1. Levent Öztürk, Asr-ı Saadet'ten Haçlı Seferlerine Kadar İslam Toplumunda Hıristiyanlar, İstanbul 1998, s.471-476.

Kur'an-ı Kerim'in diğer dinler hakkında verdiği bilgiler ile olgunlaşan Müslümanların fethedilen memleketlerde farklı din ve ekollerle özellikle Hıristiyanlar ile karşılaştıklarında zorlandıklarını söylemek mümkün değildir. Zimmilerin de o toplumun bir parçası olduğu İslam yönetiminde, başlangıçtan itibaren karşılıklı tartışmaların, sözlü tenkitlerin, kaleme alınan tenkit ya da savunma türü eserlerin mevcut olduğu tartışmasız bir gerçektir. Zaten, bu sözlü tartışmaların bile bir kısmı, zaman içinde nakiller tarafından, hatta nadir olarak ta bizzat kendileri tarafından yazıya aktarılmıştır. (5)

Kur?an ve hakikat aşığı Süleyman Hilmi Tunahan Efendinin talebeleri de açmış oldukları çeşitli Kur?an Kursları sayesinde dünyanın birçok yerine Kur?an hizmetini götürmüşlerdir. Bütün bunlar hoşgörü ve diyalog sayesinde mümkün olmaktadır

Arkadaşlar şu adres sorulara güzel ve açıklayıcı cevaplar vermiş.

Son cümle gerçekten çok harika ve konuya son noktayı koyuyor. Ehl-i kitaptan bir kadınla evlenen Müslüman, hanımını elbete sevecektir, ama bu sevgi onun dinini sevmesi manasına gelmez.

12. Hutbe-i Şamiye s. 24

Maide suresi 51. ayette ifade edilen -Hristiyan ve Yahudileri dost edinmek- hakkında açıklama yapar mısınız?

Bu prensipler çerçevesinde bir başka inancın yönetiminde yaşamayı tercih etmiş olan gayrimüslimler, İslamiyet'in sunduğu din ve vicdan hürriyetinden, olabildiğince istifade etmişlerdir. İslam toplumunda yaşayan zimmilere pek çok hususta -kıyafet, vergi, mabet vb. konularda- baskı uygulandığını iddia eden batılı ilim adamlarının hiç birisi, bir hayli ilginçtir ki, inanç ve fikir hürriyeti açısından hiç bir hususa işaret etmemişlerdir. Dolayısıyla İslam toplumunda yaşayan gayrimüslimler kendi inanç ve değerlerini savunma, tartışma gibi özgürlükleri rahatlıkla kullanmışlardır.

Müslümanlar, İslam tarihinde gördüğümüz gibi gayrimüslimlerle, yine Allah'ın emri olarak bir arada yaşamış, onlarla diyalog içinde olmuş ve onlara hoşgörüyle muamele yapmışlardır. Şimdi bu tarihsel tecrübede karşımıza çıkan ana temaları ve bazı örnekleri vermeye çalışalım:

3. Al-i İmran Suresi, 3/110

Allah Resulünün vefatından kısa bir süre sonra başlayan fetih hareketleri sırasında şehirlerin büyük bir kısmı sulh yoluyla ele geçirildi. Cizye ödemeleri şart koşularak kendileriyle sulh imzalanan gayrimüslimlere, bir ahitname ile yükümlülükleri ve hakları sunuldu. Bu dönemde gerçekleştirilen fetihlere bağlı olarak sunulan ahitnamelerde yer alan maddeler arasında fethedilen beldede mevcut bulunan kiliselerin yıkılmayacağına dair garantiler bulunuyordu.

Bu ayet ile onlarla karşılıklı menfaat ve hoşgörüye dayalı ilişkilere izin verilirken, başka bir ayeti kerimede Ehl-i Kitabın Müslümanlara dost görünebileceklerine dikkat çekilmiş, onların körü körüne dost edilmemesi uyarısı yapılmıştır. Nitekim Peygamber Efendimiz Medine?de Ehl-i Kitapla anlaşma yaparak bir güven ortamı sağlamış, ama onlarla ilişkilerinde daima ihtiyatlı olmuştur.

Peygamberimiz Hz Muhammed Mustafa 'dir.

Bu ve benzeri uygulamalardan dolayı Hanefilerin genelde gayrimüslimleri dar ehli kabul ettikleri görülür.

11. Münazarat, s.32

Bu yanılmışları din-i mübin-i İslam'a ısındırmak ve hak ile hakikati anlatmak için onlarla görüşmiş olmak insanı dinden mi çıkarıyor?

Tüm mümin ve müslüman kardeşlerime yardımcı olacaktır.

f. Gayrimüslimlerin Hukuki Statüleri:

d. Bürokraside Gösterilen Hoşgörü

Tavsiye ederim.

?Bir adam zatı için sevilmez. Belki muhabbet, sıfat ve san?atı içindir. ?. Binaenaleyh, Müslüman bir sıfatı veya san?atı istihsan etmekle iktibas etmek neden caiz olmasın? Ehl-i kitaptan bir haremin olsa elbette seveceksin!? (Münazarat, 40)

Cevap: Bu ayet-i kerime beşeri; toplumsal ve sosyal ilişkilere mani değildir. Ayetteki yasaklama, onların Yahudilik ve Hıristiyanlık yönleriyle ilgilidir. Yani onların dinlerine, örf ve adetlerini dost edinmek yasaklanmıştır.

Sorularla İslamiyet

Arkadaşlar kusura bakmayın ama bazı kesimler mümin ve müslüman olmammızdan şüphe duydukları için iman tazeleyerek ayrılıyorum aranızdan.

İsmet Özel'e sormuşlar dinler arası diyaloga karşı mısınız? -Hayır! Dinler arası diyalogun düşmanıyım!

"Ey inananlar! Yahudi ve hıristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostlarıdırlar. Sizden kim onları dost edinirse kuşkusuz o da onlardandır. Şüphesiz Allah zalimler topluluğunu doğruya iletmez" "Sen dinlerine uymadıkça, ne Yahudiler ve ne de Hıristiyanlar asla senden razı olmazlar. De ki: ?Allah?ın yolu asıl doğru yoldur.? Sana gelen ilimden sonra, eğer onların arzu ve keyiflerine uyacak olursan, bilmiş ol ki, Allah?tan sana ne bir dost, ne bir yardımcı vardır" Diyalog gerekli midir?

Diyalog, farklı dinlere ve kültürlere mensup insanların bir araya gelerek, çeşitli konularda bilgi alış verişinde bulunmaları, ortak sıkıntılara birlikte çözüm aramak için görüşmeleri, müzakere yapmaları ve irtibat kurmalarıdır. Böyle bir diyalog, insani ve ahlaki olduğu gibi, iki dünyanın saadet ve selametine de vesiledir. İnsanın yaratılış gayesine uygun ve zaruri bir davranıştır.

