Yanık sesli Nesimi?yim

En güzel renklerle süslenir mekan...

1931 Adana'da dogdu Nesimi Çimen 1931 yilinda Adana'nin Saimbeyli Kazasinin Fatmakuylu Köyü'nde dogdu. 1941 yilinda on yasindayken ailesiyle birlikte Kayseri'nin Sariz kasabasina bagli Incemagara Köyü'ne göçtü. Oniki yasinda heveslenerek cura çalmaya basladi.

Nöroloji kliniğinde rotasyon yapmakta olan bir yıllık bir psikiyatri asistanıyken tanığı olduğum bu olaylar benim travma ve ilişkili ruhsal bozukluklara ilgi duymamın bireysel gerekçelerinin çok ötesinde bir zihinsel ve duygusal karışıklık yaşamama yol açtı. İnsanlık tarihinde yaşanan olayların ve dünyada halen olup bitenlerin yarattığı arayışla 'travma'yı anlamaya, aklımdaki onlarca soruyla başa çıkmaya çalışırken binlerce insanın bu örselen-meyi birdenbire, öylesine ve yanı başımda yaşamasını şaşkınlıkla, acı duyarak izledim. Hastanede saatler süren koşuşturmanın sonrasında 3 Temmuz sabahı uykusuz gözlerle yanmış otele doğru baktığımda bugüne dek yaşadığım en kötü deneyimin bu olduğunu düşündüm. Umudu ve mücadeleci bir sevgiyi çağrıştıran, Hasan Hüseyin'in "bir oğlum olacak adı temmuz" şiirinin taşıdığı umudun nasıl da yandığını ve yüzünü küle gömdüğünü o an hissettim. Biliyordum, artık temmuz olamayacaktı oğullarımızın adı...

Demirciler dövdü canımı,

Vurabilirim.

Oyuna kendisinin eklediği bir tek cümle bile yok. Her şey tutanaklardan.

Cahil olmayan anlar onun neden böyle vahşi olduğunu ama o, cahil olmayanı anlamaz. Bu yüzden hep işi kolaydır cehaletin. Kesip atar. Kestirip bütün karmaşıklığını hayatın, tek bir cümleye düşürür bütün varoluşu:

Metin, Asaf, Behcet, Asim Bezirci,

Dağları eritmeye durmuş demirci,

Yeniden niye anlatıyorsunuz Sivas'ı?

Varip Pir Sultan?i, analim dedik

Diyar

Türkiye tarihi özünde bir travmalar tarihidir. 31 Mart Menemen olayı, Milli Şef dönemi tutuklamaları, karartma geceleri, Yassıada mahkemeleri, 12 Mart, 1 Mayıs 1977, 1978 Maraş olayları; Çorum, Malatya ve Sivas. Ardından kara tarih 12 Eylül. Bugün halen egemenliğini sürdüren ekonomi-politik ve siyasal sistemin ilk tohumlarının atıldığı.

Geriye hasretle bir bakar misin?

Sanki beşyüz yaşındayım ben.

-Daha senden gayrı aşık mı yoktur

Kahpe tuzaklarda, vurulduk halkim..

Erkal'ın söylediği şu:

Kötü huylunun dışında

Fezai der n?olacağım

Menekse, Sehergül, Gülender,

Sivas'tan hiç dönmeyecek artık 0 ; çünkü?Sivas hala islam?... Allah'ın bol olduğu yer...

1964 yılında ilk plak çalışmasını yapmış, 1970'de de Almanya'da 10 plak yayımlamış. Yine 70'li yıllarda iki kaset çalışmasıyla, Fransa'da bir longplay, Almanya'da 3 kaset, İsveç'te (1984 ve 1986'da olmak üzere) iki kaset.

Bir an yum gözlerini,

senin de dağların var sivas, senin de dağların

Şiir yazan ozan benim

Çocuğunuzun öldürüldüğünü kaç yılda unutabilirsiniz? 15 yıl çocuğunuzun öldürüldüğünü unutmak için yeterli midir?

Dostluklar kurulsun insanlar gülsün

SİVASIN HESABINI UNUTMAYARAK VE UNUTTURMAYARAK SORACAĞIZ...

Dünya cennet olsun yaşasın insan

Gece ile gündüz arasında,

Akarsu?yum Hasret?im ben

Peki en dışarıda neler vardı? Öncelikle başbakanın durum tespit girişimi hem etik, hem estetik ve hem de politik bir bomba olarak gündeme düştü. Başbakan Tansu Çiller: "Otelin etrafını saran vatandaşlarımıza hiçbir biçimde zarar gelmemiştir, oteli hissedarlarından biri yakmıştır" diyerek olaylardaki siyasal sorumluluğunun bir lapsus, yani dil sürçmesi olarak aşikar hale getirmişti. Diğer bir girişim olaylara bir meşruiyet kazandırma ve hedef şaşırtma çabasıydı. Dönemin Refah partisi Genel Başkanı Necmettin Erbakan "Sivas halkı doğal olarak reaksiyon göstermiştir. Bunun arkasından CIA çıkar" iddiasında bulunuyordu. Diğer bir eğilim ise günah keçileri yaratma uğraşısıydı. BP Genel Başkanı Muhsin Yazıcıoğlu..."Sivas'a Aziz Nesin'i getirenler olaylardan birinci derecede sorumludur..." diyerek 1.5 yıldır valilik yapan ve Sivas'taki dinci-gerici çevrelerle büyük sorun yaşayan Vali Ahmet Karabilgin'i adres gösteriyordu.

Kucaklaşıp izin istedim: Teki ama, dedi, sen ne kendi adresini verdin, ne de benim adresimi aldın. Biz Sivas'tan dönünce nasıl haberleşeceğiz?.."

Gözümde gözlerin, elimde elin...

Asuman, Yasemin, Erdal Ayranci,

Bak şu bebelerin güzelliğine

Üstünde gamlar dolanır

-Ayrılık hasreti kar etti cana

nasıl uyku tutar gözlerimi

Davos Köçekçesi

Yarınlara kalan benim.

Kırdık mı kanadını serçenin

yiğitlik midir emanet cana kıymak

Gün gün ile barışmalı

Sev insanlığı sev gardaş.

