İmam Maturidi hazretlerinin doğup büyüdüğü, yetiştiği, düşüncelerinin şekillendiği yer ise Orta Asya veya Hazar Denizi civarı olarak nitelenen yer olup hocaları külliyen İmam Ebu Hanife Hazretlerinin yetiştirdiği talebeler zincirinin halkalarıydı. Bir mesele hakkındaki mantıki çıkarımları, söz söyleme üslubu hep o ekole uygun, o ekolün atmosferinde yerleşmiş melekeler idi. Mücadele ettiği insanlar ise salt mutezile değil, aynı zamanda cebriye, cehmiye, müşebbihe, Batıniler gibi onlarca değişik sapkın görüş ve düşünceye mensup insanlardı ki, İmam Maturidi Hazretlerinin bir nevi daha rasyonel olması gerekiyordu.

Cebriye mezhebi iman esaslarına dair yanlış şeyler söylerken, Maturidi mezhebi akaid esaslarına uygun görüşler serdetmiştir.

bahsettikleriniz arızi şeyler. hakikat noktasında pek bir önemi yok.

üçyüzden fazla...

Yani;

Evet, İmana ve Kur'an'a hizmette, iman hakikatlerini göğüsleyebilecek her hizmet, makbuldür ve rağbet görmüştür. Biz de bu hizmetleri alkışlama mecburiyetindeyiz.

İman ve İslam birbirinin aynı değildir ama birbirine zıt şeyler de değildir.

Mesela, iman ve küfür arasında bir ihtilaf vardır ve bu ihtilaf ihtilaf-ı tenakuzdur.

Mizaç farklılığı Allah'ın rahmetinin, sanatının insan üzerindeki tecellilerinden ibarettir.

Yani, klasik Aristocu kategorizasyon mantığıyla değil de, belki kümeler mantığına göre düşündüğümüz zaman, bütün mezhepler İslam dairesi içinde oldukları gibi, bütün meşrepler, cemaatler, gruplar da aynı küme içinde kümelenmiş alt kümelerdir veya aynı dairenin içinde farklı noktalardır ki, dairenin merkezinden aynı ölçüde nasiplenirler, yani hepsi de ehl-i sünnet ve?lcemaat tabir edilen, Allah Rasulünün ve O?nun güzide ashabı olan Umumi manadaki İslam Cemaatine dahildirler. Farklılıklar, tenakuz değil, tenevvüdür.

İşte, aynen bunun gibi. İslam?a hizmet eden meşreplerin, cemaatlerin, grupların, tarikatların birbirlerinden farklı olmalarının hikmeti de, mantığı da buna dayanır.

En doğru, en güzel ve en isabetli yolu bulduğumuza inanıyorsak, o yola intisap etme ve bütün himmetimizi bunun etrafında yoğunlaştırma etme mecburiyetindeyiz. Diğer türlü, himmetin dağılmasından, işleri geciktirmiş, aksatmış ve belki çok defa etrafımızdakileri bir kısım zanlara sevk etmiş olabiliriz.

2) İnsanların Mizaçlarındaki Farklılık:

Birisinin söylediği şeyin doğru olması diğerinin söylediğinin yanlış olmasını gerektirmez.

Birisinin haklılığı, doğruluğu, uygunluğu sabit olursa diğeri yok hükmündedir, yanlıştır, batıldır.

Hiçbir insan tek başına her işte mükemmel olamayacağı gibi aynı şekilde hiçbir insan bütün mizaç çeşitlerini bir anda barındıramaz.

İmam Eşari Hazretleri 40 yaşına kadar Mutezile mezhebine mensuptu. Bir mesele hakkında mantıki çıkarımları, söz söyleme üslubu kendisinde etki etmiş olabilir. Daha ziyade mutezile mezhebinin yoğun olduğu bölgelerde mücadele ettiği için mutezilenin iddialarına o çerçevede kalarak cevap vermiştir.

Kimi insan ilimde öndeyken kimisi bir sanatta mahir olmakla öne çıkar,

"Neden bu kadar çok cemaat var?" sorusu, "Neden bu kadar çok mezhep var, neden insanların mizaçları farklı farklı, neden binlerce peygamber gönderilip 4 tane kitap, onlarca suhuf indirilmiş, neden insanlar tek tip değil, neden herkes aynı düşünmüyor, neden herkes tek düze değil?"

