3- İnsana Verilen Değer

12- Baroje, Sahip, "İslam Hukukunda Ehl-i Rey ve Rey Merkezli Fıkıh Anlayışı" s. 161

Ebu Hanife'yi Anlamada Hanif Tavır

fakihlerin bu tutumunu İbnu haldun asabiye kuramı ışığında tahlil eder: "dini rütbelerin, hal ve akd'de hiçbir rolü yoktur. şayet hazır bulunurlarsa bu, hiçbir gerçeği olmayan merasimden ibarettir. çünkü hal ve akd'in gerçeği, ona güç yetirenler için sözkonusudur. buna gücü olmayanın, hal ve akdi de olmaz, onlardan şer'i hükümler alınır ve fetvalar sorulursa ne ala."

ebu hanifenin fıkhi görüşlerinemi ihtiyacın var gel koçum sana buluvereyim.. ebu hanifenin hadise bakışımı al koçum sana hadise bakışı ebu hanifenin itikadi konulardaki çizgisimi al koçum kendi kitabı var.

devrimci ekollerdeki başarısızlık görülünce bir tepki olarak doğdu. fitne çıkmasından, kan dökülmesinden, düşmanlarının İslam hakkında ümide kapılmasından endişelenme, emevi ve abbasi ve onlardan sonraki asırlarda muhalefetin karşılaştığı şiddetli baskıların sağladığı tecrübe birikimi ehli hadis?in?iyiliği emredip kötülükten alıkoyma? görevini kılıç çekmeksizin sadece irşad, hatta güç yetirememe durumunda yalnızca kalp ile buğzla yetindiler.

Ebu Hanife deyince ilk akla gelen husus onun dini anlamada rivayetleri ölçü kabul eden hadisçi akım karşısında Kur'ani ilkeleri ön plana çıkartarak akla önem veren rey ekolünün temsilcisi olmasıdır. Bu açıdan en çok tartışılan konulardan biri Ebu Hanife'nin usulünde hadislere verilen yerdir. Bugüne kadar Ebu Hanife'nin hadis anlayışına dair sunulan yaklaşımlarda daha çok hadisçi bakış açısının da etkisiyle Ebu Hanife'nin hadis bilgisinin ve hadislere verdiği önemin ne kadar büyük olduğundan dem vurulmuş, hadislere önem vermediği iddiasına karşın onun en az bir hadisçi kadar buna önem verdiği, sadece Küfe gibi karışık ve uydurma hadislerin yaygın olduğu bir bölgede yaşamış olmasından ötürü hadisleri kabul etmede fazla temkinli davrandığı, şeklinde savunmacı yaklaşımlar ön plana çıkarılmıştır. Ebu Hanife'nin kendisine ulaşan rivayetler karşısında tenkitçi tutumunun onun hadis kriterlerini sıkı tutmasından kaynaklandığına3 ve bunun başka alimler için de geçerli olduğuna dikkat çekilerek Ebu Hanife'nin hadislere bakış açısındaki farklılık görmezden gelinmeye çalışılmıştır. Bu muhafazakar bakış açısı maalesef dergideki pek çok yazıya da hakim olmuş. Ancak bu yazılarda yer verilen bazı bilgiler ve örnekler Ebu Hanife'nin hadis konusundaki tutumunun hiç de hadis kabulünde rivayet şartlarını sıkı tutan diğer Ehl-i Sünnet alimlerinin rivayetçi tutumu ile aynı olmadığını ortaya koymaktadır. Örneğin "Ebu Hanife mütevatir ve meşhur hadislerle amel etmekte tereddüt etmez. Zayıf hadislerle amel etmeme konusunda da tereddüt göstermez." Ebu Hanife'ye göre Kur'an'ın mutlak hükmü ahad haberlerle tahsis edilemez. Kur'an hükmü ancak tevatür derecesindeki sünnetle tahsis edilebilir.4 Müslüman tecrübede geleneksel hadis metodolojisi bütünüyle isnad zincirindeki bireylerin kişisel güvenilirliği üzerine temellendirilmiştir. Her nedense hadis metninin akli, mantıki ve tarihsel olgular açısından eleştirisinden kaçınılmıştır. İşte Ebu Hanife ihmal edilen bu sorun üzerinde oldukça açıklayıcı bir yöntem önerir, "hadislerin metninin Kur'an'a arz edilmesi gerektiğini daha doğru bir yöntem olarak önerir ve kendisi bizzat uygular."5 Bu anlamda Ebu Hanife'nin çoğu ahad haber olan hadisleri kabul etmede ortaya koyduğu kriterler klasik hadis usulündeki isnad merkezli kriterlerden farklılık arz eder. O hadislerin kabulü için Kur'an'a uygunluk, akla uygunluk, insani değerlere verilen öncelik, amaca uygunluk ve kolaylığı tercih gibi temel ilkelere önem verirken özelde de ahad haberin kabulü için çok sıkı şartlar koyar. Ebu Hanife'ye göre ahad haber, adalet, zabt ve hıfz yanında fıkıh, rey ve içtihad ile tanınmış bir raviden rivayet edilmeli, vukuu çok olan olaylarla ilgili olmamalı, sağlam kıyasa ve dinde sabit olan ilke ve kurallara aykırı olmamalıdır. Ahad haberin ravisi rivayet ettiği hadisin hükmünün tersi ile amel etmemeli, hadis sahih de olsa Kur'an nassları ile çelişmemeli ve zayıf olamamalıdır. Hadis tek başına Ebu Hureyre'den gelmemelidir. Zira Ebu Hanife tek başına Ebu Hureyre'nin naklettiği hadis ile amel etmez.6 Özellikle bu sonuncu madde Ebu Hanife'nin hadis ravisinin fakih olması ile ilgili koşulunun bir sonucudur. Klasik hadis usulünde belki de en fazla önem atfedilen ve sahih kabul edilen temel kaynaklarda en fazla hadis rivayeti bulunan Ebu Hureyre, Ebu Hanife'ye göre fakih olmadığından tek başına rivayet ettiği haberin amel için dahi bir değeri yoktur. Sadece bu husus bile Ebu Hanife'nin hadise bakış açısının klasik temayülden farklı olduğunun ve Sünni dünyanın temel dayanaklarını oluşturan pek çok taşı yerinden oynatmaya yeteceğinin bir göstergesidir.

evet bir çok ehli hadis alimi imam-ı azamın hadislere bakışındaki bu metodundan dolayı onu hadis fukarası hadis cahili olarak nitelemeştir...

elçi muslim bu kentte şehid edildi.

umarım anlama ve idrak etme fırsatı bulurlar...

abbasi devrimi:

5- Maksada Uygun Olanı Tercih.

buna en güzel cevabı ise kendisini hadis düşmanlığı ile suçlayanlara imam-ı azam vermiştir...

haccac'a karşı 85/704 te abdurrahman ibnu el-eş'aş'la birlikte, abdurrahman'ın onu haccac'ın zulmü ve ayaklananların başarısına imkan verecek çok büyük sayıda olduğuna dair ikna etmekte büyük bit gayret göstermesinden sonra ayaklandı. haccac kendilerine beyat etmediği için onu şehid etti.

bu sebebden dolayı ehli hadis, imam hanefiyi hadis cahili veya hadis fukarası olarak fütursuzca suçlamışlardır.

ancak ehl-i hadis; hadisin ravisine ve ravi sayısına bakmaksızın vahid ile amel ederken; imam hanefi ise ravi sayısını dahi yeterli görmeyerek hadisleri tercih ve tefsir ederken;

hadis peygamber efendimizin sahih sözü ise bu tartışılması söz konusu olması dahi dinen mümkün değilidir.

hangi önder kendisini nütün yönleriyle temsil edebilen bir öğrenci bulabilmiştir ki? İhanetler bir yana eksik ve parçacı her temsil, selefin adı ile halefi anmamanın meşru gerekçesi olmalı.