Sorma.

Cumhuriyet Gazetesi, manşetlerinde devletin olaylara seyirci kaldığı, polisin gözü önünde katliam işlendiği, devletin şeriata teslim olduğu, laikliğin temellerinin sarsıldığı yorumlarına yer veriyordu. Basının ortak gözlemi; askerin geç geldiği, polisin eylemcilerin sırtını sıvazladığı ve müşfik davrandığı, itfaiyenin yangını söndürmekte ve insanları kurtarmakta isteksiz olduğu, İçişleri Bakanı'nın günlük rutin işlerine daldığı, Belediye başkanının ise bilinçli ve sürekli olarak bakanı yanılttığı yönündeydi. Yasadışı İBDA-C örgütünün yasal yayın organı Taraf dergisi, olayları "Şanlı Sivas Kıyamı" olarak kutsuyor fakat cinayeti övme gerekçesiyle ya da azmettirici olarak hiçbir yasal işlemle karşılaşmıyordu.

Orda yüreklerde isyan görseniz,

Olayın hemen ardından başlayan ve giderek yükselen sesler, tartışmalar, yorumlar, acılar, haykırılar; korku, gelecek kaygısı, güvensizlik, çaresizlik, öfkeyi biriktiriyordu. Ama en çok dikkat çeken ve özellikle yerel basında her gün yinelenen şey bu olayları unutturma çabalarıydı. Esnafın yaşadığı ekonomik kayıp ve Sivas ekonomisinin durumunun kötüleşmesi riski yerel basında olayların üzerine sünger çekme, iç yüzünü ve nedenselliğini tartışmama, küflendirme, hızla gündemden kaldırma taleplerini dillendiriyordu. İnsancıllıktan arınmış ve ölen insanları sadece bir istatistik veri olarak gören bu eğilimin ilerleyen günlerde bir çok çevre tarafından gösterildiğini anımsatmam gerekir.

15 yıl geçtikten sonra bir daha hiç çocuğunuzun ölümünü anmaz mısınız?

İnsan sevdası başında

Yer ile göğün arasında,

Mizrabim isyankar, vurur telime

Oy dost ta bilsin, düşman da bilsin,

Bent boyumda öleceğim

Askin dolusuna, kanalim dedik

Kardeş kardeş duruşmalı

Siyasal iktidar ve muhalefet bu olayların sorumlularını açığa çıkaracak mekanizmaları hareketlendirmekten çok, kendi sorumluluklarını gizleme ve siyasal konumlarını güçlendirecek bir araca dönüştürme eğilimi gösterdiler. Özellikle olayları izleyen dönemde basın ve medyada yer alan açıklama ve yorumları incelediğinizde buna ilişkin çok sayıda kanıt bulacağınıza biliyorum. Ama şimdi... Yıldönümlerinde hatırlanan, anma törenleri giderek sönükleşen, mağdurunun, mağdur ailelerinin kendi acılarına kendi, yalnızlıklarına gömülü beklediği bir tarih: 2 Temmuz!

Fransa'da SECEM'e kayıtlı. Oradan gelen teliflerle yaşamını sürdürmeye çalışıyordu.

Ve herşey yaşanmadı daha

Hem sılayım, gurbetim ben

Acımasız zalim cana kıyanlar

Ahbap düşman oldu ben buna şaştım aman

DEVLET GÖREVLİLERİ VE SİYASİLER, YAPTIKLARI AKIL DIŞI İZAHLARLA KARA BİR SAYFA AÇTILAR

Et kemik bir yerde, derildik halkim

Metin Turan

Kaynar ateslerde Ugur Mehmet ́im

Devlet destekli dinsel gericiliğin bir kalkışmasıdır Madımak yangını. Travmalarla çökertilmek istenen Türkiye'nin vicdanında açılan en büyük yaralardan biridir... Utanmaz bir caniliğin sokakları ele geçirme girişimi ve hesabı verilmeyen bir katliam olarak capcanlı ortadadır...

Gece ile Gündüz Arasında

Özlem ne ayrılık ne

döne döne semaha duranlar tutuştu önce

benim de yüreğim gençliğini almış yanına yürür başı dik

Bembeyaz bir gülüş,

Tarihten beri gelirim

Sivas değil yüreğim yandı

böyle garip düştüğüme bakma

Sedder Handır atam, Bağdat?tır vatan,

Sivas'a gideceği akşamdı. Kardelen' de görünce, uzun zamandır düşledigim "Nesimi çimen Monografisi" için malzemeyi edineceğim sevinciyle kucaklaştık.

Allah'in evinde böyle uzanilmaz! Nesimi cevabi yapistirir: Be Hoca, bura Allah'in evi, bende ona misafir geldim. Yani Allah'in evinde de mi rahat edemeyecegiz? Hoca ne söyleyecegini sasirmistir.

1959 da ise Maras- Elbistan'in Akdil Köyü'ne yerlesti. 1960 yilinda tekrar Kadirli'ye dönen Nesimi Çimen'i bu kadar göçüren neydi? 1962 yilindan sonra Istanbul'a yerlesti ve bir mozaik fabrikasina isçi olarak girdi.

türküler kor olmuş ciğerlerden çıktığı için ateşi içredir. ateşle yazılmıştır türküler ateşi ateşle yakamazsınız.

