KAYNAKLAR

(8)Bakara suresi:282.

(1) Ömer Nasuhi Bilmen, Hukuk-i İslamiyye ve Istılahat-ı Fıkhiyye Kamusu, İst. 1976, c. I, sh. 171, Madde: 459. Ayrıca Muhammed Ma'ruf Devalabi, el-Medhal, Dımeşk 1965 (5. bsm.), sh. 53. Abdülaziz el-Buhari, Ke, cfu'l Esrar, İst.1308, c. III, sh. 268.

(2) Molla Hüsrev, Mir'at el-Usul fi Şerhi Mirkat elVüsul, İst.1307, c. II, sh. 70.

(4)İmam-ı Serahsi, Temhidü'! Füsul, Beyrut:1393, c. II, sh.125.

(6)Molla Hüsrev, a. g. e., c. II, sh.77 vd.

(7)İmam-ı Serahsi, Temhidu'I Füsul, c. II, sh.149 vd.

Önce kelime üzerinde duralım. Kıyas lugatta takdir, müsüvat, bir şeyl diğer bir şey ile ölçmek manasınadır. Buna mukayese denir.(1) Istılahta, "zikredilen iki şeyden birinin hükmünün aynını, illetinin aynı olması sebebiyle diğerinde de göstermek, açıklamaktır."(2)Kur'an-ı Kerim'de: "İşte ey akıl sahipleri, siz ibret alın"(3) buyurulmuştur. Bu ayet-i kerimede geçen, fağtehiru kelimesinin kökü, i'tibardır. Bunun lugat manası, bir şeyin hükmünü benzerine geçirmektir. Açıklama, düşünme manalarına da gelir.(4) Bütün bu unsurların "kıyas"ta bulunduğu bir gerçektir. Kıyas-ı fukaha; kitap, sünnet, icma-i ümmete bağlı bir delildir. Bilinen bir meselenin belli hükmü, diğer benzer meselelerde ortaya konulur. Kıyas-ı fukahanın özelliği sadece fıkıh sahasında delil olmasıdır.(5) Halbuki kitap, sünnet ve icma-ı ümmetin, şer'i olan her alanda delil olduğu bilinmektedir. İbadetlerde, hududlarda ve keffaretlerde, illetin kesin olarak tesbiti imkansızdır. Dolayısıyla ibadette, hududda ve keffaretlerde, başkaları kıyas yapılarak yeni bir hükme varılamaz (6) Ayrıca Resul-i Ekrem 'in sır katibi durumunda bulunan Hz. Huzeyme 'nin tek başına şahidliğinin, hükmün sübutu için geçerli olduğu dikkate alınarak, kıyas yapılamaz. Zira Resul-i Ekrem 'in Hz. Huzeyme 'ye tanıdığı bu haktaki illeti de kesin olarak tesbit etmek imkansızdır.(7) Kur'an-ı Kerim'de iki erkek şahidin gerekli olduğu emredildiğine göre(8) bu hususta kıyasa kalkmak mümkün değildir. Kitap, sünnet ve icma ile kat'iyyet ifade eden herhangi bir konuda, bu kat'iyyeti bozacak herhangi bir kıyasa kalkmak mümkün değildir. Zira kıyas, temelde bu üç ana delile dayanır. Müctehid olmayan herhangi bir kimsenin yapmış olduğu kıyas geçerli değildir. Çünkü kıyas, sadece akla dayanan bir olay değil, kitap, sünnet ve icma-ı ümmete dayanan bir delildir.

(3)Haşr suresi: 2

(5)İmam-ı Serahsi, el-Mebsut, Beynıt: D. İhya Neşri, c. XVI, sh.62 vd. Aynca, Abdülaziz el-Buhari, a. g. e., c. I, sh.19.