Hadiste şu hükümler de görülmektedir:

5- Bir işte, idarede, hizmette vs. de müşterek vazife almış olanlar iyi geçinmeli, ihtilaftan kaçınmalıdırlar. Çünkü mühim, gayr-ı mühim bütün işler ittifak olursa başarılır ve netice alınır. İhtilafın girdiği yerde maksad elden kaçar.

Münavi der ki: "İnsanların ülfet edip ısınacağı şeyleri söylemek suretiyle onlara karşı kolaylık gösterin, çünkü insanlar öyle olan mev'izeleri kabul ederler.

"Kolaylaştırın, zorlaştırmayın ve müjdeleyin." Bir rivayette de:"... Isındırın, nefret ettirmeyin..." buyrulmuştur. Buhari, İlm 12, Edeb 80; Müslim, Cihad 6, 7, (1732-1733).

"İnsanları inzar ederken, mübalağa ederek onları korkutmayın, öyle ki, onlar günahlarının affedilemeyeceği düşüncesiyle Allah'ın rahmetinden ümidlerini kesmesinler" demektedir.

6. İmam , tayin ettiği memurları Hz. Muaz ve Ebu Musa gibi fevkalade fazıl ve salih kişiler bile olsalar hayır tavsiyede bulunmalıdır. Zira "Öğüt, mü'minlere fayda verir." (Zariyat 55).

4- Valilere, memurlara, halka rıfkla, merhametle davranmaları emredilmelidir.

1- Allah'ın fazlından, sevabının büyüklüğünden, ihsanının bolluğundan, rahmetinin genişliğinden bahsederek hep müjdeleyici olmalı, tebşir edici şeyleri hiç zikretmeden sadece korkutucu ve tehdid edici şeylerden bahsederek ürkütmemeli, nefret ettirmemeli.

Aksi takdirde nefislerine ağır gelen şeyden nefret ederler. şurası bilinmeli ki ta'limde yani öğretme işlerinde kolaylaştırmak, taati kabul etmeye sebep olur ve ibadeti merğub kılar, neticede öğrenmeyi de, amel etmeyi de kolaylaştırmış olur."

hep daha iyisi hep daha ötesi adına aksiyon beklemek imkansızdır..

3- Keza çocuklardan büluğa erme çağına yaklaşanlara, büluğa yeni erenlere, herhangi bir günahtan tevbe edip rücu edenlere mülayim ve mültefit olmalı, bunları ibadet ve mükellefiyetlere tedrici olarak yavaş yavaş, azar azar alıştırmalıdır. Nitekim teklife giren bütün İslami emirler tedricen gelmiştir. Buna dahil edilmek istenen gence veya girmek arzu eden yabancıya kolaylık gösterilirse, bu ona hafif gelir ve kendiliğinden yavaş yavaş artırır. Ama aksine işin başında zorluk çıkarılır veya yapabileceği hususunda tereddüde düşürülürse, bu vaziyette girse bile, korkulur ki şevkle devam edemez, amellerinden zevk alamaz ve tamamen bırakır.

Bu hadis, Resulullah 'ın cevamiulkelim denen özlü sözlerindendir. Sevindirin emriyle, Allah'ın fazlını, sevabının büyüklüğünü, ihsanının bolluğunu, rahmetinin genişliğini, af ve mağfiretinin şümulünü hatırlatmak emredilmiştir.

yumuşatma,

Hadis ayrıca, yeni müslüman olanları, -onlara karşı şiddetli davranmayı terkederek, en kolay olandan başlayarak, Allah hakkında hüsnü zannı telkin ederek- kazanmak da emredilmektedir. Ancak vaaz ve nasihatının tamamını ümit üzerine de bina etmemelidir. Korkuyu da katmalıdır, korku ve ümidi sağ ve sol eller gibi yan yana, ilim ve ameli de bir kuşun iki kanadı gibi beraber zikretmelidir."

Bu tembihlerin irşadda bulunanlara da rehber olması gerekir. Dinimizin üst üste hep emir ve nehiylerini bütün teferruatıyla söyleyerek, İslam'ı tatbik edilemez, yaşanamaz gösterip nefret verinceye kadar, mühimlerden, zarurilerden başlayıp az az, teker teker söyleyerek, Allah'ın mağfiretini, cennetin güzelliklerini, nimetlerini hatırlatarak tebliğde bulunup dini sevdirmesi gerekir. İslam'a yeni girenlere, ibadete alıştırılacak çocuklara hep bu minval üzere gitmeli, yavaş yavaş az az alıştırarak yol almak, güler yüz, tatlı söz ve mülayemetle muamele etmek, sertlikten, kırıcılıktan kaçınmak gerekir.