Saçlarin aklarla doldugu zaman

Asım BEZİRCİ 13 Mayis 1944, Erzurum

Paramparça

Gerizler Başı

Eylemcilerin psikolojik durumu da en dışardan gelen seslerin içinde yer buldu. Olaylar öncesi oluşturulan gergin ortamın etkisiyle bazı kişilere tepki gösteren bireyler, "Tahrik edilen bireyler", "Merak edenlerin katılımıyla büyüyen eylemler", "Dağıtılabileceği halde dağıtılmayan grup" olarak adlandırıldılar. Diğer yandan kendi karanlık düşüncelerini egemen kılmak için insanlarımızı yakan saptırılmış kitleler oldular. Sivas olaylarını inceleme amacıyla kurulan Meclis komisyonunun raporu da tarihe çok önemli ve her dönem tartışılacak saptamalar ve iddialar bırakmıştır. TBMM raporu; olayların sorumlusunun ölenler olduğunu ima eden belirlemeler içermekte; PKK ve Amerika karşıtı sloganların varlığını eylemin meşruiyeti yönünde değerlendirme eğilimindedir. Ve eylemin meşru olduğu izlenimini vermektedir. Rapor, tek sıra ve 10-15 kişilik polis barikatı kurulmuş olduğunu belirtmiş ama emniyetin bu zaafı konusunda sağlıklı bir değerlendirme yapmaktan kaçınmıştır. Bu raporda da yerel basında ve ilgili çevrelerde yer bulan söylemleri destekler biçimde, gerçekte tahrik unsuru içermediği halde Aziz Nesin'e ve onun konuşmasının tahrik ediciliğine vurgu yapılmıştır. Raporda örgüt vurgusu yoktur. Bir gün önce dağıtılan 'Müslümanlara' başlıklı bildiri ciddiye alınmamış ve yeterince değerlendirilmemiştir. "Sivas olaylarının nedeni Müslümanlar imzalı bildiri değil, Pir Sultan Şenlikleri'nin düzenlenmesi ve buna izin veren mülki amir" olduğu iddiası yapılmıştır. Yine Pir Sultan Abdal ve kangal köpeklerini temsil eden 'Ozan' heykeli tahrik unsuru olarak gösterilmiştir. Gerçekte "Atatürk ve devrim şehitleri için yapılan saygı duruşunun" eksik yansıtılarak çarpıtıldığı da dikkat çekmiştir.

15 yıl çok uzun zaman.

OLAYLARIN GELİŞİMİ

Meleklerin secdegahı

Mahkeme önünden eğildim geçtim aman

Eyleme Geçen Cehalet

Doktor Behçet Aysan benim

Verdik, birer birer, kirildik halkim

Anlatılmalı mı?

Sivas olaylarına örselenme penceresinden bakış

-Deli gönül yine ah-ü zar oldu

Bir bileyni taşındaykm ben.

Binlerce gövdeyi, hayatı, sözü, anlamı, kalın, yağlı bilekleriyle tek bir darbede sonsuza gönderebilir. Yok ettikçe acıkan bir matematiği var cehaletin. Sevgilerle, kitaplarla, düşüncenin kederli geceleriyle, aşkın hummalı sabahlarıyla kurulmuş bir insanı, bütün o emeği, gözünü kırpmadan yok edebilir.

İnsanlığın aynasına baktıkça, o aynadan kan aktıkça "Daha kaç katliam? Daha kişi ölmeli?" diye sorasın gelir.

Yaşanmış bu travmaların en temel özelliği; doğal felaketinden kazalarına, cinsel şiddetinden işkencesine kadar, henüz 'işlenmemiş', eş deyişle muhasebe edilmemiş olmaları. Bu sürecin nasıl olacağı ve nasıl tamamlanacağı konusunda bir öngörümüzde yok ne yazık ki. Bu deneyimler anlamlandırılmadıkça örselenmiş belleğimizin birer parçası oldular. Mağdurlarının anılarında acı veren birer deneyim olarak yeniden yaşantılanır duruma geldiler. Bu olaylar artık belleklerimizi aşıp toplumsal ve tarihsel belleğimizi kapladılar. Unutuldukça hatırlanıyorlar aslında. Tanıkları dünyadan ayrıldıkça, bu tanıklığı yaşamayanların merakı onu yeniden hatırlanır kılıyor. Aslında bu anıları acı verici biçimde anılarında yineleyen bireylerin tanıklığında geleceğe aktarılan bu tarihin tanıklığı da ör-selenmeye açıktır. Bu deneyimlerin tanığı olmayan bireyler merak ettikçe ve araştırdıkça, muhasebe edilmemiş ve zaman içinde kanıtları yok edilmiş tarihsel olaylar da çarpıtılma riski yaşamaya başlıyor. Çarpıtma, daha olaylar yaşanırken, 'travma' oluşurken, eş deyişle insanlık suçu işlenirken başlıyor aslında, ve zaman içinde aynı biçimde sürüyor. Bunu aşmanın yolu tarihe dürüstçe ve insanlığın evrensel değerleri adına tanıklık etmekte yatıyor. Bu sürecin, bu hesaplaşmanın ya da boşalmanın -adını nasıl koyarsanız koyun- hangi biçimde olursa olsun gerçekleşmesi beklentisi, anısını yaşatan ama acısını içine gömen her tanığın, her örselenmiş bireyin umudu ya da beklentisidir.

Savaşımız yobazlıkla

İşkenceler... 15 yıl süren binlerce insanın ölümüne, binlercesinin fiziksel ve ruhsal olarak örselenmesine yol açan, faili meçhulleri, gözaltında kayıpları, satirli saldırıları, köy boşaltmaları ile süslü, teknik ve soğuk ifadesi ile 'düşük yoğunluklu savaş'. 1990'h yıllar ve körfez savaşı. Irak Kürtlerinin büyük göçü... Yakın tarihimizin derin olaylarının simgesi 'Susurluk' kazası. Son günlerimizin dramatik aile içi şiddet öykülerinin en acılısı Töre cinayetleri. Son olarak Hrant Dink cinayeti ve adını burada anmadığım niceleri...

15 yılda bu olay unutulurdu/unutuldu/unutulabilir.

Bana sorarsanız bu, büyük unutuşa karşı gerçekleştirilen bir "tanıklığı yenileme" eylemi. Tanıklık üzerine konuşma değil, olayı yeniden canlandırma.

Nesimi Çimen sermayemiz laf derdi. Muhabbetine katilanlar, onun basindan geçenleri nasil bir ögreti gibi anlattigina sahittirler. Ben bir tanesini size aktarayim:

ÖRSELENMEK VE UNUTMAK ÇELİŞKİSİNDE "SİVAS OLAYLARI" - 4 -

Göçler ve savaşlar yenilir

Muhlis ́ine muhip olan, Muhibe ́m

Emeklilik gibi herhangi bir sosyal güvencesi olup olmadığını sordum; yoktu. Sivas'a gidebilmek için de, 500 bin lira borç alarak Hatay?dan Ankara'ya gelmişti.

