Mümin kimse küçük günahları da büyük görür. Hz. Muhammed ; "Mümin kimse, günahını dağ gibi görüp, kendi üzerine düşeceğinden korkar. Münafık ise, günahını burnu üzerine konan ve hemen uçan sinek gibi görür" buyurdu.

Geylani 561/1165 senesi Rebiülahir?in 8. cumartesi gecesi yatsı namazından sonra vefat etmiştir. Onun 562/1166 rebiülahirinin 9. cumartesi gecesi vuku bulduğunu nakledenler de vardır.58

İmam Ali Naki imamet mertebesine ulaştığı zaman yine 8 yaşındaydı bunlar hangi yaşta ilim tahsil etti yada kimden ilim tahsil etti bunun bir açıklamasını yapamıyorsunuz. Lütfen komik duruma düşmeyin.

Tasarruf ve kerametlerinin ölümünden sonra da devam etttiğine inanıldığı için, müridlerinin darda kaldığı zaman söyledikleri?Medet ya Abdülkadir!? sözü tarikat geleneği halini almıştır.

Necip Fazıl Kısakürek;

Kavuştuğum makamların sonuncusu Abdulkadir Geylani?nin istimdadıyla hasıl olmuştur.

Abdülkadir Geylani orta boylu, geniş omuzlu, açık alınlı, ince bedenli, buğday benizli idi. Saçlarını omuzlarını örtecek kadar uzatırdı. Sesi gür ve heybetliydi. Çok şık giyinir, talebeleri dahil kimseden bir şey kabul etmezdi. Küçük çocuklarla, kölelerle sohbet eder, fakirlerle oturup kalkardı.35

Arapça?da?el-Cili?, Farsça?da?Gili? veya?Gilani?, Türkçe?de ise?Geylani? şeklinde telafüz edilen nisbesiyle şöhret bulan bu yüce şahsiyetin tam adı, Muhyiddin Ebu Muhammed Abdulkadir b. Ebi Salih Musa Zengidost el-Geylani?dir.

Vaazlarında dinleyicilerine kurtuluşu ve cenneti vadettiğini, bu konuda onlara teminat verecek kadar inançlı ve kesin konuştuğunu, hitabetinin son derece etkili olduğunu kaynaklar görüş birliği içinde zikrederler.

Pir Ahmed er-Rufai ;

Sultanların peşinden ayrılmayan onlara yaltaklanmak suretiyle zulümlerine ortak olan resmi ülamaya şiddetle karşı koydu. Onlara şöyle diyordu: ?Siz neredesiniz gerçek alimler neredeş Ey ilim ve amel hainleri!... Ey Allah ve resulünün düşmanları!... Ey Allah kullarının yol kesicileri!... Siz açıkca zulüm ve nifak içerisindesiniz. Bu nifak nezamana kadar devam edecekş Ey alim ve zahid geçinenler!... İdareciler ve sultanlardan dünya metaını zevk ve lezzetini alıncaya kadar mı onlara münafıklık yapacaksınızş Siz ve asrımızın bir çok idarecileri, Allah?ın malında ve kullarına verdiği nimetlerde ihanet içerisindesiniz... Ey Allahım! Ya münafıkların şehvetini kır onları ıslah eyle veya yer yüzünü onlardan temizle...?54

hocam devamını yazacakmısınız acaba?

Babası Ebu Salih Musa?nın dindar bir kişi olduğu bilinmekte, ancak hakkında fazla bilgi bulunmamaktadır. Devrin tanınmış zahid ve sufilerinden olan Ebu Abdullah es-Savmai?nin kızı olan annesi Ümmü?l-Hayr Emetü?l-Cebbar Fatıma?nın kadın velilerden olduğu kabul edilir.10

Erzurumlu meşayihten Alvarlı Muhammed Lütfi ise:

Müridlerine Hitaben Buyurmuştur:

Adetleri kaç olursa olsun onlar hakkında ifade edilen görüşlere göre herbiri başta babaları olmak üzere zamanlarının büyük alimlerinden dini ve şer?i ilimleri tahsil etmişler ve babalarından tarikat hırkası giymişlerdir.40

Ahir zamanda cehalet, gaflet, tembellik, bidat, ziynet ve dünyevi meşguliyetler çok olduğundan dolayı, Abdulkadir Geylani?nin tariki bu ümmete rahmettir.

Her halde Hak?la mutmain olur. O?nun sözü ile ünsiyet peyda eder. O?ndan başka her şeyden çekinir ve hoşlanmaz... Daima O?nun zikrine koşar... Ve öylece kalmak ister. Bu halde kendinde yükseklik duyar. Kuvvetini Hak?tan alır. O?na tevekkül eder. Yolunu O?nun marifet nuru ile bulur. Onunla giyer, Onunla kuşanır. Böylece Hak?kın çeşitli ilimlerini öğrenir. O?nun kudreti ile şereflenir. O?ndan işitir. O?na yaklaşır. Dua eder, hamd eder. Öylece kalır...

Sıradışı bir Allah dostu olan Pir-i A?zam Abdülkadir Geylani Hz. leri 3 Şevval 545 / 1150 Pazar günü, ribatta gerçekleştirilen sohbetinin bir bölümünde şöyle buyurmuşlardır;

Eşrefoğlu Rumi ;

1- el-Gunye li-Talibi Tariki?l-hak

FÜTUHÜ'L-GAYB : 4. MAKALE

Abdulkadir Geylani -henüz talebelik yıllarında iken- hitaben:

İsmail Hakkı Bursevi ;

Müridlerine hep tabi olun bidat yoluna sapmayın; itaat edin, muhalefet etmeyin, sabredin; sızlanmayın, günahtan temizlenin, kirlenmeyin, zikir halkasına toplanın ve mevlanızın kapısından ayrılmayın?43 şeklinde tavsiyelerde bulunurdu.

Ailesi ve Çocukları:

3- Böylece bütün gidişatını, yolunu Allah yolunun hakiki yolcularına uydurmalıdır...

İşte İslam bu insanları yeniden diriltecek tebliğcisine beşinci asrın sonunda Kadiriyye tarikatın kurucusu ve hemen bütün tarikatlerde başbuğ kabul edilen, tarikatler devri tasavvufun en büyük siması olarak anabileceğimiz Abdülkadir Geylani ile kavuşuyordu.

Çayırının bülbülüyüm şeyh Abdülkadir!?

33 Nedvi, Ebü?l-Hasan, İslamda Fikir ve Davet Önderleri, s.265

46 İslam Ansk., c. I, s.235.

Mirat-ı Muhammed bahr-ı ma?rifet

3- Fütuhu?l-Gayb

37 Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, 66

İrşad Hususiyetleri:

Eğer, ezelde borçlu olmak takdir edilmişse ve sen de borçtan kurtulmak için dua edersen, Allahü teala alacaklıyı sana kötü muamele etme halinden vaz geçirir. Hatta borcundan azaltma veya hepsini bağışlama haline çevirir. Eğer dünyada borçlu halden kurtarmazsa buna karşılık sana bol sevap verir.

Eğer istediğin o rızık ezelde senin için takdir edilmemiş ise, Allahü teala seni o şeye muhtaç kılmaz ve kendinden gelenlere rıza gösterme nimetini ihsan eder. Eğer Allahü teala senin için fakirlik ve hastalık dilemiş ise, sen de Allahü tealaya fakirlikten ve hastalıktan kurtulman için yalvarırsın. O zaman Allahü teala sana razı ve memnun olacağın bir hal verir.

1- İnsan öz varlığı olan kalbine, iç alemine dönmeli...

