meslek mahvolur, ölür (Şualar, Sayfa 501)

Efendimiz'in gayr-i müslimlere karşı toleransları:

Beyrut 1957-1960, I,380.

64 Necmeddin Şahiner, 'Bilinmeyen Taraflarıyla Bediüzzaman Said Nursi', Nesil Basım Yayın, s.405.. Necmettin Şahiner, Son Şahitler, IV, 307, 344; Bediüzzaman Said Nursi, Mufassal Tarihçe-i Hayat, Abdulkadir Badıllı.

(3) Hamdi Yazır, Mümtehıne 8'in Tefsirinde

- Eğer onlar barışa yanaşırlarsa sen de ona yanaş ve Allah?a tevekkül et (Enfal,61)

Kur?an- Kerimde Diyalog:

23 İ. İshak, 1991, s.280)

Padişahlar papaları hangi statüde görüyorlardı?

26 İbn-i Hişam, es-Sire, beyrut ts. I,573-574; Hamidullah, İslam Peygamberi, I,619-620

27. en- Nahl 16/125.

20 Buhari, Cenaiz 85, Tefsir, Berae 12; Müslim, Fedailu's-Sahabe 25, (2400) , Sıfatu'l-Münafıkin 3, (2744) : Tirmizi, Tefsir 3096; Nesai, Cenaiz 69

57 Bulaç; Ali, İslam ve Fanatizm, İst., 1993, s.86-88

İslami düşüncede insan tarif edilirken 'medeniyyün bittab'' denilir. İnsanoğlunun genleri sanki cemiyet halinde yaşamak üzere programlanmıştır. O, oturacağı bir eve kavuşmak veya yiyeceği bir lokmayı elde etmek için onlarca insanla münasebet halinde olmak zorundadır. Şaka için bile olsa, 'Ev olarak mağara, yiyecek olarak ot yeter' diyecek birine, yazlık-kışlık giyeceklerini, kalemini, mürekkebini hatırlatırız.

25. madde: Beni Avf yahudileri müminlerle birlikte tek bir ümmettirler. Onlar kendi dinlerine, müslümanlar da kendi dinlerine göre yaşayacaklardır".

Aynı Elmalı Hamdi Yazır, "Ey iman edenler! Yahudileri ve hıristiyanları dost edinmeyin" ( Maide,5/ 51) Ayeti Kerimenin Tefsirinde bakın ne diyor :

Şimdi, bu paragraftan sizin yukarıda bahsettiğiniz anlam nerede, Bediüzzamanın kast ettiği anlam nerede?

67. b. Lem'alar, Haşiye, Sayfa 155

Hz. Ömer?in yaşlı bir zımmiye söylediği:? gençliğinde senden cizye alıp, ihtiyarlığında seni terk etmek olmaz? sözü meşhurdur. Yine Hz. Ömer?in cüzzamlı Cabiye Hristiyanlarına zekat gelirlerinden pay ayırdığı ve kendilerine yardımcı olduğu da bilnmektedir. (48)

(4) Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu, Ankara 1998, I,605, Örnekleriyle Türkçe Sözlük, Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara 1995, I,680.

(4) Hicr, 15/85

Şeyhülislam fetvalı hitap

Bu hususu teyid eden şu Sahih Hadis-i Şerifte manidardır :

Diyebilirizki, müslüman olmamasına rağmen kendi eşiniz ve çocuklarınızdan size düşman olanlara bile, onları kazanma adına affetmeniz, onlara bu noktadan musamaha ile bakmanız, sizin içi daha hayırlıdır!

Yine Elmalı Hamdi merhum özetle şmyle demektedir: ?İman edenlere söyle: Allah'ın günlerinin geleceğini ummayanları bağışlasınlar. Ayette kastedilen, gerektiğinde savaşmayı yasaklamak değil, kişisel olarak bayağı kavgaları yasaklamaktır. Bundan dolayı savaşı emreden ayetlerle bu ayetin nesh edilmesi gerekmez.

Ahirzamanda Hz. İbrahim'in dinine mazhar bir hareket: Risale-i Nur

2. Diyalogun İşleyişi: Ortak ve Aykırı Noktaları Karşılıklı Konuşmak

(6) Papa II. John Paul'e Verdiği Mesaj, Zaman gazetesi 10.02.1998

(6) İbn-i Hişam, es-Sire, 1/501-504; Hamidullah, el-vesaik, s.,63-73, Hamidullah, İslam peygamberi, I,206-210

Kim bir zimmiye zulmetse veya gücünün üstünde bir mükellefiyet yüklese, ben onun hasmıyım. (Ebu Yusuf, Kitabu'l-Harac, Matbaatu's Selefiye, 1397 h. Kahire, s.135)

Evet, kötülüğün kökünü en keskin kılıçlardan daha güzel kesecek olan şey ihsanla muamelede bulunmak; Allah?ı görüyormuşçasına ya da en azından O?nun tarafından görülüyor olma şuuruyla kötülüklere bile iyilikle karşılık vermektir. Mesela; bir insan size, ?falanın oğlu? dese ve babanızı inkar ederek hakarette bulunsa; size düşen vazife, onun babasını en güzel yanıyla zikrederek, ?Sen şerefli bir babanın oğlusun, namuslu ve çok iffetli bir annenin çocuğusun. Seni de onlar gibi şerefli ve iffetli olarak biliyordum; nasıl oldu da ağzından böyle yakışıksız bir söz çıktı, anlayamadım? demekten öte mukabelede bulunmamaktır. Zannediyorum, sizin bu tavrınız muhatabınızı kendi saygısızlığının altında bırakacak ve meselenin büyümesine mani olacaktır. Bazen hasma karşı tebessüm etmek onu ve ondan gelebilecek zararı defetmeye kafidir.(2)

Müslümanlarla Zulmeden, Alaya alan, savaşan ve İslam?a açıktan düşmanlığını ilan eden Kafir ve Münafıklara?SERT? ol, diğerleri ile en güzel yoldan, ?yumuşak ve musamaha yolu ile? yani İslamı sevdirerek Tebliğ etme yolunu açık tut! Umulurki, bu şekilde İslam?ın güzelliklerine şahit olurlar ve İman ile müşerreflenirler!

427- 428; Muhammed Hüseyin Heykel, el-Faruku Ömer,

Çarşamba, 19 Ekim 2005

Bediüzzaman Hazretleri, Hicri 1327 (M. 1909 ) ?de Şam'da Emevi Camii'nde içlerinde 100 Alim olmak üzere toplam on bin kişiye verdiği hutbesinde, Hicri 1371'den (M.1952) sonraki İslam aleminin geleceğine yönelik izahlar yapmıştır (74. b.) İfadelerde geçen, yarım Asır sonrasındaki (Hicri 1421 - M.2001) İslam alemine hitab ederken, bu yıllarda İslamiyetin dünyada Hüküm sürme eğilimine gireceğini, hem Dünya hemde Ahiret Saadetine vesile olacağına, aynı zamanda Hrıstiyanlığın tahrifatten ve hurafelerden sıyrılıp, İslamiyete inkılab etmeye başlıyacağına, bunu yaparkende Kur?ana tabi olmayı kendilerine Rehber edinip, İslamiyet ile İttifak edeceklerine işaret etmiştir. Cay-ı Dikkat bir diğer husustur ki, Bediüzzaman Hazretleri?Allah'ın nurunu ağızlarıyla söndürmek istiyorlar, Allah da razı olmuyor. Fakat kafirler istemeseler de Allah nurunu tamamlamayı diliyor.? (Tevbe /9:32) Ayetinin tefsirinde, Hicri 1324 senesine işaret ettiğini beyan ettikten sonra, bir vecihle eğer şeddeli?lam?lar ve?mim? ler ikişer sayılsa, bundan bir asır sonra zulümatı dağıtacak zatlar ise, Hazret-i Mehdinin şakirtleri olabilir. ? (74. c.) diyerek, Hicri 1424 ( M.2003 ) yılına remzen parmak basıp, bahse konu İsevi Ruhanilerinin Kur?ana tabi olup, İslamiyetle ittifak etmelerine vesile olacak Şahs-ı manevinin, Mehdinin şakirtleri olduğu izlenimini vermektedir.

Yazar Prof. Dr. İbrahim Canan

1071 yılından sonra Anadolu?da yaşamaya başlayan Selçuklu Türkleri, Hristiyanların mal, can emniyetlerini de azami derecede korumuş,12. Yüzyılda Erzurum, Erzincan gibi Anadolu şehirlerini ticaret maksadıyla dolaşan Latin tüccarların ibadetleri için bile özel kiliseler yapılmıştı. Selçuklu sultanlarının birçoğu, buraları ziyaret edip, rahiplere bağışlarda bulunur ve manastırlardan vergileri kaldırmışlardır. Bu müsamaha anlayışı, Türklerin İslam ile tanışmalarından öncede vardı. (52)

Bediüzzaman'a göre bir Hristiyan şehit olur mu?

Geçmişte ecdadımız, onların ecdadıyla savaştı diye mi?

89. Meryem 19/89-91.

Ayeti Kerimede geçen : ? Onların Tevrat?taki misali buna benzer; İncil?deki misallerine gelince...? (Fetih, 48/29) diyerek Tevrat?ta ve İncil?de Resulullah?tan ve O?nun ashabından bahsedildiğini haber vermekle beraber, bir gün gereken tetkikler yapıldığında -inşaallah- sahih olduğu ortaya çıkacak olan Barnabas İncili?nde zaten apaçık Efendimiz?in isminden bahsedilmektedir.(68. d.) Yapılan Karbon tahlillerinde 16.-17. Asır öncesinin olduğu kesinleşen bu İncilin, bir gün bulunan bu İncil nüshası gün yüzüne çıktığında, tarihin yeniden yazılması da kaçınılmaz olacak.. (68. e.)

Son olarak diyebiliriz ki, İslam dini, yapısal olarak tüm zamanları kucaklayacak genişlikte işlev görür; buna göre ilk insan ve ilk peygamber Hz. Adem'den son mükemmel insan modeli ve son peygamber Hz. Muhammed'e kadar tarih boyunca yaşandığı haliyle İslam, hem evrensel, hem yerel, hem ilk hem son, hem kabilesel hem de etnik monoteist tecrübelere sahipti ve bu bağlamlar dahilinde çoğu kez özgün şeriatlar ve çeşitli yöntemler içermiştir. Sonuçta geçmiş dönemlerde Allah'ın yolladığı din adına yaşanmış tüm beşer tecrübeleri, İslam'ın engin ve kuşatıcı hilali altında yerini almıştır. Bu din, Allah katındaki tek din olarak son vahiy tecrübesi Hz. Muhammed'in şeriatına sahip olduğundan zaman ve mekan boyutunda başka bütün "din olma iddialarını" ve mutlak geçerlilik adına söylenen "tüm öteki söylemleri" kesinlikle nefyeder ve kabul etmez ve kati bir şekilde kendisine uyulmasını ister.

?Allah, sizinle din uğrunda savaşmayan ve sizi yurtlarınızdan çıkarmayanlara iyilik yapmanızı ve onlara adil davranmanızı yasaklamaz.? (3)

Yani, Kur?anı Kerim bazı yerlerde Kafirler hakkında sert davranmaktan bahsederken, yine bazı Ayet-i Kerimelerine?yumuşak? ve?bağışlayıcı? davranmaktan, ?güzel muamele? etmekten bahsetmesi, bahse konu?sert? davranma fiilinin bütün kafirleri kapsamadığını göstermektedir. O zaman hangi Kafir?e karşı?sert? hangisine karşı?yumuşak ve bağışlayıcı? davranacağız sorusu akla gelmektedir. Bunada yine Kur?an cevab veriyor:

75. c. M. Fethullah Gülen, ?Mesih Nerede, Mehdi Kim? ?, herkul. org, 11.10.2004

(2) Kastamonu Lahikası, Sayfa 79

95. Bekir Karlığa, Kur'an-ı Kerim'e Giriş , İstanbul 1983, I, 62.

Konu ile ilgili Bediüzzamanın Talebelerinden Dereli Mutaf Hafız Ahmed?in Üstad?a yazdığı bir mektubta rüyasının tabirinde : "Allahu a?lem, bu rüyanın bir tabiri şudur ki: Üstadımızın Kur?an-ı Hakimden aldığı ve neşrettiği Risale-i Nur vasıtasıyla Nasaranın bir kısmı İslamiyeti kabul edecek ve Nasara Müslümanları veya Hıristiyan mü?minleri hükmüne geçip Üstadımızın sözlerini İsa Aleyhisselamın sözleri nev?inden hüsn-ü kabul edeceklerine işarettir." (78. b.) diyerek, Bediüzzamanın Risale-i Nurlarda konu ile alakalı Vaaz ettiği prensiblerin, ileride Dindar İsevi Ruhaniler tarafından hüsn-ü kabul göreceğini beyan etmiştir.

(7) Hamidullah, el-Vesaiku?s? Siyasiye , İstanbul 1997 s.115; Hamidullah, İslam peygamberi, I,297.

Kur'an-ı Kerim bağlamında Hıristiyanlarla ortak noktalarımız genel olarak teolojik değerdedir. Hz İsa, Hz. Meryem, -farklı algılanmasına rağmen- tek tanrı inancı gibi konuların yanı sıra Kur'an-ı Kerim'de zikredilen Hıristiyanlarla ilgili olumlu imajlardır.

?Gitmezsem, Faraklit gelmez... ve O geldiği zaman günah, salah ve hüküm için dünyayı ilzam edecektir? (Yuhanna, Bab: 15, Ayet: 7-8).

Fatih, daha sonra Patriğe birde ferman vermiştir. Bu fermanda kısaca, patrik ve büyük papazların rahatsız edilmiyeceği, genel hizmetlerden muaf tutulacağı, Kiliselerinin camiye çevrilmiyeceği, dini ayinlerin serbest kalacağı, Nikah-cenaze işlemleri ve törenlerinin eskisi gibi yapılabilineceği, Patriğin statüsünün Vezir statüsünde kabul edileceği, kendilerine bir de?Muhafız Birliği? verileceği, şeklindedir. Din imtiyazları denebilecek olan bu haklara, Fatih?ten sonraki Padişahlar bir takım ilaveler yaparak, genellikle sadık kalmışlardır.

1-) Müşrik Huzaa Kabilesi ile Hudeybiyye Antlaşmasında kurulan İttifak :

83. Buhari, Cizye 5.

Peki birisi devlet, ötekisi değil. Bu ilişkileri, mektuplaşmaları nasıl izah edeceğiz, karşılıklı siyaset üretme, strateji gütme aracı mı mektuplar?

Hususiyle Ehl-i Kitaba karşı :"De ki: Ey kitap ehli! Sizinle bizim aramızda ortak olan bir söze geliniz. Allah'tan başkasına kulluk etmeyelim, O'na hiçbir şeyi eş tutmayalım ve Allah'ı bırakıp da kimimiz kimimizi ilahlaştırmasın."(7) "İçlerinden zulmedenleri bir yana, ehl-i kitapla ancak, en güzel yoldan mücadele edin ve deyin ki: 'Bize indirilene de, size indirilene de iman ettik. Bizim ilahımız da, sizin ilahınız da birdir ve biz O'na teslim olmuşuzdur." (8) ?Birbirinizi tanımanız için sizi boylara ve kabilelere ayırdık? (9) yaklaşımlarında Diyaloğa Daveti hissetmemek hiç mümkünmüdir?

Diyalog süreci ve muhtevasının belirlendiği bu safhada hedefler de ortaya konulacaktır. Hemen belirtelim ki, insanları bir araya getiren ortak noktalar, onları ayıran ise farklı noktalardır. Bu yüzden bu hassas dengenin çok iyi bir şekilde korunarak hareket edilmesi Müslüman tarafa düşmektedir. Bu yüzden diyaloga girecek Müslüman taraf hiçbir gizli gündeme sahip olmadan tüm açıklığıyla kendi hedefini ortaya koyacak argümanlara sahip olduğunu ayet-i kerime ışığında gösterecektir. Bunun yanında diyalogun işleyişinde "ortak nokta kavramı" bu yüzden dinlerarası ilişkiler de anahtar kavram hükmündedir. Diyalog sürecinde sadece olumlu noktaları konuşmak da yeterli değildir. Diyalogun karakterine uygun bir şekilde iki din mensubu arasındaki farklılıklar dile getirilip diyalog ortamında ele alınabilir.

Delil 6-) İçinden gelindiği belirtilen mukaddeslerle, Peygamberimizin her türlü ayıptan uzak bulunan Ali?ne, Ehl-i Beyt?ine ve Ashabı?na işaret olunmaktadır.

4-) "Risale-i Nur?un İhlas Lem alarında denildiği gibi, şimdi ehl-i iman, değil Müslüman kardeşleriyle, belki Hıristiyanın dindar ruhanileriyle ittifak etmek ve medar-ı ihtilaf meseleleri nazara almamak, niza etmemek gerektir. Çünkü küfr-ü mutlak hücum ediyor." (70)

Daha Medine'ye gelir gelmez yapılan beraber yaşama anlaşmasının 25. maddesinde 'Beni Avf Yahudileri, mü'minlerle birlikte olarak bir ümmet teşkil ederler.' denmesi, Yahudilere nasıl bir nazarla bakıldığını yeterince ifade eder. Rivayetler hem Resulüllah'ın ve hem de diğer bir kısım Müslümanların Yahudilerle ziyaret, alışveriş, borçlanma, selamlaşma gibi her çeşit beşeri münasebetleri sürdürdüklerini gösterir: Hz. Ali'nin ücret mukabilinde bir Yahudi'ye kuyudan su çekme hizmeti sunduğu (Tirmizi, 'Kıyamet,' 35), bir kısım Sahabilerin ve hatta Resulullah'ın Yahudilere borçlanmaları bile vakidir. Resulullah'ın vefat ettiği zaman zırhının, borcuna mukabil bir Yahudi'de rehin olduğu bilinmektedir (Buhari, 'Rehin,' 2, 5; Müslim, 'Müsakat,' 124). Resulüllah , zaman zaman Yahudilerin toplanıp meselelerini görüştükleri, Tevrat okudukları Beytu'l-Midras denen eve uğrayıp Yahudilerle konuştuğu bilinmektedir (Ebu Davud, 'Hudud', 26).

