Page 7

Kut, Tanrının bir vergisi olması nedeniyle su veya nefes kadar kutsal, kabul edilmiştir. Şamanizmde Kut'un insanın ruhu olarak çocuğa ana karnında iken verilmiş olduğu ileri sürülmüştür.

Türkler Gerçek Anlamda Din Değiştirdi mi?

Sonuç itibari ile, eserlerini XV. ve XVI. yüzyıllarda yazan Osmanlı Tarihçileri Anadolu?da Osmanlıhakimiyetini meşrulaştırmak için, bir taraftan onların soylarını Oğuz Han?a çıkarma gayreti ve Selçukluların varisi olduklarını ispata çalışırken, diğer taraftan da bu hakimiyetin yukarıda bahsettiğimiz rüya, keramet, keşif vs. ilahi işaretler yoluyla Allah tarafından onlara bahşedildiğini vurgulamışlardır. Böylece, Osmanlılar rakipleriAnadolu Beylikleri?ne özellikle Karamanoğulları?na karşı hakimiyet mücadelesinde manevi üstünlüksağlamışlardır.

XV. yüzyılın ikinci yarısında yazıya geçirilmeden çok önce Türkler?in Anadolu?ya geldikleri Bayburt-Erzurum bölgesinde o zamandan itibaren muhtemelen konar-göçer Türkmen halkın ağzında dolaşan Dede Korkut hikayelerinde, Osmanlılar?a saltanat müjdesi verilmesi dikkat çekicidir. Bu müjdeyi veren kişinin, henüz İslamiyet?i tam olarak hazmedememiş; eski dinleri Gök Tanrı inancından bazı motifleri yeni dinleri ile birlikte yaşatmaya devam eden konar-göçer Türkmenler?in Orta Asya?dakidini önder Şaman?ın yerini alan, gaibden ilham alıp çeşitli haberler veren Korkut Ata?nın olmasıoldukça önemlidir.

KAYNAKÇA:ABDURRAHMAN CAMİ, Nefehatu?l- Üns, Haz. S. Uludağ-M. Kara, İstanbul 1998ANONİM, Osmanlı Kroniği (1299-1512), Haz. H. Öztürk, İstanbul 2000, AŞIKPAŞAZADE, Tevarih-i Al-i Osman, Haz. N. Atsız., Osmanlı Tarihleri I, İstanbul 1949BAŞTAV, Şerif, Bizans İmparatorluğu Tarihi, Son Devir (1261-1461), Ankara 1989DUKAS, Bizans Tarihi, Çev. V. L. Mirmiroğlu, İstanbul 1956ERGİN, Muharrem, Dede Korkut Kitabı. GELİBOLULU MUSTAFA ALİ EFENDİ, Kitabü?t-Tarih-i Künhü?l-Ahbar, Haz. İ. H. Çuhadar ve diğerleri, C. II. Kısım I, Kayseri 1997HOCA SAADEDDİN EFENDİ, Tacü?t-Tevarih, Haz. İ. Parmaksızoğlu, C. I, Ankara 1992 HADİDİ, Tevarih-iAl-i Osman (1299-1523), Haz. N. Öztürk, İstanbul 1991IMBER, Colın, ?Osman Gazi Efsanesi?, Osmanlı Beyliği, İstanbul 1997İBN-İ KEMAL, Tevarih-i Al-i Osman, I. Defter, Yay. Şerafettin Turan, Ankara 1970 İMAM NABLUSİ, İslami Rüya Tabirleri Ansiklopedisi, Çev. A. Bayram-M. S. Çöğenli, 1976KAFESOĞLU, İbrahim, Türk Milli Kültürü, İstanbul 1988KARAMANİ MEHMET PAŞA, Osmanlı Sultanları Tarihi, Çev. İ. H. Konyalı, Osmanlı Tarihleri-I, İstanbul 1949KÖPRÜLÜ, Fuat, Osmanlı Devleti?nin Kuruluşu, Ankara 1988LÜTFİ, Lütfi Paşa ve Tevarih-i Al-i Osman, Haz. K. Atik, Ankara 2001MEHMET NEŞRİ, Kitab-ı Cihannüma, Yay. F. R. Unat- M. A. Köymen, C. I Ankara 1987MUHYİDDİN-İ NEBEVİ, Riyazü?s-Salihin, Çev. K.. Burslan-H. H. Erdem, C. II Ankara MÜNECCİMBAŞI, Camiü?d Düvel, Çev. A. Ağırakça, İstanbul 1995TURAN, Osman, Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Tarihi, İstanbul 1979OCAK, A. Yaşar, ?Osmanlı Beyliği Topraklarındaki Sufi Çevreler ve Abdalan-ı Rum Sorunu (1300-1389)?, Osmanlı Beyliği(1300-1389), İstanbul 1997 OCAK, A. Yaşar, Osmanlı imparatorluğunda Marjinal Sufilik: Kalenderiler (XIV-XVII. Yüzyıllar, Ankara1999ORUÇ BEY, Oruç Bey Tarihi, Haz. N. Atsız, İstanbul 1972 ŞÜKRULLAH, Behcetü?t -Tevarih, Çev. N. Atsız., Osmanlı Tarihleri I, İstanbul 1949Makaleler:ERGUN, Metin,, ?Türk Ağaç Kültü İnancının Dede Korkut Hikayelerindeki Yansımaları?, Milli Folklor, S. 47.(Güz 2000 Ankara) İNALCIK, Halil, ?Osmanlılarda Saltanat Veraseti Usulü ve Türk Hakimiyet Telakkisiyle İlgisi?, AÜ, SBFD, S.1, (Ankara 1959)İNALCIK, Halil, ?Osmanlı Tarihine Toplu Bir Bakış? , Osmanlı, C. I, s,39-44 KOCA, Salim, ?Eski Türklerde Devlet Geleneği ve Teşkilatı? Türkler, C. II KOPRAMAN, K. Yaşar, , ?Osmanlı-Memluk Münasebetleri? Türkler, C. IX, WİTTEK, Paul, ?Ankara Bozgunundan İstanbul?un Zaptına (1402-1455)?, Çev. H. İnalcık, Belleten, C. VII, S.27 (Ankara 1943),

Kaynakça:

Diğer bir inanç da Türk adının Tanrı tarafından verilmiş olduğu; Türk askerlerinin de Hz. Muhammed'in, dolayısıyla Allah'ın askeri olduğudur. Kaşgarlı Mahmud Tanrı tarafından Türk isminin verilişini şu şekilde yorumlar:

Bu rüya genelde yukarıdaki rüyaya benzer. Ay ve ağacın yerini suyun yeryüzünü kaplaması alır. Rüyayıyorumlayan yine arif bir kişi ve sonuçta yine Osmanlı ailesine rüya ile manevi alemden saltanat müjdesi verilir. Bir de rüyanın hemen akabinde Osman Gazi?nin doğumu dikkat çeker. Diğer taraftan İslam tasavvuf düşüncesine göre gaibden haber alma usullerinden biri de şeyh ve dervişlerin olağanüstü olaylar ile insanların ibret almalarına vesile olmalarıdır.

Türklerde hükümranlık telakkisi karizmatik olup, hükümdarlık yetki ve kudreti Tanrı tarafından bahşedilmiş, kutlanmıştır. Nitekim Mete'nin unvanı "Gök Tanrının, güneşin tahta çıkardığı Tanrı Kut'u Tanhu", Atilla'nın ise "Tanrının Kılıcı" idi. Bu da gösteriyor ki Türk hükümdarları ilahi bir kudretle donatılmış oluyorlardı. Ve böylece görev ve sorumlulukları da kendiliğinden büyüyordu.

Bu rüya ile ilgili Colın Imber Oruç Bey?in hayatta olduğu dönemde yaşadığı Edirne ve Rumeli?de etkiliakıncı ailesi Mihailoğulları?na gönderme yaptığını ifade eder (IMBER, 1997:68-69).. Bu görüşe katılmakla birlikte, rüya ile esas vurgunun İslam peygamberi ve Osman Gazi üzerinde yoğunlaştığını ve esas hedef kitlenin de Müslüman Türk halkı, hatta İslam aleminin tamamı olduğunu belirtmeliyiz.

Üçok, Mumcu, Bozkurt, a. g. e. s. 189 vd.

Yine Türklerde yeni fethedilecek ülkelerin çeşitli bölgelerine gönderilecek hanedan üyelerinin önceden belirlenmesi de cihan hakimiyeti ülküsünün tatbikatından idi. Aynı şekilde Anadolu'ya keşif seferleri, arkasından Malazgirt muharebesi ve Anadolu'nun fethi de aynı ülkünün zafer halkalarıdır.

Yurt dediler gölgesine ayaklarını bastılar.? Arif Nihat Asya

F. Köprülü, yukarıdaki rüyaların Osman Gazi?ye atfedilen rüyanın prototipi olduğunu belirtir vegerçekte bu Oğuz ananelerinin Anadolu Türkleri arasında şifahi olarak mevcut olduğuna değinerek Osmanlıkroniklerine halk ağzından geçtiğine işaret eder (KÖPRÜLÜ, 1988: 8). Osmanlılar?a ait göğüsten ağaç çıkma rüyası ilk dönem Osmanlı kroniklerinin bir çoğunda mevcuttur. Bu kaynaklardan Oruç Bey, Gelibolulu Ali ve Anonim Tarihi bu rüyayı Ertuğrul Gazi?ye atfetmekte ve aşağıdazikredeceğimiz Osman Gazi?nin doğum rüyası ile birleştirmektedir (GELİBOLULU ALİ, 1997:40, ORUÇ BEY,1972:25, ÖZTÜRK, 2000: 11).

Türk cihan hakimiyeti düşüncesi, Türk fütuhat felsefesinin ana kaynağı ve dayanak noktası olarak, daima gerçekleştirilmesine çalışılan bir ülkü niteliğini tarihimiz boyunca muhafaza etmiştir.

Tarihimize baktığımız zaman, bağımsızlığını kaybeden Türk milletinin, gecikmeden, ilk fırsatta bağımsız yeni Türk devleti kurması da bunun en açık delilidir. Bu bakımdan Tarihçi Özbek?in belirttiği gibi ?Türk savaşları, tesadüf, kan dökücülük, servete susamışlık gibi bir iptidailik veya şan ve şeref arzusu gibi basit içgüdülerle değil, doğrudan doğruya insanlıktan kaynak alan bir felsefi düşünceye dayanıyordu. Bu felsefenin temeli?güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar dünyayı Türk idaresine almak ideali? şeklinde ifade edilebilir?.

