8 Güdümlü füze botu

İtalya 500 300 200 800 300 300 0 400

Ata, İ. (2008). ?Çin?in Enerji Güvenliği ve Politikaları?, Stratejik Analiz, Mayıs 2008, İstanbul.

10 Helikopter

Dollar enflasyon endeksi

Günümüzde tükettiği enerji kaynaklarından yarısını ithal etmekte olan Türkiye?de uygulanan enerji politikaları, dünya enerji sektörünün genel yapısından büyük ölçüde etkilenmektedir. Enerji tüketiminde ithalatın payı yüzde 70 düzeyindedir. Enerji açısından yüksek orandaki dışa bağımlılığın yanı sıra, doğal gaz ithalatının yüzde 65?i Rusya Federasyonundan yapılmaktadır ve bu durum da, enerji güvenliği açısından önemli sıkıntılara neden olmaktadır (Ulutaş, 2008, 11).

Rusya 1.400 1.200 3.700 5.300 4.200 3.300 2.200 4.100

2 Denizaltı

Teknolojinin bugünkü düzeyi ve yapılan tahminler doğrultusunda, gelecek 30 yıllık süre içerisinde de, dünya genel enerji talebinin yüzde 88?i gibi çok önemli bir bölümünün fosil kaynaklar tarafından karşılanacağı tahmin edilmektedir. Küresel enerji politikaları, fosil yakıtlar ve ağırlıklı olarak da, petrol ve doğal gaz tarafından belirlenmektedir.

1640 Karadan havaya füze

3 Küçük su üstü kombatan

10 Süpersonik Savaş Uçağı

ABD ihtiyacı olan enerji kaynaklarını kesintisiz, ucuz, çeşitli kaynaklardan ve güvenli yollardan sağlamak için, çok yönlü politikalar geliştirmektedir. ABD, dünya petrol rezervlerinin yüzde 65?ini elinde bulunduran Körfez Ülkelerinin, kendi petrol ithalatının yüzde 20?sini sağladığı Orta Doğu kaynaklarının dünya piyasasına arzındaki en önemli çıkış noktası olan Basra Körfezinin kontrolü için, askeri güce dayalı bir politika uygulayarak 1. Körfez Savaşı, Afganistan?a müdahale ve Irak?ın işgalini gerçekleştirmiştir (Bayraç-Aras, 2007, 588).

Dünya enerji tüketiminde payı hızla artan önemli ithalatçı ülkeler arasında olan Çin, dünya petrol tüketiminin yüzde 8?ini gerçekleştirmektedir. Çin halen, 61 milyar ton (dünya kömür rezervinin yaklaşık yüzde 13?ü) dolayındaki dünyanın en zengin kömür yataklarına sahip olması nedeniyle, çok sınırlı miktarda doğalgaz ve nüfusuna oranla az miktarda petrol tüketmektedir. Ancak giderek artan ekonomik büyüme ile birlikte Çin?in gelecek yıllarda, petrol ve gaz talebinin hızla artması ve hatta ABD?yi geçerek, dünyanın en büyük petrol ve gaz ithalatçısı olması beklenmektedir (Güneş, 2007, 35).

29 Helikopter

2007?de gelişmekte olan ülkelerin ilk on alıcısına yapılan teslimatların toplam oranı % 64,5 ile 11,1 milyar dolardır. Bu oran ciddi bir payı göstermektedir. İlk on alıcının beşi Asya, üçü Ortadoğu, biri Latin Amerika ve biri Afrika bölgesindendir ( Tablo 7 ve 8).

Rusya sahip olduğu büyük enerji potansiyeli ve özellikle de doğal gaz ihracatçısı olarak, başta AB ve Asya Pasifik Bölgesinin ileri teknolojiye sahip ülkeleri olmak üzere, küresel enerji piyasasında çok önemli bir stratejik güçtür. Rusya için enerji güvenliği; doğal gaz üretimi ve boru hatlarıyla dağıtım sektöründeki üstünlüğünün korunması anlamına gelmektedir. Bunun için giderek daha fazla devletçi politikalar izlemektedir (Ediger, 2007, 4). Dünya doğal gaz rezervlerinin yüzde 25?ini elinde bulunduran Rusya?nın doğal gaz tekeli Gazprom, 150.000 km?lik boru hattı ağı ile sadece eski SSCB?nin içindeki enerji trafiğini değil, Doğu Avrupa?nın gaz tüketiminin yüzde 35?ini sağlamasıyla da özel bir önem taşımaktadır. Nitekim, Beyaz Rusya, Ukrayna, Litvanya, ve Moldova?nın doğal gaz trafiği tamamen Gazprom tarafından idare edilmektedir (Bilgin, 2005, 101).

BP, (2008). Statistical Review of World Energy June 2008.

Türkiye mevcut boru hatlarının yanı sıra, pek çok yeni projeye de dahil olmuştur. Bu projelerin bitirilmesiyle Türkiye, yakın gelecekte Doğu-Batı Enerji Koridoru olmasının yanı sıra, Kuzey-Güney Enerji Koridoru olmaya aday, AB ülkelerini enerji krizinden kurtaracak kilit ülke konumuna gelecektir. Böylece AB ile kurulacak enerji işbirliği, tam üyelik sürecinde Türkiye?nin önemini daha da arttıracaktır.