1- Kur'an'a Uygunluk.

9- Baroje, Sahip, a. g. m, s. 163

Özetle belirtecek olursak Ebu Hanife'nin usulünde Kur'an'ın ve sünnetin ilkelerini merkeze almış, kader konusunda Sünni anlayışın aksine cebri anlayışa hiç açık kapı bırakmayacak kadar net bir biçimde insan iradesine önem vermiş, İyiliği emredip kötülükten sakındırmayı toplumsal bir sorumluluk olarak görmüş ve döneminde güçlü ve yaygın olan selefi tutuma rağmen dini anlama ve korumada Mutezile'nin akla değer veren metodunu benimsemiştir. Dönemindeki Tevhid ve Adalet Ehli'nin zalim saltanatlarla olan mücadelesine aktif olarak katkıda bulunmuştur. Bu tablo, "... gelenekçilik ve reycilik zıt kavramlar değildir. Hakikaten Ehl-i Sünnet mensupları diğer fırkalardan kendi zamanlarına kadar ki geleneği dikkate almakla tebarüz etmişlerdir. Geleneği ve mevcut durumu korumanın siyasi alandaki bir yansıması da, Ehli Sünnet düşüncesinde İmama karşı ayaklanma anlayışının bulunmayışıdır" şeklinde yapılmış bir değerlendirmenin tutarsızlığının ve Ebu Hanife'yi Sünni anlayışla uyumlu muhafazakar bir reycilik teorisyeni olarak sunmanın ilmi ve tarihi gerçeklikle bağdaşmadığının bir göstergesidir. Ebu Hanife'yi -ne kastedildiği zaten belirsiz ve muğlak bir tamlama olan- Ehli Sünnet çerçevesine hapsetmek ona temsil etmediği bir misyon yükleyerek, Sünni geleneğe meşruiyet kazandırmaya çalışmaktan başka bir şey değildir. Ebu Hanife üzerinden gelenekçilik yapmak akademisyen kimliğin temsil etmesi gereken objektiflik ve ilmilik vasıflarına yakışmayan bir tutumdur. Böyle bir çaba ancak cemaatçi ve mezhepçi taassuplarla kalem oynatan zümrelerin işi olabilir.

ebu hanife'nin yanına iki kişi getirildi. "bunlardan biri qur?an mahluktur, diyor, diğeri ise mahluk değildir diyor, hakkında ne dersiniz denildi. İkisinin ardında da namaz kılınmaz buyurdu. nedeni, dini konularda münakaşanın bid'at oluşu.

18- Emiroğlu, İbrahim, "İmam-ı Azam'ın Beş Eseri Üzerine", s. 218

3. temekkün ve ayaklanmanın başarı garantisi:

n. mustafa'dan özetleme İslam siyasi düşüncesinde muhalefet. s.275

?Ben yalnızca Kur'an'ın haram kıldıklarını haram kılarım. Allah'a yemin ederim ki benim adıma bir şeye sarılmasınlar"

"Allah'ın Resulü Allah'ın Kitabına muhalefet etmez. Allah'ın Kitabına muhalefet eden de Allah'ın Resulü olamaz... Nebi 'den, Kur'an'a aykırı olarak hadis rivayet eden kimseyi red, Peygamber 'i red ve onu yalanlama değildir. Bu, ancak, Peygamber 'den batıl rivayette bulunan kimseyi reddir. Töhmet bu kimseyedir, Peygamber 'e değil. Onun için Peygamber 'in söylediği her şey, işitelim, işitmeyelim, başımız gözümüz üstünedir. Buna iman eder ve Allah'ın Resulünün söylediğine, olduğu gibi şehadet ederiz. Ve yine şehadet ederiz ki O, Allah'ın nehyettiği bir şeyi emretmez. Allah'ın bağladığı bir şeyi koparmaz. Allah'ın tavsif ettiği bir şeyi ona aykırı bir şekilde tavsif etmez. Şehadet ederiz ki O, bütün işlerde Allah'la muvafıktır. Bidat olabilecek hiçbir şey yapmamış, Allah Azze ve Celle'nin söylediği söze hiçbir şey katmamış ve zorlayıcılardan olmamıştır."

laf salatasından icraate geçersek:

imam azam bu görüşünü, Hz. Peygamber'e isnad ettiği şu hadisle de teyid ermektedir: "Resulullah ölüm döşeğinde şöyle dedi:

10- Güler, İlhami, "Politik Teoloji Yazıları", Ankara 2002, s. 102-103

İmam zeyd?in kıyamına destek:

11- A. g. e. s.103

İbnu mesud, burda inşa edilen mescid?de ölene kadar (32) öğretmenlik yaptı.

ebu hanife hak imam ile fiili imam arasında bir ayrım yapıyor olmalı. bu havaric ve şia?nın İmamsız dönemde hacc, cuma yoktur demelerinden ayrılır. bunun zıddı olan mürcie de yanlıştır. el-mevdudi böyle düşünür.

önemli dönemeçler:

ebu nuaym/ hılyetu'l-evliya ve tabakatu'l-asfiya

2. zalime karşı ayaklanmanın meşruluğunu kabullenmeye hazır oluş:

said ibnu cübeyr'de "fitne, kan dökülmesi, haramların mübah sayılması, din ve dünyanın gitmesi" endişesi ile kıyama izin vermez. " ben cemaatin dışında değilim, fitneye razı değilim. allah?ın hükümü gerçekleşir, onu reddedecek yoktur." diyordu.

Ebu Hanife'nin anlaşılmasına katkı sağlamak amacıyla İslami Araştırmalar Dergisi'nin 15. yılında çıkarttığı ilk sayısını Ebu Hanife'ye ayırması gelenek içinde Ebu Hanife'ye dikkat çekmesi açısından takdire şayandır. Tamamı 338 sayfaya ulaşan dergide Ebu Hanife'nin yaşamını ve fikirlerini analiz eden 25 makale yer almakta. Bunun yanında derginin sonunda Ebu Hanife'nin kendisine nispet edilen ve Ebu Hanife'yi konu alan eserlerin bir bibliyografyası sunulmuş.

eserleri:

Şüphesiz Ebu Hanife'nin hadise yaklaşımı ile bağlantılı en temel özelliği onun rey ehli oluşudur. Ebu Hanife çoğu kez sünneti bırakıp kendi rey'ine göre hüküm vermekle suçlanmıştır. Dolayısıyla onun rey'i kullanması ile hadise bakış açısı arasında önemli ve ayrılmaz bir ilişki söz konusudur. Bu noktada da çoğu kez savunmacı yaklaşım Ebu Hanife gibi başta Malik olmak üzere pek çok alimin de fıkıhta rey'i kullandığına işaret etmiş ve Ebu Hanife'nin kullandığı kıyasın aslında ilk nesillerden bu yana her zaman rey'i beyan etme aracı olarak kullanılageldiğinden bahsetmişlerdir.

sünni temekkün ekolü

kent ömer zamanında (17) fethedildi.