Müneccimbaşı ise İdris-i Bitlisi?nin Heşt Behişt eserinden naklederken Kemalpaşazade gibi kerameti Kumral Abdal?a atfeder (MÜNECCİMBAŞI, 1995:56). Buna mukabil, Neşri, Aşıkpaşazade ve Ruhi bukerameti başka bir versiyon olarak kaydederler. Ancak, hadiseyi karıştırarak göğüsten ağaç çıkma rüyasının

ab) Sınırları

Burada iki obje öne çıkar. Birincisi, Osmanlı Devleti?nin kıyamete kadar varlığını devam ettirmesi, yani?Devlet-i ebed müddet? anlayışı; ikincisi ise bu keramet ile karşılaşan ve anlatan Kumral Abdal?ın kimliği vetopluma verilen mesajdır. Gerçi, Kemalpaşazade?de kıyamet gününe kadar devam etmeden bahsedilmez, sadecedevleti ele geçirme ve gaza zamanının geldiği müjdelenir (Osman nam ber sahib-i hurucun medaric gazve ve?urucı hengamı geldi deyu beşaret iyledi, (İBN-İ KEMAL, 1970: 88-89). ise de devamında gaibden gelen zatKumrul abdal?a nasihat eder, Osman Gazi?yi över ve onun;?ol şah saadet-penah müeyyed min indallah?dır?. Allah indinde bahtiyarlığı kabul edilmiş biri olduğu ve o ne tarafa giderse peşinden ayrılmaması gerektiğini söyler (İBN-İ KEMAL, 1970: 89).

ANAHTAR KELİMLER: Kut, Osmanlı, Keşif, Keramet, Rüya, Kumral Abdal, Osman Gazi, Şeyh Edebali ABSTRACT Kut, for old Turkish culture meant political power and this status was belived to be given to Hakans by God. By?Kut? god gave Turkish Hakan sovereignty, power and authority. The belief that the political powe given byGod continued in and after İslamic period and this time soverignity was given by God in various ways. Likeways, Ottoman consesus about authority was continuation of the Middle-Asia Turkish tradition. They belive it was Godto assign tha authority, rather than ancestor, royal family or law. Consequently, God gave them the power to govern. According to İslamic idea, this coul only occur by means of prophecy. Since there woul be no other prophet, this could only happen by various sybols which foretell the future such as dreams, miracle, discovery and astrology. KEY WORDS: Kut, Ottoman, Discovery, Miracle, Dream, Kumral Abdal, Osman Gazi, Şeyh Edebali Eski Türk Devletleri?nde hükümranlık anlayışı karizmatik olup, yetki ve kudret tanrıdan alınmıştır. Türk hükümdarının idare etme hakkı tanrı tarafından bağışlanmıştır (KAFESOĞLU, 1988: 236-237). Bu telakkiyi Hun Devleti tanhusunun?Benim hükümdar olmam Tanrı tarafından kararlaştırıldı?, Göktürk Devleti?nin ünlü hanı Bilge Kağan?ın?Tanrı irade ettiği için tahta oturdum, dört yandaki milletleri nizamasoktum?, ?Babam kağan ile anam hatunu Tanrı tahta oturttu? ve?Tanrı irade ettiği için kut?um olduğu için kağanoldum? vb. ifadelerinde görmek mümkündür (TURAN, 1979: 147-186) , (KAFESOĞLU, 1988: 237).

Deneyim : 54%

İslami anlayışa göre Resulullah ?in rüyada görülmesi çok mühimdir. Çünkü her rüya sahih değildir, şeytani olabilir, fakat Resulullah ?nin var olduğu rüyaya şeytan müdahale edemez. Dolayısıyla onun mevcut olduğu rüya doğrudur. Nitekim, Hz. Peygamber?beni rüyada gören kimse, uyanık iken de görecektir veya görmüş gibidir. Zira şeytan benim suretime giremez? der (MUHYİDDİN-İ NEBEVİ, 222). Buna göre, adı geçen rüyada iki yönlüpropaganda mevcuttur. Birincisi, yukarıda zikrettiğimiz üzere, İslam alemine yöneliktir. Buradan Resulullah ?ın emri ve Mihail Gazi vasıtasıyla ak sancağın yani gaza bayrağının Osman Gazi?nin elindebulunduğuna işaret edilmekte, dolayısıyla başta Anadolu Türk halkının ve İslam aleminin ona itaat etmesi veonun emrine girmesi istenmektedir.

Türkler yeryüzünde Allah'ın askerleri olduğundan azgınların yatıştırılması, haksızlıkların giderilmesi, adaletin yerine getirilmesi ancak bu askerler vasıtasıyla gerçekleştirilecektir. Bu hususta Kaşgarlı Mahmud şunları söylemektedir:

Gazneliler ile ilgili rüya ise Cüzcani?nın Tabakat-ı Nasıri?sinde bulunur. Buna göre: ?Gazneliler?in kurucusu Mahmut Gaznevi?nin babası Sebuktigin oğlu doğmazdan bir saat evvel rüyasında kendi evindeki bir ateşlikten bir ağaç çıkarak bütün Dünya?ya gölge saldığını görmüş ve bir tabirci bunu onun fatih bir oğlu olacağıtarzında tefsir etmişti (KÖPRÜLÜ, 1988:7).

Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım!? Mehmet Akif Ersoy

dedealim, islam öncesi Türkler "kızılelma" ülküsüyle, islamla birlikte Türkler "cihan hakimiyeti ülküsüyle " var olmuşlardır.

Bu nedenle özellikle büyük felaket zamanlarında sık sık başvurulan bir denetim yolundan başkası kalmamaktadır: Siyasal ve ekonomik bunalımlarda, hükümdarın gücü çok azalmış ve çevresindeki kadrosu yeteneksiz ve yozlaşmış ise, merkezdeki kullar ve ulemanın gruplaşması sonucunda, bu grupların en güçlüsü kapıkulu askerlerini elde eder ve padişah tahttan indirilir ve hatta öldürülebilir. Bu son iki işlem gene, üstün gelen ulema grubunun fetvalarıyla "hukuka uygun" duruma getirilir. Bu nedenle hükümdarlar hem kullarını hem de ulemayı bölmek ve birbirine düşman grupları ayrı yerlerde işbaşında tutmak yolu ile özellikle bunalımlı zamanlarda tahtlarını korumak istemişlerdir. Eğer bunalımda ekonomik etken ağır basarsa, bu takdirde merkezdeki halk da ayaklanmaya karışır ve iş tam ayaklanmaya dönüşürdü. İşte bu mekanizmalar Osmanlı da padişahı sınırlayan etkenlerdi.

Muammer Yılmaz

Mesela, II. Göktürk Devleti KağanıKapağan?ın oğlu İnal başarılı olamamış; bu sebeple Bilge ve Kültigin Kardeşler?kut taplamadı? yani?kut ondanmemnun olmadı? diyerek, onu tahttan indirmişlerdir (KOCA, 328). Eski Türkler?deki siyasi iktidarın Tanrı tarafından verilmesi telakkisi İslamiyet sonrası da devam etmiş; bu kez hakimiyet görevi?Allah? tarafından çeşitli yollar ile verilir olmuştu. Bunun ilk misallerini aşağıda zikredeceğimiz üzere, Büyük Selçuklular?ın atası Dukak?ın rüyalarında göreceğiz. Nitekim, Osmanlılar?daki hakimiyet düşüncesi de Orta Asya Türk geleneğinin devamıdır. Onlar, hakimiyetin bir soy, hükümdar ailesi veya halk üzerinde kabulünü beşeri kanunların değil, ?Allah? ın tayin ettiğine inanıyorlardı (İNALCIK, 1959: 81).

Eski Türklerde hakimiyetin kaynağı ilahi olduğu için anlayışa göre hükümdar Tanrı huzurunda yaptıklarından sorumlu idi. Hükümdar eğer Tanrı'nın iradesinde devleti yönetmezse Tanrı'nın kendine ihsan etmiş olduğu "kut"u tekrar alacağına inanırdı.

Üye No : 20315

sahabe efendilerimiz peygamber efendimze sorduklarında ey allahın resulü türklerle savaşaalım mı dediklerinde. peygamber efendimiz:türkler sizle savaşmadıkça sizde onlarla savşmayın buyurmuştur.

sonuna eklerler. Ayrıca, bu kronikler Kumral Abdal?ın yerine Şeyh Edebali?nin müridi?Turud-Turgud? adlı birşahsı koyarlar (NEŞRİ, 1997: 83, AŞIKPAŞAZADE, 1949:95, RUHİ, 380). Kumral Abdal?ın kerameti Müneccimbaşı?na göre; Kumral Abdal uçta Yenişehir civarında oturan, zaman zaman müritleri ile gaza yapan salih bir kimsedir. Bir gün Hz. Hızır veya Allah dostlarından birisi Kumrul Abdal?a rastlar. O kişi KumrulAbdal?a Osman Gazi?nin yanına gitmesini ve Allah?ın ona kıyamet gününe kadar devam edecek büyük bir devlet ihsan ettiğini müjdelemesini emreder. Kumrul Abdal Osman Gazi?yi tanımazdı. O kişi Osman Gazi?yitanıyabileceği bazı işaretler verir. Bu tarifler üzerine o Osman gazi?yi bulur ve müjdeyi verir. Osman Gazi?deona Yenişehir civarında bir zaviye yaptırır (MÜNECCİMBAŞI, 1995:56-57).

Page 6

belki de Türklerin avrupa ortalarına kadar gitmelerinde tetikleyici unsur, İslamı yayma düşüncesi olmuştur. fakat bu arada kimseye- hiç bir etnik gruba haksızlık yapılmamıştır.

Bu tür rüyanın benzeri Osmanlılar?dan önce Selçuklular ve Gazneliler?in kuruluşunda da mevcuttur. Selçuklular ile ilgili rüyanın iki versiyonu vardır. Birincisinde?Selçuk?un babası Dukak rüyasında göbeğinden üç ağacın çıktığını, her tarafı saran dallarının göklere yükseldiğini görmüş ve bunun üzerine Korkutata?dakendisine evlatlarının cihan padişahı olacağını müjdelemiştir? (TURAN, 1979: 153-154).

a)Hakimiyet:

Kül Tigin Abidesinin Doğu yüzünde yer alan bu ifade, Türklerde hakimiyet anlayışını ve felsefesini çok açık bir şekilde göstermektedir. Üstte mavi gök ile altta kara toprak arasında yaratılan insanoğlunu yönetmek için benim atalarım gönderilmiştir demek tüm dünyayı yönetme anlayışının tecellisidir.

Cumhurbaşkanlığı forsu, ortada bir güneş ve onu çevreleyen 16 yıldızdan oluşmaktadır. Cumhurbaşkanlığı forsundaki 16 yıldız, tarihteki 16 büyük Türk imparatorluğunu, ortadaki güneş ise Türkiye Cumhuriyeti'ni simgeler . Güneş ve yıldızlar burada Orhun Abidelerindeki hakimiyet anlayışının yansımasıdır. Çünkü güneş ve yıldızlar gökyüzündedir ve Türklerde, gökyüzünün altında olan her şey, Türklerin hakimiyetinde olmalıdır anlayışı vardır.

Avrupa Hunları'nda Atilla da bu inanış kuvvetliydi. Bizzat Atilla, "Hakanlığın Tanrı tarafından ve bütün insanlığı idare etmek için verildiğine" inanırdı. Yine Atilla kendisini Tanrı'nın bir ordusu gibi düşünmüştü. Bir çoban tarafından bulunup getirilen kılıcı da Tanrı'nın bir armağanı olarak kabul etmişti. Batılılar da günahlarından dolayı cezalandırılmaları için Tanrı'nın Atilla'yı gönderdiğine inanırlardı. Bu sebeple "Tanrı'nın kırbacı" denmiştir.

-Küç

Üze kök tengri asra yagız yer kılındıkda ikin ara kişi oğlı kılınmış. Kişi oglında üze eçüm apam Bumın Kagan istemi Kagan olurmış. Olurupan Türk budunung ilin törüsün tuta birmiş, iti birmiş(Ergin, 2001:9).

