İbn Rüşd, imkan anlayışını izah etme ve ona açılım sağlamada kuvve kadar heyulayı da kullanmıştır. Bu nedenle heyulayı da kısaca ele almak gerekmektedir:

İlk tespit olarak İbn Rüşd?ün gerçek mümkün dediği şeyin genel olarak, sebepli , bileşik, yaratılmış, hareketli, zamanla ilişkili, cinsi, faslı, genel ve özel sureti bulunan, tanımlanabilen, oluş ve bozuluşu kabul edebilen, etkin ve edilgin bir varlık olduğu söylenebilir. İbn Rüşd?ün, çoğu zaman aynı şeyi ifade etmeseler de mümkün ile imkanı birbirinin yerine kullandıgını da düsünecek olursak, imkanın mümküne ait böyle bir hal olduğu söylenebilir. Bu yorum İbn Rüşd?de imkanı ifade eden maddenin durumunu anlamada bir çıkış noktası olabilir. Aksi taktirde, İbn Rüşd için alemin kıdeminden çok maddenin kıdemi bir muamma olarak kalacaktır. Mümkünün imkanını belirleyen ölçütün ne olduğu konusunda İbn Rüşd?ün yaklaşımını belirlemek gerekir. Bu konuda onun İbn Sina?dan yana bir tavır takındığını söyleyebiliriz. İbn Rüşd?e göre bu ölçüt akıldır. Ona göre akla uygun olan mümkündür. Fail imkansız bir şeyi yaratamaz. Bir şey güç yetirilebilir olduğu için imkan sahasında değildir, o şey imkan sahasında olduğu için güç yetirilebilirdir ve dolayısıyla mümkündür. Öyleyse İbn Rüşd?e göre imkan sahasında olan yani mümkün, akla mantığa ters olmayan şeyler olmalıdır.

Öyleyse madde, İbn Rüşd?ün anlayışında bilfiil ve tanım halini alacak olan kuvve halindeki şeydir. Suret ise bilfiil ve mahiyettir. Duyulur fert ise bu ikisinin birleşiminden meydana gelen şeydir. Madde kuvve halini, suret ise fiil halini ifade eder.

Bu soruna çözüm getirmek için bazı çevirmenler Yunanca karşılığını tam versin diye?huve?den?hüviyyet?i türeterek kullanmışlardır. Ancak bu da türetilmiş olduğundan probleme çözüm olmamış ve?mevcud? kadar yaygınlaşmamıştır.

İBN RÜŞT LERE MEVLANALARA BEKTAŞİLERE

2. Mümkün Varlık : İbn Rüşd buna?gerçek mümkün? de demektedir. Bu ifadeye vurgu yapması, İbn Sina?nın zorunlu varlığın altındaki varlığı bir yönüyle zorunlu bir yönüyle de mümkün kabul etmesinden ileri gelmektedir. İbn Sina?nın böyle bir varlık çeşidini belirlemesine ve onda zorunluluk ve imkanı bir arada barındırmasına, İbn Rüşd, zorunluluğun imkanla ya da imkanın zorunlulukla vasıflanacağı sebebiyle karşı çıkar. İbn Rüşd?ün bu yaklaşımı Gazali?yle aynıdır.

6. Geometride de?kuvve? kullanılır. Ancak bu sadece eşadlı bir kullanımdır. Bir çizgiyi yüzey olarak kare kare ölçerken, ?bu çizgi şu çizginin kuvvesidir? demek buna örnek verilebilir.

İbn Rüşd, ?kuvve?nin daha farklı anlamları olduğunu belirtirken, bu tanımların büyük oranda Aristo?dan alındığını görmekteyiz. Ona göre?kuvve?;

yarın devam etmek dileğiyle hoşcakalın, okuyan herkese teşekkür ederim

O, bu yanlış anlamanın nedenini söyle izah eder: Halk dilinde kullanılan?mevcud? kelimesi türetilmiş bir kelime olduğu için felsefede kullanılırken bazı problemlere sebep olmuştur. Halk dilindeki kullanımında?mevcud?, yüklemi olduğu konuyu açıklamaktan ziyade onun durumunu belirtir. ?İnsan vardır.? önermesinde?vardır?ın insana eklediği fazladan bir şey yoktur. Çünkü zaten insan var olan bir şeydir.

3. Zatı tasavvur edilsin veya edilmesin, zihin dışında bir mahiyeti ve zatı bulunan şeylerin mahiyetine de?mevcud? denir.

7. ?Kuvve?, bilfiil var olmaya, kendisiyle hazır ve kabul edici olunan şey de demektir. Bu?kuvve?, ?heyula? için söylenen?kuvve?dir. ?Kuvve?nin en uygun kullanım şekli aslında budur. Felsefi anlamda ve asıl kullanım İbn Rüşd?e göre bu yedinci anlamıdır. Bu tanım doğrultusunda, bilfiil mevcut olan, bilkuvve var olmayandır. Bilfiil mevcudun çeşitleri bilkuvve mevcudun çeşitlerinin zıddı olmaktadır.

Bu şekilde?mevcud? kavramı felsefede bir şeyin?zat?ını ifade eden kavram haline gelmiştir. Ancak yine de bu anlamın dışında, o zatın arazına işaret eden bir manada kullanıldığı olmuş ve bu da bazı tartışmaları doğurmuştur.

Şimdi İbn Rüşd?ün bakışına ve bu bağlamda Gazali?ye yönelik eleştirilerine bakalım:

mevlana hz'leri der ki"Felsefe bana çok yardımcı oldu, ama şu anda ona bir kaç dünya uzaktayım" diyor. bize de bir dönem baya yardımcı oldu, ama tasavvufla tanışınca insan başka bir boyuta geçiyor. Felsefe aslında bir arayışın göstergesi, bir basamak, daha üst basamaklara çıkmak için bir merhale..

İbn Rüşd?e göre?mevcud?un eşanlamlıları hüviyyet, zat, şey ve bir?dir. O, ?mevcud? kelimesinin şu anlamları ifade edebileceğini söyler:

1. Doğru anlamına gelen?mevcud?: Bu anlamıyla varlık, zihinde, dış dünyada bulunduğu şekliyle bulunan şeydir. Örneğin?Tabiat var mıdır?, ?Boşluk var mıdır?, ?Bir şey var mıdır? gibi sorular ile bu sorulara cevap oluşturan ifadelerde yer alan?var? veya?vardır? teriminin gösterdiği şeye denir ki, bu, zihni bir kavramdır. Bu anlamda varlık olma bakımından, somut-soyut ve cevher-araz arasında sıradüzeni ve öncelik sonralık açısından herhangi bir fark yoktur. İbn Rüşd?e göre hüviyyet ve zat terimleri bu anlamdaki varlık yerine kullanılamaz.

ALEVİYMİŞ SÜNNİYMİŞ DİNDARMIŞ ATEİSTMİŞ

Bu iki tanım kısaca söyle izah edilebilir:

AKILI RASYONALİZMİ NATURALİZMİ SORGULAMACI VE ŞÜPHECİ BİR NOKTADA OLSAYDI İSLAM ;;;

birazdan devam edicem inşaallah konuyua kaldığım yerden...

Diğer taraftan bileşik olan şeyin parçalarına, nicelik bakımından o şeyin maddesi denir. Maddenin, yani ilk maddenin cevher olduğu konusunda ihtilaflar bulunduğunu söyleyen İbn Rüşd, ancak filozofların birçoğu tarafından onun cevher olarak kabul edildiğini de kaydeder. İbn Rüşd?e göre madde bir açıdan bakıldığında iki grupta değerlendirilebilir:

Madde, başka bir açıdan da ikiye ayrılır: İlki, madde ismine özgü olup cevherdeki değişime konu olan sınıftır. Diğeri ise değişim türlerine konu olan sınıftır ki, bu da çoğunlukla?konu? ismine özgüdür. Dört değişim türü olan oluşbozuluş , büyüme-eksilme , yer değiştirme ve dönüşüm bu dayanak denen madde üzerinde gerçekleşir. Maddenin bu derece farklı anlamlar kazanması, İbn Rüşd?ün?imkan bir dayanağı gerektirir? iddiasını anlamada önemlidir. Kabul edilecek?madde?ye göre imkanın kazanacağı anlamlar, ezeli bir madde ve beraberinde alemin kıdemi sorunlarını getirecektir. ONTOLOJİK YÖNLÜ BİR MADDE KABUL EDİLİRSE, BU, SÖZ KONUSU SORUNLARLA BERABER MADDENİN YARATILIP YARATILMADIĞINI DA BERABERİNDE GETİRECEKTİR.

Fakat bir şeyin zat ve mahiyeti araz sayılmayacağı için, hiçbir?tekil varolan?a bu anlamda?mevcud? denemez. Ancak İbn Rüşd?e göre?mevcud? için yapılan tüm bu tanımların içerisinde öncelikli olarak gelen ilk iki tanımdır.

Maddenin kendisi oluşmamıştır . Eğer madde oluşmuş olsaydı, başka bir maddeye muhtaç olurdu ve bu durum sonsuza kadar giderdi. Eğer oluşmuş olsaydı, bu oluşma maddenin suretle birleşmesinden meydana gelirdi. Her oluşan şey yalnızca belli bir şeyden oluşmaktadır. Bu durum ya sonsuz olan madde doğrultusunda sonsuzca sürüp gitmelidir ki, bu, ezeli bir muharrik kabul etsek bile imkansızdır. Çünkü sonsuz bir şey, fiilen var olamaz. Ya da suretlerin oluşmayan ve yok olmayan bir dayanak üzerinde birbirini izlemesi ve bu izlemelerin de ezeli ve döngü biçiminde olması gerekecektir. Bu durumda, burada ezelden beri oluşan ve yok olan şeylerde görülen bu izlemelerin ifade ettiği ezeli bir hareketin bulunması zorunludur. Dolayısıyla şu açıkça ortaya çıkmıştır: Oluşan nesnelerden her birinin varlığı, ötekinin yokluğu; yokluğu da ötekinin varlığı demektir. Eğer böyle olmazsa bir şey hiçbir şeyden meydana gelmek zorunda olacaktır. Çünkü oluşmanın anlamı, bir şeyin kuvve halinden fiil haline dönüşmesi ve değişmesidir. Bu açıdan bir şeyin yokluğunun varlığa dönüşmesi ve var olmakla nitelenmesi, yani onun oluştuğunun söylenmesi mümkün değildir. Dolayısıyla geriye, birbirine karşıt olan suretleri üzerinde bulunduran ve bu suretlerin, kendisinde birbirini izlediği bir şeyin bulunması kalmaktadır. Bu dayanak da İbn Rüşd?e göre maddedir.

4. İyi yapılan fiiller için de kullanılır.

İbn Rüşd?ün imkan ile ilgili görüşlerine geçmeden önce varlık hakkındaki

Zorunlu : Kabul edilen şeye verilen adın karşıtına denir.

Her ne kadar İbn Rüşd, Gazali?nin tezlerine karşılık antitezler üretmede fazla yaratıcı olmasa da yine de dikkate değer açıklamaları olduğunu söyleyebiliriz. İbn Rüşd?ün antitezlerinin birincisinde heyula, ikincisinde ise tümeller konusu temel teşkil etmiştir.

İbn Rüşd de kendisinden önceki birçok filozof gibi varlığı temelde ikiye ayırmıştır:

GÖNÜL VERSEYDİ...

Ayrıca Gazali?nin, filozoflara ait fikirleri iki ana nokta çerçevesinde reddetmesinin de İbn Rüşd?ün bu konudaki düşünceleri için bir ilham kaynağı olduğunu söylemek mümkündür.

İSLAM DİĞER SEMAVİ DİNLERE KAPI AÇTIRIP PEŞKEŞ ÇEKİLMEZDİ...

NE AYRI GAYRILIK OLURDU ALEVİ-DURZİ-SÜNNİ-İSMAİLİ-Şİİ-CAFERİ GİBİ...

1. Salt paylaşım ve tam örtüşme kast edilmeden sıradüzeni ve uygunluk açısından on kategorinin her biri için kullanılır.

YOL YUNUS EMRENİN YOLUDUR

1. Tabii veya düşünsel olsun, hareket ettirici olması bakımından başkasını hareket ettiren şeyler için?kuvveler? denir.

İbn Rüşd?ün mümkünü imkansız ve vacibe karşıt kabul etmesi başka bir bakışla da değerlendirilebilir. Buna göre imkan zorunlunun karşıtı olurken ona var olamama ihtimali; imkansızın karşıtı olurken ise ona var olma ihtimali verilmiştir. Bu da imkanın her halde ve bir şekilde varlıksal olduğunu göstermektedir.

