Ağlama sakın çocuk, ağlama!

ve saçlar öyle ümitsiz yüzecek

ve bir kemend gibi taktım boynuma

3. Ahmet Hamdi Tanpınar ın Mektupları, Zeynep Kerman.

Kimse bakmaz kimsenin yaşına.

GÜNLERİMİZ

olgun akşamların ağırlığından.

:)teşekkür ederim sayın ilya size. genel manada söylemiştim onu onu ben. hani, okumayan, daha kibarca söylersek, az okuyan bir milletiz ya. onu demek istemiştim. saygılarımla...

Çevirileri ile birlikte diğer baskıları da ilave edersek toplamda 18 kes basılmış bir eserdir. Türkiye'deki yayın şartları ve kitap okuma oranı dikkate alınırsa bu tablo Tanpınar'ın bu aşılmaz yapıtına gösterilen ilginin ve rağbetin açık bir göstergesidir.

Serin hülyasıyla çeşmelerinin.

döktüğü gözyaşı, çektiği ahtır

Bugün nişanlansan, yarın evlensen

Aşkın arzuları beni boğsa da

bir başka alem ki ruhunun yası

Yağmur ince ince toprağa sinsin,

Ovanın yeşili göğün mavisi

TADIMLIK

kendini yuvasından bırakır ki akşama

selam olsun bizden güzel dünyaya

Duyduk Bir musiki gibi zamandan

o vefasız yavruya benzer ki günlerimiz

23 haziran 1901 de İstanbul da dğodu. İstanbul da Ravaz-i Maarif İptidaisi nde, Sinop ve Siirt rüştiyelerinde, Vefa, Kerkük ve Antalya sultanilerinde öğrenim gördü. veterinerlik fakultesini bırakarak girdiğiİ. Ü. Edebiyat Fakultesi nden 1923 te mezun oldu. Erzurum, Konya ve Ankara lseleriyle, Gazi Eğitim Enstitüsü ve Güzel Sanatlar Akademisi nde edebiyat öğretmenliği yaptı, aynı akademide estetik ve sanat tarihi dersleri verdi(1932-1939).1933 ten sonra Kadıköy Lisesi nde edebiyat öğretmenliği yaptı.1939 yılında İ. Ü. Ed. Fak. nde yeni kurulan, Türk Edebiyatı Kürsüsü ne profesör olarak atandı.1942 ara seçimleriyle Maraş Milletvekili olarak Tbmm ne girdi.1946 seçimlerinde tekrar aday gösterilmeyince bir süre Milli Eğitim Müfettişliği yaptı ve akademide eski görevinde çalıştı.1949 da da İ. Ü. Ed. Fak. Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü ne yeniden döndü ve bu göevde iken 24 Ocak 1962 de İstanbul da yaşamını yitirdi.

uzak çok uzağız şimdi ışıktan

Kadromuzun tasdikine dört ay vardı. Bu itibarla fazla üzülmedim. Dört ay daha rahat edecektim. Ondan sonrası için Allah kerimdi. Kendi kendime, 'Madem ki dört ay sonra burası yoktur, o halde ilerisi için hazırlık yapalım!' diye düşünüyordum. Benim elimden gelen bu idi."

ipek saçlarını elimle ördüm

kah çıplak bir omuz sessiz düşecek

"Türkçe yi, hece veznini, Türk duyuşunun biraz daha, olduğundan, bugünkünden dahaçok ilerisine götürmekten henüz ümidimi kesmiş değilim. daha yapacağım iş var. buna eminim. varsın sussunlar. varsın okumasınlar. varsın beğenmesinler. hayatlarına getirdiğim şeyin farkında olmadan, sathından beni tanısınlar, Bursa şiirimle iktifa etsinler, gazeteler bana boykott yapsın! ben yine işime devam edeceğim. kendime göre bir Türkçe yapacağım. muayyen bir edebiyatın örneğini vereceğim".

Yıllar geçip zaman dolsa da

adınızı soran, arayan var mı?

Böyle bir teşebbüs için muayyen şartları haiz, oldukça kalabalık bir personele muhtaç olacağımız tabiiydi. Müşteri, yahut müracaat sahibi ile meşgul olurken Ayarlama Enstitüsünün asıl içtimai gayelerini ona anlatması icap eden bu genç unsurların zeki, sevimli ve konuşkan olmaları da lazımdı.

