Ayetlerde görüldüğü gibi Rabbimiz, kendisi ile birlikte anne ve babaya da şükredilmesini emretmiştir. Bize düşen, önce bu ayetlerden ana ve babaya şükretmenin ne anlama geldiğini anlamak ve sonra da buradan hareketle Allah?a şükretmenin ne demek olduğunu doğru şekilde tespit etmektir. Bunun için?şükür?ün bir?karşılık ödeme? olduğu unutulmadan, yukarıda verdiğimiz İsra suresinin 24. ayetindeki?Onlar beni küçükten nasıl terbiye ettilerse, Sen de onlara öyle rahmet et.? ifadesine dikkat etmek yeterlidir. Burada Rabbimiz, çocukları küçükken ana-babanın onlara yaptığı koruma, kollama ve terbiye hizmetlerine işaret etmiştir. O halde ana babaya şükür de, aynı cinsten bir karşılık olarak onların korunması, kollanması, hoş tutulması şeklinde olmalı, lafla geçiştirilmemelidir.

Rabbimizin bu isimleri şu ayetlerde geçmektedir: Fatır; 30, 34, Şura; 23, Teğabün; 17, Bakara; 158.

Hani bir zaman Lokman da oğluna öğüt vererek, ?Yavrucuğum! Allah?a ortak koşma, hiç şüphesiz ki şirk , büyük bir zulümdür.? demişti.

Al-i Imran;144,145: Ve Muhammed, ancak bir elçidir. Ondan önce elçiler gelip geçmiştir. Şimdi eğer o ölür veya öldürülürse gerisin geriye mi döneceksiniz? Kim ki de geri dönerse, Allah?a hiçbir şekilde zarar veremez. Allah şükredenleri mükafatlandıracaktır. Ve herkes sadece Allah?ın izniyle vakitlendirilmiş bir yazgı olarak ölür. Ve kim dünya karşılığını dilerse, kendisine ondan veririz. Kim de ahiret karşılığını isterse ona da ondan veririz. Ve Biz şükredenleri mükafatlandıracağız.

A?raf; 10: Ve hiç kuşkusuz Biz sizi yeryüzünde yerleştirdik ve orada size geçimlikler kıldık ; ne kadar da az şükrediyorsunuz!

?Şükür? sözcüğünün bu anlamı, zaman içerisinde farklı hale getirilmiş ve bu çok önemli kavramın içi boşaltılmıştır. İşte bizim bu sözcük / kavram üzerinde tahlil yapma ve öğrendiklerimizi tüm kardeşlerimizle paylaşma ihtiyacımız bu sebepten kaynaklanmaktadır.

Kamer; 34, 35: Biz, onların üzerine ufak taş yağdıran bir fırtına gönderdik. Lut?un ailesi müstesna. Onları katımızdan bir nimet olarak seher vaktinde kurtardık; Biz şükreden kimseyi böyle mükafatlandırırız.

Nahl; 114: Öyleyse Allah?ın size rızk olarak verdiği şeylerden helal ve temiz olarak yiyin. Allah`ın nimetine şükredin, eğer gerçekten sadece O`na kulluk ediyorsanız.

Lokman; 12?14: Ant olsun ki Biz, Lokman?a?Allah?a şükret!? diye hikmet verdik. Kim şükrederse kendisi için şükreder. Kim de nankörlük ederse, şüphesiz ki Allah, hiçbir şeye muhtaç değildir, daima övgüye en layık olandır.

Sözcüğün hem ayetlerdeki kullanımı hem de gerçek anlamı, verilen nimetlere karşılık olarak verilenin, yani?şükür?ün de o nimet cinsinden bir karşılık olmasını gerektirmektedir. Diğer bir ifade ile söylenecek olursa, ?şükür?ün laf ile olmayacağı, gerek sözcüğün vazı anlamından gerekse Kur?an?daki kullanımlarından bellidir. Ama böyle olmasına rağmen sözcük, gerçek anlamından uzaklaştırılmış ve?dilin şükrü?, ?kalbin şükrü? ve?bedenin şükrü? gibi tasniflere tabi tutulmuştur.