41 İmam-ı Şa'rani, Tabakatü?l-Kübra, Çev: Abdulkadir Akçiçek, Toker yay., İst., 1969, c. II, s.575; Nedvi, Ebü?l-Hasan, İslamda Fikir ve Davet Önderleri, s.265; Uludağ Süleyman, ?Abdulkadir Geylani?, İslam Ansk., T. D. V. yay. İst., 1988, c. I, s.235.

32 Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, 72-73.

Suhreverdi onun dört kadınla evli olduğunu söyler. Ancak ne zaman evlendiği bilinmemektedir. Çocukları hakkında ise değişik rivayetler bulunmaktadır. Bu rivayetler 12 ila 18 kadar olduğu şeklindedir.

Onun meclisinde, yaptığı kötülüklere tevbe eden, nadim olan yol kesiciler, katiller, fasıklar, itikadı bozuk ve sapık olanların yanısıra, çoğu kere orada müslüman olan Yahudi ve Hristiyanlara da raslanırdı. Rivayete göre onun vasıtasıyla beşbinden fazla Yahudi ve Hristiyan, yüzbinden fazla eşkiya tevbe etmiştir.33

yunus'u bi huş eyleyen aman ya hu

14 Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, s.63; Doğrul, Ömer Rıza, İslamiyetin Geliştirdiği Tasavvuf, s.112; Eraydın Selçuk, Tasavvuf ve Tarikatler, s.520.

Müessesevi bir karektere malik bir ocak olarak ortaya çıkan ilk tarikat genel kabüle göre Abdülkadir Geylani tarafından kurulan Kadiriliktir. 49

Adiyy b. Müsafir ;

30 Vicdani, Sadık, Tomar, s.103; et-Tadifi, Cevherden Gerdanlıklar, 51

Sufi Yusuf Hemedani?nin tavsiyesi üzerine tekrar cemaate vaaz vermeye başladığında ancak bir kaç kişiye hitab ediyordu. Fakat daha sonra cemaati giderek arttığı ve medrese dar gelmeye başladığı için vaaz meclisini Babülhalbe?deki bir camiye nakletti.28 Onun tesirli sözlerinden halk okadar memnun kalıyordu ki, burası da artık cemaati almaz olmuştu. Bu yüzden 528/1133 yılında bazı ilavelerle medrese genişletildi ve Abdülkadir?in ismine nisbet edilerek öğretime yeniden açıldı.29

10- Akidetü?l-Bazi?l-Eşheb

Ey Oğul! Sana vasiyetimdir. Abdulkadir Geylani?ye her zaman saygı ve hürmetini muhafaza edip, emirleri üzere hareket eyle, hizmetinden ayrılma.

Hülüsa tasavvuf anlayışı itibariyle Gazzali?nin geliştirmiş olduğu sünni tasavvufun onun tarafından devam ettirildiğini rahatlıkla söyleyebiliriz.

Kaynak: Fütuhü'l-Gayb / Abdülkadir Geylani

Kısa zaman içinde kazandığı üstün şöhreti, yıldırım hızıyla yayılmış ve her tarafı kuşatarak, ilmen zamanının önderi ve imamı olmuştu. Hanbelilerin mezhebine bağlı olduğundan,15?Hanbelilerin tabi olduğu şeyh? denilebilecek bir seviyeye yükselmiş, kendisinden istifade eden pek çok alim ve fakih yetişmeye başlamıştır.16

Acele şeytandandır. Ağır ve temkinli hareket etmek Allahü tealadandır. Umumiyetle aceleye sebep, dünyalık toplama hırsıdır. Kanaat sahibi ol. Kanaat bitmeyen bir hazinedir.

Kadirilik tarikatı Anadolu?ya Eşrefoğlu Rumi, İstanbul?a ise İsmail Rumi tarafından girmiştir. Bu zatların her ikisi de pir-i sani diye anılmışlardır.51

22 Vicdani, Sadık, Tomar, s.92; Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, 63

Bediüzzaman Said Nursi;

53 A. g. e., s.285 (Kalaidü?l-Cevahir, s.8?den naklen)

İmam-ı Rabbani ;

Abdulkadir Geylani, benim ve bütün evliyaullahın üzerinde tasarruf sahibidir. İstediği tasarrufu yapar.

Daha sağlığından itibaren kendisinden bir çok keramet nakledilerek kişiliği tam manasıyla menkıbeleştirilmiş, gerçek kimliği ise önemini yitirmiş ve unutulmuştur.

Kabirleri ziyaret ediniz. Salih kimseleri de ziyaret ediniz. Hayırlı işler yapınız. Böyle yaparsanız, her şeyiniz düzelir.

İnsan, başına bir iş gelirse... Önce, kendi kendine kurtulmaya çalışır... Muvaffak olamayınca, etraftan yardım istemeğe koyulur...

21 Nedvi, Ebü?l-Hasan, İslamda Fikir ve Davet Önderleri, s.261; et-Tadifi, Muhammed b. Yahya, Cevherden Gerdanlıklar, çev: Naim Erdoğan, Alem yay., İst., trsz., s.23.

62 Hocazade, Ahmed Hilmi, Hadikatü'l-Evliyadan Silsile-i Meşayih-i Kadiriyye, s.40; Vicdani, Sadık, Tomar, s. 115; Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, s.70; et-Tadifi, Muhammed b. Yahya, Cevherden Gerdanlıklar, s.454.

-yunus emre-

5 Hocazade, Ahmed Hilmi, Hadikatü'l-Evliyadan Silsile-i Meşayih-i Kadiriyye, Şirket-i Mürettibiye, İst., 1318, s.32.

?Arısının balıyım bahçesinin gülüyüm

16 Vicdani, Sadık, Tomar, s.92; Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, 63

Kalplerinizi düzeltin. Çünkü kalbiniz düzgün olursa diğer halleriniz de düzelir. Efendimiz buyuruyor ki:

Geylani, İslami hilafetin, ruhunu ve peygamberlik emanetini yitirdiği, saltanat haline getirildiği bir dönemde o makamın yapması gereken işleri diğer rabbaniler gibi yüklendi. Davet ve sohbetleriyle insanlar, İslami ahdi yenilediler. İslamı atadan kalma bir miras gibi adet yerini bulsun diye kabullenenler şuurlandılar. Talim ve terbiyeleriyle İslam?ın tadını, imanın lezzetini taddırdı. İnsanları nefsani arzuların kölesi ve insanların kulu olmaktan çıkardı. İbadet ve taata canlılık getirdi.

Hindistan?da her yıl Rebiülahir?in 11. günü, bazan 17. günü ruhları için kuran okunur ve sadaka dağıtılır. Bu merasim Bağdat?da 17 gün icra edilir.61

FÜTUHÜ'L GAYB: II. MAKALE

allah allah hüve rabbüna rahmani

Abdülkadir gibi bir er bulunmaz.?

Bağdat mutasavvıflarıyla yakın dostluklar kurduğu bu yıllarda şeyh Ebu?l-Hayr Muhammed b. Müslim ed-Debbas(ö.525/1131)?ın sohbetinde bulunmuş, ilk intisabını bu zata yapmıştı. Onun yanında gerçek mücahidlere yakışır bir süluk çıkaran Geylani, rivayete göre bilahare bu zata damad olmuştur.23

Türbeleri Bağdad?da Babü?d-Derc dedir.62 Mezarları üzerine türbe inşa olunmuştur.63 Bu türbe halen dünyanın çeşitli beldelerinden gelen müntesibleri ve muhibleri tarafından ziyaret edilen kutsal mekanlardan biridir.

