İslam?da kurban, Hicretin ikinci yılında meşru kılınmış, Hz. Muhammed kurbanı, Hz. İbrahim?den gelen bir sünnet olarak ilan etmiştir. Kur?an?da: ?Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.?1 buyurulur. Ayette çoğul sıygasının kullanılmaması, kurbanın farz değil, ?vacip? olarak değerlendirilmesine yol açmıştır

Varlıklı müslümanların kurban bayramı günlerinde kesmekle yükümlü oldukları kurbana, Arap dilinde?udhıye? denir. Belirli hayvanları kurban niyetiyle kesme uygulaması Hz. Adem dönemine kadar uzanır. İbrahim peygamber döneminde yinelenir. Başlangıçta Musevi ve Hristiyanlar?da da kurban vardı, ancak kilise ve havranın yorumu sonucu bu mali ibadet zaman içinde askıya alınmıştır.

Hedy kurbanının Harem bölgesi içinde kesilmesi gerektiği konusunda görüş birliği vardır. Delil; yukarıdaki ayette?Bu kurban yerine ulaşıncaya kadar...? ifadesi ile, ihramlı iken avlanan bir hayvanın yerine kesilecek kurbandan söz eden?.. Kabe?ye ulaşacak olan bir kurban..? (Maide, 5/95) ayetidir. Yalnız İmam Şafii hacdan engellenme kurbanının, Harem dışında kesilebileceğini söyler ve delil olarak Hudeybiye Antlaşmasını gösterir. Hanefilere göre Hudeybiye tam Harem sınırında olup, Hz. Peygamber?in mescit edindiği yer Harem sınırları içinde sayılmıştır.

Cenab-ı Hak?tan mebrur hac, huzurla geçen bayram ve kabul edilen kurban nasip etmesini dileriz.

Dipnotlar: 1) Kevser, 108/ 2. 2) İbn Mace, Edahi, 3; A. İbn Hanbel, II, 368; bk. Saffat, 37/ 107. 3) İbn Mace, Edahi, 2; A. İbn Hanbel, II, 321. 4) Zeylai, Nasbu?r-Raye, IV, 211. 5) Buhari, İdeyn, 8, 10; Müslim, Edahi, 7. 6) Beyhaki rivayet etmiş ve İbn Hibban sahih olduğunu söylemiştir. 7) Hac, 22/ 28. 8) Hac, 22/ 36. 9) bk. Müslim, Cenaiz, 106; Ebu Davud, Eşribe, 7; Tirmizi, Edahi, 14. 10) Tirmizi, Edahi, 17; Nesai, Fer?, 1; A. İbn Hanbel, IV, 215, V, 76. 11) Zeylai, Nasbu?r-Raye, IV, 215. 12) Bakara, 2/196. 13) bk. Buhari, Muhsar, 6, 7. ¢

eyvallah. artemis şafiide vacip olmadığı için sünnettir. yani şafiidede çok önemli bir ibadettir. kevser suresindeki peygambere emredilen kurbanı. ümmetede emredilmiştir diye alan hanefi fakihler vacip demişlerdir.

İslam?da kurban, Hicretin ikinci yılında meşru kılınmış, Hz. Muhammed kurbanı, Hz. İbrahim?den gelen bir sünnet olarak ilan etmiştir. Kur?an?da: ?Rabbin için namaz kıl ve kurban kes.?1 buyurulur. Ayette çoğul sıygasının kullanılmaması, kurbanın farz değil, ?vacip? olarak değerlendirilmesine yol açmıştır. Bu konuda asıl belirleyici olan, Hz. Peygamber?in aşağıda vereceğimiz söz ve uygulamalarıdır. ?Kurban kesiniz. Şüphesiz kurban uygulaması, babanız İbrahim?in sünnetidir.?2?Kim genişlik ve imkanı olduğu halde, kurban kesmezse, bizim namazgahımıza yaklaşmasın.?3

Koyun ve keçinin bir, sığır türünün iki yaşını doldurması gerekir. Altı ayını dolduran, fakat bir yaşında gibi iri olan kuzu da kurban kesilebilir. Koyun ile keçi bir kişi, sığır, manda ve deve türü ise yedi kişiye kadar kişiler için kesilebilir. Bu takdirde hayvanın etinin tartılarak adaletli biçimde bölünmesi gerekir.

Prof. Dr. Hamdi Döndüren

İmam Şafii?ye göre, birlikte oturan ve ailece ortaya harcayan bir ailede tek kurban hepsi için yeterli olur. Dayandığı delil şu hadistir: ?Ey insanlar! Her aile halkına her yıl için bir kurban gerekir.?10 Diğer yandan, Hz. Peygamber?in, iki tane koç kurban ederek, bunlardan birisini İslam toplumu adına, diğerini ise kendisi ve aile bireyleri adına kestiği nakledilmiştir.11

Kurban kesmek, zengin sayılan hür, akıllı, ergin her müslüman erkek ve kadına vaciptir. Kurban konusunda zengin sayılmanın ölçüsü şöyle belirlenmiştir: Temel ihtiyaçlarının dışında, bayram günlerinde, 640 gr. gümüş veya 96 gr. altın ya da bunların değeri kadar nakit para veya ticaret malına sahip olan kimse kurbanla yükümlü olur. Temel ihtiyaçlar kapsamına; oturulan ev, normal ev eşyası, binit, meslek aletleri ve benzerleri ile kişinin bakmakla yükümlü olduğu kimselerin bir yıllık geçim masrafları girer. Buna göre, evli erkeğin sosyal durumuna ve gelir düzeyine göre, eş ve çocukları için bir yıllık muhtemel masrafları zekattan muaf olduğu gibi, bu kişi kurbanla da yükümlü bulunmaz. Diğer yandan, bayram günlerinde, sürekli oturduğu ikametgahından, 15 günden az kalmak üzere, en az 90 km. uzakta yolculukta bulunan kimseler de, zengin olsalar bile kurban kesmek zorunda değildir. Nitekim yolculukta bulununca Hz. Ebu Bekir ve Ömer kurban kesmediği gibi, Hz. Ali: ?Yolcuya, Cuma namazı ve kurban kesmek gerekli değildir.? demiştir.4