1992-1995 döneminde, ABD?nin Ortadoğu?ya teslimatı %69,2, 1996-1999 arasında ise, %65,2 dir. Bu oran ile en büyük payın ABD?de olduğu görülmektedir. 1992-1995 arasında İngiltere?nin teslimatı bütün teslimatlarının %87,2?ini, 1996-1999 arasında ise, %85,2?ini oluşturmaktadır. Aynı dönemde Fransa?nın teslimatı toplam teslimatının %65,2?ini, 1996-1999 arasında ise, %42,9?unu tutmaktadır. Rusya 1992-1995 arasında %36?lık, 1996-1999 arasında %29,8?lik teslimat yapmıştır (Tablo 2D).

4. Çin?in Enerji Politikaları

1. ABD?nin Enerji Politikaları

Dünya ekonomisinde sürdürülen enerji mücadelesinin en önemli aktörlerinden birisi ABD?dir. Dünyanın en büyük ekonomisine ve gelişmiş sanayisine sahip olan ABD, her yıl ciddi oranda artan bir enerji tüketimine sahiptir. Bu nedenle ABD?nin enerji nasıl elde edeceği, ülkenin geleceği açısından önemli bir güvenlik sorunu olarak ele alınmaya başlamıştır.

30 Helikopter

Bölgesel silah teslim bilgileri incelendiğinde alımların esas olarak, ABD, Rusya ve Dört Ana Avrupalı Tedarikçi ülke olan Fransa, İngiltere, Almanya ve İtalya?dan yapıldığı belirlense bile, Diğer Avrupa ülkeleri, Çin dahil Avrupalı olmayan diğer ülkelerinde belirli konvansiyonel silahları satmada başarılı oldukları görülmektedir.

Dünya?daki En Önemli Silah Pazarı Ortadoğu?daki Silahlanma Yarışı

3. Rusya Federasyonu?nun Enerji Politikaları

20 Gemisavar füze

Silahsızlanma Çalışmaları

57 Gemisavar füze

ABD Kongresi?ne verilen raporlara göre Ortadoğu?daki silahlanmayı hızlandıran temel olay, 1990 Ağustos?u ile 1991 Şubat?ı arasında oluşan Körfez Krizidir. Bu kriz Irak?ın ABD tarafından Kuveyt?teki işgaline karşı uyguladığı çatışma ile sonuçlanmıştır. Doğal olarak Irak?ı tehdit olarak algılayan Suudi Arabistan, BAE ve diğer Körfez ülkelerinin muhtelif gelişmiş silah sistemlerine sahip olma isteğini kamçılanmıştır. Buna ilave olarak İran?ın da rejimi yayma tehdidi ve nükleer güç olma çabası bu ülkelerin silahlanmaya önem vererek, bütçelerinde savunma harcamalarının payını arttırmalarına neden olmuştur. Anılan ülkelerin İran ile müşterek sınırının olmaması, bu ülkelerin hava, deniz ve füze savunma sistemlerinin tedariğine ilgi göstermelerine neden olmuştur. Mısır ve İsrail ise, mevcut sistemlerinin modernize edilmesi kapsamında ABD ile anlaşmalarının gündeme gelmesine neden olmuştur., Soğuk Savaş döneminin sona ermesiyle birlikte Ortadoğu bölgesinde özellikle, petrol zengini Suudi Arabistan, Kuveyt ve Bahreyn?in başı çektiği ciddi bir konvansiyonel silahlanma yarışı olduğunu görmekteyiz.

Hindistan, dünyanın en fazla petrol tüketen 10 ülkesinden birisidir. Petrol ve doğalgaz Hindistan?daki toplam enerji tüketiminin yüzde 40?dan fazlasını oluşturmaktadır. Kullandığı petrolün yüzde 70?ini doğalgazın ise, yüzde 50?sini ithal eden Hindistan yıllık ortalama 7.5 milyon metreküp doğalgaz ithal etmektedir. Ülke içindeki petrol tüketimi sürekli yükselmekte olduğundan Hindistan ithalata yüksek oranda bağımlı durumdadır.

ABD?deki petrol tüketiminin yüzde 67.8 gibi büyük bir bölümü ulaşım sektöründe kullanılmaktadır. ABD?nin petrole olan bağımlılığının en çarpıcı yanı, bu ülkede yaygın olan güçlü ve büyük otomobil kullanımının, ?Amerikan Yaşam Tarzı?nın çok önemli bir simgesi olmasıdır (Üşümezsoy, 2006, 47).

393 Tnk ve Kundağı Motorlu Top,

1 Denizaltı

Hindistan?da Çin gibi, sürekli çoğalan nüfusu ve üretim kapasitesi ile artan enerji ihtiyacını karşılamak için, giderek istikrarsızlaşan Basra Körfezine olan bağımlılığı da azaltmak amacıyla, Hazar Bölgesine yatırım yaparak enerji güvenliğini sağlamaya çalışmaktadır. Hazar Bölgesinden çıkarılan petrol ve doğal gazın ABD?nin kontrol ve denetiminde olmadan Kazakistan üzerinden Çin?e, Türkmenistan ve Pakistan üzerinden de Hindistan?a ulaştırılması bu ülkeler için büyük önem arz etmektedir.

Küresel enerji tüketiminin yüzde 16?sını gerçekleştiren AB?de, gerek petrol ve gerekse doğal gaz açısından büyük oranlarda dışa bağımlı bir yapıya sahiptir. AB?nin yerli kaynakları oldukça sınırlıdır ve enerji ihtiyacının yarısını ithalat yoluyla ile karşılamaktadır. Petrolde yüzde 80.2 olan ithalat bağımlılık oranı, doğal gazda yüzde 54.5, kömürde ise yüzde 38.2 düzeyindedir (European Commission, 2006a).

