4. a. e, 1,401

13. Heysemi, Mecmau'z-zevait, IX, 192

Kendisine hediye edilen ipek bir elbiseyi "Takva sahipleri böyle şeyler kullanmazlar."18 buyurarak hanımlarından birine vermişti.

Hz. Peygamber'in bizzat zühdi bir hayat yaşadığını, bunu sevdiğini ve ashabına da tavsiye ettiğini "Tasavvufun Tarif ve Kaynağı" bahsinde anlatmıştık.1 Biz burada Efendimiz'in hayatını konu alan siret ve hadis kaynaklarına dayanarak Hz. Peygamber'in zühdi hayatıyla ilgili bazı tesbitlerde bulunduk:

8. Kadı lyad, eş-Şifa, 1,188

19. Asr-ı Saadet, Ü, 79

Buyururdular ki:

2. İbn Sa'd, et-Tabakatu'l-Kübra 1,400

"Allah'ı tanı, karşında bulursun. Bolluk zamanında O'nu an, darlığa düşünce sana yardım eder."21

6. a. e, 1,404

Hz. Peygamber vermeye ve infak etmeye son derece heveskar olduğu ve vermek hakkında "Veren el, alan elden hayırlıdır." buyurduğu halde, istemek ve almak konusunda son derece müstağni idi. Ashabının da bu konuda müstağni olmasını öğütlerdi. Nitekim Medine'ye hicret ettikten bir süre sonra, yedi sekiz kadar sahabinin bulunduğu bir mecliste, onlardan "Yalnız Allah'a kulluğa, beş vakit namaz kılmaya ve ülü'1-emre itaata ve kimseden birşey istememek üzere" bey'at etmelerini istedi. Ravinin ifadesine göre: "Bu bey'ate katılanlar, asla kimseden birşey istemedikleri gibi, savaşta kazara ellerinden kılıçları düşecek olsa bile, onu yerde bulunan kimseden istemez, yere inip alırlardı."16

14. el- Luma, 134; Ebu Davud, İmare 35

Birgün namazda hatırına evde bir miktar altının bulunduğu gelmiş, eve giderek onun tasadduk edilmesini emretmişti. Ölüm döşeğinde bile tasadduktan geri durmazdı. Nitekim tasadduk edilmek üzere hanımlarından birine verdiği üç dinarın hemen tasadduk edilmesini emretti ve: "Bu para bende iken Rabbıma ne yüzle giderim." buyurdu.

O'nun dünyaya yönelmeyi ve ona kul olmayı yeren pekçok hadisi-i şerifi vardır:

Aişe validemiz diyor ki: "Allah Rasulü'nün midesine bir günde iki tür yemek birden girmedi. Et yediği zaman başka birşey yemediği gibi, hurma ve ekmek yediğinde onların üzerine birşey ilave etmezdi."

Kendisinden birşey istendiğinde derhal verir, eğer istenen şey kendisinde yoksa vaad eder ve eline geçen ilk fırsatta bu isteği karşılardı.

II. Tasavvuf Dönemi: Sufi ve tasavvuf kavramlarının kullanılmaya ve ilk sufi adlarının duyulmaya başladığı hicri II. asrın sonundan, tarikatların zuhur ettiği devre kadar olan üç, üç-buçuk asırlık bir dönemdir. Tasavvuf bu dönemde ortaya çıkmış, müessese haline gelmiş ve Cüneyd, Bayezid, Nuri, Hallaç, Ebu Nasr es-Serrac ve Gazzali gibi büyük sufi ve mutasavvıflar bu dönemde yetişmiştir.

1. bk. s.28-55

İnfak etmeyi çok severdi. Nitekim Hz. Bilal'e: "Ya Bilal, infak et! İnfak etmekle Arş'ın sahibinin senin malını azaltacağından korkma!"14 buyurmuştu.