Hayatta olduğunuz müddetçe, ömrü fırsat biliniz. Bir müddet sonra hayat kapısı kapanacak, bu dünyadan ayrılacaksınız. Gücünüz yettiği müddetçe hayırlı işler yapmayı ganimet biliniz. Tövbe kapısı açıkken ve elinizde bu imkan varken bunu fırsat biliniz. Tövbe ediniz. Dua etmeye imkanınız varken, dua ediniz. Salih kimselerle beraber olmayı fırsat biliniz.

Halife Muktazi Liemrillah, Ebü?l-Vefa?nın yerine İbn Muzhim el-Mezalim diye meşhur olan Yahya b. Said b. Yahya b. el-Muzaffer?i kadı tayin edince Geylani minbere çıkarak şunları söyledi:

4- el-Füyuzatü?r-Rabbaniyye fi Evradi?l-Kadiriyye

60 A. g. e, s.69

Onun için bir an olsun sabrediniz, mutlaka, senelerce bu sabrın mükafatını görürsünüz. Ömrü boyunca kahraman lakabıyla meşhur olan, bu lakabı, bir anlık cesareti neticesinde kazanmıştır. Allahü teala Kur'an-ı kerimde mealen; "Şüphesiz ki, Allah sabredenlerle beraberdir" buyuruyor (Bakara suresi: 153)

51 Vicdani, Sadık, Tomar, s.108-109; Kara, Mustafa, Bursada Tarikatler ve Tekkeler,

her dem aba puş eyleyen aman ya hu

Tarikatın beş esası vardır: Himmeti yüce olmak, haramdan sakınmak, hizmeti güzel yapmak, azimetten ayrılmamak, ruhsatı bırakmak ve nimete saygılı olmak.

Cemaatin mütemadiyen çoğalması üzerine, açıktan vaaz etmek zorunda kaldı. Bu vaazları dinlemek için yetmişbin kişinin Bağdat?a geldiği ve arka safta bulunan dinleyicilerin ön saftakiler kadar sesini rahatlıkla işittikleri rivayet edilir.30 Sonraları orası da halkı almayınca yüksek bir tepenin üstüne büyük bir kürsü koydular ve oradan kendisini takibetmeye başladılar.31

55 A. g. e, s.290.

?Ey oğul! Allah bize ve sana müslümanlara yardım etmeyi, nasib etsin. Amin. Sana Allah?dan korkmayı, O?na ibadet etmeyi, şeriatına bağlanmayı ve Allah?ın hududunu muhafaza etmeyi tavsiye ederim. Çünki bizim yolumuz, kitab ve sünnete; gönlün selametine, elin cömertliğine; hayrı yaymağa; cefayı defetmeye; eziyete katlanmaya ve ihvanın hatalarını görmemeye dayanmaktadır.?60

Oniki İmam'a ilim gökten inmiş değil; Asr-ı saadette yaşayanlar Hz. Peygamber Efendimiz'den diğerleri de babalarından ilim tahsil etmişlerdir. Peygamberler hariç her alim bir diğer alimden faydalanmıştır...

4 A. g. e., s.258.

Hayatının son dakikalarında seslerini yükselterek üç defa, ?Allah, Allah, Allah? diye zikredip, sonra zikr-i hafi ile meşgul iken, canını canana teslim eylemiştir.59

pir hamdi fazli şeyhina geylani

Gazzali?nin ıslahat ve yenilikleriyle yeniden hayat bulan İslam inancı ve toplumu zamanla tekrar bozulmaya yüz tutmuş, ahlaki alanda yeni dini önderlere ihtiyaç duyulmuştu. Çünki İslam toplumu bu dönemde, ahlaki ve içtimai alanlarda nifak, cehalet ve gaflet hastalıkları sebebi ile büyük bir bunalım yaşıyordu. Nitekim devlet yönetiminin dalkavuk elemanları, saray yöneticilerinin takipçilerinden oluşan yeni bir menfeat-perest topluluk oluşturmuştu. Toplumu yöneten idareci kadrolar halka zulüm ve baskı yapıyorlardı. Bir tarafta servet sahipleriyle, bu serveti sorumsuzca harcayan azgın bir sınıf, diğer tarafta bir çok bunalımlar içinde sıkıntı elem ve ızdırapla yaşayanlardan meydana gelen başka bir zümre teşekkül etmişti. Hülasa cemiyet gün geçtikçe cahiliyye özelliklerine sahip bir toplum yapısını arzetmeye başlamıştı.3

Tarikat ehli katında?imam-ı eimme?, şeriat ehli katında da?mahbub-u sübhani? ve muhyiddin lakablarıyla meşhur olmuşlardır.5

İbn-i Arabi ;

50 Kara, Mustafa, Bursada tarikatler ve Tekkeler I, s.19

Allah?ın ve Hz. Rasulallah?ın emirlerine uyun; şahsi arzularınıza ve hissiyatınıza mağlup olarak bid?at yoluna sapmayın! İtaat edin; türlü ve bozuk yollara ayrılmayın!... Allah?ı tevhid edin; hiçbir zaman şirk koşmayın!... Hakkı tenzih edin; itham etmeyin... Doğruluk karşısında şüpheye düşmeyin; tasdik edin. Hep birden kardeş olun, aranıza düşmanlık sokmayın. Doğruluktan nefret etmeyin, daima Hak yolu ve yolcularını arayın, usanmayın... Sonuna kadar çalışın; bekleyin ümitsizliğe düşmeyin... Daima doğru yolda toplanın, sevişin aranıza sevimsizlik girmesin... Yaptığınız kötülükleri bırakın; tövbe edin; bir defa yaptığınız hatayı ikinci defa yapmayın!.. İçinizi dışınızı temiz tutun. Uğursuz, çıkmaz, karanlık bataklıklara düşmeyin... Rabbınızın taatı ile ruhunuzu bezeyin. O?nun kapısından ayrılmayın. Ondan yüz çevirmeyin. Tövbenizi bozmayın... Gece gündüz Allah?a yalvarmaktan bıkmayın. Çünkü rahmet kapıları ancak bu yolda açılır. Hakiki saadeti buyolda bulmanız mümkündür. Şu bataklık aleminden ulvi ruhani aleme bu yoldan gitmeniz mümkündür. Hak?ka vuslat bu yoldadır. Rahat, huzur ve selamet evine buradan girilir. Öyle bir selamet evi ki, her çeşit binek orada, gözün görmediği her türlü hoşluk oradadır... Bu nimetlerden bıkmaz, usanmaz, bol bol yer içersiniz. O yerde sizin arkadaşlarınız Peygamberler, sıddıklar, şehitler ve salihler olur.. Allah cümlemize nasib etsin...

Geylani için?Aşk ile doğdu, kemal ile yaşadı ve kemal-i aşk ile öldü? diyerek tarih düşürülmüştür ki, ebced hesabına göre?aşk? 470, ?kemal? 91, ?kemal-i aşk? ise 561?e tekabül etmektedir.8 Buna göre Geylani 470?de doğmuş 91 senelik bir ömürden sonra 561 tarihinde vefat etmiştir.

39 İmam-ı Şa'rani, Tabakatü?l-Kübra, c. II, s.575; et-Tadifi, Cevherden Gerdanlıklar, s.267.

Eflak-i şeri?at nur-i hakikat

17 İmam-ı şa'rani, Tabakatü?l-Kübra, Çev: Abdulkadir Akçiçek, Toker yay., İst., 1969, c. II, s.569; et-Tadifi, Muhammed b. Yahya, Cevherden Gerdanlıklar, çev: Naim Erdoğan, Alem yay., İst., trsz., s.137.

23 Vicdani, Sadık, Tomar, s.92; Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, 63; et-Tadifi, Cevherden Gerdanlıklar, çev: Naim Erdoğan, Alem yay., İst., trsz., s.22Hüseyin Fevzi Paşa, Ukudi?l-Cevahir fi Selasi?l-Ekabir, s.102.

ismin gani, settar iken aman ya hu

İbn Arabi tarafından da?kutub? ve?insan-ı kamil? olarak tavsif edilmiştir.47

O, zahir ve batın ilimlerinde yektadır.

Ey bunca in?am ve ihsan yapan Allah, bunlar hep senin vergilerindir. İkramındır. ? Allah büyük ihsan sahibidir-

42 İmam-ı Şa'rani, Tabakatü?l-Kübra, c. II, s.587-588.

13 Nedvi, Ebü?l-Hasan, İslamda Fikir ve Davet Önderleri, s.250

8 Vicdani, Tomar, s.91-92; Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, s.58.

Şükrün esası, nimetin sahibini bilmek, bunu kalp ile itiraf etmek ve dille söylemektir.

Karşılaştığı kimseleri hemen tesiri altına aldığı için?Bazullah? ve?el-Bazu?l, eşheb? ünvanıyla da anılmıştır.32

Yunus Emre ;

Kalb dünya arzularından birine bağlı kaldığı ve geçici lezzetlerden birinin peşine takılıp gittiği müddetçe, imkanı yok, ahireti sevmiş olamaz.

Üstad-ı kül, rih-i Rahman iledir.? şiirlerini terennüm etmişlerdir.

Vefatından kısa bir süre önce buyurdu:

Kaynaklar:

3- kimsenin elindekine göz dikmemek, doğru çalışmak, haline razı olmak...

Müzekkin Nüfus Adlı Eserinden:

Abdulkadir Geylani, şüphesiz evliyaullahın sultanıydı.

Abdusselam Esmeri ;

48 Doğrul, Ömer Rıza, İslamiyetin Geliştirdiği Tasavvuf, s.114.

Eşrefoğlu Rumi:

Bakıyorum da çok üstün gördüğünüz Abdulkadir Geylani hzleri bile gidip birilerinden ders almış Hatta tüm mezhep imamları birilerinden ders alarak bir ilim elde etmiş fakat 12 imam hiç kimseden ders aldığını söyleyen rivayet eden yok. Sebebi nedir acaba?

Şeyh İsmail Fakirullah ;

Oğlu Abdurrezzak?a son vasiyetleri şu olmuştu:

Kaynak: Fütuhü'l-Gayb, Abdülkadir Geylani.

3 A. g. e., s.257-258.

59 Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, s.69

Rivayete göre vaazlarının tesiriyle bir çok Yahudi ve Hristiyan O?nun vasıtasıyla hidayete kavuştu.57 Yüzbinleri bulan müslüman, irşad halkasından geçti. Yüzlerce yıldır pek az kimseye nasip olan bir şöhrete kavuşarak insanların gönlünde taht kurdu. Hakkında yüzlerce eser yazıldı.

470/1077 tarihinde Hazar denizinin güney batısındaki?Gilan?6 eyalet merkezine bağlı Neyf köyünde doğdu.7

Son, bu halden de usanır; yaptığı dua ve niyazın işe yaramadığını zanneder... Bu kerre dua da dahil her şeyi bırakır... Saf, temiz bir halde beklemeğe başlar... Bu kez kader-i İlahi ne ise o zuhura gelir... Olacak olur... Herşeyde Allah?ın kudretini, kuvvetini sezer. Hareket, sükun... her ne varsa, ondan olduğunu anlar. Hayır, şer, iyilik, kötülük, vermek, almak, genişlik, darlık, ölmek, dirilmek, izzet, zillet, bunların hepsinin Hak?tan geldiğini mana gözü ile görür...

10 Uludağ, Süleyman, ?Abdulkadir Geylani?, DİA. İst., 1988, c. I, s.234.

Geylani?nin yetiştirdiği yüzlerce halife ve binlerce talebesi İslamı geniş coğrafyaya yaydılar. Tarikatı İspanya?ya, ve Gırnata?nın düşüşü üzerine de Fas?tan başlayarak bütün afrikaya yaydılar. Hindistan ve Çin?de İslam?ın yayılmasında yoğun çaba harcadılar.

Ebubekir el-Betaihi ;

Kulun Allahü tealayı sevmesinde samimi olup olmadığı, başına bela ve musibet geldiği zaman ortaya çıkar.

Abdullah Demircioğlu Hocaefendi;

Bu yeni varlıkla bambaşka bir aleme geçersin; saadeti bitmez tükenmez... Sultanlığın bir türlü sonu gelmez. Yüksekliği bir türlü nihayete ermez. Burada yalnız tazim olunur, tahkir olunmaz.

Ancak o, Hanbeli mezhebinden olmasına rağmen Hanbeli ve şafii mezhebine göre fetva verir, verdiği fetvalarla fakihleri hayran bırakırdı.17

Müridleri onu?sultanü?l-evliya? sayarlar ve ismine?Müşahidullah?, ?Emrullah?, ?Fadlullah?, ?Emanullah?, ?Nurullah?, ?Kutbullah?, ?Seyfullah?, ?Fermanullah?, ?Burhanullah?, ?Ayetullah?, ?Gavsullah? veya?Gavs-ı Azam? sıfatlarını eklerler.48

Küçük yaşta babasını kaybeden Abdülkadir, annesinin yanında ve dedesinin himayesinde büyüdü.11

Abdurrahman Tafsunci ;

Abdulhakim Arvasi ;

Geylani?nin manevi talebeleri, bu alim zatın önünde Allah ve resulü ile yaptıkları biat, tevbe ve imanı yeniden tazeledikten sonra, sorumluluklarının şuuruna erdiler. şeyhle aralarında; talebelerin hocalarıyla, askerin komutanıyla, sürünün çobanıyla olan bağlarından çok daha kuvvetli, sağlam ve köklü bir bağ, kopmayan, çözülmeyen dini ve ruhi bir alaka meydana geldi. Bu asla bozulmayan ve ihanet edilmeyen bir misaktı.55

5- Mektubat

Tac?ül Arifin Ebu?l Vefa ;

49 Öztürk Y. Nuri, Tasavvufun Ruhu ve tarikatler, Sidre yay., İst., 1988, s.112.

40 Vicdani, Sadık, Tomar, s.115-116.

Cuma günleri camiye yahut tekkesine çıkar onun dışında evden dışarı çıkmazlardı.38

6 Gilan?a?Bağdat?ın Dicle kenarında bulunan bir köyü? diyenler olmuş ise de, doğrusu İran?ın ortalarında bulunan ?dır. Vicdani, Sadık, Tomar-ı Turuk-ı?Aliyye , Yayına Haz: İrfan Gündüz, Enderun Kitabevi, İst., 1995, s.92.

Hülasa onun insanların ruhlarına, düşüncelerine hitab eden daveti bütün İslamtoplumunu etkilemiş, ölü düşünce ve ruhlar yeniden canlanarak, toplum içinde üstün bir ahlak ve fazilet hareketi başlamıştır.34

45 Kara, Mustafa, Bursada tarikatler ve Tekkeler I, Uludağ yay., Bursa, 1990s.20

Vefatı:

Abdullah-ı Dehlevi ;

O, harikulade manevi güç sahibiydi. Abdulkadir Geylani?nin manevi faydaları bende görülebilir; ruhani şeyhlerimdendir.