Dipnotlar:

Ebu Hanife'yi rey konusunda kendinde mazur ve masum göstermeye çalışan bu yaklaşımların temel amacı Ebu Hanife'nin rey'i kullanışının Ehl-i Sünnet'te kıyasın kullanılışıyla aynı görme temayülüdür. Oysa Ebu Hanife akla dini anlamada verdiği önem ve usulüyle her zaman akıl rivayet çekişmesinde bir kutbu temsil etmiş, hatta hadisi sünnetle eş anlamlı hale getirerek dini anlamanın merkezine rivayetleri oturtan İmam Şafii'nin hadisçi fıkhının karşısında kabul edilmiştir. Öyleyse Ebu Hanife'yi kıyası kullanan diğer fakihlerden ayıran ve rey ehli yapan, cerh olunmasına neden olan metodunun ne olduğuna dikkat çekmek gerekir. Dergide bu noktaya dikkat çeken en önemli makale Sahip Baroje'nin "İslam hukukunda Ehl-i Rey ve Rey Merkezli Fıkıh Anlayışı" adlı makalesidir. Ebu Hanife'nin tenkit edilmesinin en önemli sebebi hadis tenkit metodu olmakla beraber ona bu tenkit anlayışını kazandıran husus esasen sahip olduğu hukuki zihniyettir. Çünkü rey ehlini rey'i kullanan diğer fakihlerden ayıran en önemli özellik şer'i hukuku geliştirme hususunda metot ve kaynak açısından daha bağımsız bir hukuk yapma zihniyetine sahip olmalarıdır. Hadisçilere göre hadis ve geçmiş sünnet bir insanın kendi şahsi görüşüne başvurmasına ihtiyaç bırakmayacak kadar zengindir. Bu nedenle kıyas, istihsan ve maslahat gibi yöntemleri kullanarak şahsi rey'e başvurmaya gerek yoktur. Halbuki Ebu Hanife ve arkadaşları sünneti fıkhın ikinci öncelikli kaynağı olarak görmekle beraber onlara göre hukukun başka kaynakları da vardır. İşte bu kaynaklarda içkin halde bulunan evrensel hukuk normları, hukuki bir zihniyetle araştırılıp ortaya çıkartılmalıdır.7 Onlar bu şekilde elde ettikleri usule güvendikleri için fazla hadis rivayet etmezlerdi. Bundan dolayı kendilerine rivayet edilen bir hadis veya sünnet, bu esaslara uymuyorsa, bazen bununla amel etmek yerine imamlarının ortaya koyduğu usule göre hareket etmeyi daha uygun görürlerdi.8 Dolayısıyla rey ehlinin öne çıkan en temel özelliği ve bu usulünün bir sonucu onların ahad haberin kullanımına getirdikleri farklı yaklaşımdır. Bu çerçeveden bakıldığında neden rey ehli dendiğini bir iki sebebe bağlamak Baroje'ye göre isabetli bir yaklaşım değildir. "Buna göre bu kesime Ehl-i Rey denmesinin sebebine sadece hadis seçiminde reye başvurmak, ne hadislerin anlaşılmasında kendilerine has bir yorumlama tarzı geliştirmek ne de hadis ve eserin bulunmadığı konuda reye başvurmaktan ibarettir. Bu nakıs bakış açısı meseleye sadece hadis penceresinden bakmaktan kaynaklanmaktadır. Genelde rey ehlinin, özelde Hanefilerin esas gayretleri hadislerin sahihini sakiminden ayırmak üzerine kurulu değildir. Aksine onların bütün himmeti birçok cüz'i meseleye esas teşkil edecek evrensel hukuki ilkeler bulup ortaya çıkarma yönündedir."9 Burada dikkat edilmesi gereken diğer bir husus Ebu Hanife'nin kıyasın bir çeşidi olarak istihsanı kullanması ve bunu sisteminin temeline oturtmasıdır. Ebu Hanife'nin usulünde istihsan, içtihad ile eş anlamlı bir faaliyettir. Ve bu anlamı ile kıyastan farklıdır. Sünni metodolojinin omurgasını oluşturan kıyas, dogmatik olarak kabul edilen nasstaki illeti bütün olaylara ta'mim etmeye çalışırken; istihsan, Kur'an'ın genel maksatlarını kavramış bir Müslüman entelektüelin olayları kendi aklına göre çözmesidir. Ebu Hanife kıyasın sonucu Kur'an'ın genel maksatları ile çeliştiğinde kıyası terk edip istihsan yapardı.10 Bu anlamda İlhami Güler'in de dikkat çektiği üzere, Ebu Hanife'den önce fakih sahabeden Hz. Ömer'in yaptığı kıyas değil istihsandır. Güler'e göre Hz. Ömer'in bu yaklaşımı daha sonra hadis konusunda Mu'tezile ve Ebu Hanife'de devam etmiş ancak Safi' gerçek içtihadı reddederek ortaya çıkacak yeni sorunları kıyasa bağlamıştır.11 İslam düşünce tarihinde ve günümüzde Ebu Hanife'nin değil de İmam Şafi'nin yaklaşımı hakim olduğu düşünülürse Ebu Hanife'nin anlaşılmasının ve usulünün ihya edilmesinin önemi bir kere daha ortaya çıkmaktadır.

İlim ve eylem öncüleri

Ben bu mübarek gecede habertürkde Eski diyanet işleri uzmanı Ali akını dinledim İmamı azam konusunda;Yaşar nurinin her zamanki gürültüsüne rağmen adam şahane bir şekilde anlattı Ebu hanifeyi Bundan sonra hakikaten 0na abi diyeceğim!

Resulullah in üzerinde konuştuğu her şey, biz duyalım, duymayalım, başımız ve gözümüz üstünedir, buna inandık ve bunun Peygamber in söylediği gibi olduğuna şehadet ederiz".