28. Siddiqui, 75.

Bu sırdandır ki Hak Teala diğer muhtelif ümmetlere bazen doğrudan doğruya hitap ederek (Bakara, 2/40: ?Ey İsrail oğulları!?), bazen peygamberleri vasıtasıyla konuşmuş, bazen mü?minlere: ?Onlara şöyle deyiniz? (Al-i İmran 84 Kul amenna billahi) buyurmak suretiyle bu diyalogu gerçekleştirmiştir. Bunlardan Ehl-Kitaba yönelik bazı hitaplardan misaller vermek suretiyle konuyu daha iyi açıklamaya çalışalım:

95 Şualar, Sayfa 307

(4) http://www.gencadam.net/content/view/119/57/

Evet, O ne arkasından cübbesini çekip eziyet edene,(11) ne başına toz-toprak saçıp yüzüne hakaret savurana, gönül koymuştur. Gönül koymak şöyle dursun, hastalandıklarında gidip onları ziyaret etmiş, öldüklerinde de cenazelerini teşyide bulunmuştur; bulunmuştur; zira ahlak-ı hasene O?nun tabiatının rengi, varlığının da bir buuduydu.

Şimdi:

?Onlar için kardeşleri arasından, senin gibi bir peygamber çıkaracağım ve sözlerimi onun ağzına koyacağım? (Kitab-ı Mukaddes, Tesniye Babı, Ayet: 18).

Hicret?in 6. cı senesinde, Efendimiz ?in ve Sahabeyi Kiramın Mekke?ye duydukları Hicranı giderme adına, Peygamberimizin gördüğü Sahih bir Rüyaya istinaden Umre yapmak üzere yola koyulurlar. Niyetleri savaş yapmak olmadığından, sadece kendilerini koruma amaçlı aldıkları sınırlı silahlanma ile Hudeybiye adlı bir kasabada konaklamışlardır! Hz. Peygamber yolculuk öncesi Busr b. Süfyan?ı Kureyşlilerin durumunu öğrenmesi ve onlara Müslümanların savaşmak için değil, Umre etmek amacıyla harekete geçtiklerini anlatması için Mekke?ye göndermiştir. Müslümanların harekete geçtiğini duyan Kureyşliler Müslümanların kesinlikle şehre sokulmaması hususunda karar almışlar ve Halid bin Velid öncülüğünde askeri birlikler oluşturmuşlardır. Hz. Peygamber konaklama sırasında çevredeki Arap kabileleri ile görüşmeler yapmış, savaş gibi bir niyetinin olmadığını, amacının yalnızca umre ibadetini yerine getirmek olduğunu bu kabilelere de anlatmıştı. Bu kabilelerden birisi Huzaa kabilesi idi. Hz. Peygamber bu kabile vasıtasıyla Kureyşliler ile diyalog kurmak istiyordu. Hz. Peygamberin Kureyşliler ile anlaşma zemini ararken aracı olarak Huzaa kabilesini seçmesi Kureyşlilerin ısrarlı bir şekilde uzlaşmaya yanaşmamalarından kaynaklanıyordu. Huzaa kabilesi, Müşrik bir kabile olmasına rağmen Müslümanlarla bu noktada müttefik oldular. Uzun görüşmeler sonucu varılan Hudeybiye Antlaşmasında, müşrik olan Huzaa kabilesi Müslümanlarla aynı safta yer alırken, Kureyşliler müşrik olan Bekiroğulları kabilesi ile müttefik kurmuş ve Antlaşma bu şekliyle bizzat Efendimiz tarafından imzalanmıştı. (1)

Aslında Kur'an-ı Kerim'de Allah, Hz. İsa'ya kendisini Tanrı edinmelerini insanlara emredip emretmediğini bizzat sormakta ve karşılığında İsa ise böyle bir şey emretmediğini ikrar etmektedir.94 Bu göstermektedir ki İsa, tevhit inancından başka bir inanç getirmemiş ve Hıristiyanların İsa hakkındaki inançları, sonradan bu dine ilave edilmiştir.95

Asr-ı Saadetten Günümüze Diyalog (6. Bölüm)

B) Ehl-i Kitab ile kurulan İttifaklar

10. es-Saf 61/7.

Haram aylar çıkınca bu Allah?a ortak koşanları artık bulduğunuz yerde öldürün, onları yakalayıp hapsedin ve her gözetleme yerine oturup onları gözetleyin

Dolaysıyla, bağışlamak herzaman bir esastır!

İbn Haceri'l-Askalani, Fethu'l-Bari fi Şerhi Sahihi'l-Buhari.

Her kim, bir muahide/zimmiye zulmederse veya onu gücünden fazlası ile yükümlü tutarsa, yahut hakkını kısarsa, ya da rızası olmadan kendisinden bir şey alırsa, onun hasmı benim. Kıyamet günü onunla hasımlaşacağım.?(20)

73. b. Şualar, Sayfa 506

Bu alana ilişkin hukuki davaları kendi cemaat mahkemeleri bakardı.. Ancak, bu konulardaki problemleri isterlerse İslami mahkemelere götürebiliyorlardı. Aynı cemaate mensub kişiler arasındaki davalar ise, ilgili cemaat başkanları tarafından çözülemezse, şer?i mahkemlere getirilirdi. Ancak, Şeriyye sicillerinden, zımmilerin özel Hukuka ait davalarını ve noter işlerini tercihen, Kadı önüne getirdiklerini görüyoruz. Dini şefler veya cemaat mahkemeleri tarafından verilen hükümler, onlar adına devlet tarafından infaz ve icra olunurdu. (56)

28 Belazuri, Futuhul Buldan, 93.

Keza Kureyza Yahudilerinden olan Reyhane'nin hikayesi de dikkat çekicidir. Aleyhissalatu vesselam bu hanımı cariye olarak değil, zevce olarak hane-i saadete dahil etmek ister ve bu maksatla 'örtünme'yi teklif eder. Ancak Reyhane: 'Ey Allah'ın Resulü! Beni cariye olarak tut; bu senin için de benim için de daha muvafık.' der. Resulüllah , Müslüman olmasını teklif eder. Reyhane bunu da kabul etmeyip, Yahudilikte kalmakta ısrar edince Aleyhissalatü vesselam onu zorlamaz. Fakat Reyhane bir müddet sonra kendi kararı ile Müslüman olur (İbnu Hişam 3-4: 245; Üsdü'l-Gabe, 7: 120).

Diyaloğun Asrımızdaki Mimarı :"Bediüzzaman Said Nursi"

Bediüzzaman Hazretleri, yine Haristiyanların Hakiki dindarları ile bir ittifaktan bahsediyor ve bu ittifakın neticesi olarak, İncil?in Kur?ana tabi olacağını beyan ediyor. Allahu Alem bissevab, bunun gerçekleşmesi için, bahse konu aslına uygun İncilin bulunması gerekirki, buda Asrımızda yeni bulunmuş olan Barnaba İnciline bir işaret olsa gerek. Bu İncil'in bir nüshası yıllar önce bulundu ve Arapça ve Farsçaya da tercüme edildi. Barnaba İncil'inin içerdiği kıssalar, Genel olarak Kur'an'ın Meryem oğlu İsa Mesih ile ilgili olarak aktardığı kıssalarla örtüşmekte (68. b.) ve dört İncil' den ayrıldığı en önemli noktalar şunlardır:

3-) Ama bir insan, küfrü meslek ittihaz ederek, onun felsefesini yapıyor ve bilerek Allah?a karşı ilan-ı harp ediyorsa, o, dünyanın en ücra yerinde dahi olsa, inkar ve ilhadının cezasını görecektir.

Necranlıların Medine'deki müsaferetleri süresince kendileriyle 'İslam dini' hakkında, hususen de 'İslam nazarında Hz. İsa ve Hz. Meryem'in yerleri' olmak üzere birçok mesele üzerine bilgi alış-verişi ve münakaşa ve müzakereler yapılmıştır. Hz. Peygamber Necranlıları İslam'a davet eder, onlar kabul etmezler. Hz. Peygamber bu hususta ısrar etmez. Necranlılar, Kitaplarında mevcut bazı bilgiler sebebiyle davete icabet etmeyi kendi aralarında münakaşa ederler. Aralarında yer alan alim kişi Ebu'l-Haris, Hz. Muhammed'in 'Beklenen, hak peygamber' olduğunu itiraf etmesine rağmen, 'Kavmimizin bize yaptıkları İslam'a girmeme mani oluyor. Bize şeref, mal-mülk verdiler, ikramlarda bulundular ve bizim bu zata muhalefet etmemizi istediler. Eğer Müslüman olursak, bütün bu verdiklerini geri alacaklardır' diyerek Müslüman olmaktansa bir anlaşma yapmaları gereğinde heyeti ikna eder (İbnu Hişam, 1-2: 573). Ancak diğer iki büyük es-Seyyid ve el-Akıb bilahare Müslüman oldular.

(9) Ankebut, 29/46

3. Diyalogun son safhası; artık daha önce iki tarafın gelemedikleri değerlere ve sonuçlara varabilme safhasıdır. Böylece dinler ve mensupları arasında önceden örülen duvarların yıkılması ve cehalet örtülerinin ortadan kaldırılması gerçekleşmiş olabilecek veya algıların tamamen düzeltilip yanlışlıkların giderilmesi mümkün olabilecektir. Bu safhaya "diyalog bilinci" safhası da denilmektedir.5 Zira tarafların ait olduğu dünyaya, topluluğa, sorumlusu olduğu ve ilişki içinde bulunduğu ortama yönelik karşılıklı bilinç değişikliği, tarafları karşılıklı uzlaşmaya hatta beraber yaşanabilir veya genişleyebilir bir toplum duygusu ortaya çıkabilir.6

18 El-Muvatta, Kitabu?l Cihad Bab:20

118. el-Bakara 2/109.

Kafir olan bir kişiye kafir diye hitab edilmesini doğru bulmayan Bediüzzaman, örnek olarak : ?Kör adama, hey kör demediğiniz gibi... Çünkü eziyettir. Eziyetten nehiy var. ?Kim zimmi olan birine eziyet ederse..." Hadis-i şerifin devamı "Ben onun hasmı olurum ; şeklindedir." (110) diyerek İslamiyetin tahkir ve eziyet dini olmadığını vurgulamıştır. Geleneksel olarak, Kafir dendiğinde akla hemen birinci tasnifteki kafir geldiğinden, özellikle Ehl-i Kitaba karşı kafir deyiminin kullanılmasının, mana itibari ile doğru olsa bile, yüklediği anlam itibari ile tahkir içerdiğinden bu şekilde hitab edilmesini doğru bulmamaktadır! (111)

Türk-İslam geleneğinin zirve temsilcileri olan Osmanlılar, daha kuruluş dönemlerinden itibaren Balkanlar'da Ortodoks Hıristiyanların koruyuculuğunu üstlenmişler, dini özgürlüklerin de ötesine taşarak, bu insanların iktisadi yönden güçlenmeleri için ellerinden geleni yapmışlar ve hatta güvenliklerini sağlamak amacıyla Tımarlı Sipahileri Hıristiyan bölgelerde görevlendirmişlerdir. I. Murat döneminde temelleri atılmış olan Devşirme sistemi ve Yeniçeri Ocaklarının işleyişinde Hıristiyan unsurların rolü bilinen bir vakadır. Yine İstanbul'un fethi ile başlayan süreçte Fener Rum Patrikhanesi'ne ve bu kurumun bağlılarına tanınmış ayrıcalıklar -her ne kadar siyaset stratejisi açısından ele alınacak olsa da- devlet geleneğimizdeki adalet ve hoşgörü politikalarından bağımsız da değildir.

Genel itibariyle cevabi mektuplardır. Mesela; Sultan Abdülaziz 27 Eylül 1872'de Papalık makamına yazdığı mektuba; "Haşmetli, asil, sevgili dostumuz hazretleri" hitabı ile başlamış, "?Katolik tebaamızın refah ve mutlu hallerine itina hakkında değişmez olan samimi arzumuz, zat-ı alileri katıda da eskiden olduğu gibi medar-ı itimat ve itminan olacağı şüphesizdir?" ifadelerine yer veriyor. Başka bir örnek; II. Abdülhamid'in Papa'ya yazdığı mektupta da yine "Haşmetlü, asaletlü, meveddetlü, dost-ı velakarımız hazretleri" diye başlıyor, şöyle devam ediyor; "?Gerek benim, gerekse devletim hakkında samimi duygularınız ve hakkımızda istediğiniz iyilikler bizi memnun ve müteşekkir kılmıştır."

Benden sonra ümmetim içinde fetret devri olacak. O devirde herkes helali aramadan mal talebinde bulunacak, kanlar akıtılacak ve şiir Kur'an'a bedel tutulacak. (4) demiştir!

Osmanlı Devleti, siyasi muhatap olarak İtalya Devleti'ni almakta ve işlemlerini Roma Elçiliği üzerinden yapmaktaydı. Osmanlılarda, Vatikan siyasi değil, ruhani bir makam olarak muhatap alınmıştır.

116. et-Taberi, c. III, 306.

84. Buhari, Cihad, 174.

Peygamberimizin vefatından sonra başlayan Fetih hareketleri ile birlikte ele geçirilen şehirlerin çoğu Sulh yoluyla ele geçirilmiş ve cizye ödemeleri şart koşularak gayrimüslimlere bir ahitname ile yükümlülükleri ve hakları sunulmuştur. Bu ahitnamelerde, fethedilen beldelerde faal olan kiliselerin yıkılmıyacağına dair garantiler bulunuyordu. Hatta Hz. Ömer, Kudüsün fethi üzerine gittiği bu şehirde, Patrik Sofranyus?un namazını büyük Kıyame Kilisesinde kılması teklifini geri çevirmiş, şayet bu Kilisede namaz kılması halinde acaba ileride camiye çevrilir ve bir haksızlığıa vesile olurmuyum mülahazası çerçevesinde uygun görmemiştir. (42)

Ehl-i sünnet velcemaat anlayışına göre, fetret döneminde Allah inancı olan herkes cennete gidecektir! Bediüzzaman Hazretleri, baliğ olmayanlar hakkında kesin şehitlerdir derken, baliğ olanlar hakkında ise Hz. İsa'ya mensub, haksız yere zulme uğramış, özellikle ihtiyar ve savunmasız ve fakir ve çaresiz olarak zulme maruz kalmış insanlarında bir nevi şehit olabileceklerine hükmediyor! Neden? Çünkü, Ehl-i sünnet vel cemaat anlayışına göre Fetret dönemi insanlarının şayet bir Yaratıcıya inancları varsa, inşallah kurtulacağına hükmetmektedir!

Burada Müslüman taraf için gerekli iki önemli isimlendirme bulunmaktadır; "Ehl-i Kitap" ve "Nasara." Kur'an-ı Kerim'de Hıristiyanlar, öncelikle Ehl-i Kitap kapsamında değerlendirilmektedir. Bu kelime isim tamlaması olup "Ehl", aile efradı, ahali, ehil kişi, dost gibi anlamlara gelirken, "Kitap" kelimesi ise yazı, mektup, sahife, kitap, hüküm, yazgı, karar anlamlarını ihtiva eder. Bunun yanında "kitap" teriminin İslam öncesinde vahiy anlamında kullanıldığı iddia edilmektedir.34

diyerek, yani Ehl-i Kitab ile Diyalog ve iyi ilişikiler tesis edin, derken, yine diğer Ayet-i Kerimelerde

1-) De ki: Ey kitap ehli! Sizinle bizim aramızda ortak olan bir söze geliniz. Allah'tan başkasına kulluk etmeyelim, O'na hiçbir şeyi eş tutmayalım ve Allah'ı bırakıp da kimimiz kimimizi ilahlaştırmasın. Eğer onlar yine yüz çevirirlerse, deyin ki: 'Şahit olun biz müslümanlarız'. (Ali İmran,64)

Al-i İmran Suresi, 64. ayet Müslümanların, Ehl-i Kitap ile yani Yahudi veya Hıristiyan gruplarla karşılaştığında nasıl bir ortamın içine girmesi gerektiğini açık bir dille bizlere göstermektedir. Ayet, aynı zamanda ötekiyle karşılaşma anındaki meydan okuyuculuğun ve gerilimli duruşların fark edilmesini sergileyecek bir yapıda olup sırasıyla iki din mensubu arasındaki yakınlaşmaya hazırlıkları, süreç içinde ele alınması gereken ortak ve farklı noktalarla ilgili çeşitli konuların sunumunu ve karşılaşmanın bitmesi durumunda Müslüman'a düşen genel tavrı belirlemektedir.

85. Burada "Rahman" kelimesinin kullanılması, "Oğlun gönderilmesini Tanrı'nın şefkatine bağlayan" öğretiye atıf olarak anlaşılabilir; "Tanrı'nın sevgisi bizde şununla izhar olundu; Onun vasıtasıyla yaşayalım diye Tanrı biricik oğlunu dünyaya gönderdi" (I. Yuhanna, 4/8); ayrıca, Yuhanna, 3/16.

