Huzur dersleri, padişahın seçtiği mekanlarda belirli bir merasimle yapılırdı. Sepetçiler Kasrı, Revan Köşkü, Bağdat Köşkü, Sofa Köşkü, İncili Köşk, Sünnet Kasrı, Eski Mabeyn Dairesi gibi Topkapı Sarayı'nın muhtelif mekanlarında yapılan dersler, Dolmabahçe Sarayı'na geçildikten sonra da Mabeyn-i Hümayun, Muayede Salonu ve Zülvecheyn Salonu'nda yapıldı. Sultan Abdülaziz döneminde Dolmabahçe Sarayı'nın Muayede Salonu'nda yapılan huzur dersleri için Sultan 2. Abdülhamit'in tercih ettiği mekan, Yıldız Sarayı'ndaki Çit Kasrı idi.

Huzur derslerinde mukarrir ve muhatap olacak ulemanın şu vasıfları taşıması gerekiyordu:

Huzur derslerini ilk ihdas eden Osman Gazi, resmi bir saray adeti haline getiren de Sultan 1. Murat Hüdavendigar'dır. İlk sistemli uygulaması ise Sultan 3. Mustafa tarafından başlatılmıştı. Sultan 3. Mustafa'nın huzurunda 1759 senesi Ramazan'ında yapılan ilk huzur dersinde MUKARRİR; Fetva emini Ebubekir Efendi, MUHATAPLAR ise; Nebil Muhammed Efendi, saray hocası Hamidi Muhammed Efendi, Şeyhülislam müfettişi İdris Efendi, Müzellef Muhammed Efendi ve Konevi İsmail Efendi idi. Bu ilk derste tefsiri yapılan ilk ayet-i kerime ise: "Ey inananlar! Kendiniz, ana babanız ve yakınlarınız aleyhlerine de olsa, Allah için şahit olarak adaleti gözetin; ister zengin ister fakir olsun, Allah onlara daha yakındır. Adaletinizde heveslerinize uymayın. Eğer yüz çevirirseniz, bilin ki Allah işlediklerinizden şüphesiz haberdardır."

Sultan 3. Mustafa tarafından düzenli olarak başlatılan huzur derslerinde de o zamanlar mukarrir ve muhataplara 80'er altun atiyye veriliyordu. Sultan Abdülhamid zamanında, Mukarrirlere 30 altun lira, hediyeleri ile birlikte verilirdi. Muhataplara da 20 şer altun lira verilir, ayrıca hediye verilmezdi. Dersin nihayetinde padişah, huzur ulemasını uğurlar, mabeynciler de sofanın merdivenlerinde, beyaz keten kesecikler içinde altun liraları takdim ederek hoca efendileri sarayın dış kapısına kadar teşyi ederlerdi. Huzur ulemasına sarayda iftar da verilirdi. Huzur derslerinde ödül yanısıra ceza sistemi de işlerdi. Derslere gereken ehemmiyeti göstermeyen ya da ilmin vakarına münasip düşmeyen davranışlar sergileyen muhataplara da dersten ihraç, nefiy, tağrib, ilmi rütbeden tenzil gibi cezalar da verilmişti. Huzur derslerinden birinde Tatar Ali Efendi'nin, Abdülmümin Efendi ile ders münakaşasında ilmi nezakete aykırı sözleri sebebiyle, Şeyhülislam Dürrizade Mustafa Efendi'nin isteğiyle Ramazan nihayetinde Bozcaada'ya sürgün edilmesi, bu cezalara örnek gösterilebilir.

İLK HUZUR DERSİ

Huzur derslerine katılan son muhatap, 4 Kasım 1962 yılında vefat eden Kulalı Muhammed Emin Efendi'dir. Halife Abdülmecit Efendi'nin huzurunda icra edilen son derste okunan ve tefsiri yapılan son ayet Nahl Suresinin 31. ayetidir: "Kendilerinden öncekiler de tuzaklar kurmuşlardır. Nihayet Allah, onların binalarını ta temellerinden diledi de üstlerindeki tavan tepelerine göçtü . Hem bu azab onlara akıl erdiremeyecekleri taraftan gelmiştir."

SON DERSTEKİ AYETİN KONUSU TUZAKLAR ÜZERİNEYDİ

Evvela ramazanın ilk 10 gününde 8 günde yapılan huzur dersleri, sonraki yıllarda pazartesi-perşembe günleri yapılmaya başlandı. Böylece bir ramazan boyunca yine 8 gün ders yapılmış oluyordu. Dokuzuncu derste ise sadece mukarrirler toplanır ve mukarrirler meclisiyle huzur derslerinin kapanışı yapılırdı. Huzur derslerine katılacak mukarrir ve muhataplar, şeyhülislam tarafından seçilir, padişah tarafından da tasdik edilerek kendilerine tebliğ edilirdi. Bu seçimde liyakat esastı. Mukarririn, daha önceden belirlenen ayeti tefsir etmesiyle başlayan ders, muhatapların soruları ve itirazlarıyla devam eder, mukarririn, bu itiraz ve sorulara teker teker cevap vermesiyle de son bulurdu. Zaman zaman bu soru ve münazara fasıllarının çok uzadığı da görülmüştü. Hatta o kadar ki İsra suresinin tefsiri 4 sene, Fetih suresinin tefsiri ise 5 sene sürmüştü.