Andican, A. (2006). ?Çin Satrancında Orta Asya?, Avrasya Dosyası, Cilt: 12, Sayı:1.

110 Top

Ulutaş M. (2008). ?Küresel Enerji Savaşları ve Türkiye?nin Konumu?, Cumhuriyet Enerji, EMO Yayını, Sayı: 1, Ocak-2008, Ankara.

2007 içinde gelişmekte olan ülkelere yapılan teslimatlarda Hindistan 1,6 milyar dolarlık alım ile öncülüğü almıştır. İsrail 1,5 milyar dolarlık teslimatı almasıyla ikinci, Mısır 1,5 milyar dolarlık alım ile üçüncülüğü almıştır (Tablo 7 ve 8).

ABD açısından bakıldığında, özellikle Hazar kaynaklarının kontrolü ve Çin ve Hindistan?ın bu kaynaklara serbestçe ulaşımının önlenmesi birinci öncelikli konu olarak görülmektedir (Kılıçkap, 2007, 110). Bununla birlikte, Orta Asya Devletleri ile sınır komşusu olan Çin-Hindistan ve Pakistan arasında enerji ve güvenlik politikaları gün geçtikçe güçlenmektedir.

20 Tank ve Kundağı Motorlu Top,

Dört Ana Avrupa Ülkesi

1996-1999 arasında Orta Doğu bölgesine büyük miktarda ana muharebe sistemleri sevk edilmiştir. Bunlar özellikle Tanklar, kundağı motorlu toplar, zırhlı araçlar, süpersonik savaş uçakları, su üstü savaş gemileri, helikopterler, karadan karaya veya havaya füzeler gibi pahalı malzemelerdir. Bunların büyük kısmı ana tedarikçiler tarafından temin edilmiştir. Bu dönemde Çin etkin bir şekilde satış faaliyetinde bulunmuştur.

10 Gemisavar füze

4 Küçük su üstü Kombatan

Pamir, A. N. (2003). Dünya?da ve Türkiye?de Enerji, Türkiye?nin Enerji Kaynakları ve Enerji Politikaları, Mayıs (http://www.metalurji.org.tr/dergi/dergi134/d134_73100. pdf, Erişim Tarihi: 25.9.2008).

ABD, Basra Körfeziyle birlikte başlattığı konuşlanma stratejisini, petrol ve doğal gaz ticaret yollarına uygun biçimde yaymaya çalışmaktadır. Bu amaca yönelik olarak, gerek Orta Doğu ve gerekse Orta Asya?Hazar Bölgelerinde askeri üsler oluşturmaktadır. Enerji kaynaklarının kontrolüne yönelik böyle bir politikayı sürdüren, ABD?nin bir diğer amacı da Çin, Hindistan ve AB gibi, gelecekteki olası rakiplerinin, bölge kaynaklara erişimini de kendi kontrolü altına alabilmektir.

15 Küçük suüstü kombatan

Reuters, Sunday, January 31, 2010, http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/01/31/AR2010013101106.html

Stratejik bir geçiş ülkesi olan Türkiye, aynı zamanda enerji pazarı olmaya aday bir ülkedir. Bu nedenle petrol ve doğalgaz ithalatında kaynak çeşitliliği, arz güvenliği ve sürekliliğinin sağlanması açısından, geniş kapsamlı enerji taşıma projelerinin geliştirilmesi Türkiye için büyük önem taşımaktadır (Ültanır, 1998, 169-177). Orta Doğu ve Hazar Bölgesini, Akdeniz ve Avrupa?ya bağlayan hemen hemen tüm kara ve deniz güzergahları Türkiye?den geçmektedir.

Fransa 8.600 3.900 8.100 2.400 1.100 4.600 2.500 400

20 Süpersonik Savaş Uçağı

260 Zırhlı Personel Taşıyıcı, zırhlı araç

51 Zırhlı Personel Taşıyıcı

Diğer Tedarikçiler:

30 Süpersonik Savaş Uçağı

KAYNAKLAR

Altunışık, B. M. (2004). ?AB?de Petrol ve Doğal gaz Piyasalarına Yönelik Politikalar ve Türkiye Uygulamaları?, AB?nin Enerji Politikası ve Türkiye, Ulusal Politika Araştırmaları Vakfı Yayını, Ankara.

Kılıçkap, T. B. (2007). Bölgesel Güçten Küresel Güce Hindistan, IQ Kültür Sanat Yayıncılık No: 245, Araştırma-İnceleme Dizisi No: 203, İstanbul.

ABD 12.444 14.436 6.748 4.235 6.900 3.635 6.273 8.072

20 Helikopter

2012 KPSS için

IEA (2005). World Energy Outlook , OECD/IEA, Paris.

Çin?in ihtiyaç duyduğu petrol ve doğalgazın ülkeye, deniz yoluyla taşınması sırasında kullanmak zorunda olduğu Hürmüz, Malacca ve Tayvan Boğazlarının kritik durumu ile boru hatlarının geçiş bölgelerinin güvensizliği, enerji sağlanmasında önemli tehditleri oluşturmaktadır. Bu deniz yollarının güvenliği halen, büyük oranda ABD donanması tarafından sağlanmakta bu açıdan da Çin?in ABD?ye olan bağımlılığı artmaktadır.