Oysa şöyle düşünebilirsiniz:

Doğrudur, emzirdim anamı.

Paramparça olsun dünya

Ağır ağır kağnılar gider

Orda gördüler insanı

Bir gün olup hesap sorsam zalime

Gelin barışalım dökülmesin kan

Merhaba Çocuk

Sev insanlığı sev gardaş

güncelll

Hüseyin ́ce ölüp dirildik halkim

Yarın çok güzel bir gün olacak.

Sicaktan kavrulmus üç arkadas gölgede biraz rahatlamislardir. Nesimi Çimen uzani verir camiinin ortasina. Hoca tekrar görevini yapar.

Suda aksimizle, havuzun dibi

Koyun değil şu dağlarda

Yazar Asım Bezirci?yim

2 Temmuz 1993'te yaşanan olaylar, Sivas'ta her yıl düzenlenen ve tanınmış bir yazar olan şimdi aramızda olmayan ünlü gülmece yazarı Aziz Nesin'in de konuk olarak katıldığı Pir Sultan Abdal Kültür Şenliklerinin 2. gününde başlamıştı. "Radikal İslamcı" olarak tanımlanan siyasi gruplar tarafından düzenlendiği belirtilen eylemlerle sanatçıların kalmakta olduğu Madımak Oteli ve etkinliklerin gerçekleştirildiği Kültür Merkezi kuşatılmış, etkinliğe katılanlar ve düzenleyenlere taşlı ve sopalı saldırılarda bulunulmuştu. Şenlikler sırasında açılışı yapılan, Pir Sultan Abdal'ı ve Sivas'ın simgesi kangal köpeğinin temsil eden OZAN HEYKELİ göstericiler tarafından yıkılarak sürüklenmişti. Bu eylemler esasında günümüzde müze olan Sivas kongre binasının önündeki Atatürk büstüne de saldırıda bulunulmuştu. Sivas Kültür Merkezi'ni yaklaşık beş saat kuşatan ve taşlı sopalı saldırıda bulunan eylemciler daha sonra Madımak Oteli önünde toplanarak saldırılarını burada sürdürdüler. Kuşatıldıktan yaklaşık 8 saat sonra, polis kordonu altında olmasına rağmen, otel göstericiler tarafından yakıldı. Yakılmadan önce sevk edilen askeri birlikler otelin yakılmasına kadar herhangi bir müdahalede bulunmadı ve izlemekle yetindi. Olaylara ancak Özel Birliklerin kente gelişiyle birlikte müdahale edilebilmişti. Olaylarda 35'i otelde olmak üzere 37 kişi öldü ve 60'tan fazla kişi yaralandı. Sekizi yaralı olmak üzere 39 kişi otelden sağ olarak kurtuldu. Milyarlarca liralık maddi hasar meydana geldi. Kültür merkezinde bulunanlar içinde az sayıda hafif yaralı vardı. Olayda ölenler ve yaralıların büyük çoğunluğu Cumhuriyet Üniversitesi Hastanesi'ne götürülmüş ve yaralılar tedavi altına alınmıştı.

NESİMİ ÇİMEN: Üç telli curanın üstadı

Amanın amanın efelerim öldürmen beni

varsın ateşin suskunlukla beslensin

Şoförler söver

Hayat Efsanedir

Devlet durumu biliyordu. Hicret koşusu gerekçesiyle yüzlerce insan Sivas'a taşınmış ve saldırıya hazırlanmıştı. Şehirde başka hiç bir yerde kaldırım çalışması yokken, otelin 50 metre uzağındaki kaldırım taşları sökülmüştü. Emniyet müdürü "Göstericiler dağıtılmadı ama kontrol altında tutuldu. Olayların bu duruma geleceğini tahmin edemedik, ne yapalım. Takdir-i İlahi" yorumunu yapıyordu. Sivas olaylarını inceleme amacıyla kurulan Meclis komisyonunun raporu da tarihe çok önemli ve her dönem tartışılacak saptamalar ve iddialar bırakmıştır. TBMM raporu; olayların sorumlusunun ölenler olduğunu ima eden belirlemeler içermekteydi...

Otel içinde olan ve Aziz Nesin'i koruma görevini üstlenmiş olan polis memurlarına diğer polis arkadaşları "Bunların neyini kurtarıyorsunuz? Bırakın gebersinler" diyorlar, işini yapmak isteyen komiser Mehmet adlı meslektaşlarını kınıyorlardı. Yangın sonrasında yan binaya geçerek kurtulmaya çalışanlara Büyük Birlik Partisi İl başkanlığında bulunan parti üyeleri "Orospular gidin yanın, girdiğiniz kapıdan çıkın" önerisinde bulunuyorlardı. İtfaiye merdiveninden inmeye çalışan Aziz Nesin'e "Kurtarmayın onu, ölecek adam o. O insan değil hayvan. Ölmesi gerek..." diyen belediye meclis üyesinin talimatına itfaiye erleri uymakta tereddüt etmemiş ve saldırmaktan çekinmemişlerdi.

böyle mahsun durduğuma

Sosyolojik açıklamalar da ardı sıra gelmeye başladı. Aziz Nesin ve diğer kurtulanlar, olayların Alevi-Sünni çatışması olduğuna vurgu yaparken Başbakan Çiller bu olayların Alevi-Sünni çekişmesi' olmadığında ısrarcıydı.

Dokuz yaşında saz çalmaya başlamıştı; üç telli curanın bu büyük ustası.

Nesimi der her yaşında

Hatırlamak nedir?

Acıyı Bal Eyledik

Yıkabilirim.

Veysel der ki yalnız kaldım

Zaman kalbimizde can vermis gibi,

nehirler taşmış yanaklarımdan

Ve herşey daha yorgun sessiz

"Hiçbir şey eyleme geçmiş cehaletten daha korkunç olamaz."