"- Ey kağanım, bu rüyamız sizin hayatınız için, uğurlu olsun; bu rüya size dirlik versin. Gök Tanrı, rüyamda ne gördüysem, onu gerçek yapsın" diyerek Gök Tanrının dünyayı kendisine bağışladığını söylemiştir.

Kut'u da, İli de Tanrı verdiğine göre, devletin düzeni yer ile göğün düzenine bağlı idi; ona isyan olmazdı. Dev letine isyan eden, Tanrıya isyan etmiş demekti. Türk devlet felsefesi, Türk milletinin veya bir kişinin kendi iradesi ve hırsıyla, bağlı olduğu devlete isyan edip, başkaldıracağını kabul etmiyordu. Bilmediği, yanıldığı veya kandırıldığı için isyan etmişti. Kültigin yazıtında: "Bilmediği için, yanıldığı için, suç işlediği için kağan öldü. Veziri ve beyleri de öldü. Onok milleti çok zahmet ve acı gördü" denilmektedir.

Osmanlı tarihlerinden Karamani Mehmet Paşa?nın?namuslu, ihsanı bol, doğrudan şaşmaz, Allah yolunda cihattan kaçmaz? (KARAMANİ MEHMET PAŞA, 1949: 343). Neşri?nin?gayet dindar ve namdar ve şeca?atiyle ma?ruf kişiydi. Zühd ü takvada ve salahda ol zamanın meşahirindendi? diye tavsif ettiği Ertuğrul Gazi yahut yine Neşri?nin?Ve Osman Gazi gayet salih müslüman ve dindar kişiydi (NEŞRİ, 1997:73) diyevasıfladığı Osman Gazi?nin böyle bir rüya görmesi kuvvetle muhtemeldir.

Onlar, hakimiyetin bir soy, hükümdar ailesi veya halk üzerinde kabulünü beşeri kanunların değil?Allah?ın tayin ettiğine inanıyorlardı. Dolayısıyla kendi sultanlıklarını da onlara Allah bağışlamıştı. Peki bu nasıl olacaktı? İslami anlayışa göre bu ancak Peygambere gönderilen vahiy yolu ileolabilirdi. Bir daha peygamber gelmeyeceğine göre bu, çeşitli rumuzlar ile gerçekleşebilirdi. Bunlar, salih rüya, keramet, keşif ve astroloji gibi gaibden gelecek ili ilgili haberler veren yollardı.

Bir diğer hususta her üç kaynağın rüya vasıtasıylaAnadolu Selçukluları ile rabıta kurmaları olup, bu kaynaklara göre Ertuğrul Gazi Konya?ya gelerek rüyasınıyorumlatmıştır. Özellikle, Oruç Bey?in rüyayı Selçuklu veziri olarak kaydettiği Abdülaziz?e anlattırması, Selçuklu saray çevresinin Osmanlı sultanlığını manen tasdik ettiği anlamı taşır. Diğer kronikler bu rüyayı Osman Gazi?nin gördüğünü belirtirler.

Nitekim, Oğuzname?ye göre Türkler?in ilkbüyük atası Oğuz Kağan ilahi bir menşeden gelmiş, daha çocuk iken bir takım kahramanlıklar yapmış ve kendisigibi gökten ışık içinde yeryüzüne inen bir kızla evlenmiştir (TURAN, 1979: 146). Kut eski Türklerde siyasi iktidar anlamına gelmekte, bundan feragat ise siyasi iktidardan vazgeçme idi(KAFESOĞLU, 1988: 236-237). Tanrı kut bağışı ile Türk hakanına hükümdarlık güç ve yetkisi vermekte, diğer bir ifade ile onu siyasi iktidar sahibi kılmakta idi. İşte, Türk Kağanı?da Tanrıdan aldığı güç ile Türkler?inanayurdu Orta Asya?nın hemen her tarafında yaşayan milletleri kendisine tabi kılıyor ve onlara üstünlüğünükabul ettiriyordu (KOCA, 328 ).

Saadet, bahtiyarlık ve en büyük mutluluk manasına gelen Devlet; hukuki bakımdan, emretme hak ve yetkisine sahip ve o emri icra kudretinde olan yüksek sosyal nizamdır. Devlet emretme hakkını kullanıp, vatandaşları arasında sosyal nizamı tesis ederken adaletten de kıl kadar ayrılmaması gerekir. Adalet olmayan yerde dengeler alt-üst olur, yerini anarşiye bırakır.

Büyükmutasavvıflardan Abdurrahman Cami?nin ünlü eseri Nefehatu?l- Üns?de evliya kerametleri, gizli şeyleri açığa çıkarmak, açıkta olanları gizlemek, varı yok etmek, yoğu var etmek, gıyaben söyleneni işitmek, bir yerden biryere nakilsiz gitmek, havada uçmak, gaibden ve gelecekten haber vermek şeklinde vs. şeklinde tasnif edilir (ABDURRAHMAN CAMİ, 1998:144). Tarihi kaynaklarda, Osmanlılar?a saltanatı müjdeleyen bir çok keşif vekeramet kayıtlıdır. Biz bir kaçını tahlil etmekle yetineceğiz. Bunlardan en eskisi Dede Korkut?un keşfi olup, Osmanlı kroniklerinden Müneccimbaşı (MÜNECCİMBAŞI, 1995:57). ve Ruhi ( RUHİ, 370) de yer alır.

Mahmut Kaya'nın da Kutadgu Bilig'de Devlet Felsefesi isimli bir kitabı var İÜ Edebiyat Fakültesi yayınlarından. Bunlardan anlaşıldığına göre kut sonradan kazanılan birşey değil, doğuştan var.. Kutadgu Bilig, tam anlamıyla "kut veren bilgi demek", yanlışlıkla "mutluluk bilgisi" diye çeviririz. Kut, güç, siyasal güç, erk, yönetme bilgisi...

Güneş bayrak gök kurıkan .? Oğuz Kağan

"Tarihimize baktığımız zaman, bağımsızlığını kaybeden Türk milletinin, gecikmeden, ilk fırsatta bağımsız yeni Türk devleti kurması da bunun en açık delilidir. Bu bakımdan Tarihçi Özbek?in belirttiği gibi ?Türk savaşları, tesadüf, kan dökücülük, servete susamışlık gibi bir iptidailik veya şan ve şeref arzusu gibi basit içgüdülerle değil, doğrudan doğruya insanlıktan kaynak alan bir felsefi düşünceye dayanıyordu. Bu felsefenin temeli?güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar dünyayı Türk idaresine almak ideali? şeklinde ifade edilebilir?.

Ögel Bahaeddin, Büyük Hun İmparatorluğu, Tarihi C. 1, Ankara, 1981, s. 439

Oruç Bey?de ise Abdülaziz Anadolu Selçuklu Sultanı Alaaddin?in veziridir. Osman Gazi?ye tuğ, sancak, davul v. s. getirenAbdülaziz Ertuğrul Gazi?nin rüyasını Edebali ,( ORUÇ BEY, 1972:25)?nin yorumladığını belirterek, rüyayı Osman Gazi?ye anlatır (ORUÇ BEY, 1972:24-25). BuradaAbdülaziz isimli bir şahsın yer alması dikkat çekicidir (Abdülaziz, Gelibolulu Ali?de alim (GELİBOLULU ALİ, 1997:40), Oruç Bey?de vezir, (ORUÇ BEY, 1972:24-25) ve Anonim Tarih?te ise rüyayı yorumlayan kemal sahibi bir kişi olarak kayıtlıdır. (ÖZTÜRK, 2000: 11).

Bundan başka, ilahi menşeden gelen Türk Kağanını kut yani siyasi iktidar ile donatan Tanrı, ona bir taraftan iktisadi güç anlamına gelen? ülüg veya ülüş?bağışı vermekte ve Türk ülkesindebolluk ve bereketi artırmakta iken, diğer taraftan da yine ona verdiği güç?küç? ile düşmanlarına karşı zaferkazandırmaktaydı (KOCA,328).

GELİBOLULU ALİ, 1997:64-65). Diğer taraftan, Osmanlı tarihçilerinden Aşıkpaşazade?nin OsmanlıDevleti?nin kuruluşunda etkili olduğunu belirttiği dört önemli unsur, gaziyan-ı rum, ahiyan-ı rum, abdalan-ı rum ve baciyan-ı rumdur (AŞIKPAŞAZADE, 1949:237).

Giriş:

Devlet hukuki bakımdan emretme ve güç kullanma yetkisine sahiptir. Ancak hakimiyeti elinde bulunduran iktidar bu yetkileri ancak halk kendisine itaat ettiği takdirde kullanabilir veya kullanması meşruluk kazanır. Hakimiyetin meşruluğu zamana ve devletlere göre farklılıklar göstermiştir. Gelenekçi, demokratik, karizmatik, ilahi gibi meşruluğa ayrılır.

Konularım: 1365

Çeçen Anıl, Türk Devletleri, Yeni Avrasya Y. s.390

Bundanbaşka, bu keşif XVI. asrın ikinci yarısında yazıya geçirilmiş olan (SÜMER, 1992:275). Dede Korkut kitabındada mevcuttur. Bu kitaba göre:?Resul aleyhisselam zamanına yakın Bayat boyından Korkut Ata dirler bir er koptı. Oğuz?un ol kişi tamam biliçisiyidi. Ne dirse olur idi. Gayıbdan dürlü haber söyler idi. Hak Ta?ala onun könline ilham ider idi. Korkut Ata ayıtdı: Ahır zamanda hanlık girü Kayı?ya dege kimsene ellerinden almaya ahır zaman olup kıyamat kopınça. Bu didügi?Osman neslidür, işde sürilüp gide yorır. Ve dahi niçe bunabenzer söz söyledi. Korkut Ata Oğuz Kavmınun müşkilini hal iderdi. Her neki buyursa kabul iderler idi. Sözin tutup tamam iderler idi? ( ERGİN, 73).

Tanrı Türk Kağanı'na verdiği "küç" ile de, onun savaş yeteneğini artırıyordu. Göktürk kitabesinde "Süngüşdümiz. Tengri yarlıkadı, yayndımız.

Kuran?a Tazim Rüyası: Bu rüya Osmanlılar?dan önce Selçuklular?ın kuruluşunda da mevcuttur. Anonim Selçuknameye göre, Selçuklular?ın ceddi Lokman evleneceği zaman zifaf odasında Kuran?ı kerim görmüş, bunun üzerine Lokman bu evi terk ederek başka bir evde zifafa girmiş ve o gecerüyasında Hz. Peygamberi görmüş, Hz. Peygamber Kuran?a gösterdiği hürmetten dolayı kendisinin veçocuklarının Dünya ve Ahirette izzet ve devlete nail olmaları için dua etmiştir (KÖPRÜLÜ, 1988:8).

Seviye : 52

Diğer taraftan, Mihail Gazi?nin müslüman olduğu rüyada Oruç Bey ve Hadidi?de Resulullah veOsman Gazi motifleri müşterek (ORUÇ BEY, 1972:17, HADİDİ, 1991: 34). yer alırken, Aşıkpaşazade?de sadeceResulullah ile ilgili kayıt mevcuttur (AŞIKPAŞAZADE, 1949:107)..