Geylani?nin Bağdat?a ilim tahsili için gittiği tarih(488/1095) aynı zamanda Gazzali?nin Nizamiye Medresesi?ndeki görevini terkederek Bağdat?tan ayrıldığı tarihtir.13

İslam dünyasında en fazla yayılma şansına sahip olan bu tarikat bugün hala canlı bir tasavvufi hayatın öncülüğünü yapmakta ve yoğun bir faaliyet göstermektedir.

?Müslümanların başına zalimlerin en büyüğünü kadı olarak tayin eden sen, yarın merhametlilerin en merhametlisi önünde nasıl hesap vereceksinş? Bunun üzerine halife titreyip ağlamaya başladı ve o an yeni tayin ettiği kadıyı vazifesinden aldı.53

İnsanlara rehberlik eden kimsede şu hasletler bulunmazsa, o rehberlik yapamaz. Kusurları örtücü ve bağışlayıcı olması, şefkatli ve yumuşak olması, doğru sözlü ve iyilik yapıcı olması, iyiliği emredip, kötülüklerden men edici olması, misafirperver ve geceleri insanlar uyurken ibadet edici olması, alim ve cesur olması.

Ebusuud Şibli ;

36 Vicdani, Sadık, Tomar, s.105

ABDÜLKADİR GEYLANİ:

Birbirinize düşman değil, kardeş olun. Birbirinize buğz etmeyin. Allahü tealaya, rızası için yapılan sabırlar ve tahammüller, asla karşılıksız kalmaz.

Sen bundan böyle ibadın ve biladın amirisin; eller sana yardıma gelir... Ayaklar sana hediyeler taşır. Diller seni övmeğe başlar. Bunlar Allah?ın izni ile olur. İki kişi dahi, aleyhinde söylenecek tek kelime bulamaz...

19 Doğrul, Ömer Rıza, İslamiyetin Geliştirdiği Tasavvuf, s.112; Hüseyin Fevzi Paşa, Ukudi?l-Cevahir fi Selasi?l-Ekabir, s.102.

Padişahlara gider; rütbe sahiplerine yalvarır. Zenginlere koşar... Hal sahiplerine gider; dua ister, himmet ister... Eğer hasta ise doktora gider, şifa arar. Bununla da kurtulamayacağını anlayınca, Allah?a döner.

?Pir-i Geylanidir Kamer-i himmet,

2- Ruh, iyilik taraftarı olarak, kötülüğe meyilli duran nefsini muhasebe etmeli...

Bağdat?da Hocası Ebu said Ali b. el-Mübarek el-Mahzumi? nin kendisine tahsis ettiği Babülerec?deki medresede tefsir, hadis, kıraat, fıkıh ve nahiv gibi ilimler okuttu20 ve vaaz vermeye başladı.21 Ancak bir süre sonra bütün bunları bırakarak halvete çekildi.22

Abdulkadir Geylani?nin kerametleri tevatür derecesinde olduklarından itiraz edilemiyorlar.

Geylani Bağdat ve Kerh civarında yirmibeş seneye yakın inziva hayatı sürdürmüştü. Son halvette, tam kırk gün hiç bir şey yiyip içmediği gibi, her hangi bir kişi tarafından yedirilinceye kadar da yememeğe azmetmişti.26

Abdulkadir Geylani, kendilerinden ilim öğrendiğim hocaların en büyüklerindendir.

Kulun Allahü tealayı sevmesinde samimi olup olmadığı, başına bela ve musibet geldiği zaman ortaya çıkar. Bela ve musibet geldiğinde sabır ve sükun halini muhafaza edebiliyorsa, o gerçekten Allahü tealayı seviyor demektir. Musibet ve fakirlik zamanında sebat gösterebilmek bu sevgiye delil ve alamet yapıldı...

Kendisinden sonra gelenlerce, başta İslam Dünyasında ve diğer ülkelerde yaygınlığı itibariyle ilk üç tarikatten biri olan kadiriyye50 de zikir usulü olarak cehri zikir esas kabul edilmiştir. Silsilesi Hz. Ali vasıtasıyla Peygamberimize ulaşmaktadır.

Geylani?nin 91 yıllık hayatının yetmiş üç yılı Bağdat?da geçti. Bu dönemde Abbasi halifelerinden beş tanesinin hilafetine şahit oldu. Bütün ömrünü halkı irşadla tüketti. Hak uğrunda kuvvetli bir mücadele verdi. Halife ve idarecileri tenkid etti. şirk ve bid?atle şavaştı. cahiliyet ve nifakla mücadele etti.52

56 A. g. e., s.291.

Osman b. Merzuk el-Kureşi ;

Hayatı:

Bağdatta bir süre Ebu Hanife?nin türbedarlığını yaptığı da rivayetler arasında yer almaktadır.19

Gazzali, kuvvetli kişiliği ve ilmi sahadaki başarılı mücadelesi ile Yunan felsefesinin tesirine, Batıniliğin ilhadına karşı koymuş, İslam ülamasının problemler karsısındaki tutumuna aktivite kazandırmış, ıslahat ve yenilik tarihinde büyük bir görevi yerine getirmişti.

44 Doğrul, Ömer Rıza, İslamiyetin Geliştirdiği Tasavvuf, s.113.

Abdülkadir Geylani?nin tasavvuf anlayışı, şeriate ve dinin zahiri hükümlerine titizlikle bağlı kalma esasına dayanır. O, her an Kur'an ve hadislere uygun hareket etmeyi şart koşar.41 Ona göre bir zahidin hayatında görülebilecek deruni haller dini ölçülerin dışına taşmamalıdır.42

34 A. g. e., s.264

2- el-Fethü?r-Rabbani

27 Vicdani, Sadık, Tomar, s.93; Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, 63

Acele eden, ya hata yapar veya hatalı duruma yakın olur. Ağır ve temkinli hareket eden, o işte ya isabet kaydeder veya isabet etmeye yaklaşır.

63 Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, 70.

31 et-Tadifi, Cevherden Gerdanlıklar, 51.

58 Hocazade, Ahmed Hilmi, Hadikatü'l-Evliyadan Silsile-i Meşayih-i Kadiriyye, s.40; Vicdani, Sadık, Tomar, s. 115; et-Tadifi, Muhammed b. Yahya, Cevherden Gerdanlıklar, s.454.

Ey zavallı! Sana fayda vermeyen şeyler hakkında konuşmayı bırak. Dünya ve ahirette sana fayda verecek işlerle uğraş. Boş işlerle uğraşmayı bırak. Kalbinden dünya düşüncelerini çıkar. Çünkü yakında dünyadan alınacak, ahirete götürüleceksin. Dünyada rahat ve hoş bir hayat arama. Hz. Muhammed ; "Hayat, ahiret hayatıdır" buyurdu.

FÜTUHÜ'L-GAYB: I. MAKALE

Abdulkadir Geylani?nin, tarikatta Allah ve Resulü?nden başka hiç kimseye minneti yoktur.

Cihad ve Mücadelesi:

türli derde duş eyleyen aman ya hu

9 Vicdani, Tomar, s.90; Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, s.58; Hüseyin Fevzi Paşa, Ukudi?l-Cevahir fi Selasi?l-Ekabir, s.101.

Rivayete göre rüyasında; Ahmed b. Hanbel, Abdülkadir Geylani?den o sıralarda zayıf durumda bulunan Hanbeliliği canlandırmasını istemiş, O da Hanbeli mezhebine girerek bütün gücüyle bu mezhebi ihya etmeye çalışmış, bundan dolayı kendisine?Muhyiddin? ünvanı verilmiştir.18

Bahr-i Geylani öyle bir denizdir ki, her ülkede insanları içine alır.