Bu hayalde uyur Bursa her gece,

1. Ahmet Hamdi Tanpınar, Sevim Kantarcıoğlu, Akçağ Yayınları.

Bir başka alemden gelmiş gibisin,

- Hayır, dedi, yanılıyorsun. Bilakis koşacaklar. Bu istasyonlara öyle şekil vereceğiz ki, o kadar güzel elemanlar bulacağız ki en işlek mağazaları geçecek. Siz bana inanın!

ben de kar özledim doğrusu. keşke yağsa bu kış.

narin kanatlarıyla uçar orman, dağ, dere

"Huzur" lu günler...

Bir zafer müjdesi burda her isim:

Yüzlerce çeşmenin serinliğinden

Halit Ayarcı:

Tanpınar,1953 te tutmaya başladığı ve 1962 deki ölümünden 13 gün öncesine kadar yazmayı sürdürdüğü günlüğünde ilgisizlikten duyduğu üzüntüyü şu sözlerle ifade ediyor:"ne yaptım!'Beş Şehir'le, okunmayan, hissedilmeyen büyük ve küçük hikayeler, romanla Türk Edebiyatı nın bütün bir tarafıyım. bu eserlerden memnun muyum?orası başka. fakat 'Abdullah Efendi nin Rüyaları'bilhassa 1. hikaye böyle tenkitsiz mi geçecekti?'Huzur'ki okuyanların hepsi sevdiler, üç makale ile,'Yaz Yağmuru'hiçbir akissiz mi geçecekti?bunların Türkiye ye getirdiği hiçbirşey yok muydu?Türkiye ye ve Türkçe ye?ya şiirlerim?hala hiçkimse 'Deniz'manzumesinden bahsetmedi.'Deniz2 manzumesiki Türkçe nin beş-on manzumesinden biridir. buna eminim. buna makalelerimi de ilave edin. hayır, ben adımı, küçük şöhretimi hakettim fakat niçin bu haksızlık?bu işte eksiğim nedir? işin öbür tarafı hala kendimle cenkleşmem, hala kendimi olmuş addetmemem! belki de kendi kendimi mahveden benim. hakkımdaki sükut suikastinin bir sebebi de benim. edebiyatçılarla düşüp kalkamıyorum.20 ile 35 yaş arasında olanlara çok yakındım, şimdi çok uzağım. aramızda bütün bir kültür ayrılığı var'mesafe'. bu genişlik ve ayrılık benimle beğendiğim garplıların arasındakine hemen-hemen yaklaşıyor. edebiyatı, memleketin bugünkü vaziyetinde bu kadar ciddiye almamalıydım".

Aklından korkuyu, gözünden yaşı sil.

BEKLEYECEĞİM

Mehtabın ördüğü saatler nerde?

evet efendim etkiler beni de. dün burada muazzam bir fırtına vardı. arkasından harika bir yağmur yağdı. ıslak toprak kokusu muhteşemdi.

selam olsun sonsuz güneşe, aya

yağmur sizi de etkiler mi 'trtato bey'şairi etkilediği gibi?

ruhundaki susuzlık engin mesafelere

AHMET HAMDİ TANPINAR

Çünkü başkasının hayatını yaşayamazsınız.

Şu fani dünyada kalmasa günüm

Edebiyat fakultesinde öğrencisi olduğu Yahya Kemal Beyatlı dan çok etkilendi. ama ilk eserlerinde Yahya Kemal den çok Ahmet Haşim izleri görülüyordu. Haşim gibi o da küçük yaşlarda kaybettiği annesinin yokluğundan duyduğu acıyı ve özlemini dile getirdi. Haşim ve Yahya Kemal den sonra Paul Valery ile Marcel Proust u keşfeden Tanpınar ın yaşamında bu dört önemli üstadın etkisiyle şiir vazgeçilmez bir uğraş haline geldi ve bu türdeki ilk denemesi 1920 de yayınlandı. Tanpınar, şiir estetiği bakımından o dönemin şiir anlayışının çok ilerisinde şiirler yazmıştı. kendi şiiri için Yahya Kemal den sonra en büyük yeniliği yaptığını düşünüyordu. Tanpınar şiiri için Necati Cumalı şöyle diyor;"Denebilirki, Haşim in şairliği, dili zamana uyarak daha sadeleşmiş, Haşim e özgü acılığını yitirerek Tanpınar ın hayatla barışık yaradılışına uymuş olarak, Tanpınar ın şiirlerinde de devam etmiştir. Haşim in son ışıklarla bulutların cenk ettiği, uçuştuğu ateşli akşam havaları, yaz geceleri, mercan dalları, gölleri, bülbülleri, bahçeleri, İstanbul un gürültüsüz bir köşesinde eski bir yalı gibi Tanpınar a miras kalmıştır".