İslami anlayışa göre bu ancak Peygambere gönderilen vahiy yolu ileolabilirdi. Bir daha Peygamber gelmeyeceğine göre bu ancak çeşitli rumuzlar ile gerçekleşebilirdi. Bunlar, salih rüya, keramet, keşif ve astroloji gibi gaibden gelecek ile ilgili ilahi haberler veren yollardı. Bu usullerden en önemlisi şüphesiz?rüya?dır. İslami anlayışa göre, rüya Nübüvvetin 1/ 46?sıdır (İMAM NABLUSİ, 1976:39-45, MUHYİDDİN-İ NEBEVİ, 222). Rüyada üç önemli unsur vardır. Bunlar rüyayıgören, rüyada görülen ve rüyayı yorumlayan şahısların vasıflarıdır. Osmanlılar?a saltanatı müjdeleyen rüyalarıtahlil ettiğimizde rüyayı gören ya Ertuğrul Gazi ya da Osman Gazi?dir.

Yönetim Anlayışı: Özgürlük ve Hizmet

Buna göre; Sirozyakınlarında yüksek bir dağ üzerinde muteber sayılan bir kilise vardır. Orada bir çok rahip ve keşiş oturur, astronomi ve felsefe gibi eski ilimler ile meşgul olurlardı. Bu keşişler ve rahipler, Osmanlı Devleti?nin ortayaçıkışını ve kendi ülkeleri dahil bir çok memleketi ele geçireceğini ilm-i nücum yoluyla sezmişlerdi. Osman Gazi?nin şöhretini duyan bu rahipler değerli hediyeler ile bir elçi gönderip, kendilerinin, evladlarının, manastırlarının, kiliselerinin ve vakıf köylerinin korunması için ondan bir emanname istediler.

İşte, böyle siyasi ve ekonomik baskıaltında bunalan Balkan toplumu, Osmanlı Devleti?nin?istimalet? yani hoşgörüsünün etkisi ile onun hakimiyetinikabulde zorlanmamıştır. Bu keşfide yukarıdaki hoşgörüye mukabil Hıristiyanlığın en bağnaz kesimi din adamlarının Osmanlılara bir sempatisi olarak görmek mümkündür. Diğer bir bakış açısı ile ise, İstanbul?unfethinde şehir halkının ruh haletinde (DUKAS, 1956: 178). olduğu gibi çaresiz toplumun başına geleceği kabullenmekten başka bir şey değildir. Her halükarda Hıristiyan din adamları tarafından zikredilen bu keşfin Osmanlılar?ın Balkanlar?daki hakimiyetinde müspet psikolojik etkisi olduğu da bir gerçektir.

Koca Salim, Genel Türk Tarihi, Yeni Türkiye Yay s.312 vd.

Gümeç Saadettin, Kök Türk Tarihi, s.84 vd.

Sadruddin el- Hüseyni?ye göre ise bu rüyayı gören Selçuk Bey?in babası Dukak olup, Hz. Peygamber?in ve ashabının dualarını almıştır (TURAN, 1979: 154). Bu rüyaların benzer bir motifi Osmanlı kroniklerinde de yer alır. Kuran?a tazim rüyasını Osmanlıtarihlerinden Kemalpaşazade, Müneccimbaşı Gelibolulu Ali, Ruhi ve Karamani Mehmet Paşa (GELİBOLULU ALİ, 1997:38-39, RUHİ, 18, MÜNECCİMBAŞI, 1995:55, KARAMANİ MEHMET PAŞA, 1949: 343-344).

Bu ülkü ile yola çıkan atalarımız; Türklüğün ve İslamın kılıcı ve kalemi olarak kıt'aları yastık, denizleri çarşaf, çağları da tahtıravelli yaparak dünya nizamının koruyucuları olmuşlardır...

Bu rüyadan sarih bir biçimde Ertuğrul Gazi veya Osman Gazi ve evladları yani Osmanlı hanedanı gaibden yani Allah katından saltanat ilemüjdelenmiş; eski Türk geleneğine göre ise?kut? sanmıştır. Bu rüyayı doğru kabul eder isek, XIII. asrın sonlarında bir taraftan, Anadolu?da Moğol baskısındanbunalan ve Bizans ucuna yani Söğüt ve civarına akın akın gelen asker (ŞÜKRULLAH,1949:53), ahi, alp, gazi, derviş ve klasik Anadolu halkının Ertuğrul Gazi, özellikle Osman Gazi?yi Allah?ın övgüsüne mazhar bir lider olarak kabul etmesi doğal bir durumdur (İNALCIK, 39-44, KÖPRÜLÜ, 1988:33-37).

Page 2

İşte, Şeyh Edebali Söğüt ucunda tutunmaya çalışan Osmanlı uç beyliğinde hem abdalların önderi, hemde ahi (OCAK, 1997: 167-168). kimliği ile büyük nüfuzsahibidir. Böyle bir şahısın yorumladığı ve Osmanlı ailesine saltanat müjdesi verdiği bir rüyanın uçta bulunan alp, gazi, derviş vs. tarafından tartışmasız kabul göreceği bir gerçektir.

Yine, 831?852 yılları arasında Tuna Bulgar Hanı da aynı ifadeleri kullanır: "Tanrı tarafından gönderilmiş, Tanrı'ya benzer Melemir Han?"

konu için sağol erarslan.

Ayrıca, bu kronikler rüyayı yorumlayan kişiyi de farklı şekilde kaydederler Anonim tarihte iki rivayet zikredilir; Önce rüyayı yorumlayanın Abdülaziz olduğu kaydedilir, daha sonra ise bukişinin diğer bir rivayet ile Edebali adlı bir şeyh olabileceği ifade edilir (ÖZTÜRK, 2000: 11). Gelibolulu Ali?deEdebali?den bahsedilmez, sadece Abdülaziz?in ismi yer alır (GELİBOLULU ALİ, 1997:40),

Türklere hakimiyet, Kök Tengri tarafından verilmiştir. Türk Kağanı/Hakanı Tanrı?nın yeryüzündeki tecellisidir. Bu nedenle hakimiyet ancak?yaratan? tarafından Türklerden alınabilir. Hiçbir beşeri güç, ilahi olan bu yetkiyi alamaz. Ancak şunu da unutmamak gerekir ki hiçbir millet tarihine, milletine, Tanrısına hizmet etmeden hakimiyetini elinde tutamaz!

birileri çıksa toplum hemen şu etiketleri basıyor;fasişt- ırkçı- kafir Türk- müslümanlıktan haberi yok, kafatasçı, vs. vesair...

Oruç Bey ile Hadidi?de ki ifadeler ise hemen hemen aynıdır. Oruç Bey?de bu rüya; Kafir beylerinden namlı biri Osman Gazi ile karşılaşır. Onun Osman olduğunu anlayınca ayağına kapanır ve kelime-i şahadet getirir. Daha sonra o, rüyasında Hz. Peygamberi gördüğünü, onun kendisine İslam dinini telkin edip, kelime-i şahadeti, fatihayı ve ihlas süresiniöğrettiğini, akabinde sabahleyin kalk falan yerde bir yiğit vardır. Adı Osman?dır. Hak yoluna gazaya niyet etmiştir. Benim ak sancağım onun yanındadır. Ona git ve tabi ol dediğini belirtir. Devamla, Hz. Peygamberin onun adını Abdullah koyduğunu, Osman ile gazaya gitmesini söylediğini, İslam sanacağının Tan Üngürüs ?a kadar ulaşacağını müjdelediğini ifade eder, diye kayıtlıdır (ORUÇ BEY, 1972:17).

-"Kut"

KÖK TENGRİ ERİ

Moderator

Mesajlar: 5.266

Devlette hakimiyetin ikinci tezahürü ise "tam bağımsızlık"tır.

En büyük mutluluk, saadet ve bahtiyarlık manalarına gelen devleti de Türklere Tanrı vermiştir. Millet ile hükümdarın durumu, Tanrı tarafından yasanır ve tayin edilirdi. Tanrı tarafından İL ve Kut verilen hükümdarlar ve milleti eğer Tanrı yolundan çıkarlarsa, Kut ve İli elinden alınarak cezalandırılırdı. Onun için Türkler, başarı ile felaketlerini hep Tanrının bu yasamasına bağlıyorlardı.

Bu hususta bir kapı yaptıran İskender de, kapının üzerine şunları yazdırmış: "Hunlar, bir zaman olacak ki, İran ve Roma ülkelerini, bu kapıdan aşarak, ellerine geçireceklerdir. 927 yıl sonra, Hunlar yeryüzüne yayılacaklardır. Bütün dünya onların atlarının ayakları altında titreyecektir. 950 yıl sonra ise, Hun hükümdarı bu geçitten geçecek ve Tanrının buyruğu ile bütün dünyayı hakimiyeti altına alacaktır." Yine Göktürk prensi Türk Şad'ın Bizans elçisi Valentinos'a: "Güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar dünya önümüzde diz çökecektir" demesi, Alp Er Tunga 'ın "Acun beği" sayılması, Cihanğir Yavuz'un; "Dünya bir padişaha az, iki padişaha çok" demesi aynı inanç ve düşüncenin tezahürüdür.

?Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım.

Cihan hakimiyeti ülküsü Hunlardan sonra Göktürklerde de daha ileri ve müstesna bir mevki işgal ediyordu. Batı Göktürk hükümdarı İstemi Han'ın oğlu ve halefi Tardu, Akhunları kendi hakimiyeti altına aldıktan sonra, Bizans imparatoruna gönderdiği mektuba; "Dünyada yedi iklim ve yedi ırkın büyük kağanından Romalılar imparatoruna"... ibaresi ile başlar ve bu şuuru belirtir.

Türklerde Hakimiyet Anlayışına Kısa Bir Bakış

"Hakimiyet kayıtsız şartsız milletindir."- Atatürk.

?Daha deniz, daha müren

Burada kerameti değerlendirmeden önce Kemalpaşazade?nin?devleti ele geçirme ve gaza zamanının geldiği? ifadesini tahlil ettiğimizde, Osmanlı Devleti ideolojisinin oluşmasında çokönemli bir yere sahip bu devlet adamının yukarıdaki sözler ile Moğollar tarafından ortadan kaldırılan Anadolu Selçukluları?nın yerine ilahi işaret ile Osmanlılar?ın getirildiğini, dolayısıyla onların Allah katında kutsanarak Selçuklular?ın meşru varisi olduğunu kastettiği anlaşılır. Öte yandan, Kumral Abdal, söğüt ucunda zaviyesinde müridleri ile yaşayan cezbeli, serdengeçti, gaziderviştir (OCAK,1999:84).

Türk milletinin tarihindeki en önemli ve derin anlamlı simgesel değerler?güneş, ay ve yıldız?dır. Çünkü Türk milletinin hedefleri sığ değildir. Türk milletinin istikbali göklerdedir ve derin anlamları vardır.

Devlette hakimiyet iki şekilde kendini göstermektedir. Bunlardan birincisi "iç hakimiyet"tir ki, devletin sahip olduğu topraklar ve bu topraklarda yaşayan halk üzerinde hukuki bakımdan emretme hak ve yetkisini tam olarak kullanması demektir. İç hakimiyetin sağlanabilmesi için bu da yeterli olmamakta, idare edilenlerin, yani halkın idare edenleri meşru kuvvet olarak kabul etmeleri ve itaat etmeleri de gerekmektedir. Orhun Abidelerinde devletin ancak halkın itaati ile kurulabileceği ve yaşayabileceği belirtilmektedir.