İlmi ve maneviyatı da tam olan mukarrirlerin seçimini de, vazifeden ayrılmalarını da şeyhülislam yapar, padişah onaylardı. Bir üst meclisteki mukarrir ve muhataplıklarda boşalma olursa usule ve sıraya riayet edilerek üst kadrolar doldurulur, doldurulamayan yerler için de yeniden seçim ve tayin yapılırdı. Ramazan dışında dahi olsa hacca giden veya bir şekilde İstanbul'dan ayrılan ders üyeleri, şeyhülislamdan izin almak zorundaydı. Huzur dersleri için seçilen ulemaya, üç aylar başlangıcında ders konusu ve katılım günleri haber verilerek hazırlıklı bir ders halkası temin edilirdi. Mukarrir ve muhataplar için ders öncesi tam bir mahremiyet, ders esnasında ise tam bir aleniyet ve özgürlük esastı. Ramazanda huzura çıkmadan evvel kendi aralarında ders müzakeresinde bulunamazlardı. Mukarrirler konuya nasıl hazırlandıklarını, muhataplar da soracakları soruları kimseye bildirmezlerdi.

DERSTE NEZAKETSİZ TARTIŞANI SÜRGÜN ETTİLER

Ülkemizde nice filmler yapıldı Sultanları, Padişahları yanlış tanıtan. Halende devam ediyorlar cahilliklerine. Çoğu insan Padişahları ellerini birbirine vurduğunda sağdan soldan dansözler çıkıp oynayacak sanır, yanında bir tane şaklabanı var bilir. Gerçek Tarihi araştırmaktan uzak acizler, topluma asılsız bilgileri lanse etmeye devam edeceklerdir. Padişah olmak zormuş ama adam gibi adam tebaa olmakta zor...

Huzur derslerinde Kur'an ayetlerini tefsir edip dersi takrir eden alime "Mukarrir", müzakereci durumunda olan alimlere de, önceleri "Talip", sonraki zamanlarda da "Muhatap" denirdi. 1 mukarrir ve 5 muhatapla başlayan derslerde, zamanla muhatapların sayısı arttı. 15 e kadar yükseldi.

Kolay padişah olunmuyormuş.

1. İstanbul ruusunu haiz, herhangi bir resmi vazifesi olmayan ve İstanbul'da ikamet eden müderrislerden olmak.

Aynen öyle hocam :)tebessüm...

3. Meleke, ihtisas ve şahsi kemalatıyle meşhur olmak.

HUZUR DERSLERİNİN İCRA ŞEKLİ

Sarayın hemen yanındaki camide öğle namazı cemaatle eda edildikten sonra, başta mukarrir, arkasında sıra ile muhataplar, vakur bir eda ile camiden saraya kadar yürürler, divanhaneyi geçip merdivenlerden çıkarak tam bir nizam ve intizam içinde yerlerini alırlardı. Mukarrir önde, Muhataplar kıdem sırası ile arkasında, huzura girerlerdi. Padişah ve maiyyeti, onları ayakta karşılar, Ulema-i kiram ihtiram selamı verdikten sonra, ilk huzura giren hoca efendiye padişah, kitap ve nişan hediye ederdi. Padişahın oturmasıyla, Mukarrir ve Muhataplar da minderlerinin üzerine diz çöker, kitaplarını rahlelerinin üzerine açarlardı. Dolmabahçe Sarayı'nda yapılan huzur dersleri umumiyetle Zülvecheyn Salonu'nda olurdu. Padişah salonun deniz tarafında bir mindere oturur, Sağında hanedan halkından derse katılacak olanlar, solunda da mabeyn erkanı ve memurları hazır bulunurlardı. Dersin yapılacağı salonda, biri Mukarrir Efendi'ye diğerleri de Muhatap Efendilere mahsus 16 rahle bulunurdu. Her bir rahle için birer de minder konurdu. Mukarrirlerin cübbeleri siyah, muhatapların mavi idi. Mukarrir, Padişahın sağında yerini alır, Muhtaplar ise, Mukarririn sağından başlayarak kıdem sırasına göre hilal şeklinde dizilmiş minderlerine otururlardı. 2 saat süren dersin sonunda, muhatap efendilerden rütbesi en yüksek olan ve başta oturan zattan başlanarak her biri sırasıyla mukarrir efendiye sualini sorar ve mukarrir efendi de cevapları söylerdi. Ders sona erince mukarrir efendi dua ederdi. Daha sonra padişah tarafından mukarrirlere ve muhataplara atiyyeler ihsan edilirdi.

Ramazan ayında padişahın huzurunda yapılan tefsir derslerinin adıydı "Huzur Dersleri". Ramazan'a ve saraya has bu adet, padişahın huzurunda her ders değişen 1 mukarrir ve karşısında 7 ile 15 arasında sayısı değişen muhataplarının Kadı Beyzavi Tefsiri'ni okumalarından ibaretti. Devrin en seçkin, en kıymetli alimlerinden oluşan bu meclis, Sultan 3. Mustafa'dan beri her Ramazan, Pazartesi - Perşembe günleri düzenli olarak sarayın salonlarından birinde toplanır, öğle namazından ikindi namazına kadar tefsir okurlar, ikindi namazından sonra da padişah hareme çekilirdi. Cuma günleri ders yapılmazdı. İlk defa Sultan 3. Mustafa tarafından 1759 tarihinde başlatılan huzur dersleri, son halife Abdülmecid Efendi'nin son dersiyle nihayete erdi ve tarihin arşivindeki yerini aldı.

BİR AYDA 8 DERS

Boşuna dememişler, ''Kişi bilmediğinin düşmanıdır'' diye..

2. Talebelerinin dahi, akranlarından daha ileride olması.

MUKARRİR VE MUHATAP SEÇİMİ

DERS MEKANLARI