Burada kafaları karıştıran özel bir durum var: Borsanın yükselmesi ve doların 1450-1500 civarında yerinde durması. Doların yerinde durmasının en temel nedeni; Amerika?nın bu krizin faturasını diğer dünya ülkelerine, yani bizim gibi ülkelere ve Avrupa?ya yıkıyor olmasından dolayıdır. Amerika, Obama geldikten sonra, ilk 6 ayda 1 trilyon 362 milyar dolar para bastı. 0,03 cent?e mal ettiği 100 dolarlık banknotu, piyasaya sürüyor ve bu krizin faturasını bizim gibi ülkelerin sırtına yıkıyor. Aslında Amerika ekonomisi aldığı ekonomik kararlarla, neredeyse yüzde 40 devalüasyon yapmış gibi oldu. Özetle faturanın maliyetinin en az % 25?ini ABD dışına yıktı. Buna rağmen dolar dünya?da reel olarak % 15 gibi değer kaybetti. Bizde ise tersine bu kadar dolar bolluğuna rağmen, dolar, TL?ye karşı neredeyse % 25 değer kazandı; 1450-1500 bandında duruyor.

Güngör Uras?ın söylediği şu: Bankalar hazine kağıdı alarak para yapıyorlarmış. Hazine gelirleri bugün % 9,91?e düştü. Siz bir yandan 6 aydır günlük ortalamayla % 10 -12?den devlete kağıt satarak para kazanacaksınız, öte yandan % 10 krediniz dönmese?ki bu krizde bu rakam telaffuz edilenin en az iki katı- bütün karınız gidecek. Bankaların nasıl kar ettiğini biri şimdi bana açıklasın. Ekonomiyi ve bankaları kötü etkileyebileceği için bu konuyu çok fazla konuşmak istemiyorum.

Üretimi ayağa kaldırmak için işletmelere kredi vermek bir devlet ve TÜSİAD politikası olması gerekirken, bankalar ayakta kalabilmek bilanço vermesi gerekmeyen bireysel kredilere yüklendiler ve kime verdiklerine de şu anda önem veremiyorlar. Hangi bankaya giderseniz her krediyi alabiliyorsunuz. Bunun nedeni sorunsuz kredilerin oranını yükselterek bilançoda batık kredi oranını düşük göstermekten başka bir şey değil. Belki yol gösterici birisi olmadığı için, çok haksız da değiller kendi açılarından.

Ben bunu şöyle yorumluyorum: dışarıda finansal krizi bir ölçüde aştılar. Çünkü para fizikman ortadan kalkmadı, yani yok olmadı. Emlak sektöründe büyük bir çöküş ve değer kaybı oldu. Emlakta değer kaybı var; parada ise el değiştirme var. Bu el değiştirmede Amerikan Borsası bütün çabalarına rağmen 10 binli seviyelerine hala gelemedi. En parlak zamanı finansal açıdan bugünlerdir.

Türkiye?de firmalar üretim yapamıyor. Örneğin; otomotivde ÖTV indirimi biter bitmez üretim hızla gerilemeye devam etti. ÖTV indiriminden sonraki resmi rakamlar gösteriyor ki, ilk altı ayda, otomotiv Türkiye?de yüzde 34?e yakın küçüldü. Ford Türkiye?de ilk 6 ayda yüzde 61 düşüş yaşadı. Bu büyüklükteki düşüşler dünyanın hiçbir yerinde yok. Örneğin Renault 2.7 milyon Euro zarar etti ama bunun değeri yüzde 18-20?dir. Toyota ikinci çeyrekte 814 milyon dolar zarar etti. Bu zarar geçen seneye göre Toyota?nın yüzde 8-9 oranında küçülmesi demektir. Bizdeki rakamlar ise çok yüksek.

Bu durum, zaman içinde yabancı oyuncuların Türk halkını medya yardımıyla?manipüle ederek? soyma hareketinin bir parçasıdır. Size tam tersi bir rakam söyleyeyim; sadece son 6 ay içinde Türkiye?den 12,2 milyar dolar yabancı para çıkışı oldu. Biz yabancı girişi beklerken çıkış oldu. Bir adamın kafasını suyun içine batırıyorsanız ve ara sıra çıkıp nefes alıyorsa suyun altında durmanın bir limiti vardır. Dakikada bir nefes alan bir insan organizması bile bir süre sonra iflas eder. Böyle bir durumda maalesef hükümetin hiç bir şekilde önlem almamasından kaynaklanarak başta tarım olmak üzere ülkenin sanayisi - devletçe desteklenmediği ve sorunları algılanmadığı sürece- üretemeyecek ve Türkiye?de üretim daralması devam edecektir. Zaten kriz nedeniyle Avrupa ve Amerika?ya mal satamayan bu kesim iç pazarda alım gücünün de daha da daralmasıyla ne yapacaktır?