Eserleri şunlardır:

Hz. Abdulkadir Geylani'nin gafletten uyandıran sözleri;

Devrimizde O?nun bir ikincisi yoktur. Bağdat?a gittiğinizde sakın ola ki, O?nu ziyaretten önce hiçbir iş yapmayasınız. Ahval sahibi oraya gider de -Şeyh vefat etmiş olsa dahi- O?nu ziyaret etmezse, hali kendisinden çekilip alınır. O?nu ziyaret etmeyene yazıklar olsun.

Böylece onun müntesib ve talebeleri İslama davet, iman ve cihad şuurunun yaygınlaşıp güçlenmesinde büyük katkıda bulundular. Bu kutsal faaliyet sayesinde İslam, Afrika?nın bir çok bölgesinde, Endonezya, Hind Okyanusu, Anadolu ve daha başka bölgelerde yayılmış, temiz ve saf yapısıyla insanların kalplerini fethetmiştir.56

Ebusaid Kaylavi ;

Nesebi ana tarafından Hz. Hüseyin?e, baba tarafından Hz. Hasan?a ulaşmaktadır.9

Müridani ateş yakmaz.

25 Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, 63; et-Tadifi, Muhammed b. Yahya, Cevherden Gerdanlıklar, s.22.

9- es-Siracü?l-Vehhac fi leylet?l-Mi?rac

Hep, Bağdat?ta Abdulkadir Geylani?nin türbesi civarında ikamet edip, orasını vatan edinmek arzusunu taşımışımdır.

Geylani bu şekilde maddi ve manevi kemale erdikten sonra 520/1126 senesinde Bağdat?a dönerek yeni baştan vaaz ve nasihat toplantılarında aşk ve irfan erbabına hakikat ve marifet öğretmeye başladı.27

57 Doğrul, Ömer Rıza, İslamiyetin Geliştirdiği Tasavvuf, s.113.

6- Cilaü?l-Hatır min Kelami şeyh Abdülkadir

1- Allah?ın emirlerini tutmak...

Geylani Hz. leri

Kaynak: Fütuhü'l Gayb / Abdülkadir Geylani Hz. leri

Abdulkadir Geylani vefatlarından sonra kabirde de, hayatlarındaki gibi kerametleri devam eden dört evliyadan biridir.

İşte bu dönemde İslam ümmeti, akidede imanı, dinin temel esaslarına itimadı, ahlakta istikameti telkin edecek, ilmi ve şahsi nüfuza sahip bir önderi iştiyakla bekliyordu. şüphesiz ki bu önder yeni eserler ile üstünlüğü görülecek, ilmi kabiliyete, sağlam bilgilere sahip, ihlas ve cihad eri birisi olmalı idi. Yüce Allah İslam ümmetine h. V. asırda, bu aradıkları şahsiyeti bahşetti. Bu kişi İmam-ı Gazali(ö.505/111)?den başkası değildi.2

Mana aleminde O, sarsılmaz bir dağ gibidir.

Onun sünni İslam inancına yeniden hayat kazandırması ve İslam düşüncesine canlılık getirmesinde en büyük amil hiç şüphesiz ilmi ve tasavvufi şahsiyeti idi.

FÜTUHÜ'L GAYB: III. MAKALE

İlk tahsiline Gilan?da başlayan ve daha küçük yaşlarda büyüklüğüne işaret eden keramet ve alametler gösteren Abdülkadir, onsekiz yaşına gelince ilim tahsili için annesinden izin alarak bir kafileye katılıp Bağdat?a gitti.12

61 Hocazade, Ahmed Hilmi, Hadikatü'l-Evliyadan Silsile-i Meşayih-i Kadiriyye, s.40; Vicdani, Sadık, Tomar, s. 115.

12 Vicdani, Sadık, Tomar, s.92; Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, s.58-59; Hocazade, Ahmed Hilmi, Hadikatü'l-Evliyadan Silsile-i Meşayih-i Kadiriyye, s.34; Doğrul, Ömer Rıza, İslamiyetin Geliştirdiği Tasavvuf, s.112; Hüseyin Fevzi Paşa, Ukudi?l-Cevahir fi Selasi?l-Ekabir, s.101; Eraydın Selçuk, Tasavvuf ve Tarikatler, s.519.

O?nun tariki diğer evliyaullaha, evliyaullahın tarikatı da O?na gariptir, yabancıdır.

Kalp dünya arzularından birine bağlı kaldığı ve geçici lezzetlerden birinin peşine takılıp gittiği müddetçe, imkanı yok, ahireti sevmiş olamaz.

24 Nedvi, Ebü?l-Hasan, İslamda Fikir ve Davet Önderleri, s.261; Doğrul, Ömer Rıza, İslamiyetin Geliştirdiği Tasavvuf, s.113; Eraydın Selçuk, Tasavvuf ve Tarikatler, s.519.

İki alemin padişahı Abdulkadir ?dir. Server-i evlad-ı Adem, Abdulkadir?dir. Güneş, ay, arş, kürs ve kalem; kalplerin nuru hep Abdulkadir?dir.

Azizim! Bu zamanda Abdulkadir Geylani gibi rehber insan nerdee!

Bu halleri görür... Ve bu haliyle süt anasının elindeki çocuk gibi olur... Yıkayıcı elindeki meyyite benzer; kendinden bihaber... Onlar istediğini yapar... Velhasıl, bir top gibi olur, gayri ihtiyari sağa sola yuvarlanır... Bukalemun gibi renkten renge geçer. Ne kendisi için, ne de başkası için hiçbir hareket yapmaz... Hakkın işinden başka şey görmez. Gözü O? nu görür, kulağı O?nu işitir. Başka şey görse veya işitse, O?nun için görür veya O?nun için işitir. O?nun nimeti ile beslenir ve O?na yakın olmakla ferahlar... Bu halle güzelleşir... Bununla hoş olur... Sakinleşir...

Yatsı abdesti ile sabah namazı kıldığı, abdesti bazulduğunda vakit geçirmeden yenileyip sonra aldığı abdestle iki rekat namaz kılardı.39

Bu yazdıklarımız Evliyaullah tarafından, Abdulkadir Geylani hakkında yazılmış veya söylenmiş olanların bir nehirde sadece damla kadarıdır. O?nun hakikatini anlatmaya ne kalem ne de kelam yetecektir.

11 Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, s.59; Eraydın Selçuk, Tasavvuf ve Tarikatler, Marifet yay., İst., 1990, s.518.

Şiirinden:

1 Uludağ, Süleyman, ?Siyasi, Kültürel ve Dini Bakımdan Hucviri?nin Yaşadığı Çağ?, Keşfü?l-Mahcub, , Dergah yay., İst., 1982, s.23-24; Ayrıca bkz., Yılmaz, H. Kamil, Aziz Mahmud Hüdai ve Celvetiyye Tarikatı, MÜ. İlahiyat Fak., yay., İst., 1980, s.13.

7 Vicdani, Tomar, s.92; Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, Osmanlıcadan Çev: Mehmed Akkuş, Ali Yılmaz, Seha Nşr., İst., 1990, c. I, s.58; Hocazade, Ahmed Hilmi, Hadikatü'l-Evliyadan Silsile-i Meşayih-i Kadiriyye, s.33-34; Hüseyin Fevzi Paşa, Ukudi?l-Cevahir fi Selasi?l-Ekabir, Terc: Melih Yuluğ, Uluçınar yay., İst., 1979, s.100; Doğrul, Ömer Rıza, İslamiyetin Geliştirdiği Tasavvuf, Ahmet Halid Kitabevi, İst., 1948, s.112.