"Tengri yarlıkadukın üçün, özim kutum bar içün". "Anta kirse Tengri yarlıkaduk üçün kutum bar üçün, ülügüm bar üçün" (Tanrı irade ettiği için, kendi talihim var olduğu için. Ondan sonra Tanrı irade ettiği için, devletim var olduğu için, kısmetim var olduğu için." Burada görüleceği üzere, Bilge Kağan'a devlet Tanrı tarafından bahşedilmiştir.

Çin'e karşı zaferi ile meşhur Kapgan da imparatora gönderdiği mektupta: "Dünyayı sulha ve nizama kavuşturan, Tanrının mükafaatına layık ve Göktürklerin ilahi ve kudsi hükümdarı" unvanlarını kullanıyordu. 1055 yılında Şii Büveyhilerin elinden halifeyi kurtardığı için Tuğrul Bey'e Halife tarafından "doğunun ve Batı'nın sultanı, dinin ve devletin direği" unvanı verilmesi cihan hakimiyeti düşüncesinin güzel bir örneğidir.

Eski Türk hakanları gibi Osmanlı padişahları da egemenliğini yeryüzünde Tanrı'nın temsilcisi olmaktan alırdı. Tanrının temsilcisi ve gölgesi olarak padişahlar imparatorluk yönetiminde kesin bir otoriteye sahip bulunuyordu. Ülkede ve devlette her şey padişah adına yapılırdı. Her şey padişahın olduğundan gene her şey den padişah sorumluydu.

Turan, kızılelma, cihan hakimiyeti gibi isimler alarak, Türkler ve dünyayı bir bayrak altında toplma düşüncesi, her zaman ve zeminde vaz geçilmez bir ilke olarak Türklerin ufkunda yer almıştır.

Bir topluluğu millet haline getirebilmek için?dil?den sonra?din? gelir. Aynı zamanda dil ve din milletin özgür biçimde yaşamasını sağlayan en önemli unsurlardan ilk ikisidir.

Uygur Kağanları'nın unvanlarında da aynı anlayış mevcuttur."idik-kut, idi-kut" , "Kutlug", "Tengride kut bulmuş" ve "Tengride ülüg bulmuş" unvanlarını taşıyorlardı.

Türk Cihan hakimiyeti düşüncesinin biri teorik diğeri uygulama olarak iki cephesi tesbit edilebilmektedir: Teorik cephesi, o zamanki bilinen dünyaya göre ve dünyanın Türklerce malum durumuna kaynaklarda geçen ifadesiyle "Güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar" her tarafı Türk idaresi altına almak imkanlarının aranması ve zorlanmasıdır. Bu düşünce, Türk psikolojisinde derin yer tutmasından dolayı, destan ve efsanelerimize ve tarihi kayıtlara yansımıştır.

Yalnızca destanları inceleyecek olursa kut anlayışını etraflıca görebiliriz

Üyelik tarihi: Dec 2006

Bilgiler

Hunlar, Attila'nın Tanrı tarafından gönderildiğine ve efsanevi kılıcı verdiğine nasıl inanıyorlarsa, Avrupalılar da öylece inanıyorlar ve Attilla'ya "Tanrı'nın Kılıcı" diyorlardı. Dolayısıyla kendilerini cezalandırmak için gönderildiğine inanıyorlardı.

Bu bağlamda, Türklerin ayağı atının ayağıyla yere basar. Çünkü hakimiyetini sürdürmek için sürekli yeni yerleri yönetimi altına almalıdır. Zamanın şartlarına baktığımız zaman ulaşım ve akınlar için en kullanışlı hayvan?evcilleştirilen? attır. Yeni yerleri hakimiyetine alma duygusu aynı zamanda yerleşik hayata geçmelerini geciktirmiş; bu da yaşantılarını giyimden yemeğe, mimariden törenlere kadar her açıdan etkilemiştir. Bu bakımdan at da Türk kültüründe bağımsızlık anlayışıyla beraber anılmalıdır. At?ın Türkün yaşamındaki yerinden dolayı simgesel ve manevi değeri de yüksektir. Bu nedenle?at? hakimiyetin bir simgesidir.

Hakimiyeti elinde bulunduran ve onu kullanan hükümdarı sınırlayan mekanizmalar hakimiyetin sınırlarını oluşturur. İşte Osmanlı da egemenliği ve siyasal güçleri kesin biçimde eline geçiren Osmanlı hükümdarlarının denetlenmesi kolay değildir. Buna rağmen kuramsal ve eylemsel iki denetim biçiminden söz etmek olanağı vardır:

Çünkü kutsal ağaçların başları insan gözüyle görünmeyecek şekilde göğe doğru uzanmakta ve gökte olduğu farz edilen ve bir ışık aleminden ibaret olan cennete ulaşmaktadır. İlerki dönemlerde ise kutsal ağaç Tanrıyı sembolize etmiştir (ERGUN, 2000: 23-24). Eski Türk Mitolojisinde Tanrıya ulaşmada vasıta kılınan Ağaç kültü, aşağıdaki rüyalardan anlaşılacağı üzere, İslami dönemde?saltanat?ın karşıtıgörülmüş ve rüyada görülen ağaçlar bu minval üzere yorumlanmıştır.

Üze kök tengri asra yagız yer kılındıkda ikin ara kişi oğlı kılınmış. Kişi oglında üze eçüm apam Bumın Kagan istemi Kagan olurmış. Olurupan Türk budunung ilin törüsün tuta birmiş, iti birmiş

Türkler, hürriyetlerine ve istiklallerine fazlaca düşkün idiler. Hürriyet ve istiklal adeta onların varlıklarını temel şartı idi. Hakimiyet gerektirdiği bağımsızlık duygusu Türk milletine eski çağlarda mal olmuştur. Türk milletinin göçebe olması onu sürekli bozkırın hür yerlerine sürüklemiştir. Hayat şekli, bağımsızlığı Türk milletinin sanki karakterinin bir özelliği haline getirdi. Gök-Türk tarihindeki fetret devrini milletin ölümü olarak nitelendiren ve bağımsızlıktan mahrum bir milleti ölmüş kabul eden Abidelerdeki ifadeler Türklerdeki şiddetli bağımsızlık duygusunun açık delilleridir.

çünkü, Türklerin fıtratında vardı, haksızlık yapmamak; "ölsem, haksızlıga tapamam " diyen M. AKİF en güzel örnegini vermiştir bu olayın. saygılar kardeşim.

şimdi öyle diyen - savunan(

Eski Türk Devletlerinde Hakanlar hakimiyeti töreye göre kullanırlardı. Töre'ye uymazlarsa Tanrı "kut"unu geri alır, onları perişan ederdi. Mesela töreye göre kağanlık hakkı Bilge Kağan'ın iken, onun yerine geçmek isteyen İnal Kağan'ı Tanrı tasvip etmemiş , tahtından olmuş, töreye muhalefetten de öldürülmüştür.

Aktiflik : 1340 / 1675

"Ülüğ ve ülüş" kelimeleri Türkçe "ülemek veya "üleşmek" fiillerinden çıkmış birer isimdir. Pay, hisse, nasip, kısmet demektir. Tanrı ülüğ veya ülüş bağışı ile Türk ülkesinde bolluk ve bereketi artırıyordu. Dolayısıyla Türk Kağanı'na "iktisadi bir güç" kazandırıyordu. Tanrıénın kendine verdiği maddi varlığı adil bir şekilde halka dağıtıyordu.

Diğer taraftan, Osmanlılar?ın zuhuruna ve saltanatlarına dair bundan evvel zikrettiğimiz ilahi işaretlerİslami çevrelere aittir. Yine, Müneccimbaşı?da geçen bir kayıt, Hıristiyan Dünyası?na ait olup, rahip ve keşişlerinilm-i nücum yani astrolojiye dayanarak Osmanlıların geleceği ile ilgili verdiği haberdir.

Bununla birlikte, Türk Hakanı Tanrı tarafından bazı olağanüstü güçler ile donatılmış olmasına rağmen, o hiçbir zaman olağanüstü bir varlık kabul edilmemiş; hem iktidarını aldığı Tanrıya karşı sorumlu olmuş, hem deyazılı olmayan Türk töresine karşıda yükümlülük taşımıştır. Şayet, kağan bu sorumluluğu taşımaz, diğer bir ifade ile başarısız olursa, Tanrı?nın verdiği kut yine Tanrı tarafından geri alınırdı.

Dolayısıyla kendi sultanlıklarını da onlara Allah bağışlamıştı. Osmanlı Tarihçisi Hadidi?nin Osmanlı hanedanını överken söylediği: ?Müslüman gazi, ulu şahdur bu Zemin üstüne zillu?l?lahdur bu? (HADİDİ, 1991: 21). kayıttan açıkça Osmanlı ailesinin yer yüzünde Allah?ın gölgesi, yani onun adına yeryüzündeki insanları yönetengazi sultanlar olduğu anlaşılır.

Türklerdeki hakimiyetin kaynağı ilahidir. Türk inanışına göre Tanrı hakimyeti doğrudan doğruya değil, bir vasıta ile kullanmakta idi. Bu vasıta da Türk Kağanı idi. Bu duruma göre, Türk Kağanına devlet idare etme güç ve yetkisi Tanrı tarafından bir lütuf olarak verilmiştir. Aynı şekilde, Türk Kağanı da kendisini Tanrı tarafından seçilmiş ve bazı olağanüstü güç ve yeteneklerle donatılmış bir kimse olarak görmekte ve kabul etmekteydi. Aynı inanışı halkta paylaşmakta ve hakimiyet meşruluk kazanmaktaydı.

Türk hakimiyeti anlayışına göre Tanrı sadece kut veren değil aynı zamanda layık olmayandan kut'u alan bir kudrete sahiptir. İslamiyeti kabul ettikten sonra da devam bu anlayış, İslam halifesini veya onun adına hüküm süren hükümdarları, Allah'ın yeryüzündeki gölgesi olarak telakki eden İslami anlayışa tamamen uygun olup, İslami devirde de devam etmiştir. Karahanlılar döneminde Yusuf Has Hacip tarafından yazılan Kutadgu Bilig eserinde geçen "kut" yine eski Türk anlayışındaki anlamı ile kullanılmış, hükümdarlık "iduk kut" tabirininde gösterdiği gibi kutsaldır, ilahidir, kaynağını Tanrıdan almaktadır. Yine Gazneliler "sultan" unvanını kullanmışlar ki; SULTAN Allahın yeryüzündeki gölgesi idi.

ÖZET ;Kut, Eski Türklerde Siyasi iktidar anlamına gelmekte ve bu unvan Tanrı tarafından hakanlara verilmekte idi. Tanrı?kut? bağışı ile Türk hakanına hükümdarlık güç ve yetkisi vermekte idi. Eski Türkler?dekisiyasi iktidarın Tanrı tarafından verilmesi düşüncesi İslamiyet sonrası da devam etmiş; bu defa hakimiyet görevi?Allah? tarafından çeşitli yollarla verilir olmuştu. Nitekim, Osmanlılar?da hakimiyet düşüncesi de Orta-Asya Türk geleneğinin devamıdır.