İslam Dini insanlığın fıtri dinidir. İslam kelimesinin asıl manası müsalemet olduğundan, onun ruhunda hakim olan sulh ve barıştır. Zira, selamet ve müsalemet İslamiyetin ruhudur.

10. İbn Kayyim, Ahkamu Ehli'z-Zimme,, Beyrut 1983, I,38; İbn Sa'd, et-Tabakatü'l- Kübra, Beyrut 1957-1960, I,380.

2. Nahl Suresi, 16/125

Arnold'un da haklı olarak zikrettiği üzere cizye, Hıristiyanları ezmek için değil onları korumak için alınan bir katılım payı idi. (7)

- Mezheplerin varlığı, vicdanı hür, irfanı hür insanların varlığının zaruri bir sonucudur. Bir tek nevi olan insan oğlundan yüz binlerce nevi yaratmak, yüz binlerce aklın mahsulatını almak, yüz binlerce fikir ve düşünce ürünlerini üretmek, yüz binlerce his ve duygu dünyasını meydana getirmek için, Allah tarafından onların donanımları sınırlandırılmamış, kuvvelerine bir had, duygularına bir sınır konulmamıştır. Kur?an-ı kerimde kullanılan ifadelerin geniş kapsamı, çeşitli manaları barındırma kabiliyeti, farklı kesimlere farklı mesajları verebilecek tonda olması, değişik yorumlara açık olduğunun göstergesidir. Özellikle müteşabih ve derin anlamlı ifadelerin bulunması, insan aklının -ilmi kanaat içerisinde- özgürce hareket etme imkanının verildiğinin açık bir belgesidir.

Özelikle Üstad Bediüzzaman Hazretlerinin ortaya koyduğu düsturlar ve birçok dile çevrilen Risale-i Nur?un ikna edici ve yüksek hakikatleri ve Nur talebelerinin gayretleri sayesinde Kur?anın elmas gibi hakikatleri, bütün dünyaya ulaşmış ve birçok insanın hidayetine vesile olmuştur.

Kur'an'ın belirttiği gibi, "ehl-i Kitabın hepsi bir değildir" (Al-i İmran, 113). Onların hepsini aynı kategoride görmek, Kur'ani ve tarihi realiteye muhaliftir. "Yahudi ve hristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirinin dostudurlar. İçinizden kim onları dost edinirse, o da onlardandır. Allah zalim topluluğa hidayet etmez" (Maide, 51) ayeti, onlarla diyaloğa ve beşeri ilişkilere mani değildir. Nitekim, ehl-i Kitaptan kız almak, Kur'an'ın hükmüyle sabit bir vakıadır (Maide,5). Hamdi Yazır, üstteki ayetle ilgili şöyle der: Mü'minler, yahudi ve hristiyanlara iyilik etmekten, dostluk yapmaktan, onlara idareci olmaktan menedilmemiş, onları veli ittihaz eylemekten, yardaklık etmekten nehyedilmişlerdir. Çünkü onlar, mü'minlere yar olmazlar.

Selam ve dua ile...

Ertesi yıl yine Hac mevsiminde, Medine?den gelen on iki kişi, Akabe mevkiinde Resulullah ile geceleyin gizlice buluşmuşlardır. Bunların altısı bir önceki yıl Müslüman olanlardı. Bu ikinci görüşme ise, ?İkinci Akabe Biatı? olarak bilinmektedir.

Kuranı kerimde "Ey iman edenler yahudi ve hristiyanları dost edinmeyin Allah tan korkun" buyrulmakta. Bu ayeti nasıl anlamalıyız. Farzedelimki Hristiyan ve çok yakın bir dostum var, günaha mı girmiş oluyorum.

Hazreti Peygamber özellikle Hac mevsiminde Mekke?ye gelen kabileler arasında dolaşarak onlara İslam?ı anlatıyordu. Nitekim Medine?den gelen Hazrec kabilesine mensup altı kişi, Peygamberimizin davetini kabul ederek Müslüman olmuşlar ve gelecek yıl yine Hac mevsiminde buluşacaklarına dair söz verip ayrılmışlardır. ?Buna Birinci Akabe Biatı? denilmektedir. İslamiyet?i seçen bu insanların, Medinelilerin üzerinde büyük etkileri olmuştur. Evs ve Hazrec kabilelerinden birçok kimse bunların irşat ve tebliği sayesinde Müslüman olmuşlardır.

Bu ince ölçüden uzak kalmak bize bazen çok pahalıya mal oluyor.

Antakya Ya'kubi Patriği Jean I'in İslam ordusu komutanıyla, Mısır Ya'kubi Patriği Benjamin'in Amr b. el-As ile, Nasturi bir rahibin bir Müslüman'la yaptığı ve kaleme aldığı tartışmalar burada hemen hatırlanabilir. Emeviler döneminin önde gelen Hıristiyan teologlarından Yahya ed-Dımeşki ve onun takipçisi Ebu Kurre, İslam'ı eleştiren fikirler ileri sürmüşler ve hoşgörüyle karşılanarak kendilerine gerekli cevaplar verilmiştir. Nasturi patrik Timasavus'un Halife el-Mehdi ile yaptığı muhavereler, el-Me'mun'un huzurunda yapılan farklı din ve mezhep mensupları tarafından gerçekleştirilen tartışmalar artık bugün bilinmektedir ve bu tartışmaların bir kısmını içeren risaleler günümüze kadar gelmiştir.

Evlilikler: Kuran-ı Kerim'e göre Ehl-i Kitap kadınlarıyla evlenmekte bir mahzur yoktur. Kuran-ı Kerim tarafından sunulan bu müsaadenin temelinde, daha fazla sayıda insanın İslamiyet'i tanımasına ve İslam gerçeğini görmesine bir zemin hazırlama gayreti aranmalıdır. Sosyal hayatta genelde erkeğin sahip olduğu değerlerin aile ve çevre kültürüne tesirlerinin daha güçlü olduğu düşünülür. Bu bakımdan da Kur'an'ın hedeflediği iyi bir Müslüman'ın çevresine güzel örnek olmasının İslamlaşma sürecini hızlandıracağı hususu göz önüne getirilirse, bunun en güzel yolunun hayatı birlikte yaşamak olduğu görülecektir. Bu bakımdan da kitap ehli ile evlenilmesinde böyle bir hikmet arayışı ağır basmaktadır.

b. İbadetlerine ve Kutsal Değerlerine Gösterilen Hoşgörü

Kur?an-ı Kerime göre bir Müslüman, hem Allah, hem de bütün varlıklarla müsalemetle, yani sulh, emniyet ve barış ile yaşayandır. Allah ile müsalemet, her hayır ve faziletin kaynağı olan Allah?ın emirlerini yerine getirip yasakladığı şeylerden kaçınmak ve O?nun iradesine tam manasıyla teslim olmaktır. Allah?ın yarattıklarıyla müsalemet ise, her mahluka karşı faydalı olup, özellikle insanlar ile barış, hoşgörü, diyalog ve huzur içinde yaşamak ve diğer bütün mahlukata karşı da merhametle muamele etmektir.

paylaşım güzel teşekkürler..