11. el-Ahzab, 33/28-29

Kendisine arka arkaya iki defa aynı yemeği getiren Berire'ye: "Kıyamet gününde sen, yemeğinin buharı olmaktan korkmuyor musun? Yarın için birşey ayırıp saklama! Zira Cenab-ı Hakk her günün rızkını ayrı ayrı verir." buyurmuştu

"Allah bir kulunun hayrını murad ederse, dünyadan zühdünü kolaylaştırır, kendisine kusurlarını gösterir. Dünyadan el etek çekene yaklaşınız. Çünkü onun telkin ettiği hikmettir."20

Evini süsleyen kızı Fatıma'nın evine girmemiş ve: "Böyle süslü yerlere girmek bize yakışmaz."17 buyurmuştu.

17. Asr-ı Saadet, II, 90

Hz. Aişe anlatıyor: Dört ay geçerdi ki, Allah Rasulünün karnı buğday ekmeğiyle doymuş olmazdı.4 O'nun hane halkı da üçgün peşpeşe arpa ekmeğiyle karınlarını doyurmadan Allah'a kavuşmuşlardır.

5. a. e, 1,401

"Kimin himmet ve kaygısı dünya olursa, Allah onun işini dağıtır, fakirliğini gözünün önüne koyar. Kimseye nasibinden fazla dünyalık gelmez. Niyet ve himmeti ahıret olanın işini Allah Teala toparlar , gönlüne zenginlik verir. O arkasını dönse de dünya ona gelir."9

"Himmet ve kaygılarını teke indirip sadece ahıret kaygısı taşıyanın dünyasına Allah kafidir. Kaygısını dünyaya dağıtanın ise Allah, hangi vadide helak olduğuna aldırış etmez."10

21. İbnHanbel, I, 307

I. Zühd Dönemi: Bu dönem Asr-ı saadetle başlayan, tabiin ve tebe-i tabiin devrini ve ilk iki asrı içine alan, tasavvuf kavramının zuhuruna kadar olan dönemdir.

12. eş-Şifa, II, 282

10. İbn Mace, Zühd, 4106

7. a. e, l,405

Mal biriktirmeye asla heveskar değildi. Çünkü O, tercihini "kul peygamberlikten" yana yapmıştı. Nitekim: "Kul peygamberlikle melik peygamberlik arasında muhayyer bırakıldım. Cebrail mütevazı davranmamı bana işaret etti. Ben de kul peygamber olmayı tercih ettim ve bir gün doyayım ve bir gün aç kalayım, dedim."13 buyurarak buna işaret etmiştir.

16. Müslim, Zekat 35

3. a. e, 1,400

Enes b. Malik der ki: "Peygamber 'in, öğle ve akşam, ekmek ile eti bolca bir arada cem'ettiği olmamıştır."6 Nitekim yine Enes Allah Rasulü'nün bir düğün yemeğinde et ve ekmeği bile bulunmadığını haber vermektedir.

20. Ibn Mace, Zühd, 4101

III. Tarikat Dönemi: Tasavvuf müesseselerinin en güçlüsü olan tarikatların ortaya çıkarak sosyal hayatın bir parçası haline geldiği hicri VI. miladi XI. asırdan başlayarak, tasavvufi tefekkürün İbn Arabi gibi büyük temsilcilerinin yetiştiği; zaman zaman medrese-tekke çatışmalarının gündeme geldiği, şiir ve edebiyatta en değerli tasavvufi mahsullerin verildiği, günümüze kadar devam eden dönemdir.

Buhari'nin rivayetine göre, çoğu zaman elbisesinde iki yama bulunurdu.

Ciğerparesi Fatıma, eldeğirmeninde un, kuyudan su çekmekten ellerinin yarıldığını göstererek, kendisine ev işlerinde yardım etmek üzere, harp esirlerinden yardımcı istemişti de O: "Ehl-i suffe böyle fakir yaşarken ve Bedir şehidlerinin yetimleri perişan bir haldeyken sen buna nasıl talip olabiliyorsun?"19 buyurmuştu.