-Üretim demek nakliye demek olduğuna göre; kamyon satışı 100?den 4?e düşmüşse bu ekonomide ne anlam ifade eder?

Türkiye?de bu krizden en az etkilenen sektör, turizm olmuştur. İnsanlar bir yıl sonra bu yazımı hatırlasınlar. Seneye yabancı turistin yaşadığı krizden etkilenmesinden dolayı en çok etkilenecek turizm sektörü, Türkiye olacaktır. Çünkü yabancı firmalar bir yıl önceden yer alıyorlar. Bu kriz başladığında zaten bu yaz için yerler doldurulmuştu. Bu yünden belki de dünyadaki en düşük turizm azalması Türkiye?de oldu. Fakat önümüzdeki yıl bu rezervasyonlar olmayacak. Çünkü Türkiye?ye en çok turistin geldiği Rusya yüzde 23 küçülmüşse, Almanya yüzde 9 küçülmüşse, insanların ekonomik yaşamları zora girmişse kimse tatil falan yapmaz. Bu yıl gelmelerinin nedeni yabancı tur operatörleri anlaşmalara imza attıkları için büyük bir kısmı katılmak zorunda kaldı. Yabancı tur operatörleri kendi karlarını düşürerek bu yıl Türkiye?de turizmin cazip hale gelmesini sağladılar.

-Krizde bu yıl % 30?dan fazla değer kaybeden ve ekonomimizin temel dayanaklarından Emlak Piyasasında gelecek yıl daha büyük sıkıntı olacağını, deprem gibi çöküşler yaşanacağını ve bu durumun halka anlatılmadığı için ödenmeyen konut kredilerinin Bankacılık sektörünü ne hala getireceğini acaba biliyorlar mı?

Odatv.com

-Sanayinin en önemli göstergesi olan?Kapasite Kullanım Oranı?nın % 72.3 ile Mart?tan beri en yüksek değere çıkması ne anlama gelecek?

Piyasalara, sadece Amerika?da değil bütün dünyada bizzat nakit para ve finansal garanti ve desteklerle, tam 21 trilyon dolarlık bir katkı yapıldı. Bu bugünkü dünya ekonomisi için çok büyük bir para arzı demektir. Yakın gelecekte dünya ekonomisine büyük bir enflasyon baskısı getirecektir. Veriler gösteriyor ki, sonbaharda başta Amerika olmak üzere Avrupa Ülkeleri?nde ikinci bir kriz dalgası gelecek. Zaten dün Deutsche Bank?ın ekonomistlerinden birisi 3U şeklinde yeni bir kriz geliyor diye açıklamada bulundu.

Bu noktada yepyeni bir analiz yapmak istiyorum; belki iktisatta hiç olmayan bir kavramı da?o? istiyorum. 1929 krizinde?Stagflasyon?; ekonomik durgunluk ile enflasyonun aynı anda yaşandığı duruma verilen addı ve Keynes tarafından ortaya atılmıştı. Başkan Roosevelt de bu kurama dayanarak işsizlere iş yaratmak için?kapitalizmin ruhuna aykırı? olmasına rağmen, devlet olarak ekonomiye müdahale etmişti. Daha sonra ise ortaya?deflasyon? dediğimiz; maliyetlerin altında satış yapmak zorunda kalan, ayakta kalmak için stoklarını bir çeşit kredi gibi kullanan firmalar deflasyonu sağlamıştı. Çünkü, ortada büyük bir işsizlik, alım gücü azalması ve fiyatların aşırı düşmesi vardı. 1929 -39 arasında süren ve 2. Dünya Savaşı?na yol açan Büyük Buhran?da, krizin 2. Dalgası 1931 Kasımı?nda gelmişti.