Muradiye, sabrın acı meyvesi,

Aylar geçip yıllar olsa da

Senden uzakta ölürsem bir gün

mavi gökte kuşlar yine uçar mı?

BURSADA ZAMAN

bahçelerde hala güller açar mı?

saçları bahtından daha siyahtır

Bak, tek güzelliğimiz yokluk,

Şanlı hikayesi binlerce erin

Çepçevre kaplasın bu ziya, bu renk,

2. Günlüklerin Işığında Tanpınar la Başbaşa, Zeynep Kerman, İnci Enginün, Dergah Yayınları.

Ne olursa olsun hiçbir şey değmez,

bazen bir tebessüm, tutuşmuş mercan

Dalmış gözlerinle pencerelerde.

Başbaşa uyumak son uykumuzu,

Çinilere sinmiş Kur'an sesini.

Fetih günlerinin saf neşesini

Sanki tek bir anda gün, saat, mevsim

Billur bir avize Bursa'da zaman,

Küçük şadırvanda şakırdayan su.

Bir ilah uykusu olur elbette

toprak kokusu yağmurdan sonraki engüzel koku. hele bir de yağmur hafif yağıyor ve altında yürüyorsam deymeyin keyfime harika bir duygu özledim doğrusu

Sesi nabzım olmuş hengamelerin

Varsın bahçelerde rüzgar gezinsin,

derdini ağlarken yanan bir muma

bu akşam ruyamda Leyla yı gördüm.

Yaşıyor sihrini geçmiş zamanın

Bursa'da eski bir cami avlusu,

Eğer yüzüne gözyaşı yağarsa;

Aydınlanmış buldum tebessümünle.

Seni beklemekle geçse de ömrüm

Ağlama, gözleri kızarmış çocuk!

içlenme beyhudedir maziyi sakın anma

Eliyor dört yana sakin bir günü.

"Ayar istasyonları, saatleri durmuş hanımların ve beylerin saatlerinin ayarlarını düzeltmek için yol üstünde uğrayacakları küçük yerlerdi. Burada genç hanımlar beylerin, genç ve güzel delikanlılar da hanımların saatlerini küçük ve makbuz mukabili bir ücretle kurup ayarlayacaklardı. Şehrin kibar ve zengin semtlerinde kalabalık caddelerinde açılacak ilk istasyonlardan sonra yavaş yavaş daha derine, mahalle içlerine kadar girecektik. Nitekim ilk iki istasyonumuzu Galatasaray'la Teşvikiye'de açtık.

Bir gün dönersin diye bekleyeceğim

Sana bir öğüt; ağlama boş yere.

Bir rüyadan arta kalmanın hüznü

Güvercin bakışlı sessizlik bile

Ölüm bu tılsımlı ebediyette

Havayı dolduran uhrevi ahenk.

Burada da maalesef yine Halit Ayarcı'ya itiraz ettim:

Beyaz bahçesinde su seslerinin.

hasretsiz bir kanat şakırtısına

Nakleder yadını gelen geçene.

sessiz incileşir kirpiklerinde

Uyu! Gözlerinde renksiz bir perde,

Başındayım sanki bir mucizenin,

benzeyen göle sessiz...

Sevgini hep söyle, sakın saklama.

Ahirette seni bekleyeceğim...

Bu hayal içinde... ve ufkumuzu

"ben masalı olan adamım. masalı olmak ne kadar güzel. zaten bir masalınız varsa o yazdıklarınıza yansır."

SELAM OLSUN!...

İsterdim bu eski yerde seninle

"varsın okumasınlar"ne güzel söylemiş değil mi?sanki 50 yıl önceden bugünü görmüş Üstad.

hepsi güzeldi. kar, tipi, fırtına

Ve mimarilerin en ilahisi.

- Bu kadar basit bir şey için kim ayakkabı boyatır gibi bir dükkana gider? Kaldı ki modern hayat yavaş yavaş berber ve boyacı gibi, muhallebicilerden sonra memleketimizin en işlek iş ve ticaret sahası olan meslekleri bile söndürüyor. Herkes rastgeldiği dükkanın kapısından başını şöyle bir uzatıp saatini düzeltir.

Tek damla yaşın düşmesin yere.