Buhari, farzu?l-humus 19; Müslim, zekat 128.

(10) Müslim, İman, 158; Buhari, Megazi, 51; Diyad, 2; İbn Mace, Fiten, 1; Cihad, 95

113 Lem'alar, Sayfa 120

- Hz. Musa ?mı, Firavuna gönderirken: ?Ona yumuşak söz söyleyin. Belki öğüt alır, yahut korkar.? (Taha, 44)

Sonuç olarak görmekteyiz ki ; pek çok Ayet-i Kerime Ehl-i Kitab ile Diyalog kurmayı tavsiyeden öte emretmektedir.

Farklı dinlere mensub insanların inançlarını ve düşüncelerin birbirlerine zorla kabul ettirmeden eşitlik, hoşgörü, doğruluk, samimiyet, sevgi, saygı ve iyi niyet çerçevesinde, ortak olan veya olmayan bir meselede barış ve hürriyet atmosferinde, muhatabını öğrenmek, bilmek, tanımak, dinlemek ve anlamak maksadıyla karşılılı konuşabilmelerini, işbirliğine gidebilmelerini, birlikte yaşayabilmelerini, hatta uzlaşabilmelerini sağlayan bir karşılaşmadır (5)

Babası cömertlik ve asaletle ün salmış olan hristiyan Adiy b. Hatim, Mekke fethinden sonra kendi bölgesine yapılacak müslüman akımından korkarak, kızkardeşini de yanına alamadan Suriye'ye kaçıyor, bölgesi müslümanların eline geçiyor, kızkardeşi de esir alınarak Medine'ye getiriliyor. Kadın, kardeşinin şerefsiz davranışından şikayet ederek Peygamberimizden merhamet diliyor; o da hem kadını serbest bırakıyor, hem de istediği yere gidebilmesi için binek ve azık veriyor. Kadın Suriye'de kardeşini buluyor; önce hırpalıyor, sonra da Medine'ye giderek Hz. Pygamberle görüşmesini tavsiye diyor ve şöyle diyor: "Muhammed gerçekten Allah'ın Resulü ise onu kim daha önce kabul ederse daha çok övgüye layık olur. Sıradan bir hükümdar ise, ona biat etmek ve teslim olmak sana bir noksanlık getirmez, ne isen o kalırsın..." Adiy bu tavsiyeye uyarak Medine'ye gelir; mescidde, ashabının arasında, onlardan biri gibi oturur bulduğu Peygamberimiz ona itibar ve iltifat eder, kendisini evine davet eder; yolda Peygamberimizle görüşmek isteyen yaşlı bir kadın onun önünü keserek uzun süre konuşur, meşgul eder; eve gelince Efendimiz tek minderi müsafirine verir ve kendisi toprak zemine oturur; Adiy'e, "dini yasakladığı halde ganimetin dörtte birini kendisi için alıp almadığını" sorarak -başkasının bilmesi mümkün olmayan- bu kusurunu itiraf ettirir. Adiy bütün bu olup bitenler karşısında sarsılır. Onun sıradan bir hükümdar olmadığı kanaatine varır. Bu sırada Peygamberimiz bir son adım daha atarak ona şunları söyler: "Bu dine girmene mani olan şey nedir? Müslümanların yoksul olduğunu zannediyorsan, şunu bil ki, kısa bir zaman sonra onların arasında sadaka kabul edecek birisi kalmayacaktır. Şayet onların zayıf olduğunu sanıyorsan, şunu bil ki, yakında Irak'taki Kadisiyye'den kalkıp haccetmek üzere Mekke'ye gelmek isteyen bir kadının Allah'tan başka kimseden korkması gerekmeyecek; şayet egemenliğin müslüman olmayan hükümdarların elinde olduğunu görüyorsan, bil ki, yakında Babil'deki beyaz sarayların kapıları da onlara açılacaktır..." Adiy bu diyalog sonunda müslüman olur ve Peygamberimizin haber verdiklerinin tamamını gerçekleşmiş görecek kadar da yaşar. (21)

(2) Tirmizi, Fiten: 62; Ebu Davud, Melahim: 14; Müsned, 3:420, 4:226; el-Hakim, el-Müstedrek, 4:529-530.

Elmalı Hamdi Yazır bu Ayet-i Kerimenin tefsirinde Tirmizi, Hakim, İbn-ü Cerir ve daha başkalarından İbnü Abbas'tan şöyle rivayet ettklerini bildiriyor:

İst.1979, I, sy.288-289

Ehl-i Sünnet Velcemaat İmamlarına göre

C-) Bu konuda ikna ve uzlaşma sağlanamadığı takdirde, Efendimiz ?me iman etmelerini istemenin veya beklemenin bir anlamı yoktur! Çünkü, tevhid İnancına gelmeyen Ehl-i Kitab Efendimiz 'ide kabul etmiyeceklerdir!

Neden diye sorarsanız ;

Pazartesi, 08 Ağustos 2005

Bu Ayetin nazil olduğu dönem, Müslümanlarla Mekke müşriklerinin ilişkilerinin son derece gergin olduğu bir dönemdir. Buna rağmen Ayetin, inanmayanlara iyiliği, insaf ve adaleti emretmesi dikkate değerdir. Bu Ayetin inmesi ile alakalı olarak, Hz. Ebubekir kızı, Hz. Esma?nın müşrike olan analığı, Mekke?den Medine?ye gelip kendisiyle görüşmek istemesi sonucu, Efendimiz ? den bu konuda görüş isteyince, bahse konu Ayet-i Kerime nazil olur ve görüşmenin ötesinde, ona iyilikte bile bulunmasının herhangi bir mahzurunun olmadığı ifade edilmiştir. (1)

(2) İbn-i Hişam, Sire, 2/ 57-59

Fetret devri, peygamberler arasındaki boşluk demektir. Daha çok da, Peygamberimizle Hz. İsa arasındaki boşluk kastedilir. Evet, Hz. Mesih?in getirdiği esaslar unutulup, onunla gelen ışık hüzmelerinin Efendimiz?e kadar ulaşamadığı o dönemdir ki, insanlık o dönemde karanlıklar içindedir veya o dönemdir ki, Hz. Mesih ile Efendimiz?in aydınlıkları birbirine bitişememiş ve arada karanlık bir boşluk kalmıştır ve işte bu boşluk devresi fetret devri, bu karanlık devrede yaşayan insanlar da fetret devri insanlarıdır. (1)

Keza, Aleyhissalatu vesselam Yemen valisi Muaz ibnu Cebel'e yazdığı mektupta da bu meseleye teması ihmal etmez: '' Kim dininde sabit kalır ve cizyesini öderse, o diniyle baş başa bırakılır. Artık o, Allah'ın Resulü'nün ve Mü'minlerin zimmetindedir. Ne öldürülür, ne esir edilir, yapabileceği mükellefiyete tabi kılınır. Dinini terk etmesi için eziyet edilmez. Onların gözetleyicisi Allah'tır '' (Vesaik, s.213, 106/dal. vesika).

29 İbn-i Hişam, es-Sire, beyrut ts. I,501-504; Hamidullah, el-vesaik, s.,63-73, Hamidullah, İslam peygamberi, I,206-210

35 Buhari, Cizye,5; Ebu Davud, Cihad 165, (2760): Nesai, Kasame 14,

Sen çalışmanda ortaya yeni ne koyuyorsun?

Nursi, Bediüzzaman Said, Sözler, '25. Söz', RNK.

Yahudiler, ?Üzeyr Allah?ın oğludur? dediler. Hırıstiyanlar ise, ?İsa Mesih Allah?ın oğludur? dediler. Bu onların ağızlarıyla söyledikleri sözleridir. Onların bu sözleri daha önce inkar etmiş kimselerin söylediklerine benziyor. Allah onları kahretsin. Nasıl da haktan çevriliyorlar!

Biz müminler açısından, Dinlerarası Diyalog muhterem M. Fethullah Gülen Hocaefendinin Papaya gönderdiği mektubta beyan ettiği üzere, ?Yanlış tanıtılan, teröristlerin dini diye tanıtılan İslamın, doğru tanıtılmasına (6) ve bu vesile ile İslam?ın temsil noktasında tebliğ edilmesidir.

Yazar Yard. Doç. Dr. Mustafa ALICI

Bediüzzaman'a göre Ehl-i Kitab ve Yahudilik

Hudeybiye Sulhü'ne karşı çıkıştaki hatasını bilahare anlayarak kefaret için zaman zaman ömür boyu oruç tutup, sadaka verecek olan Hz. Ömer, ayrıca Hz. Ebu Bekr ve diğer pek çok sahabi ittifakla, Hudeybiye sulhünün 'İslam'ın en büyük zaferi olduğu'nu ifade edeceklerdir (Vakidi, 1966, 2: 609-610).

(7) Teğabun, 64/14

40. Bakara 2/62, 111, 113, 120, 135, 140; el-Maide 5/14, 18, 51, 69, 82; et- Tevbe 9/30.

Ahirzaman ile ilgili Sahih bir Hadisi tefsir eden Bediüzzaman Hazretleri, Hristiyanların Hakiki Dindarları ile Müslümanlar, İnkar-ı Uluhiyet güden Ateizme karşı İttifak'a muhtaç olduklarından, değil sadece müslümanlar ile, hakiki dindar İsevi Ruhaniler ile bile gereksiz münakaşa ve münazara konularına girilmemelidir demektedir. Bediüzzaman hakiki Hristiyan Ruhaniler derken, İslama düşman olmayan, belki İslamın Ana kaidesi olan Allahın "Birliği? ve Hz. Muhammed ?in Peygamberliğini kabul etmeye yatkın veya kabul eden İsevilerden bahsetmektedir ki, günümüzde bir çok İsevi Ruhaniler artık, Allah?ın üç değil "Bir" olduğuna, ve Hz. İsa mın Allah?ın oğlu değil, Allah?ın bir peygamberi ve Hz. Muhammed?in tarihi açıdan son peygamber olduğunu kabul etmektedir. Bunların başında, İstanbul?un Vatikan Temsilcisi Mr. Monsenyör George Marovitch gelmektedir. Kendileri yapmış oldukları bir mülakatta (67. c) , Allah?ın üç değil bir olduğunu, Hz. İsa? mın bir oğul değil, peygamber olduğunu, ve Hz. Muhammed?in peygamberliğini kabul ettiklerini ancak şimdilik bunu resmi ilan edemediklerini belirtmiş olması, Dinler arası Diyalog faaliyetlerinini nekadar doğru bir çizgide seyrettiğini tescil etmektedir. Vatikan'ın 1994 yılında başta Peygamberimiz Hz. Muhammed olmak üzere diğer dinlerin Peygamberlerini de peygamber olarak kabul ettiklerini, kendilerinin resmi yayın organı?La Civilta Cottolica? dergisinde yayınladıkları bilinmektedir. (67. d.)

a. De ki:

Burada temel iki yön bulunmaktadır; Hıristiyanlar yüz çevirip gidinceye kadar sürecin devam etmesi ile karşılaşmanın kesilmesi anında verilecek Müslüman davranışı. Burada karşılaşmanın kesilmesi kesinlikle Müslüman eliyle olmayacaktır ve bu kopukluk anında Müslüman'a düşen sadece iman şahadetinde bulunmanın gönül huzuruyla dolmaktır. İmanını karşı tarafa gösterdiği ve Allah katında davet yükümlülüğünü yerine getirdiği için mutlu ve mesrur bir şekilde Allah'a hamd edebilmelidir. Burada Müslüman kesinlikle diğer taraf inanmadığı için şiddet uygulamamalıdır.

Eskiden Hıristiyan devletlerinin ittihad-ı İslama taraftar olmadıklarını, fakat şimdi komünistlik ve anarşistlik çıktığı için, hem Amerika, hem Avrupa devletleri Kur?an?a ve ittihad-ı İslama taraftar olmaya mecburdurlar, demiştir. (84)

Türkiye'de Diyanet İşleri Başkanlığı'nca yayınlanan tefsir ise, ayeti zahirinden anlaşılan tarzda yorumlar: ?Önceki ayetlerde kötü davranışları ve vasıfları sebebiyle Ehl-i Kitap kınandıktan sonra burada, hepsinin aynı olmadığına, içlerinde güzel ahlak ve iyi nitelikler taşıyan kimselerin de bulunduğuna dikkat çekilmiştir Kur?an ölçülerine göre kim zerre kadar hayır işlerse ahirette onun karşılığını görür (bk. Zilzal 99/7-8). Nitekim Yüce Allah 113 ve 114. ayetlerde Ehl-i Kitap'tan samimi olarak iman edip salih amel işleyenleri övdükten sonra 115. ayette onların yaptıkları hayırlı işlerin kesinlikle zayi edilmeyeceğini, karşılıksız bırakılmayacağını ifade buyurmaktadır. Ayetin?Allah kötülükten sakınanları bilir? mealindeki son cümlesi, riyakarlarla samimi mü?minlerin birbirinden ayırt edileceğine, riyakarların görünüşteki imanlarının kendilerine hiçbir fayda sağlamayacağına işaret eder. Yüce Allah'ın samimi olarak iman eden Ehl-i Kitab?a böyle lütufkar muamelesi, İslam'ın evrenselliği açısından son derece anlamlıdır. Zira kendilerini Allah'ın çocukları ve sevgilileri sayan (Maide 5/18), ahiret yurdunu başkaları için değil sadece kendileri için hazırlanmış bir yurt kabul eden ve Yahudiler yahut Hıristiyanlardan başka hiç kimsenin Cennet'e giremeyeceğini iddia eden (Bakara 2/111) Ehl-i Kitab?ın egoizmine karşılık Kur?an, onlardan samimi iman sahibi olanların yapacağı en küçük bir hayrın dahi karşılıksız bırakılmayacağını haber vermektedir? (Kur?an Yolu, 5: 486).

Birçok ehl-i tahkik, ehl-i ilim ve ekser müminlerin kabul gördüğü üzere, Hicri 13. Asrın müceddidi olan Bediüzzaman Hazretleri, Ehl-i Kitab ile Diyalogtan öte bir?İttifak?ı tavsiye etmiş, özellikle İsevi ruhaniler veya Hristiyanların samimi dindarlarını nazara vererek Asrımızda faal olan Dinler arası Diyalog çalışmalarını bireysel olarak başlatan ilk kişi olma özelliğine sahibtir.

Papa Cenapları için ikinci sınıf protokol uygulanacağı haberleri sızıyor, ama biz derin bir kültürün devamıyız. Misafirin tavrı ne olursa olsun, ev sahibi kendine yakışanı ortaya koyar. Hz İsa'nın "Herkes yanında var olanı verir" sözünü hatırlamakta fayda var.

19. yüzyılın ikinci yarısı ile 20. yüzyılın başları.

Hz. Peygamber'in Ehl-i Kitab'a davranışı ve onlarla münasebetleri çerçevesinde burada kaydı gereken mühim bir hadise de, Mescid-i Nebevi'nin içinde Hıristiyanlara haftalık ayinlerini yapmalarına verilen izindir. Bu vakayı anlatan ravi 'Necran heyeti gibisini hiç görmedim' diyerek, günümüz için de oldukça ibretli olan vak'ayı anlatır: Heyet ibadet vakitleri gelince Mescid-i Nebevi'nin içinde ibadetlerini yapmak isterler. Ashaptan bazıları bunu garipsemiş, belki de bir tepki göstermiş olacaklar ki, Aleyhissalatü vesselam 'Onları serbest bırakın!' müdahalesinde bulunmuşlardır. Necranlılar doğuya yönelerek ibadet yaparlar (İbnu Hişam, 1-2: 574, İbnu Sa'd 1:357). Serahsi, Hanefi mezhebindeki, mescide gayr-i Müslimlerin girme ruhsatını açıklarken başka örnekler verir, fakat bu hadiseye temas etmez (Kitabu's-Siyerü'l-Kebir, 1989, 1: 90-91).

7-) İbnu Abbas naklediyor: Ehl-i Kitap, saçlarını alınlarına döküyorlardı, müşrikler de ayırıyorlardı. Resulullah emir gelmeyen hususlarda Ehl-i Kitab'a muvafakatı severdi. Saçını alnı üzerinde o da serbest bıraktı. Sonra ayırarak taradı. (21)

Evet, bir gün bir ihtiyarı yemek yiyelim diye yoldan çevirip gelmiş. Sofraya oturunca Hz. İbrahim Besmele ile başlamış, ihtiyardan ses çıkmamış. Acaba duymadı mı diye yüksek perdeden bir besmele daha çekmiş ihtiyardan yine ses yok. İbrahim :

Asr-ı Saadetten Günümüze Diyalog (5. Bölüm)

103. el-Maide 5/47.

1-) Hz. Musa 'yı, Firavun gibi Kendisini?haşa- İlahlaştıran büyük bir Kafire gönderirken: ?Ona yumuşak söz söyleyin. Belki öğüt alır, yahut korkar.? (Taha, 44) demektedir.

6-) İman edenlere söyle: Allah'ın cezalandıracağı günlerin geleceğini ummayanları şimdilik bağışlasınlar. Çünkü Allah her kavmi kazandıklarıyla cezalandıracaktır.(Casiye,14)

30 Buhari, İ?tisam 18

Şurası muhakkak ki, gaflet ve saflık, telafisi zor hayal kırıklığı da getirebilir. İstenmeyen menfilikler, bilhassa günümüzde içe kapanmakla önlenemez. Bunun yerine, kendimizi iyi tanımlayıp örnek hale gelmemiz ve inisiyatif sahibi bir aksiyon çizgisine sahip olmamız elzemdir.