6. (75)- Hz. Enes anlatıyor: Resulullah şöyle buyurdu:

gayretsiz, çabasız, mefluç bir ruhun teslim-i silah etmiş ölü bedeni kalır.

eksiltme v. s. yapılabilsin.

Münavi der ki: "Bu hadiste Mustafa dünyayı ilgilendiren meselelerde kolaylaştırmayı, ahireti ilgilendiren meselelerde va'adedilen hususları en güzel şekilde, sürurla haber vermek gerektiğini ifade etmektedir. Ta ki, Resulullah'ın her iki dünyada da rahmeten li'l-alemin olduğu anlaşılsın. Hadiste Allah'ın rahmetini zikrederek kolaylaştırma sırasında, korkutucu şeyleri zikrederek nefret ettirmekten, yani tebşire nefret ettirici şeyleri ilave etmekten nehiy vardır.

Böyle bir bedenden islamın bizlerden istediği her günü bir öncekinden daha iyi olmalı hayalini gerçekleştirme adına ümitvar olmak ;

Nasların, Mezhep müçtehidlerimizin, allamelerin bildirdiği din-i mübin-i İslam ve füruat-ı İslamiye dahilinde bulunan herhangi bir emir ve yasaklama veya haram-helal, sakındırmave teşvik veya Tergib ve Terhib üzerinde oynama, geliştirme, ufak veya büyük değişiklik yapılacak bir alan değilki bunların kapsamında

"Ey iman edenler!: Allah'tan sakınılması gerektiği gibi sakının. Sizler ancak müslümanlar olarak can verin"

zorlaştırma, kolaylaştırma,

1. Hadisleri incelediğimizde en başta bu hadislerin yeni müslüman olanlara suhuletle muamele meyanında geldiğini görüyoruz.. Yoksa dini aynı ölçüde bilen 2 kişiden birinin diğerine kolaylaştırma sadedinde emir ve yaskalrdan indirime gitmesi ne onun hakkıdır ne de ötekinin kabul dairesinde bir işkramdır.

Nevevi der ki: "Resulullah bu kelimelerde bir şeyle onun zıddını cemedip birleştirmiştir. Zira bu iki zıd ayrı ayrı vakitlerde yapılır. Şayet sadece birini söyleyip mesela: "Kolaylık gösterin" demiş olsaydı, bir veya bir kaç kere kolaylıkta bulunup, çoğu işlerinde zorluk çıkaran kimse bu söze uyduğunu söyleyebilirdi. "Zorlaştırmayın" da demiş olunca, her çeşit durumda bütün çeşitleriyle zorlaştırmayı nefyetmiş olmaktadır. Asıl istenen de budur."

2.. Aynı şekilde bu emri çocuklar üzerinde, dini hassasiyetlerinin zayıf olduğunu hissettiklerimizi tekrar kazanma mahiyetinde, dine kapalı çevelerde yetişmiş olanları başlangıç olarak dine ısındırma sadedinde, azar azar yükleme yapma noktasında kullanırız.. Yoksa dini bilgisi kemale ermiş, dini emirlere vakıf olmuş kişilere şu ayetler açık bir istikamet tayin eder ki gayrısını söylemek Kur'an ayetlerine saygısızlıktır:

2- Yeni Müslüman olanların gönlünü kazanmaya gayret edip, onlara karşı sertlikten kaçınmalıdır.

"Emrolunduğunuz gibi dosdoğru olun"

Bu rivayet, bir vazife ile gönderilen herkese, suhuletli davranması için Resulullah 'ın tenbihte bulunduğunu açıkca ifade etmektedir. Yine Müslim'in rivayetine göre Ebu Musa'ya ve Hz. Muaz'ı Ebu Bürde ile Yemen'e gönderirken onlara da aynı tenbihi yapmış ilaveten "geçimli olun, ihtilaflı, geçimsiz olmayın" demiştir.

tenzilat,

Arapça'da tebşir sevindiren bir haber getirilmesidir. Öyle ise "sevindirin" emriyle, Allah'ın ibadetleri kabul edeceğini, ibadetlere mukabil sevab vereceğini, günahlardan tevbe etmeye yardım edeceğini bildirmek, affını, mağfiretini çokca zikrederek insanları sevindirmek, müjdelemek emredilmiştir. Keza nefret ettirmeyin emriyle de:

SEVGİLİ ARKADAŞLAR,

Bu hadis, Buhari ve Müslim'de muhtelif tariklerden rivayet edilmiştir. Diğer rivayetlerin bir kısmında farklı ziyadeler mevcuttur: "Uyumlu olun, ihtilaf etmeyin, teskin edin, nefret ettirmeyin" gibi.