Saygılarımla.

Cenab-ı Hakk Ehl-i Kitapla görüşmeyi, fikir teatisinde bulunmayı ve onların insaflı olanlarıyla en güzel şekilde mücadele etmeyi şu ayeti ile emretmektedir:

9. Serahsi, Şerhu Siyeri'l- Kebir, Kahire 1971, III,250.

c. Müslümanlarla Gayrimüslimler Arasında Ortaya Çıkan Dini Tartışmalar Ve Gösterilen Hoşgörü

O'nun halefleri olan Hulefa-i Raşidin döneminde zimmi statüsü aynen uygulanmıştır. Kendileriyle anlaşma yapılmış olan kitap ehline zimmi statüsünün uygulanması dışında Hz. Ömer, kendi döneminde gerçekleştirilen fetihlere bağlı olarak, savaş yoluyla ele geçirilmiş olan bölge insanlarını esir statüsüne değil, zimmi statüsüne tabi kılmış ve gayrimüslimlere büyük bir insaniyetperverlik göstermiştir. Dolayısıyla da gerek anlaşma yoluyla gerekse savaş yoluyla ele geçirilmiş olan bu insanlar, zimmi statüsüne alınmışlardır.

Arkadaşlar diyalog meselesine dair doyurucu bilgilerin olduğu şu adreste oldukça güzel:

Gerek Emeviler döneminde gerekse Abbasiler zamanında özellikle büyük kentlerin ticaret hacimlerinin oldukça yüksek olduğu kabul edilmelidir. Buralarda yaşayan zimmilerin bir kısmı çeşitli sanat ve ticaret işlerini yürütüyorlardı. Oldukça geniş ülke sınırları içinde her bölgenin kendisine has üretim alanları vardı ve bunların bir kısmı Yahudi ve Hıristiyanlar tarafından gerçekleştiriliyordu. O halde ticari ilişkilerin, belki de hayatın en devamlı ve en zorunlu ilişkisi olması hasebiyle diğer ilişkilerden daha iyi olduğu söylenebilir.

İslamiyet'in gayrimüslimlere tanımış olduğu din ve vicdan hürriyeti çerçevesinde onlar, ibadetlerini istedikleri gibi icra etmiş ve ibadet şekilleri ne olursa olsun kendilerine karışılmamıştır.

Hem de bir adam zatı için sevilmez. Belki muhabbet, sıfat veya san'atı içindir. Her bir müslümanın herbir sıfatı müslüman olması lazım gelirken, her zaman bunun gerçekleştiğini söyleyemeyiz. Onun gibi, herbir kafirin herbir sıfatı kafir değildir. Dolayısıyla, onlarda bulunan müslüman sıfatlar veya faydalı san'atlar noktasından muhatap olmak niçin caiz olmasın? "Ehl-i kitaptan bir haremin olsa, elbette seveceksin".

Abbasi bürokrasi hayatında vezirlik makamında dahi birçok Hıristiyan görevlendirilmiştir. Bilindiği üzere el-Maverdi, vezirlik görevini tefvid-tenfiz şeklinde iki ana gruba ayırmakta ve tenfiz makamında gayrimüslimlerin istihdam edilebileceğini belirtmektedir. Ancak, asırlar içindeki uygulamada gayrimüslim vezirlerin tefvid makamında bulundukları da olmuştur. Hıristiyan kökenli vezirler devlet kademelerinde zaten Abbasilerin iktidara gelişlerinden itibaren görevlendirilmekteydi. Bununla birlikte Halife el-Müttaki Billah ile Büveyhi hükümdarı Adudüddevle tarafından tefvid makamında Hıristiyan bir vezir iş başına getirilmişti. el-Maverdi'den yaklaşık bir asır önce yaşamış olan el-Müttaki Billah dönemi fakihlerinden el-Hıraki'nin bu konuda olumlu görüş sahibi olduğu da bilinmektedir. Bundan sonraki tarihlerde Müslümanların kurmuş olduğu pek çok devlette Hıristiyanların vezirlik makamında görevlendirilmesine devam edildiği dikkatleri çekmektedir.

Kaynaklar:

Ne güzel :))

İslamiyet, Ehl-i Kitap hakkındaki genel tutumunu Kur'an-ı Kerim'in pek çok ayet-i kerimesinde ortaya koydu. Onun en güzel yorumcusu ve uygulayıcısı Peygamber Efendimiz de buna bir çerçeve kazandırdı.

İlk fetihlerden itibaren onlarla gerçekleştirilen evlilikler dini hoşgörünün belki de en orijinal yönü sayılmalıdır. Gayrimüslim-Müslüman münasebetlerinin temelinde yatan eğer insani davranmak, birbirine iyi davranmak meselesi ise, dinimiz bu konuda zaafsız olduğu gibi çok fazla da müsamahakardır. Çünkü biz Yahudi ve Hıristiyanlarla evlenip evimize bile alabiliyoruz. Zira bu durumda Müslüman erkek, karısının dini uygulamalarına ve kültürüne saygı gösterecek, kendi inancıyla çatışan hususlara tahammül edecektir.

Bediüzzaman Hazretleri bu ayet-i kerimeyi şöyle tefsir etmektedir: "Sizi taife taife, millet millet, kabile kabile yaratmışım; ta birbirinizi tanımalısınız ve birbirinizdeki hayat-ı içtimaiyeye ait münasebetlerinizi bilesiniz, birbirinize muavenet edesiniz. Yoksa sizi kabile kabile yaptım ki; yekdiğerinize karşı inkar ile yabani bakasınız, husumet ve adavet edesiniz değildir." (5)

Konunun devamında bu noktaya şöyle açıklık getiriliyordu:

Emevi sarayında önemli bir yeri olan ve saray şairi olarak kendisine önem atfedilen Ahtal'ın saray toplantılarına özel kıyafetiyle, boynunda haçıyla katıldığı, hoş görülmek bir yana Arap muhaliflere karşı söylediği mısralarla baş tacı edildiği bilinen bir husustur. Abbasiler döneminde de pek çok Hıristiyan şair saraya gelerek eserlerini sunmuş ve mükafat almıştır. Sanatın desteklenmesi fikri bir yana her kültürün ortaya koyduğu esere hoşgörü ve saygı ile yaklaşabilmek belki de ondan daha önemli sayılmalıdır.

?Onlarla dost olmamız, medeniyet ve terakkilerini istihsan ile iktibas etmektir. Ve her saadet-i dünyeviyenin esası olan asayişi muhafazadır. İşte bu dostluk kat?iyen nehy-i Kur?ani de dahil değildir.? (Münazarat, 41)

Tavsiye ederiz.