- Eğer onlar sizden uzak durur, sizinle savaşmayıp size barış teklif ederlerse; Allah, onlara saldırmak için size bir yol vermemiştir.(Nisa,90)

5-) Baliğ olmayan Kafir bir çocuk, mesul olmadığından küfür üzerine ölse bile ehl-i necattır ve inşallah kurtulur!

(6) Şualar, Sayfa 602

Üsame b. Zeyd, kumandanı bulunduğu seriyenin başında bir muharebede, müşrik biri şehadet getirerek müslüman olduğunu ifade etmek isteyen bu şahsın, korkusundan böyle söylediğine hükmederek öldürmüştü. Hz. Üsame böyle düşünüyordu ama, dönüşte hadise Allah Resulü?ne haber verilince, İki Cihan Serveri, derhal Üsame?yi huzuruna aldı. Onu istintak etti, Üsame de hiçbir şey ketmetmeden vak?ayı olduğu gibi anlattı. Bunun üzerine Allah Resulü, o derece celallendi ki durmadan: ?Yarıp da kalbine mi baktın!? diyor ve çok sıkıldığını ortaya koyuyordu. Hatta bu sözü o kadar tekrar etmişti ki, Hz. Üsame: ?Keşke bugüne kadar müslüman olmasaydım da, bu sözleri duymasaydım?(10) diyecek kadar bunalmıştı. Halbuki Üsame, Allah Resulü?nün kucağında büyüyen ve Allah Resulü tarafından Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin kadar sevilen bir insandı.

41. Al-i İmran 3/67.

113. el-Maide 5/18.

G) Hristiyanlar dinlerini terk değil, tadil etmelidir

Papa geliyor diye içimize bir korku düştü. Neredeyse Ankara'da karşılayacak, elini sıkacak kimse kalmadı. Gazetelere sızan haberler ikinci sınıf protokole hazırlık olarak iş görüyorlar. Papayla yeni tanışmıyoruz, ilişkilerimiz de yeni değil. Peki tarihte, Osmanlılarda Vatikan ve Papalıkla ilişkiler nasıldı?

(Buhari, Cenaiz 85, Tefsir, Berae 12; Müslim, Fedailu's-Sahabe 25, (2400) , Sıfatu'l-Münafıkin 3, (2744): Tirmizi, Tefsir 3096; Nesai, Cenaiz 69, (4, 6.651)

94 Münazarat, s.66.

(10) İbn-i Kesir, Tefsir-ul Kuranil Azim, bahse konu Ayetin tefsiri.; Buhari, Hibe 29, Ebu Davut, Zekat 34.

Taberi'nin tercihi şudur: Allah Teala, mü'minleri, Allah'a ve Resulü'ne iman eden mü'minlerin aleyhine olarak kafirlere destek vermekten ve onlarla anlaşma yapmaktan men etmektedir (Maide 51'in tefsirinde).

Bakara suresi, 191

1-) Allah Resulü , bir gün yoldan bir Yahudi cenazesi geçerken ayağa kalkar. O esnada yanında bulunan bir sahabi, ?Ya Resulallah, o Yahudi?dir.? der. Nebiler Serveri hiç tavrını bozmadan ve yüz çizgilerini değiştirmeden, zamana?dur ve beni dinle? dedirtecek şu cevabı verir: ?Ama bir insan! ? (15)

Öyleyse barışın manası ne?

"Din ve iman müstesna tutulmak kaydıyla, bir Müslümanın bir gayr-i müslimi hafife almasını, ona karşı böbürlenmesini caiz görmemekte ve insanların iman veküfür haricinde diğer övülen sıfatlar itibarıyla müşterek olduğu" ifade etmektedir. (Fahreddin-i Razi, Tefsir-i Kebir, c. 28, s.138)

?Nasraniyet ya intifa, ya ıstıfa bulacak. İslama karşı teslim olup terk-i silah edecek. Mükerreren yırtıldı, Purutluğa ta geldi. Purutlukta görmedi ona salah verecek. Perde yine yırtıldı, mutlak dalale düştü. Bir kısmı lakin bazı yakınlaştı tevhide; onda felah görecek. Sönmezse, safvet bulup İslama mal olacak. Bu bir sırr-ı azimdir. Ona remz ve işaret: Fahr-i Rüsul demiştir: "İsa, Şer?im ile amel edip ümmetimden olacak." (1) demektedir.

(5) Nahl, 16/125

Bu ayetler ve onlara yapılan tefsirler Müslümanların başka din mensupları ile barış içinde bir arada yaşayabileceklerini, özellikle Tevrat ve İncil gibi kitapları semavi kitap, Hz. Musa ve Hz. İsa ve diğer peygamberleri de peygamber olarak kabul ettiklerini, İslam'ı din olarak kabul etmeyenlerle de bir arada bulunabileceklerini tasrih etmenin ötesinde, onlardaki inanç ve faziletleri takdir ederek onlarla görüşüp konuşmalarını, iyi beşeri münasebetler kurmalarını istemektedir. Böylece Müslümanlar; diğer din mensuplarıyla birbirinin varlığını kabullenme, bulundukları konumda birbirlerini bizzat kendilerinin tanıtmasıyla tanıma, iyi beşeri ilişkiler kurma ve bilhassa pratik hayatta bulunacak ortak taraflarda işbirliği yapma alanlarına yayılacak bir diyalogda bulunabilirler. Nitekim bu prensipler, nazariyede kalmamış, Hz. Peygamber döneminde, Hulefayı Raşidin döneminde, daha sonraki zamanlarda ve günümüze en yakın Osmanlı döneminde de uygulanmıştır.

(8) Ankebut Suresi, 46. Ayeti Kerime

Kur?anın?Ey Ehl-i Kitab? davetine, günümüz Ehl-i Kitabının diğer Asırlara göre daha çok muhtaç olduğunu ifade eden Bediüzzaman Hazretleri, Ehl-i Kitab ile aynı zamanda Ehl-i Mektebinde kast edildiğini ifade etmektedir.(8)

(5) Şualar, Sayfa 623

(2) Nisa, 4/92-93

?Mü?minler, mü'minleri bırakıp kafirleri veli edinmesinler. Kim böyle yaparsa Allah ile ilişiğini kesmiş olur. Ancak onlar tarafından gelebilecek bir tehlike olursa başka. Allah sizi Kendisine isyan etmekten sakındırır. Dönüş yalnız Allah'adır.? (Al-i İmran, 3/28). Müfessirlerin açıklamalarına bakacak olursak şunları görürüz:

68. d. M. Fethullah Gülen, Sonsuz Nur

14. er-Ra'd 13/14.

HERKES YANINDA VAR OLANI VERİR

60. Luka, 6/27.

Şimdi, müsadenizle Bediüzzamandan alıntı yaptığınız, Kastamonu Lahikası 79. sayfasındaki bu yazının tamamına bir göz atalım. Ona göre yorumlayalım:

Bu mektuplar Osmanlı Hıristiyanlarının rahat ettirilmesine ve dinlerinin serbestçe icra edilmesine yönelik temennileri kapsamaktadır. Mesela Papa XIII. Leo'nun 20 Haziran 1895'te II. Abdülhamid'e gönderdiği mektup bu konuyla ilgili. Papa, "Majesteleri" hitabıyla başladığı mektubunda; "?Bu şekilde padişahın özel iltifatlarına nail olmak tarafımızca övünç vesilesi olmuş ve adı geçen vekilimizin yüce hükümdarları tarafına tevdie memur olduğu işbu name ile zat-ı şahanelerine doğrudan doğruya teşekkürlerini beyan eylemek arzusunu doğurmuştur" ifadelerini kullanmıştır.

Yazar Dr. Emin Şimşek

İzninizle bir örnekle konuyu biraz daha açalım :

101. İbn Kesir, c. V, 2428.

(3) 09.02.1998 tarihli, Papa 2. Jean Paul'e yazılan Mektub'tan alıntı

Onları nerede yakalarsanız öldürün

Delil 8-) Yukarıdaki ayette geçen?köşe taşı? Hz. İsa olamaz; çünkü, Hz. İsa ve getirdikleri altında parçalanma, toz gibi olma meydana gelmemiş, bu Peygamberimizle olmuştur. Zaten, hükmeden Hz. İsa değil, Efendimizdi ; hükmetmek için gelmediğini söyleyen de bizzat Hz. İsa?nın kendisidir. (Yuhanna, Bab: 12, Ayet: 47).

Mutlak Küfür olan Ateismin hücumlarına karşı mukavemet edebilmek için, değil sadece Müslümanların, Hakiki dindar Hristiyanların ruhanileri ile bile ittifakın gerekliliğine işaret etmektedir. Bu, ittifakın zedelenmesini önlemek için, bir takım ihtilaflı meseleleri dahi gündeme getirmemek, getirilmişse şayet konuyu derhal kapatmanın gerekliliğine işaret var! Üstadın Risalelerde kullandığı?belki? kelimesi, çoğu yerde kesinlilik arz etmektedir.

Sırp Kralı Brankoviç?in Macar İmparatoruna yazdığı:? Osmanlı bizi güneyden, siz de kuzeyden sıkıştırıyorsunuz. Biz Hristiyan olan sizlere itaat etmek istiyoruz. Acaba Ortodoks kiliseleri hususunda nasıl muamelede bulunacaksınız? ? sorusuna verdiği şu ilginç cevab enteresandır:? Bütün Ortodoks Kiliseleri yıkılacak, yerine yeni Kiliseler inşa edilecektir?. Bunun üzerine aynı heyet Fatih Sultan Mehmet?e gönderilmiş ve Fatih?in cevabı şu şekilde olmuştur: ?Herkes kendi halkına, kendi mabedinde ibadet etmeye devam edecektir? Evet, eğer bugün Kumkapıda, özellikle cumartesi ve pazar günleri çan sesleri duyulurken, ikindi namazında Allahu Ekber sesleri ile işitiliyorsa, eğer Mihrimah Sultan Camii?nin hemen yanında Kilise inşasına müsaade edilmişse, bu Hoşgörü ve Müsamaha Ruhunun önemli bir tezahürü değilde nedir? Gayrimüslimlere, Osmanlı Devletinde sadrazamlık, valilik, sancakbeylik, ve belli yerlerde kadılık ve devlet başkanlığı dışında bütün görevlerin verilmiş olmasını nasıl izah edebiliriz? (62)

78. b. Barla Lahikası, Sayfa 111

(5) Ebu Davut, Harac 25

İslam alimlerinden bazıları, Hz. İsa'nın şahsen nüzulünü, Cenab-ı Hakk'ın hikmetine aykırı bularak, bu nüzule?şahs-ı manevi? nüzulü olarak bakmışlardır. Bazıları da ayet ve hadisleri daha değişik şekilde te'vil etmişlerdir. Bediüzzaman Hazretleri ise, Hz. Mesih'in nüzulünün şahsen olacağını nefyetmemekle beraber, daha çok şahs-ı manevi üzerinde durmuş ve Hz. Mesih'in nüzulünü, Hristiyanlık aleminin İslam'a iktida etmesi şeklinde anlamıştır. Hristiyanlığın tasaffisi için Hz. Mesih'in şahsen nüzulünü de uzak görmemek gerektiğini ifade ederek, ?evet, her vakit melekleri semavattan yere gönderen, bazı vakitte Hazret-i Cibril'in Dıhye suretine girmesi gibi onları insan suretine vaz' eden, ruhanileri alem-i ervahtan gönderip beşer suretinde temessül ettiren, hatta ölmüş velilerin ruhlarını cesed-i misaliyle dünyaya gönderen bir Hakim-i Zülcelal, değil sema-i dünyada cesediyle bulunan ve hayatta olan Hz. İsa'yı, belki alem-i ahiretin en uzak köşesine gitseydi ve hakikaten ölseydi, yine şöyle bir netice-i azime için ona yeniden ceset giydirip dünyaya gönderirdi.? (75. b.) demektedir.

87 Sözler, Sayfa 132

Bu cemaatin Abdullah ibn Selam, Sa'lebe ibn Said, Üseyd ibn Said gibi İslam'a giren Yahudiler olduğu söylenmiştir. Bu tefsir, Taberi tarafından İbn Abbas 'a nisbet edilmiştir. Tabiinden Katade ise: ?O ümmetin hepsi sapmış olmayıp, onlar içinde Allah Teala'nın koruduğu bir grup da vardır.? demiştir. Bu manada İbn Abbas 'a atf edilen bir tefsir de vardır. Birinci tefsirde şöyle bir zorluk bulunmaktadır: İslam'a girenlere artık Ehl-i Kitap denilmez. Olsa olsa bunu şöyle izah etmek gerekir: Dinlerinden bir kısım hakikatleri muhafaza edip onunla amel edenler, Hz. Muhammed 'den önce bu makbul durumu haiz olmuşlardı. Ama daha sonra İslam ile tanışınca onu kabul ettiler.

?O, size her şeyi öğretecek ve size söylediğim her şeyi hatırınıza getirecektir.? (Yuhanna, Bab: 14, Ayet: 26).

118 Hutbe-i Şamiye, Sayfa 145

11-) Kendilerine kitap verilenlerden oldukları halde ne Allah'a, ne ahiret gününe inanmayan, Allah'ın ve Resulünün haram kıldığını haram tanımayan ve hak dini din edinmeyen kimselere alçalmış oldukları halde elden cizye verecekleri hale gelinceye kadar savaş yapın. (Tevbe,29)

(3) Mektubat, Sayfa 256

Görüşmeler

58. en- Nesefi, Tesfirü'n-Nesefi, İstanbul 1984, c., I-II, 697.

Veli: hami, koruyucu, müttefik, kişinin işlerini uhdesine alan, dost anlamlarına gelir. M. Hamdi Yazır'ın bildirdiğine göre, alimlerin ekserisi Mümtahine 8 ayetindeki yasaklamanın, ellezine ism-i mevsulünün sılasının ardından zikr edilen iki sıfatı taşıyan kafirler hakkında olduğu görüşündedirler. Bu; zımmi, müste'men, münasebet kesilmeyen antlaşmalı ve barış yapanların hepsini kapsamına almaktadır. Mü'minler burada zikredilen gayr-i müslim gruplardan hiç birine iyi davranmaktan ve ihsanda bulunmaktan men edilmiş değildirler (H. Yazır, Mümtehıne 8'in tefisirinde). Nitekim Taberi de böyle tefsir etmiştir. İbn Aşur Maide 51 ayetini şöyle açıklamıştır: ?Müfessirler iki şekilde tefsir etmişlerdir: a) Veli edinmek, kamil manasıyla veli edinmek olup onların dinlerini tamamen benimseyip İslam dininde kusur bulmak anlamındadır. Nitekim İbn Atiyye?Kim onların akaidini ve dinlerini benimserse o da küfürde ve Cehennem'de ebedi kalmakta onlar gibi olur.? b)Yahut?Fe innehu minhum? teşbih-i beliğ ile?o da azaba müstahak olmada onlardan biri gibi olur? demektir. İbn Atiyye der ki: ?Ama her kim, kendi imanını bozmaksızın ve onların akaidini benimsemeksizin, davranışlarıyla onları desteklerse, o da onlara yapılan ayıplanmaya ve kötülenmeye dahil olur.? ?Ehl-i Sünnet alimleri ittifak etmişlerdir ki küfrü benimseme ve sırf ondan dolayı kafirlere meyl etme durumu olmadıkça kişi İslam'dan çıkmaz. Fakat böyle yapmak büyük sapıklıktır.? (İ. Aşur, Maide 51'in tefsirinde).

Bazı kesimler tarafından, iyice tahlil edilmeden, ilmi delilden yoksun bir şekilde eleştiri konusu yapılan bu hususta, Bediüzzaman Hazretleri : ?Çünki ahir zamanda madem fetret derecesinde din ve din-i Muhammedi'ye Aleyhissalatü Vesselama bir lakaydlık perdesi gelmiş ve madem ahir zamanda Hazret-i İsa'nın din-i hakikisi hükmedecek, İslamiyetle omuz omuza gelecek. Elbette şimdi, fetret gibi karanlıkta kalan ve Hazret-i İsa?ya mensup Hıristiyanların mazlumları, çektikleri felaketler onlar hakkında bir nevi şehadet denilebilir.? tesbiti ile Ahirzamanın bir Fetret devri olduğunu beyan ediyor.

(5) Vehbe Zuhayli, et-Tefsirü?l-Münir, Risale Yayınları: 14/401-402

Allah Resulü , bir gün yoldan bir Yahudi cenazesi geçerken ayağa kalkar. O esnada yanında bulunan bir sahabi, ?Ya Resulallah, o Yahudi?dir.? der. Nebiler Serveri hiç tavrını bozmadan ve yüz çizgilerini değiştirmeden, zamana?dur ve beni dinle? dedirtecek şu cevabı verir: ?Ama bir insan! ?(18)

İlerlemiş medeniyete ait güzelliklerin Hıristiyanların malı olmadığı gibi, İslamiyetin de Maddi ve manevi gerilemeye sebeb bir din olmadığına deyinen Bediüzzaman (117) , Hıristiyanlığın tahrif olmuş olması sebebiyle günümüzde Ruhbanlık fikrine inanması ve Allah?a oğulluk isnad etmiş olması, dünyadaki hadiselere mana-yı ismiyle bakmalarına, dolaysıyla kendi Ruhani Liderlerine bir nevi Makam tahsis ettiklerini belirtmiştir. Halbuki biz müslümanların, Hayır ve Şerrin Allah?tan geldiğini bilmemiz hasebi ile kendi Evliyaullah ve Hak Dostlarımıza mana-yı harfiyle bakarak, onlara Hıristiyanlar gibi bir makam vermemkteyiz. Bu da onlarla aramızdaki belirgin farklardan birtanesidir. (118)

2-) Dinler arası Diyalog nedir?