Tasavvuf anlayışı ve Tarikatı:

O diğer İslam mutasavvıfları gibi dünya ve ahiret nimetlerini, kul ile Allah arasında bir perde sayar ve mutasavvıfın bu nimetleri değil, fakat Allah?ın Zatını hedef sayması lazım geldiğini söylerdi.44

Hammad-ı Debbas ;

Allah?ın bana ihsan eylediği en büyük manevi nimete nail olduğumda, Abdulkadir Geylani bana çok ikramlarda bulundu.

Tasavvufa intisabı:

Hz. Gavs'ül-Azam İçin Ne Söylediler?

Şu dünyayı gezseniz, Abdulkadir gibi bir er bulunmaz.

Allahü tealadan dünya ve ahiretin hayırlarını iste. Sakın; "Ben istiyorum. Fakat Allahü teala vermiyor, ben de bundan sonra istemeyeceğim." deme. Duaya devam et. Eğer istediğin şey ezelde senin için takdir edilmiş ise, Allahü tealadan istedikten sonra, Allahü teala onu sana gönderir.

Geylani, gözü yaşlı, aşırı derecede heybetli, dua ve niyazı kabul olunan, üstün ahlaklı, hoş ve güzel damarlı idi. Kitablar, O?nun gavsiyyetine layık kerametleri ve irfan dolu beyanlarından dökülen ilahi hikmetlerle doludur.36

Abdülkadir Geylani hazretlerinin insanları gafletten uyaran, kendilerine gelmesine vesile olan pek çok sözü vardır. Bunlardan bazıları şunlardır:

54 A. g. e, s.286 (Fethü?r-Rabbani; 71. Mektub?dan naklen)

Ebunecib Sühreverdi ;

2 en-Nedvi, Ebü?l-Hasan, İslamda Fikir ve Davet Önderleri, Terc:Yusuf Yılmaz, Risale Yay., İst., 1986, s.197.

Ona karşı duyulan derin hayranlıktan dolayı Yunus Emre:

Yusuf Hemedani ;

ya ben kime yalvarayım? aman ya hu

43 A. g. e, c. II, s.579.

İmam Abdullah Yafii ;

Evlatlarım! Abdulkadir Geylani?yi gördüğünüzde hemen ayağa kalkın ve bilin ki evliyaullahtan büyük bir zat geliyor.

Bu çalışmamızda sizlere, yeryüzüne nadiren teşrif eden o müstesna zatlardan olan Pir Abdulkadir Geylani Hz. leri hakkında, evliyayı kiram hazeratının tasavvufi kaynaklarda geçen kıymetli sözlerini sunuyoruz. Allah?ın rızası, rahmeti, bereketi, ihsanı ve inamı hepinizin ve hepimizin üzerine olsun. Cenab-ı Hakk bu duamızı, Resulullah Efendimiz?in hürmetine ve Sevdiklerinin hürmetine ve de Hz. Gavs?ın hürmetine kabul buyursun.

İnsanlara feyiz vermekte ve kerametler göstermekte, Abdulkadir Geylani müceddid idi.

Talebeleriyle birlikte sohbetinin bir bölümünde, Irak velilerinin faziletlerinden anlatırken henüz dünyaya teşrif etmemiş olan kadri yüce bir Veli?den bahsediyordu:

M. Bahaeddin Nakşibendi ;

Menakıb kitabları Gelani?nin bin kadar eseri bulunduğunu kaydeder. Bu gün ona nisbet edilen eserlerin sayısı elli civarındadır. Ancak bunların büyük bir kısmının ona ait olmadığı kesinlik kazanmıştır.

7- Sırru?l-Esrar ve Mazharu?l-Envar

15 Hocazade, Ahmed Hilmi, Hadikatü'l-Evliyadan Silsile-i Meşayih-i Kadiriyye, s.36.

Hicri. V. Asırda İslam aleminde karışıklıklar, kavgalar ve çekişmeler hüküm sürüyor, bu karışıklık siyasi dini ve ilmi sahalarda aynı şekilde varlıklarını hissettiriyordu. Bağdat?taki Abbasi halifeleri ile şeklen ona bağlı olan sultanlıklar arasında bitmeyen bir ihtilaf vardı. İslam mezhebleri arasındaki çekişmeler, sünni mezhebler arasındaki rekabetler, sonu gelmeyen tartışmalara yol açıyordu. Siyasi sahadaki bunalım ve sıkıntı, fikri anarşi, halkın muhtelif hizip ve zümrelere bölünerek farklı mezhebler halinde dağılmaları, her zümrenin taassuba meyletmesi halk arasında ümitsizliğin ve karamsarlığın yayılmasına, ruhlarının korku ve ızdırapla dolmasına yol açmıştı. 1

İnsanlık, dünyaya taparcasına bağlılığı önleyebilecek, ahiret, inanç ve akidesini diriltip insanları Allah?ın rızasına doğru yönlendirebilecek, yöneticilerine sorumluluklarını hatırlatıp geniş halk kesimlerine tek güç olan Allah?ı bildirebilecek cehalete ve zulme karşı imanı, ruhu yeniden diriltecek bir tebliğciye şiddetle muhtaçtı.4

Kötü arkadaşları terk et. Onlara sevgi duyma, salihleri sev. Yakının bile olsa, kötü arkadaştan uzak dur. Uzak bile olsa, iyi arkadaşlarla beraber ol. Kimi seversen, seninle onun arasında bir yakınlık hasıl olur. Bu bakımdan, sevgi beslediğin kimsenin kim olduğuna iyi bak.

52 Nedvi, Ebü?l-Hasan, İslamda Fikir ve Davet Önderleri, s.283-284.

29 A. g. e, s.23-24.

Şemail ve Ahlakı:

Tahsili:

Abdulkadir Geylani karşıtlarının gücü, O?nun gücü karşısında çok zayıf kalıyor. O, zamanındaki evliyaullahın çiçeğidir. Yeryüzündeki insanların, Allah?a en yakın ve O?na en sevimli olanıdır.

Orada devrin meşhur hadis, fıkıh ve edebiyat alimlerinden ilim tahsil etti ve kısa zamanda usul, füru ve mezhebler konusunda geniş bilgi sahibi oldu.14

Eğer kendi işini yapabilseydi, halka dönmeyecekti... İşini halkta bitirebilseydi, Hak?ka dönmezdi. Burada da arzusu biraz geç kalmağa başlar; fakat gidecek başka yeri kalmamıştır... Durur yalvarmağa başlar... Dua eder; sena eder. İhtiyaçlarını teker teker sayar, yalvarır... Bunları yaparken bir yandan da reddolunmaktan korkar; bir yandan da, isteği yerine geleceğini ümit ederek sevinir...

12 imamın ilim gördüğü ile ilgili bir bilgi bir rivayet mevcut değildir. Ehlibeyt imamları genelde hapsedilmişlerdir sürülmüşlerdir. Mesela İmam Muhammed Taki imamet mertebesine ulaştığı zaman sadece 8 yaşındaydı o zaman babası vefat etmişti. bir çocuk 8 yaşına kadar ne öğrenebilir ki.

47 Doğrul, Ömer Rıza, İslamiyetin Geliştirdiği Tasavvuf, s.113-114; Yılmaz, H. Kamil, Ana HatlarıylaTasavvuf ve Tarikatler, s.136.

38 et-Tadifi, Muhammed b. Yahya, Cevherden Gerdanlıklar, s.28.

20 İmam-ı Şa'rani, Tabakatü?l-Kübra, c. II, s.568.

Bütün şeyhlerin müridlerinden her kim benden feyiz hırkasını istedi ise rahatlıkla giydiriyordum, ama Abdulkadir Geylani?nin müridlerine bunu yapamadım. Çünkü hepsini rahmet deryasında yüzerlerken gördüm. Böyle kimseler denizi bırakıp da bardak ile su dağıtan kişinin yanına gelirler mi hiç!