?Binaenaleyh onlarla dost olmamız, medeniyet ve terakkilerini istihsan ile iktibas etmektir. Ve her saadet-i dünyeviyenin esası olan asayişi muhafazadır. İşte şu dostluk, kat`iyyen nehy-i Kur`anide dahil değildir?.(10)

8. Bkz. Ebu Yusuf, Kitabu'l- Harac, s.139; Belazuri, a. g. e., s.187.

Cenab-ı Hak mealen: ?Ey insanlar! Biz sizi bir erkekle bir kadından yarattık. Birbirinizi tanıyıp sahip çıkmanız için milletlere, kabilelere ayırdık?(4) buyurmaktadır.

Meseleyi şu şekilde özetlemek mümkündür: Onlarla beşeri ilişkilerde bulunmak ayrı, onların din-örf ve adetlerine hayran kalmak ayrıdır. Birincisi Kur'an'ın nehyine dahil değilken, ikincisi kesinlikle yasaklanmıştır.

Cehenneme giden yolların hoşgörü taşlarıyla döşenmiş olduğunu da unutmayalım!

Peygamber Efendimiz İslam?ı diyalog ve tebliğ ile anlatmıştır. O akrabaları, komşuları ve hemşerisi olan müşrik ve putperestler yanında Yahudi ve Hıristiyanlarla da diyalog kurmuş, bir kısmı ile bizzat görüşmüş, bazılarına mektuplar yazmış, diğer bir kısmına da sahabelerini göndererek İslam?ı tebliğ etmiştir; ve böylece İslamiyet?in bütün şark ve garba yayılmasına vesile olmuştur. Hazret-i Ömer zamanında da Ashab-ı Kiram?dan Abdurrahman bin Rabia ve Ehsef bin Kays Buhara?ya giderek onlara ezelden beri ruhlarının özlediği ve vicdanlarının aradığı Mabud?u Hakiki?yi anlatmışlardır.

Günümüzde Hıristiyanlardan pek çok ilim ve fikir adamı araştırmaları neticesinde İslam?ı seçmişlerdir. Avrupa?da Hıristiyan asıllı Müslümanların sayısı, yüz binleri geçmektedir. Osmanlı İmparatorluğu en güçlü döneminde bile ancak Viyana?ya kadar gidebilmişken, bugünkü sulh ortamında ise, sadece Diyanete bağlı camii sayısı, Almanya?da 750, Fransa?da 206, Hollanda?da 140 ve Belçika?da 73 tür. Ayrıca değişik gönüllü kuruluşların ve sivil toplum örgütlerinin yaptırdığı çok sayıda cami ibadete açılmış ve birçok İslami ilim ve kültür merkezleri kurulmuştur. Yine birçok kilisenin camiye çevrildiği bilinmektedir. Bütün bu başarılar diyoloğun ürünüdür, savaş ve husumetin değil.

Kur'an-ı Kerim'de, İslam idaresinde yaşayan dini toplulukların, hayatlarının bütün safhalarında kendi dini esaslarını tatbikte serbest oldukları, problemlerini İslam mercilerine getirdikleri takdirde Müslümanların onların davalarına bakıp bakmama-hususunda muhayyer oldukları, şayet davalarına bakma yolunu tercih ederlerse Allah'ın indirdiği hükümlerle karar vermeleri gerektiği beyan edilmektedir.

İslamiyet bütün semavi dinleri ve peygamberleri kabul ve iman etmeyi emreder. Bütün hak dinler arasındaki ittihat noktası Allahın emir ve yasalarını tesis etmek; sulh, barış ve güveni temin etmektir. Diğer din mensupları da Müslümanlar gibi düşünüp inansalar, dünyada asla terör, anarşi ve savaş olmaz.

Cenab-ı Hak, İslam nurunun bütün insanlığa ulaşması için gayret gösteren herkesten ebediyen razı olsun ve daim muvaffak kılsın.

?Bu nehiy, Yahudi ve Nasara ile Yahudiyet ve Nasraniyet olan ayineleri hasebiyledir.?

İmam Muhammed'e göre de, Hıristiyanların yaptığı yiyecekleri -ekmek, peynir vb.- yemede bir mahzur yoktu. (13)

2-) Müslümanlardan bir grup diyalogdan bahsederken, diğer grup bunun onların bir tuzağı olduğunu ve bunu isteyenlerin tuzağa düşmüş kimseler olduğunu söylüyor. Müslümanlık ve Hristiyanlık karışımı bir din oluşturulmaya çalışıldığını hatta "Müslüman Hristiyanlar" diye bir kitap çıktığını söylüyorlar. Anlamadığım şu; acaba diyalog bazıları tarafından istismar mı ediliyor, İslamdan taviz mi veriliyor...?

10. Münazarat, s.33

a. İnanç ve Fikirlerine Gösterilen Hoşgörü

Bu ayet ile insanlar tanışmaya ve görüşmeye davet edilerek, husumet ve düşmanlıktan kaçınmaları istenmektedir. Çünkü düşmanlık ve husumetten herkes zarar görür. Ayette bütün insanlara hitap edilmesi dikkat çekicidir. Evet, insan fıtraten medeni olduğundan, diğer insanlar ile iyi geçinmesi ve diyalog halinde olması yaratılışının gereğidir. Bir insanın başka dine mensup bir komşusu varsa, elbette onun ile iyi geçinmesi ve iyi münasebet içinde olması lazımdır.

Daha birbirimizin dediğini dinlemiyoruz.

İslami hoşgörünün belki de en çarpıcı örneklerinden birisi herhangi bir şekilde gayrimüslimlerin tecrit edilmek üzere belirlenmiş mahallelerde oturtulmamış olmasıdır. İlk dönem fatihlerinin ele geçirdikleri yerlerde çoğu zaman Hıristiyanlara ait evlere ve mahallelere yerleştikleri, Hıristiyanlarla Müslümanların asırlarca aynı kentleri paylaştıkları bilinmektedir.

İslam toplumunda, gayrimüslimlerle yapılan alış verişler, borç alıp vermeler gibi sosyal hayatın en canlı alanlarında hoşgörü ve saygının en berrak örnekleri yaşanmıştır. Ehl-i Kitap'tan borç alan pek çok Müslüman bulunmaktadır. Yahudi ve Hıristiyanların toplumda hem ticareti hem de bazı önemli sektörleri ellerinde bulundurmaları tahammülün bir ifadesidir ve onlardan bu hakkı geri alan bir örneğe şahit olunmamaktadır.

6. Nisa Suresi, 4/128

Değerli kardeşimiz;

İslam hakimiyetindeki zimmilerin statülerini belirlemesi bakımından şu noktalara da değinmek yararlı olacaktır. Bilindiği üzere yaşlanan zimmilere tahsisatta bulunuluyor ve kendileri gözetiliyordu. Hz. Ömer'in, yaşlı bir zimmiye söylediği, "gençliğinde senden cizye alıp da, ihtiyarlığında seni terk etmek olmaz." sözleri pek meşhurdur. (10) Hz. Ömer'in cüzzamlı Cabiye Hıristiyanlarına zekat gelirlerinden pay ayırdığı ve kendilerine yardımcı olduğu da bilinmektedir.

