"- Sesi gür olanınız hanginiz?" buyurdu? Yanımdakilerin tamamı beni gösterdiler. Resulullah onları saldı. Beni yanında alıkoydu. Sonra bana;

İşte o anda, Resulullah'a karşı duyduğum kin ve nefretten bende eser kalmamış gönlüm ona karşı sevgi ile dolup taşmıştı.

Hz. Peygamberin dört müezzininden biri olan Ebu Mahzure, garib ve fakat dikkat çekici bir biçimde müezzin olmuştu.. Kendisi olayı şöyle anlatmaktadır:

Hz. Peygamber?e ilk iman edenlerden biri ve sonradan ona müezzin olan sahabe, islam tarihinde unutulmaz yeri olan Bilal-ı Habeşi, aslen Habeşli?dir. Anasının adı Hamame, babasının adı Rebah, künyesi Abdullah?tır.

A'ma olmasına rağmen Hz. Peygamber onu Bilal ile birlikte müezzinlikle görevlendirdi. Aynı zamanda ona Hz. Peygamber toplam onüç kez Medine'de kaimmekamlık verdi. Kendisi, "mazeret sahipleri hariç"68 ayetiyle cihaddan muafdı. Buna rağmen onda son derece güçlü bir cihad arzu ve şevki vardı. "Sancağı bana verin. Çünkü ben a'mayım, kaçamam. Beni düşman safları ile aramıza dikin" derdi.69 Hatta bir keresinde Resulullah hakkında ileri geri konuşarak kendisine eziyet eden yahudi bir kadını yakalayıp öldürdü. Olayı Resulullah'a şu sözlerle anlattı:

Ben ezanı bitirdiğim zaman, içinde bir mikdar gümüş para bulunan bir kese verdi. Daha sonra alnımı, göğsümü sıvazladı ve ; " Mübarek olsun " buyurdu. Ben:

İbn Ümmi Mektum, savaşta bağıra-çağıra askeri teşci eder, düşmana korku salardı. Kadisiye savaşına zırh giymiş ve elinde siyah bir sancak olduğu halde katılmıştı.

Ebu Mahzure gür ve tatlı sesliydi. Hicri 59 yılında vefat edinceye kadar Mescid-i Haram'da müezzinlik yaptı. Kendisinden sonra da uzun süre çocuk ve torunları aynı görevi devam ettirdi. 73

Buraya kadar yaptığımız nakillerde açıkça görüldüğü gibi. Hz. Peygamber'in meşhur müezzinlerinin hemen hepsi, İslam'a karşı içten bağlılıkları bulunan ve bunu da Hz. Peygambere karşı gösterdikleri samimi ilgi ve arz ettikleri hizmetle belgeleyen, davetin gerektirdiği özelliklere ve ses güzelliğine sahip,-ölünceye dek bırakmamacasına-yaptıkları görevin bilincinde olan kişilerdi. Günde beş kez İslam çağrısında bulunmak bahtiyarlığı, onların olduğu kadar günümüzde aynı görevi üstlenmiş olanların da hem şansı, hem de hakkıdır. İslam'ın bu sürekli, mükemmel daveti ve ilk davetçileri ile ilgili tebliğimizi Hz. Ebu Hüreyre'nin bir sözü ile bitirmek istiyorum. Hz. Ebu Hüreyre, bir müezzinin ezan okuduğunu duyunca şöyle dermiş:

Resulullah'dan ve bana emrettiği işten son derece nefret ettiğim halde, çaresiz, kalktım, önünde ayakta durdum. Bizzat kendisi bana ezanın okunuşunu telkin etti, öğretti.

Mekke valisi Attab B. Esid'e geldim ve onun valiliği süresince Resulullah'ın emriyle Mekke'de müezzinlik yaptım. "72

-" Müsaade ettim" buyurdu.

İbn Sa'd'ın verdiği habere göre O, Hz. Peygamber'den önce Medine'ye hicret etti. Mus'ab b. Umeyr ile birlikte Medineli müslümanlara Kur'an öğretti. 66 Kendisi hafızdı. Hicret ettiği zaman " geridekiler ne yapıyor?" diye sorulunca," onlar da benim izimde.."67 diyerek, hicretin devam edeceğini bildirdi.