TÜRKLERDE "KUT" KAVRAMI VE OSMANLILARIN KUTSİYET ELDE ETME ÇABALARI

Attila'nın çobanlarından biri, bir gün iki yaşında bir düvenin ayağından kanlar aktığını görmüş. Neyin nesi diye çevreye bakarken, yere sapından gömülerek dikilmiş, kılıcı görüyor. Kılıcı alıp götürüyor ve Attila'ya sunuyor. Attila kılıcı görünce, kaderin kendisine güldüğünü ve yeryüzünün hakimi ve efendisi olacağını anlıyor. Dünya hakimiyetinin kendisine Tanrı tarafından verildiğini, sonraki tutumlarıyla gösteriyor.

Bu inanışları dünyanın hakimiyeti veya dünya devleti kurma ile ilgili sembol olarak kabul edilen yayın, gökte doğudan batıya doğru uzanması, üç gümüş okun da kuzeye doğru gitmesi, Buzdağında ordugahını kuran Oğuz Han'ın çadırına gökten bir ışık demeti halinde inen "Gök tüylü, gök yeleli" tanrısal varlık Bozkurt 'nin yol göstericiliğinde dünya fütuhatına çıkması, Oğuz'un altı oğlunun adları Türk Cihan Hakimiyeti düşüncesinin belirtisidir.

Mete ile başlayan dünya iktidarını ele geçirme ülküsü, Attila'nın, cihan hakimiyeti kurma tasavvuru ile devam eder. Her iki Roma'yı ele geçirerek bir dünya imparatorluğu kurmak düşüncesiyle yola çıkan Attila, Bizans elçisi Priskos ve daha sonra Got tarihçisi Jordanes'in bildirdiğine göre Tanrı Ares'in kılıcına sahip olmuştur.

Yine, Osmanlı tarihçilerinden Oruç Bey?de, Osmanlı Tarihi yazmasının gerekliliğini Osmanlılar?ın?Zillullahi fi?l-arz? yani Dünya?da Allah?ın temsilcisi olmalarına dayandırır (ORUÇBEY, 1972:17). Bununla birlikte, 1392?de I. Bayezid Mısır Abbasi Halifesi?ne elçi göndererek?Sulatanu?r -Rum? ünvanını talep etmiş ve bu istek, Memluklu Sultanı Berkuk?un onayı ile Halife tarafından kabul edilmiştir(KOPRAMAN, 473, WİTTEK, 1943: 563). Fakat bu o kadar da önemli değildir. Esas olan sultanlığın Allah tarafından tasdikidir. Peki bu nasıl olacaktı?

"Gördüm ki, Yüce Tanrı devlet güneşini Türklerin burçlarından doğdurmuş, göklerdeki burçları, onların devletleri çevresinde döndürmüş. Onlara Türk adını kendisi vermiş. Mülk ve saltanatı onlara vererek, onları asrın hükümdarı kılmış. Cihan halkının dizginlerini onların ellerine bırakmış ve onları bütün insanlardan üstün eylemiş. Doğrulukta onlara her zaman yardımcı olmuş, onlara intisab edenleri, onların hizmetinde bulunanları hep aziz kılmış ve bütün dileklerine erdirmiş, kötülüklerin şerrinden korumuş".

1. Ergin, Prof. Dr. Muharrem; Orhun Abideleri, Boğaziçi Yayınları, 27. Baskı, İstanbul 2001

Ertuğrul Gazi?ye atfederken, sadece Neşri?de Osman Gazi zikredilir (NEŞRİ, 1997:73-74). Bu tarihlerdenKemalpaşazade de Ertuğrul Gazi sefer esnasında bir köyde imamın misafiri olur. İmam onu ihtimamlaağırladıktan sonra oturma esnasında arkasında Kuran-ı kerim bulunduğu için onun yana çekilmesin ister. Bu

Kumral Abdal, Şeyh Edebali, Abdal Musa, Abdal Murad, Geyikli Baba vs. kolonizatör Türk dervişleri olarak, Osmanlı Devleti?nin kuruluşunda uç bölgelerinin Türkleşme veİslamlaşmasında önemli rol oynamışlar ve Türk iskanının öncüleri olmuşlardır. Bu kolonizatör dervişler aynıvazifeyi daha yoğun olarak Rumeli?de de gerçekleştirmişlerdir (BARKAN, 1942: 297-387).

Türkler ve Hakimiyet

Büyük Selçuklu çağında da aynı hakimiyet telakkisinin izlerini görmek mümkündür. Alparslan'ın saltanatı zamanında vezirliğini yapmış olan Nizamü'l-mülk Siyasetname adlı eserinde şöyle der: "Tanrı her asırda ve zamanda halk arasından padişahlık vasıfları ve övülmeğe değer hasletleriyle bezediği birini seçer; dünya işlerini ve reayanın sulh ve sükun içinde yaşamalarını ona tevcih eder?" Nizamü'l-mülk'e göre hükümdar kudretini doğrudan doğruya Tanrıdan alır ve Tanrı adına saltanat sürer. Onun bu ifadesinden anlaşılıyor ki, Tanrı birini hükümdar olarak seçerken, onun hangi ırktan olduğuna bakmamakta, sadece hükümdarlık vasıflarına sahip olup olmadığını göz önünde bulundurmaktadır.

Kaşgarlı Mahmud'un Türkleri Tanrı'nın ordusu sayan rivayeti Türk, Moğol ve Osmanlı hükümdarlarının yazdıkları mektuplar ve fetihnamelerde de kullanılmıştır. İlhanlı hükümdarı Hülagu'nun Mısır sultanına, Fatih'in Cihanşah'a, Yavuz S. Selim'in ve Kanuni'nin diğer Müslüman ve Hristiyan hükümdarlara gönderdiği mektuplarda askerlerinin "Allah'ın galip ordusu" olduğu yazılıdır.

Bundan başka Türklerde beden güzelliği, tatlılık, yüz güzelliği, eda, büyüklere saygı, sözünde durma, sadelik, kahramanlık, merdlik gibi öğülmeye değer sayısız faziletler vardır."

Bunu rüyayıyorumlayan Şeyh Edebali?nin kişiliğinde aramak gerekir. Edebali Karaman Vilayeti?nden olup Şam?da tefsir, hadis vs. ilimlerini tahsil etmiş; daha sonra da tasavvufa intisap ederek şeyh olmuştur. Eskişehir ucuna gelipyerleşen Edebali, buradaki zaviyesinde gelip giden yolculara hizmet etmiş; Osman Gazi?ye kızını vererek buhanedan ile sıhriyet kurmuş; ucta fikirlerine danışılır manevi lider olmuştu. Bunun yanı sıra, Edebali?nin akrabasıDursun Fakıh?da Karacaşehir?de Osmangazi adına ilk hutbeyi okuyan İslam bilginidir. Osmanlı kronikleriEdebali?nin kişiliğini ehl-i keşif, keramet sahibi, veli, kutb-u zaman, rüya ilmini çok iyi bilen bir şeyh olaraktavsif ederler (NEŞRİ, 1997:82, İBN-İ KEMAL, 1970: 58-59, I. DEFTER, 93, HADİDİ, 1991: 30,

Yukarıda da belirttiğimiz gibi Türklerde hakimiyetin kaynağı ilahidir. Ancak Türklerdeki bu iktidar tipine "Karizmatik iktidar" denmektedir. Bu duruma göre, eski Türk devletlerindeki iktidar tipi de karizmatik bir özellik göstermektedir. Bu iktidar anlayışının icabı olarak, Türk Kağanı Tanrı tarafından bazı olağanüstü güç ve yeteneklerle donatılmış olmasına rağmen, o hiçbir zaman olağanüstü varlık, yani bazı eski medeniyetlerde olduğu gibi "tanrı-kral" sayılmamıştır.

?Kopardılar ay?ı gökten bir ipek dala astılar

-"Ülüğ veya ülüş"

Cihan hakimiyeti ülküsünün Oğuz Han Destanındaki akisleri, Selçuklu ve Osmanlılarda da değişmemiş, tarihi rüyalar ve şeyhlerin kerametleri ile islami bir mahiyet almıştır. Selçuk Bey'in babası Dukak rüyasında göbeğinden üç ağacın çıktığını, her tarafı saran dalların göklere yükseldiğini görmüştür. Osman Gazi'nin rüyası da buna benzemektedir. Rivayete göre Osman Gazi, Şeyh Edebalı'nın zaviyesinde misafir iken Kur'an-ı çok tazim eder. Yatınca, geceleyin rüyasında şeyhin kucağından çıkan bir ay kendi koynuna girer. Bunun üzerine Osman Gazinin göbeğinden çok muazzam bir ağaç yükselir ve dalları dünyayı sarar. Bu rüyayı tefsir eden Edebalı hemen istikbali keşfeder ve Osman Bey'e; "Padişahlık sana ve nesline mübarek olsun ve kızım Malhatun da senin helalin olsun" der. Böylece Osman Gazi, Şeyh'in damadı olur ve Osmanlı Devletinin de cihana hakim olacağı kanaati yerleşmeye başlar. Zaferler ve evliyanın yeni kerametleri birbirini takip ettikçe tam bir iman halini alır ve yayılır.

türkler hep rızıklarının peşindedir. savaşçıdırlar ama gerektğinde. barbarlık için değil. güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar hakim olmak için çok insanın kanını akıtmak gerekir. ben milletimde de bu vahşiliği görmedim. müslüman olmadan önce bile.

aa) Kaynağı:

İkincisine göre,?Oğuzların menkıbevi hükümdarları arasında Tuğrul isminde biri ile iki kardeşinden bahsedilir; bu çocukların babası, daha oğulları devlet kurmadan evvel bir rüya görür; Kendi göbeğinden çıkan üç büyük ağaç gövdesibüyür büyür, ve her tarafa gölge salar ve tepeleri göklere erer; bunu kabilenin kahinine söyleyerek tabir ettirir; bu kabile içinden büyük bir hükümdar çıkacağını zaten evvelden haber vermiş olan kahin, bu adama? çocuklarının hükümdar olacağını, fakat bu sırrı kimseye açmamasını, tembih eder (KÖPRÜLÜ, 1988:7-8).

Bu sırada Söğüt?te bulunan Osman Gazi onların isteklerini yerine getirdi. Bir zaman sonra torunu Sultan Murad o toprakları fethettiğinde bu emannameyi ona arz ettiler (MÜNECCİMBAŞI, 1995:57). Bu keşif hadisesini, Osmanlı öncesi Balkanlar?ın siyasi istikrarsızlık içindeki yapısını dikkate alarakdeğerlendirmek gerekir. Özellikle Sırp kralı Stefan Duşan?ın 1355?te ölümünden sonra, Balkanlarda güçlü bir devlet kalmamış, küçük prenslikler birbirleri ile çekişirken, Bizans?da iç gaileler ile uğraşmak zorunda kalmıştır. Bu sebeple, Balkanlar?da senyörlerin ağır vergi baskısından bunalan halk kendi dinlerine hoşgörü ile bakanOsmanlılar?ı tercih etmiştir (BAŞTAV,1989:45-80, İNALCIK, 61-68 ).