Ayet, Hudeybiye antlaşmasından sonraki yılda yapılan Kaza umresi yılında inmiştir. Başlanmış olan hac ve umrenin tamamlanmasının vacip olduğunu bildirir. Başında rahatsızlık bulunan Ka?b İbn Ucre?nin, ihramlı iken başvurması üzerine, Allah?ın elçisi, kendisine başını tıraş etmesini söylemiş ve ihram yasağı ihlal edildiği için de, ceza olarak, ?üç gün oruç tutmasını veya altı yoksulu doyurmasını yahut da kolayına gelen bir kurban kesmesini? bildirmiştir. Ka?b, bu üç seçenekten kurbanı tercih etmiştir.13

Kendi beldesinde veya uzakta bulunan birisine?vekalet? verilerek de kestirilebilir. Kurban parasını, kurban kestirmeksizin bir hayır yerine vermek, sadaka sevabı kazandırırsa da kurban yerine geçmez. Kurban yalnız koyun, keçi, sığır, manda ve deve gibi evcil hayvanlardan kesilebilir. Bunun dışında tavuk, horoz, hindi, deve kuşu gibi hayvanlardan kurban kesilmesi caiz olmaz. Bunlar belki nafile sadaka ve takdime olarak yoksula verilebilir, eşe dosta ikram edilir, fakat kurban yerini tutmaz.

hanefiye göre vacip şafiiye göre sünnetti müekkededir

?Hac ve umreyi Allah için tamamlayın! Eğer engellenirseniz, kolayınıza gelen bir kurban gönderin ve bu kurban, kesileceği yere varıncaya kadar, başlarınızı tıraş etmeyin! İçinizden kim hasta olur veya başında bir rahatsızlığı bulunursa, fidye olarak oruç tutması veya sadaka vermesi ya da kurban kesmesi gerekir. Sonra engel kalkıp güvene kavuştuğunuzda, her kim hac zamanına kadar umreden yararlanmak isterse, kolayına gelen bir kurban kesmesi gerekir. Kurban bulamayan kimse, üç gün hac sırasında, yedi gün de döndüğünde olmak üzere, tam on gün oruç tutar. Bu hüküm, ailesi Mescid-i Haram çevresinde oturmayan kimseler içindir. Allah?tan korkun ve bilin ki, Allah?ın azabı çok şiddetlidir.?12

Kurbanın derisi veya derinin satış bedeli hayırlı görülen kişi veya kuruma verilebilir ya da deriden seccade vb. yapılabilir.

Hz. Peygamber önceleri, Medine?de yoksulların çokluğunu dikkate alarak, kurban etlerinin üç günden fazla saklanmasını yasaklamış, ancak Medine?de gelir düzeyi artınca, bu yasağı kaldırmıştır.9 Hz. Ali?nin de kendi halifelik döneminde, kurban etlerinin dağıtılması ile ilgili benzer kısıtlama getirdiği nakledilir.

Hac yapanların, hacla ilgili olarak gerek şükür ve gerekse ceza kurbanı olarak kesmek durumunda oldukları kurbanların tümüne?hedy kurbanı? denilmiştir. Bu konuyla ilgili olarak Bakara Suresi 196. ayette şöyle buyurulur:

İmam Şafii?ye göre kurban kesme süresi dört gün olup, teşrik günlerinin sonuna kadar devam eder. Dayandığı delil şu hadis-i şeriftir: ?Arafat dağı bütünüyle vakfe yeridir ve bütün teşrik tekbirleri de kurban kesme zamanıdır.?6

Bera b. Azib ?ten, Nebi ?in şöyle buyurduğu nakledilmiştir: ?Bizim bu bayram günümüzde ilk yapacağımız iş namaz kılmak, sonra dönüp kurbanımızı kesmektir. Kim böyle yaparsa bizim sünnetimize uymuş olur. Her kim bundan önce kurbanını keserse, bu kurban ailesine takdim ettiği etten başka bir şey olmaz.?5 Buna göre Arefe günü veya bayram gecesi kurban kesilmez. Akika veya adak kurbanı gibi kurbanlar da yanlış anlaşılmaya meydan vermemek için Arefe günü kesilmemelidir.

Kurban, bayramın ilk gününden, üçüncü gün, güneş batıncaya kadar kesilebilir. İlk günde kesmek daha faziletlidir. Kurbanlar şehir ve kasabalarla, bayram namazı kılınan yerlerde bayram namazından sonra, bayram namazı kılınmayan köylerde ve göçebelikte ise bayram günü tan yerinin ağarmasından sonra kesilmeye başlanır.

Adak niteliğinde olmayan kurbanın etinden sahibi yiyebilir, zengin veya yoksul kişilere yedirebilir. Kur?an?da şöyle buyurulur: ?Onlardan yiyin ve eli dar olan yoksula da yedirin.?7?Kurbanın etinden yiyin ve ondan ihtiyacını gizleyene de, gizlemeyene de yedirin.?8 İbn Abbas, Hz. Peygamber?in kestiği kurbanın üçte birini aile bireylerine, üçte birini ihtiyaç sahibi komşularına yedirdiğini, üçte birini de tasadduk ettiğini nakletmiştir.