Yoksa ehl-i kitapla ticaret yapmak, onların faydalı sanatlarını ve ilmi buluşlarını almak ve onlarla iyi ilişkiler kurmak elbette gerekli ve zaruridir. Nitekim Peygamber Efendimiz ?İlim Çin?de de olsa gidip alınız.? buyurarak bu gerçeği ifade etmektedir.

Ehl-i Kitap, öncelikle yanıldıkları noktalarda uyarıldı, ilahi dinlerin özünde mevcut olan aynı inanca davet edildi. Onların ısrarlı yönelişleri ve kasıtlı düşmanlıklarına karşı Müslümanlar uyarıldı ve buna bir üslup kazandırılarak onlarla en güzel yöntemlerle mücadele edilmesi, tebliğin ustaca yapılması gerektiği vurgulandı. (Ankebut 46) Bunun yanı sıra, İslamiyet, her türlü düşünceye saygı duyulması, insanlara fikirlerin zorla kabul ettirilmemesi gibi prensipleri getiriyor ve bunu kendi toplumunun bir parçası saydığı zimmiler için de geçerli görüyordu.

Buna göre Kur?anda yasaklanan muhabbet, Hak din olan İslam?a kavuştuktan sonra Yahudiliğe yahut Hıristiyanlığa meyletmek ve sevgi beslemektir. Bu yasaktan kaçınmak şartıyla, bir Hıristiyan?la iyi komşuluk ilişkileri kurulabilir, ticaret yapılabilir, ortak düşmanlara karşı birlikte hareket edilebilir. Bütün bunlar Hıristiyanlığı sevmek demek değildir.

ne demek hoşgörü taşı?

12. İbn Kayyim, Ahkam, 251-252.

Mesela, Peygamber Efendimizin Yahudi kabilelerden bazılarıyla yaptığı anlaşmalar ile her iki taraf birbirine saldırmayacak, birine saldırı olursa, diğeri ona yardımcı olacaktı; ancak, Yahudiler yaptıkları bu anlaşmalara sadakat göstermeyip, anlaşmayı bozmuşlar ve Müslümanların aleyhine çalışmışlardır.

11. Buhari, Zebaih ve's-Sayd 22.

Kestikleri hayvanların yenmesi: Sosyal hayatta, bir yandan birlikte yaşamanın ve yardımlaşma gereğinin tabii bir gereği olarak, diğer yandan da toplumların kaynaşmalarını sağlamak için olsa gerektir ki, Kur'an-ı Kerim'de ehl-i kitabın kestiği hayvanların Müslümanlara helal olduğu bildirilmiştir. (11) (Maide, 5)

Yine M. Fethullah Gülen Hoca Efendi, birçok fedakar ve hamiyetli insanlarla beraber, metin bir azim ve sarsılmaz bir irade ile Kur?anın saf akidelerini ve İslam?ın Nurunu dünyanın her yerine götürüp, birçok insanın Müslüman olmasına vesile olmuştur. Müslüman olan o insanların kendi ifadeleri ile bunlar?diyalogun sayesinde? olmuştur.

- Değişik coğrafyada yaşayan, değişik yöresel hayat şartlarına bağlı olan insanların varlığı, farklı mezheplerin varlığını zorunlu kılan bir fenomendir.

Zimmi statüsünün özü, bir miktar vergi ödemek suretiyle İslam hakimiyetinin tanınmasına dayanır. Cizye ödeyerek İslam topraklarında yaşamayı tercih eden zimmiler öncelikle hukuki bir statü kazanıyorlardı. Buna bağlı olarak can ve mal emniyeti, din ve vicdan hürriyeti, askerden muafiyet, gerekirse cizyenin iadesi, kendi hukuklarını uygulama imkanı ve devlet hazinesinden tahsisat gibi haklar elde ediyorlardı. Bunun karşılığında ise Müslümanlardan daha az vergi ödüyorlardı.

h. Diğer Sosyal İlişkiler Ve Hıristiyanların Sosyal Hayatlarına Dair Bazı Bilgiler

1. Maide Suresi, 5/99

?Onlardan zalim olanlar dışında, Ehl-i Kitap ile en güzel bir şekilde mücadele edin. Ve şöyle deyin; ?Biz, hem bize indirilene hem de size indirilene iman ettik. Bizim de sizin de ilahınız birdir. Ve biz yalnız O?na teslim olmuş kimseleriz.?(8)

- Her mezhep ve meşrep sahibi, ? benim mezhebim, benim mezhebim daha haktır, daha güzeldir? demeli, fakat?hak veya güzel yalnız benim mezhebimi veya meşrebimdir? dememelidir. Bu ilmi ve sosyolojik muhtevaya sahip olan kurala riayet edildiği takdirde, mezhep veya meşrepler arasında olumsuz bir etkinin, bir ihtilafın olması düşünülemez. Ancak, iş ehliyetsiz kişilerin eline düşünce, hak yerine garaz ve nefsani arzular ön plana çıktığı için ihtilafın boyutları farklı rotalara kaymış, rahmet meltemlerini estirmek yerine, kin ve nefret rüzgarlarını savurmaya başlamıştır. Oysa hakkın hatırı alidir, hiçbir hatıra feda edilmemelidir. Güzelde uzlaşma, daha güzelinde ayrışma varsa, güzel olanı daha güzel olandan daha güzel olur..

Yazar: Mehmet Kırkıncı 0000-00-00 Tebliğ, bir dini veya bir hakikati başkasına anlatma ve yayılmasına çalışmaktır. Tebliğ, peygamberlerin sıfatlarından ve gerçek vazifelerinden biridir. ?Peygamberlere düşen sadece tebliğ yapmaktır.?(1) ayeti bu hakikati ifade etmektedir. Peygamberler bu tebliğ vazifesini yaparken birçok sıkıntılarla karşılaşmışlar, ama asla yılmamışlardır. Onlar tebliği hep hikmetle ve güzel öğütle yapmışlardır. Nitekim, Cenab-ı Hakk, mealen şöyle buyurmaktadır: ? Sen Rabbinin yoluna hikmet ve güzel Öğütlerle çağır ve onlarla en güzel şekilde mücadele et.?(2)

bu söz size mi ait?

?Ehl-i kitabdan bir haremin olsa elbette seveceksin.?(11)

5. Mektubat, 321

Gayrimüslimlerin kendi kültürlerini devam ettirdikleri okullar, İslam idaresi altında da eğitimlerine devam etmişler ve buralardan başta patrikleri olmak üzere dini teşkilatları için gerekli olan din adamlarını yetiştirmişlerdir.

?Eğer biz ahlak-ı İslamiyenin ve hakaik-i imaniyenin kemalatını ef`alimizle izhar etsek, sair dinlerin tabileri elbette cemaatlerle İslamiyet?e girecekler; belki Küre-i Arz`ın bazı kıtaları ve devletleri de İslamiyet`e dehalet edecekler.?(12)

4. Ignaz Goldziher, Ehl-i Kitaba Karşı İslam Polemiği, , AÜİİED, Ankara 1982, V,154.

1-) Cemaatlerin ihtilafları karşısında ne yapmak gerekir?

