Sahabelerden Muaz, Peygamberimizden nasihat istemişti. Peygamberimiz dilini gösterip "Buna sahip ol!" buyurdu. Muaz "Ya Resulallah! Konuştuklarımızdan dolayı hesaba çekilecek miyiz?" dedi. Peygamberimiz ona hitaben "Anan seni kaybetsin. İnsanları yüzü koyun cehenneme düşüren bu dilleridir" buyurdu.

Beşeri münasebetlerde de mizahın, şakanın yeri tuzun yemeklerdeki yeri gibidir. Yerli yerinde şaka yapıyorsanız, latifenin kıvamını iyi ayarlıyor, insanları tahkir etmeden tebessüm etmelerine, gülmelerine vesile oluyorsanız siz her zaman aranan, bulunmaz bir adamsınız demektir. İnsanlarla hiç mizahda bulunmuyor, şaka yapmıyorsanız, siz tatsız, tuzsuz, buz gibi soğuk bir adamsınız demektir. Fakat ölçüyü kaçırıyor ve aşırı şaka yapıyorsanız, çok sulu, ciddiyetsiz, aynı zamanda ciddiye alınmaz bir şahıssınız demektir.

istihza diyince aklıma ahmet el acemi geldi. adamın çok güzel bir sesi var ve "allahu yestehziu.." diye başlayan bahara suresi 15. ayeti okurken resmen ağlıyor.

İstihza toplumlarda düşmanlıkların, ayrılıkların çıkmasının en büyük sebeblerindendir.

Şakada muhatabı rencide etmemek, memnun etmek, tebessüm ettirmek ön plana çıkar. Bu halde kalmak şartıyla şakalar -eski tabirle latifeler- dostlukları pekiştirir, sohbetlerin daha tatlı olmasına vesile olur. Alayda, muhatabı küçümseme, hakaret, rezil etme ön plana çıkar. Bazı şakalar üstü örtülü -nazik- istihzalardır.

İran'ın büyük şairlerinden Sadi-i Şirazi, Mevlana Celaleddin-i Rumi'yi ziyaret etmiş ve yazdığı "Gülistan" adlı kitabını da takdim etmiş. Mevlana kitabı okuduktan sonra, Sadi merakla "Nasıl buldunuz?" diye sormuş. Mevlana tebessüm ederek "Binemek" yani "Tuzsuz" demiş. Böyle bir karşılığı beklemeyen Sadi bocalamış, şaşırmış, üzülmüş. Mevlana "Helvaest" yani "Helva gibi" diyerek sözünü tamamlamış. Bu söz Sadi'nin memnuniyetine ve tebessüm etmesine sebep olmuş.

halbuki dini hükümleri hafife almak imanı zayıflatan ve imansız gitmeye sebep olan hallere giriyor.

"Kim bir müslümana eziyet ederse, o bana eziyet etmiş demektir. Kim bana eziyet ederse, o da Allah'a eziyet etmiş olur."

"Müslümanların en hayırlısı, Müslümanların elinden ve dilinden selamette kaldığı kimsedir."

Şaka ayrıdır, istihza ayrıdır. Fakat toplumumuzda şakayla, alayı, istihzayı birbirine karıştıran, şaka yapayım derken insanlarla alay eden, bu yüzden insanlarla arası açılan veya insanların arasını açan insanlar oldukça çoktur. Tabii bunun yanında alaylarını, tahkirlerini nazikçe şaka üslubunda takdim eden insanlarımız da var. Onlar, lisan-ı halleriyle nazikçe "Ben seninle alay ediyorum, fakat lütfen şaka olarak kabul et!" derler.

Mü'minleri birleştirmek, kaynaştırmak Kur'an ve sünnetin en büyük hedeflerindendir. Bu yüzden bir zehir gibi bu birliği bozma istidadında olan istihza ve istihzanın menbaı olan gurur, kibir de yasaklanmış, haram kılınmıştır. İstihzayı kaldırmaya vesile olan şefkat ve merhamet de teşvik edilmiştir.

günümüzde istihzayla şaka karıştırılıyor. kızan, darılan muhataba "şaka yaptım ama" demek de üzerine tuz biber... bu konuda en güzel örnek Efendimiz yine herzaman ki gibi... üst satırlarda geçen Mevlana hz nin sözü de bu doğrultuda hoş bir örnek.