3.. Aynı şekilde hadisin diğer bir uygulama alanı Allah hakkında onun Zat, sıfat ve esması hakkında olabilir.. Kolaylaştırma ve ısındırma gayretlerini esas alıp Allah'ı korkulması gereksiz bir Rabb mahiyetine büründürmek islamın korku ve ümit dengesiyle sıkı sıkı belirleyip dengeye kavuşturduğu tüm nizamı altüstü eder ve geride ölçüsüz, dengesiz, her şeyi nefsinin algısına göre kolayından alan, fıkha uzak ama kendi yetersiz bilgisine yakın ;

Bu hadisin, zamanımızda temelde İslam'a karşı olan su-i niyet sahiplerinin telkiniyle birçok safdiller tarafından, İslam'ın ruhuna uygun olmayan bir te'vile büründürüldüğüne şahid olmaktayız. Böyleleri: "Allah korkulacak bir şey değildir, ben Allah'ı severim, O'ndan korkmam. Peygamberimiz de müjdeleyin, korkutmayın" dememiş midir?.. vs." demektedir. Bu çeşit sözler demegoji ve mugalatadan başka bir şey değildir.

Bu noktada ölçüsüzce ve yanlış yerde kullanılan "Kolaylaştırınız zorlaştırmayınız" hadisi gayretin, dini hassasiyetin, takvanın üzerine kapatılan kapıya vurulan paslı kilittir.

hafifletme,

Resulullah 'ın bu tembihleri, bir işin görülmesi için gönderdiği memurlarına yaptığı düşünülecek olursa, halka hizmet sunan, insanlarla münasebeti olan herkesin bu tembihte yer alan sevindirmenefret ettirme, kolaylaştırmazorlaştırmama prensiplerini kendisine peygamberinin bir emri olarak rehber etmesi gerekir.

3. (1047)- Ebu Musa anlatıyor: Resulullah ashabından birini herhangi bir iş için gönderince şu tenbihte bulunurdu; "Müjdeleyin, nefret ettirmeyin; kolaylaştırın zorlaştırmayın."

Bazıları da: "Burada maksad, zorlaştırmayı da ayrıca yasaklamaktır. Zira, sadece kolaylığın emri ile yetinilseydi bir kere kolaylık gösterip birçok defalar zorluk çıkaranlar da hadisin emrine muvafık hareket etmiş olurdu, bunun önlenmesi için her ikisi de ayrı ayrı zikredilmiştir."

AÇIKLAMA:

Kirmani, "kolaylaştırın!" emrinden sonra "zorlaştırmayın!" neyhinin gelmesinde şu inceliğe dikkat çeker: "Aslında bir şeyi emredince zıddının da yasaklanması zımnen emredilmiş olur. Burada, kolaylaştırmak emrini te'kid için, bunda zımnen mevcut olan zorlaştırmamak emrini sarih olarak da söylemiştir.

Hadisin, hedefinden saptırılmaması için, İslam ulemasının yorumu esastır, kaili ve kaynağı belli olmayan sözlere itibar edilmemelidir. Bu babta, yukarıda kaydettiğimiz cümle esastır: Korku ve ümid sağ ve sol eller gibi yan yana işlenmelidir, ilim ve amel bir kuşun iki kanadı gibi tutulmalıdır. Rabbimiz şöyle emrediyor:"Ey iman edenler!: Allah'tan sakınılması gerektiği gibi sakının. Sizler ancak müslümanlar olarak can verin" (Al-i İmran 102).

"Zorlaştırmayın" emri, kendilerine terettüp edenden fazlasını veya daha iyisini almak veya kusurlarını araştırmak suretiyle insanlara çıkarılacak zorluklardan yasaklanmış olmaktadır.