Amerika?nın, bu krizin finansal boyutunu bugün için önemli oranda çözdüğünü söyleyenler var. Kriz, artık Amerika?da finansal boyuttan üretim boyutuna yönelirken, ABD ekonomisi bana göre ikinci bir Kriz Dalgası ile karşı karşıya. Amerika?da önceki gün açıklanan rakamlar çok net gösteriyor ki, perakende satışlar bu kadar para pompalamaya ve ABD Yönetimi?nin finansal garanti ve sanayi desteğine rağmen düşüyor. İşsizlik kronik hale geldi ve kümülatif olarak büyük miktarlarda artıyor.

Buraya bir parantez açarak Ali Babacan?a ve TÜSİAD?a dört soru soralım :

Bankalarla ilgili de birkaç şey söylemek istiyorum. Türkiye?de Tüketici kredileri çığırından çıkmış bir şekilde sağlıksız olarak artmış durumda. Problemli olup adliyeye intikal edenlerin oranı ise geçen yıla oranla yüzde 30 arttı. Kredi kartı iptal edilenlerin oranı geçen yılın ilk 6 ayına göre yüzde 50 arttı. Geçen hafta bizim bankalar?şaşırtıcı bir biçimde ? fahiş karlar açıkladılar. Ben bu karların hiç birinin gerçek olduğuna inanmıyorum. Bu karların gerçek olmasının ekonomik mantığı da yok zaten. Bu anlamda bir yanlış yazı da sizin sitenizde çıkmıştı. Milliyet?te Güngör Uras da benzer bir yazı yazmıştı. Ona da katılmıyorum.

Gelelim son noktaya: Ali Babacan?ın ve TÜSİAD?ın göremediği şey; Türkiye?nin asıl sorununun, resesyondan çıkışta?toparlanamayacak? olmasındadır. AKP, hiçbir önlem almadığı için Ali Babacan?ın dediği gibi?Türkiye bu krizden ilk çıkan ülke? değil, finansal anlamda en az etkilenmesine rağmen önlem alınadığı için üretin bazında en fazla etkilenen ülkelerden biri olacaktır. Türkiye bana göre; ?Krizden en son çıkacak ülkelerden birisi olacaktır?. Bunu da üzülerek söylüyorum

-Bu oranın düşmesinin % 29.8?inin Dış pazarda yetersizlik nedeniyle oluştuğunun izahı onlara göre nedir?

Şimdi bu krizde; 1929 krizinde belirli periyotlarla arka arkaya gelen stagflasyon ve deflasyonun üzerine, resesyondan çıkış ve toparlanma döneminde bu ikisinin karışımına ek olarak gelecek enflasyon dalgası olacak. Benim şahsi kanaatim bu. İlk krizde stagflasyon-deflasyon bağlamında, deflasyon?un aşamasını tamamladığında stagflasyona eklenecek enflasyon ortaya çıkacak ki; bu daha ağır sonuçlar verecektir. Ben bu üç kavramın iç içe olduğu yapıya?miksflasyon? ? demek istiyorum.

Geçen gün borsa başkanı bir açıklama yaptı. Son iki ayda borsaya 10 bin yeni yatırımcı girmiş. Gören de 10 bin devasa yatırımcı girdi sanacak. Bunlar yatırımcı değil?gariban insanlar?. Bu insanlar 20 yıldır ağır enflasyon ve çok yüksek faiz olan ülkemizde yaşayan ve ek gelir peşinde koşan insanlar. Çoğu çalışan memur veya işçi, emekli olan, dişinden tırnağından artırdığı 2 kuruşu faize yatırıp, aldığı bu ek faiz geliri ile geçinen kişilerdir. Unutmayalım, Türkiye?de 2000 yılında faizler yüzde 100-150?leri gördü. Gecelik faizin yüzde 1000 olduğu bir ara dönem de olmuştu, ona değinmeden geçelim. Geçen yılın son yarısını ve bu yılı saymazsak AKP iktidarının 6 yıllık faiz ortalaması yüzde 28?in üzerindedir. İşte dişinden tırnağından artıran yoksul halk, böyle bir faiz rantını kaybettikleri için -bankalar mevduat faizini yüzde 10?un altına düşürdükleri için- bugün aynı insanlar borsada oynayarak?para kazanmanın ? yolunu seçtiler. 10 bin yatırımcı derken 10 bin insanın girdiğini anlamak lazımdır. Yatırımcı dediğiniz zaman bir grup, kurum, bir şirket girmiş gibi algılanıyor. Bunların hiç biri doğru değil.

