Kim insanlara bakarsa, ölür kederinden;

?Bir kimse, insanların dilinden selamette olarak ve bir kötü bir işe bulaşmayarak sabahlayıp akşamlarsa, o gerçekten mutlu bir kimsedir.?

Bu manada Hz. İsa?nın şöyle dediği rivayet edilmiştir: ?Ey Havariler topluluğu! Eğer siz kardeş olmak istiyorsanız; insanların düşmanlık ve kızmasına nefsinizi hazır tutun.?

Ashabtan, Übey b. Ka?b, İbnu Mesud, Huzeyfe ve Ebu Hureyre , omuzlarında ve sırtlarında odun bağı ve un çuvalı taşırlardı. Peygamberlerin efendisi, muttakilerin imamı ve alemlerin Rabbinin Resulü Hz. Muhammed Efendimiz, çarşıdan bir şey satın aldığında onu bizzat kendisi taşırdı. Yanındaki sahabi: ?Onu ben taşıyayım.? dediği zaman:

Ebu Muhammed Sehl, fakirlerden/dervişlerden birisine baktı, ona: ?Şunları şunları yap!? dedi. Derviş: ?Ey Üstad, insanlar yüzünden bu işi yapamıyorum.? dedi. O zaman Ebu Selh, yanındaki arkadaşlarına dönerek, şu uyarıda bulundu:

Bize, Yunus b. Abdula?la?dan nakledildiğine göre, o şöyle demiştir: İmam Şafii bana dedi ki:

?Bir kul şu iki sıfattan birisini elde etmedikçe, bu işin hakikatine ulaşamaz. Ya insanları gözünden düşürür; bu dünyada sadece Yüce Yaratıcısına bakar, O?ndan başka kimsenin bir zarar ve fayda vermeye gücü olmadığını bilir. Ya da, insanları kalbinden siler atar; onu hangi halde gördüklerine aldırış etmez.?

Amin...

Şu ayet de konumuzla ilgilidir:

Bu manada Hz. Musa?dan şu nakledilmiştir: Hz. Musa: ?Ya Rabbi, beni insanların hakkımda yalan söyleyip kötü konuşmalarından sakla!? diye dua ettiğinde; Yüce Allah ona: ?Ey Musa! Ben kendim için yapmadığım bir şeyi senin için nasıl yapayım!? diye vahyetti.

?İnsanların dilinden kurtuluş yolu yoktur; sen sana fayda veren şeye bak ve onu yap.?

Hz. Ömer , ailesi için sırtında kırba ile su taşırdı.

Ankebut 29/17.

A?raf 7/194.

Hikmet ehlinden birisi, hikmet hakkında üçyüz altmış tane kitap yazdı; bunlarla Allahu Teala katında büyük bir derece kazanacağını düşündü. Allahu Teala, o zamanın peygamberine şöyle vahyetti:

Onları terk eden cesur, kurtulup bütün dertten.

Süfyan es-Sevri de şöyle demiştir: ?İnsanları razı etmek, ulaşılmayacak bir hedeftir. İnsanların en ahmağı, böyle bir hedefe ulaşmak isteyendir.

Bize İsrailoğulları ile ilgili haberler için şu hadise nakledildi.

Allahu Teala, bir azize/din alimine şöyle vahyetmiştir: ?Eğer seni, insanların ağzına sakız yapmama/hakkında her türlü konuşmalarına razı olmazsan, seni katımda mütevazi insanlardan yazmam.?

?Falancaya söyle: Sen bu yazdığın kitaplarla yeryüzünü nifak ve fitne ile doldurdun. Ben senin bu nifağından hiçbir şeyi kabul etmiyorum.? Bunun üzerine adam, insanlardan ayrıldı; yerin altında bir mağaraya çekildi: ?Bu şekilde Rabbimin sevgisini elde ederim.? Diye düşündü. Allahu Teala, o devirdeki peygambere şöyle vahyetti:

Keşke Allahu Teala?nın vermeyi vaat ettiği şeylerden ümidini kesip halka gösteriş yapan, onların elindeki şeylere gönlünü kaptırıp esiri olan, onların bakış ve itibarına bağlanan kimse şunu bilseydi: Halk onun için takdir edilen rızkından bir şey eksiltemez, belirlenmiş ömrünü uzatamaz, Allah katında onu yükseltip alçaltamaz. Bütün bunlar Allahu Teala?nın elindedir, ona O?dan başkası sahip olamaz. Evet, bu kimse, bu gerçekleri bilse ve şu ayete kulak verseydi, bütün sıkıntılardan kurtulurdu. Yüce Allah buyurmuştur ki:

?Ona, bu şekilde muhabbetime ulaşamayacağını söyle!? Bu uyarıyı alan hikmet ehli, hemen yerinden çıktı, çarşıya girdi, halka karıştı, onlarla birlikte oturup kalktı, aralarında yemek yedi, çarşı pazarda onlarla birlikte yürüdü, , o zaman Allahu Teala, peygamberine: ?İşte şimdi rızama ulaştı? diye vahyetti.

Böylece Rabbinin gördüğü bütün hallerinde, insanların görmesine hiç aldırış etmezdi; çünkü o, sadece O?na ibadet etmektedir. O bilir ki Yüce Rabbinden başkası ona ne fayda ne de bir zarar verir. Artık, kendisine fayda verecek işler yapar; bu işler onu insanlar yanında küçük düşürse de, o buna aldırmaz; ihtiyacı olan işlerde koşmaya devam eder.