SIPRI`nin küresel silah transferi raporunda, 1999-2003 dönemine kıyasla Ortadoğu`ya 2004-2008 döneminde silah ihracatının yüzde 38 oranında arttığı belirtilmiştir. Bölgede en büyük silah ithalatçısının Birleşik Arap Emirlikleri olduğu, bu ülkenin Çin ve Hindistan`ın ardından da dünyanın 3ncü büyük silah ithalatçısı olduğu ifade edildi. Raporda, BAE`nin 2004-2008 döneminde ABD`den 80 F-16E savaş uçağı, Fransa`dan da 50 Mirage 2000-9 aldığı kaydedilmiştir.

2000-2003 döneminde ABD, bu bölgede % 73,6?lık, 24,5 milyar dolarlık transfer anlaşması ile liderliği elde bulundurmaktadır. Rusya, % 9,3?lük pay ve 3,1 milyar dolarlık anlaşma ile ikinci durumdadır. 2004-2007 arasındaki ikinci dönemde, ABD yine % 32,8?lik pay ve 20,7 milyar dolarlık anlaşma ile ilk sırayı almıştır. İngiltere % 27,9?luk paya 17,6 milyar dolarlık anlaşma ile sahip olurken, Rusya 13,1 milyar dolarlık anlaşma ile % 20,8?lik bir pay ile üçüncü sırayı almıştır (şekil 5, Tablo3, 5).

Richard F. Grimmett, U. S. Arms Sales: Agreements with and Deliveries to Major Clients, 2001-2008, Decemnber 2, 2008

Küresel Enerji Politikaları ve Türkiye

160 Gemisavar füze

Son zamanlarda Suudi Arabistan Körfez Bölgesi?nde ana alıcı olarak etkin bir rol oynamıştır. 2000-2003 dönemi arasında toplam silah anlaşmalarının değeri 3,2 milyar dolar ile BAE, Mısır ve İsrail?den azdır. Ancak, 2004-2007 döneminde 23,2 milyar dolarlık tedarik anlaşması ile Ortadoğu?da liderliği ele geçirmiştir.

60 Zırhlı Personel Taşıyıcı, zırhlı araç

2004-2007arasında ABD 77 adet, Çin 80, ABAT 80 adet gemisavar füzesi teslimatında bulunmuşlardır. ABD 6 küçük su üstü combatan teslimatı yaparken, ABAT müşterek olarak, 3 küçük su üstü combatan ve 6 güdümlü füze botu teslimatı yapmışlardır. Diğer Batı Avrupa ülkeleri, müşterek olarak 70 gemi savar füzesi, 560 ZPT ve zırhlı araç, 88 küçük su üstü kombatan ve 30 karadan havaya füze sistemi teslimatı yapmışlardır.

Çalışmada ele alınan petrol ve doğal gazda büyük ölçüde dışa bağımlı olan küresel aktörlerin, ekonomilerindeki gelişmelere bağlı olarak gelecekteki enerji talepleri sürekli artacağından, taşıma yollarının kontrolü ABD gibi süper, Çin ve Hindistan gibi yükselen güçlerin, Rusya ve Türkiye gibi bölgesel güçler tarafından ulusal güvenlik sorunu olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle petrol ve doğal gaz arzının karşılanmasında, Orta Doğu ve Orta Asya-Hazar Bölgeleri küresel ve bölgesel güç çatışmalarının odağını oluşturmaktadır.

390 Zırhlı Personel Taşıyıcı, zırhlı araç

(1999=1.00) 0,8516 0,8761 0,8957 0,9135 0,933 0,953 0,973 1

5 Küçük su üstü Kombatan

1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

Güneş, H. (2007). ?Çin Halk Cumhuriyeti?nin Orta Asya Politikası: Enerji ve Güvenlik?, Orta Asya?da Değişen Dengeler ve Türkiye Sempozyum Bildirileri, Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı, Stratejik Araştırma ve Etüt Merkezi , Genelkurmay Basımevi Ya. No: 2007/26, Ankara.

Doug Tuttle, Fueling the Arms Race in the Middle East, Center for Defence Information, January 28, 2008

77 Gemisavar füze

20Süpersonik Savaş Uçağı

300 Karadan havaya füze

04 Şubat 2010 Enerji Enstitüsü

AB?nin dış enerji kaynaklarına olan bağımlılığının giderek artması ve bu kaynakların kesintisiz olarak Avrupa pazarına ulaşması için, Orta Doğu, Hazar Bölgesi ve Rusya gibi ana üreticiler ile yakın ilişkiye girilmiştir. Avrupa?da yılda tüketilen yaklaşık 600 milyon ton petrolün büyük bir bölümü Rusya, Cezayir, Libya, İran, Norveç gibi ülkelerden karşılanmaktadır. Avrupa petrole olan bağımlılığını karşılamak için Rusya, İran, Kuzey Afrika gibi ülkelerle olan ilişkilerini sağlamlaştırmaya çalışmaktadır (Üşümezsoy, 2006, 15).

AB enerji güvenliğini güçlendirebilmek, rekabetçiliğini arttırmak ve sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak amacıyla, tek bir Avrasya enerji pazarı oluşturmayı hedeflemektedir. Bunun için de?Çoklu Boru Hatları Politikası? izleyerek, enerji ithalatında kaynak çeşitliliği yaratmayı düşünmektedir. Dolayısıyla, günümüzde enerji ihtiyacını büyük ölçüde karşıladığı Rusya ve Kuzey Afrika?nın yanında, AB?nin gelecekteki petrol ve doğal gaz ithalatında, Orta Asya ve Kafkaslar ile Orta Doğu Bölgelerinin ağırlığını koruyacağı beklenmektedir.

sitesine gelin arkadaşlar!

