Rauf Bey?e göre Lozan?da verilen tavizlerin yalnız hesabını sormak için değil, telafi çarelerini aramak için de halka hakikatleri olduğu gibi söylemek civanmertliğine ihtiyacımız vardı. Nitekim Cumhuriyet döneminin ilk ciddi muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası?nın asıl kuruluş sebebi de bundan başkası değildi. Yani Lozan?ın bir yarım başarı, dolayısıyla başarısızlık belgesi olduğunu Kazım Karabekir, Refet Bele, Ali Fuat Cebesoy ve Rauf Orbay gibi bizzat Milli Mücadele?nin şaibesiz kahramanları?itiraf? ederek orada halledilemeyen temel davalarımızın halli için çalışmayı amaçlamıştı bu parti. Kapatıldı. İyi mi oldu?

Zamanında yeterince tartışamadık hiçbirini; Lozan?da Yunanlılardan almamız gereken savaş tazminatından neden vazgeçtiğimizi, Batı Trakya?yı, Batum?u, Oniki Ada?yı, Musul?u kaybedişimizi kastediyorum?

ne güzel bir temenni;" sizin gibi adamlara müstehak"...

Bu mantıksız bocalama karşısında kafası karışan İngiliz heyeti, bir uzlaşma formülü hazırlayıp Londra?nın onayına sundu. Buna göre Musul vilayetinin kuzey ve doğusundaki dağ sırasını izleyen ve Köysancak, Revandiz ve Süleymaniye?yi içeren Kürt bölgelerini Türkiye?ye bırakabileceklerdi. Bu durumda Türkiye?nin sınırı Kuzey Irak?taki İran sınırına biraz daha bitişmiş olacaktı. Zaten İngiltere buralara hakim değildi; kuzeyi Özdemir Bey?in, güneyi ise Şeyh Mahmud?un denetimindeydi.

kanyazısı sende ayıp etmişsin... bak arkadaş ne güzel sizin gibi adamlar demiş.. bizleri adam yerine koymuş... şikayet ediyorsun... ne kadar ayıp...

Necdet BOZKURTLAR'dan ALINTIDIR...

sizin gibi adamlara lozan yerine sevr müsahaktır.. ne saçmalıyorsunuz anlamıyorum. sadece karalamak için bu kadar da konusulmazki. masa baında kaybediyormussun çok kolaydı ingiltereyle orda mücadele etmek o da size teslim için can atıyordu değilmi arkadaşlar.. sevgili dostlarım bişeyin farkında değil galiba biz kurtuluş savaşında ingiltere ile savaşmadık doğrudan. onun taşeronu yunanistanla savaştık. taserondu zayıftı bizde zayıftık ve zor da olsa yendik.. yeniden tükenmiş bir orduyla ingiltereye saldırmak sadece hayal olurdu bu tip hayallere en iyi ornek 1915 sarıkamış harekatıdır.. bu yazar arkadaşın niyeti üzüm yemek değil bağcıyı dovmektir. lozan senin gozüne dizine dursun demekten bşka bişey gelmez elimden..

Amin...

M. kemal, bir insan ve lider olarak elinden gelenden fazlasını geröekleştirmiş, ama hep yalnız kalmıştır... hangi noktayı tek başına tamamlayacaktır bir insan olan M. Kemal.

Neyse, biz dönelim Lozan?a ve bugün bir sınır ötesi harekatın etrafında kıyamet koparılan Kuzey Irak?ın bağlı bulunduğu Musul vilayetinin masa başında nasıl kaybedildiğini bir kere daha görelim.

KÜRT HALK HEYETİNİN LOZAN'A GÖNDERDİĞİ TARİHİ MEKTUP...

hamidiye kahramanı Rauf orbayı iyice tanıyalım, sonra da hakkında yorum yapalım. Milli mücadele karşı tavrı nedir, sonradan nasıl milli mücadeleyi kabul ve tasdik etmiştir? soruları cevaplanmalı..

geçen gün lozanın aslında abartılacak bir anlaşma olmadığını, bu anlaşmadan yunanlıların karlı çıktığını söylediğimde okulumuzdaki birkaç ezberci hoca tarafından kurtuluş mücadelesine saygısızlık yaptığım eleştirileri geldi