Bugün Ebu Hanife'nin usulüne ve metodunun temelini oluşturan istihsanın mahiyetine dair ondan ve öğrencilerinden herhangi bir şey gelmemiştir. Ancak Şafii'nin istihsana yönelik eleştirilerinin güçlenip yaygınlık kazanmasının ardından, sonra gelen Hanefi alimleri eleştirilere cevap vermek üzere istihsanı tanımlamaya girişmişler, fakat bu çalışmaların Ebu Hanife'nin istihsan anlayışını ne derece yansıtabildikleri her zaman tartışma konusu olmuştur. Hanefi alimleri istihsanı tanımlamaya çalışırken çoğu kez imamlarının serbest içtihad anlayışını sınırlamışlardır.12 Bunun yanında hadisçi kanadın çoğu kez ümmete hakim olan saltanatçı yönetimlerle işbirliği yaparak güçlenmesiyle Şafii'nin yorumlama tarzı Hanefileri de etkilemiş ve pek çok konuda bu etki gözlemlenmiştir. Örneğin Ebu Hanife'nin sünnet anlayışının aksine zaman geçtikçe Şafii'nin sünneti hadisle eş anlamlı hale getiren yaklaşımı Hanefi ekolü etkiledi. Bu etkileşim daha sonraki yüz yıllarda daha da ileri boyutlara taşındı. 5./11. yy. Hanefi hukukçularından Serahsi ve Pezdevi sünneti doğrudan doğruya vahy-i gayri metluv olarak niteleyerek onu vahy-i metluv olarak tanımladıkları Kur'an'dan yalnızca tilavet yoluyla ayırma yoluna giderler. Yani sünnetin vahiy kökenli olmasından öteye, artık sünnetin Kur'an ile paylaştığı bir terminolojik tanımlama söz konusu olmuştur.13 Bu da Şafii'nin Hanefi ekol üzerindeki etkisini göstermesi açısından önemli bir husustur.

"zorba'nın imametini ve sabır prensibini tanıyanlar, zulmün varlığı ve meydana gelişinden ortaya çıkan zarar ile ona karşı ayaklanma ve değiştirme girişiminden beklenen zararı karşılaştırıyorlardı.

ebu hanife: "İyi ve günahkar her müslümanın arkasında namaz kılmak caizdir. müslümanların iyi veya günahkar ulul-emriyle beraberce hac ve cihad kıyamete kadar devam eder, hiçbir şey onları iptal etmez ve bozamaz" dedi. öte yandan adaleti, hilafet için zorunlu bir şart olarak ileri sürdü. zalim veya fasık meşru halife, qadı, müftü veya yöneticisi olamaz. şayet olmuşsa, bu batıldır ve insanların ona itaat etmesi gekekmez. öte yandan, müslümanların cemaat hayatlarında onun yönetimi sırasında yerine getirdiği ameller meşru ve caiz midir, değil midir? bu başka bir durumdur.

selamlar

İbrahim, ali?ye sebbedilen emevi camilerinden, cumalarından beri durdu. süleyman ibnu surad, İmam hüseyin?i kente davet edenler arasında yer aldı.

16- Altıntaş, Ramazan, a. g. m, s. 205

düşünce ve muhalefet hürriyeti:

3- Ünal, İsmail Hakkı, "Ebu Hanife ve Hadis", s. 76

Ebu Hanife İslam tarihi içinde birçok farklı düşünce sisteminden pek çok araştırmacının ilgisini çekmiş önemli bir şahsiyettir. Bu araştırmaların konusu olarak Ebu Hanife çoğu kez geleneğe yanlış bakış açısından kaynaklanan bir yüceltme ile kendisine kudsiyet atfedilen bir İmam-ı Azam, kimi zaman ise geleneğin muhafazakar mozayiğinde uyumu bozan aykırı bir taş olarak anlatılagelmiştir. Özellikle geleneğe Kur'an'ın ve Nebevi sünnetin Müslümanlara sunduğu sahih İlkelere sahip tenkitçi bir tutum İle bakılması gerekliliğini kavramış, ıslahı ve ihyayı benimsemiş Müslüman araştırmacılar için ise Ebu Hanife bizzat yaşamı, düşünce sistemi ve ölümü karşılama tarzı ile önderlik eden istisnai bir kişilik ve ıslahçı bir imamdır. Bu kadar geniş bir araştırıcı kitlesinin ilgisine mazhar olmasına rağmen Ebu Hanife'nin fikirlerine ve ilmine, yaşamına, İslamı bir bütün olarak algılayarak hayatının her alanına yaydığı mücadelesine dair bilgilere tam olarak vakıf olunduğunu söylemek zordur. Bugün aramızdaki on iki asırlık zaman maalesef Ebu Hanife'nin ilmi, usulü, yaşam tarzı özellikle İslam ümmetinin birliğinin bozulmaya başladığı, ümmetin saltanatçı bir iktidar altında yaşamaya mahkum olduğu devirlere ait bir kişilik olarak siyasi tavrı ve dönemindeki diğer görüş sahipleri ile irtibatı hakkındaki malumatın büyük bölümünün bize sağlıklı bir biçimde ulaşmasını engellemiştir. Bunun en önemli sebebi şüphesiz Muhammed Ebu Zehra'nın da işaret ettiği gibi Ebu Hanife'yi bize aktaran öğrencilerinin onun vefatından sonra siyasi erk ile yakın ilişkilere girmesi ve Ebu Hanife'ye dair bazı bilgilerin -özellikle siyasi tavrına dair-egemen saltanatı rahatsız edeceği endişesiyle zikredilmemesidir. Bunun yanı sıra Ebu Hanife'nin öncü isim olarak temsil ettiği Kur'an'ı ve Sünneti anlamada rivayetlerden ziyade akla önem veren Rey ekolünün tarih içinde zayıflaması ve mevcut geleneğin büyük ölçüde rivayetçi ekolün etkisi ile şekillenişi şüphesiz ona dair bilgilerimizin azlığına ve ulaştığımız bilgilerin de sıhhatinden şüphe duymamıza yol açan en önemli etkendir.

esasları ile hareket etmiştir.

el-cassas: "zalimin peygamber, peygambere halife, qadı veya insanların din işlerinde sözünü kabul etmesi gereken müfti, şahid ve peygamber'den bir haber veren kişi olması caiz değildir. zalimler benim ahdime erişemez ayeti, din işinde bütün önderlik makamında olanların adalet ve iyi hal şartını taşıması gerekir." bu ayetin delaletiyle, fasıkın imametinin batıl oluşu, halife olamayacağı, fasık olduğu halde kendini bu makama getiren kişiye insanların uyması ve itaat etmesinin gerekmediği sabit olur. peygamber de yaratıcıya isyan konusunda yaratılana itaat yoktur" der. bu aynı zamanda fasıkın qadı olamayacağı ve hüküm verdiğinde bunların uygulanmayacağı, şahidliğinin peygamberden verdiği haberin, müftüyse fetvasının kabul edilemeyeceğinini gösterir. bu el-cessas'a göre ebu hanife'nin görüşüdür. ebu hanife fasıkın imametini caiz görmekle itham edilmesi doğru olmayan bir ithamdır, bu ebu hanife için bir haksızlıktır. "İnsanların bazısı, ebu hanifenin fasıkın imamet ve hilafetine cevaz verdiği görüşünde olduğunu sanır.. o?nun ve diğer görüşleri bilinen iraklıların düşüncesi hakkında bir yalancılık kastı yoksa, bu konudaki karışıklığı şundan ileri gelir: qadı bizzat kendisi adaletli olur da zalim bir imam taratından bu göreve atanırsa, hükümleri geçerli ve sahihtir, böylelerinin arkasında namaz her ne kadar fasıksalar da caizdir. bu doğru bir görüştür. bunda fasıkın imametine cevaz verdiğine delalet yoktur."

imam-ı azamın hadislere bakışındaki akıl unsuru başta olmak üzere diğer konulara ait görüşlerni yeri geldikçe paylaşağım. ayrıca imam-ı azamı cerh eden, onu HADİS DÜŞMANI alimleri de yazacağım...

