Akıllı insan, az konusur ve dogruyu söyler. Allah'tan baska herseyi kalbinden çıkarmaya çalısır, ahlakını güzellestirmek için ugrasır.

Kanaatimizce, büyük alem karşısında küçük alem olan insan, kendine ve etrafına şöyle bir baktığında acizliğini anlayacak ve Rabb?ini hatırlayıp ibadete koyulacaktır. ?Nefsini bilen Rabb?ini bilir.? sırrı da bunu dile getirmiyor mu zaten?

Tanımlardan anladığımız kadarıyla marifete tecrübi olarak ulaşılmaktadır ve bu tecrübe insanı birtakım bilgilerle donatmaktadır. Kanaatimizce marifetin meydana gelmesinde?insan? önemli bir etkendir. Çünkü tanıma eylemini gerçekleştirecek olan, insanın bizzat kendisidir. Bu sebeble öncelikle insan faktörüne değinmenin doğru olacagı kanaatindeyiz.

İbrahim Hakkı?nın da belirttigi gibi kalpde daha ziyade duygular agır basar. Sadece kalbin sesini dinlemek her zaman ise yaramayabilir. İşte o zaman akıl devreye girer ve kalbe yol gösterir. Aklın görevi bu esnada daha bir artar. Çünkü akıl, kalbi gerçek nura götürecektir.

Ruhun seyr ve seferini İbrahim Hakkı söyle anlatıyor:

Marifetname, s. 391

Sufiler, insanın kendini bilmesinin önemine birtakım ayetlerin işaret ettiğini söylerler ve şu örnekleri verirler:

Şunu ifade edelim ki insanın, Rabbi hakkında ulaşacağı bilgi, kendisi hakkında sahip olduğu bilgiyle doğru orantılı olduğundan; nefs hakkında ne kadar çok hakikate sahip olunursa Mevla?ya yakınlık o nisbette artacaktır. Zira bu, içten dışa doğru bir açılımın ifadesidir. Kendi varlığından yola çıkan insan bu varlığı var edeni anlayacaktır.

?Hiçbir kul yoktur ki başında iki gözü bulundugu gibi kalbinde de iki gözü bulunmasın. Baş gözleriyle dünya işlerini, kalp gözleriyle de ahiret işini görür. Allah bir kuluna hayır murat ettigi zaman o kulun kalp gözlerini açar ve Allah?ın ona gaybda va?dettigi seyi görür. . .?

Arapça, çevirmek, birşeyin altını üstüne getirmek manasındadır. Tasavvufi olarak da Allah?ın tecelligahı, ilahi latife, insanın mahiyeti anlamına gelir. Ayrıca onu akıl ve ruh diye de ifade edebiliriz. Kalbe gönül, yürek, herşeyin özü ve ortası demek de mümkündür.

kopyacı olduğu idhtimali yükseliyor.,

b)Süfli alem: Mülk alemine bağlıdır. Dört unsurdur.

2)Alem-i Meleküt: Ruhlar alemi de denir. Bu alemin ehli melekler, ruhlar, nefislerdir.

zaten darwin in bundan 200 yıl sonra yaşadığı varsayılınca

Mutasavvıfların bir kısmı ayette geçen?ibadet etsinler? şeklindeki ifadeyi?beni tanısınlar? şeklinde yorumlamışlardır. Çünkü ibadet edilebilmesi için ibadet edilenin bilinmesi gerekmektedir. Zira bilinmeyen bir varlığa ibadet mümkün değildir. Kanaatimizce bu görüş konuya uygun düşmektedir. Nitekim insanın, hakkında az ya da çok hiçbir mülahazası bulunmayan bir varlığa yönelmesi kendi fıtratını da aşan bir durumdur. Çünkü insan tanımadığı bir objeye karşı mesafelidir. Ancak tanıma ve bilgi sahibi olma gerçekleşirse o taktirde kul yanlış inançlarından uzaklaşarak o varlığa yönelebilecektir.