27 Şubat 1923 tarihli gizli oturumda Gazi Mustafa Kemal?Ordumuzun kuvveti hangi kuvvetlerle karşılaşacaktır? Harp olursa safahatı ne olur? Çok rica ederim bunları burada mevzuu bahis ettirmeyiniz. Eğer bunlar açık olarak mevzuubahis olacak olursa ve bunlardan düşmanlar haberdar olursa belki sulh yapmak isterken aksi netice ile karşılaşabiliriz? demekteydi. Anlaşılıyor ki, ordumuzun durumu ve niyetleri hakkında gizli oturumda konuşmayı sakıncalı görmektedir. Ancak Lozan dönüşünde İsmet Paşa?yı da yanına aldığı Konya tren yolculuğunda gazetecilere şunları beyan etmekten çekinmemişti:

ama lozan üzerine söz söyleyen ve lozanı eleştirenler birilerinin düşmanı diye tanımlanmazsa bu konuda ilerleme sağlayabiliriz ancak

TÜRK DÜŞÜNCE BİRLİĞİ üyelerine

dostum;" merhametten fazlası, merhamet degildir" .. sen de bilirsin bunu...

bu başlık dikkatle okunmalıdır çok doyurucu (nerdesin ey yar adlı üyenin yazdıkları bence doğru çünkü mehmed niyazi nin galiba yazılmamış destanlar kitabında şunu okumuştum bazılarının said i kürdi diye alay ve itham ettiği bediüzzaman ın bir mütaalasını yazıyordu kısaca dediği kürtlerin aslında türk olduğu ve dinini yaşayan bir türkün on kürtten üstün olduğunu çünkü sancaktar millet olduğunu bizzat bediüzzaman diyor allah şefaatine nail eylesin ayrıca orhon yazıtlarında 9 kürt beyleri diye geçen bu halk öz turan halkıdır)

oysa bu arkadaşlar lozanın tek bir maddesini ve o maddenin ne anlama geldiğini bile bilmiyorlardı

bu mu dur?sizin görüş genişliğiniz... M. Kemal ve milli mücadeleye katılan insanları, bu kadar aciz saymak durumuna getirmek...

Oysa Ocak 1926?ya geldiğimizde İsmet Paşa?nın İngiliz temsilcisi Lindsay?le yaptığı görüşmede Musul?u hiç söz konusu etmeyip tek dertlerinin Irak?taki Kürt varlığının Türkiye için bir tehdit olmaktan çıkartılması olduğunu söylemesi?vatan meselesi?nin bu üç yıl içinde ne büyük anlam kaymasına uğradığını gösteriyordu.

Bu yüzden hatıralarında durup durup?Misak-ı Milli yarım kalmıştır? diye içlenen Rauf Orbay?ın İsmet Paşa daha Lozan treninden inmeden Başbakanlıktan niçin çekildiğini ifade eden yakıcı sözlerini de anlayamadık bir türlü.

esas konuya gelince lozanda diplomasiden zerre anlamayan inönü lozanda bekleneni yapmış hiçbirşey yapmamıştır. karadenize sınırı olan devletler muallak kelimeymiş tek tek belirtmek gerekiyormuş peh. kurtuluş savaşını kendieri başlatmayan bu kadro işgali sürekli zannetmiş zaten kovduklerı düşmanın siyasetende çekilmesini yeterli görerek ülke menfaatlerini tam karşılamamıştır. bağımsız olduk deyip avunmuşlardır. amma her zamanki söz geçerlidir her kim bu vatan için bir nefes alsa allah ondan razı olsun vesselam

Biz Kürtler, Turan neslinden bir kavimiz. Milli hatıralarımız ve özelliklerimizden dolayı Türkler bize, ?yiğit ve cesur? anlamına gelen?Kürt? ismini vermişlerdir. Kürt adıyla anılan ve büyük hizmetleri geçen kahramanların isimlerinin yaşaması amacıyla Deminan, Hayderan, Kureyşan ve Lolan gibi isimler kabile ve aşiretlere verilmiştir.

