Onun bu huyunu bilen Piri Mehmed Paşa, bir gün, "Padişahım eninde sonunda beni azledecek veya cezalandıracaksınız. Hemen bir gün evvel halas etseniz münasiptir" deyince, bir hayli gülen Selim Han, şu sözlerle kadirşinaslığını ifade edecektir:

Zahidi hasret-i mey şöyle zaif eyledi kim

Zeval nasıl olur?

"Dedelerinizin koydukları kanun ve kaideler yürürlükte kalıp tatbiki devam ettikçe, bu devletin zevali, yıkılması mümkün değildir. Ama evlatlarınızın hilafetleri zamanında, akılsız veziriazamlar tayin edilir, rüşvet kapıları açılır, rütbe ve makamlar ehli olmayanlara verilir, devlet işlerinde kadınların hükmü yürürse, o zaman bu devlette karışıklık ve düzensizlik hüküm sürer."

Remziya kaddüne benzer nice sen ola ki ol

Kanuni'nin saygısı

Allah ondan razı olsun.

Bunun üzerine bir müddet düşünceye dalan Yavuz Sultan Selim, "Allah'ım bizi koru" duasını yapacak ve Piri Paşa'ya ihsanlarda bulunacaktı.

İkinci Bayezid Han Osmanlı tahtına çıkınca, padişahın maiyetinde bulunan ilim ve fazilet sahipleri ile birlikte, Piri Mehmed Çelebi de İstanbul'a geldi. Sofya, Silivri ve Galata kadılıklarında bulunduktan sonra, Fatih Sultan Mehmed Han'ın İstanbul'daki imaretine mütevelli tayin edildi. Ardından Maliye kalemine geçerek Hazine ve Anadolu Defterdarı oldu, Çaldıran muharebesine Rumeli Defterdarı olarak katıldı.

"Benim dahi muradım budur. Lakin yerini tutar bir adam bulamıyorum. Yoksa seni muradına eriştirmek kolaydır."

Piri Paşa'dan bir gazel

Piri Paşa, sarayda din ve dünya işlerinde, saltanat ve hilafet konularında padişahın yardımcısı oldu. Gece yarılarına kadar, devlet ve millet işlerini görmek için evinde toplantılar yapardı. Ülkede ortaya çıkan haksızlık ve zulümlerle ilgili bilgi edinmeye de çalışır, geceleri pek az uyurdu.

Kanuni Sultan Süleyman'ın ilk yıllarında da veziriazamlık mevkiini muhafaza eden Piri Mehmed Paşa, Belgrad ve Rodos'un fetihlerinde ısrar edip, Osmanlı topraklarına katılmasını sağladı. Arza girdiği zamanlar, Kanuni Sultan Süleyman, bu tecrübeli ve ağırbaşlı ihtiyar vezirin önünde hicap duyar, kendisine çok iltifatta bulunur ve saygı gösterirdi. 1523 yılında, 200.000 akçalık vezaret hasları verilerek emekli edildi.

güzelmiş

İrişen leblerine ab-ı hayatıyla yürür

Mehmed Efendi, farklı düşüncedeydi. Ordu içinde düşmanla işbirliği yapabilecek olanların bulunabileceğine dikkati çekerek, şafakla birlikte muharebeye girmenin daha uygun olacağını belirtti. Yavuz, bu tedbirli mütalaayı dinledikten sonra, şu sözlerle takdirini ifade etti:

Elde teşbih ü asası salavatıyla yürür

"İşte, rey sahibi tek adam! Ne yazık ki vezir olamamış..."

Hükm ider aşıkına sanki beratıyla yürür

Müstesna bir devlet adamı

Kendisini dinine ve milletine adamış olan Piri Mehmed Paşa, ömrü boyunca devletinin hizmetinde ve Allahü tealanın dinini yaymak için çalışan padişahın yanında oldu. Adaleti, dürüstlüğü, idareciliği, ilmi, güzel ahlakı, kanun ve nizama vukufiyeti ile pek faydalı hizmetlerde bulundu. Cömertliği, cesareti, vakar ve sabrı fevkalade idi. Fıkıh ilminde üstad idi. "Remzi" mahlasıyla şiirler de yazmıştır.

Padişah, muharebeye şafakla birlikte mi başlanılması, yoksa askere 24 saat istirahat mi verilmesi hususunda devlet adamlarının fikrini soracaktı. Vezirler, Osmanlı askerinin yorgun, düşmanın ise zinde ve kuvvetli olduğunu beyanla, 24 saat dinlenilmesi yönünde görüş bildirdiler. Son olarak da, Rumeli Defterdarı Piri Mehmed Efendi söz aldı.

Yavuz Sultan Selim, çeşitli meselelerde bu olgun ve akıllı veziri ile istişarede bulunur, onun bilgi ve görüşlerinden istifade ederdi. Bir gün sohbette, kendisine şu soruyu sordu:

Piri Mehmed, zamanının ilim merkezlerinden biri olan Amasya'da, en mümtaz alimlerden ders alarak yetişti. Babasının ve amcası Zenbilli Ali Efendi'nin ilimlerinden de istifade etti.