Ey peygamber! Kafirlere ve münafıklara karşı cihad et ve onlara karşı sert ol. Onların varacakları yer cehennemdir. Ne kötü bir varış yeridir orası!

D-) Tevhid inancını kabul etmediklerini gördüğünüzde, onları olduğu konumda kabul edinki, onlarda sizi olduğunuz konumda kabul etmiş olsunlar! Umulur ki, onlar Tevhid inancını kabul etmeselerde, yakın çevreleri veya gelecek nesilleri bu kabule uyacaklardır!

?Rab, Sina?dan geldi ve onlara Sair?den doğdu; Paran dağlarında parladı ve mukaddeslerin onbinleri içinden geldi. Onlar için sağında ateşli ferman vardı? (Tesniye, Bab: 33, Ayet: 2).

Dinsiz bir milletin uzun ömürlü olamıyacağını beyan eden Bediüzzaman, 2 büyük Dünya savaşı görmüş milletlerin dinsizliği kabullenmiyeceklerini, Rusya?nın ne dinsiz kalabileceğini nede Hıristiyanda olabicağını, aklı ve kalbi ikna eden Kur?an ile sulha girip, tabi olacağını müjdelemiştir. Bu vesile ile ileride İslam Alemi ile bir Savaş yapmıyacağına hükmetmiştir. (88)

45. Romalılara, 16/3, 9.

43. Fatih Kesler, Kur'an'da Yahudiler ve Hıristiyanlar , Ankara 1993, 44.

M. Hamdi Yazır da şöyle der (Hak Dini Kur?an Dili, Hadid 28'nin tefsirinde): ?Ey iman edenler! Yani geçen peygamberlere iman edip de verdikleri sözü tutan ve böylece de mükafata hak kazanan mü?minler! Şimdi Allah'tan korkun, o fasıkların durumuna düşmekten sakının da Resulüne iman edin, yani son gönderdiği Resulü Muhammed Mustafa'ya iman edin ki size rahmetinden iki pay versin. İbn Cerir'in Ebu Musa el Eş'ari'den rivayet ettiği bir hadiste Resulullah buyurmuştur ki: ?Üç kişi iki kere mükafata nail olur: Önceki ve sonraki kitaba iman eden adam, ve bir cariyesi olup da onu güzel bir terbiye ile terbiye ettikten sonra hürriyetine kavuşturup nikahına alan adam ? (Buhari, ?İlim?, 31; Müslim, ?İman?, 241).

- Teslis inancınızı Tevhid inancına,

(2) M. Fethullah Gülen, herkul. org, 27.06.2005

Dinlerarası diyalog, modern çağın meydan okuyucu çoğulcu toplumlarının en önemli karşılaşması olarak gerilimli, bir o kadar da insana ait bir birliktelik halidir. İnsanlar daha önce tarih boyunca bu gerilimli karşılaşmaları, kanlı savaşlarla, acımasız polemiklerle veya üstün tarafın himayesinde ve onun belirlediği kurallar dahilinde barışçıl ortamlarda yaşayarak tecrübe etmişlerdi.

Evet, Efendimiz gayri müslimlere karşı, belki İslam?ı kabullenirler mülahazası ile hep Hilm ve toleranslı olmayı hayatına vaz etmekle kalmamış, bu konuda etrafındaki Nurlu Sahabe halkasınada bunu emretmiştir :

7. Al-i İmran 3/64.

?Peygamberin gönderildiğini bilmeyenler; bunlar ehl-i necattır. Bilip de inkar edenler; bunlar ehl-i cehennemdir. Duyan fakat tahkik etmeyen, yanlış işitenler; bunların da necat ehli olması ümit edilir.? demektedir.

130. Goddard, a. g. e., 6.

Papa'ya nasıl hitap etsek?

Ana Sayfaya Dön

Yani doğru yoldan inhiraf ederek, ?Allah?ı bırakıp da kimimiz kimimizi Rab edinmesin.? Zira, bir kere de Allah?tan başkasına tapmaya başlayınca, daha doğrusu Allah?ı bırakıp başka vadilerde kurtuluş aramaya durunca bir daha da belimizi doğrultamayız. Öyle ise gelin bütün benliğimizle Allah?a yönelelim ve?Vela yettehize ba?duna ba?den erbaben min dunillah; Allah?ı bırakıp da kimimiz kimimizi Rabb edinmesin? buyrulmuştur. Bunca tembih ve tenvire rağmen hiçbir şey yokmuş gibi, ?Eğer onlar yine de yüz çevirirlerse, işte o zaman: ?Şahit olun ki biz müslümanlarız!? deyiniz.? İkaz, tembih, tenvir ve aklı işhaddan sonra da, vazifenizi ifa ile alakalı onların vicdanlarını şahit gösterip bir adım geri durun.

(13) Schact, Prof. Dr. Josep: İslam Hukuku?na Giriş, Ankara 1977, s.139

(8) Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, Sayfa 371

Keza Hayber Yahudilerinden Safiye radıyallahu anha ile evleneceği zaman, onu Müslüman olmaya zorlamaz, şöyle diyerek davet eder: 'Şayet eski dininde kalmak istersen seni İslam'a zorlamayız. Allah ve Resulünü tercih edersen, seni zevcem olarak seçeceğim.' Safiye validemiz, Tevrat menşeli bilgisi ve evlenmezden bir müddet önce gördüğü bir rüyanın da tesiriyle şu cevabı verir: 'Ben, Allah ve Resulünü tercih ediyorum.' (Vakidi, 2: 707).

31 İbn-i Hişam, es-Sire, beyrut ts. II, 586.

47 Serahsi, Şerhu Siyeri?l Kebir, III,250.

(2) Barla Lahikası, Sayfa 160

132. Hugh Goddard, Muslim Perceptions of Christianity, London 1996, 5.

... Müslümanlar gayrimüslimlerden herhangi birisini himaye edebileceği gibi, kendisi de onlardan himaye talebinde bulunabilir. Nitekim Taif dönüşü Hz. Peygamber'in Mut'im b. Adiyy'in, Habeşistan'a ilk hicret esnasında Hz. Ebubekir'in İbn'd-Dağinne'nin, Habeşistan'Dan ilk dönme sırasında ise Osman b. Maz'un'un azgın müşrik Velid b. Muğire'nin himayesine girdikleri bilinmektedir. (İbnu'l Esir, İbn Kesir, Doğu Batı kaynklarında birlikte yaşama, s.83)

Merhum Elmalı Hamdi Yazır, bahse konu Ayetin Tefsirinde, Davetin Ehl-i Kitabıda aşarak muhtelif milletlerin ve farklı dinleride kapsadığını belirtmiş, davetin tüm insanlığa şümul olduğunu belirtmiştir. (2)

66. Al-i İmran 3/199.

106. el-Beydavi, 106-157.

33 Ebu Davud, Haraç ve?l- İmare, 33

Dinlerimiz, kültürlerimiz farklı diye mi?

Bu diyalog tanımından hareketle ve bu tanıma uygun bir şekilde son din olarak İslam dinine mensup Müslümanlar, yine en son vahiy tecrübesine sahip oluşlarının bilincinde olarak diğer insanlarla ilişkilerini beşere uygun bir şekilde sürdürmekte daima kararlı olmuş ve olmak istemektedirler. İslam'ın diğer din mensuplarına bakışına baktığımızda Hıristiyanların günümüzde varmak istediği konumu yüzyıllardır yaşamakta olduklarını görmemiz mümkündür. Bu tavırda son dinin diğer insanlara bakıştaki yaklaşım tarzının önemi hemen belli olur. İslam'ın diğer din mensuplarına bakışını özetlersek:

?Allah Resulü benden borç para almıştı. Ben, o gün henüz müslüman değildim. Gününden evvel geldim, alacağımı istedim. Hatta O?na: ?Siz Abdülmuttalip evlatları borcunuzu vermekte çok tembelsinizdir? dedim. Benim bu sözüme Ömer kükreyerek: ?Ey Allah düşmanı, eğer yahudilerle aramızda anlaşma olmasaydı, senin kelleni uçururdum! Allah Resulü?ne karşı terbiyeli konuş? dedi. Allah Resulü bana bakarak tebessüm etti. Ve Ömer?e hitaben de: ?Ya Ömer, bu adama hakkını ver. Ve korkuttuğun için de ona yirmi sa? ilave et? buyurdu.? Hadisenin gerisini Hz. Ömer anlatıyor: Allah Resulü?nün emri üzerine kalktım, Zeyd b. Sa?ne?ye verilmesi gerekenleri vermek üzere onunla yola koyuldum. Derken bana, yolda hiç beklemediğim şu sözleri söyledi:

Devletin sağladığı tam hürriyet ve uyguladığı adalet sebebiyle gayrimüslimlerin ruhani liderleri bizzat kendileri Devlet-i Aliye?ye şükranlarını sunmuşlardı. Mesela, ?Patrik-i İstanbul-ı Rum ve Asitane?de mukim Cemaat Metroplidan? imza ve mührünü taşıyan belge, bunlardan bir tanesidir. İspanya Kralı Ferdinant?ın, Yahudileri yok etmek istemesi üzerine Sultan II. Beyazid, onu kınamış ve bir kanun çıkararak onları Türkiye?ye getirtmiştir. (61)

1940'lı yıllardan itibaren Said Nursi Müslümanları, İnkar-ı Uluhiyeti fıtrat haline getiren , saldırısına karşı mücadele etmek için dindar Hıristiyanlarla ittifak kurmaya teşvik ediyordu. (63)

a. Sizinle bizim aramızda ortak olan kelimeye gelin!

Kur'an-ı Kerim'e Göre Ehl-i Kitapla Diyalog

80 Münazarat, sy.66-67

5-) Efendimiz , üç grub insanın ecrinin 2 kat verileceğini, bunlardan bir grubunda, Kitab ehlinden olan birisinin, kendi peygamberi ile birlikte kendisinide inanırsa, onun sevabının iki kat verileceğini müjdelemiştir (19)

2-) Habeşistan Meliki Hristiyan Necaşi?nin himayesi :

Ey Muhammed! Eğer yüz çevirirlerse, artık sana düşen açık bir Tebliğden ibarettir (Nahl,82)

?Kafirlere ve münafıklara itaat etme!? (Ahzab: 48) Bu Ayet-i kerime hakkında Elmalılı Hamdi Yazır Efendi tefsirinde şöyle söylemektedir: ?Davet görevini yerine getirirken onlara dost gibi görünmek, alçaktan almak, tebliğde yumuşak davranmak yasaklanıyor. Yasaklama ve uzlaştırma, abartı ile onları heyecana getirmek için mana?İtaat etme!? biçiminde olumsuz ifade edilmiş ve Allah?ın emirlerini tebliğde bir nebze hoşgörü, kafirlere ve münafıklara itaat etmek manasında olduğu anlatılmıştır.?. Siz ise bununla çelişiyorsunuz?

107. Al-i İmran 3/23.

Maide Suresi, 5 :

Diyaloğu emreden Ayetler (4): Teğabun,14

9-) ?Kitap ehlinden öylesi vardır ki, ona yüklerle mal emanet etsen, onu sana eksiksiz iade eder. Fakat öylesi de vardır ki, ona bir dinar emanet etsen, tepesine dikilip durmadıkça onu sana iade etmez.? (Ali İmran,75)

87. el- Maide 5/72.

Tevbe suresi, 73

74. c. Şualar, Sayfa 620

72. b. Mektubat, Sayfa 12

Diyalog ortamında taraflar sadece ortak ve benzer noktaları ele almazlar. Her iki taraf diyaloga uygun bir hareket tarzı benimseyerek farklı noktaları da tartışabilirler. Çünkü farklılıkları gizlemek karşı tarafı tedirgin edebilecek, korkutacak, belki de diyalogun kesilmesine yol açacaktır. Kur'an, karşı tarafın olumsuz yönlerini söylerken bile üçüncü çoğul şahıs kullanarak onların olumsuzluklarını söylemekte ve Müslümanlar için örnek olmaktadır.

62. el-Bakara 2/62; el-Maide 5/69.

17. el-Enfal 8/24.

Serahsi, Kitabu's-Siyerü'l-Kebir, , Türkiye Diyanet vakfı neşri, Doğuş, Ankara 1989.

Vakidi bu sulhün İslami inkişaftaki tesirini şöyle açıklar: 'Harp, insanlar arasına bir perde ve karşılıklı konuşmalara mani olmuştu. Karşılaşılan her yerde kavga yapılıyordu. Hudeybiye sulhü gerçekleşince savaş bitti ve insanlar birbirlerine güvenmeye başladılar. Birazcık anlayışı olan bir kimseye İslam anlatılınca artık hemen Müslüman oluyordu. Öyle ki, bu sulh sırasında savaşın ve şirkin devam ettiricileri konumundaki bazı müşrik liderler bile İslam'a girdiler.' Vakidi'nin örnek olarak ismen kaydettiği iki kişiden biri Amr ibnu'l-As'tır ve istikbalin Mısır fatihidir. Diğeri, 'Allah'ın çekilmiş kılıncı' unvanını alacak olan Halid ibnu Velid'dir; o da Suriye ve İran'ın fatihi olacaktır (a. g. e., 2: 624).

24. el-A'raf 7/158.

67. d. Halil Uslu, Yeni Asya gazetesi, 06.02.2004 tarihli Köşe yazısı

105. el-Maide 5/68.

' İçlerinden zulmedenleri bir yana, ehl-i kitapla ancak, en güzel yoldan mücadele edin ve deyin ki: 'Bize indirilene de, size indirilene de iman ettik. Bizim İlahımız da, sizin İlahınız da birdir ve biz O'na teslim olmuşuzdur.' (Ankebut,46)

Değişik bir ifade ile, Dinlerarası Diyalog, dinleri temsil eden cemaatlerin, aralarındaki sorunları temsilcileri vasıtası ile karşılıklı görüşme sonucunda, çözüme kavuştarma eğilim ve gayretleridir.

(1) M. Fethullah Gülen, Kur'an'dan İdrake Yansıyanlar (Al-i İmran Suresi,64. Ayet-i Kerime )

Kur'an-ı Kerim "Hıristiyan" terimi yerine onları ifade etmek için, "Nasrani/Nasara" kelimelerini kullanmaktadır. Bu kelimeler, Kur'an'da Hıristiyanlardan bahseden 219 ayetin sadece 13'ünde çoğul halde "Nasara",40 birinde ise tekil olarak "Nasrani"41 şeklinde geçmektedir. Aslında nasrani ismini bizzat Kur'an-ı Kerim vermez. "Biz Nasranileriz diyenler"42 ibaresi, isimlendirmenin bizzat Hıristiyanlar tarafından yapıldığını ve tasvip edildiğini göstermektedir.

Yine Şeyh Said ayaklanmasında, kendisinde destek isteyen Şeyh Saide yazdığı Uyarı mektubunda Fitneye sebeiyet vermemesini öğütlemiştir : "Türk Milleti, asırlardan beri islamiyetin bayraktarlığını yapmıştır. Çok veliler yetiştirmiş ve şehitler vermiştir. Böyle bir milletin torunlarına kılıç çekilmez. Biz müslümanız, onlarla kardeşiz, kardeşi kardeşle çarpıştırmayınız. Bu şer?an caiz değildir. Kılıç, harici düşmana karşı çekilir. Dahilde kılıç kullanılmaz. Bu zamanda yegane kurtuluş çaremiz, Kur?an ve iman hakikatlarıyla tenvir ve irşad etmektir. En büyük düşmanımız olan cehaleti izale etmektir. Teşebbüsünüzden vazgeçiniz. Zira akim kalır. Bir kaç cani yüzünden binlerce kadın ve erkekler telef olabilir" (96)

Diyalogun referansında ne var, tarih mi, din mi?

Onlar, Müslümanlara, "Sadece Yahudi veya Hıristiyan olanlar Cennete girecekler" derler; ancak bu onların kuruntusudur. Onlar, doğru söylemezler.108 Yine Yahudiler, "Hıristiyanlar bir temel üzerine değillerdir", Hıristiyanlar da "Yahudiler bir temel üzerine değillerdir" derler. Onlar bilmeyenlerdir. Allah, kıyamet günü ihtilaf ettikleri konuda son noktayı koyacaktır.109 İbn Kesir, Necranlı Hıristiyanlar ile Yahudiler arasında geçen, Hz. Peygamber'in huzurunda birbirlerini bir temel üzerine olmamakla suçladıkları bir münakaşayı nakletmektedir.110

Bu tefsir Abdullah ibn Abbas'a ait olup Tabiinden Dahhak ve başkaları da buna katılmıştır. Taberi'nin tercihi de böyledir (İbn Kesir, Hadid 28'in tefsirinde). Bu ayet, Ehl-i kitab?ın Hz. Muhammed'e inanmalarını istemektedir. Fakat onları mü'min kabul edip imanlarını kemale erdirmeleri için Allah'ın son Peygamberine de inanmalarını istemekte, böyle yaparlarsa iki mükafata nail olacaklarını belirtmektedir. Yani bir taraftan onların önceki peygamberlere inanmalarını takdir edip onlara mü'min sıfatını verme, diğer taraftan son Peygamber'e de inanmakla mükafatlarını iki katına çıkarmaya teşvik etme vurgulanmaktadır. Böylece dinini terk edip tamamen başka bir dine geçme psikolojisinden onları kurtarıp; Allah'a, peygamberlere, meleklere, kitaplara, ahirete ve kadere inanmak gibi imanın bütün esaslarına zaten inanan o din mensuplarının son Peygamber'e de iman ederek dinlerini kemale erdirmeleri istenmektedir. Bunun o muhatapları büyük ölçüde rahatlattığını ve diyalogda, muhatabında mevcut olan bir değeri kabul etmenin oldukça önemli bir yeri olduğunu belirtmek gerekir.