İnsan; 22Şüphesiz ki bu, sizin için karşılıktır. Çalışmalarınız da meşkurdur . Allah şükredenlere nimeti artırır

Allah şükreden kullarını ödüllendirir:

Bakara; 152: Öyleyse Beni anın ki, Ben de sizi anayım. Ve Bana şükredin, Bana nankörlük etmeyin.

Ve Biz insana, anası ve babası hakkında tavsiyede bulunduk: -Anası onu zayıflık üstüne zayıflıkla taşıdı. Onun sütten ayrılması da iki yıl içindedir.- ?Bana, anana ve babana şükret !? Dönüş, ancak Banadır.

Hakkı YILMAZ

Şükür nimet karşılığıdır. Aşağıdaki ayetlere dikkat edilirse rabbimizin şükrü nimet karşılığında istediği görülecektir; Rabbimiz verdiği nimetleri hatırlatıp ondan sonra şükür talebinde bulunmaktadır.

Ana babaya yapılacak şükür böyle tespit edilince, Allah?a yapılacak şükrün; Allah?ın verdiği nimetleri O?nun yolunda kullanmak ve O?nun rızası için uygun yerlere sarf edip değerlendirmek olduğu kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Bu sonuca göre de artık, Kur?an?da geçen şükür ayetlerinin, özellikle de?Hala şükretmeyecekler mi?, ?Umulur ki şükredersiniz? ifadelerinin gereği olarak; bir köşeye oturup?Çok şükür ya Rabbi? demek yerine, lütfedilen nimetlerdeki Allah?ın hakkını vermek ve nimetleri Allah?ın öngördüğü tarzda ve yolda harcamak gerektiği anlaşılmalıdır.

Sözcüğün yukarıdaki lügat anlamı biraz daha açılacak olursa?şükür?; ?beslenen hayvanın, yediklerinin karşılığını maddeten vermesi? olarak, yani?bir tavuğun yumurta vermesi, bir ineğin süt vermesi, bir koyunun yün vermesi ve her üçünün de et verecek şekilde semirmesi? olarak tanımlanabilir. Bu tanımın ifade ettiği karşıt anlamdan ise, beslenen bu hayvanların sahiplerine sesle veya beden dili ile gösterdikleri yaranma, yaltaklanma hareketlerinin?şükür? kapsamında olmadığı anlaşılmaktadır. Ama sesi için beslenen papağan, bülbül, kanarya gibi hayvanların ötüşlerini de bir?şükür? olarak değerlendirmek gerekeceği açıktır.

?Şükür?; ?hayvanın yediği besini, verdiği süt ve semizliği ile belli etmesi? demektir. (Lisan ül Arab; c:5, s:163?165 ve Tac ül Arus; c:7, s:48?51)

?Şükür?ün Arapçası ve Kur?an?cası

Zümer; 7: Eğer inkar edecek olursanız, artık şüphesiz Allah size hiç bir ihtiyacı olmayandır ve O, kulları için küfre rıza göstermez. Ve eğer şükrederseniz, sizin için ondan razı olur. Hiç bir günahkar , bir başkasının günah yükünü yüklenmez. Sonra Rabbinize döndürüleceksiniz, böylece yaptıklarınızı size haber verecektir. Şüphesiz O, sinelerin özünde saklı olanı bilendir.

Şükür nimetin artmasına, şükrün karşıtı olan küfür ise nimetin elden gitmesine sebep olur. İnsan şükrettikçe, yani nimeti veren Allah?a karşılığını ödedikçe Allah ona nimetini kat kat artırır ve ayrıca da ona huzur, mutluluk verir. Ama nankörlük eden ise, hem biriktireceğim diye hem de biriktirdiğimi koruyacağım ve daha da artıracağım diye maddi ve manevi sıkıntılara, azaplara duçar olur. Ayrıca da Allah, verdiği nimeti elinden almak suretiyle onu cezalandırır.