İbn Ümm-i Mektum, Bilal-i Habeşi hazretleriyle birlikte Mescid-i Nebevi'de müezzinlik yaptı. Ramazan aylarında bazen biri, bazen diğeri erkence ötekisi de tam vaktinde sabah ezanı okurdu. Böylece sahurun başlangıcı ve sonu ilan edilmiş olurdu. Konuya ait rivayetler, Bilal ile ibn Ümmi Mektum arasında münavebe ya da nöbet uygulamasının bulunduğunu göstermektedir.

- Ya Resülallah, Mekke'de ezan okumama müsaade et! dedim.

bilal habeşi

İbn Ümm-i Mektum

Bilal, islam?ın ilk tebliğ yıllarında Ümeyye b. Halefin kölesi idi. İslam?ın ortaya çıktığı yıllarda bir çok kimse, soy ve soplarının yüksekliğine, şirk toplumu içindeki nüfuzlarına bakarak kavim ve kabile taassubuna düşmüş, islam?a cephe almış ve sapıklıkta kalmışlardı. Bilal b. Rebah gibi kimseler de zayıf ve acizliklerine rağmen hak davete uyup şirkten kurtulmuşlardı, İşte Bilal-ı b. Habeşi İslam davetine ilk icabet edenlerden biridir.

Dipnotlar: 65. "Kulumun gözlerini alırsam, ona karşılık olarak cenneti veririm," hadis-i kudsisi (Tirmizi, zühd, 57) İbn Sad'a göre İbn Ümm-i Mektum hakkındadır. (Bk. Tabakat, IV, 206; Zehebi, Siyeru a'lami'n-nübela, I, 362.) Bu da onun cennetle müjdelendiği anlamındadır.. 66. İbn Sad, Tabasak, IV, 151: Hakim, Müstedrek, III, 634. 67. Zehebi, Siyeru a'lami'n-nübela, I, 361. 68. en- Nisa, 4/95. 69. İbn Şad, Tabakat, IV, 210; Zehebi, Siyeru a'lami'n-nübela, I, 364. 70. İbn Sad, Tabakat, IV, 210; Zehebi Siyeru a'lami'n-nübela, I, 363; Benzer bir rivayet için bk. Ebu Davud, Hudud 2 (Hadis no: 4362) 71. ibn ümmi Mektum'un hayatı hakkında bilgi için bk. İbn Sad Tabakat. IV, 205-212; Nuaym, Hilyet'ü'l-evliya, II, 4; İbnü'1-Esir, Üsdü'1-gabe, IV, 263; Siyeru a'lami'n-nübela, I, 360-365; İbn Hacer, el-İsabe, II, 523. 72. Ahmed b. Hanbel, III, 409; Nesai, Ezan, 5, 6; İbn Mace, ezan, 2. 73. Hayatı hakkında bilgi için bk. İbn Şad, Tabakat, V, 450; İbnü'1-esir, Üsdü'1-gabe, I, 150; V, 292, Zehebi, Siyeru a'lami'n-nübela, III, 117-119; İbn Hacer el-İsabe, IV, 176; Tehzibu't-Tehzib, XII, 222. 74. bk. Abdurrezzak, Musannef. I, 464, dn. 4 ve 5. 75. Hayatı hakkında bilgi için bk. İbnu'l-esir, Üsdü'1-gabe, II, 355: İbn Hacer, el-İsabe, II, 29. 76. Heysemi, Mecmeu'z-zevaid. I, 333

Ebu Mahzure

"-Haydi bir ezan oku!" buyurdu.

" Peygamber Huneyn Savaşından dönmekteydi. Ben, hepsi Mekkeli olan on kişilik bir gençler grubuyla beraberdim. Huneyn yolunda Resulullah ile karşılaştık. Resulullah'ın müezzini namaz için ezan okuyordu. Biz bir köşeye çekildik ve alay ederek müezzinin söylediklerini tekrar etmeye başladık. Bizi Resulullah duymuştu. Ezan bittikten sonra " şunların içinde güzel sesli biri var " diye gönderdiği adamlar bizi huzuruna götürdüler. Resulullah :

Ezan ile eğlenme olayından bir müezzin çıkarmak, işte Peygamberi usul ve insanları iyiye yönlendirme basireti bu olsa gerekti. Onu sevgili Peygamberimiz örneklendirmişti. Bu tavır her İslam davetçisi için en güzel örnekti.