Gerçek durum şudur:

Türkiye?de bankaların sermayeleri çok zayıftır. Tüm bankaların sermaye toplamı Alman Deutshc Bank?ın onda biri değildir. Türkiye?nin en büyük bankasının sermayesi 5 milyar dolardır, kullandırdığı krediler ise 47 milyar dolardır. 47 milyar doların bu kriz ortamında yüzde 10?unun geri gelmediği düşünülürse, o zaman o bankanın sermayesi yok olmuş olur. Bu bankaları ayakta tutan şey yurtdışından aldıkları kredilerdir ve o kredileri bizim piyasamızda dağıtıyor olmalarıdır. Bir şirket bilançoda kötü duruma düştüğünde, kredi aldığı banka nasıl kredilerini keserse, bankaların bilançoları da kötü çıkarsa yabancı bankaların Türkiye?ye açtığı sendikasyon kredilerine, bankanın durumu kötüye gidiyor diye vadesi gelen parayı faiz ödeyip uzatma dediğimiz?roll-over?a, yani krediyi yeniden çevirmeye izin vermezler. Türkiye Bankaları, geçen kasımdan bu hazirana kadar yaklaşık 7 ay boyunca 15 milyar dolar kredisini roll-over yapamadı. Eğer dışarıdan ekonomimize 18,3 milyar dolar kayıt dışı para girmeseydi Türkiye?de de, Batı dünyası gibi sıkıntılı bir finansal kriz yaşanacaktı.

Üretim krizinden kastım şudur:

Peki, Türkiye?de bu krizin etkisi ne olacak? Kriz, bundan sonra maalesef üretim sektörünü ciddi bir biçimde vuracağı için zaten çok artmış olan işsizlik daha da büyüyecek. Tarım tamamen çökecek. Peki, işsizlik büyüdüğünde TÜSİAD?ın?Krizin en önemli kısmı geçti? dediği mi olacak? Sorarım; ürettikleri malları kime ve nasıl satacaklar? Ayrıca eskisi gibi üretebilecekler mi? Unutmasınlar ki; ?işsizlik?, ?yeni dip? getirir.

Anlatmak istediğim şey özetle şu: işsizlik Türkiye dahil, Amerika?da ve Avrupa?da çok hızlı artıyor. Bu işsizlik artışı alım gücünü ortadan kaldırıyor. Bir yandan para basıp anormal bir enflasyonist eğilim yaratıyorsunuz, bir yandan da insanlarda para yok. Bu beraberinde büyük bir tekelleşmeyi getirecektir. 1929 krizindeki gibi bu krizi atlatan J. P. Morgan, Rotshchild, Wells Fargo, Moore Capital gibi büyük şirketler ve kimi enerji şirketleri bu krizden daha da büyüyerek çıkacaktır. Yine bana göre bu krizdeki en kritik şey; ?toparlanma süreci daha zor ve problemli? olacaktır. Yani görece resesyonun en ağır kısmının geçtiğini doğru kabul etsek bile; toparlanma süreci daha uzun ve daha zor olacaktır.

Hükümet, cari açık ile bütçe açığının arasındaki farkın ne anlama geldiğini biliyor mu, emin değilim. Kriz öncesi 2009 başına kadar AKP Hükümeti?nin en büyük korkusu büyüyen cari açıktı. Krizin hemen öncesinde cari açık çığırından çıkarak aşırı büyüdü, nitekim yaklaşık 55 milyar dolarla 2009?a girdik. Oysa Türkiye?de ithalat düştüğü için -krizden dolayı tüm dünyada hem ithalat hem ihracat düştüğü için- cari açık ciddi biçimde azaldı. Ama başka bir büyük borç yükü ortaya çıktı. 2007 seçimlerine kadar olmayan, özellikle bu yıl hem kriz hem de 29 Mart Yerel Seçimleri nedeniyle anormal bir bütçe açığına doğru sürüklenildi. Hatırlarsınız, 2009 bütçesine aralık ayında hükümet 11 milyar bütçe açığı koymuştu. Şubat ayına gelindiğinde, daha seçime gitmeden, yani rakamlar 11 milyar doları iki ayda aşınca mart ayının sonunda hükümet revizyona gitti ve bütçedeki bu yılki açığı? 49 milyar TL? olarak revize ettiler. Özetleyecek olursak artık net bir şekilde görünüyor ki, bütçe açığı yıl sonunda 60-70 milyar Türk Lirasına gidiyor. Bu da bugünkü kur üzerinden yaklaşık 50 milyar dolar demektir. Cari açık da yıl sonunda 25-30 milyar dolar civarında olacak görünüyor. İkisini topladığımızda devlet için, bu yıl ödemekle yükümlü olduğu borcun ciddi biçimde büyümekte olduğunu görüyoruz. Tabii ki, bunu ödeyebilmek için de hazine aşırı borçlanacak ve borçlanıyor da. Son yedi ayda Hazinenin açtığı ihalelerle 40 milyar TL iç borç stoku arttı. Bu arada bir parantez daha açalım ve soralım: Devletin en önemli geliri olan?ÖTV-KDV-Gelir Vergisi-İthalat Vergisi?, kriz nedeniyle düşmeye devam edeceği için bu bütçe açığı nasıl finanse edilecek: Tabii ki, daha fazla borçlanarak ve daha fazla zam yaparak. Yada şimdi Meclis?e sevk edilen?İş Güvenliği Fonu?nda biriken 42 milyar TL?yi Bütçe?ye kaydırmak gibi sosyal dengeleri ilerde perişan edecek yeni yasalar çıkarmayı icat edecektir.

