Gerçek havf sahibi azaba sebep olan korktuğu şeyleri terketmektir.

Rıza: Rıza, takdir edilenleri kalbin sükunetle karşılanmasıdır.

Murakabe menfi hatıraları keser.

Fakr: Fakr, sana ait hiçbir şeyin bulunmamasıdır.

Recanın alameti, güzelce itaat ve ibadet etmektir.

Kulda zecr ve mez'in hal olarak bakınması tevbenin anahtarı ve başlangıcıdır. Mezi ve Zecirden sonra"intibah" hali hissedilir.

Vera: Dinin aslı veradır

Tevbe makamı bütün makamları toplar.

Şibli:"Sabrın en güç olanı Allah' ta sabreder. Bir defa sabreder. Sabır Allah' ta ve Allah için sabreden ve asla sabırsızlık göstermeyen kişidir. Fakat az da olsa şikayet onda vuku bulur.

Gerçek bir muhasebe ancak sahih ve sağlam bir tevbeden sonra olur.

Fakr, ihtiyaçların kalpte belirmesi ve Allah' ın dışında ki şeylere karşı muhtaçlığın yok olmasıdır.

Sabır: Sabır, sabırda sabretmektir.

Sabırda izzet ve güzellik vardır.

el-Havvas:"Vera, korkunun, korku marifetin, marifette Allah' a yakın olmanın delilidir,"

Seven, sevgiliden gelen her şeyi kendisinin muradı ve tercihi olarak görür.

Zunnur el-Mısri"Allah' ı gerçek manada seven kişi, havf kalbini sulamadıkça muhabbet kadehinden içemez."

Tevekkül imanın neticesidir.

Masivadan bir şeyler umarak bakmak cehalet ve marifet kıtlığından kaynaklanır.

Reca, Cenab-ı Hakk'ın keremini görerek rahata ermektir.

Yaptığını Hakk'la yapan, düşündüğünü Hakk'la düşünen ve O'nun emirlerine yasaklarına aykırı, ufacık bir şeye yönelmeyen kimsenin durumu "beka" makamındır.

Tevbe: Tevbede tevbe etmektir.

Tevekkül Allah' ı bilme nisbetinde olur.

Fakr, tevhid menzillerinin ilkidir.

Fakirde zaruri bir katlanma, zahidde ve iradi bir katlanma ve terkediş vardır.

Rıza, kalplere vasıl olan ilmin sağlam ve sahih olmasıdır.

Zühd, elde olandan el etek çekme, elde olanı da dağıtmaktır."

Hakiki zahid, dünyayı alırsa, yine Allah' la ve O'nun müsadesi ile alır.

Ömer b. Abdulaziz"Kaza ve kaderin şahsıma takdir ettiği şeyler dışında asla sevincim olmadı."

Heva ve hevese duyulan sevk, Cenab-ı Hakk'a karşı hissedilen sevginin yokluğundan veya azlığındandır.

Zühd, nefsin hazlarını terk etmektir.

İnabe tevbenin ikinci derecesidir. İnabe, Allah' tan yine Allah' a dönüştür.

MAKAMIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Havf: Hikmetin başı Allah korkusudur.

Şahsi düşünceler ve duyguların varlığı silkinmesi gereken günahtır.

Fakr, Allah' dan başka hiçbir sebebe istinad etmemektir.

Zünnun: "Tevekkül nefsin tedbiri terk etmesi ve Cenab-ı Hakk'a karşı her türlü güç ve kuvvetten soyutlanmasıdır.

Yakaza; Hakk'tan korkan kimselerin kalbine Allah tarafından ihsan edilen ve onları tevbe etmeye yönlendiren ilahi bir ikazdır.

Havf tevbeye yönelişten hasıl olur.

Tevekkül: Her işini Allah' a havale etmek.

Rıza kalbin inşirahından, kalbin inşirahı da yakin nurundan meydana gelir.

- Bu yazı AVARİF-ÜL ME'ARİF Sühreverdi isimli kitaptan derlenmiştir.

Tevbe, bütün mekanların aslı ve özü bütün hallerin anahtarıdır. Makamların ilkidir.

Şükür, Allah' ın verdiği nimetlerle O'na isyan etmemektir.

Hz. Ali : " Zühd, mümin olsun kafir olsun dünyayı yiyen kimseye aldırmamandır."

Tevekkülün yalnızca görünen bir tarafı vardır.

Reca: Hardal tanesi ağırlığında imana sahip olanın kurtulacağı müjdesi verilmiştir.

Tevbede istikamet havf ve recanın mutedil olmasına vesiledir.

Sehl b. Abdullah: "Gerçek ubudiyyet, şahsi tedbir ve ihtiyar terk edildiğinde elde edilir."

Zühd içinde zühd, zühd sırasıyla şahsi irade ve ihtiyarından çıkmaktır.

Sabrın hakikatı, nefsin itminana ermesinden, onun itminana ermesi, keskiye edilmesinden nefsin tezkiyesi de ancak tevbe ile olur.

Hz. Ömer:" Takva ve vera'i elinde bulunduran, dünyalığı elinde bulunduranlara karşı boyun eğmesi layık değildir."

Musibet ve belalara, nimet ve lütuflara sevinildiği gibi sevinmektir.

Gönlüne doğan kötülükten zevk almayı hor ve hakir görmekten bir an bile gafil olan kişinin selamette olmayacağından ve bu zevkin kalbe işlemesinden korkulur.

Allah' tan bir an olsun gafil olmamadır.

Zühd: Cüneyd:" Zühd, elde olmayanın gönülde de olmamasıdır."

Kettani"Allan' a fakr gerçekleşince Allah ile gına hali gerçekleşmiş olur."

Reca, helal tecellileri cemal gözü ile görmektir.

Şükür de Allah'ın bir nimetidir. Ona da ayrıca şükür gerekir.

Tevekkül Allah' a sımsıkı sarılmaktır.

Ancak sabredenlere, mükafatlar hesapsız olarak ödenecektir.

Tevbe, mücahedeyle, mücahede ise sabırla olur. Sehl b. Abdullah: "Nimetlere sabır, bela ve musibetler sabırdan daha zordur."

İntibah kişiye hayra götüren hallerin başında gelir.

Vera zühdün başlangıcıdır.

Şükrün hakikatı: Kulun, dinine zarar verenler dışında kendisi hakkında takdir edilen her şeyi, nimet olarak bilmesidir.

Şükür: Şükür, Mü'mini görerek nimetin farkına varmamaktır.

Vera şüpheli şeylerden çekinmedir.

Havf ve reva bir kuşun iki kanadı gibidir.

Şibli:"Zühd, gaflettir, dünya değersiz bir metadır, değersiz bir şeye karşı zahid olma ise gaflettir.

Sabır nefsi olgunlaştırır.

MAKAMLAR HAKKINDA SUFİLERİN GÖRÜŞLERİ

Sabbar 'un sabrı, yalnız Allah' ta Allah için ve yalnız Allah' la olan kişidir.