Hz. Aişe der ki: "Hz. Peygamber'in hiçbir zaman karnı doymadı ama, asla şikayetçi olmadı. Bazan O'nun bu haline acır ve: "Bari sana yetecek kadar bir rızka erişseydin." derdim. O ise, ülü'1-azm peygamberlerin bu dünyadan böyle gelip geçtiklerini anlatırdı."12

İbn Abbas'ın rivayetine göre, Peygamber , peşpeşe birkaç gece aç sabahlar, hane halkı da çoğu zaman akşamlan yiyecek birşey bulamazdı. Zaten ekmekleri arpa ekmeğiydi.2

1. Hz. Peygamber 'in Hayatında Zühd

Ebu Nadr anlatıyor: Ben Aişe validemizin şöyle konuştuğunu duydum: "Birgün Allah Rasulü ile birlikte oturuyorduk. Babam Ebu Bekir bize bir koyun budu ikram etti. Gece karanlığında Allah Rasulü ile onu kesmeye çalışıyorduk. Birisi "Kandiliniz ve ışığınız yok mu?" diye seslendi. Dedim ki: "Yakacak yağımız olsa, biz onu yerdik."7

9. İbn Mace, Zühd, 4105

18. Buhari, Libas 12

Ebu Hüreyre ve Aişe'den gelen bir rivayette, aylar geçtiği halde Allah Rasulü'nün evinde bir çorba pişmediği ve aile halkının hurma ve su ile beslendiği, bazan da sağmal hayvanları bulunan komşularının gönderdikleri sütü içtikleri rivayet edilir.5

Aişe validemizin ifadesine göre O'nun yatağı içi hurma lifi ile dolu bir deriden ibaretti. Yemeğini yere oturarak yer ve: "Ben kulum, kul gibi yerde oturarak yerim."8 buyururdu.

Enes b. Malik 'in rivayetine göre, Fatıma validemiz, Peygamberimiz'e pişirdiği ekmekten bir parça getirmiş ve Allah Rasulü, "Bu nedir?" diye sorduğunda "Pişirdiğim çörektir. Size getirmeden canım çekmedi." demişti. Bunun üzerine Fahr-ı alem: "Üç gündür babanın ağzına giren ilk lokma bu olacak." buyurdu. Ebu Hüreyre'nin rivayetine göre Allah Rasulü'nün açlıktan beline taş bağladığı olurdu.3

15. Tirmizi, Büyu 7; İbn Mace, Zühd 10

Kurduğu devlet, dünyanın en kudretli devleti haline geldiği, devlet hazinesi dolup taştığı zamanlarda bile, O'nun yaşantısında bir değişiklik olmadı. Hanımları O'nun bu mütevazı hayatına dayanamayarak dünyalık istediler. O da onları ya dünyayı, ya da Allah ve Rasulünü seçmek konusunda serbest bırakmış, yirmi dokuz gün süreyle bir bakıma onları boykot etmişti . Bu süre zarfında Hz. Peygamber'i bir hasır üzerinde uyumuş gören Hz. Ömer ağlamış, Allah Rasulü de dünyanın değersizliğini ve dünyadan yüz çevirmek gerektiğini anlatarak onu teselli etmişti. Nihayet Ahzab suresinin ilgili ayetleri nazil oldu: "Ey Peygamber, zevcelerine de ki: Eğer bu süfli hayatı, onun zinet ve parlaklığını istiyorsanız, gelin size boşanma bedellerinizi vereyim ve sizi güzellikle salıvereyim. Yok eğer Allah'ı ve Peygamberini ve ahıret yurdunu istiyorsanız, Allah aranızdan iyi olanlara büyük mükafat hazırlamıştır."11

Bir defasında ashab-ı suffe: "Ya Rasulallah, hurma yemekten ciğerlerimiz kavruldu." demişlerdi de O: "Medineliler bize ne veriyorlarsa biz de size onu veriyoruz."15 buyurmuştu.