Bir gün seversin diye bekleyeceğim

Hala bu taşlarda gülen rüyanın

bir damla inciydi kirpiklerinde

dönmeyen gemiler olduk açıktan

6. CBRL Magazine, Dec.2008

Bir parça uzaklaş kederlerinden.

orthodox olur, katolik olur, protestan olur, luteryen olur, cizvit olur, bogomil olur, kılıktan kılığa girer batı medeniyeti. önemli olan onun faydalı yönlerini alıp özümüze dönmek. milli şuuru kaybetmemek.

duyurmadan ne anne, ne bir yuva hasreti

Leyla... ela gözlü bir çöl ahusu

Ahmet Hamdi'nin, hayatının tesadüfleri olan Ankara, Erzurum, Konya, Bursa, İstanbul şehirlerini anlattığı deneme türü eseridir. Bir gezi kitabından yahut bir seyahatnameden çok farklıdır; çünkü sade tarihi bilgi, kuru gezi rehberi, bir şehir coğrafyasından farklı olarak his, sanat, estetik, kültür ve bilgi birikimi içerisinde yoğurulmuş bir yapıttır. Bu yönüyle edebiyatımızın aşılamayanlarındandır. Tanpınar, eserinin konusunu "hayatımızda kaybolan şeylerin ardından duyulan üzüntü ile yeniye karşı beslenen iştiyak" olarak ifade etmiştir. Beş Şehir eski ile yeninin daimi bir çatışmasıdır aslında. Sürekli bir hesaplaşma, bir karşılaştırma söz konusudur eserde. Tanpınar, geçmişe güncelin penceresinden bakarak bir inşa eyleminde bulunmuştur. Beş Şehir'in ilk şekli önce Ülkü mecmuasında dizi yazı olarak yayımlanır. Bu yazıların neşrinden sonra Tanpınar bu illere Konya'yı da ilave ederek denemelerini kitaplaştırır. Beş Şehir'in ikinci baskısı ise 14 yıl sonra 1957 yılında yayımlanır. Bu ikinci baskı da birçok farklılık ve ilaveler, eksiltmeler göze çarpar. En fazla ekleme ve çıkartmanın İstanbul'da yapıldığı görülür. Tanpınar'ın bu eseri ayrıca yabancı dillere de çevrilmiştir. Bunlardan 2'si Fransızca, biri de Almancayadır.

Gümüş aydınlıkta serviler, güller

rüyasıyla sanki bir kızıl çiçek

noktayı, Tanpınar ın asistanı olan yazar ve edebiyat bilimcisi prof. dr. Mehmet Kaplan ın sözleriyle koyalım. Tanpınar ın eserleriyle ilkkez karşılaşanların şikayet ettiği"anlaşılmazlık" veya "güç anlaşılırlık" konusuna şöyle açıklık getiriyor Kaplan:"Tanpınar ı onun istediği gibi, dura dura, içlerine sindire sindire okuyanlar, onu sevecekler, yalnız ona karşı değil, bütün sanata, insana ve kainata karşı başka bir gözle bakacaklar, kendilerini ebediyete götüren esrarlı ışıklarla dolu bir yolda bulacaklardır."

okunmadığını kim söyledi şimdiden 16 kişi okumuş bile

madem bu kadar anlatılmış şairimiz bende bir şiirini yazayım

çocuk sesinden gül ve sarmaşıktan

Orhan zamanından kalma bir duvar...

1950 de"Yeni İstanbul" gazetesinde yayınlanan, ancak ölümünden sonra 1973 te basılan mütareke yıllarının romanı,"Sahnenin Dışındakiler" ile 1961 de basılan"Saatleri Ayarlama Enstitüsü"nde de iki uygarlık arasında bocalayan Türk toplumunun ironik tablosu çizilir. ölümünden sonra plan ve notlarına dayanılarak bir araya getirilen ve 1987 de yayınlanan"Ay'daki Kadın"da da aynı irdeleme vardır. şiir, roman ve yazılarının yanısıra İstanbul, Bursa, Ankara, Erzurum ve Konya kentlerini anlattığı"Beş Şehir"(1946)önemli eserleri arasındadır. bunların dışında resim ve heykel sanatlarından da çok iyi anlayan, tarih, psikoloji ve felsefeyi, divan şiirini, klasik Batı ve Türk Musikisi ni çok iyi bilen;fakat yaşadığı günlerde çoğu aydının gözünde"Bursa da Zaman"şairi olmaktan pek de öteye geçemeyen Tanpınar, bu konuda şöyle cevap veriyor:

derin sularında bu ayna her an

4. Ahmet Hamdi Tanpınar dan Seçmeler, Enis Batur, YKY.

"Tanpınar, şiirlerinin çoğounda insan kaderinin derin meselelerini, kainat ile insan varlığı arasındaki münasebeti, aşk, ölüm ve sanat konularını işler. rüya, hayallerde gizli manalar bulan Tanpınar, şiirlerini umumiyetle kapalı fakat uzak yıldızların ışıkları gibi sembollerle örtmüştür".

