1-Kendisinde bir hastalık bulunan kimse, önce hastalığını kabul etmelidir. Kendisini hasta görmeyen kimse, ilacını ve çaresini aramaz. Onun için, doktorlar ve ilaçlar hiçbir şey ifade etmez.

Allah yolunda yürümek ve yükselmek isteyen bir kimse, önce, kendisinin ilahi rahmete ne kadar muhtaç olduğunu, nefsinin marifetullahı tahsilden çok aciz bulunduğunu anlamalı; kalbinin hasta olduğuna inanmalı, ilacını ve doktorunu aramalı, doktorunu bulunca da ona sımsıkı sarılmalıdır.

Bilinmelidir ki, hastalıkların tedavisi için tavsiye edilen ilaçları şanı Yüce olan Allah indirmiş, Resulullah Efendimiz bu ilacı içilecek hale getirmiştir. O, bütün ümmetine ışık olmuş, yol açmıştır. Saadetli hayatında ilmin amele, amelin hikmete, hikmetin muhabbete nasıl dönüştüğünü bizzat göstermiş ve bunun yolunu öğretmiştir.

İmam Gazali?nin maddi olsun, manevi olsun, her türlü hastalığın tedavisi ancak:?

Anlaşılan odur ki, hastalığımdan kurtulmak istiyorum, Efendimiz ?in ahlakıyla ahlaklanıp Allah?u Teala?nın hoşnut ve razı olacağı bir kul olmak istiyorum diyenlerin bazı kurallara uymak mecburiyetindedirler.

İşte talip olan bir mü?mine içtiği ilaçların ilk uygulama sahası ve güzel geçimin ilk ispat yeri ailesidir.

3-Hastanın, kendisini tedavi edecek mütehassıs bir doktora inanması ve ona teslim olması gerekir. Böyle mütehassıs bir doktor bulmadıktan sonra, hastalığa ve ilacın varlığına inanması bir fayda vermez.

İşte bu ahlak aile içindeki muhabbeti tahsis etmekte çok önemli bir unsurdur.

Unutulmamalıdır ki, muhtaç olan insandır. Asıl hasta olan, insanın kalbidir. İlaç Yüce Allah?tadır. Bu ilacı hastalara ulaştıracak kulları yaratan da O?dur. Onlar kamili mükemmil olan mürşid-i kamillerdir.

Kutbur-Rabbani İmam Şarani demiştir ki, Efendim İbrahim ed-Düsuki derdi ki: Bu kimselerin içi haset, kin, kibir, hile, aldatma ve benzeri huylarla doludur. Mürşit onu bu hastalıklardan kurtarmak için kendisine bir pek çok yöntem ve ilaç tavsiye eder. Çünkü, bu sayılan huylar şeytani huylardır, kalpten temizlenmesi gerekir.?

Ailesine karşı yaptığı haksız ve kaba hareketlerin yerine, muhabbet ifade eden sözler söylemeli, edepli, adaletli ve mert olmalı?

Hadis-i şerifin gereği gibi olmanın çaresi verilen ilaçları harfiyen uygulamakla mümkündür. Zira nefis terbiye olmadan haklar güzel korunmaz. Veli terbiyesinden geçmeden ve verilen ilaçları içmeden nefis usanmaz.

Öyleyse, mürşit bir kimseye: ?Komşularına yalan söyleme, onlara zulüm yapma, ailenle ve insanlarla iyi geçin? diye vb başka bir emir verse, bunları tamamen terk etmelidir. İlaç ve ölçü budur.

4-Ayrıca, doktorun verdiği ilaçları kullanmak ve yazdığı reçeteyi uygulamak lazımdır. Doktorun verdiği talimata uymayan kimse, hastalığını tedavi edemez. Bu halde, ilacın ve doktorun varlığı, ona bir fayda vermez. ? diyerek tedavi şartlarını belirtmiştir.

Mevcut hastalığını kabul etmeyen, mütehassıs doktoruna güvenmeyen, tarif edilen usulde ilaçlarını içmeyen, hep kendi keyfine göre hareket eden kimse, maddi-manevi, hiçbir hastalığından kurtulamaz. Böyle bir hasta kalkıp da?Aklım bana yeter, ben doktor tanımam, kimseye teslim olmam, istediğim gibi yaşarım? derse, ona akıllı değil, deli denir.

Öyleyse, hastalıklarından kurtulmaya karar veren bir mü?min aile yaşantısına önem vermeli, davranışlarında Resulullah ?in ahlakını benimsemelidir.

Resulullah Efendimiz ?in:

Ailesinden zuhur eden ufak tefek hatalara, ağızdan kaçan sözlere sabır göstermeli, Ailesine karşı yumuşak ve şefkatli davranmalı, kaba ve sert olmamalı?nasıl mı?

2-Hastalığını kabul eden hastanın, bu hastalığın bir ilacının olduğuna, Allah?u Teala?nın, her hastalığa muhakkak bir ilaç yarattığına inanması gerekir.

Yoksa yıllardır sergilediği çirkin vasıflarına karşın, hiçbir farklılık göstermeden insanları bu terbiye yoluna davet etmek ve onların gelmesini beklemek anlamsızdır...

"Sizin hayırlılarınız, ailesine karşı en hayırlı davrananızdır." hadisi şerifi ile kazanılan güzel ahlakın tatbikat sahasını belirtmektedir.

Resulullah , bazı zamanlar hanımları ile şakalaşır; davranış ve ahlak yönünden onların anlayabilecekleri seviyeye göre hareket ederdi. Bir haberde rivayet edildiğine göre; Resulullah , insanlar arasında hanımları ile en çok şakalaşan biriydi.

Mü?min bu ve benzeri hususları öğrenmek suretiyle dün isyan halindeki hallerinden kurtularak yapmış olduğu tövbe ve tedavinin getirdiği müspet halleri ailesine sergileyerek, olabildiğince tevbe etmenin faziletini ve mürşid-i kamile bağlanarak tedavi olmanın faydalarını sergileyebilir.

Öyleyse Peygamber Efendimiz ?in bize tavsiye ettiği güzel ahlakı edinmek kalpleri arındırmak ve nefislerini terbiye etmekle başlar. Kalp uyanmadan, gönül aynası günah kirlerinden arınmadan, nefis uslanmadan rahmet Peygamber ?i hakkıyla tanınamayacağını anlaşılır. Bu duyguyu hisseden bir mü?min irşatla görevli bir mürşidin edep halkasına girerek, Hz. Peygamber ?in getirdiği edebin nasıl yaşandığı onda görülür. Bu yakınlık Resulullah Efendimiz ?in ahlakını canlı örneğinden tanımaya, mürşitteki bu hal sevgiye ve bu sevgi de Peygamber Efendimiz ?in sünnetine tabi olmaya sevk eder.

Hz. Aişe validemiz, kızgın olduğu bir defasında Resulullah ?e: ?Peygamber olduğunu iddia eden sen misin? demiş, Efendimiz de rahmeti ve şefkati ile ona tebessüm edip geçmişti.

Zira, Allah Teala?nın:"Onlarla iyi geçinin!" emri ilahiyesi?