88 Küçük su üstü Kombatan

290 Tnk ve Kundağı Motorlu Top,

2. AB?nin Enerji Politikaları

http://www.tusam.net/makaleler. asp?id=829&sayfa=12, Erişim Tarihi: 10.07.2008.

Ülkelerin ekonomik kalkınmalarında zorunlu olan temel girdilerin başında, enerji kaynakları yer almaktadır. Sürdürülebilir enerji politikaları, arz güvenliğinin sağlanması ve temin kaynaklarının çeşitlendirilmesinin yanı sıra, kullanılmak istenen enerji türünün düşük maliyetli, talep edilen miktar ve kalitede topluma arz edilmesini hedeflemektedir.

Table 1. Tedarikçilere göre gelişmekte olan ülkelerle silah transfer anlaşmaları, 1992-1999

Çin, uzun dönemli enerji yatırımları ve ekonomik piyasa stratejilerine yönelik temel planlamalarındaki enerji açığını giderebilmek için, Orta Asya hidrokarbon rezervleri birinci öncelikli kaynak olarak görmektedir (Andican, 2006, 27). Bununla birlikte, Rusya Federasyonunun petrol-doğalgaz dağıtım şebekesinin merkezi yapısının?Yakın Çevre Komşuları Politikası? gereği, Orta Asya Türk Cumhuriyetleri üzerindeki artan baskısı, Çin?in ekonomik çıkarları için en ciddi potansiyel tehdit olarak görülmektedir.

Ültanır, M. Ö. (1998). 21. Yüzyıla Girerken Türkiye?nin Enerji Stratejisinin Değerlendirilmesi, TÜSİAD Yayını No: TÜSİAD T/98-12/239, İstanbul.

Çin 600 500 600 200 800 1.300 700 1.900

AB toplam petrol ithalatının yüzde 45?ini Orta Doğu?dan, doğal gaz ithalatının ise, yüzde 48?i Rusya Federasyonu, yüzde 22?i Norveç ve yüzde 27?i Cezayir?den gerçekleştirmektedir (Gönül, 2003, 151). İngiltere, Danimarka ve Hollanda?daki doğalgaz rezervlerinin yetersizliğine ek olarak, Kuzey Denizindeki petrol rezervlerinin de en geç 2050 yılında tükeneceği tahmin edildiğinden, birlik gelecekte dışarıya daha fazla bağımlı hale gelecektir (Altunışık, 2004, 152).

Diğer Avrupa Ülkeleri 1.100 500 1.600 2.400 2.900 1.700 1.300 2.600

Rusya:

European Commission (2006a). European Union Energy and Transport in Figures 2006, Brussels, EC.

1999 yılı içinde Suudi Arabistan 6,9 milyar dolar ile % 30,4 lük payla birinci, Tayvan 2,6 milyar dolar ile ikinci ve İsrail, 2 milyar dolar ile üçüncü sırayı işgal etmiştir. 1999 yılında toplam bütün alımların % 80,3?ü ile, 18,2 milyar dolarlık alım yapan ve ilk on sırayı alan ülkelerden; altısı Asya, dördü Orta Doğu ülkesidir (Tablo 2 ve 2J).

ABD, küresel petrol tüketiminin yüzde 25?ini gerçekleştirmekte, petrolün ithalatı içindeki bağımlılık oranı 2006 yılındaki yüzde 54?lük seviyesinden, 2025 yılında yüzde 70?e yükselmesi beklenmektedir. ABD?nin halen günlük 75 milyon varil olan petrol tüketiminin 2010?lu yıllarda 95 milyon varile ve 2020?lerde ise, 115 milyon varile artacağı düşünülmektedir (Üşümezsoy ve Şen, 2003, 214).

Çin, petrol ve doğalgaz ithalindeki riskleri dağıtmak ve tedarik güvenliğini sağlamak için, Mısır, Nijerya, Sudan, Angola gibi Afrika ülkelerinde, petrol ve doğalgaz arama ve rafinaj konularında çeşitli anlaşmalar yapmıştır (Güneş, 2007, 41). Güney Amerika?da, Venezuella ve Peru ile petrol arama, çıkarma gibi konularda faaliyet gösterebilmek için müşterek şirketler kurmuştur. Ayrıca, Endonezya, Papua Yeni Gine ve Tayvan?da da denizde petrol arama ve çıkarma hakları elde etmiştir.

5 Güdümlü füze botu

230 Tnk ve Kundağı Motorlu Top,

Üşümezsoy, Ş. (2006). Petrol Şoku ve Yeni Orta Doğu Haritası, İleri Yayınları No: 119, İstanbul.

2001-2007 Dönemi Arasında Ortadoğu?daki Silahlanma Çabaları:

Çin?in 1978 yılında uygulamaya koyduğu reform ve dışa açılma politikaları sonucu gerçekleştirdiği büyük kalkınma hamlesi 2004 yılına kadar enerji tüketimini yüzde 245 oranında arttırırken, aynı süredeki enerji üretimi ancak yüzde 194 oranında artmıştır. Devam eden sanayileşme ve kentleşme enerji talebini sürekli arttırırken, ulusal kaynaklar giderek daha yetersiz hale gelmektedir (Ata, 2008, 86).

Diğer Avrupalı Tedarikçiler:

Rusya?nın, Çin ve Japonya karşısında endüstriyel ve ileri teknoloji ürünleri rekabeti açısından yetersiz konumu, Asya-Pasifik Bölgesindeki en önemli tedarikçi ülke statüsünün ön plana çıkmasına neden olmaktadır. Bu açıdan Rusya, ABD ve AB?nin enerji ihtiyaçlarını göz önüne alarak, piyasada belirleyici aktör olma rolünü orta ve uzun dönemde sürdürmeyi planlamaktadır.

Almanya 200 1.000 0 300 0 100 1.500 2.000

Üşümezsoy, Ş. ? Şen, Ş. (2003). Yeni Dünya Petrol Düzeni ve Körfez Savaşları, İnkilap Kitapevi Yayını, İstanbul.

Dr. Serdar Erdurmaz

557 Tnk ve Kundağı Motorlu Top ,

748 Karadan havaya füze

ABD?nin bölgeye yönelik, ?Çoklu Boru Hatları?, ?Doğu-Batı Enerji Koridoru? vb. çeşitli proje ve strateji geliştirme çabalarına karşın, Rusya?nın bölge üzerindeki egemenliği kırılamadığı gibi, yeni anlaşmalar ve yatırımlarla, bu egemenliği bazı alanlarda artmıştır (Dokuzlar, 2006, 87). Rusya zengin doğal kaynak rezervlerini kullanarak, bir yandan kendisine bağladığı ülkelerdeki etkinliğini arttırırken, diğer yandan da gelecekte rakibi olabilecek Türkmenistan, Özbekistan ve Kazakistan gibi ülkelerle ikili anlaşmalar yapmaktadır. İhraç edilen doğal gazın fiyatı ve anlaşma koşulları konusunda sağlanan bazı kolaylıklar karşılığında Gürcistan, Moldova, Beyaz Rusya, Bulgaristan vb. ülkelerin altyapı sistemleri Rusya?nın eline geçmektedir (Ulutaş, 2008, 10).

TOPLAM 27.744 24.736 22.148 17.735 19.900 17.035 16.373 20.572

6. Türkiye?nin Enerji Politikaları

Ortadoğu?ya 2004-2007 dönemi arasında teslim edilen silahlar aşağıda özetlenmiştir.

1996-1999 döneminde, ABD 27,3 milyar dolarlık satış ve % 44,9?luk pay ile yine birinci sırada, İngiltere, %26,5?lik pay ve 16,1 milyar dolarlık satış ile ikinci sırayı elde etmiştir. Fransa ise % 11,9?luk bir teslimat ile üçüncülüğü almıştır. Dört Ana Avrupa Ülkesi grup olarak, % 39,5?luk bir pay ile ciddi bir teslimat payına sahiptir.

6 Küçük su üstü Kombatan

Harrop, J. (2000). The Political Economy of Integration in the European Union, Thirt Edition, Edward Elgar, Cheltenham 2000.

Aslında Ortadoğu?daki silahlanma yarışının yeni bir şey olmadığının, Soğuk Savaş döneminin sona ermesiyle birlikte ele alındığı takdirde daha iyi anlaşılabileceği değerlendirilmektedir.

İngiltere 1.800 2.300 700 600 2.000 1.000 1.000 500

SIPRI raporunda, son 4 yıllık sürede Ortadoğu`daki silah ihracatının yüzde 34`ünün BAE`ye, yüzde 22`sinin İsrail`e, yüzde 14`ünün Mısır`a yapıldığı, bölgeye yönelik silah sevkiyatının yalnızca yüzde 5`inin İran`a gittiği belirtildi. SIPRI raporunda ayrıca 2004-2008 döneminde küresel pazarın yüzde 31`ine sahip olan ABD`nin, dünyanın en büyük silah ihracatçısı olma özelliğini sürdürdüğü kaydedilmiştir. Raporda, ABD silah ihracatının üçte birinden fazlasının Ortadoğu`ya yapıldığı, bu ihracat sevkiyatında 207 savaş uçağı, 5 binden fazla güdümlü bomba bulunduğu ifade edilmiştir.

Bahreyn?e, deniz platformuna yüklü olanlar ise, Akdenizde konuşlandırıldığı gemiler üzerinde konuşlandırıldığı ifade edilmiştir. Ortadoğu bölgesinden sorumlu ABD Merkez Komutanlığı komutanı General David Petraeus anılan bu dört ülkenin ismini vermeden, Ocak 2010?da 8 patriot füze savunma sistemini İran füzetehdidine karşı alçak ve orta irtifa füze savunması sağlamak maksadıyla dört ülkeye konuşlandırdığını açıklamıştır . ABD yetkilileri yapılan bu satışların, Başkan Obama?dan önceki ABD Başkanı George W. Bush?un Ocak 2008?de Suudi Arabistan?I ziyareti sırasında almış olduğu İran, El-Kaide, Suriye ve Hizbullah tehdidine karşı Ortadoğu ülkelerinde gerekli modern silah ve teçhizat gücü sağlamak için, Körfez İşbirliği Konseyi üyesi olan; Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn, Kuveyt ve Umman?a 20 milyar dolarlık silah satışı kararının devamı olduğunu ifade etmişlerdir .

Gelişmekte olan ülkelerde en önemli silah pazarı olan Orta Doğu?ya 1996-1999 arasındaki satışlar aşağıdaki gibidir.

560 Zırhlı Personel Taşıyıcı, zırhlı araç

1,230 Zırhlı Personel Taşıyıcı

60 Helikopter

1,576 Zırhlı Personel Taşıyıcı

Hakkında - Arşivi

Bayraç, H. N. ? Aras, H. (2007). ?Dünya?da ve Türkiye?de Sürdürülebilir Doğalgaz Politikaları?, TMMOB Makine Mühendisleri Odası, Uluslararası Doğalgaz Kongresi ve Sergisi Bildiri Kitabı, 3-5 Mayıs 2007, Ankara.