Gerizler başından hopyamadım aman

yiğitlik midir bir tutam ışığı kör bıçakla koparıp karanlığa kurban etmek

İşsiz güçsüz dolanmak ne

15 yıl sonra neden?

atesli dumanlara, savrulduk halkim

Amanın da amanın efelerim öldürmen beni

Öldürülen, bu kacinci Nesimi,

Sen boğuldun karanlıkta

Madımak?ta yanan benim

Çekingen ayak sesleri,

Sivas yollarında Geceleri

Geçimini köy köy dolasarak bu mesleklerden sagladi. Bir yil sonra tekrar Kayseri-Sariz' a göçtü. 1953 yilinda askere gitti. 1956 da tekrar Adana Kadirli'ye döndü.

Düşman galip geldi haklayamadım aman

Elde ates, dilde Allahu-Ekber

Her akşam olmadan önce solgunlaşır gökyüzü

Bulundugu ortamda Alevi deyislerini ögrendi ve çevresinde, kendine özgü yorumlariyla ilgi gördü. O günden ölümüne kadar curasini elinden birakmadi, curasiyla birlikte iki Temmuz 1993'te Sivas'ta seriatçi ateste yandi. Yoksul bir Kürt ailedendi.

Böylece bütün dünyayı kendime benzetebilirim.

Merhaba çocuk

Meydanda bir semah, dönelim dedikm

Metin ölüm, Sait, Handan ́im

Barış aşkı yayılmalı cihana

Tekerleri Meşeden

Mezarda da diyeceğim

Dostumun gözyaşındayım ben.

Yıkılası Zalim Sivas

Bazı gazeteciler, internetten okuduğum kadarıyla yaptıkları röportajlarda Erkal'a "Niye 15 yıl sonra Sivas?" diye sormuşlar. Bu enteresan bir sorudur.

Hemen oracıkta bir de söyleşi yaptım.

Bir topal yarış atı, düş değil.

Türkiye'de ilk Şah İsmail gecesini Nesimi Çimen düzenlemişti. Bunları anlatırken gözleri güneş vurmuş billur su gibi ışıldıyordu. 5 Mart 1977'de Ankara'da düzenlediği bu geceye Can Yücel ve Yaşar Kemal'in büyük katkılan olduğunu ve konuşmacı olarak da o gecede bulunduklarını anımsanıyordu. 17 Haziran'da da İstanbul'da düzenlediği geceyi, İlhan Selçuk ve Halis Toprak'ın katkılarıyla kotardığını anlatıyordu. "Aleviler, aşırı solcu olduğumu ileri sürerek sevmezler beni, solcular (1980 öncesini kastederek) herhangi bir fraksiyona katılmadığım için. Oysa ben bir sanatçıyım; kendimi yeterli de görmüyorum ama sanatımı bir fraksiyonun sözcülüğüne indiremem." diyordu.

Şiirleri güvenmediği, iyice tanımadığı kimselere vermediğini biliyordum. Niyetimi söyledim; hoşlandı.

Gögsüne menekse, gül takar misin?

Canlarla birlikte yandım

Insan yakmak icin, olmus seferber

ece TEMELKURAN

Gelir diye yol beklerim

Kurtardı karıncayı, bir damla denizden.

TELEVİZYONLARDAN ADETA CANLI YAYINDA İZLENEN SALDIRI, İZLEYENLERİ DE ÇARESİZ BIRAKTI

Hasret Gültekin ́im, Serkan Dogan ́im

Huriyem, Yesim ́im, özbe öz Özkan ́im

Bir an yum gözlerini.

Kanli kefenlere sarildik halkim

Devlet durumu biliyordu. Hicret koşusu gerekçesiyle yüzlerce insan Sivas'a taşınmış ve saldırıya hazırlanmıştı. Şehirde başka hiç bir yerde kaldırım çalışması yokken, otelin 50 metre uzağındaki kaldırım taşları sökülmüştü.

Dinle beni kulağın aç

Bugün güzel bir gün olacak,

2 TEMMUZ 1993. PİR SULTAN ABDAL KÜLTÜR ŞENLİKLERİ'NİN 2. GÜNÜ... ÖNCE SİVAS KÜLTÜR MERKEZİ, SONRA MİSAFİRLERİN KALDIĞI OTEL KUŞATILDI. 8 SAAT SONRA İSE ÖLÜM GELDİ

sonra türküler

Saçları ağarmış eski bir değirmenci,

Ancak zalim olan kıyar insana

Kızıma öğrettim adını,

Bir ara ben masadan kalkınca, Atilla Hoca'nın "Nejat Birdoğan'ın yeğenidir" demesiyle, güveni daha bir artmıştı. Yanında taşıdığı şiirlerini verdi, fotokopi aldım.

Ne, neden, ne için, nasıl, ne oluyor, nasıl olabilir, ne olacak, kim, kiminle, kimin için, amaç ne? Dönemin egemen siyasilerinin bazı kesimlere ders vermek için göz yumdukları bir 'Provokasyon' muydu? Kimilerine göre ise bir komplo'ydu, kimin yaptığı bir türlü anlaşılmayan. Bazıları gerici-dinci çevrelerle uzlaşmacı politikaların beklenen bir sonucu olduğunu vurguluyordu. Evet gerçekten olayların iç yüzü neydi? Hangisiydi. Hepsi ya da hiçbiri miydi?

Dünya bana benzesin!

şerefsizler elbet bir gün hesap verecek...

Anmamalı mı?

Nesimi Çimen'den derlenen bazı türküler:

Gülerken hep ağlar gibi,

Cem olduk günese, verildik halkim

sivas... sivas..

Kör olasın demiyorum

Kör olma da gör beni

Unutma terbiyesi...

Ve dokuz can alan birisi,

Bir an yum gözlerini...

Mahkeme sürecinde de yaşananlar yaşanan örselenmenin yaralarını sarmayı engelleyen bir nitelik taşıyordu. Kanıtlar eksikti ve var olanlar karartılmıştı. Olayların iç yüzüne ulaşmak için toplanan veriler yetersizdi. Araştırmalar eksik yapılmıştı. Bir örgüt arayışı yoktu. Olayların bireysel bir girişim olduğu iddiası yapılıyordu. Mahkeme sürecinde mahkeme tarafından tutuklulara yüreklendirici tutumlar sergileniyordu. Mağdur yakınları örselenirken mahkeme heyeti ve kolluk kuvvetleri olaylar esnasında sergiledikleri müşfikliği burada da sürdürüyorlardı. Yaklaşık 7 yıl süren yargılama sonunda, ölen 33 aydın ve sanatçıya nazire yapar gibi 33 kişiye idam veriliyordu. Fakat bu karar Yargıtay tarafından bozulacaktı.