Fatih Sultan Mehmet bütün bu gelişimi daha da kesin bir çerçeveye oturmuştur. Eski Roma İmparatorlarının "imperium" anlayışını, İstanbul'un fethinden sonra benimseyen bu büyük hükümdar, Osmanlı padişahını evrensel egemenliğe sahip bir kişi olarak görmüştür. Fatih bir yandan egemenliğin kutsallığına, öte yandan da evrensel Roma egemenliğine dayanarak, merkezci, güçlü ve mutlak yetkili Osmanlı hükümdarı tipini ortaya çıkarmıştır. Bu dönemden sonra, giderek egemenliğin bir kişi de toplandığı görüşü ağırlık kazanmaya başlamaktadır.

-"Küç"

Osmanlı padişahları cihan hakimiyeti ülküsüne eskiden daha kuvvetli olarak bağlanırken İstanbul'u bu hakimiyetin ilk merhalesi ve merkezi sayıyorlardı. Türk siyaset ve fikir adamları arasında da gelişen ve beslenen bu milli ve islami mefkure halk kitlelerine ve askerlere "Kızılelma" adı ve efsanesiyle yayılıyordu. Türklerin fetihten önceki hedefleri, en son varacakları yer, onların manevi haritaları olan "Kızılelma" ülküsünün bir yerde ve maddede canlandırılmasıdır.

talebi yerine getiren, Ertuğrul Gazi hane halkı çekildikten sonra abdest alır ve Kuranı hatmeder. Sabaha yakın uyur. Uykuda gaibden ona hitap edilir. Bu hitapta senki benim kelamıma ikram ve ihtimam gösterdin. Ben dahi seni ve evladını mükerrem eyledim. İnsanlık içinde ilini muazzam eyledim. Ertuğrul Bey uykudan uyandı. Bildi ki hanedanında saltanat ışığı yandı, diye yer alır ( İBN-İ KEMAL, 1970: 58-59).

Simgeler, bir milletin tarihinden yansıyan kültürel izlerdir. Bu bakımdan bir millet için değeri çok yüksek olan bir simge, bir başka millet için hiçbir anlam ifade etmeyebilir. Bu bakımdan simgeler bir milletin yaşantılarının izleridir de diyebiliriz.

Page 4

eyvallah kardeşimde ; uymayan kısım neden uymadı ki?

Eski Türkçede "Kut" kelimesinin manası "devlet, ikbal, saadet, ruh, baht" gibi anlamlara gelmektedir. Tanrı "kut" bağışı ile Türk Kağanını "hükmetme ve hükümdarlık güç ve yetkisi", yani "siyasi iktidar" sahibi kılıyordu.

Sultan Sencer de bu hususta; "Allah, bu dünyayı bizim tasarrufumuza vermiş ve bize emanet etmiştir. Bütün emirler ve hükümdarlar bizim memurlarımızdır. Biz cihan padişahlığını babamızdan ve halifeden miras aldık" diyor. Eski Türk ilahi saltanat ve cihan hakimiyetinin de tam bir temsilcisi olduğunu belirtiyor.

FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TARİH BÖLÜMÜ

şu an bu düşünce gerçekten kör bir noktada;ne şartlar, ne zemin, ne kültür, ne ekonomi, ne siyaset ve hatta şu an var olan Türk devletleri dahil; böyle bir düşünceye baglı olamazlar.

Oğuznameye göre ilk cihan hakimiyeti Oğuz Han tarafından kurulmuştur. Oğuz Han semavi bir menşeden gelmiş ve harikulade vasıflara sahip olarak doğmuştur. Hükümdar ilan edildikten sonra "Güneş bayrağımız, gökyüzü otağımızdır. Daha çok denizlere, daha çok ırmaklara doğru" diyerek dünyanın fethine hazırlanmaya başlamıştır.

Kut'un özellikleri ve nazari cephesi Yusuf Has Hacib'in Kutadgu-Bilig adlı meşhur eserinde en ince noktasına kadar açıklanmıştır; buna göre: "Kut'un tabiatı hizmet, şiarı adalettir. Fazilet ve kısmet Kut'tan doğar. Beyliğe yol ondan geçer. Herşey Kut'un eli altındadır. Bütün istekler onun vasıtası ile gerçekleşebilir. Tanrısaldır... Bey bu makama sen kendi gücün ve isteğin ile gelmedin, onu sana Tanrı verdi. Hükümdarlar iktidarı Tanrı'dan alırlar..."

?Bağımsızlık benim karakterimdir.? M. K. ATATÜRK

Osman Gazi?nin Doğum Rüyası: Bu rüya Osmanlı tarihlerinden Müneccimbaşı?da kayıtlıdır (MÜNECCİMBAŞI, 1995:54-55). Anonim Tarih, (ÖZTÜRK, 2000: 11). ve Oruç Bey ise Ertuğrul Gazi?ye ait olarak yazdıkları göğüsten ağaç çıkma rüyasının sonunu Osman Gazi?nin doğumu ile tamamlar (ORUÇ BEY, 1972:25). Müneccimbaşı?da kayıtlı rüyaya göre; Ertuğrul Gazi oğlu Osman doğmadan önce bir gece rüyasında ocağından bir suyun kaynayıp çıktığını deniz haline gelerek yeryüzünü kapladığını görür. Uyanınca gördüğü rüyayı arif bir kimseye anlatır ve tabir etmesini ister. O da Ertuğrul Gazi?nin bir çocuğunun doğacağını onun vesoyunun yeryüzünün büyük bir kısmına hükmedeceğini belirtir. Müneccimbaşı?na göre bu rüyadan birkaç günsonra Osman Gazi Dünya?ya gelir (MÜNECCİMBAŞI, 1995:54-55).

3. Özbek, Yard. Doç. Dr. Süleyman, Türklerde Hakimiyet Anlayışı, Yayınlanmamış Panel Konferans Metni, Uşak Eğitim Fakültesi, Mayıs 2002

İşte bu keramet ile, Osmanlı Devleti?nin sonsuza kadar yaşayacağı mesajı; bu devletin kuruluşunda efsanevi kimliği olan salih, gazi bir derviş eliyle, onları gaza için daha fazla şevklendirmek amacıyla özellikle Rumeli gazilerine verilir.

Rüyada görülen ya Resullullah yada Şeyh Edebali?dir. Rüyayı yorumlayan da yine Şeh Edebali?dir. Osmanlı ailesine saltanatı müjdeleyen rüyaların Ertuğrul Gazi yada Osman Gazi üzerinde olması dikkatçekicidir. Şüphesiz bu durum, Osmanlı Devleti?ne daha kuruluş aşamasında?kutsiyet? kazandırma ile ilgili olup, Selçuklular ve Gazneliler için de geçerlidir. Osmanlı ailesine saltanatı müjdeleyen rüyalar tespitlerimize göre, Kuran?a tazim, göğüsten ağaç çıkma, Osman Gazi?nin doğumu ve Mihail Gazi?nin müslüman olmasıdır. _

Güç : 1755 / 6591

Kızılelma bazen bir belde, bazen de bir ülküdür, tahtın ve mabedin üzerinde de parlar. Som altından yapılmış elma biçiminde yuvarlak bir toptur. Bu top bazen İstanbul'da imparatorun yıldızlı tahtında durur, bazen de Ayasofya ve Roma'da Saint Pierre Kilisesi'nin mihrabında sallanır. Hunlardan Osmanlılara intikal eden cihan hakimiyeti inancı ve sembolü olan Kızılelma; İstanbul'un fethinden sonra Roma, Kanuni devrinde de Viyana olur.

Türk hakanları, kendilerinin Yüce Tanrı tarafından görevlendirildiğine, böylece Tanrı'nın Türk milletini tuttuğuna tam bir samimiyetle inanıyorlardı. Bilge Han kendisinin hükümdar olmasını aynı ilahi menşeye bağlamakta: "Türk Tanrısı Türk milletinin adı sanı yok olmasın diye babam kağan ile anamı tahtta oturttu. Ben de Tanrı irade ettiği için, Kut'um olduğu için kağan oldum. Öte yandaki milletleri nizama soktuk. Tanrı güç verdiği için Türk askerleri kurt gibi, düşmanları koyun gibi idi" demektedir. Bu durum Uygurlarda ve İtil Bulgarlarında da böyleydi. Bu tarihi kaynaklardan da anlaşılıyor ki, Türk devletlerinde siyasi iktidar kavramı Kut tabiri ile ifade ediliyor; Kut'un kan vasıtasıyla da babadan oğula geçtiği kabul ediliyordu. Bu inanç hükümdarın ölümünden sonra evlatları arasında devam ettiğinden taç ve taht kavgalarının da sebebi olarak telakki ediliyordu. Bu durumu göz önüne alan Fatih; nizam-ı alem için kardeş katline cevaz vermiştir.

Ahmet Çaylar

Türkler fethettikleri yerlerde insanlara iyi davranmışlar, onları dillerinde ve dinlerinde serbest bırakmışlardır. Türk fütuhatında gaye, ülkeler fethetmekten ziyade İlay-ı Kelimetullah arzusudur. Türk ve İslam devletlerinde çeşitli din ve mezhepten kütlelerin, geleneklerin müdahale edilmeksizin yaşamalarının sağlanması, cihan hakimiyeti prensibinin özelliğindendir.

Türklerde Hakimiyet Anlayışı

Mihail Gazi?nin Müslüman Olması Rüyası: Bu rüya Osmanlı kroniklerinden Oruç Bey, Aşıkpaşazade ve Hadidi?de mevcuttur (AŞIKPAŞAZADE, 1949:107). Mihail Gazi?nin müslüman olmasınıkaydeden diğer Osmanlı Tarihleri ise rüyadan bahsetmeyerek, onun vilayeti Harmankaya?nın civarını fethedenOsman Gazi?nin daveti sonucu İslamiyeti kabul ettiğini beyan ederler (HOCA SADETTİN EFENDİ, 1992:43, MÜNECCİMBAŞI, 1995:82, NEŞRİ, 1997:121, I. DEFTER:75-80).

Göktürkler de yukarıda açıkladığımız gibi Tanrı tarafından tahta çıkarıldıklarına inanırlardı. Büyük Hun İmparatorluğu'nun devamı hükmünde olan Göktürk Kağanları Hun Kağanları gibi unvanlar kullanmışlar. "Kutlug", "Tengride bulmuş" göze çarpmaktadır.

Kurumsal denetime "hukuksal" denetimde diyebiliriz Padişahın Şeriata uygun davranması gerekmektedir. Şeriatı devlete temsil eden ulemanın manevi başı ve büyük saygınlık sahibi şeyhülislam'ın örneğin şeriata aykırı bir işlem için fetva vermeyerek hükümdarı denetlemesi düşünülebilir. Ancak bu gerçekte tam işlemiş bir mekanizma değildir. Padişahın istediği fetvayı vermeyen şeyhülislam derhal görevden atılır ve yerine onun bir rakibi getirilerek padişahın isteği olur.

Sait Başer'in Kutadgu Bilig'de Kut ve Töre kitabı vardır. Kültür Bakanlığı Yayınlarından.. Bilmem halen bulunur mu?

?Kök Tengri? inanışı ile İslamiyet arasında düşünce sitemi bakımından çok yakın benzerlikler vardır. ?Din?in hakimiyet anlayışına yansımaları ayrı bir inceleme konusu olarak ele alınabilir.