Çünkü sende artık bir meniyet vardır. Ve doğruluk zatında mevcuttur. Söylediğin Hak, yaptığın doğrudur. Sen artık eşsiz bir cevher haline gelmişsin. Tekle tek, birle bir olmuşsun. Gizlinin gizlisi, sırrın sırrı oldun; yetmez mi?

Şimdiden görür gibiyim; Sen vaaz kürsüsündesin ve diyorsun ki; Benim şu kademim bütün Evliyaullah hazeratının boynundadır.

2- Yasak ettiği şeyleri yapmamak...

Abdulkadir Geylani?den sonra, aynı velayet makamını, aynı yetki ile işgal edebilecek bir velinin mevcut olup olmadığını gayb aleminden öğrenmek istedim. Ve şundan haberdar oldum ki; Kullarının üzerinde Kadir ve Kahir olan Allah-u Teala böyle bir veliyi sırr-ı kaderde tayin etmemiştir. Abdulkadir Geylani?nin makamı, hiçbir veliye nasip olamayan bir makamdır. Kendilerinden sonra dahi, o mertebede bir gavs gelmeyecektir.

35 İmam-ı Şa'rani, Tabakatü?l-Kübra, c. II, s.573; Hocazade, Ahmed Hilmi, Hadikatü'l-Evliyadan Silsile-i Meşayih-i Kadiriyye, s.39; Vicdani, Sadık, Tomar, s.103; Vassaf, Hüseyin, Sefine-i Evliya, 72; et-Tadifi, Cevherden Gerdanlıklar, s.27.

Allah-ü Taala?ya ve Hz. Rasulallah?a iman eden şu üç şeyi yapmakla vazifelidir.

Ebu Abdullah el-Kureşi ;

Geylani eserlerinde son derece sade bir uslub kullanır. Tema olarak ağlatıcı ürpertici konuları tercih eder. Cemaate cenneti müjdeleyerek onlara ümit ve şevk verir, nefsin zayıf taraflarını başarılı bir şekilde tasvir eder, şeytanın insana nüfuz etme yollarını canlı örneklerle anlatır. İnsanı duygulandıran ve heyecanlandıran tablolar çizer. Tarikatının ve tesirinin bütün İslamalemine yayılmasında, uyguladığı bu metodun payı büyüktür. Bu eserler sıhhatli tercemeleri yapacak dirayetli insanları beklemektedir.64

Allah yolunda sebat edin, hep Allah bilincine sahip olun ve bir an olsun O?ndan gaflet etmeyin. Uyanma vaktini ölümden sonraya bırakmayın. Çünkü o zaman uyanmak fayda etmez. O?nun huzuruna çıkmadan evvel kendinize çeki-düzen verin. Mecburi uyanış vakti gelmeden önce kendiliğinizden uyanın. Aksi halde pişmanlığın fayda etmeyeceği günde pişman olursunuz.

64 İslam Ans., c. I, s.236; Doğrul, Ömer Rıza, İslamiyetin Geliştirdiği Tasavvuf, s.113.

26 İmam-ı Şa'rani, Tabakatü?l-Kübra, c. II, s.576-577; Hocazade, Ahmed Hilmi, Hadikatü'l-Evliyadan Silsile-i Meşayih-i Kadiriyye, s.39; Vicdani, Sadık, Tomar, s.92; et-Tadifi, Cevherden Gerdanlıklar, s.42.

?Seyyah olup şu alemi arasan

28 et-Tadifi, Cevherden Gerdanlıklar, s.51.

Medine-i Münevverede bulundukları zaman kırk gün huzur-u saadette ellerini ğöğsüne koyarak ayakta durdukları rivayet edilir.37

Ebu Medyen Mağrıbi ;

Halinizden şikayette bulunmayın. Sabredin, feryat etmeyin. Doğruluk üzere devam edin. İsteyin, istemekte bıkkınlık göstermeyin. İçinde bulunduğunuz istenmeyen hallerden dolayı ümitsizliğe düşmeyin. Daima ümitli olun.

Selamun Aleykum Aziz Müminler!

Ahmed Kuddusi ;

Ben 8-9 yaşlarımdayken, bütün kasabamızda halk Nakşi tarikatında ve oraca meşhur Gavs-ı Hizan namında bir zatdan istimdat ederlerken, ben akrabama ve umum ahaliye muhalif olarak?Ya Gavs-ı Geylani? derdim. Ben 3-4 cihetle Nakşi iken, Kadiri meşrebi ve muhabbeti bende gayr-ı ihtiyari hükmediyordu.

Ceddim Abdulkadir Geylani hürmetine hastalıklarımın kalkması için dua ederim; hastalıktan eser kalmaz.

Tarikatının şeriate uygun olduğu İbn Teymiye gibi bir münekkid tarafından bile kabul edilmiştir.45 Nevevi, Suyuti ve İbn Hacer gibi alimler de onu bu konularda takdir edenlerdendir.46

8- ed-Delail

Geylan?lı Abdulkadir, Irak?ın en efdal sekiz velisinden biridir. O, henüz doğmadı. Doğduğunda göreceksiniz.

Eserleri:

?İnsanoğlunda bir et parçası vardır, o düzelince bedenin diğer organları da düzelir, bozulunca onlar da bozulur. İyi biliniz ki, bu et parçası kalptir.?

Kardeşinin sana yaptığı nasihati kabul et. Ona muhalefet etme. Çünkü o, senin kendinde göremediğin şeyleri görür. Bunun için Resul-i ekrem; "Mümin, müminin aynasıdır" buyurmuştur. Mümin, din kardeşine yapmış olduğu nasihatlerde samimidir. Onun göremediği şeyleri bildirir. Ona, iyilikler ve kötülükler arasındaki farkı gösterir. Ona, lehinde veya aleyhinde olan şeyleri anlatır.

Bu hal ve bu alemde sen, peygamberlerin vekilisin demektir. Velayet sırrı sende biter. Ebdallar?velilerden bir kısım- şekline bürünür. Her dert seninle biter. Her ihtiyaç seninle görülür. Yağmur arzunla yağar. Bitkiler sevginle biter... Yeşerir... İster sultan, isterse çoban, ister imam ister cemaat hepsinin belasını def edersin...

18 Hocazade, Ahmed Hilmi, Hadikatü'l-Evliyadan Silsile-i Meşayih-i Kadiriyye, s.32-33.

Halkın malına göz dikmez, onların elindekinden kendini mustağni kılarsan, kötü isteklerin ölmeğe başlar. Böyle olunca sende hiçbir kötülüğe karşı meyil kalmaz. Bunlar hep Allah?ın yardımı ile olur. Bu inayet ve yardım sayesinde öyle bir hayata kavuşursun ki ondan sonar ölüm yoktur. Bundan bulacağın zenginlik tükenmez; verilen alınmaz... Rahatın bozulmaz... Hiçbir sevdiğinden mahrum olmazsın. Öğrendiğini unutmaz, sonundan korkmazsın...

İnsan hayatı boyunca emir, yasak ve kader çizgisi içindedir. Hiçbir zaman bunların dışına çıkamaz. Dışını Hakkın emirlerine uydurduktan sonra iç alemi için 3 vazife başlar.

İzzeddin b. Abdusselam ;

Abdullah ez-Zağbi ;

a sultanım, sen var iken aman ya hu

Debbas?dan aldığı tarikat yolunu kadı Ebi Said el-Mübarek el-Mahrumi?nin yanında kemale erdirmiş ve ondan icazet almış,24 tarikat hırkasını da onun elinden giymiştir.25