MARİFETULLAH

İbrahim Hakkı Hz. kalbe çok önemli manalar yükler. Ona göre : ?Kulların kalpleri Mevla? nın nazargahıdır. Şu halde kalbi masivadan pak etmek, her taatten evladır? İnsan kalbi Rahman?ın kapısıdır ki kul, Mevla?sı huzurunda duracak mekandır? Gönül, bir Rabbani lütuftur.?

Sufiler bu delillerden hareketle Allah?ın iç ve dış alemde tecelli ettiğini, ancak iç alemdeki tecellinin daha açık ve kesin olduğunu kabul ederler. Dolayısıyla insanın kendi varlığı ve hayatın gayesi hakkında sorgulamalar yapması onun kendisini tanımasını ve buna bağlı olarak da Hakk?ı bulmasını sağlar.

Kanaatimizce bu çağrıya cevap veriş şeklindeki farklılık tüm insanlık tarihi boyunca sözkonusu olmuştur ve olacaktır. Nitekim peygamberlerin hayatlarındaki tebliğ faaliyetleri de bunu göstermektedir. Kimi hemen itaat etmiş, kimi ise inadına devam etmiştir. Çünkü her insanın ruhsal duyarlılığı, fıtri özelliği ve kişiyi etkileyen birçok faktör birbirinden farklıdır. Ancak insan, kendisini cezbeden tüm unsurlara rağmen yaratılış gerçeğini bir kez daha hatırlayarak fıtratının gereğini yapmalıdır.

Kalp gerçekten de tüm vasıflarla muttasıftır. O, hem meleki hem de şeytani uyarılara açıktır. Dolayısıyla kalp, hayır ve şerrin; takva ve fücurun mücadele alanıdır. Bundan dolayı kalpler bir ömür boyu bu alan içinde gel-gitler yaşamaya devam eder.

İnsandan beklenen fıtri vazife Allah?a itaat ve kulluktur. Çünkü masrafı şu kainat olan insanlar bu dünyaya sadece maddi bir amaç uğruna gönderilmemiştir. Dolayısıyla insanın da bu kadar lütf-u ilahi?ye tefekkür, sükür ve ibadetle mukabele etmesi beklenmektedir. Açıklamalarda da belirtildiği gibi en değerli varlık olarak yaratılan insan için sayısız düzenlemeler, sayısız nimetler var edilmiştir. Şuurunu ve vicdanını kaybetmemiş her varlık bunca güzellikler ve lütuflar karşısında duyarsız kalamayacak, Rabb?ine yönelecektir.

Bu derece önemli olan akıl kulluğu idrak etmede bir vesiledir. "Akıl bir alettir ki, kulluğu bilmek için gönülde hasıldır " diyen İbrahim Hakkı, aklın kulluğu ifade etmesindeki önemini belirtmektedir.

Kalp, hem ezeli hem de ebedi nurdur. Bu kainatın özüne yerleştirilmiştir

Kanaatimizce, insanı ve kalbi en iyi tanıyacak olan; elbetteki onu yaratandır. Aslı itibariyle de kalp Rabbine müteveccih bulunduğundan; mutmain olması ancak sahibinin huzurunda kalmasıyla mümkündür. Ayetin de ifade ettiği gibi bunun dışında hiçbir şey kalbi huzura erdiremez.

erzurumlu ibrahim hakkı hz.

?Şu halde kalbin tasfiyesini ve nefsin temizlenmesini isteyen kimseye lazımdır ki, beş duyu yollarını tıkaya.? Bedenini dünyevi şeylerden temizledikten sonra, gönlünü de masivadan temizlemek için ugraşmalıdır.

koruyucu ve surettir. Kabuk ne kadar güzel olsa da çekirdegi saglam ve iyi degilse sonuç hüsrandır. Tıpkı bunu gibi insan için de asıl olan kalp ve orada tasıdıgı niyetidir. Niyet ne kadar halis ve iyi olursa insan da o oranda deger kazanır. Aksi taktirde kisinin sahip oldugu güzellik onun özünü etkilemez. Ancak şu kadarını ifade edelim ki, insanın iç güzelligi ve kalbi kemalatının şuaları kişinin suretine yansıyarak ona ayrı bir güzellik katar.

?Allah?tan başka Allah?ı tanıyan yoktur? diyerek Cüneyd-i Bagdadi de insanın marifete ermesinin imkansızlığını dile getirir.

ve Allah, kuluna onunla nazar buyurmaktadır. Gazali kalbi hem somut hem de soyut anlamıyla açıklamıştır. Bedendeki kalb somut anlamdaki kalbi ifade etmektedir. Soyut manadaki kalp ise ruhani bir varlıktır ve insanın hakikatidir. Mükellef olan, muhatab alınan, anlayan ve arif olan da işte bu kalptir.

1)Alem-i Ama: Manalar alemi de denir. Allah?ın ezeli ilminde olan suretlerden ibarettir. Aslı Lahut alemidir . Bu alem hakkında?Hakikatü?l- Hakaik?

?... Beden bir şehre benzer. Kalp bu şehrin padişahıdır.? Bir şehir için idareci ne kadar önemliyse, beden için de kalp aynı derecede önem taşır.

Açıklamalarda da gördüğümüz gibi kalp gerçekten de tıpkı bir ayna misali, içinde barındırdığı duyguları dışarıya yansıtır. Bildigimiz kadarıyla her insanda Allah Teala? nın isim ve sıfatlarının nüveleri bulunmaktadır. Aslında her bir kul, farkında olmasa da Allah?ın bu esmasını yansıtmakla mükelleftir. Bu da ancak, orjinalliğini ve parlaklığını kaybetmemiş bir kalp aynasıyla mümkündür.

Bu?süveyda? noktası, insanın manevi güneşidir. Soyuttur, renksiz ve şekilsizdir. Onun belli bir boyutu da yoktur. Beşeriyet sınırlarından arınabilirse; ezeli ve ebedi bir nur meydana gelir.

Hz. Ebu Bekir marifet konusunda insanın acizliğini şu sözleriyle belirtir:

İbrahim Hakkı, akıl ve kalp arasında ilişkiler kurar. Aklın, kalp için ne derece önemli olduğundan bahseder ve şöyle der: "Akıl, insan ruhunun içidir. O, Rabbani, latif bir cevherdir. Akıl, gönülde parlayan bir nurdur. Onda hak ile batılı ayırır. Akıl, his ve kıyastan üstündür. Zira o, Mevla?nın gizli sırrıdır. Akıl Yezdan? ın veziridir. Akıl insan kalbinin hayatıdır.?

Madem ki kalp, nazargah-ı ilahi, o halde kalp için?Beytullah? ifadesini kullanmak yanlış olmasa gerek. Madem ki o evin yüce bir sahibi var, o evi sahibinin dilediği şekilde tasarruf etmelidir ve bu mekanı tertemiz tutarak onu gerçek sahibine geregi gibi bırakmalıdır.

"Gafil kalp, zindan karanlıgından korkmus ve sıkısmıstır. Kalbi masivadan pak eden, arif ve kamil insandır ve cihanın sultanıdır.?

İbrahim Hakkı?nın belirttigi gibi dinin emirleriyle muhatab olmak için akıl da önemli bir şarttır. Zira Kur?an?daki ifadelere baktıgımızda?akıl sahipleri? diye seslenildigini görürüz. Nitekim bu akıl sayesindedir ki insan, vahye muhatab olmuş ve?halife? sıfatını kazanmıstır.

İbn Arabi insanı şu ifadelerle tanımlamaktadır:

Gazali?ye göre de kalbin pasını gidermek Rabb? in huzurunda olmakla sağlanabilir. ?Kalbi cilalandıran, sehevi arzulardan uzaklaşıp taat ve ibadete teveccüh etmektir.?

Kalp, kul ile Allah arasındaki bağlantıyı sağlayan en önemli unsurdur. O

Anladıgımız kadarıyla insan, yaratılısı icabı çift yönlü olarak techiz edilmistir. O, bir yönüyle pozitif deger tasırken; diger yönüyle de negatif degerlere sahiptir. Hayra ve serre, nefse ve ruha yönelebilmesi de bunu göstermektedir. Çünkü hersey zıddıyla bilinmektedir. Kanaatimizce bu iki yön aslında birbirini tamamlayan iki önemli boyuttur. Akıl ve kalp de böyledir. Uyumlu çalıstıklarında çok güzel sonuçlar meydana gelebilir.