Ayrıca, Asya Hun İmparatorluğunun ünvanı?Göktanrının, güneşin, ayın tahta çıkardığı Tanrı Kut?u Tanhu? idi (KAFESOĞLU, 1988: 237). Burada?kut? kavramı ön plana çıkmaktadır. Kut?un kelime manası, uğur, devlet, baht, saadet vs. olmakla birlikte, Türk ve Moğollar?da genellikle gökten inen bir nur, sütunu şeklinde tasavvur olunur ve han soyunun bundan meydana geldiğine inanılırdı. Kut taşıyan hakan mukaddesolup, Hazar hakan ailesinde olduğu gibi yüzünü halka göstermezdi. Hanlar umumiyetle, gökten inen bir ışıktan gebe kalmış bir prensesin evlatlarıdır (İNALCIK, 1959: 74-76).

Dünya devletler ve milletler tarihine baktığımız zaman, Türkler kadar bağımsızlığına düşkün bir millet daha görmek zordur. Ayrıca başka bir millet yoktur ki bu kadar bağımsız ve büyük devletler kurabilsin. Ancak bu şunun da bir göstergesidir: Türkler sürekli düşman tehlikesiyle ve saldırılarıyla yaşamaktadır. Devletin içine düşen ayrılık kimi zaman koskoca bir devletin yıkılmasına, milletin ayrılmasına neden olmuştur. Ülke içinde çıkan ayrılıklar düşmanların ekmeğine yağ sürmüştür. Bu nedenle de gelecek Türk kuşaklarına öğüt vermek için Orhun Abidelerinde, düşmanlarımız ve sinsilikleri çok açık anlatılmıştır.(Bkz.: Ergin, 2001)

Osmanlı hükümdarları bir yandan İslam esaslarına bağlı kalırken, öte yandan eski Türk anlayışına sıkı sıkıya sarılmıştır. Osman ve Orhan Beyler, Selçuklularda olduğu gibi, ailenin erkek üyelerine egemenlik hakkını tanımışlardır. Daha sonra devlet geliştikçe, Osmanlı hükümdarının, her bakımdan kesin otoriteye sahip olması gereği anlaşılmıştır. Yıldırım Bayezit Orta Asya'dan gelen egemenlik anlayışını, İslam görüşü ile bağdaştırmak istemiş ve Mısır'daki göstermelik halife ile haberleşerek onun desteğini alıp Müslüman dünyasında en büyük söz sahibi olmayı denemiştir. Anadolu'nun bir süre sonra Timur tarafından istilası ve parçalaması üzerine eski Türk egemenlik anlayışının tekrar güçlendiği görüldü.

İşte bu yönetme anlayışının bir başka yansıması olarak da sömürme/sömürgecilik yoktur; hakimiyet/yönetme vardır. Çünkü Türkler gerçek anlamda?imparatorluk? kurmamışlardır. Türklerin imparatorluğu çok geniş coğrafyalara hakim olmakla ilgilidir. İmparatorluğun temelinde sömürgecilik vardır. Türklerin hakimiyet anlayışlarında ise sömürgecilik yoktur. Atıyla yeni yerleri keşfe çıkar ve egemenliği altına alır, yönetir ve hizmet eder.

Üçok, Mumcu, Bozkurt, a. g. e. s170 vd.

Bu hikayenin diğer bir önemi de, Osmanlı hakimiyet sahasının dışında mevcutolmasıdır. Çünkü, XVI. asrın ilk çeyreğine kadar Doğu Anadolu bölgesi hiçbir zaman Osmanlıhakimiyetine girmemiştir. Böylece, XVI. yüzyılın başında kısa bir dönem (1501-1514) Safevi hakimiyetine giren Akkoyunluaşiretlerinin 1514 Çaldıran Savaşı sonrası Osmanlı idaresini gönüllü kabul etmelerinde, Safeviler?in yoğun baskıve zulümlerinin yanısıra (YİNANÇ, 262-263). o dönemde bölge halkı arasında canlı olarak yaşayan DedeKorkut?un Osmanlılar?ı kıyamete kadar hükümran göstermesinin de etkisi olmalıdır. Diğer taraftan, Osmanlılar?a hükümdarlığı müjdeleyen ve onlara kudsiyet kazandıran önemli birkeramet Kumrul Abdal?a aittir. Bu kerameti Kemalpaşazade oldukça mufassal olarak kaydeder (İBN-İ KEMAL,1970: 88-92).

"Bu Allah'ın Türk milletine, bütün insanlara karşı lutfettiği bir fazilettir. Çünkü Allah onlara ad vermeyi kendi üzerine almıştır. Onları yeryüzünün en yüksek yerinde, havası en temiz, suyu en güzel ülkelerine yerleştirmiştir. Onlara kendi ordum demiştir.

Page 3

Son olarak, bağımsızlığını kaybeden Osmanlı Devleti yerine, Atatürk önderliğinde, ?Kurtuluş? Savaşı neticesinde kurulan Yeni Türk devleti, Türkiye Cumhuriyeti bunun en son örneğidir.

Türklerde Kut ve Cihan Hakimiyeti

-Ülüg veya Ülüş

Türk hakanı töreye de uyması gerekiyordu.

Aksi durum Resulullah ?a isyandan başka bir şey değildir. İkincisiise, Rumeli?deki büyük akıncı ailelerinden Mihailoğulları evlatları dahil Resulullah vasıtasıylaövülmekte ve onların eliyle Macaristan?ın fethi müjdelenmektedir. Aynen bir hadis-i şerifte İstanbul fethindebunu gerçekleştirecek komutanın ve askerlerinin?Konstantiniyye elbet bir gün fetih olunacaktır. Nemutlu o askere ve onun kumandanına? hadisi ile müjdelendiği gibi. Göğüsten Ağaç Çıkma Rüyası: Öncelikle mitolojik dönem Türk düşüncesinde ağaç kutsal kabul edilir ve tanrıya ulaşmanın yolu olarak görülür.

Bu rüya Neşri?ye göre: Osman Gazi?nin halkı arasındakerameti zahir Edebali adlı bir şeyh vardır. Her tarafta meşhurdur. İlmi rüyayı bilir. Yaptırdığı zaviyesinde halka hizmet eder. Zaman zaman Osman Gazi?de onun zaviyesine gelir ve misafir olur. Osman Gazi bir gece rüyasında bu şeyhin koynından bir ayın çıkıp kendi koynına girdiğini, göbeğinden bir ağacın bitip Dünya?yı sardığını ve onun gölgesinde dağların olduğunu, o dağların dibinden pınarların çıktığını çeşmelerin aktığını görür. Ertesi günü bu rüyasını şeyhe anlatır. Şeyh Osman?ı müjdeler. Ona ve evladına Allah?ın saltanat verdiğini veevladlarının onun gölgesinde olacağını belirtir ve kızı Mal Hatun?u onunla evlendirir (NEŞRİ, 1997:C.1.82-83). Bu rüyada da Osmanlı hanedanı saltanat ile müjdelenmektedir. Fakat, önceki rüyalarda müjde ya Allahkatından yada Hz. Peygamber tarafından verilmişti. Burada ise klasik bir rüya sözkonusudur. O zaman mezkurrüyanın hemen hemen Osmanlı kroniklerinin tamamında itibar görmesinin çekiciliği nedir?

Simgesel Değerler:

Page 5

Oğuz Hanın veziri Uluğ Türk, bir gün uykuda, bir altın yay ile üç gümüş ok görmüştür. Altın yay, gündoğdusundan günbatısına kadar uzanıyordu. Üç gümüş ok da kuzeye doğru gidiyordu. Uluğ Türk uyanınca Oğuz Han'a:

Neşri, Aşıkpaşazade ve Ruhi mezkurrüyanın hemen akabine Kumral Abdal?ın keşfi olarak aşağıda zikredeceğimiz hadiseyi ekler iken, Lütfi, Kemalpaşazade, Hadidi, ve Müneccimbaşı rüyayı sade şekli ile kaydeder (LÜTFİ, 2001:154-155, I. DEFTER,93, HADİDİ, 1991: 30, MÜNECCİMBAŞI, 1995:55).

Doç. Dr. Hasan Basri KARADENİZ, DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ,

Türkler, milli, islami, insani duygularını ahenkli bir şekilde terkib ederek, bir dünya nizamı davası gütmüşler, Allah'ın, cihan hakimiyetini kendilerine emanet ettiğine yürekten inanmışlardır. Türk devletlerinde devam eden "Güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar" dünyanın töreye göre, Türk hükümdarı tarafından idare edilmesi inanç ve düşüncesi Osmanlı Türklerine kadar uzanıyor ve kemal noktasına ulaşıyordu.

Türklerin inançlarına göre iktidar Tanrı'dan aşağı doğru intikal ettiği için, devlet içindeki mevkiler de yukarıdan aşağıya sıralanıyor ve sağa, sola doğru yayılıyordu. Türk inancında güneş ve aya verilen ehemmiyetten anlaşılıyor ki, bu sağ ve sol istikametleri umumiyetle doğu ve batı cihetleri idi. Güneşin doğduğu taraf Türklerce kutsal yön sayıldığından, hükümdar otağının doğuya açılması, hakanların tahtta doğuya yönelik oturmaları gibi. Öteki cihetler güneşin gökyüzündeki seyrine göre sıralanıyordu: İleri, gündoğusu, beri, günortası , geri, günortası, yukarı, gece ortası

Görülüyor ki, Türkler siyasi iktidarın kaynağını Tanrı'ya bağlamak suretiyle hakanı Tanrı huzurunda sorumlu tutmakla, bugün "Milli İrade" diye ifade edilen "Yüksek otorite" meselesini üstün siyasi kültürleri sayesinde daha o çağlarda halletmiş ve insanları hükümdarın şahsi insaf duygusuna sığınmaktan kurtarmışlardır.

Kut ve Kutluk, Türk düşünce ve günlük hayatının temellerinden birisi olmuştur. Bu inanış ve anlayış, halk inanışlarından gelişerek yüksek bir devlet düşüncesi ve felsefesi olmuştur. Ondan sonra da olgunlaşarak, büyük devlet kurmuş olan Türklerde, halk kitlelerinin ruhlarına kadar inmiş ve onların günlük hayatını düzene sokar olmuştur.

?Kut? Anlayışı:

Tanrı bağışı olan bu güç ve yetenekler Göktürk yazıtlarında şu kavramlarla ifade edilmiştir.

Eski Türklerde Hakan'a Tanrı tarafından "kut" verildiği için hakan yönetme hakkına sahiptir. Asya Hun hakanları da bu inanışın etkisi ile Tanrı kutu, Tanhu, Tanju yani göğün yüce oğlu anlamına gelen unvanları kullanmışlardır. M. Ö. 176 Yılında Mete'nin Çin İmparatoruna gönderdiği mektup şöyle başlar: "Ben Tanrı tarafından tahta çıkarılmış büyük Hun Hakanı?Tanhu veya Tanju'su-"

2. http://www.cankaya.gov.tr/tr_flash/gunes.htm

Turan Osman, Cihan Hakimiyet, c 1, s. 96

"güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar dünyayı Türk idaresine almak ideali" burası düşünceme uymadı.