Eğer insan bu gerçeği anlasaydı, kalbini istediği tarafa çeviren Rabbi ile meşgul olup halkı kalbinden atardı; Rabbi ile meşgul olup insanlardan yüz çevirirdi, kendi derdine düşer, Rabbinden gelen bir yardım ile ve O?nun kendisini bilmesiyle yetinerek halini ortaya çıkarır, işin hakikatini görürdü.

?Hiç şüphesiz, sizin Allah?tan başka ibadet ettiğiniz varlıklar, sizin gibi kullardır.?

Ebu?d-Derda dermiştir ki: ?Sağ salim, insanların bir iftira ve kötü haberine maruz kalmadan geçirdiğim her günü, Allahu Teala?nın bana büyük bir nimeti saydım.? Sonra şu manadaki şiiri okudu:

Bize şu olay nakledildi: İmamların imamı Hasan-ı Basri?ye , bir adam geldi, kendisine künyesi ile hitap ederek: ?Ey Ebu Said! Bazıları sizin meclisinize geliyorlar, fakat niyetleri sizden bir şey istifade etmek ve bir ilim almak değildir. Onların tek derdi, sizin sözlerinizdeki kusurları tespit etmek ve sizi kusurlu göstermek için inadına soru sormaktır.? dedi. Hasan-ı Basri gülerek: ?Ey kardeşim, sakin ol; ben, nefsime, ahirette cennetlerde oturmaktan bahsettim, o da buna yöneldi, ona hurilerle sarmaş dolaş olmaktan bahsettim, buna da iştahı geldi, yine nefsime Rahman olan Allah?a yakın olmaktan ve cemalini seyretmek bahsettim, o buna da razı oldu ve yöneldi. Ben nefsime hiçbir zaman insanların dilinden kurtulmayı bahsetmedim, bunu hiç düşünmedim; çünkü ben şunu biliyorum ki, bu insanları yaratan, onlara rızık veren, hayat bahşeden ve öldüren Yüce Allah ile, insanların dilinden/inkar ve zatı hakkında yalan ve iftira uydurmalarından kurtulamadı. Artık ben bunu nasıl düşünebilirim.?

Rabbim bizleri bu şeytanın hastalığı olan kibre düşürmesin.

İnsanlara karışmak, kardeşlerle birlikte yemek yemek, halkın içine girmek, sokaklarda yürümek, ihtiyaçlarını satın almak, tevazu için onları bizzat taşımak konusunda pek çok haber nakledilmiştir; burada hepsini anlatmamız uzun sürer. Sahabe-i Kiram?ın ve onları güzelce takip eden Tabiun neslinin gidişatı böyle idi.

Kibre meyletmek hep cehaletten gelirmiş. Demekki ilim şart. Yunus'un dediği gini ilim de kendini bilmektir. Kendini bilende Rabbini bilir. Rabbini bilen de asla kibirlenmez.

HALKA TAKILMADAN İŞİNE BAKMAK

Hz. Ali?nin olu Hasan , yolda, önlerinde ekmek kırıntıları bulunan dilencilerle karşılaştığında, kendilerine selam verdi. Onlar: ?Ey Peygamber?in kızının oğlu, kahvaltıya buyur!? dediler; Hz. Hasan hemen bineğini geri çevirdi, indi, yerde onlarla birlikte oturup yedi; sonra bineğine bindi ve şöyle dedi: ?Hiç şüphesiz Allahu Teala kibirli kimseleri sevmez.? Daha sonra onları evine çağırdı; hizmetçisine: ?Şu sakladığın yiyecekleri getir!? diye seslendi, hizmetçi yiyecekleri getirdi, dilenciler onunla birlikte getirilen yiyecekleri yediler.

?Bir malı sahibinin taşıması daha uygundur.? buyururdu.

Eğer kul, Rabbi katında ayıplanacak bir duruma düşmüşse, bu onun yakini imanının zayıflamasından ve kuvvetli bir şekilde halka nazar etmesinden yani onlardan bir şey beklemesindendir. Bu kimse, halkın yanında bir yer edinmek ve bir itibar toplamak için, asıl halinin insanlar tarafından bilinmemesini ister; böylece kibir ve kendini beğenme ile övünüp durur. Her hangi bir manevi hale sahip olmayan birisine kendisini hal sahibi gibi gösterir; manevi bir makamda bulunmayan kimseye, kendisinin bir makam sahibi olduğu zannını verir; onlar da bu yolda noksan oldukları için onun fazilet sahibi olduğuna inanırlar; cahil oldukları için onu ilim ehli zannederler. Keşke bu insanlar, Yüce Allah?a karşı sadık olsalar ve bu hallere düşmeseler, kendileri için daha hayırlı olurdu.

Başka bir rivayette şöyle vahyetmiştir: ?Eğer bunu birisi için yapacak olsaydım, kendim için yapardım.?

Hikmet ehlinden birisi bu manada şöyle der:

Tabarani, el-Evsat, No: 659; İbnu Asakir, Tarih, IV, 206. (Beyrut, 1995); Ebu Ya?la, Müsned, No: 6162: Beyhaki, Şuabu?l-İman, No: 6244.

şimdiki şeyhlerden bu hal üzerine yaşayan varmı? zannetmiyorum.

Hz. Ali , elbisesinde ve elinde hurma ve tuz taşırdı. Bu konuda şöyle derdi: ?İnsanın ailesinin ihtiyacı olan şeyleri taşıması, onun olgunluğuna bir noksanlık getirmez.?

?Hiç şüphesiz sizin Allah?tan başka ibadet ettikleriniz, sizin izin hiçbir rızka sahip değillerdir; öyleyse rızkınızı Allah katında arayın ve ancak O?na ibadet edin.?