?insanlara afakta ve nefislerinde ayetlerimizi göstereceğiz ki onun hak olduğu aşikar olsun.? (Fussilet /53)

kişisel özelliklerini, zaaflarını ve yeteneklerini keşfetmesi demektir. Bu ahlaki çaba sonucu insan, ruhundaki negatif duygulardan uzaklaşıp, benliğini olgunluğa kavuşturur.

?Gerçekte Allah Teala, sizin suretinize ve güzelliginize bakmaz lakin

darwin den de daha aşırı bir evrimcidir.

İbrahim Hakkı?ya göre, kalbin merkezi yürektir. Yüregin ortasında bir siyah nokta vardır ki, sırları açan bir anahtardır. "Süveyda" denilen bu nokta, iç günesinin doğus yeridir. Bu siyah nokta, cihanın ruhudur ki, ismi cenan dır. Hislerin ve kuvvetlerin özlerinin özüdür. Beden hisleri çalışmadıgında, canlı kalan ve rüya gören; işte burasıdır.

İnsan ruhunun bu beden aleminden önce ruhlar aleminde bulunduğunu, ruhlar aleminden önce de ama aleminde olduğunu söylüyor. Bu alemlerle ilgili iki tasniften söz ediliyor. Onları şu şekilde belirtebiliriz:

?Her yemişin çekirdeğinde kendi ağacı öz halinde bulundugu gibi, kalpte de bütün kainat özleştirilmiştir. Hasılı, kalp, bütün mevcutların hülasa halinde nüshası ve sonsuz sırların toplanma noktasıdır.? diyen Necip Fazıl kalbin, ne kadar önemli olduğunu dile getirmiştir.

İnsan, kendi alemine yönelip, iç dünyasına nazar kıldığında; ebediyetten ve ebedi zattan başka hiçbir seyle tatmin olamayacağını anlayacaktır. Peki amaç neydi? İnsana neden bu kadar değer verilmişti ve karşılığında ne isteniyordu?

?... Masivadan arındığı zaman, Allah?a yaklaşıp saadete eren ve felah bulan bu kalp olduğu gibi, masivayı içine alıp gizlediği zaman da sekavete yönelip hüsranda kalan yine bu kalptir.

Marifet, sözle anlatılması mümkün olmayan bir bilgi ve aydınlanma halidir. İbrahim Hakkı?ya göre marifet, gönülde bir nurdur, Allah?ın şanını yüceltmektir. O, gönül aleminin güneşidir, büyük bir hazinedir. Marifet, gönülde bir damladır ki, o, ruh için önemlidir.

Gazali?ye göre de tertemiz bir kalp Allah Teala katında en degerli uzuvdur:

Aslında bu kalp aynası her insanda mevcuttur. Ama nefs ve gaflet perdesiyle kirlenmistir. Dine uymakla, ibadet ve taate devamla, zikre önem vermekle, zühd ve takvayla bu aynayı parlatmak mümkündür. İnsandaki bu ayna temiz, saf ve cilalı olursa birtakım sırlar ona yansır ve onda görünür. Ve eğer beden, ruhun emrindeyse, kalp ruhlar alemi yoluyla aldığı feyzleri bedene tasır ve orada huzur meydana gelir.

ALLAH razı olsun. Çok güzel olmuş.

?Bilin ki ancak Allah'ı anmakla kalpler yatışır ve huzur bulur.?

Bu iki dünya arasında gel-gitler yaşayan insandan gönül perdelerini aralayarak kalp gözüne yönelmesi beklenmektedir. Ancak bunun için de insanın mücadeleci ruhunu kaybetmemesi gerekmektedir. Gazali de insanın bağlantılı olduğu iki alemden bahseder. Ona göre, kalbin içinde cismani alem denilen ve duyu organlarıyla hissedilen bir alem vardır.