İlk günlerde siyasal görüş ayrılıklarının büyük etkisiyle eleştiriler çok sertken - örneğin başbakanlığı kısa süre sonra İsmet İnönü'ye devretmek zorunda kalan/bırakılan Rauf Orbay'ın muhalefeti en sert olanıdır - ve Britanya hükümeti ile yapılan uzun ve can sıkıcı görüşmelerden sonra Ankara'da imzalanan antlaşma ile Musul Vilayeti'nin Irak'a bırakılması bu eleştirilerin dozunu iyice arttırmışken, 1936 Montreux Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar konusunun büyük ölçüde, Atatürk'ün belki de ölümünü hızlandıracak çaptaki gayretli çalışmaları sonucu Hatay'ın anavatana dahil edilmesiyle eleştirinin dozu düşmüştür.

onun lütfuna ihtiyacımız yok tabiki ama, onun höşgörüye ihtiyacı var...

o günkü şartlar altında, eksiklikler de olsa, daha fazla hak almamız gerekirken daha azını almamız da olsa, en ideal noktalarda, heyet imza atmıştır.

burda asıl noktayı belirtmektedir M. Kemal.. evet millet yüzyıllardır savaş yapmakta, elimizde kalan yerlerde Türk milletinin son çabalarıyla elde edilmiştir. .

Mustafa ARMAĞAN

milli misaktan verilen her taviz, M. Kemali ölmekten beter yaparken, o tavizleri veren salaklar bu acıyı hiç duydular mı acaba?

Lozan Konferansı?nda İngiltere yetkili kurul başkanı Lord Curzon?un, Dersim ve Bitlis olaylarından bahsederek tek millet olan Türk ve Kürt arasına ayrılık düşünceleri sokma gayretini biz Kürtler anladık. Biz Kürtler, Avrupa ve İngiliz diplomatlarının parlak vaatlerinin altında kendi menfaatlerinin olduğunu biliyoruz. Ve, bundan dolayı kendi direniş kuvvetlerimizi oluşturduk. 1917 yılında İngiltere yetkili kurul başkanı Lord Curzon gibi bağımsızlık vaatlerinde buluna Ruslara biz Kürtler: ?Bizi anavatandan hiçbir kuvvet ayıramaz. Bizim rahata kavuşmamız sizin hemen bu topraklardan çekilmenizle olacaktır,? dedik.

Bu aşiretler bugün anavatanın Doğu Türklerini oluşturmaktadır. Kürtlerin 1876 tarihinden önceki ve sonraki durumları araştırılacak olursa, ?İranlı misyonerler?in aşiretler üzerinde yaptıkları çalışmaların sonucunda Kürtler kendi öz dilleri olan Türkçe lehçesini ve öz kültürlerini yavaş yavaş kaybettiler. Bundan dolayı Erzurum, Van, Bitlis ve Musul taraflarındaki aşiretler, Farsçadan başka bir şey olmayan, Kırmanç adı verilen Farisi lehçeyi konuşmaya başladılar.

Acaba gizli celsede konuşulmasında sakınca görülen hususların gazetecilere açıklanmasının gayesi ne olabilirdi?

Fadime Yilmaz 17 Kasım, 00:08 Yanıtla

eksik ve zaafiyet gösterilmişolsa bile, heyet tarafından;" kötüün iyisi "derler ya, aynen öyle diyorum vesselam..

her açılan tarihi konu başlıkları içinde 2. ve 3. kesinkez açılmıştır...

İşte 8 Ocak?ta İsmet Paşa?ya bu teklif iletildi. İngilizler, bugün İran?ın operasyon gerçekleştirdiği bölgeyi Musul talebinden vazgeçmemiz karşılığında bize bırakacaklardı. Ne oldu dersiniz? Yarbay Tevfik Bey?in?Süleymaniye?den ne çıkar? Buralar dağlıktır. Musul olmayınca oralara gidilemez bile. Başa bela olur? şeklindeki izahıyla bu teklifi reddettik. Gariptir, hiç olmazsa sınırlarımızı Kerkük?ün burnunun dibine kadar uzatacak olan bu tavizi yetersiz görenler, birkaç yıl geçmeden Musul?un tamamından vazgeçmekte sakınca görmeyeceklerdi.

lozan üzerine söylenecek çok söz vardır

Bu misyoner faaliyetlerinden az etkilenen, Harput ve Diyarbakır taraflarındaki Kürt aşiretler ise ana dilleri olan Türkçe lehçesi ile karışık Zaza lehçesini konuşmaya başladılar. Bu Öz Türkoğlu Türkler?i Yavuz Sultan Selim Han, Kürtlerin hanı Şeyh İdris-i Bitlisi?ye gönderdiği fermanla kendi ülkesine dahil etti. O günden bu güne kadar, Türk akrabalarının şefkat ve himayelerinde huzurlu ve rahat yaşamakta ve Türk lehçesi ile de konuşmaktadırlar.

bir de "merhametten ; maraz dogar" demiş atalar... yoksa bu hale gelmezdik degil mi?