şaklabanlık yapacam, milleti güldürecem, laf edecem, soytarılık yapacam, İLGİ çekecem diye,

"İnsanları arkadan çekiştirip, kaş göz hareketleriyle alay edenlerin vay haline!" (Hucurat,1)

Peygamberimizin de zaman zaman sahabeleriyle şakalaştığı olmuştur. O'nun şakalarına baktığımızda, O'nun şakalarının oldukça nezih ve ölçülü şakalar olduğunu görürüz. Şöyle der "Ben de sizin gibi bir beşerim, şaka yaparım." "Ben şaka yaparım, fakat haktan başka bir şey söylemem"

Şakalar, latifeler dostluğu, samimiyeti, neşeyi artırır. Fakat fazla atılan tuz yemeği yenmez hale getirdiği gibi, ölçüye dikkat edilmezse şakalar, dostluk ve samimiyeti de bitirir. Eskilerin dediği gibi "Latife, latif gerek".

çarpılmışlar çarpılacakları kadar...

ayet-i kerimelerle, dini hükümlerle, evliyalarla alay edip hafife alanlar var.

İSTİHZA

"Haksız yere müslümana eziyet eden, Allah'ın evini yıkmış gibidir."

Mevlana'nın "tuzsuz" ifadesi tahkir üslubundadır. Fakat ikinci "helva gibi" ifadesi bir takdirdir ve "tuzsuz" sözünün şaka olarak söylendiğinin delilidir.

Hucurat Suresi'nin 11. ayetinde şöyle buyrulur "Ey iman edenler! Bir topluluk başka bir toplulukla alay etmesin, belki de onlar kendilerinden daha hayırlıdırlar. Kadınlar da başka kadınları alaya almasınlar, belki onlar kendilerinden daha hayırlıdırlar. Birbirinizi ayıplamayın; birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın; inandıktan sonra yoldan çıkmış olmak ne kötü bir isimdir. tevbe etmeyenler, işte onlar zalimlerdir."

Bu konuda Peygamberimiz 'in bazı hadisleri de şöyle: "Birbirinize hased etmeyiniz! Birbirinize öfkelenmeyiniz! Birbirinize sırt çevirmeyiniz! Müslüman müslümanın kardeşidir. Ona zulmetmez, onu terk etmez, onu hakir görmez. Ey Allah'ın kulları, kardeş olunuz! Kişiye şer olarak Müslüman kardeşini hor görmesi yeter. Her müslümanın diğer müslümana malı, ırzı ve kanı haramdır."

"Miraca çıkarıldığımda, ateşten makaslarla derileri kesilen erkeklere rastladım. Bunlar kimlerdir ya Cebrail?" dedim. Bunlar zina için süslenenlerdir" dedi. Sonra bir pislik çukuruna rastladım çok pis kokuyordu. Oradan acı acı bağırmalar işittim. "Bunlar kimlerdir? Ya Cebrail!" dediğimde "Bunlar zina için süslenen ve onlara helal olmayanı yapan kadınlardır" dedi. Daha sonra memelerinden asılan bir gurup kadınlara ve erkeklere rastladım. "Bunlar kimlerdir ey Cebrail?" deyince de "Bunlar kaş ve gözleriyle işaret ederek insanlarla alay ve gıybet edenlerdir." dedi. Bu Allah 'ın "Arkadan çekiştirmeyi, yüze karşı alay etmeyi ve ayıplamayı adet edinenlerin vay haline." (Hümeze, 1) ayetiyle bildirilmiştir."

evet, bir de dini hükümlerle, islam alimleri ile, evliyalarla, Allah dostları ile alay edenler var ki, onlar iflah olmaz zaten.

Günümüzde şakalar şaka olmaktan çıkmış, İnsanları kırıcı ve rencide edici bir araç haline gelmiştir. Şaka yapıyorum diyerek insanlarla alay edip onu zor durumlara düşürmek uygun bir davranış değildir. Bu yüzden Peygamberimiz "Kardeşinle münakaşa etme ve ona şaka da yapma" buyurmuştur. Hz Ali de "Şaka, kin ve düşmanlığı netice verir" demiştir.

Yemeğe tuz atmadan yemeğin tadını alamayız, ama gereğinden fazla tuz attığımız zaman da yemeği yiyemeyiz. En lezzetli yemekler atılan tuzun kıvamıyla doğru orantılıdır.