Ali Babacan dün çok ilginç bir söz söyledi; ?Türkiye krizden en erken çıkan ülke olacak? dedi. Bana göre bu tespit?gelecek açısından? tamamen yanlış bir tespittir ve hükümetin hala kriz konusunda ne kadar öngörüsüz, ekonomik sorunlarla ilgili ne kadar yetersiz olduğunun en büyük göstergesidir. Türkiye?nin dünyada yaşanan krizin finansal kriz boyutundan çok az etkilendiği ortada. Bunun nedeni de Türkiye?ye dışarıdan aşırı derecede kayıt dışı para girmesinin devam etmesi. Daha doğrusu?kayıt dışı para? dediğimiz yaklaşık 18.3 milyar doların son 6 ayda ekonomiye katılmış olması, finans piyasalarının daha kötüye gitmesini engelledi.

Bankalar için daha vahim bir şey söylemek istiyorum: Büyük bankaların sağlam müşterilerin hepsi varını yoğunu satıp, ileride krizden dolayı başına bela olmasın diye son 6 ay içinde kredilerini kapattılar. Bankalara imkanmsızlık nedeniyle borçlarını?kapatamayanlar? ve ayrıca takibe giren kredilerle birleştiğinde bankaların iyi ve kötü oranlarında kötü lehine oran bozuldu. Bu durum Türk bankalarına kredi sağlayan yabancı bankalar için çok önemli bir kriterdir. Bu olumsuz kriteri gören hiç bir yabancı banka, kredi ödemesi gelen bankanın kredi süresini yeniden uzatmaz. Türk bankaları bunu bildikleri için, son aylarda garantiye bakmadan bol keseden bireysel kredi dağıtmaya başladılar. İşletmelere ise aksine bilançolarda kriz etkisi kaçınılmaz olduğu için, kredi vermeyi azalttılar. İşte TÜSİAD?ın ve Ali Babacan?ın anlayamadığı, yada ne yapılacağını bilmedikleri bu.

Otomotiv Sanayii Derneği tarafından 2009 yılının ocak-haziran döneminde toplam üretimin 394 bin adede gerilediği, otomobil üretiminin ise 246 bin adet olarak gerçekleştiği hatırlatılırken, şimdi sıkı durun; bu 6 aylık dönemde diğer taşıt üretimin; küçük kamyonda yüzde 96, midibüste yüzde 87, büyük kamyonda yüzde 86, kamyonette yüzde 54, minibüste yüzde 53 ve otobüste yüzde 25 oranında daraldığı belirtildi.

almanya, fransa resesyondan çıktı. 2009 2. çeyrekte pozitif büyüdüler. avrupanın geneli ve amerika yatay sayılabilecek bir daralma yaşadı. bizim 2. çeyrek daralmamız yüzde 8 ila 10 arasında olacak!!!! kimse kimseyi kandırmasın. rakamlarla konusmayı adet edinen, kendine pay çıkaranlara duyrulur..

Bu arada borsayla ilgili halkı çok yanıltan birkaç konuya da değineyim:

Ancak Türkiye?de başka bir vahim durum var; üretim hızla çöküyor. Dünyada finansal krizin arkasından ekonomik kriz gelişirken, süreçte belirli bir paralellik ve denge var oldu. Türkiye?de bir yandan finansal kriz söz konusu nedenden dolayı daha düşük seyrederken; üretim krizi, dünyadaki gerilemenin çok daha üzerinde oldu.