Kudüs'ün fethi üzerine barış anlaşmasını imzalamak için bu şehre gelen Hz. Ömer, halka, her türlü teminatı vermiştir. Patrik Sofranyus'un namazını büyük Kıyame Kilisesi'nde kılması teklifi üzerine Hz. Ömer, ileride camiye çevrilir düşüncesiyle reddetmiştir. (2)

5. Levent Öztürk, Asr-ı Saadet'ten Haçlı Seferlerine Kadar İslam Toplumunda Hıristiyanlar, s.261-263.

Zimmet akdinin temelleri, cizye ayetine bağlı olarak, Peygamber Efendimiz tarafından ortaya konan uygulamalara dayanır. Allah Resulü, Kur'an-ı Kerim'in buyruğu üzere kendilerine savaş ya da cizye seçeneklerinin sunulması istenilen Ehl-i Kitap halklarına elçiler gönderdi ve kendileriyle anlaşmalar yaptı.

İslam'ın temel prensiplerine göre, "din için dine sokmaya matuf ikrah yoktur" ve Peygamber Efendimiz tarafından ortaya konulan ilk örneklerde bu temel prensip gayet net bir şekilde uygulanmıştır. Peygamberimizden sonra, Raşid halifeler döneminde kitap ehli zümreler ile gerçekleştirilen anlaşmaların tamamında, İslam idaresini benimsemiş olan toplulukların hepsine de din özgürlüğü tanınmıştı. Bunun tarih boyunca prensip olarak benimsendiği ve genel hatlarıyla uygulandığı söylenebilir. İslam halifelerinin genel yaklaşımı, diğer dinlere saygı şeklinde tezahür etmiş ve zimmilere hoşgörüyle bakılmıştır. Hıristiyanların dinlerini değiştirmeleri için uygulanan bir baskı, asimilasyon ya da İslamlaştırma politikası görülmemektedir. Müslümanlar tarafından asırlarca hakimiyet altında bulundurulan coğrafyaların bugün dahi pek çok farklı din ve mezhep mensuplarını bünyesinde bulundurması, kanaatimizce bu iddianın doğruluğuna şahitlik etmektedir. On beş asır birlikte yaşanan ve geneli İslam hakimiyeti altında geçen bu uzun tarihi sürece rağmen, bölgede Hıristiyan ve Yahudi nüfusunun mevcudiyeti ve hatta bazı bölgelerdeki kesafeti, "dinde zorlama yoktur." prensibinin bir tezahürüdür.

ALLAH razı olsun bu güzel açıklama için, dinler arası diyaloğa karşı olanlara tokat gibi bir cevap olmuş. bu konuda konuşulacak çok şey var.

Tarih boyunca pek çok devlet diğerlerini hakimiyet altına aldığında, genelde onların kültürlerini, inanç ve değerlerini değiştirmeye çalışmıştır. Tarih, İslam'dan önce aynı menşee sahip din mensuplarının çoğu zaman birbirlerine zulmettiğini, diğer inanç sahiplerinin mabetlerini bile tahrip ettiğini kaydetmiştir. İslamiyet'in, vurguladığı temel prensiplerle buna yol açabilecek kapıları kapattığı, hoşgörü ve saygıya dayalı olarak bir arada yaşayabilmenin mümkün olduğunu ortaya koyduğu görülmektedir. Bunun en güzide örnekleri bizzat Resulullah ve Hulefa-i Raşidin tarafından sergilenmiştir. Daha sonraki tarihlerde de -üzerinde düşünülerek ibret alınması gereken bazı hatalar bir kenara bırakılacak olursa- Hıristiyanlarla bir arada yaşanan toplumsal örgünün, hoşgörü ve saygı ilkesine dayalı karşılıklı sevgi ve anlayışa yönelik bir birliktelikten oluştuğu söylenebilir. Bunun da ötesinde pek çok husus tabii haklar olarak görülmüş ve saygıyla bunların yerine getirilmesi için çaba sarf edilmiştir. Bugün dahi tarihin kadim sayfaları arasında kaldığı düşünülen bu yaklaşımlardan çıkarılabilecek sonuçlar bulunmaktadır. Yirmi birinci yüzyıla adım attığımız şu günlerde güzel örneklerin yaşatılmasına ve ziyadeleştirilerek sürdürülmesine daha fazla ihtiyacımız olduğunu düşünüyoruz. (6)

Din islam'dır.

İslamiyet?i hakkıyla anlayıp takdir eden bir Müslüman, tam teslimiyet ve barış içinde yaşar, kalben ve fikren daima huzur içinde olur ve ömrünü saadetle geçirir. Böylece o insan, İslam?ın asıl hedefi olan ve saadet yurdu denilen cennete kavuşur.

Bir Sual: ?Yahudi ve Hıristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirinin dostudurlar. Allah zalim topluluğa hidayet etmez.?(9) Mealindeki ayet-i kerime bizlere Ehl-i Kitapla diyaloğu yasaklamıyor mu?

Hıristiyanların , İslam'ın ilk dönemlerinde kendilerine ihtiyaç duyulmasına rağmen istihdamlarının düşünülmemiş olduğu dikkatleri çekmektedir. Fakat, Emevi Devletinin, Hıristiyanların yoğun olarak yaşadığı Şam topraklarında iktidara gelmesinden itibaren, Hıristiyanların devlet kademelerinde geniş çerçevede istihdam edildikleri bilinmektedir. Özellikle geniş halk kitlelerinin desteğini görmüş Abbasi Devleti'nde de pek çok farklı grup yanında Hıristiyanlar da hoşgörü ile karşılanarak devlet kademelerinde çalıştırılmışlardır. Onlara gösterilen bu hoşgörüye tahammül edemeyen kesimler de olmuştur. Halkın yanlış duygulara sürüklenmesinin en önemli sebeplerinden birisi, kanaatimizce, hoşgörü eğitimi noktasında eksik kalışlarıdır. Halifelerin de bu hususta günlük siyasi çözümleri tercih ettikleri akla gelmektedir. Bürokraside gayrimüslimlere yer verilmesi bir ihtiyacın sonucu olarak cereyan etmiş olsa bile bu aynı zamanda bir hoşgörünün sonucu da sayılır.

?Yahudi ve Nasara ile muhabbetten Kur?anda nehiy vardır.?Bununla beraber nasıl dost olunuz dersiniz? sorusuna Bediüzaman verdiği öz, fakat çok doyurucu cevabında şöyle diyordu:

13. Serahsi, Şerhu Siyeri'l- Kebir, I,146,148.

Peygamber Efendimiz , sulha o kadar aşık ve taraftar idi ki, galip oldukları halde, Müslümanlara mağlup muamelesi yapan ve bütün maddeleri Müslümanların aleyhinde olan?Hudeybiye Barış Antlaşması?nı? müşriklerle yapmış ve bu Anlaşmayı kan dökülmesine tercih etmiştir. Hatta anlaşma metninden?Allah?ın Resulü Muhammed? ifadesinin çıkmasını isteyen Süheyl?e itiraz etmeyip anlaşmayı imzalamıştır. İki sene devam eden bu barış sayesinde Müslümanların sayısı yirmi katına çıkmıştır. Bu büyük fütuhat, diyaloğun ve barışın zaferidir.