Isitsem sesini sen fiskiyenin;

Nesimi Çimen

Benim her günüm karalı

Koray Kaya ́m, onbirinde dal fidan

İlenmek ne dilenmek ne

2 Temmuz 1993. Tanığı ve mağduru olduğum, devlet destekli dinsel gericiliğin bir kalkışması izlenimi veren ve tarihsel dönüm noktası olan olaylar... Bugünlerde 14. yıldönümünü anacağımız -andığımız- kara tarih. 37 kişinin öldüğü, 60 kişinin yaralandığı, 39 kişinin otelden sağ olarak kurtulabildiği... Halen nedenleri anlaşılamamış, gerçek failleri yakalanamamış ya da halen ortalıkta dolaşan... Mağdurunun halen benimseyemediği, acısını içinde yaşamaya, anlam vermeye ve kabullenmeye çabaladığı... Üzerine şiirler, öyküler, kitaplar yazılan ama halen hesabı sorulmayan, sorulamayan. Adil dünya inancını sonsuza dek yok eden, silen ve süpüren Sivas katliamı...

ÖRSELENMEK VE UNUTMAK ÇELİŞKİSİNDE "SİVAS OLAYLARI" - 3 -

Erkal ve arkadaşlarının yaptığı şey de budur.

Saldırganların amacı açıktı. Cumhuriyet Sivas'ta kurulmuştu, Sivas'ta da yıkılacaktı. Vali gidecek ve şeriat gelecekti. Saldırıya maruz kalanlar ise Sivas'ta devletin olmadığını, devleti yargısız infaz yaparken gördüklerini ve devlet gözetiminde cinayet işlendiğini anlatıyorlardı.

Unutmak bu ülkenin hastalığı değil. Bu ülkeye öğretilmiş bir yaşama kültürü, bir siyasi kültür. Çünkü hatırlamaya başlarsa önceki unutuşunun altında ezileceğini sanıyor. Hatırlamanın sözde iç barışı bozacağını sanıyor. Oysa unutuş her gün yeniden, hiç beklemediğimiz anlarda ortaya çıkarak yıkıyor içimizdeki, dışımızdaki barışı.

Bu cümle, Genco Erkal'ın "hazırlayıp" yönettiği "Sivas '93" adlı oyundan alınma. Erkal'ın Sivas Katliamı'ndan sonra hazırlanan tutanaklardan yola çıkarak yazdığı metin bir belgesel eşliğinde sahneleniyor. Nurdan Arca'nın hazırladığı belgesel perdeye yansırken, oyuncular o günleri tam bir tanıklığı yenileme mantığı içinde oyunlaştırıyor.

Bırak ey yaşasın bütün insanlar

Çürümek ne zindanlarda

otuz yedi gül çatlamış susuzluktan sivas ın içinde

Din icin yakildik 33 can

Çoktandır yüzüne hasret kaldığım,

dağlarında şahanların

Isçilikle birlikte Nesimi'nin hayati da biraz düzene girdi. Yeni kurulan Türkiye Isçi Partisi ile tanisti ve partiye üye oldu. TIP'in düzenledigi bir çok gecede kendi demelerini ve Alevi deyislerini çalip söyledi.

Orda mektepten çok zindan görseniz,

Ve sonra her şey bitti. Arkadaşlar öldü. Kurtulanlar oldu; kurtulduğuna sevinemedi hiçbiri, hiçbir zaman... Yangından kurtulmanın utancı içindeydiler. Daha ilk dakikalardan başlayan unutturma çabaları, travma ile ilişkili ortaya çıkan süreğen nitelikli ruhsal örselenmenin giderek ağırlaşmasına, kalıcılaşmasına yol açtı. Bu noktada anlamlandırmanın gerçekleşmesi, muhasebenin tamamlanması için sorulacak soruların sayısı giderek arttı.

Döküldü cephanelerim toplayamadım

Ve eyleme geçer.

Gönüller icinde yer aldik halkim

Şimdi bildiniz mi, oralıyam ben.

Kapida camiinin hocasi Nesimi'ye dur sen giremezsin der Elindeki ne diye sorar. Nesimi: Cura diye yanitlar soruyu. Onunla içeri giremezsin der hoca. Nesimi; Niye girilmesin Hoca. Surda bir Müslüman gelse. Elinde kitabiyla içeri girmek istese engel mi olacaksiniz? Onu elbette sokariz der Hoca. Nesimi, o halde ben de girecegim, cura benim kitabim der ve girer camiinin içine.

Anne demeyi öğrenen çocuk sevinci,

Ahmet Öztürk ile adasi alan

Ve herşey geçer usulca

Madimak ́ta yanan 33 can

Kara topraklara, karildik halkim

Asker geç geldi, polisler eylemcilerin sırtını sıvazladı

Barış Güvercini

Damda birlikte yatmışız

Yandi özyurdun da, Özyurt Ahmet ́im

Öğrenmelisin, düşünmelisin, yaratmalısın

sonra şiir çığlıksız düştü türkülerin yanıbaşına

Hasret GÜLTEKİN 2 Temmuz 1993 te 26 yaşında madımakta yakıldı

ÖRSELENMEK VE UNUTMAK ÇELİŞKİSİNDE "SİVAS OLAYLARI" - 2 -

söyle hangi kitapta vardır elleri kollları bağlı yakmak

Murat benim, Özlem benim

İyi iken kötüler gibi,

Sorma gardaşımdan, oralıyam ben.

Veysel KAYMAK

Bu ülke Sivas'ta kurulmuştu, Sivas'ta da yıkılacaktı

Bırak kusuru, günahı

Öküzü hoşça tutmuşuz

İnsancıl insanlar barıştan yana

Yaninda Muammer Hakan ve Kenan

HER ŞEY O KADAR APAÇIK VE GÖZLER ÖNÜNDE OLDU Kİ, SORUMLULARINI UNUTMAK MÜMKÜN DEĞİL

Çünkü alçaklığın karnı doymaz hiç. Kaç Türk, kaç Kürt, kaç Ermeni, kaç Alevi, kaç çocuk ölmeli, diye sorma.