140 Karadan havaya füze

Ana muharebe sistemlerinin büyük bir kısmı özellikle tanklar, KMT, ZPT, ana ve küçük su üstü combatanlar, süpersonik savaş uçakları, helikopterler, hava savunma ve gemisavar füzelerinden oluşmakta olup, Ortadoğu bölgesi ülkelerine teslim edilmişlerdir. ABD, Çin ve Dört Ana Avrupa Ülkesi birçok gemisavar füzesi teslim etmiştir. ABD, Rusya ve genelde tank, KMT, ZPT ve zırhlı araçlarla, karadan havaya füzeler ve helikopter tedariğinde bulunmuşlardır. Süpersonik savaş uçakları, helikopterler, tanklar ve KMT özellikle pahallı ve büyük miktarlarda verilen siparişler olarak, ABD, Rusya ve Dört Ana Avrupa Ülkesi tarafından 2004-2007 arasındaki dönemde yapılan teslimatlardır. Su üstü combatanların maliyetlerinin oldukça yüksek olması dönemdeki teslimat değerleri üzerinde arttırıcı etki yapmıştır.

02 Şubat 2010 Silahsızlanma Çalışmaları ]

Rusya dünyanın en zengin gaz yataklarına sahip olmakla birlikte, bu gazı taşıyabilecek ve sağlıklı pazarlayabilecek yeterli düzeyde bir altyapıya sahip değildir. Düşük standartlar ve kalitesiz malzeme kullanılarak inşa edilen, Rus boru hatlarının ortalama yaşı 22?dir. Yaşlı sistem ciddi miktarda iletim kayıplarına ve eskimiş kompresörler de, daha fazla enerji kaybına yol açmaktadır (IEA, 2005, 292). Uluslararası Enerji Ajansına göre, Rusya enerji kaynakları ve ihracat yapısının geliştirilmesi için, 2030 yılına kadar 900 milyar dolardan fazla yatırım yapılması gereklidir (IEA, 2006, 304).

ABD Kongresi Araştırma Servisine göre 2008 yılında BAE 8.9 milyar dolarlık, Suudi Arabistan 7.8 milyar dolarlık silah alım anlaşması yapmışken, 2009 bütçe döneminde BAE 7.9 milyar dolarlık, Suudi Arabistan ise, 3.3 milyar dolarlık silah alımında bulunmuştur (tablo 9 ve 10) .

Dünya nüfusunun yüzde 20?sini, 9 milyon 596 bin m2?lik devasa bir alanda barındıran Çin büyük bir dinamizm içerisinde, sosyalist siyasal yapı ve kapitalist üretim süreçleri dahilinde çok hızlı bir kalkınma sürecini (yıllık yüzde 17?lik büyüme oranı) yaşamaktadır. Ekonomik büyüme trendinin, hazırlanan projeksiyonlarda öngörüldüğü gibi gerçekleşmesi halinde Çin?in 2020 yılında, ABD?den daha fazla iç üretim yapabilir konuma geleceği tahmin edilmektedir (Bilgin, 2005, 83).

60 Diğer uçak

94 Süpersonik Savaş Uçağı

30 Karadan havaya füze

Ortadoğu?ya yapılan teslimatlarda ABD, Rusya ve Dört Ana Avrupa ülkelerinin muhtelif silah sistemlerini teslim ettiği gözlemlenmektedir. Ancak, özellikle Çin?in belirli tip silah sistemlerinde liderliği elinde bulundurduğu görülmektedir.

270Tnk ve Kundağı Motorlu Top,

Kaynak: U. S. Government.

587 Zırhlı Personel Taşıyıcı , zırhlı araç

6 Güdümlü füze botu

Diğerleri 1.100 600 500 1.500 1.700 1.100 900 600

2 Ana su üstü kombatan

80 Gemisavar füze

Gönül, G. (2003). ?AB?de Doğal gaz, Petrol, Kömür ve Nükleer Enerji?, Avrupa Birliği?nin Enerji Politikası ve Türkiye?ye Yansımaları III, Ulusal Politika Araştırmaları Vakfı Yayını, Ankara.

Suudi Arabistan 2007 yılında 16,6 milyar dolarlık anlaşma ile birinci sırayı işgal etmiştir. 5 milyar dolarlık anlaşma ile bunu Hindistan takip etmiştir. Pakistan ise, 4,2 milyar dolarlık anlaşma ile üçüncü sırayı almıştır. İlk on alıcının yedisi Ortadoğu, düğer içü ise Asya bölgesindendir (Tablo 6).

1992-1995 arasında Ortadoğu?ya yapılan teslimatlarda ABD % 44,2 ile 24 milyar dolarlık satış yapmış ve birinci sıraya oturmuştur. İngiltere, 16,4 milyar dolarlık satış ve % 30,2?lik pay ile ikinci sırayı, Rusya, 3,2 milyar dolarlık satış ve % 5,9?luk pay ile üçüncü sırayı almıştır. Dört Ana Avrupa Ülkesi, grup olarak, % 36,5?lik bir pay almıştır.

799 Karadan havaya füze

Richard F. Grimmett, U. S. Arms Sales: Agreements with and Deliveries to Major Clients, 1992-1999, August 18, 2000

Dokuzlar, B. (2006). Dünya Güç Dengesinde Yeni Silah Doğal Gaz , IQ Kültür Sanat Yayını No: 164, Araştırma-İnceleme Dizisi No: 125, İstanbul.