9. Maide Suresi, 51

Fıkıh usulündeki "hüküm müştak üzerine olsa, me'haz-ı iştikak hükmün illetini gösterir" esasının, üstteki ayeti doğru yorumlama noktasında hatırdan uzak tutulmaması gerekir. Mesela, "hırsızlık yapanlara şu cezayı uygulayın" denildiğinde, hükmün illetinin hırsızlık olduğu aşikardır. Onun gibi, üstteki ayetteki nehiy dahi, yahudi ve hristiyanlarla, yahudilik ve hristiyanlık cihetleriyle ilgilidir.

2. Bkz. el-Akkad, el-Abkariyyatül'l- İslamiye, Beyrut 1968, 427-428; Muhammed Hüseyin Heykel, el-Faruku Ömer, Kahire 1963-1964, 1, 258-260.

7. Enfal Suresi, 8/61

Halife el-Velid b. Abdülmelik tarafından Dımeşk Mescidi'nin genişletilmesi gayesiyle yıkılan Yohanna Kilisesiyle ilgili hatalı bir uygulama, Halife Ömer b. Abdülaziz tarafından düzeltilmeye çalışılmıştır. O, kiliseyi iade etmek üzere, -her ne kadar Hıristiyanlar buna rıza göstermemişlerse de- caminin yıkılması kararını vererek hukuka ve anlaşmalara riayetin önemli bir örneğini sergilemiştir.

6. Levent Öztürk, İslam Toplumu'nda Hıristiyanlara Gösterilen Hoşgörü Örnekleri , Sakarya Ün. İlahiyat Fak. Dergisi, 4/2001, s. 25-37.

Nitekim onlardan kız almak ve onların kestiğini yemek caizdir. Ehl-i kitaptan bir hanımla evlenen bir Müslüman, onu hanımı olduğu yönüyle sever. Ama o hanımının Yahudiliğini veya Hıristiyanlığını sevemez.

Görende hristiyanları, yahudileri ve diğerlerini... Hepsinin yaptıkları kötü şeyleri doğru kabul ediyruz zannediyor.

8. Ankebut Suresi, 46

Konunun devamında, ehl-i kitapla dost olmanın gerekçesi, şu cümlelerde net olarak ortaya konuluyor:

La ilahe illallah, Muhammeden Resulallah...

Netice olarak diyalog; İslamiyet?ten taviz vermek değil, doğru İslamiyet?i ve onun güneş gibi ulvi hakikatlerini bütün dünyaya anlatmaktır.

Genel çerçevede ilk dönem Müslümanları, ehl-i kitab'ın kestiği hayvanları rahatlıkla yemişlerdi. Onlar ayet-i kerimeyi mutlak olarak anlamışlar ve şart arama, kayıtlamalara gitme ihtiyacını hissetmemişlerdi. (12)

Bütün bunlar karşılığında zimmilere kendilerini koruma garantisi veriliyordu. İlk fetih hareketleri sırasında Bizanslıların İslam ordularını geri püskürtmek için bir saldırı düzenlemek istedikleri esnada korumayı yerine getiremeyeceklerini anlayan Müslümanlar, topladıkları vergileri geri iade etmişler ve bu davranış bölge halkında derin tesirler bırakmıştır. (8)

Hz. Ali'nin "zimmet akdi, malları mallarımız, kanları kanlarımız olsun diye akdedilir." şeklindeki sözleri İslamiyet'e göre zimmilerin statüsünü belirleyen önemli bir sözdür. (9)

Kim İslam içindeki mezhepleri sapıklıkla karşılamış?

İslam'dan önceki zamanlarda mevcut olan ve günümüze kadar korunan pek çok mabet bulunmaktadır. Miladi 3. asırda yapılmış olan Tur Dağı'ndaki Sina Manastırı bugün de ziyaret edilen önemli bir mekandır. Hıristiyanlık tarihinde ilk mabetlerden olması hasebiyle manevi yeri yüksek olan bu Manastır, camiye çevrilmemiş, sadece bir hatıra olmak üzere küçük bir odası namaz kılınmak üzere seçilmiştir. Dışarıdan bakıldığı zaman küçük minaresi ve çan kulesiyle Tur Dağı'nın eteklerinde yer alan bu tablo, İslam'ın farklı din mensuplarının mabetlerine bakış açısını ve gerçek diyalog anlayışını ispat etmek üzere zamanımıza kadar ayakta kalmayı başarmıştır. İslam fetihleri sırasında mevcut olan bazı manastırların XXI. yüzyıla kadar ulaşabilme imkanını elde etmiş olması Müslümanların hoşgörülerinin ötesinde saygılarının ve himayelerinin bir ifadesidir.

islam içerisindeki mezhepleri sapıklıkla kafirlikle suçlayacaksın, sonra başka dinlerle diyalog arayacaksın..

e. Sosyal Hayatla ilgili Bazı Kesitler ve Hoşgörü:

g. Hukuki Problemler ve Zimmilere Uygulanacak Ahkam

Alış verişler: Peygamberimiz yaşadığı toplumda bulunan zimmilerle alışveriş yapmış, bunda bir beis olduğuna dair bir söz söylememiştir.

4. Hucurat Suresi, 49/13

bu nasıl bir cümledir lütfen açıklar mısın

ARKADAŞIM!!!

Üstad Bediüzzaman Hazretlerinin şu tespitleri konuya ışık tutacak ve yanlış değerlendirmelere engel olacaktır:

Ayrıca Peygamber Efendimiz Hıristiyanlarla birçok görüşmeler yapmıştır. Müslümanların Mekke?de çok eza ve cefaya maruz kaldığı dönemlerde Hazret-i Peygamber, bazı Sahabelerini Hıristiyan bir devlet olan Habeşistan?a göndermiş ve orada emniyette olacaklarını bildirmiştir. Buraya giden sahabelerin İslam?ı tebliğ etmeleri sayesinde başta Habeş Kralı Necaşi olmak üzere, birçok Hıristiyan Müslüman olmuştur.

hak mezhep 4 diyerek diğerlerini dışlayan kim acaba :))

İlk beş asırda kurulan devletlerin pek çok döneminde Hıristiyanlar; Köy Reisi , Cehbez, Katip, Tabip, -her ne kadar cizye verdikleri için askerlik görevinden muaf tutulmuş sayılıyorlarsa da- İslam ordusunda; asker, Divanü'l- Ceyş Başkanlığı, Kahramane , Hazinü'l- Furuş, Zimam, Sahibü'ş- Şurta gibi görevlerde bulunmuşlardı. Bunlardan başka valilik, Nil Nehri'nin ölçüm memurluğu, ıkta idareciliği ve hatta zekat memurluğu gibi görevler de zaman içerisinde kendilerine verilmiştir.