İbahim Hakkı konuyla ilgili pek çok ayet zikretmistir. Onlardan birkaçını örnek olarak verebiliriz:

b)Hayal alemi: Aslı misal alemidir.

İnsan bedeninde, sahip olduğumuz bu gözlerden başka bizim idrakine varamadıgımız ve çogu zaman unutup ihmal ettigimiz bir de kalp gözümüz vardır ki asıl dikkatle üzerinde durulması gereken odur. Halid b. Sa?dan der ki :

Gazali de bir benzetme yaparak kalbin ne kadar önemli oldugunu ifade eder.

Açıklamalarda da ifade edildiği gibi insan bir yandan dünyevi yaşantısını sürdürüp maddi yönüne hizmet ederken diğer taraftan uhrevi hayata hazırlanıp ruhunu beslemektedir. Bundan dolayı insan hem şu içinde bulunduğumuz şehadet alemiyle hem de gayb alemiyle irtibatlıdır.

Gazali de insan kalbinin aslında bir ayna olduğundan bahseder :

bunun içindedir.

?İnancı tam olanlar için yeryüzünde ayetler vardır, nefislerinizde de öyle, görmüyor musunuz? (Zariyat /21)

İslam ahlak literatüründe nefs hakkında bilgi sahibi olmak insanın kendi

İnsan... Yüce değerler atfedilen, bütün bir kainat, hizmetine sunulan, ?kulluk? gibi bir makama muhatap olan, hala tam manasıyla çözülememiş olan varlık.

?İnsan gerçek olarak halifedir. O, gerçek olarak ilahi isimlerin mazharı dir. O bütün alemin hakikatlerini cami ?dır.?

a)Ulvi alem: Meleküt alemiyle bağlantılıdır. Arş, Kürsi ve yedi kat Gök

İnsan bedenindeki kalbin bir kumandan gibi işlediğini ve bedenin diger organlarının da ona göre şekillendigini şu hadis-i serif bize hatırlatıyor :

insan oğlunun bir yaratıktan türediğini varsayar.

?Bilin ki Allah, kişi ile onun kalbi arasına girer ve siz O'nun huzurunda toplanacaksınız?

İnsan, ruhlar aleminde yaratıcısını görmüş ve O?nun?Elestü bi rabbiküm? hitabına?Galu Bela? diyerek, Rabbini tanıdığını ifade etmişti. Ancak insan bedenine yerleşince geldiği kaynağı unutmaya yüz tutmuş ve sonuçta kulluğa cevap veriş şekline göre üç farklı sınıf oluşmuştu: Dünyaya gönderiliş amacını umursamayıp nefsinin doğrultusunda ilerleyenler birinci grubu olusturuyordu. Bir kısmı da asıl amacın kemale ermek olduğunu biliyordu ama onda da nefs baskındı. Bu grup aslına döner ama yine de aldanmış durumdadır çünkü beklenen ilerleme sağlanamamıştır. Üçüncü grup ise beklenene cevap vermiş, asıl gayeyi unutmamıştı. Böylece herkes kendi kulluğunu ortaya koymuştu.

Nitekim Gazali de, ?Her bardak içinde ne varsa dışında o gözükür.? diyerek insan kalbinin, taşıdıgı duygu ve düsünceleri yansıtma özelliginin bulundugunu ifade etmektedir. Kalp ve niyetin önemine dair bir noktayı daha ifade etmek istiyoruz ki; insanın, niyeti sayesinde, yaptıgı günlük isleri ibadet hükmüne geçmektedir. Çünkü işin temelinde Hakk?ın rızası, O?nun hosnutlugu vardır. Yapılan basit bir fiilin, sevab kazandırmasında da Allah Rasulü? ne benzeme düşüncesi, O?nun gibi olma niyeti yok mudur?