Ebu Hanife'nin bu ifadesinden çok açık bir şekilde raviden ve ravi sayısından ziyade hadisleri muhteva olarak değerlendirmede dikkate aldığı en önemli unsur, Kur'an'a uygunluk hususudur.

Ebu Yusuf, er-Redd, 31.

ha bu arada oraya bir pislik yalan sıkıştırmışsın.. sadece sana efendi ol derim.. ona göre ikincisi bunun senin seviyene inip küfürleşmektir.. senin seviyene de inmeye niyetim yok bu mübarek gecede.. yürü abinin sayfasında vakit geçir burayı beğenmiyorsan..

7- Zamanla Ortaya Çıkan Gelişmeleri Dikkate Alma.

Ebu Hanife'nin ele alındığı bu geniş çalışmada ne Ebu Hanife ile Sünni anlayış içinde teşekkül etmiş Hanefilik arasındaki farklılaşmaya ne de Ebu Hanife'ye nispet edilen bazı şüpheli bilgi ve meselelere değinilmemesi ve bugün Ebu Hanife'nin metoduna dair yapılan güncel tartışmalara fazla değinilmemesinin nedeni bize göre yazıların Ebu Hanife'ye yüklenmeye çalışılan bir ön kabulle kaleme alınmış olmasıdır. Pek çok makalede Ebu Hanife Ehl-i Sünnet akidesi ve usulünü temsil eden muhafazakar bir reyci olarak sunulmuştur. Bu ön kabule göre "Ebu Hanife ile Eşari ve Maturidi arasında sadece küçük farklılıklar vardır. Ancak bu küçük düşünce farklılıklarına rağmen Ehl-i Sünnet akaidini muhafaza amacıyla Ebu Hanife onlarla ittifak halindedir."15

mansur döneminde amr ibnu ubeyd temekkünü ve ayaklanma ortamının tamamlanmasını şart koştu. bu yüzden hayatı boyunca muhalefetinde ayaklanma olmaksızın ilişkiyi kesme ve devletle yardımlaşmayı red sınırında durdu. birisi kavmi arasında sözü dinlenir biri olmakla beraber zalim yönetime ayaklanmamasından dolayı ona hucum edip korkaklıkla niteleyince şöyle dedi: "yazıklar olsun. ordu onların ordusundan güçlü mü? adamlarım onlarınkinden çok mu? falana yaptıklarını ve filanı perişan edişlerini görmüyor musun? bazıları onu tenkit etti ve kendisine şöyle denildi: "dini gitmesine rağmen sabra razı olan adam hakkında ne dersin?" cevabı şu oldu: " bu, benim." bunun üzerine "nasıl olur, şayet çağırsan 30 bin kişi yanına gelir" denilince amr şöyle dedi: " yemin oldun ki, dediklerini yapan üç kişiyi bilmiyorum. şayet bilsem ben dördüncüleri olurdum."

Ebu Hanife ile ilgili değinilmesi önemli bir diğer konu ise bugün ona nispet edilen eserlerin Ebu Hanife'ye aidiyeti hususundaki belirsizliktir. Bugün Ebu Hanife'ye nispetle elimizde bulunan eserleri incelendiğimizde bazı çelişkilere rastlarız. Ebu Hanife'ye dair doğruluğundan emin olduğumuz bilgilerle tutarsız bilgilere, onun döneminde gündeme gelmemiş ancak daha sonraki dönemlerde Ehl-i Sünnet'in kendisini diğer gruplardan ayırt etmesinde önemli rol oynamış bazı tartışmaların bu eserlerde yer alması, zihinlerde bu kitapların ona nispeti hususunda bir şüphe hasıl etmektedir. Dergide bu tür çelişki ve şüpheleri bertaraf etmek ve eserlerin sıhhatini ispat için kaleme alınmış makaleler bulunmakla beraber, maalesef bunlar tüm şüpheleri izale edici mahiyette ve yeterlilikte gözükmemektedir. Örneğin; "Evliyanın kerameti, kafirlerden sadır olan harikulade haller, olağanüstü şeyler arasındaki farka dair bir söze o asırda cereyan eden münakaşalarda tesadüf edemiyoruz. Bunlar, İslam'da tasavvuf meydana çıktıktan sonra kelam uleması arasında bahis mevzuu yapılmaya başlanmıştır. Ulema, ermiş evliyaya Allah'ın neler bahşettiğinden söz açtılar, erenlerin olağanüstü hallerinden bahse daldılar. Bu cihet bizi esere sonradan ilave edildiği zannına götürmektedir. Yahut da eser Maturidi ve Eşari görüşlerine göre o asırda yeniden yazılmıştır.14

1. mevcut zarar ile beklenen zararın mukayesesi.

taberi/ tarihu'l-umem ve'l-muluk

sabır ekolü, bağyi hak İmam?a isyan olarak gördüler, zalime isyan olarak değil. hiçbiri hüseyn?e baği diyememiştir. İbnu haldun mukaddime?de hüseyin?in "sevap görecek şehid, hak ve ictihat üzre olduğuna hükmetti."

6- Örfe Uygunluk.

Ebu Hanife ve ashabı Mutezile'ye eşit biçimde akidevi mevzularda akıl yürütme metodunu kullanmaya meyletmişler ve dönemlerindeki selefi tutumun, mevcut tartışmaları izahtan kaçınan belirsizlik halini terk etmişlerdir. Dolayısıyla Ebu Hanife özellikle Emeviler döneminde -ki yaşamının 52 yılı bu dönemde geçmiştir- suskun selefi metoda karşı Mutezile'nin tartışmacı yöntemini benimsemiştir. Bu durum Ebu Hanife'nin siyasi yaşamında da ortaya çıkmıştır. Ebu Hanife; Ehl-i Sünnet'teki zalim imama itaat anlayışına karşı çıkmış; imam, zalim ise Müslümanın adil zümre ile birlikte olması gerektiğini söylemiştir. Bu çerçevede Ebu Hanife "emr-i bi'l maruf nehy-i ani'l münker" ilkesini ön plana çıkartmış, başta bu ilkeyi yerine getirmek için toplum içinde kendisine itaat edilirken sonradan cemaate karşı çıkan kimse ile mücadele edilmesi gerektiği üzerinde durmuştur.18 Böylece Ebu Hanife iyiliği emredip kötülükten sakındırma sorumluluğunu müstakil bir ilke haline getirip kurumsal siyaseti bu ilkenin zorunlu ve dolaylı bir sonucu olarak gören Mutezile gibi davranmış, Sünnilikte olduğu gibi bu sorumluluğu bireysel-ahlaki bir sorumluluk olarak değil, Haricilik, Şia ve Mutezile gibi siyasi-ahlaki bir sorumluluk olarak görmüştür.19 Bu yaklaşımın pratik bir sonucu olarak Ebu Hanife döneminde Tevhid ve Adalet Ehli Mutezile'nin Zeyd bin Ali isyanına "Kendilerine imam ve halife adını veren zorba ve hırsızlara karşı ayaklanmanın vacip olduğuna" dair fetva vererek ve mali yardımda bulunarak destek vermiştir.20 Daha sonra Abbasiler devrindeki Nefsu'l-Zekiyye ve İbrahim bin Abdullah isyanına da aynı şekilde destekte bulunmuş ve bu desteği nedeniyle hapse atılıp kırbaçlanmıştır. Ebu Hanife güvenlik endişesiyle zalim imama itaati meşru ve vacip sayan Sünni teoriyi hiçbir zaman paylaşmamış, kendisi tehlikede olduğu durumlarda bile zalime itaati, hatta İşbirliği anlamına gelebilecek teklifleri kabul etmemiştir.

