Ezanın Meşru Kılınması

Peygamberimizin Ashabla İstişaresi

Mescidi Nebevi inşa edilmişti. Fakat, Müslümanları namaz vakitlerinde bir araya toplayacak bir davet şekli henüz tesbit edilmemişti. Müslümanlar gelip vaktin girmesini bekliyorlar, vakit girince namazlarını eda ediyorlardı.475

Resuli Ekrem, o anda Hz. Ömer'in teklifini uygun gördü ve Hz. Bilal'e, "Kalk ya Bilal, namaz için seslen!" diye emretti.

479 İbni Hişam, A. g. e., c. 2, s. 155; Ebu Davud, Sünen, c. 1, s. 117.

ABDULLAH B. ZEYD'İN RÜYASI

"Hukuku Şahsiyye " ve "Hukuku Umumiyye " adıyla iki nevi hukuk olduğu gibi, şer'i meseleler de iki kısımdır. Bir kısmı, şahıslarla ilgilidir, ferdidir; diğer kısmı umuma, umumiyet itibarıyla taalluk eder. Onlar "Şeairi İslamiyye" diye tabir edilir.

477 Buhari, A. g. e., c. t,:s, 11.4.

Bunun üzerine Hz. Bilal, bir müddet Medine sokaklarında, "Essela! Essela! " diye sesjenerek Müslümanları namaza çağırmaya başladı.477

Hz. Abdullah, sabaha çıkar çıkmaz, sevinç içinde gelip rüyasını Peygamber Efendimize anlattı. Resuli Ekrem, "İnşallah bu, gerçek bir rüyadır!" buyurarak davetin bu şeklini tasvip etti.478

Ancak, Medine'de manzara tamamıyla değişmişti. Dini serbestiyet vardı. Müslümanlar rahatlıkla ibadetlerini ifa ediyorlardı. Din ve vicdanları baskı altında bulunmuyordu. Müşriklerin zulüm, eziyet ve hakaretleri de mevzubahis değildi.

O sırada Hz. Ömer söz aldı ve, "Ya Resulallah!.. Halkı namaza çağırmak için neden bir adam göndermiyorsunuz?" dedi

480 Bediüzzaman Said Nursi, Mektubat, s. 371.

Resuli Ekrem, bir gün, Ashabı Kiram'ı toplayarak, kendileriyle "nasıl bir davet şekli tesbit etmeleri gerektiği" hususunu istişare etti. Sahabilerin bazıları, Hıristiyanlarda olduğu gibi çan çalınmasını, diğer bir kısmı Yahudiler gibi boru öttürülmesini, bir kısmı da Mecusilerinki gibi namaz vakitlerinde ateş yakılıp yüksek bir yere götürülmesini teklif etti.

476 Buhari, A. g. e., c. 2, s. 3; Ebu Davud, Sünen, c. 1, s. 134.

Aradan fazla bir zaman geçmeden, ashabtan Abdullah b. Zeyd bir rüya gördü. Rüyasında, bugünkü ezan şekli kendisine öğretildi.

Medine ufuklarının bu sada ile çınladığını duyan Hz. Ömer, heyecan içinde evinden çıkarak, Resuli Ekrem'in huzuruna vardı. Durumu öğrenince, "Ya Resulallah!.. Seni hak dinle gönderen Allah'a yemin ederim ki, Abdullah'ın gördüğünün aynısını ben de görmüştüm!" dedi.

Peygamber Efendimiz, bu tekliflerin hiçbirini beğenmedi.476

İslam'ın ne derece fıtri ve nezih bir din olduğunu, bu davet şeklinin tesbitinden de anlıyoruz! Ruhsuz, manasız, heyecansız ve tatsız çan çalmak, boru öttürmek veya ateş yakmak nerede; yeryüzünde "tevhid" ulvi hakikatini ilan eden, Resuli Ekrem'in peygamberliğini haykıran ve dolayısıyla iman esaslarının tamamını halka duyuran mana ve kutsiyet dolu "ezan" şekli nerede?

475 Ibni Hişam, Sire, c. 2, s. 154; Buhari, Sahih, c. 1, s. 114.

Hz. Abdullah, Resuli Ekrem'in emriyle, ezan şeklini Hz. Bilal'e öğretti. Hz. Bilal, yüksek ve gür sedasıyla Medine ufuklarını ezan sesleriyle çınlatmaya başladı:

(Hicret'in 1. senesi/Miladi622)

Mekke'de iken Müslümanlar ibadetlerini gizlice yapıyorlar, namazlarını kimsenin göremeyeceği yerlerde kılıyorlardı. Dolayısıyla, orada namaza açıktan davet etmek gibi bir mesele söz konusu olamazdı.

Peygamberimiz, iki kişinin aynı şeyi görmesinden dolayı Allah'a hamd etti.479

Şeairi İslamiyye'nin en büyüklerinden biri de, işte bu, Hicret'in 1. senesinde meşru kılınan ve "şehadetleri dinin temeli" olan ezandır. Bediüzzaman Said Nursi Hazretlerinin "Şeairi İslamiyye" ile ilgili çok mühim izah ve değerlendirmeleri vardır. "Mektubat" isimli eserinin 29. Mektubunda, "Mesaili Şeriattan bir kısmına 'taabbüdi' denilir. Aklın muhakemesine bağlı değildir; emrolduğu için yapılır. İlleti emirdir. Bir kısmına 'Makulu'1Mana' tabir edilir. Yani, bir hikmet ve bir maslahat var ki, o hükmün teşriine müreccih olmuş; fakat sebep ve illet değil. Çünkü, hakiki illet, emir ve nehyi İlahi'dir. Şeairin taabbüdi kısmı, hikmet ve maslahat onu tağyir edemez; taabbüdilik ciheti tereccüh ediyor, ona ilişilmez. Yüz bin maslahat gelse, onu tağyir edemez. Öyle de, 'Şeairin faidesi, yalnız malum mesalihtir.' denilmez ve öyle bilmek hatadır. Belki, o maslahatlar ise, çok hikmetlerinden bir faidesi olabilir." dedikten sonra İslam'ın mühim bir şeairi olan ezanla ilgili olarak da şunları söyler:

Aynı Rüyayı Görmesi

478 Ibni Hişam, A. g. e.;. c. 2,. s. 155; Ahmed Ibni Hanbel, Müsned, c. 4, s. 43.

"Mesela, biri dese: 'Ezanın hikmeti, Müslümanları namaza çağırmaktır; şu halde, bir tüfek atmak kafidir!' Halbuki, o divane bilmez ki, binler maslahati ezaniyye içinde o bir maslahattır. Tüfek sesi, o maslahatı verse, acaba nevi beşer namına yahut o şehir ahalisi namına, hilkatı kainatın neticei uzaması ve nevi beşerin neticei hilkati olan ilanı tevhid ve Rububiyyeti İlahiye'ye karşı izharı ubudiyyete vasıta olan ezanın verini nasıl tutacak?"480