İbrahim Hakkı?ya göre kendini bilen, Allah?a yakınlaşır, marifet ve ilme vakıf olur. Gördüğümüz kadarıyla, ?Nefsini bilen Rabini bilir? sırrını anlayan insan, kendi benliğine eğilecek, varlığını sorgulayacak, hangi gaye için vücud bulduğunu anlamaya çalışacak ve bu tefekküri muhasebe sonucu Yüce Yaratıcı?ya dönecektir. Bu dönüş de onu gerçek kimliğine ulaştıracak ve benliğinin, kul olmanın gereğini yapabilecek bir anlayışa kavuşturacaktır. Böyle bir idrake erişen birey de artık kendindeki pozitif ve negatif yönlerinin hesabını yapabilecek, ruhunu başlangıçtaki o saflığına eriştirebilecektir.

Konunun başında da ifade ettiğimiz gibi kalp hem hayra hem şerre, hem hak hem de batıla yönelebilme özelliğine sahiptir. İnsan zaman zaman doğru istikamette gidişini sürdürür, sırat- ı müstakim çizgisini koruyabilir ancak kimi zaman da olur ki çizgiden oldukça uzaklasıp kalbini yanlış kapılara açmıstır ama farkında bile degildir. İşte insana yüklenen vazife de burada ortaya çıkmaktadır. Yani çizgiyi aşmamak ve kalbin muhafazasına çalışmak. Beşer elbetteki yanlışlık yapabilir ama önemli olan bunu farkettiği zaman tekrar kalbine bir nazar kılıp, onun sesine kulak verebilmesi; kalbini masivaya kapatıp, bu hanenin gerçek sahibine rücu edebilmesidir.

İnsanın nefsini tanıması, Rabbini tanımasının ilk basamağı; Rabbini bilmesi de nefsini bilmesinin sonucudur. Dolayısıyla insan, nefsinin sıfatlarında arif oldukça Rabbinin sıfatlarını daha iyi anlayacak, daha iyi kavrayacaktır.

İbrahim Hakkı, kalbin bu merkezinin iki yönlü bir ayna olduğunu ve bir tarafıyla gayb alemini, diger tarafıyla da şehadet alemini yansıttığını belirtiyor.

İbrahim Hakkı?ya göre insan, aklını kullanarak birtakım ilimleri ögrenebilir, ama tam manasıyla herseyi kavrayamaz. Marifet de bunlardandır.

İbrahim Hakkı, insan için kalbi masivadan temizlemenin en büyük ideal oldugunu ve bunu basarabilen insanın da pek büyük bir makamda bulundugunu belirtiyor. Ayrıca gafil olan kalbin karanlıklarda kalmıs oldugunu da şu sekilde ifade ediyor:

İbrahim Hakkı, Allah?a ulaşmak isteyen bir kulun, çalışması gerektiğini, gönlünü güzel ahlakla süsleyip, Hz. Peygamber?in yolundan gitmesini tavsiye etmektedir. Ayrıca yeme-içme-uykuyu azaltıp riyazetini tamamlamasını söylemekte ve şu hatırlatmada bulunmaktadır:

?... Duygular, akla hizmet ediyorlar. Akıl ise, kalp için yaratılmıs olup, onun mumu, kandili olmak, ona ısık tutmak içindir. Bunun nuru ile Allah Teala?yı görür. Kalbin cenneti budur. Demek ki akıl da kalbin hizmetçisi oldu. Kalbi ise, Allah Teala?nın cemaline bakmak için yaratmıslardır. . .?

valla ben de bir gün kerbela ya hz. ali nin türbesine iran daki hz. zeynep türbrsine gitmek isterim.

kulluğun bir gereği olan ibadete bakış açısı çok manidardır : ?... Dua ve ibadet ister kisisel ister toplumsal olsun, kainatın dehşet verici sessizliği içinde, insanoğlunun kendisine, bir cevap bulmak için hissettiği derin hasret ve şiddetli arzusunun ifadesidir. Bu öyle bir buluşun eşsiz sürecidir ki, onunla gerçeği arayan, kendi zatını inkar ettiği sırada kendi zatını ispatlamış olur. ..?

Kalbin gıdası, Mevla?nın sevgisine ve marifetine ulaşmaktır. Zira kalp, yaratılışı icabı kendi sahibini bulunca salahiyete kavuşur. Kalbin helaki ise, Mevla? dan gafil olup, masivaya yönelmektir ve nefse tabi olup dünya endişesine dalmaktır.