Osman el-Betti?ye yazdığı risalede de "bilmiş ol ki, öğrendiğiniz ve insanlara öğrettiğiniz şeylerin efdali sünnettir" demektedir.

4- Yavuz, Yunus Vehbi, "Ebu Hanife'yi Tanımak", s. 11-17

ehlu'l-adl ve tevhid'den olan muhammed ibnu sirin ticari alışverilerinde haccac'ın bastırdığı dirhemleri kullanmıyordu.

İbni'l-bizazi'ye göre, her ne kadar ebu hanife, kelam ile işe başlamışsa bile, sonraları bundan vazgeçmiş, öğrencilerine de kelam ve felsefe ile uğraşmalarını yasaklamıştır. hatta el-maruzi'den gelen bir rivayete göre kendisine kelam meseleleri hakkında soru soranlara ebu hanife'nin verdiği cevap şu oldu: "bunlar filozofların sözleridir. sen hadisi ara ve selef'in yolunu tut. bu tür şeylerden sakın, çünkü bunlar bid?attır."

5- Altıntaş, Ramazan, "Ebu Hanife'nin Kelam Metodu ve el-Fıkh'u-I Ekber Adlı Eserine Yöneltilen Bazı İtirazlar", s. 192

1- Bkz. Bayraktar, Mehmet, "Yayıncı'dan" ve "Ebu Hanife Üzerine Bir Sohbet" İslami Araştırmalar Dergisi, Cilt 15, sayı 1-2, s. 309

ebu bekr el-cessas/ ahkamu'l-kur'an

alıver sana kendi sözü:

basra?daki bölünme:

numan ibnu sabit el-kufi

ebu zehra o'nun biyografisini yazdı.

"Kur'an'a muhalif olan hadis, Hz. Peygamber?den rivayet edilmiş dahi olsa ondan değildir"

hariciler 40 kişi buldular mı emevilere isyana devam ettiler. bu devirme İmkanını sağlayan sayı idi. fatıma?nın torunları kabile büyüyü olan İmam?ın zuhurunu şart koşuyorlardı.

hasan, İmam zeyd?in ayaklandığı yıllara yetişemedi. öğrencilerinden vasıl ibnu ata, amr ibnu ubeyd onun sağlığında kendisinden ayrılmışlardı ve zeyd?le yakın arkadaşlık ilişkisi içindeydiler.

çocukluğundan itibaren ilimle meşgul oldu. bir süre kelamcılardan ders aldı. 20 yaşlarında iken emevi topraklarının başına ömer ibnu abdulaziz?in geçmesine tanık oldu. basra?nın İmam?ı hasan öldüğünde 30 yaşlarındaydı. uzun İbnu mesud?un rey medrese geleneğinin çağındaki hocası olan hammad?dan dersler aldı.

İbnu sa'd tabakat'ta hasan el- basri?nin İmam?ın görevden uzaklaştırılmasına ancak yeterli güç bulununca izin verdiğini söyler. fitne ateşinden çekinir.

abbasiler emevileri kanlı bir ayaklanma ile devirdiler. yaşayan saraylılar öldürüldü, ölülerin kabirleri deşildi. ebu hanife ve çağdaşları hayatların son 15 yılında bu yeni yönetimede sıcak bakmadılar.

o, emevilerin iktidarı gasbettiklerini söylerdi. mezalimlerini ayıpladı." fıskını ilan eden fasık için, bid?atçı için, zalim sultan için konuşmak gıybet olmaz" diyordu.

yahu bu nekadar laf kalabalığı amanin amanin:)))laf salatası

muhammed ammara/ el, islam ve'l felsefetu'l-hukm

2- Ünal, İsmail Hakkı, "Ebu Hanife Üzerine Bir Sohbet" s. 318

Ebu Hanife'nin gündeme taşınması açısından oldukça anlamlı bulduğumuz bu "özel Sayı" için İslami Araştırmalar Dergisi'ne teşekkür ederken işaret ettiğimiz zaafların Ebu Hanife'yi doğru okumanın önünde aşılmaz engeller oluşturduğunu belirtmeyi bir borç biliriz.

Ebu Hanife üzerinden gelenekçilik yapmak akademisyen kimliğin temsil etmesi gereken objektiflik ve ilmilik vasıflarına yakışmayan bir tutumdur. Böyle bir çaba ancak cemaatçi ve mezhepçi taassuplarla kalem oynatan zümrelerin işi olabilir.

Ebu Hanife'yi Sünni çerçevede tanımlama gayretinin bir sonucu olarak ortaya çıkan bu anlayış, özellikle onun Mutezile, Hariciler ve Şia gibi Ehl-i Sünnetçe bidat ehli sayılan grublarla mücadele ederek bu gruplara karşı Sünni kanatta yer aldığını varsaymakta. Ancak bu varsayımda gözden kaçan en temel bilgi anlayışı Ebu Hanife döneminde ne Mutezili'nin nede Ehl-i Sünnet'in bir ekol olarak teşekkül etmemiş olmasıdır. Ayrıca Ebu Hanife'nin kelami anlayışının Ehl-i Sünnet ile arasında sadece küçük farklılıklar olduğunu ileri sürmek de çok su götürür bir iddiadır. Öncelikle belirtmek gerekir ki; Ebu Hanife Mutezile'nin oluşumunun erken dönemlerinde yaşamış, özellikle Mutezile'nin 'Tevhid ve Adalet Ehli' olarak kendisini egemen saltanatçı yapının ve bu yapıya sessiz kalan stotükocu-rivayetçi-mürcii dini anlayışların karşısında tanımladığı bir mücadele içinde bu harekete destek vermiştir. Bu açıdan Ebu Hanife de "günahlar insana zarar vermez" diyen ve cemiyet hayatında denetimsiz ve sorumsuz bir ahlaki gevşekliğe vize veren mürcii mantıkla mücadelenin gerekliliğinin16 ve bu tavrın mevcut saltanat idaresinin ekmeğine yağ sürdüğünün de farkında idi. Onun özellikle Emeviler döneminde bir devlet politikası olarak yaygınlaştırılmaya çalışılan cebri ve mürcii anlayışlara karşı gerek fikri, gerekse fiili olarak Mutezile ile aynı safta yer alarak, insanın özgürlüğüne vurgu yapması, ilahi takdirin anlamlı olabilmesi için insanın yapıp-etmelerinde hür olması gerektiğini savunması17 ve en önemlisi bunun şahitliğini sosyal olarak yaşamına yayması geçmişte ya da günümüzde Ehl-i Sünnet'in teorik anlamda dahi ulaşamadığı bir zindeliğe işaret etmesi açısından önemlidir.

ebu hanife, o?nun bu çıkışını peygamber?in bedir?deki çışına benzeterek desdek veriyordu. öğrencileri vasıtasıyla maddi ve manevi desdekte bulundu. zeyd 122/740 de şehid edildiğinde ebu hanife 45 yaşlarındaydı.125/743 de de oğlu yahya ibnu zeyd'in yezid ibnu el-velid'e ayaklanmalarının karşılaştığı başarısızlıkla sonuçlandı. şam yönetimi ve onun kufe valiliği yıkıldıkları bundan sonraki 10 yıl içinde İmam?ın yaptığını unutmayarak ona zor yıllar yaşattılar.

ebu hanife( 80-150/699-767)

1. fasıkın ve zalimin imameti asla caiz değildir ve bunun gölgesinde müslümanların hiçbir cemaat işi yapmalarıı uygun olmaz.