İşte bugün bütün Kürtler, Lozan?daki Avrupa ve bilhassa İngiliz diplomatlarına aynı yanıtı veriyoruz. Kürtler bağımsızlıklarını, kendilerini yok edecek yabancılara değil, kendi ailelerinden olan Türk?lere ve Onları temsil eden Büyük Millet Meclisi Hükümeti?ne emanet etmiştir. Sonuç olarak biz Kürtler, İngiltere yetkili kurul başkanı Lord Curzon?un bizler için fikirler üretmemesini rica eder ve Lozan?daki Temsil Heyetine ve başkanı sevgili hemşerimiz İsmet Paşa hazretlerine başarılar dileriz.?

Soruyor?Hamidiye Kahramanı?. Cevap alabiliyor mu peki? Ondan emin değiliz. Kim bilir, belki de cevap Dağlıca?dan geliyordur?

Yukarıda yapılan değerlendirmeden sonra, İngiltere yetkili kurul başkanı Lord Curzon?a soarrız ki; İranlıların dilini biraz konuşmakla, o millete mensup olunduğu kabul edilirse, İngilizlere de dahil her milletin durumu tartışılır. Doğu ülkelerini istila eden ve genellikle dünyanın kendi toprakları içerisinde olmasını hayal eden İngilizlerin, diğer milletlerin kabullenemediği?müstemleke? kelimesinin yerine kulağa hoş gelmeyen ve aynı anlamı taşıyan?manda? kelimesinin de aslında aynı şey olduğunu Kürtler anlamıştır. Dünyadaki zenginlik kaynaklarına sahip olmak isteyen İngilizlerin, 10/12si Türk olan Musul?u ve petrol kaynaklarını biz Müslüman Türk?lere çok görmesini hayretle karşılıyoruz.

Değerli arkadaşlar Lozan ile ilgili bir başlık daha açılmış, hayırlı olsun... Görülüyor ki Lozan konusunda istediğimiz biçimde çözülemeyen konular hakkında ilk günden bugüne tartışmalar devam ediyor.

Lozanda verilen tavizler başlı başına, giden temsilcilerimizin hatalarıdır. Musul -kerkük ise, içler acısı bir zaafiyetin oldugunu göstermektedir.

?gizli celselerde bir takım beyanatta bulunanlar oldu, nihayet ben Meclise gittim; dedim ki: ?Efendiler! Ne istiyorsunuz? Karaağaç, Musul vesaire için harp mi edelim? Millet harpten usanmıştır. Takati kalmamıştır. Harp edemeyiz. Milleti harbe sürüklemek için pek hayati, son derece mühim mes?elelerin mevzubahs olması lazımdır.?..?

Kaynak: 24 Kanun-u Sani (1339 - 24 Ocak 1923) Devlet Arşivleri Genel Müd. Başbakanlık Osmanlı Arşivi,..

İlk olarak Türk tarafı gerek Lozan?da, gerekse Ankara?da anlaşılmaz zikzaklar çizdiği için İngilizler telgraf hatlarına bile gerek duymadan Meclis zabıtlarına kulak kabartabiliyorlardı. Mesela Gazi Mustafa Kemal?in 1923 Şubat?ında açıklanması sakıncalı olmasına rağmen gizli oturumdaki konuşmasını gazetecilere ilanı ve bunların yayınlanması hangi anlama gelmektedir?

Haydi bunu kaçırdık, bari 5 Ocak 1923 teklifini değerlendirebilseydik! Ocak?ın 4?ünde önümüze altın bir fırsat çıkmıştı. İngilizlerin oyununa geldiklerini anlayan Fransızlar Lozan?ı terk edeceklerdi. Nitekim Başbakan Bonar Law?un ülkesine dönmesi, o soğukkanlılığıyla meşhur Lord Curzon?ı telaşlandırmıştı. Bunun üzerine daha önce gündeme getirip de kabul ettiremediği teklifi yineleme kararı aldı. Tyrell?ı bir kere daha İsmet Paşa?ya yolladı. Teklifi, Paşa?nın deyişiyle, ?Musul bizde kalsın ama Kürdistan arazisi sizin olsun?du. Bir de petrolden hisse vereceklerdi. Cevabımız, Musul?u almadan doğu ve güneydoğudan toprak istemediğimiz şeklinde oldu. Tyrell Musul?u veremeyeceklerini, İsmet Paşa da Musul?suz Kürdistan?ı alamayacaklarını söyledi. Tyrell kırgındı, Paşa şöyle diyordu: ?Bizim için Musul bir vatan meselesi, onlar için ise petrol meselesiydi?.