Artik her birisi bir Pir Sultan

Hep birlikte yan, yana serildik halkim

Yokluk ne yoksulluk ne

Nesimi der ki ey füze yapanlar

Alçaklığın ve cehaletin matematiği böyle.

otuz yedi can

Yüzbin yobaz, bir Akarsu eder mi?

Dönmez olsun çarkın dünya

Unutmak, her seferinde "eyleme geçmiş cehalete" bir madalya takıyor. Unutmak, eyleme geçmiş cehalete yardım ve yataklık etmektir. Suçu paylaşmaktır.

Gazetelerde de en çok dikkat çeken vurgu tahrik suçlamaları ve garip çözüm önerileriydi. "Arı kovanına çomak sokulmuştur", "Sisli havanın kurtları ", "Vali istenmeyen kişi", "Vali mahalle muhtarlarına kötü davrandı", "Aziz Nesin otelden çıkarılıp Zara gölüne gezmeye götürülseydi olaylar bu duruma gelmezdi "...

DAVADA 'ÖRGÜT' ARAMADILAR

Dört bir yana haber saldım

Çoktandır toy bayram görmedi obam,

Sorunun içindeki sorular

Emniyet müdürlüğünün açıklamaları, sanki olayda izledikleri örtük teşvik edici rolü uygun bir rasyonele giydirme çabasıydı. Emniyet müdürü "Göstericiler dağıtılmadı ama kontrol altında tutuldu. Olayların bu duruma geleceğini tahmin edemedik, ne yapalım. Takdir-i İlahi" yorumunu yapıyordu. Bölgenin MİT yöneticisinin ifadesi ise hem gülünç hem de içler acısı bir durumu resmediyordu. İlgili kişi protesto yapılacağı ihbarı ile ilgili olarak: "Telefon ettim. Emniyette hiçbir yetkiliye ulaşamadım, karşıma çıkan görevli bir polise şifaen söyledim" demekteydi.

Sosyolojik açıklamaları psikolojik yorumlar izledi. İçişleri bakanı Mehmet Gazioğlu kendi sorumluluğunu görmezden gelerek, "Yangın önceden planlanmış değildir. Kitle psikolojisi ile ortaya çıkmıştır" açıklamasında bulunuyordu. Abdüllatif Şener, akademisyen edasıyla "Kitle psikolojisi denen bir olay vardır. Halk tahrike uğramıştır..." iddiasını sürdürüyordu. Erdal İnönü ise tüm izleyenlerine dudak ısırtacak bir saflık ve kayıtsızlıkla "Güvenlik güçlerimiz vatandaşlarımızın zarar görmemesine dikkat ederek olayları kontrol etmeye çalışmışlardır" cümlesini kuruyordu.

Anlatılamayan, resmedilemeyen,

Ben ölmedim, anla softa

Orda alnı açık insan görseniz;

Sen olmazsan öldürmek ne

Penbe kiyilardan geçse bir sandal,

EN DIŞARIDAN GELEN SESLER...

Ve hergün daha umutlu

Çok az sayıda siyasetçi, sorumluyu arama çabası ve önerisi içindeydi. Bu yönde dikkat çeken çaba Aydın Menderes'ten gelmişti. Menderes "Devletin temel görevi vatandaşının can ve mal emniyetini sağlamak olduğundan olayların sorumlusu idaredir. İşin ucu Vali'den İçişleri Bakanlığı'na kadar dayanıyor..." diyerek asıl sorumluluk alması gereken kişilerin kimler oluğunu vurgulamak istiyordu.

Sulari?den arda kalan Edibe ́em

Ve görmeyen bir ressam, doğru mu?

Soru soranın, kendinin de farkında olmadığı bir yerleşik yargısını ifade eder. Şöyle cümleler vardır sorunun içinde:

San kendimizi gütmüşüz

Süleyman Demirel'in "Devlet güçleri ve halk karşı karşıya getirilmemelidir..." ifadesi ise, unutturma çabalarının ve bu olayın muhasebesini yapmama planlarının en üst düzeydeki girişimini temsil etmekteydi. Daha sonra basında yer alan "Süleyman Demirel bazı politik manevralar adına aydınları feda etti" yorumunu doğrulayan net bir ifadeydi aslında bu.

Diğer yandan olayların tanığı ya da mağduru olan bireylerde tarihin tanıklığı görevini doğru biçimde yürütme, yaşanan gerçekliği gelecek kuşaklara eksiksiz ve doğru biçimde anlatma, yani unutturmama çabası kendini gösteriyordu. Kimi zaman bir yaşanan ruhsal acının bir "tekrarlama belirtisi" olarak, kimi zaman "katharsis" yanı duygusal arınma, kimi zaman ise bu acı deneyimin temel inançlara asimile edilmesi sürecinde, olayların yarattığı medyatik etkinin elektriğinden yararlanıp kendi varoluşuna yeni bir "anlam" katabilmek amacıyla birçok şey yapıldı. Birçok kitap, makale yazıldı, söyleşiler yapıldı, etkinlikler düzenlendi vs. vs. Siyasi dinamizmini kaybetmiş birçok yapı bu olaylar üzerinden bir taban oluşturmanın uğraşısına girdiler o dönemlerde.

Sözü yoktur cehaletin.

Hor baktık mı karıncaya

Yobazlar elinden zar olduk halkim...

Kaşı destan gözü destan

Semah dönen gençler benim

Yaşadım, yaşamaz gibi,

yumrukluyorum duvarları

Resim çizen Asaf benim

Bir hiç uğruna da efem, yandırman beni

Unutmamak, hatırlanan şeyle yatıp kalkmak değildir. Hatırlanması gereken üzerine düşünme, yaşananı kabullenme meselesidir. Bir toplumun geçmişiyle hesaplaşması, yaşanılanları hak ettiği yere koyup, "Bunu yapan bir kaç kişiydi" diyerek olaydan sıyrılmama cesaretidir.