Sene 1514. Osmanlı ordusu, uzun ve yorucu bir yolculuktan sonra Çaldıran ovasına varıp İran-Safevi kuvvetleri ile karşı karşıya gelmişti. Yavuz Sultan Selim Han, burada hemen harb meclisini topladı.

"Piri Lalam! Allahü teala'nın emri, Resul-i ekrem efendimizin mucizesiyle Mısır'ı fetheyledik. Hadimü'l-Haremeyn olmakla şereflendik. Her gittiğimiz yerde fetihler müyesser oldu. Emrimize muhalefet edecek kimse kalmadı. Bu halde devletimizin zevali ihtimali var mıdır?.."

Çünkü bu hususta Selim Han'ın da çok büyük gayretleri vardı. Geceleri çeşitli vesilelerle kapıcılardan bazılarını veziriazamın evine gönderir, Müslümanlar'ın işleri görülüyor mu diye takip ettirirdi. Yavuz'a göre, memlekette zulüm ve haksızlık olduğunu bilmemek en büyük günahtı. Zaten o, kendisini bir padişah gibi de bilmezdi. "Yüce Allah'ın aciz, hakir kulu, yeryüzünde kullarının önemli işlerini kayırmağa koyduğu en aşağı yaratığım" buyururlardı.

Selim Han, devlet ve millet işlerinde ihmale kesinlikle göz yummaz, sebep olanları suçun durumuna göre derhal cezalandırırdı.

Selim Han değerini ölçüp biçtiği Piri Mehmed'i Çaldıran zaferinden sonra paşalıkla üçüncü vezirliğe getirdi, Mısır seferine giderken de İstanbul'un muhafazasına memur etti. Mercidabık ve Ridaniye muharebelerini kazanıp "Hadi-mü'l-Haremeyn" unvanıyla geri dönerken, Piri Mehmed Paşa'yı İstanbul'dan davet etti. Şam'da orduya katılan Paşa, burada veziriazamlık görevine tayin olundu.

Hüsn-i ser-namesine kaşları olalı nişan

Piri Mehmed Paşa'nın hayatı; "Kişi odur ki koya her yerde bir eser / Eseri olmayanın yerinde yeller eser" güzel sözüne tam uygundu. Devlet hizmeti süresince eline geçen mal ve parayı hayır işlerine sarfetti. Osmanlı Devleti'nin hakim olduğu birçok bölgede, camiden zaviyeye, mektepten medreseye, imaretten kervansaraya kadar pek çok hayır eseri yaptırdı. İstanbul-Zeyrek'te Soğukkuyu Camii, Mercan'da Terlikçiler Mescidi, Hasköy'de Piri Paşa Camii, Belgrad'ta cami, Bursa Pınarbaşı'nda mescid, Gülek kalesi civarında zaviye ve kervansaray, Karaman'da mektep, Silivri'de cami, imaret, mektep, medrese, Konya'da mescit, hankah imaret ve Aksaray'da bir mektep, bu büyük devlet adamının yaptırdığı hayır eserlerinden bir kaçıdır.

Kadılıktan veziriazamlığa

Salınur şiveler ile harekatıyla yürür.

Yavuz Sultan Selim devrinin meşhur simalarından Piri Mehmed Paşa'nın soyu, Cemaleddin Aksarayi yoluyla Hz. Ebubekir'e ulaşır. Ulemadan Mehmed Celaleddin bin Ahmed Çelebi'nin oğludur. Babası Aksaray'dan Amasya'ya göçtüğü için, bu iki şehirden hangisinde doğduğu ve doğum tarihi ihtilaflıdır.

Silivri'deki çiftliğine çekilen Piri Mehmed Paşa, orada sakin bir hayat sürüp, kalan ömrünü ibadet ve taatla geçirdi. 1533 yılında Edirne'de vefat etti. Silivri'de yaptırdığı camii yanına defnedildi. Vefatına "Piri Paşa'nın mekanın Adn ide Hayy-ı Vedud" (940/1533-34) sözüyle tarih düşürülmüştür.

Yavuz Sultan Selim'in sorusunu cevaplandıran Piri Mehmed Paşa, devamla şöyle diyordu: "Ama, evlatlarınızın hilafetleri zamanında akılsız veziriazamlar tayin edilip rüşvet kapıları açılır, rütbe ve makamlar ehil olmayanlara verilir, devlet işlerinde kadınların hükmü yürürse, o zaman bu devlette karışıklık ve düzensizlik hüküm sürer."

Piri Mehmed Paşa'nın sanki çağlar ötesini görüyormuşçasına verdiği cevap şöyleydi:

Yerini tutar adam bulamıyorum

Piri Mehmed Paşa, Yavuz Sultan Selim'in hilafetinin sonuna kadar veziriazamlık görevine devam etti. Özellikle İstanbul tersanesinin yeniden kurulması ve donanmanın güçlenmesini sağladı. Kanuni zamanında bu faaliyetlerin semereleri görülmüştür.

Şeb-i zülfünde kalanlar zulumatıyla yürür