Yine onlar, "Allah'ın oğulları111 ve sevgilileriyiz"112 diye iddia ederek övünürler. Halbuki Allah günah işlediklerinden dolayı onlara azap etmektedir.113 Hatta onlar, İbrahim'in Yahudi veya Hıristiyan olduğu konusunda tartışmaya girmişlerdir. Halbuki Tevrat ve İncil ondan sonra inmiştir.114 O, ne Yahudi ne Hıristiyan ne de bir müşrik idi, o dosdoğru bir Müslüman'dı.115 Taberi'ye göre burada hem Yahudilerin ve Hıristiyanların iddialarının reddi hem de Hz. İbrahim'in temize çıkarılması vardır.116

Hüseyin-i Cisri?nin?Risale-i Hamidiye?sinde yüz on dört işareti semavi kitaplardan bulduğunu belirten Bediüzzaman, onca tahrifattan sonra bile hala Resul-ü Ekrem?le ilgili müjdeli haberlerin yer almasının, daha önceleri daha açık işaretlerin olduğuna bir delil olduğunu ve madem semavi kitaplarda geçen hakikatlere mutlaka inanmak gereklidir, o halde İseviliğin Hakiki dindarları, kendi kitaplarında açıkça geçen bu müjdeleri dikkate alıp tasdik edecekler ve Kur?an-ı Hakim?in hakikatlerini de kabul ederek onun da ilahi bir kaynaktan geldiğine inanacaklarına beşaret vermektedir. (115)

3-) ?Evet, Risale-i Nur?un mayası ve meşrebi tefekkür ve şefkat olduğu cihetle, Hazret-i İbrahim?in hususi meşrebi olan tefekkür ve şefkat noktasında tam tevafuk etmek sırrıyla şu surede (4) daha ziyade Risale-i Nur?u kucağına alıyor?

1. Şiddet-i şefkat ve rikkatten, bu kışın şiddetli soğuğuyla beraber manevi ve şiddetli bir soğuk ve musibet-i beşeriyeden biçarelere gelen felaketler, helaketler, sefaletler, açlıklar şiddetle rikkatime dokundu.

Soru : Kur?an-ı Kerim, Efendimiz ?min Ehl-i Kitaba karşı bir söz beyan ederken? İbrahim?in Dinine iletildiğini? söylemesinin istenmesindeki hikmet nedir? Bu yaklaşımın günümüze bakan yönü varmıdır?

13-) Peygamber Efendimiz , Allah Resulü sıfatıyla tebliğe başladığı zaman, ilk defa Mekke?de bazı Hıristiyanlarla karşılaşmıştı. Hatta, kendisine vahiy gelmeye başladığı ilk günlerinde Hz. Hatice?yi ve Peygamber Efendimiz?i teselli eden Varaka b. Nevfel de İncil?in el yazmalarına sahip olan bir Hıristiyan?dı. (32)

5-) Ey iman edenler! Eşlerinizden ve çocuklarınızdan size düşman olanlar da vardır. Onlardan sakının. Ama affeder, kusurlarını başlarına kakmaz, hoş görür ve bağışlarsanız, bilin ki Allah çok bağışlayan çok merhamet edendir. (Teğabün,14)

İslam Hukukçuları, dünyayı Dar-ul İslam ve Dar-ul Harb olarak ikiye ayırmasına karşın, kendilerine İslamın kaidesi olan Dar-ul Sulh yolunu seçmişerdir. Bu düşünce sayesinde, Osmanlı sınırları içinde bulunan Müslüman olsun veya olmasın insanlar, aynı İdare altında asırlarca barış ve huzur içinde yaşayabilmişlerdir.

Yahudi Kadını zehirli yemeğine rağmen affetmesi :

Hıristiyan aleminin İslam?a iktida etmesi meselesine gelince; Allah Resulü ahir zamanda yeryüzünü işgal edecek insanların fizyonomilerini çizip resmederken, daha ziyade bazı Uzak Doğu insanlarını adeta resm ve tarif etmektedir. Bu tariflerde daha çok ablak suratlı, kalkık çeneli, elmacık kemikleri dışarıya çıkık, burunları basık, gözleri çukur insanlar nazara çarpmaktadır. Ayrıca yine bu hadislerde Hz. Mesih ve Mehdi?nin ortaya çıkması ve Hıristiyanlarla Müslümanların bir bütün olarak hareket etmesinin de, yeryüzünün bu insanlar tarafından işgal edildiği zamana rastlayacağı vurgulanmaktadır. Bu hadisle ilgili yorumlara göre, Hıristiyanlığın iktidası, tamamen İslamiyet?e dehalet şeklinde olabileceği gibi, içinde bulundukları karışık, bulanık ve kaoslu bir ortamdan sıyrılıp, ıstıfa edip tekrar Hz. Mesih çizgisine gelmeleri şeklinde de olabileceği akıldan uzak değildir. O halde onlar, ihtimal tam manasıyla Şeriat-ı İslamiye?yi benimsemeyecekler ama, başları sıkıştığı an Müslümanların vesayetini kabul edecek ya da günümüzde bazı bölgelerde olduğu gibi, gelip toplu halde Müslümanlığa gireceklerdir.

Hulefayi Raşidin döneminde, zımmi statüsü aynı Efendimiz döneminde olduğu üzere devam etmiş, hatta Hz. Ömer kendi döneminde gerçekleştirilen Fetihlerde, ele geçirilen insanları esir statüsünde değil, direkt zımmi statüsüne tabi tutup büyük bir insaniyetperverlik göstermiştir. Demek cizye, Hristiyanları ezmek için değil onları korumak için alınan bir katılım payı olduğunu bizzet Thımas W. Arnold kabullenmektedir. (45)

(1) Sözler, Sayfa 644

Bediüzzaman'a göre Kafirlerin hepsi bir değildir!

1-) -'Siz Allah?a ortak koşmaktan korkmazken, ben mi sizin ortak koştuklarınızdan korkacağım? ' (En?am Suresi, 6:81.) diyen ve Kur?an?ın takdirine mazhar olan Hazret-i İbrahim?in ittibaına mükellef olduğumuza işaret eden -İbrahim?in İslam dini- sırrına mazhar olduğumuzu bilmeliyiz. (2)

?... ve Rabbin... Musa gibi bir peygamber daha İsrail?de çıkarmadı.? (Tesniye, Bab: 34, Ayet: 12).

II. Abdülhamid döneminde Vatikan'da yaşanmış bir sahne çok etkileyicidir. 1903'te Padişah'ın hediyelerini Roma'ya götüren Osmanlı elçisinin de katıldığı Papa'nın jübile töreni sırasında Büyük Saint Petro Kilisesi'nde toplanan 70-80 bin kişi Papa içeri girerken hep bir ağızdan,"Yaşasın Papa" diye bağırırken, Osmanlı elçisini gören Papa "Sultan Hamid Han Yaşasın" şeklinde bir karşılık veriyor. Kilise tarihinde bu tür bir olaya ilk defa rastlanılıyor. Tarih bize hep savaşmayı değil barışı da öğretiyor. Önemli olan tarihe nasıl baktığımız ve ondan ne istediğimizdi.

(6) Casiye,45/14

(Al?i İmran, 3/64) ferman?ı sübhanisiyle?müşrikler anlamasa da? Hıristiyan ve Yahudilerin ve onların içinde de ilim ehlinin dikkatleri çekilerek şöyle bir çağrıda bulunulmaktadır: Ey Hıristiyanlar, Yahudiler ve hususiyle de ilim ehli olanlar! Geliniz, aramızda müşterek olan bir kelime üzerinde?Allah?a imanda ve tevhidde? anlaşalım. Zira her şeyin O?na muhtaç bulunduğu Allah hakkında anlaşmak sizin de bizim de en önemli ve hayati meselemizdir. Gelin, ?Allah?tan başkasına ibadet etmeyelim. O?na hiçbir şeyi eş tutmayalım.? Evet, Allah?tan başkasına kul olmayalım. Zatında eşi ve ortağı olmayan Allah?a biz de eş ve ortak koşmayalım. Zira kainatı kabza?i tasarrufunda tutup çeviren sadece O?dur. Bütün sistemler ve bütün kevn ü mekanlar, O?nun azamet ve uluhiyeti karşısında bir zerre mesabesindedir. Dolayısıyla kainat da, biz de Cenab?ı Hakk?a muhtaç ve medyun olduğumuz, O?nun da eşi ve ortağı olmadığı halde, hayallerimizde O?na eş ve ortak koşmak suretiyle kendi kendimize yazık etmeyelim.

Bahse konu Ayetin, Külli manasının ebced hesabı ile Ahirzamanda Risale-i Nur?a işaret ettiğinden bahsetmiştir.

Vakidi, Muhammed ibnu Ömer (v. 207 hicri), Kitabu'l-Meğazi, Tahkik: Marsden Jones, Oxford, Londra, 1966.

33. Abderrazzak Azirhi, "Necessity of Dialogue", The Islamic Quarterly, c. XXXX, 9.

51. Gündüz, 91-92.

Diyalog içinde bulunduğumuz insanlarla, ?fasl-ı müşterek?leri artırmak ve onlar üzerinde konuşmak gerekir. Hatta konuştuğunuz, görüştüğünüz bu insanlar, Yahudi ve Hristiyanlar bile olsa, yine bu düşünce ile hareket edilmeli ve muvakkaten bizi birbirimizden ayıracak hususlar bahis mevzuu edilmemelidir. Mesela, siz onlarla Allah, ahiret konularında anlaşamadı iseniz, onlara Efendimiz?i anlatmanın bir manası yoktur. Efendimiz bizim canımızdır.. O?nsuz bir hayat yerin dibine batsın! Ne var ki, O?nu anlatmada zamanlamanın çok iyi yapılması lazımdır. Bakın Kur?an-ı Kerim kitap ehline çağrıda bulunurken diyor ki: ?Ey kitap ehli! Aramızda müşterek olan kelimeye gelin.? Nedir o kelime? ?Allah?tan başkasına ibadet yapmayalım? (Al-i İmran/64). Zira gerçek hürriyet başkalarına kulluk yapmaktan kurtulmakla gerçekleşir. Allah?a kul olan başkalarına kul olmaktan kurtulur. İşte gelin bu mevzu üzerinde birleşelim, bütünleşelim. Ve yine?Allah?ı bırakıp da bazılarımız bazılarımızı Rab edinmesin? diyor Kur?an (Al-i İmran/64). Dikkat edin! Bu mesajda?Muhammedün Rasulullah? yok. (3)

Diyaloğu emreden Ayetler (1): Al-i İmran,64

(9) Müslim, Zekat, 148

- Elbette! Şüphesiz öyle.

""Haşmetlü, asaletlü, meveddetlü, dost-ı velakarımız hazretleri" bunu burda ben deseydim tahmin edebiliyorumki dini bilgi olarak kendini boşaltmış ve içine bodoslama saldırıyı din diye doldurmuş kişiler bize "kafir" demeye çalışacak belki bunu açıktan diyemesede acaba nasıl deseğin veya hangi sözümüzle bunu ima etsek in kıvranmasını yaşayacaklardı..

Açıkçası, her Hıristiyanım diyen de, mü?minlere?sevgice en yakın? olmamasına karşın, Ayeti Kerime açıkça İslama meyletme yönü itibari ile Hıristiyanlardan bahsetmektedir.

Kur'an bağlamında Hıristiyanlar, Yahudilere nispeten daha olumlu tavra sahiptirler. Zaten onlar hakkında olumlu ayetlerin bulunması, genel olarak Müslüman-Hıristiyan ilişkilerine özel olarak ise iki din mensupları arasındaki diyaloga yapıcı yönde katkı sağlamaktadır. Zaten bazı diyalog toplantıları, ya olumsuz referansları paranteze almakta veya onları uzmanlar diyalogunda çözülmesi gereken problemler olarak görme eğilimine girmektedir.56

Bir insana karşı muhabbet beslerken, o kişinin zatına karşı değil, ahlaki sıfatlarına veya sanatına karşı bir muhabbet beslenildiği belirten Bediüzzaman Hazretleri, ?Nasıl ki her Müslümanın her sıfatı müslüman olmadığı gibi, her bir kafirinde her sıfatı ve san?atı kafir olması gerekmez? diyerek, bir kafirin müslüman bir sıfatına veya bir san?atına karşı muhabbet beslenmesinde bir sakınca olmadığını belirtmiştir. (109)

(11) Mevdudi, Tefhimul Kur?an, VI,221

Komşu üç kısma ayrılır. Birisinin üç hakkı vardır; komşuluk hakkı, yakınlık hakkı ve İslamiyet hakkı. İkincisinin iki hakkı vardır; komşuluk hakkı ve İslamiyet hakkı. Üçüncüsünün bir hakkı vardır; komşuluk hakkı ki bu kitap ehlinden ve Allah'a şirk koşan komşudur.' (12) Demekki, komşu Hristiyan ya da yahudide olsa, ona da iyilik yapmak bir komuşuluk hakkıdır. Müslüman olmamaları onları düşman görmemizi gerektirmez. Yeterki, alenen İslama düşmanlık etmemiş olsun!

İbrahim , seviyeler üstü seviyede yumuşak huylu bir insandı. Kendini ateşe atan insanların dahi başına bir bela gelir endişesiyle tir tir titriyordu. O, sabahlara kadar ah u vah eden, inleyip duran bir insandı.. ve münibdi.. her lahza, ayrı bir var oluş ve dirilişle Allah?a dönüşün menfezlerine yönelir, durmadan taptaze ve heyecan dolu bir yürekle Rabbin kapısında inler ve iki büklüm olurdu. Kur?an-ı Kerim, İbrahim mı bize tasvir ederken :

Kafirlere itaat eden varmıki, bu Ayeti delil olarak getiriliyor? İddia sahibleri yazıyor, kendileri tam anlamıyorlar : İslam'a Davet görevini yerine getirirken, yani tebliğ ederken, onlara dost gibi görünmek taviz vermek, tebliğde lakayd davranmak yasaklanıyor yani; onlardanmış gibi görünmeye sebebiyet verecek İslamın ve İmanın Şartları ile Hükümlerinden taviz verilmememli, mesela Allah'ın oğlu İsadır veya Üzeyirdir demelerine karşın buna hoşgörülü davranmamak, Meleklerın cinsiyeti gibi veya Cebrail ma düşman olmaları gibi konularda yumuşak davranmamaktan bahsediyor. Yani merhum Elmalı Hamdi "Küfür Fikrine" karşı hoşgörülü olmamaktan bahsediyor, yoksa Kafire İslamı sevdirmede yumuşak olmamaktan bahsetmiyor!

Hz. İsa'nın nuzülü ve Peygamberimiz'e ümmet olma keyfiyeti

Arşiv taraması sonucunda pek çok evrak ortaya çıktı. Bu çalışmayı Osmanlı padişahları ile Papalar arasında gidip gelen özel evraklar ile sınırlandırdım. Örnek olması açısından; taraflar arasında yılbaşı tebrik mesajları, doğum günü kutlamaları, taziyeler, cülus, hediyeleşmeler, özel içerikli mektuplar, karşılıklı verilen nişanlar tercih edilen belgeler oldu.

Böylesine itiraz ve hayal kırıklarıyla karşılanan bu sulh öylesine güzel gelişmelere zemin hazırlamıştır ki, onun gerçek bir fetih olduğu ve hatta 'İslam'da Hudeybiye fethinden daha büyük bir fetih olmadığı' ittifakla kabul edilecektir (a. g. e., 2: 624).

Bu, Allah Resulü Nebi Muhammed'in üzerinde yetkili kılındığı Necran halkı ile bütün meyve mahsulleri, bütün altın ve gümüş ve bütün kölelerle ilgili olarak yazdığı ahiddir. Kendisi bütün bunları, her biri bir okiyye (2136 gramlık gümüş değerinde) 2000 elbiseye mukabil onlara terk etmiştir. Bunun 1000'i her yıl Recep ayında, diğer 1000'i ise her yılın Safer ayında teslim edilecektir. Her bir elbise bir okiyye gümüş değerinde olacaktır. Şu şartla ki, vergiyi aşan veya gümüş miktarından eksik olan kısım hesapta nazar-ı itibara alınacaktır. Zırh, at veya malzemeden yaptıkları ödemeler hesaplanacaktır. Gönderdiğim elçilerin 20 güne kadarki ağırlanma ve yiyecek masrafları Necranlılar üzerinedir. Elçilerim bir aydan fazla tutulamazlar. Yemen'de bir cürüm işlenir, savaş çıkarsa 30 zırh, 30 at, 30 deveyi ariyeten vereceklerdir. Elçilerimin ariyet olarak alacakları zırh, at, deve veya mallarda zayiat meydana gelirse, elçilerim onları tazmin ve zararı mutlaka telafi edeceklerdir.

Yine günümüzde Nasara kelimesinin Yahudi cemaati içinde bir heretik veya heredoks Nasuralar veya Nazıriler adlı bir harekete verilen isim olduğunu söyleyenler vardır. Onlar, bu iki ismin de aynı akımın değişik söylenişleri olduğunu iddia etmektedirler. Mesela onlara göre Hz. Yahya, bir Naziri'dir. Sonuçta burada İsa ve taraftarları, Yahudiler tarafından kendilerinden önce var olan Nasuralarla ilişkilendirilmektedirler. Bu terim Arap yarımadasındaki Hıristiyanları isimlendirmek için böyle kullanılmış olabilir.46 Yeni Ahit'te de Nasraniler ismi Yahudilerin ağzından aktarılmaktadır. Yahudiler, Pavlus'u valiye şikayet ederken onu "Nasraniler fırkasının başı" olarak ihbar etmekteydiler.47 Ancak "Nasıra'lı" terimiyle "Nazareth" kenti mi, yoksa "Nasıralılar" diye bir dini grup mu kastedilmektedir, bu fazla açık değildir.

Dinlerarası işbirlikleri ve yakınlaşmalar, her geçen gün kendini daha fazla hissettiren, modern çağımıza ait dindarları yakından ilgilendiren hayati bir konudur. Her alanda diyalog süreçlerini işleten günümüz modern toplumları, aynı ırktan, aynı dine ait olmaktan uzak ve her açıdan daha çoğulcu yapıda olduklarından, dinleri farklı olsa da gittikçe daha artan bir oranda aynı ortak tarihi, aynı ortak mekanı ve aynı cemiyeti paylaşmaya doğru gitmektedirler. Bundan dolayı dinler arasındaki sağlıklı işbirlikleri ve yakınlaşmaların en önemli hedefi, çoğulcu bir toplulukta doğru bir şekilde kendi inancını yaşayabilmek ve başkasının da barış ortamında yaşamasına izin vermektir.

56 Türk Dünya Araştırmalar Vakfı, Şeriyye Sicilleri,

Peygamber Efendimiz uygulamalarında Diyalog

Yani,

Görüleceği üzere, Kur?an bu Ayeti ilede, müminlerle savaşmayan müşrik ve kafirler ile, iyi geçinmeyi, güzel bir diyalog kurmayı teşvik etmekte, bu zaviyeden her kafiri eşit tutmamaktadır.

Yahudi ve Hıristiyanları dost edinmeyin yaklaşımını Elmalı Hamdi Yazır ve Bediüzzaman Said Nursi Hazretlerinin anladığı şekliyle (4) anlamazsak, o zaman bir Ayeti?Yahudi ve Hıristiyanları düşman edinin? , diğer Ayetide? Düşman edinmenizi emrettiğim Yahudi ve Hıristiyanların hanımları ile evlenebilirsiniz? şeklinde anlamış oluruz ki, -haşa- bariz bir çelişki ortaya çıkmış olur. Çünkü hem düşman edinin hemde düşmanınız ile evlenebilirsiniz anlamı çıkmaktadırki, işte bu çelişki?yüzbindefa haşa- Kur?anın değil, Kuranı siyak ve sibak bütünlüğü içinde değerlendirmeyen Diyalog karşıtı kardeşlerimizin çelişkisidir!

1-) Allah?ı inkar eden dinsiz Kafir : ?Bu anlam ile Ateistler kast edilmektedir?. Çünkü Ameli yönden Küfre düşmüşlerdir.

Efendimiz ?in Ehl-i Kitab ve kafirlere karşı uygulamalarında Diyalog :

Mekke'de münferit bazı şahıslar dışında Ehl-i Kitap bir cemaat yoktu. Bu sebeple Ehl-i Kitap'la ciddi manada bir temas Hicret'ten itibaren Medine'de başlar. İncil ve Tevrat, Hz. Peygamber'e göre, Hz. Adem'le başlayan peygamberlik zincirinin Kur'an'dan önceki son halkaları idiler. Binaenaleyh, bu iki Kitap mensuplarının kendisine sahip çıkacaklarını, etrafında yer alıp şirke, batıla, ahlaksızlık ve zulme karşı elbirlik mücadele vereceklerini ümit ediyordu. Medine'ye gelir gelmez, günümüzün tabiriyle bir manada Anayasa diyebileceğimiz yazılı bir anlaşmanın ikinci maddesini, 'İnananlar müstakil bir ümmettir.' diye tespit ettiği halde, 25. maddede de: 'Beni Avf Yahudileri, mü'minlerle birlikte olarak bir ümmet teşkil ederler.' demek suretiyle onların beraberliğine ne kadar inandığını ortaya koymuştu. Bu ifade, onları inançlarında İslam'a zorlama manasına gelmiyor, aksine onları kendi değerleri içersinde olduğu gibi kabullenmeyi ifade ediyordu. Çünkü, aynı maddenin devamında: 'Yahudilerin dinleri kendilerine, Mü'minlerin dinleri kendilerinedir. Buna gerek mevlaları gerek kendileri dahildirler. Yalnız kim ki haksız bir fiil irtikap eder veya bir cürüm ika ederse, o sadece kendine ve aile efradına zarar olacaktır.' deniyordu. Bunu takip eden 26, 27, 28, 29, 30 ve 31'inci maddelerde teker teker adları zikredilerek diğer altı Yahudi kabilesinin de Beni Avf Yahudileri gibi oldukları belirtilir.

Acaba dinimiz bu konuda bir yasak mı koymuş? Bu, bir zan mı, bilgi mi?

Asr-ı Sadetten günümüze Diyalog - 4. Bölüm - Halifeler ve Osmanlı döneminde Diyalog

Risale-i Nurlardaki tüm bu gerçekler karşısında, Bediüzzaman Hazretlerini bir Mürşid-i kamil, bir Müceddid-i Kebir, bir Kutb-ul Azam kabul etmesine rağmen, hala "Dinler arası Diyalog" faaliyetlerini eleştirmeyi kendine huy edinen din kardeşilerimizin, Bediüzzamana bağlılıklarının gözden geçirmelerini önermekteyiz.

Çünkü, o zaman Kur'anın siyak ve sibak bütünlüğü açısından, -haşa- Kur'anı Kerimi çeliştirmiş oluruz, bazı Ayetler sert davranmayı emrederken, bazı Ayetler yumuşak olmayı emretmektedir :

Kur'an ve Sünneti tahlil ederken, siyak ve sibak bütünlüğünü göz önünde bulundurmazsanız, Ayetlerin nuzül sırasını hangi olaylara göre indiğini saptamazsanız Kuranı katletmiş olursunuz.

Pazartesi, 31 Ekim 2005

Bu uygulamaların yanında, İstanbul'da bazı semtlerde Kilise, Havra ve Caminin yan yana inşa edilmiş olma örneği, İslam'ın hoşgörüsünü ifade etmede sönük kalır.

Mü?min kadınlardan iffetli olanlarla, daha önce kendilerine kitap verilenlerden olan iffetli kadınlar da, mehirlerini vermeniz kaydıyla; evlenmek, zina etmemek ve gizli dost tutmamak üzere size helaldir.

Aynı tasnifi, Avrupa içinde yapan Bediüzzaman Hazretleri, sert bir dil ile hitab ettiği Avrupa?dan bahsederken :

Hz. Peygamber'in Necranlılarla olan münasebeti, diyalog deyince öncelikle kastedilen ikili görüşmenin en güzel örneğini teşkil eder. Çünkü Necranlılar, Resulullah'ın kendilerine yazdığı bir mektup üzerine, aralarında Ebu'l- Haris diye bilinen meşhur bir alimin de yer aldığı 17'si eşraf olmak üzere 60 kişilik oldukça kalabalık bir heyet halinde gelerek (İbnu Hişam, 1-2: 575) birkaç gün Aleyhissalatu vesselam'a misafir olmuşlardır. On yedi kişilik eşraf takımından üç kişinin ehassu'l- havas 'en büyükler' durumunda daha üst, hiyerarşik bir gurup teşkil ettikleri anlaşılmaktadır: İbnu Sa'd, 14 kişilik eşraf grubunun isimlerini teker teker verir (İbnu Sa'd, 1: 357).

İst. Büyükşehir Belediyesi, 7-8 Mart 1998, İst. S.110-113

Sonuç olarak, ehl-i kitapla?din? dostluğu değil, ?güzel sıfat, faydalı sanat, teknoloji ve ahlak-ı hasene? dostluğu, ayetin nehyinin şümulüne girmemektedir. Elbette bir ehl-i kitabın dinine muhabbet duymak, imanın zaafiyetini gösterir. Ama onların mesela?doğruluk, dürüstlük, emanete sadakat? gibi sıfatlarına sevgi beslenebilir, teknolojileri hoş karşılanabilir, işbirliğine gidilerek istifade edilebilir. Bunlar, Kur?an'ın kastettiği?dostluk? kavramının içine girmemektedir.

Peygamberin üzerine düşen ancak Tebliğdir. Allah sizin açıkladığınızı da, gizlediğinizi de bilir. (Maide,99)

SORU: Bediüzzaman, şirke girmemiş, fakat zulümle ölmüş Hıristiyanların bir nevi şehid olduklarını söylemektedir ve Allah?ın Rahmeti'nin her şeyi kuşattığını beyan etmektedir.

69. İbn Kesir, c. XIV, 7759.

Cahiliyye Araplarının, Ehl-i Kitap kelimesiyle müşrik Araplar haricinde Hicaz bölgesinde yaşayan Yahudi ve Hıristiyanları, yani "yabancı dinler zümresini" kastettikleri anlaşılmaktadır.37 Kur'an-ı Kerim zaten müşriklerin "kitabın onlardan önce iki taifeye indirildiğine inandıklarını" söylemektedir.38 Sonuçta Kuran-ı Kerim'in Hıristiyanları Ehl-i Kitap şemsiyesi altına alması ve onlara hitap etmesi, onların kitaplarının varlığını itiraf, onları taltif ve onların bazı hakikatleri taşıyabileceklerini ima etmek anlamına gelecektir.39

77. Al-i İmran 3/75.

99. Hamdi Yazır, c. IV, 324.

Şimdi yukarıdaki zaviyeleri göz öününde tutarsan:

diyerek, Ahirzamanda Hz. İbrahim mın Hillet meşrebinin esas tutulacağına işaret etmiştir.

İslam dininin, Hakiki Hıristiyanlıkla bir sorunun olmadığını, belki günümüz Hıristiyanlığı ile başta tevhid noktasında bir sorunun olduğunu, yani İslamiyette sebebler nazara alınmadığından, enaniyetlerin izalesinin kolay olduğunu, halbuki hırsitiyanlıkta vasıtalara kutsiyet atfedildiğinden, Allah ile kul arasında giren vasıtalara bir nevi enaniyet verildiğini, bunun neticesinde hıristiyanlar içinde birçok Reisicumhurun enaniyetini bırakmak zorunda kalmadıklarından, aynı zamanda dindar olabildiğini , halbuki Hakiki bir müminin enaniyeti terk etmesi gerektiğinden, o makamlara gelip Dindarlığını muhafaza etmesinin müşkilatından da bahsetmiştir.(85)

Bazen O?nun karşısına çıkıp kaba-saba hareket eden ve hakarette bulunan insanlar olurdu. O, parmağını hafif indirip kaldırsaydı yüz kılıç birden o adamın kellesi üzerinde iner kalkardı. Ancak O, bu kaba-saba hareketleri hep mülayemetle karşılamaya kararlıydı. O, kimseyi korkutmamaya o kadar çok dikkat ediyordu ki,(5) hatta vereceği kılıç veya bıçağı, zarar verme ihtimaline karşın, kabza ve sap tarafıyla uzatıp öyle veriyordu. (6)

Diyebilirizki Bediüzzaman Hazretlerine göre ; Ahirzamanda Deccaliyetin sonunun gelmesi ve dünyaya İslam?ın son bir kez daha hüküm sürmesi için Tevhid esaslı Hıristiyanlığın İslam ile ittihad etmesi gerekmektedir. O halde öncelikle Hıristiyanlığın Tevhidi kendisine rehber edinmesi için biz müminlerin İslamı Temsil noktasında Diyalog faaliyetlerini hem artırmalı hemde hızlandırmalıyız.

119. Nisa 4/44.

Yine ikinci Avrupa?ya seslendiği bir başka yerde : ?Ey sefahet ve dalaletle bozulmuş ve İsevi dininden uzaklaşmış Avrupa! Deccal gibi birtek gözü taşıyan kör dehan ile ruh-u beşere bu cehennemi haleti hediye ettin. ? şeklinde hitab etmiştir. (113)

89 Emirdağ Lahikası, Sayfa 423

111 Münazarat, Sayfa 72

Hoşgörü örnekleri, Sakarya Üni. İlahiyat Fak. Dergisi,

Bediüzzaman'a göre "Yahudi ve Hıristiyanları dost edinmeyin"(Maide:51) nedemek?

70. Hamdi Yazır, c. VII, 443.

Kur?an-ı Hakim başından sonuna kadar Cenab-ı Allah'tan yaratıklara, yaratıklarından da Allah'a olan bu diyalogu tescil etmektedir. Peygamberler, melekler, şeytan, genel olarak bütün insanlar, tüm Müslümanlar, Ehl-i Kitap (Al-i İmran, 3/71, 99), Yahudiler (Bakara, 2/55; Cuma, 62/6), Hıristiyanlar (Al-i İmran, 3/59) gibi ümmetler, fert olarak insanlar, hatta Firavun gibi azgın din düşmanları bu diyalogdan hissedar olmuşlardır. Hatta bal arısı gibi hayvanların bile bu hitaptan nasipleri vardır.

Papa'ya 2. sınıf muamele olur mu?

Dinimiz ve Diyalog

Bediüzzaman, kendisinden sonra gelecek olan Zat?ın, bir takım vazifelerinden bahsettikten sonra, üçüncü vazifesi olarak, Sahabeyi Kiram veya Osmanlı dönemindeki Devleti idare şekli olan Hilafet Sistemini rehber edinmiyeceğini, bunun yerine İslam Birliğini kurmayı hedefliyeceğini belirtmiştir. Bu Hedef doğrultusunda, İsevi ruhanilerle ittifakın gerçekleşeceğini ve bu ittifakın İslam dinine Hizmet şeklinde semerelerini vereceğini söylemektedir.

İbnu Ömer naklediyor: 'Abdullah İbnu Übey İbni Selül öldüğü zaman oğlu Resulullah 'ın huzur-i alilerine çıkıp, mübarek gömleklerini babasına kefen olarak vermesini taleb etti. Resulullah talebi kabul edip verdi. Bunun üzerine, babasının cenaze namazını kıldırıvermesini taleb etti. Resulullah bu talebi de kabul etti ve namaz kıldırmak üzere kalktı. Ancak, Hz. Ömer kalkarak Resulullah 'ı elbisesinden tuttu ve: 'Ey Allah'ın Resulü, Rabbin seni, ona namaz kılmaktan men etmişken, sen nasıl ona namaz kılarsın? ' diye müdahale etti. Resulullah : 'Allah beni muhayyer bırakmıştır, zira: 'Onların ister bağışlanmasını dile, ister dileme, birdir. Onlara yetmiş defa bağışlanma dilesen de Allah onları bağışlamayacaktır' (Tevbe, 80) buyurmaktadır. Ben yetmişden de fazla bağışlama talebinde bulunacağım' dedi. Hz. Ömer : 'Ama, o münafıktır! ' dedi. Resulullah buna rağmen onun ardından namaz kıldı. Bunun üzerine Cenab-ı Hakk şu ayeti inzal buyurdu: 'Onlardan ölen hiç kimse için ebediyyen namaz kılmayacaksın, mezarı başında da durmayacaksın. Çünkü onlar Allah ve Resulüne inanmadılar, fasık olarak öldüler' (Tevbe, 84) . Hz. Ömer der ki: 'Sonra o gün Resulullah 'a karşı izhar ettiğim cür'ete hayret ettim. Allah ve Resulü daha iyi bilirler.' (Tirmizi'nin rivayetinde şu ziyade var: 'Resulullah bu ayetten sonra münafıkların cenaze namazını kılmadı')

Bunun yanında Hz. Muhammed'in Yahudilere sert tavrına nispeten Hıristiyanlara tavrı daha yumuşaktır. Mesela O, Mekke döneminde kendi taraftarlarını Habeşistan'a gönderecek kadar onlara güven duymuş, hatta Hıristiyan Necran heyetine ibadet için kendi mescidini açacak kadar yakın davranmıştı. Yine Hz. Peygamber, Hıristiyanları, Ehl-i Zimme kapsamında kabul etmiş ve bazen bu terimi Allah'a ve bazen de kendisine nispetle "Zimmetü'l-Allah" veya "Zimmetü'r-Resul" şeklinde kullanmış, böylece onların Allah'ın ve kendi himayesinin altında olduklarını göstermek istemişti.82 Yine Hz. Muhammed , cizye vermesi şartıyla Müslümanların topraklarında yaşamasına izin verilen bir zimmiyi haksız yere canına kastedecek birinin Cennet kokusunu bile alamayacağını ihtar etmektedir.83 Hz. Ömer bile ölüm döşeğindeyken Kitap ehlinden olan zimmilere verilen taahhütlerin yerine getirilmesini, onların haklarının korunmasını ve ancak güçleri yettiği oranda onlardan cizye alınmasını vasiyet etmişti.84

101 Kastamonu Lahikası, Sayfa 79; Şualar, Sayfa 304

Peygamber aleyhissalatu vesselam sabrediyor ve inananlara da sabır tavsiye ediyordu. İşkence altında ölenler oldu. Mü'minler, gittikçe artan müşrik saldırıları karşısında hayatta kalabilmek için ana yurtlarını, baba evlerini, mal-mülk bütün varlıklarını terk ederek kuru canlarıyla önce Habeşistan'a, daha sonra Medine'ye hicret etmek zorunda kaldılar. Ancak müşrik Mekkeliler, mü'minleri hem Habeşistan'da hem Medine'de takibe devam ettiler.