Ya nasıl kıyarız insana

Bir an Yum Gözlerini

Sol yanımdan kurşun yedim bayıldım düştüm

MADIMAK?TA YANAN BENİM

İnsan Kabe insan miraç

1984'ten 1987 yilina kadar Isveç'te yasadiktan sonra, orada oturma hakki olmasina ragmen ülkeye dönmüstü. Dönmeden önce Almanya'nin bir çok kentini, bu arada Berlin'i de ziyaret etmisti.

Vali verdiği hiçbir kararın hayata geçirilemediği noktada "Sonumuz geldi", "Sonumuzun geldiğini düşündük" gibi ifadeler kullanmıştı. En yüksek mülki amir bile sonucu kabullendiğini itiraf ediyordu. Belediye Başkanı Temel Karamollaoğlu kitleyi sakinleştirmek adına "Gazanız mübarek olsun, bunların ruhuna bir fatiha okuyalım" diyordu, belediyenin yaptığı "Taleplerinizi sıralayın" anonsunun ardından. Ve taleplere göre, şenlikler iptal edilecek, şenlik için gelen yazarlar, şairler, sanatçılar kenti terk edip gidecek ve ozan heykeli kaldırılacaktı. Belediye, bu taleplerle aslında bu katliamın örgütlenmesinde ne denli güçlü bir sorumluluğu olduğunu itiraf ediyordu. Ama yargı ve idari mekanizmalar bunu hiç bir zaman göremeyecekti.

Bin beterdi Sivas, Ol Kerbela?dan

-Bin derdim var idi bin daha oldu

Yillar mazimizi yoldugu zaman

"Sivas'ı bırakın, Başbağlar'a bakın" demek hesaplaşmak değildir. Hem mağdurun yasıyla hem de failin suçuyla adam gibi ortaklaşmaktır. Çocukça tekrar ettiğimiz yas tutma beceriksizliğimizi gidermek, yetişkin gibi davranmayı sağlamaktır hatırlamak.

O yüzden keser söz sahibi gırtlağı. Gözü yoktur. Bıçakla gözleri oyması bundan. Endazesi yoktur. Anlamaz kendinin dünya karşısında hiç çektiğini.

Zikrimde canlanir eski bir masal:

Daha çocuk yasta hayatini çalisarak kazanmaya basladi. 1946 yilinda evlendi, tekrar göçtü. Bu defa Adana'nin Kozan kasabasiniin Faydali Köyü'ne yerlesti. O köyde çapacilik yapti. Kalaycilik ve bakircilik ögrendi.

Dar zamana kurulu saatler,

yumrukluyorum kara gecenin bedenini ellerim kan içinde

o olayların müsebbibi derin güçlerin sonu yakın...

Toprağın gözyaşındayım ben..

Ruhsal travmaya yol açan bu katliamın kalıcı ruhsal sorunlara yol açmasını önlemenin yolu yanıtlanmamış soruların yanıtını bulmaktan ve vermekten geçiyor.

Hizir ́in dölleri yazsin bin ferman

sivas olayı ne ilk nede sonuncusu olacak eli kanlı yobazlar olduktan sonra arkalarında onları destekleyen serefsizler varoldukca bunlar devam edecektirler ama bizler onlara bu fırsatı vermeyelim

Son bulsun savaşlar kesilsin figan

herkeze hayırlı kandıller dılıyorum

Karinna Cuanna, Hollanda ́li can

var mıdır kardelen akında bir avuç inciyi ateşe tutmak lo...

Yaşlı yorgun trenler,

Yarınlara kalan benim

Ben buradayım ve onu öldürebilirim.

Koklaşmalı söyleşmeli

Sakın hor görme insanı

Güpe gündüz isikti, Gündüz Murat ́im

Çalışır, iş görür, elinde yabam,

İnsanlar Hakk'ın mekanı

Yok olsun kötülük düşmanlık ölsün

Cümlesi insana derki, Kabem

Cihan tutuşur derdimden

Son bulsun savaşlar kimse ölmesin

İnanmazsan aç Kuran'ı

hayat efsanedir! diyordu her an!

Döne dursun çarkın dünya

Nesimi Çimen, arkadaslari Osman Dagli ve Mehmet Tokatli ile asiri bir sicak günde Istanbul'da bir cadde de birini beklemektedirler. Gelecek, saatler geçmesine ragmen gelmemistir. Sicaktan ayakta duramaz hale gelen üç arkadas yakinlarindaki camiiyi görerek gölgesine siginmak isterler.

Kizilgül?üm, söz düsürse dilime

Barış güvercini uçsun Dünya da

Bir gelin kızın çeyizi bu.

Bazı aydınlara göre, olayların yorumu yalıtık ve duygusuzdu; "Yerleşik düzenin, kurulu dizgenin her zaman ayrıksı, tartışan, eleştiren, soran ve sorgulayan yaklaşımlara kapalı kaldığı" biçimindeydi. Olayların düşünce özgürlüğüne bir tehdit olduğunu belirten dönemin Kültür Bakanı Fikri Sağlar'a yanıt çok gecikmeden olaylardan siyasal bir kazanç elde etme çabasında olan Mesut Yılmaz'dan gelmişti. "Devletin valisi halkımızın dini duygularını rencide eden, dini değerlerle alay eden bir konuşmacıya tepkisiz kalmışsa milletin o valiye güvenmesini bekleyemezsiniz. Fikir özgürlüğü halkımızın mukaddes değerleri karşısında geçersizdir" açıklamasını yapıyordu.

Kırabilirim.

Elleri kan içinde

Sanki dostlariyla vedalasmaya çikmisti, curanin bu büyük ustasi.. . Türkiye'de eserlerini yayinlamak istiyordu. Umarim, onun acilarimi dile getireyim dedigi eserleri zaman geçmeden yayinlanir. Nesimi eserleriyle sevenlerine ulasir.

O zaman daha da çoğalır denizler

Salyali agizlar, kirli yürekler

Özlem, Nurcan, Serpil, Belkis Gülsüm ́ü

Hele ölmemişim, yaralıyam ben.