120 Tnk ve Kundağı Motorlu Top,

Yrd. Doç. Dr. H. Naci Bayraç

IEA (2006). World Energy Outlook , OECD/IEA, Paris.

Enstitü Başkanı

Bilgin, M. (2005). ?Avrasya Enerji Savaşları?, IQ Kültür ve Sanat Yayıncılık No: 126, İnceleme-Araştırma Dizisi No: 90, İstanbul.

Son yıllarda yaşanan önemli bir gelişme de; 28 Ocak 2007?de İran tarafından Rusya Federasyonu?na yapılan, doğalgaz ihracatçısı ülkeler organizasyonu kurulması teklifidir. Doğalgazda da, OPEC benzeri bir birlik kurma teklifinin hedefi, Karadeniz, Güney Kafkasya ve Orta Asya enerji kaynaklarını batı?ya yönlendirmede İran ve Rusya?nın çıkarlarının korunmasıdır (http://www.tusam.net, 10.07.2008).

30Helikopter

Günümüzde dünya toplam enerji üretiminin yüzde 87?lik payı fosil yakıtlar, yüzde 6?sı yenilenebilir kaynaklar, yüzde 7?si ise nükleer enerji tarafından karşılanmaktadır. Dünya elektrik enerjisi üretiminin yaklaşık yüzde 64.5?ini fosil kaynaklar (yüzde 38.7 kömür, yüzde 18.3 doğal gaz, yüzde 7.5 petrol) gerçekleştirmektedir (BP, 2008).

Çin hızla büyüyen enerji açığını kapatmak için, Orta Doğu kaynaklarının yanı sıra Orta Asya?ya da önem vermektedir. Orta Doğu kaynaklı petrol alımlarında üretim alanları ve taşıma yollarının kontrolünün ABD?nde olması nedeniyle Çin, Orta Asya?dan yapılacak alımlar için Rusya ve Orta Asya ülkeleri ile çeşitli projeler geliştirmektedir. Diğer taraftan 15 Haziran 2001 yılında oluşturulan Şanghay İşbirliği Örgütü üyeler arasında politik, ekonomik, askeri ve enerji alanlarında bir işbirliği zemini oluşturmayı hedeflemektedir (Andican, 2006, 9).

Ortadoğu gelişmekte olan ülkelerdeki en büyük silah pazarı durumundadır. 2000-2003 döneminde 33,2 milyar dolarlık anlaşma ile % 42,3?lük toplamdaki paya sahip olarak, Asya?nın gerisinde ikinci sırayı almıştır. Asya bögesi 35,2 milyar dolar ile % 46,3 ile birinci sırayı almıştır. Buna karşın, 2004-2007 arasındaki ikinci dönemde, 63,1 milyar dolarlık anlaşma ile % 46,3, Asya?nın 57,6 milyar dolarlık, % 42,3?lük payını geride bırakmıştır (Tablo3,4).

20 Karadan karaya füze

ABD?nin Irak konusunda hassas olmasının nedenlerinden birisi de, Çin?in Saddam döneminde Irak ile yaptığı petrol anlaşmalarıdır. ABD?nin müdahalesiyle Irak?ta yaptığı arama ve çıkartma faaliyetlerine son veren Çin, ilgisini Orta Asya ve Hazar Bölgesine yöneltmiştir. Bu bölgede özellikle Rusya, Kazakistan ve Türkmenistan?ın enerji kaynaklarına yönelik projeler geliştirilmekte ve bu gelişmeler, ABD tarafından dikkatle izlenmektedir.

1992-1999 Dönemi Arasında Ortadoğu?daki Silahlanma Çabaları:

27 Küçük su üstü kombatan

62 Helikopter

5. Hindistan?ın Enerji Politikaları

AB enerji politikasının genelde, üç temel amacı mevcuttur. Bunlar, rekabet gücü, enerji arz güvenliği ve çevrenin korunmasıdır (Harrop, 2000, 185). Bu amaçlar gerçekleştirilirken, toplam enerji tüketiminde kömürün payını koruyarak, doğalgazın payını arttırmak, nükleer enerji santralları için azami güvenlik şartları tesis etmek ve yenilenebilir enerji kaynaklarının payını arttırmak hedeflenmektedir.

3 Ana su üstü kombatan

91 Süpersonik Savaş Uçağı

1992-1999 döneminde Suudi Arabistan açık bir şekilde, gelişmekte olan ülkeler dünyasında yapmış olduğu 28,9 milyar dolarlık silah transfer anlaşması ile modern konvansiyonel silah sistemlerinin bir numaralı alıcısı konumunda lider ülke durumundadır. 1992-1995 periyodunda, 21,8 milyar dolarlık transfer anlaşması miktarı oldukça yüksektir. Ancak, bu rakam 1996-1999 arasında 7,1 milyar dolara kadar düşmüştür. Bu düşüş hem Suudi Arabistan?ın petrol gelirinin düşmesi, hem de Körfez?de olan borçlarından kaynaklandığı değerlendirilmektedir. 1992-1999 arasında gelişmekte olan ülkelerle yapılan silah transfer anlaşmalarının toplam değeri 166,1 milyar dolardır. Suudi Arabistan?ın bu 8 yıllık süre içinde silah transfer anlaşmalarının toplamındaki payı % 17,4 kadardır. 1996-1999 arasında ise, BAE?lerini, n 7,7 milyar dolarlık ve Hindistan?ın 7,3 milyar dolarlık anlaşmalarından sonra 7,1milyar dolarla %10?luk paya sahip üçüncü sıraya düşmüştür.