çok güzelmiş. teşekkürler

Her şafak onunla uyanır, güler

ve bir gün bir çukurda bulunur iskeleti.

Senin bir damla gözyaşına.

5. Tanpınar ın Şiir Dünyası, Mehmet Kaplan, İ. Ü. Ed. Fak. Yayınları

kurmuş die sevda yolunda pusu

teşekkür ederim katkınıza "ilya" hanım.

bir başka güzellik var kederinde

Belki de rüyası büyük cetlerin,

sizden bir parıltı aksettirecek

Bir ruh gülümsüyor gibi derinden,

Ağlayana kimse boyun eğmez.

Sen herşeyi tertemiz öğren.

Ömrünün timsali beyaz Nilüfer,

YAĞMUR

Su sesi ve kanat şakırtısından

Ne kadar kötülük, pislik varsa;

günlerin geçişi ardı ardına

Çınlıyor bir sonsuz devam vehmiyle.

Seni garip sanır her gören.

bence gerçek sevginin güzelliğinin en büyük ifadesidir

Onunla bir yaşta ihtiyar çınar

Benden başka binbir kişi sevsen

Türbeler, camileri eski bahçeler,

Tanpınar ın ilk romanı"Mahur Beste" 1944 te Ülkü Dergisi nde yayınlandı. Osmanlı devletinin son döneminde seçkin bir çevrenin yaşayışını sergileyen bu romanın ardından kendi hayatındanda izler taşıyan"Huzur" 1949 da basıldı. hem bir aşk, hem de Tanpınar ın İstanbul a olan derin sevgisinin romanıdır."onunla dünyaya açıldım. benim son hocam bu romandır"diye nitelediği"Huzur", Tanpınar ın en önemli romanı sayılır. romanda, Mümtaz ile Nuran ın aşkı çerçevesinde Doğu ile Batı, eski ile yeni, geçmişin değerleriyle varolan değerler, aşk ile toplumsal sorumluluk arasındaki çatışmayı ve bu çatışmanın doğurduğu bireysel bunalımları irdeler. Sabahattin Eyüboğlu şunu diyor"Huzur" için:"Tanpınar, bir insana bütün insanlığı sığdırmak istediği gibi, bir romana da bütün romanları sığdırmak istiyor".

BEŞ ŞEHİR

şair, romancı, öykü, deneme yazarı e bilim adamı olarak çok yönlü bir kişiliği olan Ahmet Hamdi Tanpınar, aramızdan ayrılalı tam 47 yıl oldu. yaşarken kendisine ve sanatçı/akademisyen kimliğine olan ilgisizliği "sükut suikasti" olarak nitlendiren Tanpınar ın dagerçek değeri pek çok edebiyatçı gibi ölümünden yıllar sonra anlaşılmaya başlanmıştır. öğrencisi prof. dr. Mehmet kaplan ın"Ahmet Hamdi Tanpınar Türk edebiyatının enbüyük yazarlarından biridir. bu hükmü verirken katiyen mübalağa ettiğimi sanmıyorum" diye bahsettiği Tanpınar, eserleriyle olduğu kadar kişiliği, hayat tarzı ve sahip olduğu kültürün derinliği ile de edebiyat tarihimizin en önemli kişilerinden biridir.

İçinden gülüyor bana derinden.

ışıklar, gölgeler suda oynar mı?

yağmurun yağışı beni hep farklı duygulara götürmüştür, aynen tanpınar'ın dediği gibi;

bu aakşam ruyamda Leyla yı gördüm

Korkmayana zarar gelmez, bunu bil.

Medeniyetlerin farklı gelişme çizgileri vardır. Ancak batıcı ortodoks görüşe göre Batı medeniyeti evrensel ideal gelişim sürecinden geçmiştir. Bu medeniyetin dışındaki medeniyetlerin yaşaması, Batı medeniyetine adapte olmasına bağlıdır. Bu görüş kültür hayatımıza hakim olmuş ve aydınımızı kültür ikiliğine yani kimlik bunalımına düşürmüştür. Bu hususta Tanpınar?ın işareti şudur: ?başka milletlerin tecrübesi?nden faydalanılabilir, ama onun tecrübesini yaşamak mümkün değildir.

aşkın ızdırapla dolu ruyası

Hepsiyle ayrı ayrı izdivaç görsen

Gümüşlü bir fecrin zafer aynası,

eriyen bir kuğu beyazlığından

Yeşil Türbesini gezdik dün akşam,

kaynakça: