konar göçer Türkmen kitlesi, doga geregi islamı daha rahat yaşamak anlamında, konar göçer yaşam tarzına uygun olan alevi yaşantısını benimsemiştir.

Tebriz meydanında toplanan halka önce Şii fıkhı anlatılıyor, daha sonra din adamlarının nezaretinde topluca mezhep değiştiriliyordu. Şiiliğe geçmeyen bölgelerde katliamlar yapıldı. Bağdat, Yezd ve Horasan gibi yerlerde kadın çocuk denilmeden on binlerce insan öldürüldü. İzlenen kanlı ve acımasız siyaset sonucunda Türkmenler'in ve diğer halkın dini anlayışında köklü değişiklikler meydana geldi.

ama sunuda eklemek gerek bır turk yonetımı elınde devamlı tutmustur demı

Safevi Devleti kurulduğu zaman İran'ın büyük bölümü Sünni idi. Ancak Şah İsmail, İran'da Oniki İmam Şiası'nın tesisi konusunda kararlı bir yol izledi. Şiilik İran'ın resmi mezhebi haline geldi ve devlet eliyle hızlı bir Şiileştirme politikası takip edildi. Devlet adamları "Tebriz halkının çoğunluğu Sünni, Şiiliği kabul ettiremeyiz" deyince Şah İsmail, "Ben bu yola baş koydum, ben bu yoldan dönmezem. Ya Şii olurlar ya da kılıcımın tadını tadarlar" demişti.

siyasi güç kazanmak içinse, şiilik denilen, islam koluna mensup olmuş Türkler, iranın Türkleşmesine sebebp olmuşlardır... eyvallah dostum, konu için.

1501'de Safevi Devleti'nin kurulmasına kadar, küçük mahalli beylikler tarafından temsil edilen Şiilik, Safeviler ile birlikte İran'ın resmi mezhebi haline gelmişti.1501'de Safevi Devleti'nin kurulması İran tarihi için dönüm noktasıdır. Safevi Devleti'nden önce çoğunluğu Sünni olan İran, bu dönemde devlet eliyle Şiileştirildi. Türkiye'nin en önemli tarihçilerinden Doç. Dr. Tufan Gündüz, Diyanet İslam Ansiklopedisi'ndeki "Safeviler" maddesinde bu değişimi teferruatlı olarak anlatır.

Safeviler, devlet teşkilatında İlhanlı ve Akkoyunlu geleneğini devam ettirmekle birlikte eski İran devlet anlayışını da canlandırdılar. Şah İsmail, İslam öncesi dönemlerde olduğu gibi hem dini hem de siyasi otoriteyi temsil eden bir hükümdardı. Safevi hükümdarı, Zillullah-ı fi'l-arz, Naib-i İmam Mehdi gibi unvanlar taşıyordu.

Müritler Şeyh Haydar'ın oğlu Sultan Ali etrafında toplanmaya başlayınca, Ali de Akkoyunlular tarafından öldürüldü. Şah İsmail, müritler tarafından Gilan'a kaçırılıp, bu bölgede sekiz yıl saklandı.

İran'da Şii fıkhını bilen ulemanın azlığı yüzünden, Cebel Amul, Kufe, Lübnan ve Bahreyn'de bulunan Şii ulema İran'a çağrıldı. Şii ezanı tesis edildi, hutbelerde ilk üç halifeye ve Hz. Aişe'ye lanet okunması gelenek haline geldi.

Safevi hanedanının adı, Erdebil tekkesinin şeyhi Şeyh Safiyüddin'den gelir. Şafii mezhebinden olan Şeyh Safiyüddin gençliğinde Şeyh Zahid-i Gilani'ye bağlanmıştı. Erdebil'de kurduğu tekke kısa sürede hürmet edilen bir yer olmuştu. 1334'de Şeyh Safiyüddin'in ölümünden sonra tarikatın başına önce oğlu Sadrüddin, daha sonra da torunu Hoca Ali geçti. Hoca Ali'nin Şiiliğe temayülü tarikatın mahiyetini değiştirdi. Hoca Ali'den sonra tarikatın başına sırayla Şeyh İbrahim ve Şeyh Cüneyd geçti. Şeyh Cüneyd, Erdebil'den uzaklaşmak zorunda kalınca Anadolu'ya ve Suriye'ye gidip, Türkmenler arasında yeni müritler topladı.

Birçok zafer kazanan Şah İsmail, 1514'de Çaldıran Savaşı'nda Yavuz karşısında mağlup oldu. Bu savaştan sonra 23 Mayıs 1524'te ölümüne kadar sakin bir hayat sürdü.

Uzun süre müritler tarafından saklanan Şah İsmail, Akkoyunlu Devleti'ndeki taht kavgaları üzerine meydana çıktı. 1501'de Akkoyunlu hükümdarı Elvend'i mağlup ederek Safevi Devleti'ni kurdu.

"Ben bu yola baş koydum"

Tarikat şeyhliğinden şahlığa

Akkoyunlu Uzun Hasan Bey'in kız kardeşi Hatice Begüm ile evlendi. Ancak siyasi olarak gücünü yaymaya kalkınca 1460'da Şirvanşahlar ile yaptığı savaşta öldürüldü. Oğlu Şeyh Haydar, Uzun Hasan'ın kızı Alemşah Begüm ile evlendi. Müritlerinin sayısı iyice artan Şeyh Haydar, tarikatın simgesi olarak onlara on iki dilimli kırmızı renkli başlıklar giydirdi.

Şii olmayan öldürüldü

Akkoyunlu şehzadeleri arasında taht kavgaları başlayınca, Türkmen aşiretlerinin reisleri İsmail'i 13 yaşındayken ortaya çıkardılar. İsmail, Erdebil'de umduğunu bulamayınca Anadolu'ya yöneldi. Türkmenler şeyhlerini büyük coşkuyla karşıladılar. Avşar, Çepni, Ustacalu, Dulkadir, Rumlu, Şamlu ve Tekelü Türkmenleri etrafında toplandılar. Şah İsmail bu Türkmenler'in desteği sayesinde kısa bir süre sonra önce Şirvanşahlar'ı, ardından da Akkoyunlular'ı mağlup ederek Safevi Devleti'ni kurdu.

Safevi hanedanı, adını merkezi Erdebil'de bulunan Safeviye tarikatının reisi Şeyh Safiyüddin'den almıştır. Başlangıçta Sünni olan bu tarikat Hoca Ali zamanında Şiiliğe temayül etti. Daha sonraki dönemlerde tarikatın başına geçen Şeyh Cüneyd, Şeyh Haydar ve Sultan Ali siyasi mücadeleye girdiler, ancak üçü de öldürüldü.

Şii metinleri Arapça'dan Farsça'ya tercüme edildi. Sünniliğe reddiye risaleleri yazıldı. Şeyh Bahaüddin-i Amuli, Sadreddin-i Şirazi, Molla Abdürrezzak-ı Lahici gibi pek çok fakih yetişti.

Bir süre sonra Şeyh Haydar da babası gibi siyasi güç sahibi olmak için harekete geçti. Ancak Akkoyunlular, 1488'de Şeyh Haydar'ı öldürüp, cesedini Tebriz'e getirerek halka teşhir ettiler. Şeyh Haydar'ın oğulları Ali, İbrahim ve henüz bebeklik çağında olan İsmail'i anneleriyle birlikte hapsettiler.