Önce İsmet Paşa?yla, sonra da Dr. Rıza Nur?la görüşen İngiliz heyetinin ikinci adamı William Tyrell?ın başı dönmüştü. Çünkü İsmet Paşa, Tyrell?a göre Musul?u değil, petrollerinden pay ve ekonomik yardım istemekteydi . Öte yandan Rıza Nur, Curzon?la yaptığı görüşmede, Türk tarafının Musul?a sahip olduktan sonra İngiltere?ye bütün istediklerini vereceklerini söylemiş ve açıkça taahhütte bulunmuştu.

lozan konuları birleştirilsin mi diyelim Gaspirinski hocam, ne yapalım..

i. inönüyü sevmediğimi hep söyledim, masa başı diplomasisinde de hep yenik çıkmak gibi ilm-i siyaset fukarasıyız, o da bilinen bir gerçek...

istemem dedeali, öylelerinin insafını, adam demesini.."lütfa ihtiyacımız olsaydı" buu forumda işimiz olmazdı...

İstanbul?daki Umum Kürtler adına Reisi Salih Kahya adına Lolan aşiret reisi ve Sabık Erzurumlu İsazade Ahmet, Kürt Gençler Cemiyeti Düzerzadesi Dersimli Mehmet Sabri.

?Bu günlerde İngiltere yetkili kurul başkanı Lord Curzon?un Kürtlere bağımsızlık verilmesi fikrini ortaya atarak, Kürtlerin koruyucusu tavrını takınmasını, hayret ve şaşkınlıkla karşıladık.

Diğer nokta, İngiliz heyetinin başındaki Lord Curzon?ın birisi 8 Aralık 1922?de, diğeri de 5 Ocak 1923?te, yani bir ay arayla gündeme getirdiği Kuzey Irak?tan toprak verilmesi teklifini elimizin tersiyle reddedişimizdir.

Evvela bu konuda kaznçlarımızı konunun bir bağlam olarak ele alınmasıyla ortaya koymalıyız. Eleştirileri de dikkate almalıyız. Ancak Lozan'ın yarattığı barış düzleminin bunca yıl geçmiş olmasına rağmen halen daha geçerliliğini koruyor olması, bu barış antlaşmasının geleceği iyi gören kimselerce yürürlüğe konulduğunun bir göstergesidir.

O YÜZDEN Mİ SAVAŞ BİTTİĞİ ANDA İNGİLTERE DE İKTİDAR DEGİŞİKLİĞİ OLMAK ZORUNDA KALDI?mantıklı düşünen taraf kim olmalı şimdi.?

tek başına milli mücadeleyi başlatan M. Kemal çok daha fazla güç gösterebilirdi, Lozanda tüm istediklerini alabilirdi. İngiltereyle degil, kuklası yunanla savaştık...

zamanı ve şartları çok iyi kullanmış bir lider, tek başına kalmanın derdiyle, inönü gibi bir adama bırakmak zorunda kaldıgı şeyler için, kendisine nasıl kızıyordur ama elinden gelecek bir şey olmadıgına göre, orda kalsın konu...

Lozan'dan çok sonraları ortaya çıkan yeni konjonktürün içerisinde birileri Türkiye'nin önünü tıkayacak ya da Türkiye'yi problemlere boğacak adımlar attıysa bu Lozan'ı imza eden iradenin mahsulü olarak görülebilir mi diye sormalıyız.

"27 Şubat 1923 tarihli gizli oturumda Gazi Mustafa Kemal?Ordumuzun kuvveti hangi kuvvetlerle karşılaşacaktır? Harp olursa safahatı ne olur? Çok rica ederim bunları burada mevzuu bahis ettirmeyiniz. Eğer bunlar açık olarak mevzuubahis olacak olursa ve bunlardan düşmanlar haberdar olursa belki sulh yapmak isterken aksi netice ile karşılaşabiliriz? "

Umum Kürt Amele ve Esnaf Cemiyeti

M. armagan, yazıyor ama edebiyatçı gözüyle, tarihi ve gerçeklerini anlamaktan uzak olarak..."tarih; acımasız olur, insana ders verir" , sanırım o dersi alamamış...

KÜRT HALK HEYETİNİN LOZAN?A GÖNDERDİĞİ TARİHİ MEKTUP