Gayrimüslim bir erkeğin, müslüman bir kız ile evlenmesi tarzında çıkan spekülasyonlara, itibar edilmemesi gerektiğini, yeni kurulmakta olan cahil ve perişan vaziyetteki bir millet içinde bu tür spekülasyonların büyütülmemesi gerektiğini, Bakımlı bir bahçenin kenarında bulunan bir parça kirin, umuma mal edilemiyeceğini ve bahçeyi necis kılamıyacağı örneğini vererek, itidale davet eder : ?Güzel gören güzel düşünür, güzel düşünen güzel rüya görür. Güzel rüya gören hayatından lezzet alır."(93. a.) Bediüzzaman döneminde yaşanmış bu hadiseye benzer bir spekülasyonda ilginçtirki, günümüzde yaşanmış, ve teskin etme görevi yine Bediüzzamanın talebelerine düşmüştür.(93. b.)

Vatikan'dan İstanbul'a, padişahlara gelen hediyelerde neler var?

E) Bir Mümin, ?ateist? olabilir ama asla Kalben?Hıristiyan? olamaz!

Bir önceki ayette: ?İncil'e tabi olanlar da Allah'ın onda indirdiği hükümlerle hükm etsinler? buyrulmaktadır. Daha önce de Tevrat'a tabi olanların ondaki hükümlerle hükmetmeleri bildirilmektedir (Maide, 5/43-45). Razi burada şöyle bir soru sorup cevaplandırmaktadır: ?İmdi eğer, ?Kur?an'ın inmesinden sonra onlara, İncil'deki hükümlere göre hükmetmelerini emretmek nasıl caiz olur? denilir ise biz de deriz ki: ?Buna şu bakımlardan cevap verilebilir: a) Bundan murat?İncil ehli, Allah'ın o İncil'de indirdiği Hz. Muhammed 'in nübüvvetine delalet eden delillerle hükmetsinler? manasıdır. Bu, Esamm'ın görüşüdür. b) Ehl-i İncil, Allah'ın o kitapta indirdiği ve Kur?an ile nesh etmediği hükümlerle hükmetsinler? demektir. c) Bundan murat, Hıristiyanları -tıpkı Yahudileri Tevrat'taki hükümleri saklamaları gibi- İncil'deki ahkam ve haberleri değiştirmekten ve bozmaktan men etmektir. Buna göre ayetteki?hükmetsin? emri ile?Ehl-i İncil, Allah'ın o İncil'de indirdiği şeyleri, bozmadan ve değiştirmeden aynen indirdiği şekli ile ikrar etsinler? manası kastedilmiştir (Mefatih, Maide 46'nın tefsirinde).

Papaya hitaben "haşmetlü", "asaletlü", "meveddetlü", "dost-ı velakarımız" gibi ifadeler dinen mahzurlu görülmemiş mi?

72. Al-i İmran 3/113-114.

Mesela, Üstad Bediüzzaman Hazretleri, 1950 yılında, Zülfikar adlı Risaleyi Vatikan'a Roma'daki Papa'ya gönderdiğinde, yazmış olduğu mektubunda kısaca: "Biz Allah'a inananlar küfre karşı beraberiz.." diyerek (1) , Tevhid esaslı Allah inancına vurgu yapan bir mesaj göndermekle yani ; Ali İmran Suresi 64. cü Ayet-i Kerimedeki :" Ey kitap ehli! Sizinle bizim aramızda ortak olan bir söze geliniz." yaklaşımına uygun bir tarzda, mutlak Küfre karşı Allah'a inanların birlikte hareket etmelerini beyan etmiş ve ilk defa Diyalog zeminini Ferdi planda başlatan kişi olmuştur.(2)

Tevbe suresi, 31 :

Monoteist, yani Tek İlah'a inanmayı temel özellikleri kabul eden Tevrat ve İncil mensuplarının bu daveti red etmemeleri gerekir. ?Allah'ın birliği akidesi; Musevilik, Hıristiyanlık ve İslam'ın değişmez ve kesin akidesidir.? (D. Mason, Le Coran et la revelation judeochretienne, Paris, 1958, 1, 32). Tevrat'ın açıkça bildirdiği üzere: ?Tanrı Yahve'dir ve O'ndan başka tanrı yoktur? (?Tekvin?, 4: 35, 39). ?Dinle İsrail! Tanrımız Yahve'dir ve O tektir? (?Tensiye?, 6, 4). Tevrat ve İncil uzmanlarından G. Lagrange şöyle der: ?Eski ve Yeni Ahid'in bütün sayfaları tevhid inancını dile getirir.? (De Deo Uno, s.240'dan D. Mason, a. g. e., 1, 31). Hıristiyanların kredosu : ?Ben, bir tek Tanrı'ya inanırım? diye başlar. 1215 yılındaki Latran Konsili bu akide hakkında şu açıklamayı getirir: ?Biz kesin olarak inanırız ki, gerçek Tanrı bir tektir, her şeyin esasıdır.? (a. g. e., 1: 32).

97. Mahmud b. Ömer ez- Zemahşeri, el-Keşşaf an Hakaiki't-Tenzil, Kahire 1968, c. I, 371.

Dilimize Fransızcadan geçen Diyalog, ?anlaşma?,?uyum sağlama? ve? bu yolda yapılan çalışmalar? demektir (4) . Geniş manada Diyalog, iki insanın, grubun, zümrenin, milletin, devletin veya herhangi bir topluluğun birbirleri ile tanışmasına; sözlü, yazılı, fikri, ticari vb şekillerde alış-verişde bulunmaları demektir.

94. el-Maide 5/116-117.

(1) Suyuti, el-Hasaisü?l-Kubra, 1/26; İbn Hacer, el-İsabe, 1/566; İbn Kayyım el-Cevziyye, Zadü?l-Mead, 1/59; Müstedrek, 3/604

This article purposes to make a general definition of dialogue and to offer a practical approach for the Muslim-Christian dialogue encounter in the context of the 64th verse of Al-i Imran and of the Islam's embracing view of the believers of other religions.

3- Hadid Suresi'nin son kısmında yer alan bir ayette şöyle buyurulur: ?Ey iman edenler! Allah'a karşı gelmekten sakının ve O'nun peygamberine inanın ki, O size rahmetinden iki hisse versin ve size ışığında yürüyeceğiniz bir nur lutfetsin ve günahlarınızı affetsin. Allah'ın affı ve merhameti boldur? (Hadid, 57/28). Bu hitabın, daha önceki peygamberlere iman edenlere yönelik olduğu bir çok tefsirde yer almaktadır. Ezcümle İbn Aşur şöyle diyor: ?Kur?an'da galip olan kullanılış?iman edenler?in Hz. Muhammed 'e iman edenlerin lakabı olmasıdır. Fakat bu ayet, bir önceki ayette Hz. İsa 'a tabi olanlardan bahs eden ayetten sonra gelince, bundan hem lakabi anlam , hem de lügavi geniş anlam şeklinde iki ihtimal bulunmaktadır. En zahir olan, burada her iki ihtimalin de maksud olmasıdır. Böylece samimi Hıristiyanlar da bu hitaptan nasiplerini alırlar. O da, daha önce Hz. İsa 'a iman edenlerin, Hz. Muhammed 'e iman etmeye davet edilmeleridir. Bundan maksat şudur: ?Ey Hz. İsa'nın şeriatına samimi olarak iman edenler! Allah'ın cezasından korkun da taassubu, hasedi, suizannı bırakıp Muhammed'e de iman edin!? (Tefsiru't-Tahrir ve't-Tenvir, 27, 427). F. Razi, İbn Atiye ve Zemahşeri de bu ayetin Ehl-i Kitab'a hitap ettiği görüşündedirler.

- Hz. Şuayb için: 'Oysa sen gerçekten yumuşak huylu ve aklı başında bir adamsın. ' (Hud,87)

Dinimizin başka din mensuplarıyla karşılaşmayı ve onlarla diyalogu yasakladığını kimse söyleyemez. Her şeyden önce, eğer İslam hak bir dinse ve kendisini bütün dünyaya götürmesi gereken yeni mesajların sahibi görüyorsa, en ziyade araması gereken şey diyalog olacaktır. Ayrıca, İslamiyet'te 'Diğer din mensuplarıyla görüşmeyin, konuşmayın; onlara mesafeli durun, hatta güç kullanın! Gerekirse onları kılıç zoruyla İslam'a sokun!' diye bir prensip söz konusu değildir. Bilakis Kur'an-ı Kerim, pek çok ayetlerinde, Hz. Peygamber'e Dinde zorlama yoktur; sen sadece tebliğ edicisin; bir uyarıcı ve müjdeleyicisin.. Sözlerine tesir vermek, insanların kalplere imanı koymak Allah'ın işidir. Sen, muhatapların nasıl davranırlarsa davransınlar, tebliğ işinde hep müsamahalı ol, affet, gördüğün kötü muameleleri onları yapanların cahilliğine ver ve onlar için de selam dile! şeklinde hitap eder.

?Ya Ömer! Biliyorum benim davranışıma kızdın. Ancak ben Tevrat?ta, son peygamber hakkında söylenenlerin hepsini O?nda gördüm. Sadece Tevrat?ta bir ayet şöyle diyordu: ?O?nun hilmi cehline sebkat etmiştir. Cahillerin şiddeti O?nun ancak hilmini arttırır.? Ben acaba O?nun hilmi, Tevrat?ta söylendiği gibi midir, bunu öğrenmek istemiştim ve dediklerimi de bunun için demiştim. Şimdi inanıyorum ki, O, Tevrat?ın geleceğini haber verip müjdelediği peygamberin ta kendisidir. Şu andan itibaren ben de O?nun son nebi olduğuna iman edip şehadet getiriyorum.?(1)

Kanuni Sultan Süleyman, Fransa Kralı F. François?un, Kudüsteki bir kilisenin camiye çevrilmesi sebebiyle yazdığı rica mektubuna gönderdiği cevapta, önceki imtiyazların devam edeceğini belirtmiştir. (58)

46 Ebu Yusuf, Kitabu?l? Harac, s.139; Belazuri, Futuhul

(6) Buhari, Fiten, 7; Müslim, Birr ve Sila, 126

Fahreddin Razi?de Miftahul Gayb Tefsirinde : : ehl-i kitabı irşad etmenin yolunu da beyan buyurarak, "Ehl-i kitab ile, en güzel olandan başka bir şekilde mücadele etmeyin..." buyurdu. Bazı müfessirler, bundan muradın, "Zalim olanlar ve savaş açanlar müstesna, iman etmeseler bile, ehl-i kitab ile, kılıçta mücadele etmeyin" manası olduğunu söylemişlerdir ki bu, "Onlar, küfürlerine ilaveten, zalim olmadıkları müddetçe" demektir?. onlarla önce, en güzel şekil ve usulde mücadele olunur; Fikirleri hafife alınmaz, ataları sapık olarak nitelenmez?

Bu müzakereler esnasında Kur'an'daki mübahele ayeti (Al-i İmran, 3/61) bu vesile ile onlarla ilgili olarak inmiş, en sonunda her iki tarafın da mutabık kaldığı yazılı bir anlaşma yapılmış ve Peygamber Efendimiz'in elinden insanlığın farklı dinler ve milletler koalisyonu şeklinde sulh içinde yaşama şartlarını gösteren bir vesika ortaya çıkmıştır. Biz insanlığın geldiği bugünkü safhada -ki insan hakları, din ve vicdan hürriyeti üzerinde çokça durulduğu günümüzde bile- bile, başka din ve inanç mensuplarına tanınan hak ve uygulamalarında henüz buna yetişemediği kanaatindeyiz. İbretle okunmaya değer:

Resulüllah , bu sulhü elde etmek için en yakınlarının ve bu meyanda 'Benden sonra bir peygamber gelecek olsaydı o, Ömer ibnu'l-Hattab olurdu.' hadisiyle feraset ve kapasitesi nebevi tasdik ve takdire mazhar olan Hz. Ömer gibi birinin bile anlamakta zorlanarak 'haysiyet kırıcı', 'zillet getirici' taviz olarak değerlendirdiği, hatta neredeyse bütün arkadaşlarının kabulde zorlandığı davranışlarda bulundu. O gün Hz. Ömer ile Resulüllah arasında geçen konuşma şöyle idi:

3-) Dinlerarası Diyalog ne değildir?

Diyalog karşıtlarının Kur'an ile çelişkileri

Ank.,1989, s.23-24

Bismillahirrahmanirrahim,

Bediüzzaman, Hıristiyanlık aleminde beklenilen gelişmelere benzer şekilde, Yahudiliğin de tasaffi edeceğinden, İslam?a teslim olacağından bahsetmemekle beraber, ?Bir Musevi Müslüman olsa Musevi Müslüman olur? (105) diyerek, Yahudiler içindede İslam ile müşerref olacak insanlardan bahsederek, onları tamamen Diyalog dışında tutmamaktadır! Diğer yandan, dinsizlik cereyanına karşı tek başlarına mukavemet edemeyen Hıristiyanlık ve İslamiyet?in, aslına dönene Hıristiyanlığın İslam ile birleşeceklerine dikkat çeken Bediüzzaman, yahudilerin ise hem Deccal?ın hemde Süfyan?ın en büyük kuvveti, destekçisi ve gönüllü takipçisi olacaklarına Hadislerin işaretinden nakletmiştir. (106) Nitekim, yahudiler Alman milletinden intikamlarını almak için komünist komitesin tesisinde mühim bir rol oynamışlar ve kendilerinden olan Troçki namındaki dehşetli bir adamı Rusya?nın başına geçirmeyi başarmışlardır.(107)

Emevi devletinin, Hristiyanların yoğun olarak yaşadığı Şam topraklarında, iktidara gelmesinden itibaren, Hristiyanların devlet kademelerinde geniş çerçevede istihdam edildikleri bilinmektedir. Bu husus Abbasiler dönemindede devam etmiştir. Onların bu hoşgörüsüne tahammül edemeyen kimseler olmasına rağmen uygulamalar devam etmiş ve Abbasi bürokrasi hayatında Vezirlik makamında bile pek çok Hristiyan görevlendirilmiştir. El-Maverdi, vezirlik görevini tefvid ve tenfiz olarak iki ana Gruba ayırmış ve tenfiz makamına bahse konu gayrimüslimlerin istihdam edileceğini belirtmiştir. İleriki asırlarda, tefvid makamında bulunduklarıda olmuştur. Özellikle ilk Hicri 5 Asırda kurulan devletlerin değişik alanlarında, Köy Reisliği , Cehbez, Katib, Tabip, Divan-ül Ceyş başkanlığı, Kahramane , Hazinulfüruş, Zimam, Sahibüş- Şurta gibi vazifelerde görevlendirilimişlerdir. Özellikle sarayda görev yapan Tabipler, ailenin bir bireyi olarak izinsiz Halife ve yakınlarının odalarına girebilmişler ve ibadetlerini de yine sarayda yapabilmişlerdir. Emevi Sarayında önemli bir yeri olan Saray Şairliğine getirildikleri gibi, Abbasiler döneminde de yine Hristiyan Şairler Saraya gelerek eserlerini sunmuşlardır. (44)

'Ey iman edenler! Sizden önce kendilerine kitap verilmiş olanlardan ve kafirlerden, dininizi alay ve eğlence konusu yapanları dost edinmeyin.' (Maide:58)

- Hz. İbrahim için: Şüphesiz İbrahim, çok içli, yumuşak huylu bir kişiydi (Tevbe,114)

15-) Peymaberimiz , cihada gönderdiği ordu komutanlarına şu konuyu talim etmiştir, özetle: ?.. Müşrik düşmanlarla karşılaşınca onları önce üç şeyden birine çağır: Bunlardan birine cevap verirlerse onlardan bunu kabul et ve artık dokunma! Önce İslam'a davet et. İcabet ederlerse hemen kabul et ve elini onlardan çek... Bu şartlarda Müslüman olma teklifini kabul etmezlerse, onlardan cizye iste, müsbet cevap verirlerse hemen kabul et ve onları serbest bırak. Buda olmaz ise o zaman Savaş! (34) . Bu direktiften anlaşılan, şayet karşı taraf herhangi bir sözleşme teklif ederse bu sözleşme çerçevesinde barışın yapılmasını ve?Eğer onlar barıştan yana olurlarsa, sen de barıştan yana ol? (Enfal:61) Ayetinin emrinin yerine getirilmesidir.

40 Hamidullah, el-Vesaik, s.230-231

(2) http://www.gencadam.net/content/view/139/57/

- Hz. Yahya için: 'Biz ona daha çocuk iken hikmet ve katımızdan kalp yumuşaklığı ve ruh temizliği vermiştik. O, Allah'tan sakınan, anne babasına iyi davranan bir kimse idi. İsyancı bir zorba değildi.' (Meryem 14)

52 I. Goldheizer, İslam Ansiklopedisi, Ehlü?l Kitab md.

Anahtar Kelimeler: Diyalog, dinlerarası diyalog, Kur'an-ı Kerim, Ehl-i Kitap, Müslüman, Hıristiyan