Allah`ın kendisi de şükredendir

Yüce Allah, ?şükür? görevini yerine getirirken verilen nimet karşılığında?hasene? getirene, getirdiğinin on katını vadetmekte (En?am; 160), ?infak, salihat? cinsinden davranışlarda bulunanların durumunu ise bire yedi yüz veren daneye benzetmekte ve onlardan dilediği kişiler için daha da arttıracağını bildirmektedir (Bakara; 261).

Şükür Nimet Karşılığıdır

Zümer; 65, 66: Ve ant olsun ki, sana ve senden öncekilere vahyedildi ki: ?Ant olsun ki, eğer şirk koşarsan amelin kesinlikle boşa gidecek ve mutlaka kaybedenlerden olacaksın. Onun için, tam aksine yalnız Allah?a kulluk et ve şükredenlerden ol.

Kur?an?da üzerinde çok durulmuş olan?şükür?, imanın gereği ve müminlerin temel görevidir. Nitekim birçok ayette inananlar, aynı zamanda?şükredenler? olarak nitelenmiştir. ?Şükür? sözcüğü ile zıt anlamdaki?küfran? sözcüğü de, yine bir müminin asla yapmayacağı bir davranış olan?nankörlük? demektir.

Ayrıca şu ayetlere bakılabilir: Fatır; 12, Mülk; 23, Kasas; 73, Müminun; 78, İbrahim; 37, Bakara; 52, 56, 185, Enfal; 26, Al-i Imran; 123, Neml; 40.

Aynı kökten türemiş olan?teşekkür?, ?müteşekkir? ve?şükran? sözcükleriyle birlikte Türkçede de kullanılan?şükür? sözcüğü, türevleriyle birlikte Kur?an?da toplam 74 kez yer almıştır. Aşağıda verilen ayetlerdeki anlamları dikkate alındığında görülmektedir ki din terminolojisinde?şükür?; ?insanların Allah?ın kendilerine verdiği nimetlere karşı nimetin karşılığını Allah?a vermeleri? demektir.

Hacc; 36: Büyükbaş hayvanları da; Biz onları sizin için Allah?ın nişanelerinden kıldık. Sizin için onlarda hayır vardır. O nedenle ön ayaklarının biri bağlı halde keserken / saf halindeler iken üzerlerine Allah?ın adını anın. Sonra yanları yere yaslandığı vakit de onlardan yiyin, ihtiyacını gizleyene ve isteyene de yedirin. Böylece Biz onları size boyun eğdirdik. Umulur ki, şükredesiniz.

Nisa; 147: Eğer şükrettiyseniz ve iman ettiyseniz Allah size azabı ne yapar? Allah, Şakir?dir ve en iyi bilendir.

Nahl; 14: Ve O, denizden taze et yiyesiniz ve ondan takındığınız süs eşyasını çıkarasınız diye lütfundan rızk aramanız için denizi sizin emrinize verendir. -Gemilerin denizde suyu yararak gittiklerini görüyorsun.- Umulur ki şükredersiniz.

Neml; 19: Sonra da o onun kararından / sözünden gülerek tebessüm etti. Ve?Ey Rabbim! Bana ve ana babama verdiğin nimete şükretmemi ve hoşnut olacağın salihi işlememi gönlüme getir ve Rahmetinle, beni salih kullarının içine kat!? dedi.

Ya Sin; 34, 35: Ve Biz onun ürününden ve kendi elleriyle yaptıklarından yesinler diye orada hurmalıklardan, üzüm bağlarından bahçeler yaptık. İçlerinde pınarlardan sular fışkırttık. Hala şükretmeyecekler mi?

Sebe?; 15: Ant olsun ki Sebe? kavmi için oturdukları yerde bir ayet vardı: Sağdan ve soldan iki bahçe! -?Rabbinizin rızkından yiyin ve O`nun için şükredin!- ?Ne güzel bir belde ve çok bağışlayıcı bir Rab!?

Ya Sin; 73: Ve onlarda daha birçok menfaatler ve içecekler var. Hala şükretmeyecekler mi?