Bilal?in kızgın kumlar üzerinde sırtı yanar, göğsü yanar, nefesi tıkanır, bu müthiş işkence altında saatlerce kıvranırdı. Fakat dudaklarında daima şu sözler dökülürdü: ?Allahu Ahad, Allahu Ahad? Onun bu durumu, müşrikleri bile hayrete düşürürdü. O, geçim için, makam ve mevki için başka ilahlara sığınmazdı. O biliyordu ki hüküm Allah?a aittir, rızık Allah?a aittir. Öldürmek ve yaşatmak Allah?ın elindedir.

Gözü görmez ve evi uzak olduğu halde, her namaz vakti Resulullah'ın yanında Mescid-i Nebevi'de olmaya son derece dikkat ve ısrar gösterirdi. Bu da onun Resulullah'ın meclisine devam arzusunun bir neticesiydi. 71

Sa'd b. Aiz (Sa'du'1-Karaz)

NETİCE

-"Her şahid ile ben de böyle şehadet eder, her inkarcıyı da bu, sözlerle hakka davet eder ona böylece şefkat gösteririm. 76

"- O, Allah ve Resulü hakkında bana eziyet ediyordu" Hz. Peygamber de:

Ammar b. Yasir'in mevlası Sa'd b. Aiz, karaz denilen selem ağacı ticaret yaptığı için Sa'd el-Karaz diye meşhur oldu. Kendisinden nakledildiğine göre, Hz. Peygamber Kuba'ya geldiği zaman Bilal, Hz. Peygamberin gelişini millete duyurmak için ezan okurdu. Bir sebeple ezan okuyan da olmamıştı. Sa'd, kendiliğinden kalkıp ezan okudu. Hz. Peygamberin sorusu üzerine de," Sizin geldiğinizi haber vermek istedim" diye cevap verdi. Hz. Peygamber onun bu düşüncesinden memnun oldu ve kendisine" Bilal'i yanımda görmediğin zaman, sen hep ezan oku!" buyurdu. 74 Sa'd da böylece Hz. Peygamberin Kuba'ya gelişlerinde -tabi Bilal yoksa- ezan okumaya başladı. Hz. Peygamberin vefatından sonra Bilal el-Habeşi Medine'den ayrılınca Halife'nin emriyle Sa'd, Mescid-i Nebi'ye müezzin oldu. Haccac zamanında vefat edinceye kadar orada görevini sürdürdü. Kendisinden sonra çocukları ve torunları Mescid-i Nebi'de aynı göreve devam ettiler, 75

-" Allah onu rahmetinden uzaklaştırsın, kanı hederdir. " buyurdu. Kısas veya diyet'e hükmetmedi.70

İsmi, Amr İbn Ümm-i Mektum. Anne tarafı pek meşhur olduğu için annesine izafetle tanındı. Çocukken gözlerini kaybetti. 65 İlk müslümanlardan ve ilk muhacirlerdendi. "A'ma" olduğu Abese Suresi ayetlerinde yer aldı. Kendisinden dolayı Hz. Peygamber Allah Teala tarafından uyarıldı.

Ümeyye b. Halef, kölesi Bilal?in müslüman olduğunu anladıktan sonra, onu İslam?dan çevirmek için yapmadığı eziyet ve işkence kalmamıştı. Ümeyye, öğlen vakti güneşin bir yanardağ kesildiği anda, Bilal?i alır, kızgın kumların üzerine yatırır, sırtına kocaman bir taş koyar ve, ?Lat ve Uzza?ya iman et. Yoksa onlara iman edinceye kadar böylece kalacaksın? derdi.

Ebu Mahzure'nin, Hz. Peygamber tarafından okşandı diye, başının ön kısmındaki saçları hiç kestirmediği kaydedilmektedir. Bu da onun Peygamber' e bağlılığının bir göstergesiydi.