Diyalog ile ilgili yazı gerçektende açıklayıcı ve manidar.

Özellikle birikimleri ve üstün kabiliyetleri sebebiyle tıpla ilgili hususlarda saray tabipliği ve hastanelerin oluşturulması gibi önemli alanlarda ihtiyaçların karşılanması düşünülmüş ve kendilerine saygı duyulmuştur. Yine tercüme faaliyetlerinin temelleri onlar tarafından atılmıştır. Beytü'l- Hikme'nin belkemiğini onlar oluşturmuşlardır. Onların sosyal yaşantıları ise her zaman için hoşgörüyle karşılanmıştır. Özellikle sarayda görev yapan tabipler ailenin bir bireyi olarak kabul edilmiş, izinsiz halife ve yakınlarının odalarına girebilmişlerdir, ibadetlerini hem evlerinde hem de sarayda rahatlıkla yapabilmişlerdir. Cemaatleri adına kilise inşa müsaadesi talepleri de hoşgörüyle karşılanmıştır.

Cemaatlerin ihtilafları ve diyalog..

Asıl önemle zikredilmesi gereken yön, dinler arası inanç tartışmalarını açık bir şekilde başlatanın Kur'an-ı Kerim olmasıdır. Kur'an-ı Kerim'in sürekli olarak, Hıristiyanları ve diğer din mensuplarını dini tartışmalara davet edişi ve gerek ilk dönemlerde, gerekse daha sonraki dönemlerde, hatta Haçlı Seferleri sonrasında bile mevcut olan fikir hürriyeti göz önüne getirilirse, İslam hakimiyetinde yaşayan farklı dinlere mensup kişilerin bir baskı altında kaldığını ve tartışma ortamı bulamadıklarını söylemek mümkün olmayacaktır. (4)

Din ve vicdan hürriyeti bakımından hoşgörüden de öte saygı ikliminde Hıristiyanlar her zaman fikirlerini tartışabilmişler, dinlerini, inanç ve değerlerini savunma noktasında engellenmemişlerdir. Onlar tarafından bu hususlarda pek çok kitap ve risale kaleme alınmıştır.

Tebliğ vazifesi her Müslüman?a iktidar ve kabiliyetine göre ölünceye kadar farzdır. Cenab-ı Hak bu vazifeyi yerine getiren Müslümanları şöyle methetmektedir: ?Ey Ümmet-i Muhammed! Siz insanların iyiliği için meydana çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz: İyiliği yayar kötülüğü önlersiniz; çünkü Allah?a inanırsınız.?(3) İşte bu tebliğ vazifesini yapmanın bir yolu da diyalogtur.

7. Thomas W. Arnold, The Preaching of Islam, London 1913, s.60-61.

3. Levent Öztürk, Asr-ı Saadet'ten Haçlı Seferlerine Kadar İslam Toplumunda Hıristiyanlar, s.118-119.

Peygamber Efendimiz daha gençliğinde Mekke?ye gelen yabancıları zulümden korumak için kurulan?Hilf?ül-fudul? isimli guruba katılmış ve İslam?dan sonra da bundan övgü ile bahsetmiştir. Çünkü zulüm yapmak ve zulme rıza göstermek insaniyetle asla bağdaşmaz.

Özet olarak şunları söyleyebiliriz: Peygamber Efendimiz , Hıristiyanlara mabetlerinin yıkılmayacağı garantisini verdi. Onun bu garanti dışında herhangi bir şartı ileri sürdüğüne dair ilk dönem kaynaklarında bilgi yoktur. Daha sonra fetihler neticesinde yapılan anlaşmalarda bazı yeni durumlar ortaya çıkmıştı. Bunlar fethedilen kentlerde bazı kiliselerin camiye tahvili ya da bazı kiliselere el konulması idi. Zira Müslüman fatihler ele geçirdikleri yerlerde ilk önce mabetlerini tesis etme cihetine gidiyorlardı. Mabetlerin tesisi Müslümanların o şehirdeki hakimiyetlerini, onların dini kimliklerini ortaya koymalarını göstermesi bakımından önemliydi. Bunun için, şehirlerde duruma göre, bazen geçici olarak bazı kiliselerin Hıristiyanlarla paylaşıldığı da olmuştur. (3)

Saçma sapan konuşup duruyor millet.

Peygamber Efendimizin bu tebliğ vazifesini devam ettirmek, şuurlu ve hamiyetperver Müslümanların görevidir. Nitekim Hazret-i Peygamberi kendilerine rehber eden ve hayatlarını İslam?ı tebliğe vakfeden o durmaz ve yorulmaz aşk ve şevk sahibi İslam mücahitleri sayesinde İslamiyet Afrika, İspanya, Hindistan, Çin ve Sent Nehri?ne kadar yayılmıştır. İnşallah bu fütuhat kıyamete kadar kesintisiz devam edecektir. Bu da ancak görüşme, konuşma ve fikir teatisinde bulunmakla mümkün olacaktır. Aksi halde İslam?ın elmas gibi hakikatlerini diğer insanlara anlatmak mümkün olmayacaktır.

?Hükümlerin en hayırlısı sulhdür.? İnsan ancak barış ve sulh ortamında karşısındaki insan ile temas kurup kendi fikirlerini ona anlatır ve onun görüş ve düşüncelerinden istifade eder. Kavga ve husumet ortamında görüşmek ve fikir alış verişinde bulunmak asla mümkün değildir. Nitekim bir ayet-i kerimede?Sulh sizin için daha hayırlıdır?(6) buyrulmaktadır. Başka bir ayet-i kerimede de: ?Ve eğer onlar sulha meylederlerse sen de ona meylet ve Allah?a tevekkül kıl.?(7) buyrulmuştur. Bu ayet ile sulha meyleden düşmanlarla barış yapılmasının, dinen tavsiye edildiği görülmektedir. Cenab-ı Hakk dilediği takdirde iki düşmanın kalplerini muhabbetle doldurur ve düşmanlığı ortadan kaldırır.

Bazı kimseler, hoşgörü ve diyalogun Müslümanları Hıristiyanlaştıracağından endişe etmektedir. Bu endişe çok yersizdir. Zira, İslamiyet?in hakikatlerinde asla bir şüphe ve zayıflık yoktur ki, onun hakikatlerini tebliğ ederken herhangi bir tereddüt yaşayalım. Acaba gerçekten Müslüman olup da muhakeme-i akliye ile Yahudi ve Hıristiyan olan kaç kişi vardır. Bazı cahillerin menfaat mukabilinde Hıristiyan olmaları bir önem taşımaz. Nitekim ciddi bir araştırma yapıldığında bu kimselerin İslam?ı anlamadıkları hatta tam manasıyla Müslüman olmadıkları görülecektir. Ehl-i Kitaptan Müslüman olanlar ise, genellikle ilim ve fikir adamlarıdır. Hatta bazı papazların da Müslüman oldukları bir hakikattir