Nahl; 78: Allah, sizi annelerinizin karnından hiçbir şey bilmezken çıkardı ve umulur ki şükredersiniz diye işitme, görme ve gönüller verdi.

Yüce Rabbimizin Esma-i Hüsna?sından ikisi de?eş Şekur ? ve?eş Şakir ?dir.

- el-Ismetü lillahi vahdeh

Şüphesiz ki Rabbimiz, Nahl suresinin 18. ayetinde ifade ettiği gibi Gafur?dur, Rahim?dir ve O insana, insanın sayamayacağı kadar nimet vermiştir. Alınan nefesten başlayarak, aile, mal, mülk gibi sahip olunan her şey, her şeyin üstünde olarak da rüşde erdiren kılavuz Kur?an ve Kur?an sayesinde nail olunan iman, hep O?nun verdiği nimetlerdendir. Dolayısıyla bütün bu nimetlerin karşılığının Rabbimize bire bir ödenebilmesi olanaksızdır. Bu durumda insanın yapacağı şey çok şükretmek, yani mümkün olduğu kadar, imkanlarının elverdiği kadar çok salih işlemektir.

Çoğu insanlar iman etmedikleri gibi şükür de etmezler:

İsra; 23, 24: Rabbin kesin olarak şunları karar altına aldı: Kendisinden başkasına kul olmayın, anne ve babaya iyi davranın. Onlardan biri veya her ikisi senin yanında yaşlanırsa, sakın onlara?öf? deme, onları azarlama. İkisine de tatlı ve güzel söz söyle. Merhametinden dolayı onlara alçak gönüllülük kanatlarını indir. Ve de ki: ?Ey Rabbim! Onlar beni küçükten nasıl terbiye ettilerse, Sen de onlara öyle rahmet et.?

İbrahim; 7: Ve hani Rabbiniz size şöyle ilan etmişti: ?Ant olsun ki şükrederseniz elbette size arttırırım ve eğer nankörlük ederseniz hiç şüphesiz azabım çok çetindir.

Ayrıca şu ayetlere bakılabilir: A?raf; 17, Yunus; 60, Mümin; 61, Yusuf; 38, Bakara; 243, Bakara; 172, Furkan; 62, A?raf; 58, İnsan; 3, Lokman; 31, Şura; 33, İbrahim; 5, İsra; 3, En?am; 53, Nahl; 120, 121, Enbiya; 80, A?raf; 144.

Neml; 73: Ve hiç şüphesiz, senin Rabbin, insanlara karşı büyük lütuf sahibidir de, velakin onların çoğu şükretmiyorlar.

Ankebut; 17: Siz Allah?ın astlarından bir takım taştan, ağaçtan putlara tapıyorsunuz ve yalan uyduruyorsunuz. Haberiniz olsun ki, o sizin Allah?ın astlarından mabut diye taptıklarınız, sizin için bir rızk vermeye güç yetiremezler. Onun için rızkı Allah yanında arayın ve O?na kulluk edin ve O?na şükredin . O?na döndürüleceksiniz.? demişti.

Sebe?; 13: Onlar, ona mihraplar, timsaller ve havuzlar gibi çanaklar ve sabit kazanlardan her ne isterse yaparlar. -Ey Davud hanedanı, şükür için çalışın!- Ama kullarım içinde şükreden de çok azdır.

Kur?an?da?şükür?ün ne anlama geldiği, aşağıdaki ayetlerde çok net bir şekilde açıklanmıştır:

Ahkaf; 15: Ve Biz insana ana ve babasına ihsanı tavsiye ettik. Anası onu zahmetle taşıdı ve zahmetle bıraktı . Ve onun taşınması ve ayrılması otuz aydır. Nihayet insan olgunluk çağına ulaşıp, kırk seneye geldiğinde der ki: ?Rabbim! Bana ve ana babama ihsan ettiğin nimetlerine şükretmemi ve senin hoşnut olacağın salihi işlememi sağla. Benim için soyumdan salih kimseler kıl. Şüphesiz ben Sana yöneldim. Ve ben şüphesiz teslim olanlardanım.?