?Marifet?, masdar olarak?bilmek, tanımak, ikrar etmek? anlamında; isim olarak da?bilgi? manasında kullanılan Arapça bir kelimedir. Tasavvufi açıdan ise Allah?ın sıfatları, fiilleri, isimleri ve tecellileri hakkında manevi yaşantı sonucu direkt olarak elde edilen bilgidir. Marifet, sufilerin dervişlerin ruhani tecrübeleri yaşamaları ve ilahi halleri tadmaları sonucu ulaştıkları bilgi çeşididir. Bu şekilde Hakk?a dair varılan bilgiye marifetullah, bu bilgiye sahip olan kişiye de arif denir.

Anladıgımız kadarıyla önemli olan öz?dür, çekirdektir. Dıştaki kabuk ise

MARİFETNAME?DE GEÇEN TASAVVUFİ KAVRAMLAR

?Beytullah? seviyesine çıkarılabilen bir kalp de birbirinden güzel vasıflarla ve üstün özelliklerle nitelendirilmektedir. Ve madem ki kalp böylesine değere sahip bir aynadır; o halde Hakk?ın her an nazar buyurduğu böyle bir ayna elbetteki kırılıp atılabilecek rastgele bir cisim degildir. Kanaatimizce insan için bundan daha büyük, daha şerefli bir durum olamaz.

İnsan?halife? olarak yaratılmıştı. Karşılığında ise?kulluk? isteniyordu. ?Ben, insanları ve cinleri ancak bana kulluk etsinler diye yarattım? buyuruyordu Yaratan.

Bildiğimiz gibi, insanda madde ve mana boyutu birleşerek onu en mükemmel varlık konumuna getirmiştir. İnsan, cismani boyutuyla dünyevi yönünü devam ettirirken, mana boyutuyla da yüksek derecelere ulaşabilmek için çabalamaktır. O halde insanı farklı kılan, onun diğer canlılara göre Rabbine muhatap olmasını sağlayan nedir? Onun bu mana yönü. Çünkü Ayet-i kerime bunu ifade ediyor: ?Ona ruhumdan üfledim.? Ruh, Allah Teala?ya ait olduğuna göre, ruhun tatmin olması, ancak onu yaratanın istediği doğrultuda gitmekle olur. Bu sebeple insan, fani olmayanı aramaktadır.

Gazali, aklın kalp için ve kalbe yardımcı olması aracılıgıyla yaratıldıgını ifade eder.

İnsanların çoğu bunu bilir, bununla algılarlar. Bundan başka bir de ruhani alem denilen ve duyu organlarıyla hissedilemeyen ve insanların pekçogunun idrak edemediği bir alem daha vardır ki çözülmesi gereken işte budur. Bu dünyaya yönelik yaratılmış olan hisler elbetteki meleküt alemini anlayamaz. Perde olan bu dünyevi hisleri aradan kaldırmadıkça da hakikate erilemez, o ulvi aleme yol bulunamaz.

İkinci ve üçüncü alem arasında iki farklı alem daha vardır:

Ona göre kalp parlak bir ayna gibi işlem gördüğünden, kötü ahlak bu aynanın parlaklığını gideren is ve karartıdır. Buna mukabil güzel ahlak bu aynaya daha çok parlaklık katan bir nur ve ışık gibidir.

halde kalbin en büyük ilacı Allah'ı hatırlamak olacaktır. Bu konuyla ilgili şu ayeti ifade edebiliriz:

?Tenzih ederim o Allah?ı ki hakkında marifet sahibi olmak için, marifetinden aciz kalmaktan başka kulları için yol bırakmamıştır.?