Fıkıh usulünde ihtilafla ilgili geçen iki kavram var;

saydın mı?

Ama aynı hakikate hizmet ederler.

kimisi Kur?an?ı çok güzel tilavet ederken kimisi çok güzel yazar, kimisi de çok güzel tefsir eder vb...

ihtilafın rahmet olma meselesinde kastedilen istişaredir. yoksa itikadi meselelerde ayrılık olmaz. sosyal, iktisadi, ailevi, şahsi bir problem olur. sen birşey söylersin, karşı birşey söyler, başkası bir şey söyler, beyin fırtınası olur mesele çözülür. rahmet budur. aksi halde yol birdir, kitap ve sünnet açıktır. neyin ayrılığı bu?

İslamiyeti bölük pörçük hale getirenler, mezhepler ve tarikatlerdir.

1) İhtilaf-ı Tenakuz: Birbirini yok sayan, diğerini reddeden, diğeriyle temelden çelişen, diğeriyle çatışan, birisinin doğruluğu veya sübutu halinde diğerinin tamamen yok olacağı, yanlışlığının, temel yanlışlığının ortaya çıkacağı farklı durum...

Niye böyledir?

Ancak fert olarak hangi hizmeti daha çok beğeniyorsak, bütün himmetimizi o hizmet istikametinde sarf etmemiz icap eder. Bu da inanan insanların basiret ve idrakine bırakılmış bir durumdur.

Yani bir insanın hal ve hareketlerine etki eden bir özellik diğer insanda ikinci, üçüncü plandadır.

İşte, falan cemaat Kur'an'ın lafzına sahip çıkıyor, yani işin o yönüne ağırlık veriyor. Diğeri manasına sahip çıkıyor, manasının neşrine çalışıyor. Yani o yönüne ağırlık veriyor.

Ümmetin ihtilafı rahmettir, çünkü bir meselenin, bir idealin realize edilip yaşanabilmesi, dinamikliğini muhafaza etmesi için ihtilafa ihtiyaç vardır. Denilebilir ki o ihtilaflar olmasaydı, İslam, yaşanabilir bir din olmaktan çıkardı.

Daha somut bir örnek; Maturidi mezhebi ile Cebriye Mezhebi... Birbirlerine muhaliftir. Bu iki mezhep arasında ihtilaf-ı tenakuz vardır. Birinin doğruluğu diğerinin yanlışlığını gerektirir.

Bu zamanda Kur?an?a mı sahip çıkılacak?

2) İhtilaf-ı Tenevvü: Birbirini yok saymayan, birbiriyle özdeş olmayan ama aynı hakikatten beslenen, farklılığı, tenakuza değil, çeşitliliğe dayanan ihtilaf.

"Allah'ın neden 99 ismi var?" sorularıyla eş anlamlıdır?

İslam, bütün insanlara hitap ettiğinden ve Cenab-ı Hakk, insanları çeşitli mizaçlarla yarattığından, İslam'ın bu mizaç farklılığını görmezden gelmesi düşünülemez.

Bir kimse, bu hizmetlerden birini daha fazla istikbal vaad ediyor buluyorsa, herhalde onu daha çok kabullenecektir. Zaten çeşitli arızalarla kırılacak ve kişiyi yolda bırakacak, pek çok kimsenin dönmesine, bozulmasına ve ümidinin kırılmasına sebebiyet verecek yolu benimsetmeye çalışmak da doğru değildir.

Buraya kadar anlaşıldıysa şimdi bunun sebeplerine gelelim.

Kuran?ın hayattan sökülüp atılması çabalarına karşı Kur?an?ın hayata hayat kılınması için mücadele mi edilecek?

Şeyhler ve dervişler ile hacı-hocalar; islamiyeti üçyüzden fazla parçaya ayırmışlardır. Bunlara yüz verilmeseydi, İslamiyet tek parça olurdu.

Namaz kılmakla puta tapmak arasında bir fark vardır ve bu fark ihtilaf-ı tenakuzdur.

Maturidi mezhebi ile Eşari mezhebi birbirine zıt mezhepler değildir. Temel meselelerde aynı düşünürler, aynı inanırlar ama birisi bir hakikate yolundan giderken, diğeri yolunu tercih eder.

Mesela, namaz ve oruç arasında bir ihtilaf vardır, ikisi aynı şey değildir, birbirlerinden farklı ibadetlerdir.

