İslam tasavvufunda?vahdet-i vücut? kuramı pek çok yanlış anlamalara konu, itikadi istismarlara da neden olduğu için ikinci bin yılın müceddidi olan İmam-ı Rabbani Hazretleri bunu?vahdet-i şühud? kuramıyla karşılamış ve İslam dinine ve tasavvufun ruhuna uygun olarak yeniden tanımlamıştır: O?na göre Allah?ın zatı ile varlık alemi arasında hiçbir bağ yoktur. Varlık alemi O değildir, O?ndan gelmiştir. Allah ne maddedir, ne de madde cinsinden tasvir edilecek bir şekle sahiptir. Allah akla gelen her şeyden başkadır. O?nun zatını düşünmek, O?na varlıklarda olduğu gibi zati nicelik ve nitelik yakıştırmak doğru değildir. Varlık alemi O?nun sıfat ve güzel isimlerini tanıtmak, yansıtmak için yaratılmıştır. Yoktan yaratıldığı için Allah karşısında da bir varlığa sahip değildir.

Allah yoktan var edendir. Hiçbirşey onun bezeri değildir.

İslam dininin özü olan tasavvufi düşünceye göre Allah ezeli ve ebedi olarak vardır. Varlık alemi Allah?ın sıfat ve güzel isimlerine tercümanlık yapmak üzere sonradan yaratılmıştır. Allah?ın mutlak varlığı karşısında varlık alemi, eğreti bir şeydir; O?nun varlığı ile ayakta durmaktadır. Nasıl bir aynadaki görüntü varlıkla mümkünse varlık alemi de görünürlüğünü ve devamlılığını böyle Allah?a borçludur. Varlık aynanın karşısında bir an çekildiği zaman nasıl görüntü de anında kayboluyorsa Allah da varlık aleminden el-Hayy ve el-Kayyum güzel isimlerinin tecellilerini bir an bile çekse her şey anında yokluğa karışır; canlılar ölür, madde silinip giderdi. Kısacası varlık alemi görünmez olurdu.

Vahdet-i vücut görüşünü savunanlar, düşüncelerinin özeti olan?Her şey O?dur.?, ?Ene?l-Hakk sözleri ile farkına varmadan bir itikadi yanlışlığa ve istismara kapı açmışlardır. İmam-ı Rabbani Hazretleri bu sözlerin sahibi olan Şeyh Muhyiddin İbni Arabi?nin , Hallac-ı Mansur?un ve onları bu tür sözlerle takip edenlerin iyi niyetlerini dile getirmekte ve bu büyüklerin veliliklerini de tasdik etmektedir. Ama bu ve benzeri sözlerin tasavvufi bir halle ve manevi bir sarhoşluk eseri olarak ağızlarından çıktığını da belirtmektedir. Üzerlerinde böyle manevi bir hal ve sarhoşluk bulunmayanların bu sözleri tasavvuf büyüklerini taklit etmek amacıyla görünen anlamlarını kastederek söylemeleri küfre düşmelerine yol açabilir. Ona göre Allah?ın sıfat ve güzel isimlerinin gölgesi varlık alemine, daha doğrusu yokluğa yansımıştır. Bu sırada nasıl aynadaki görüntü varlığı ne kapsamış ne de içine almışsa yani ayna ayna, varlık da varlık olarak kalmışsa yüce Allah da sıfatlarının ve güzel isimlerinin gölgesi ile yoklukta tecelli edince O ne varlığa dahil olmuş ne de varlık O?nu kuşatmıştır. Allah ne varlık aleminin içindedir ne de dışındadır. O?na herhangi bir mekan tahsis edilemez. O yüce ve aşkındır. Kendi?si Kuran-ı Kerim?de yüce Arş?ına değer vermek için oraya istiva ettiğini belirtmiştir. Yine bir hadis-i şerifte yere göğe sığmayan yüce Allah?ın mümin kulun kalbine sığdığından söz edilse de bu ancak yüce Arş için olduğu gibi bir zuhurdan ve itibardan ibarettir. İmam-ı Rabbani Hazretleri ?Her şey O?dur.? sözü yerine?Her şey O?ndandır.? sözünün tercih edilmesinin söz konusu yanlış anlamanın önüne geçeceğini belirtmiştir. Yine İmam-ı Rabbani Hazretleri , Hallac-ı Mansur?un ?Ene?l-Hakk sözü ile benliğini Hakk?ta fani eden kulun içerisinde bulunduğu manevi hal ve sarhoşlukla bu yoklukta Allah?ın el-Hakk güzel isminin tecelli ettiğinin vurgulandığını söylemektedir.

Bazı insanlar tasavvuf hakkında öğrendikleri basit bilgilerle vahdet-i vücut kuramını yanlış anlamakta ve bununla yanlış bir itikada sahip olmaktadırlar. Bunlara göre her şey Allah?tan bir parçadır. Allah varlık alemi ile bir bütündür. Allah ile varlık alemi arasında kurulan bu ilişki bazılarında daha da ileri giderek kafir, Müslüman ayrımını ortadan kaldırmaya kadar varır. Böylece maddeye ezeli ve ebedi bir anlam verilmiş olur. Madde ile Allah?ın zatı arasında bir ilişki kurulur. Eskiler bu tür itikada sahip olanlara?Dehriler? demekteydi, biz bugün?Materyalist? adını vermekteyiz. Bu düşüncelerin din dışı olduğu gayet açıktır. Gerek İslamiyet gerekse İslamiyet?in özü olan tasavvuf, Allah ile varlık alemi arasındaki keskin çizgiye dikkat eder.

Selam.

Ez-Zahir güzel ismi ile kula yakışan görev, insan ve varlık alemi üzerinde Allah?ın tecelli eden sıfat ve güzel isimlerini düşünmek, bu sayede hakikate ve marifete ermektir.

Allah varlık aleminden yüce, aşkın olduğu için duyu organlarıyla algılanmamaktadır. O?nu ancak kalpler hissedebilir.

Muhsin İyi

Görünüşte Allah Kendi?sini duyu organlarından gizlemiştir. Ama her şey O?nun sıfatlarını ve güzel isimlerini işlemektedir. Bu nedenle varlık alemi O?nu adeta görünür kılmıştır.

Var ettikleri gölge değil gerçektir.