20- Hacı Şerif Ahmed Paşa, "Ebu Hanife'nin Siyaset Anlayışı", s. 271

İbnu mesud?un öğretmenliğinde bir çok rey sahibi öğrenci yetişti. alkame, İbrahim en-nehai ve hammad bu zincirin en ünlüleri..

İbnu teymiyye: " konunun özü, genel kuralın kapsamına girer: yararlar ve zararlar, iyilikler ve kötülükler çatıştığında, yarar ve zararların çatıştığı konuda daha üstün olanın tercih edilmesi gerekir. çünkü iyiliği emretme ve kötülükten alıkoyma konusunda çatışana bakılır. şayet yararlardan kaçırılan ya da zararlardan sağlanan daha fazla ise, emredilmesi gereken bu olamaz, bilakis zararı yararından daha fazlaysa haram olur." " İşte bunun için rasul a. imamların zulmüne sabretmeyi emretti... İşte bunun için cemaate sarılmak, imamlarla savaşmamak ve fitne zamanında savaşmayı terketmek ehli sünnet?in esaslarından oldu."

hasan el-basri: " İnsanların en çok iyiliği emredeni ve uygulayanı, kötülükten en çok alıkoyanı ve terkedeni olan topluluklar gördüm. İnsanların iyiliği en çok emredenini ve ondan en çok uzaklaşanı, kötülüğü en çok yasaklayanı, ama en çok yapanları arasında kaldık. bunlarla hayat nasıl olır?"

bir çok din alimi olarak bilinen kişi imam-ı azamı bu sebebden cerh etmiştir.

Ebu Hanife bugün Ehl-i Sünnet'e mensup İslam coğrafyası içinde en yaygın biçimde kabul gören Hanefi mezhebinin kurucusu ve imamı sayılmaktadır. Ayrıca tarih İçinde kendisini onun usulüne nispet eden ve "Hanefi" vasfını taşıyan birçok fakih yaşamıştır. Ancak burada şöyle bir soru işarete belirmektedir; bu kadar kabul görmesine ve yaygınlığına rağmen Ebu Hanife'nin gerek hukuki zihniyeti gerekse nakle nasslar ışığında bakan tenkitçi metodu niçin yaşatılamamış ve gelenek içinde hakim duruma gelememiştir de Şafii'nin düşünce tarzı sünni dünyaya hakim olmuştur? Maalesef Ebu Hanife'ye hasredilmiş bu kadar geniş bir çalışmada böyle bir sorunun hiç gündeme getirilmemesi esefle karşılanması gereken bir durumdur. Oysa bugün Ebu Hanife'yi anlamayı amaçlayan her çalışmanın, yazılan her makalenin bizi bu sorunun cevabına doğru bir adım ileri taşıması ve bu kaygı ile ortaya konulması öncelikli hedef olmalıdır. Ebu Hanife'den sonra vücuda gelmiş olan Hanefiliğin Ebu Hanife'nin usulünü ve çizgisini takip edemediği ve büyük ölçüde Şafii teorinin etkisi altına girdiği iddiası bugün incelenmesi gerekli önemli iddiaların başında gelmektedir.

İbn teymiyye/ el-hisbe fi'l-İslam

bugün yaşayn hanefilik, bağdat hanefiliğidir, hatta daha başkası. adına bina edilen mezhep ebu hanife?yi kelamda izlemektense maturidi olmayı tercih etti. oysa ebu hanife?nin bize ulaşan asıl eserleri kelam üzerine yazdıklarıdır. fıkhı konularda yetiştirdiği 4000 öğrencisinden önde helenlerinin derlediği içtihadlarının kollehtif mezhep içinde yaşama şansı bulanları %33 kadar oldu. İçtihad usululundeki mehcuriyet ise diğer mezheplerle aynı kaderi paylaştı.

kufe okulu?nun ölümü:

çok güzel bir yazı eklediğin için teşekkürler...

kent İmam ali ve oğlu hasan?a başkentlik yaptı.

ebu hanife, mansur?un teklif ettiği ülkenin baş kadı?sı olma teklifibi reddettiği için bağdad zindanlarına atıldı. emeviler onu nasıl zeyd?e desdek vermekle suluyorlarsa, abbasiler de son 2 yılını zeyd?in yeğeni ve hayatta olan fatıma torunlarının İmamı olan cafer?le geçirdiğini biliyorlardı. babası muhammed ilede görüşmeleri olmuştu. 15 sün sonra zindanında zehirlenerek veya işkence aldında şehid edildi.

2- Akla Uygunluk.

İşleri öyle kolay yapamıyorsun tabii işine gelmeyince abiler olayını öne atarsın sen boşver bunları Şakirt abilerinden dinle ebu hanifeyi bu sayfayı boşver o sayfalara bak.

İbnu mesud medresesi:

euzubillahiminesseytanirracim:)

hilafet görüşü:

işine geliyormu gelmiyor?peki nedir bu ebu hanife merakı?

ebu hanife: hayatu'h ve asruh-arauh ve fıkhuh, kahire, daru'l-fikri'l-arabi. ç. osman keskioğlu, ankaraü hilal yay.

kerbela arefesinde kentin valisi numan ibnu beşir?di. kerbala sırasında ubeydullah ibnu ziyad.

sen ntambir laf kalabalığısın.. ortada rüzgara kendini salmış bir yapraksın.. nerden rüzgar esiyorsa oraya uçarsın.. da neden ebu hanifenin yakasını rahat bırakmaz senin gibi koçum tipliler.. gelin beraber onun aldığı hadisleri alalım onun fıkhını uygulayalım onun akaide ilişkin görüşlerini tekararlayalım desem koçtan hızlı kaçarsınız.. nedir bu ikiyüzlülük?

suyuti/sıvanu'l-mantık

el-mevdudi/ el-hilafe ve'l-mülk

15- Yeşilyurt, Temel, "Fıkh'u-l Ekber'e Metodolojik Bir Bakış", s. 182

bazı araştırmacılar fıkhı ekber'in bazı kısımlarının ona aid oluşundan kuşkulanırlar. doğru olduğuna inananlar kitabın içeriğinin ebu hanife'nin risaletu'l-vasıyye, el-fıkhu'l-ebsat'a uyduğunu, et-tahavi'ni( 239-321/ 853-933) el-akıdetu't-tahaviyye de ebu hanife ve İki öğrencisi?nden naklettiği görüşlere uygun olduğunu söylerler.

yukarıda bir kısmı yazdığım imam-ı azamın hadise bakışını anlatan sözün bütünü ise onu hadis fukarası olarak suçlayanlara verdiği bir cevaptır... imam-ı azam şöyle demektedir:

bulamadığınız görüşünü şu kardeşinize söyleyin anında şipşak buluversin.. yeterki lafta değil salatada değil hakikatte bir dert olsun.:))))))

4- Kolay Ve Maslahata Uygun Olanı Tercih.