5. Edilginliği zorlukla, etkinliği ise kolaylıkla olan şeyler için de?kuvve? kullanılır.

YOL İBN RÜŞTÜN FARABİNİN İBNİ SİNANIN YOLUDUR...

2. ?Tabiat var mıdır?, ?Boşluk var mıdır? ifadelerinde yer alan?var? kavramı gibi, bir şeyin zihin dışındaki var olma durumunun, zihindeki?kavram?ı da?mevcud? diye isimlendirilir. Buna İbn Rüşd?sadık? der.

3. Zatında hareket ilkesi olan şeyler için de kullanılır.

Bu duruma göre mümkünün, zorunlu ve imkansızın karsıtı oldugu ortaya çıkmaktadır. Ayrıca yukarıda mümkün ile imkanın bazen aynı anlamda kullanıldığını söylememiz de bu tanımların bir sonucu olarak ortaya çıkmış olmaktadır. Zira söz konusu tanıma göre hem bir fiili kabul edene hem de kabul edilen şeye mümkün denilmektedir.

6. Üçgen-açı, baba-oğul gibi biri diğerini gerektiren iki kavram yahut var olan arasındaki ilişki, ?araz olarak mevcud? şeklinde değerlendirilir.

?Oluş ve bozuluşun üzerinde gerçekleştiği bu maddenin kendisi oluşmuş mudur? Önemli sonuçlara sebep olacak bu soruya İbn Rüşd?ün cevabı?hayır?dır.

Mümkünün imkansıza karşıt olması ve aralarında hiçbir orta terimin olmaması, mümkün olan bir şeyden önce, onun imkan halinin gelmesine temel teşkil etmiştir. İbn Rüsd?e göre eğer bir şey, var olmadan önce mümkün değilse, bu şey zorunlu olarak imkansızdır . İmkansızı varlık olarak kabul etmek imkansız bir yanlıştır. Mümkünü var olarak kabul etmek ise imkansız bir yanlış olmayıp mümkün bir yanlıştır. İşte burası İbn Rüsd?ün Gazali?den ayrıldığı noktanın temelini oluşturacaktır. Çünkü Gazali imkanın fiille birlikte bulunduğunu savunmaktadır. İbn Rüsd?e göre ise imkan ile fiil çelişiktir ve aynı anda bir arada bulunamazlar. Ona göre Gazali?nin dediği gibi imkan-fiil birlikteliği söz konusu olursa, bir şey imkansız olma tabiatından var olma tabiatına dönüşecektir. Bu da zorunlunun mümküne dönüşmesine benzemektedir ki bu yanlıştır.

İbn Rüşd?e göre?kuvve? ile madde ve?fiil? ile suret arasında bir açıdan ilişki vardır. Dolayısıyla bu ilişki nedeniyle kuvve maddeye fiil de surete benzemektedir. Diğer yandan?kuvve? bir açıdan yokluktur , ancak bu yokluk, gelecekte yok olma özelliği bulunabilecek türdendir. Yoksa İbn Rüşd?ün anlayışında mutlak anlamda bir yokluk söz konusu değildir. ?Kuvve?, şeydeki yetenek ve bilfiil var olma imkanı olması açısından var olma imkanını ifade eder. Bu bağlamda?kuvve? bir yönden imkandır. Fiil de bu noktada kuvvenin zıddı olmakta ve bir şeyin?bilkuvve mevcuttur? ifadesindeki anlamını belirtmeyen, buna benzemeyen bir durumdaki varlığına işaret etmektedir.

İbn Rüşd, kuvveleri genel olarak etkin ve edilgin kuvveler olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Bu doğrultuda fail kuvveler, başkasında etkide bulunan yani fiil yapan kuvvelerdir. ?Doktor bir insan? buna örnek verilebilir. Fail kuvveler, doğasıyla fail olanlar ve arzu ve iradesiyle fail olanlar olmak üzere iki grupta mütalaa edilebilir.

Ancak sonuçta İbn Rüşd?e göre kuvvenin öncelikli anlamı imkan ve mümkündür. Fakat kuvveyi netleştirmek için fiile de ihtiyaç vardır. Çünkü kuvve ve fiil birbirlerinin karşıtları olsalar da birbirlerine görelidirler ve göreli olanlardan biri diğeriyle tasavvur edilebilir. Ancak bu noktada İbn Rüşd?ün fiil hakkında fazla malumat vermediğini görmekteyiz. Ona göre fiil, kısaca bilkuvve mevcut olmaktan başka bir durumdaki varlıktır.

EĞER BU TOPLUM

Felsefede cevher-araz, kuvvefiil gibi kavramlar çerçevesinde?varlık? ile ilgili Arapça bir kavram olmadığından, çevirmenler buna çözüm getirmek için, kök anlamını ifade etmeyen ve bir araza da işaret etmeyecek şekilde?mevcud? kelimesini kullanmak durumunda kalmışlardır.

fikirlerine kısaca değinelim. Aslında onun varlık felsefesiyle ilgili olarak yapılan araştırmalarda, varlık tanımlarını ayrıntılarıyla bulmak mümkündür. Biz sadece giriş mahiyetinde bir özet sunmakla yetinecegiz. İbn Rüşd, varlık için?mevcud? kavramını kullanır. Ancak ona göre bu kullanım bazı yanlış anlamalara neden olmuştur.

EBU SUUTLAR GAZALİLER YERİNE

kardeşım hikaye.

İbn Rüşd?ün kuvve fiil birlikteliğine karşı çıkışında Aristo?nun gerekçeleri kadar Gazali?nin imkan anlayışıyla ilgili olarak filozoflara yönelttiği eleştiriler de etkili olmuştur. Bu doğrultuda o şunları söyler: Bazıları imkanın varlığını , mümkün olan şeye zaman bakımından önce olduğunu inkar ederler ve mümkünü fiille beraber kabul ederler. Bunların, mümkünün tabiatını temelden ortadan kaldırmaları, mümkünün zorunlu , zorunlunun da mümkün olmasını gerektirir. Bunlar imkanı salt fiil yönüyle ortaya koyarlar ki, bu yanlıştır.

İbn Rüşd?ün madde, kuvve ve fiil ile ilgili fikirlerine baktığımızda imkanın kuvve ve maddeyi ifade ettiğini görmekteyiz. Bunların yanında imkanın mümkünden önce bulunduğu konusundaki iddiaların ise büyük oranda kuvve-fiil önceliğiyle anlam kazandığı ortaya çıkmaktadır. Madde anlayışı ile de sıkı bir ilişki içerisinde olan bu iddialar, beraberinde alem, zaman ve en önemlisi de maddenin kıdemi gibi sorunları doğurmuştur. Böyle bir anlayışın oluşmasında Aristo?nun etkisi inkar edilemez derecede açıktır.

Bu sonuç İbn Rüşd?ün şu ifadesine dayanmaktadır: ?Kuvve, öne alma ve sona bırakma yoluyla kullanılır ise maddeye eklenir ve onun gölgesidir. Bunun gibi, fiil de eğer öne alma ve sona bırakma yoluyla kullanılır ise suretin eklentilerinden biridir ve onun ayrılmaz gölgesidir.? İbn Rüsd, Telhis, s. 79;

İbn Rüşd metafiziğinde imkanın ne anlama geldiğini ortaya koymada?kuvve? iyi bir izah kapısı olmuştur. Bu durumu onun Tehafüt ve Telhis?teki ifadelerini karşılaştırdığımızda açıkça görebiliriz. İbn Rüşd Telhis?te, kuvveyi, fail ve münfail kuvveler olmak üzere iki guruba ayırmış ve onları açıklamıştır. Bu ifadelerin hemen hemen aynısını Tehafüt?te de görmekteyiz. Ancak aralarında ince bir fark vardır. O da Tehafüt?te?kuvve? yerine?imkan? kavramının kullanılmış olmasıdır. Böylece?kuvve? ve?imkan? adeta eşanlamlı kabul edilmiştir. Bu nedenle?kuvve?nin ve?kuvve?nin kendisiyle açıklık kazandığı?fiil?in ortaya konması gerekmektedir.

bunlara ne gerek kalırdı...

YOL MEVLANANIN YOLUDUR

BUGÜN İSLAMDA

Kuvve fiil ikilisinde hangisinin önce olduğu veya geldiği büyük önem arz

AHMET YESEVİNİN YOLUDUR

AYRI GAYRILIK OLMAZDI...

Buna?zat? anlamında?mevcud? denir.

Aristo?nun felsefe tarihi bilgisinden yararlanan İbn Rüşd, Antik çağda Megara Okulu gibi bazı ekollerin, kuvvenin fiil ile birlikteliğini savunduklarını, Eş?arilerin de bunlar gibi düşündüğünü belirtir. Ona göre bu anlayış sahiplerine göre, fiil olunca kuvve vardır, fiil olmadığında ise kuvve yoktur. Yani kuvve fiil eşzamanlılığı söz konusudur. Aristo?nun örneğiyle söyleyecek olursak, bina yapan bina yapma gücüne sahip değildir, bu güce, bina yapan ancak bina yaptığı anda sahiptir. Aristo bu anlayışa karşı çıkmaktadır. Çünkü bu anlayış, bina yapan kişinin bu sanatı kullanmaktan kesildiği anda artık ona sahip olamayacağını gösterir. Burada İbn Rüşd de Aristo gibi düşünmekte ve bu anlayışa karşı çıkmaktadır.

Ancak İbn Rüşd?gerçek mümkün?den tam olarak ne kastettiğini izah etmemekle birlikte bu mümkünün, İbn Sina?nın varlık ayırımındaki?el-mümkin el-hakiki? olup olmadığı konusunda da bir açıklaması yoktur. Ancak İbn Sina?nın?gerçek mümkün? dediği şey ile İbn Rüsd?ün dediği şey arasında fark olduğunu söyleyebiliriz. İbn Sina?nın?gerçek mümkün? dediği şey hem ontolojik hem de mantıksal anlamdaki imkanı ifade etmekte ama bu imkan sadece ayaltı varlıklarda geçerli olmaktadır.0 İbn Rüşd?ün?gerçek mümkün? dediği şey ise mantıksal anlamı içermekle birlikte, her halükarda ontolojik bir yöne işaret eden, ancak İbn Sina?daki gibi belli bir varlık grubuna has olmayan bir imkanı ifade eder. İbn Rüşd?ün imkan anlayışını inceledikten sonra bu durum iyice netleşecek ve gerçek mümkünden ne anladığı tam olarak ortaya çıkacaktır.

eder. Çünkü bu konu İbn Rüşd için imkanın mümkünden önce olup olmadığı ile ilgili tartışmalara açılım sağlayacak ve temel oluşturacaktır. Acaba kuvve mi öncedir yoksa fiil mi?

1. Zorunlu Varlık : Bu varlık Allah?tır.

İbn Rüsd?e göre mümkün hem vacibe hem de imkansıza karşıttır. Bu durum onun bu kavramları tanımlamasında görülmektedir.

İmkansız: Bir fiili kabul eden dayanağa verilen adın karşıtına denir.

hikaye

Bunlardan ilkine ateş örnek verilebilir ki, ateş pamuğa yaklaşınca onu yakmak zorundadır ve yakar. Çünkü onun seçme gücü yoktur. İkincileri ise mefulleriyle karşılaşınca zorunlu olarak onları etkilemezler; iradeyle ve kararla etkide bulunurlar. Edilgin kuvveler ise başkasından etkilenme özelliğine sahip olup kendisinden etkilenmeyen kuvvelerdir. Bu kuvvelere ev örnek verilebilir.

İbn Rüşd?ün burada söz ettiği imkanın önce gelmesi gerektiğine tikeller seviyesinde bakmak gerekmektedir. Zira o, kuvvenin sebeplilik açısından değil de sadece zamansal açıdan fiilden önce olması konusunu tikeller seviyesinde görmektedir. Bu noktada kuvveyi temsil eden heyuladır. Yoksa aslında fiil bütün yönlerden kuvveden öncedir. Tümel anlamda kuvve fiil önceliğine gelince, İbn Rüşd, Aristo öncesi filozofların çoğunun kuvvenin zaman ve nedensellik bakımından fiilden önce olduğunu savunduklarını, bir kısmının karışımı ve sonsuz parçacıkları, bir kısmının da düzensiz hareketi kabul ederek olayı sadece maddi ilkeden ibaret gördüklerini söyler. Ancak o, bunlara katılmaz.

GERİSİ

Mümkünün vacibe karşıt olmasına gelince, kanaatimizce bu şekliyle mümkünden, varlıksal zorunluluk, nedensizlik, teklik ve birlik gibi vacibin zorunluluk özelliklerinden mahrum bırakılması kast edilmiştir.

2. Başkasından dolayı hareket eden şeyler için de?kuvve? ifadesi kullanılır.

kardeş bizde zaten İbni Rüşd! lerin, İbni Sinaların, Farabilerin görüşlerini tanıtmak için bu konuyu açtık, yanlış anlamışsınız siz bu başlığı zaten o yönde bir çalışma bu, başından sonuna kadar okursanız varlığı, yokluğu, mümkünü, imkansız olanı, yaratmayı, maddesinin yapısı ve bekasını çok iyi açıklıyor, insana beyin jimnastiği yaptırıyor, buyurun okuyunuz sabırla ve dikkatlice faydalı bir konu bence...

Ona göre fiil, tümel anlamda, zaman ve nedensellik açısından kuvveden öncedir. Doğa bilimindeki dört çeşit değişimde, her değişenin bir değiştiricisinin olduğu kuralını temele alarak yola çıkan İbn Rüşd, şunları söyler: Kuvvenin kendiliğinden fiile çıkma özelliği yoktur. Cevherde, nitelikte ve nicelikteki değişimlerde hareket ettirici ve fail dışarıdandır. Mekandaki değişimde ise failin durumu konusunda ihtilaflar olsa dahi burada da fiilin kuvveden önce olduğu görülür. Fiil, kuvvenin kemali olup, onun varlığının sebebi ve gaye sebebidir. Sonuç itibariyle fiil, etkin ve gaye sebep olması bakımından öncedir. Gaye sebebinin, sebeplerin sebebi olduğunu düşünürsek, asıl önceliğin bu konumdaki fiilde olduğu görülür. Bu bağlamda İbn Rüşd?ün kuvve halindeki şeyi fiil haline çıkaracak bir failin var olması gerektiğine inandığını söyleyebiliriz. Bu sonuç ileride de göreceğimiz üzere İbn Rüşd?deki?maddenin kıdemi? düşüncesini bir nebze de olsa yumuşatacaktır. Zira fiilin önceliği, failin önceliğini gerektirir. Ancak burada failin nasıl bir önceliğe sahip olduğu meselesi ortada kalmaktadır ve bu hususun çözümlenmesi gerekmektedir. Bu durum çözüme kavuşturulmadıkça kıdem anlayışından kurtulmak mümkün olamayacaktır.

Bunun dışındaki bir anlam kabul edilirse, o zaman bu maddeden neyin kastedildiğini ortaya koymak gerekir. İbn Rüşd?ün bu konulardaki ifadelerinin bazen birbirine karıştığı görülebilir. Ancak şu var ki, onun?imkan bir dayanağı gerektirir? iddiasında söz ettiği dayanağın?ki o buna madde de diyor- büyük oranda ontolojik yöne sahip olduğunu söyleyebiliriz.

Bu tanımları, Gazali?nin renk-cisim örneğinden yararlanarak şöyle netleştirebiliriz. Örneğin, siyah renkli bir cismi ele alalım. Burada kabul edilen, siyahtır. Kabul eden yani dayanak ise cisimdir. İbn Rüsd?e göre hem siyah hem de cisim mümkündür. Kabul eden cismin karşıtı olan yani dayanağın karşıtı olan?dayanağın bulunmaması?, ?imkansız?dır. Kabul edilen şey olan siyahın karşıtı yani kabul edilemez olan, başka bir ifadeyle, bir dayanakta yer almayan, alamaz olan şey de?zorunlu?dur.

Gazali?nin madde ve alemin ezeliliğini ortadan kaldırmaya yönelik olan?imkanın mümkünle birlikteliği? anlayışına, İbn Rüşd karşı çıkmış ve imkanın mümkünden önce gelmesi gerektiğini kabul etmiştir. Bu anlayışını temellendirmede öncelikle kuvve-fiil ilişkisi ile heyula konusunu temel almıştır. Bunların yanı sıra Gazali?nin kendi iddiasını temellendirmek ve filozofların çelişkilerini ortaya koymak için ileri sürdüğü iki önemli konu çerçevesinde verdiği cevapları da büyük önem arz etmektedir.