İlim ve marifet kelimeleri zaman zaman birbirinin yerine kullanılmaktadır. Ancak ne var ki aralarında birtakım farklar sözkonusudur: İlmin zıddı cehil, oysa marifetin zıddı inkardır. İlim kulun gayretinin sonucu iken , marifet Allah?ın ikramıdır . Bundan dolayı gerçek anlamda marifet pek mümkün degildir. Çünkü Allah Teala, isim ve sıfatlarındaki sırlardan, hikmetlerden pekçok şeyi gizli tutmuş, ancak mahlukatın kavrayabileceği kadarını açıklamıştır. Zira Hakk?ı gerçek anlamda idrak etmeye yaratıkların gücü yetmez. Nitekim bütün bir kainat O?nun azameti karşısında bir?hiç?mesabesindedir.

kalplerinize ve niyetinize bakar?

rızasına nail olmayı arzu eder. Üçüncüsü de "kavusma bekleyen kalp.? Bu da Rabbine kavuşmayı, vuslata ermeyi istemektedir.

?Dikkat ediniz insan bedeninde bir et parçası vardır. O iyi oldu mu bedenin diger organları da düzgün olur ve o bozuldukça bedenin diger organları da bozulur. O, insan kalbidir.?

?Çünkü O, göğüslerin özünü bilir?

Kalbin kendi alemiyle ilgili olarak İbrahim Hakkı Şunları anlatır ve üç farklı insan çeşidinden bahseder :

Açıklamalardan anladığımız kadarıyla gerçek anlamda marifete erebilmek, onun hakikatini ihata edebilmek kulun idrakini aşan bir hadisedir. Çünkü insan aklı sınırlıdır ve birtakım olguları kavramaktan acizdir. Nitekim Kur?an-ı Kerim?de de: ?Allah?ı tam olarak takdir edemediniz.? buyrularak bu konuda insanın anlayışının çok geniş olmadığı belirtilmiştir. Kanaatimizce burada önemli olan faktör kulun kendi acizliğinin, sınırlılığının farkında olması. İnsan kendi küçüklüğünü anladığı nisbette nazar-ı ilahi karşısında büyüyecek; bu şuur içinde olduğu müddetçe marifete bir adım daha yaklaşacaktır.

İnsandaki en önemli merkezin kalp olduğunu ve Allah'ın, kulunun daha ziyade kalbini dikkate aldıgını Peygamber Efendimiz ifade etmistir.

Düşünün ki Allah Teala kalbinize nazar buyuruyor ve belki bunu günde kaç kez tekrarlıyor. Böylece insan bu iltifata günde defaatle mazhar oluyor. Bir kalbi incitmek, bu tecelligaha aykırı düşmek anlamına geldiği için bu konuda bu denli hassasiyet gösterilmiştir.

3)Mülk alemi: Şehadet alemi demek de mümkün. Felekler ve yıldızlar alemi, unsurlar ve bileşikler alemi de denir. Bu alem de kendi içinde ikiye ayrılır:

a)Misal alemi: Berzah da denilebilir. Keşf ehli bütün ruhları burada görür.

Aslında her insan kendi içinde bir alemdir. Kainatın küçük bir nüshasıdır. O sebeple insana küçük alem, kainata büyük alem diyebiliriz.

Zünnun el-Mısri?ye göre de Allah?ı tam olarak tanımak ve idrak etmek mümkün değildir.

?İnsanın kalbi, yaratılışının başlangıcında, parlak ayna yapılan demir gibidir. Bütün alem bu aynaya sığar. Dikkat edilirse böyle olur. Edilmezse tamamen pas tutar. Artık ayna yapılacak hali kalmaz.? der ve şu Ayeti delil getirir: ?Hayır, hayır! Bilakis yaptıkları sebebiyle kalpleri paslanmıştır.?

İbrahim Hakkı?ya göre marifetin hakikati dille Allah?ı anmak, kalple onun sevgisine ulaşmak ve himmetle huzur-u ilahiye yükselmektir. Görüldüğü gibi marifete erme yolunda bir tedricilik göze çarpmaktadır. İnsan önce birşeyi tanımaya başlar, tanıdıkça onu anmaya, hatırlamaya devam eder. Bu devam eden ifadeler de nihayet kişinin kalbinde ma?kes bulur ve o varlığın sevgisi kulun kalbine zuhur eder. Kalbe yerleşen bu sevgi de zamanla bireyin tüm benliğini sarar ve nihayet kul, ilahi ikramları alacak kıvama gelir.