Sen ve senin gibiler maalesef laf salatasıyla imamı azamı yüz yıllar içinde ne hale getirdiniz bilinmez;Ha bu arada benim başlıklarıma komik şeyler yazmazsan sevinirim çünki seni 2 yıldır kişisel olarakda tasvip etmiyorum... Öyle koçumla moçumla olmuyor bu işler forumun zaten gizli editörü olmak için epey nefsi hırslar taşıyan bir vatandaşsın!

7- Baroje, Sahip "İslam Hukukunda Ehl-i Rey ve Rey Merkezli Fıkıh Anlayışı", s. 153

arap kökenli olmayan dedesi müslümanlığı benimsemişti. babası sabit?in ali ve evladına büyük bir sevgisi vardı. rasulullah?ın ölümünden 70 sene sonra doğan oğluna numan adını verdi.

İbnu hazm: "şayet hak ehli, defetmeye imkan veren ve zaferden ümit kesmeyen bir sayıda olursa, bu isyan onlara farz olur. azlıkları ve zayıflıkları dolayısıyla zafer ümitleri yoksa, elle düzeltmeyi terkedenilirler."

2. zalim ve fasıkın imameti sürdüğü sürece sahih olarak kalır.

rasulullah?ın ölümünden sonraki 7. yılda fetgedilen kentte ömer?in iskan politikası ile çok sayıda yerleşim yerleri kuruldu, müslüman göçmener yerleştirildi.

böyle durumları kabul etmenin, belli şartların ortaya çıkardığı fiili durum oluşunu kabullenmek anlamına geldiğine ve güvenilir şer'i delillere dayanan asıl kaideler kurmak olmadığı bilinmeli.

17- Altıntaş, Ramazan, a. g. m. s. 193

erken dönem:

Dergide Ebu Hanife ile ilgili ele alınan konulara ve üzerinde tartışma yürütülen hususlara geçmeden önce Ebu Hanife'nin anlaşılmasının neden önemli görüldüğüne dair derginin başyazarının ve editörünün zikrettiği sebebe dikkat etmek gerekmektedir. Gerek başyazıda gerekse editör Mehmet Bayraktar'ın kaleme aldığı giriş yazısında dile getirilen "Hanefi olmak Türk olmak gibi bir şey" ya da "Türk olanların Ebu Hanife'yi daha iyi tanımaları gerekir."1 gibi ifadeler derginin taşıma iddiasında olduğu ilmilik sıfatına hiç de yakışmayan, Ebu Hanife'nin temsil etmediği ve belki de hayatı boyunca mücadele ettiği mezhepçi ve kavmiyetçi/statükocu din anlayışının izlerini yansıtan iddialar olarak okuyucunun dikkatini çekmekte. Bu tablo "Ebu Hanife'yi, Maturudi ve Ahmet Yesevi gibi bazı şahsiyetler üzerinden yürütülen ve bugünkü mevcut egemen sistemin istediği ölçüler içerisinde üretilmeye çalışılan ulusal din / Türk İslamı tezine hizmet etmek için mi anlamaya çalışmak önemli?" sorusunu okuyucunun aklına getiriyor. Oysa Ebu Hanife kişilerin söz ve davranışlarının tabulaştırılması yerine vahyin ve aklın değişmez ölçülerini merkeze alan bir anlayışın öncüsü olmuş ve İsmail Hakkı Ünal'ın da belirttiği gibi "Kendi etnik kökenini gizleyecek kadar İslam'la hemhal olmuş ve kendi benliğini asla İslami kimliğinin önüne geçirmemiştir."2 Ebu Hanife'yi Türk İslamı'nın tezlerine malzeme olarak ön plana çıkartıp ona mezhebi, etnik veya geleneksel tabular yüklemek Ebu Hanife'yi anlamak için değil istenilen modelde bir Ebu Hanife yaratmak için harcanan bir çabaya işaret eder ve bu durum akademisyen kimliği ile bağdaşmaz. Bu tür bir samimiyetsizlik Ebu Hanife'yi asla temsil etmediği ve kaygısını duymadığı bazı değerlerle örtüştürerek onun asıl kimliğini görmezden gelmektir ve bu derginin Ebu Hanife'yi gündeme taşıma gayretine gölge düşürmektedir.

talebelerinden ebu yusuf; raviden çok metnin kurana uygunluğunu esas aldığını imam-ı azamın kendisine söylediği şu sözle belirtmiştir;

dİpnotlar

zamanında hilafet konusunda iki görüş vardı:

sonraki yıllar emir muaviye?nin valilerince yönetildi.

13- Taştan, Osman, "Merkezileşme Sürecinde İslam Hukuku: Bölgeselliğe Veda veya Şafii Faktörü", İslamiyat, 1 (1998), s. 25-34

kufe, hasan?dan sonra siyasi önderliği şam?a kaptırdığı gibi, ebu hanife?den sonra da ilmi önderliği bağdat?a kaptırdı. o bağdadın hapishanelerinde can verdi. öğrencisi bağdat?ın baş kadısı oldu.

İbn kuteybe/ el, İmame ve's-siyase

eş-şehristani:" seçildikten sonra bilgisizlik, zulüm, sapıklık veya küfrü ortaya çıkarsa ya görevinden çekilir, ya da biz uzaklaştırırız."

6- Yavuz, Yunus Vehbi, a. g. m., s. 17

buraya şeytan dadanmış sizleri birbirinize düşürmüş ve sağa sola saldırmaya başlamışsınız hiç tanımadığınız insanlara genelleme yaparak karakamaya başlamışsınız. hayırlı geceler ben burdan kaçarım

8- Baroje, Sahip, a. g. m, s. 152

el-maverdi:" İmam, ümmetin haklarını yerine getirdiğinde, ümmetle ilgili hak ve görevleri konusundaki allah'ın hakkını yerine getirmiş olur. bu durumda ümmetin, imamın durumu değişmediği sürece iki borcu vardır: İtaat ve yardım."

EBU HANİFE

mansur, nefsi zekiyye'nin erken ayaklanmasını sağlayarak şehit etti.

el-icı:" gerektiren bir sebeb olduğunda ümmetin imamı hal'etme hakkı vardır."

sahabi süleyman ibnu surad?ın tevvabun hareketi bu kentte örgütlendi. (61)

19- Güler, İlhami, a. g. e, s. 62

14- Çelebi, İlyas, "Risaleleri, İtikadi Görüşleri ile İmam-ı Azam Ebu Hanife", s. 66