2. Öz anlamında?mevcud?: Var olan şeyleri cins durumuna getiren?mevcud?dur. Bu durumda varlık on kategoriye ve dolayısıyla da töz ile ilintiye bölünür. Bu anlamıyla varlık on kategorinin cinsi gibi olur. Burada?mevcud? ?yok olan? ve?yokluk? kavramının zıddı olarak düşünülmelidir. ?Mevcud? bu açıdan on kategorinin her birine?teskik? yoluyla söylenmektedir. ?Teskik?, aralarında öncelik ve sonralık farkı bulunan şeylere, bu yönleri gözetilerek verilen ortak bir isimdir. İbn Rüşd bu anlamdaki mevcudun, nesnelerin genel ve zorunlu bir niteliği veya zati yüklemini gösterdiği şeklindeki anlayışı doğru bulmaz. İbn Rüşd?e göre cins teşkil eden bu anlamdaki varlık?sadık? anlamındaki varlıktan ontolojik olarak önceliğe sahiptir.

5. Konu ile yüklem arasındaki ilişkiyi gösteren edata da?mevcud? denir.

Mümkün: Hem bir fiili kabul edene hem de kabul edilen şeye denir.

4. Zihinde konu ile yüklemi birleştiren ilişkiye de?mevcud? denir.

Birincisi?duyusal madde?dir ki, bu, bireysel varlıklar için geçerlidir. Diğeri ise?akılsal madde?dir ki, bu da matematiksel şeylerin maddesidir. Bu anlamdaki madde, akılsal veya mantıksal anlamda bir maddedir. Ayrıca İbn Rüşd, örneğin daire gibi matematiksel şeylerin tamamen maddeden ayrık olmayıp duyusal maddeye benzeyen bir özelliğinin olduğunu da ifade eder.

YOL HACI BEKTAŞI VELİNİN YOLUDUR

İbn Rüşd?ün bu konudaki görüşleri, diğer birçok konuda olduğu gibi, takip ettiği Aristo?ya dayanır. Tefsir ve Telhis?inde Aristo?nun bu konudaki görüşlerine bir itiraz getirmez. Bu bağlamda Aristo?nun madde ile ilgili görüşleri büyük oranda İbn Rüşd için de geçerli olmaktadır. İbn Rüşd, ?heyula? ve?madde? kavramlarını genellikle birbirinin yerine kullanır. Maddenin birçok tanımı olduğunu, onun biçimlenmemiş ilk madde anlamına gelmekle beraber sureti olan madde için de?heyula? kavramının kullanıldığını söyler. Sureti olan maddelere dört unsuru örnek gösterir. Bu sureti olan madde de iki türdür: Birincisi, dört unsur için olanıdır. Bunun özelliği, diğer suretler yerleştiğinde kendisinde bulunan ilk suret bütünüyle fesada uğramaz, aksine ara bir tarzda varlığını sürdürür. İkinci türde ise parçaları birbirine benzer bazı cisimlerin nefsi kabul etme yeteneğinde olduğu gibi ikinci bir suret geldiği zaman kendisinde bulunan birinci suret varlığını sürdürür. Bu çeşit madde, konu ismine özgüdür.

İbn Rüşd?ün?madde? veya?heyula? ile ilgili açıklamalarına baktığımızda şu netice dikkat çekmektedir: Ona göre madde bir dayanaktır, mevzudur, mahaldir, konudur. Bu kavramların hepsi, maddenin, ?üzerinde bir değişimin meydana geldiği şey? olduğunu göstermektedir. YİNE MADDE, OLUŞAN HER ŞEYİN TEMELİNDE VARDIR VE OLMALIDIR. YOKTUR DENİRSE O ŞEY BASİT OLMUŞ OLUR. BASİT OLUNCA, ONDA YOKLUK DA OLMAZ, DEĞİŞMEZ VE TÖZÜ BAŞKA BİR TÖZE DE DÖNÜŞMEZ. DOLAYISIYLA TEMELİNDE MADDE OLMAYAN ŞEY TIPKI TANRI GİBİ BİR VARLIK OLMUŞ OLUR.

ulul-hak nickli şahıs yapıyorsa bende güncelleme yaparım o zaman kardeşim, kimsede kızmasın daha düne kadar ilk sayfada güzel okunması gereken konular vardı neler olmuş böyle :)