Burada şunu anlamak lazım;

Farklı mezhep imamları A konusunda X, Y, Z ictihadlarında bulunabilirler. Bu ictihadların hepsi de haktır, mizacına uygun olanı, kafana daha çok yatanı, hatta işine gelen istediğini alır uygularsın.

Ancak bu demek değildir ki her mizaç için farklı hüküm vardır. Hayır, temel hükümler herkes için geçerlidir. Namaz, her mizaçtan insana farzdır, ama belli bir bölgedeki belli mizaca sahip gruplar Şafii mezhebini takliden namazlarını eda ederken yine başka bir bölgedeki başka mizaca sahip gruplar Hanefi mezhebini takliden namazlarını eda ederler. Bu ise ihtilaf-ı tenevvüdür, ihtilaf-ı tenakuz değildir. İhtilaf-ı tenakuz olsaydı en basitinden bir Hanefi imamın arkasında bir şafinin namaz kılmaması gerekirdi.

Ehl-i Sünnet ve'l-Cemaat çizgisinde hizmet eden yolların hepsi haktır.

Aynen bunun gibi, A cemaatinin büyüğü aynı konuda X ictihadında bulunurken B cemaatinin büyüğü yine aynı konuda Y ictihadında, C cemaatinin büyüğü Z ictihadında bulunabilir. Bütün bu ictihadların farklılığı aynen mezheplerin farklılıklarındaki gibi Kuran?ın ve Sünnet?in işaret buyurdukları o yüce hakikatleri idrak, anlama, kavrama, yaşama, hayata geçirip uygulama yöntemlerindeki farklılıklardandır. İsteyen istediği ictihada uyar, kimse de sen niye bu ictihada uyuyorsun da ötekine uymuyorsun diyemez.

Birinin haklılığı diğerinin batıllığını zorunlu kılar.

konu güzelmiş

1) Tarihsellik/Dönemsellik/Yerellik:

bu ayrılığın nedeni ise, dini lider bazına indirgemek ve o lideri kutsallaştırmaktır. Allah muhafaza buyursun.

Ümmetin ihtilafının rahmet olmasının mantığı ne ise, şu ahir zamanda, İslam'a hizmet eden meşreplerin farklılığının mantığı da ona dayanır.

İkisi aynı yerde olmaz. Birisinden birisi haktır, doğrudur, uygundur.

Öncelikle İslam dairesi içindeki farklı meşreplerin mantığını anlamakta fayda var.

Burada ölçü şudur; "Benim davam haktır, güzeldir" diyebilirsin, ama "hak, sadece benim davamdır, ötekiler külliyen çirkindir, batıldır, İslam dışıdır" diyemezsin.

Bu durumda kendimiz günah işlememekle beraber, çevremizdeki insanların da, bu türlü günaha götürücü düşüncelere saplanmasına meydan vermiş oluruz ki, buna hakkımız yoktur.

Çünkü hakkın hatırı alidir, yücedir. Başka hatırlara feda edilmez. Tecrübelerimizle, hakikaten kırılmayan, bozulmayan ve insanımızın ümidini alıp götürmeyen bir hizmet yolu buldu isek onu değerlendirip o yolda yürümek en isabetli olanıdır.

Cenab-ı Hakk kimi insanda Rauf, Rahim gibi mübarek isimleriyle tecelli ederken, kimi insanda Celil, Kahhar isimleriyle tecelli buyurur.

İnsan, araştırıp yolun salimini bulmalı ve gönül verip dilbeste olduğu yol eğer doğru ve isabetli ise, bütün himmetini onun etrafında yoğunlaştırmalı...

İçinde yaşanılan dönem görüşleri, düşünceleri ve davranışları etkiler.

aynı ağacın farklı dalları desek çok iyiniyetli bir yorumlama olur, zira cemaat ve tarikatler arsındaki her alanda faal olan savaş herkesin malumudur. cemaatler adeta, küffarı bir kenara bırakmış, karşı cemaatin eksikliklerini bulmaya, onların delillerini çürütmeye, kendilerini methetmeye adamışlardır kendilerini.

Şayet kuşku ve tereddüdü varsa, yeni bir araştırmaya girmeli, hakikate daha süratli götüren yolu bulmalı ve o yolda devam etmelidir.