?Sanma ki zahirde düşman Efrenc?dir / Oysaki ada-yı İslam içerdedir?.

Cevap;

Soru;

Gerçekten senkronik olarak, bir eş zamanlı tarih anlayışı ile baktığımız zaman?İbn-i Arabi düşüncesi dini düşünceyi en uç noktalarına kadar genişletme açma çalışmasıdır- genişletilen, açılan dini düşüncede de hoşgörü, merhamet, yüksek irfan seviyesi, yüksek kültür seviyesi gibi esaslar öne çıkacaktır. Bu da beraberinde bir medeniyet oluşturacaktır. Osmanlının medeniyet olması, -Osmanlı?ya medeniyet diyoruz, sıradan bir tarih dönemi demiyoruz- Osmanlı sanatı, Osmanlı kültürü, Osmanlı siyaseti vs. tasavvufi İslam ile var olmuştur. Osmanlı düşünce dünyasına yapacağımız kazılarda İbn-i Arabi?nin eserlerini hep görürüz. Biliyorsunuz, Şeyh Edebali Şam?da İbn-i Arabi medresesinde yetişmiş bir alimdir. Böyle bir irtibat da vardır Şeyh Edebali ile İbn-i Arabi arasında. Ardından Osmanlı beyliğinin ilk kurucularından itibaren İbn-i Arabi mektebine, ekolüne özel önem verdiklerini görmekteyiz. İlk kurulan İznik medresesinin başmüderrisi, bugünkü tabirle Osmanlı?nın ilk Şeyhülislam?ı Davud-ı Kayseri?dir ve Davud-ı Kayseri İbn-i Arabi mektebindendir. Füsusu?l-Hikem şarihidir ve medresede Füsusu?l-Hikem okutmuştur. Seviyeye bakınız, medrese ve Füsusu?l-Hikem okutulan bir anlayış. Daha sonra gelen zincire bakıyoruz, Molla Fenari Osmanlı?nın ilk resmi Şeyhülislam?ı, Molla Fenari aynı zamanda Sadreddin-i Konevi?nin eserlerinden şerh yapmıştır ve kendisi Zeyniye tarikatının şeyhidir, bakınız Osmanlı hukuk müessesinin başı da ehl-i tarik, yol ehli bir insandır. Ama ne zaman ki, Osmanlı?ya dışarıdan ithal olunan ve Osmanlı İbn-i Teymiyyecileri diyebileceğimiz Halepli bir hocanın derslerine devam ederek ondan etkilenmiş bir zevat, ?bunlara Kadızadaler ve ardından Çivizadeler ailesi demekteyiz? medreseye ve medrese zihniyetine hakim olması ile beraber Osmanlı zihniyet dünyasında da daralma başlamıştır. İşte bakınız fetvalara; kahve içmek caiz mi değil mi, cennet cennet dedikleri birkaç huri birkaç gılman, isteyene ver anları bana seni gerek seni diyene ne gerekir gibi, mecazdan, remzden anlamayan düz Aristo mantığını kullanan fetvacı, kaba, ham softaların çıkmasına vesile olmuştur. Zihniyet dünyasındaki daralmanın ardından Osmanlı coğrafyası da daralacaktır. Bunun ilk emarelerini büyük alimlerden Malatyalı Niyazi-i Mısri çok açık bir şekilde dile getirir;

İbn-i Arabi tasavvuf doktrinini sağlam temeller üzerine kuran/oturtan bir isim. Osmanlı devlet sistemi bir anlamda ona dayanıyor. Yükselme dönemi içerisinde adeta hürmette kusur edilmiyor; Şam?daki kabrini Yavuz Sultan Selim yaptırıyor vs. Siz kitabınızda; ?Yükseliş döneminde İbn-i Arabi?yi gerek fert, gerekse de devlet olarak müdafaa eden Osmanlı?nın onu tekfir edenlerin belli mevkilere gelmeleriyle eş zamanlı olarak çökme dönemine girdiğini? söylüyorsunuz. Bu hususu biraz açar mısınız?

iktibas: