''Sadece Rabbinin yüzü bakidir.'' (Rahman/27); Isa dan hikayeten:

4. Eşer işlediği günah Allah'la kul arasında ise bu üç şart aranır. İşlediği günah kul hakkı ile ilgili ise şu şart da vardır:

Peygamber de şöyle buyurmuşlardır: ''Günahlarından tevbe eden günahsız gibidir.''

''Allah, Arşın üzerine istiva etmiştir.'' (Taha/5)

''İman, yetmiş küsur şubedir. En üstünü, ''Lailahe illallah'' demek, en aşağısı da yolda eziyet veren şeyleri kaldırıp atmaktır. Utanmak da imandan bir şubedir.''

F) RU'YETULLAH

''Allah Teala, içinde zerre kadar riya bulunan bir ameli kabul etmez.''

''İmanlarını artırsınlar için...'' (el-Feth / 4) Bu ve benzeri ayetler yanında Peygamber de şöyle buyuruyor:

I ) SAHABENİN FAZİLET SIRALAMASI

''Cennet ehli cennete girdiği zaman Allah Teala: ''Bir şey istiyor musunuz? Size nimetlerimi artırayım.'' buyuracak. Cennet ehli de: ''Yüzlerimizi beyaz kılmadın mı, bizi cennete koymadın mı?'' diyecekler. Allah Teala da: ''Evet'' buyuracak. Bundan sonra, Allah ile aralarındaki perde açılacak, müminler Allah'ın yüzüne bakacaklar. Cennet ehline, Rablerine bakmadan daha büyük bir nimet verilmemiştir. Bundan sonra Rasülullah :

Peygamber Efendimiz de bir hadis-i şeriflerinde şöyle buyuruyor:

Yine, ''Allah tevbeleri kabul eder ve sadakaları alır'' (şura/25) Allah Tealanın verdiği haber hak ve doğrudur. Bunu inkar etmek küfürdür.

M) MÜTEŞABIH AYETLER TEVİL EDİLMEDEN KABUL EDİLİR

Amel imandan bir parça değildir. Eğer amel imandan bir parça olsaydı, amellerinde eksiği olan insanların imanlarının eksik olması gerekirdi. Oysa iman, bir parçadır, bölünmez, parçalanmaz; aynı zamanda artmaz.

Bir kimsenin, benim imanım Peygamberlerin imanı gibidir, demesi caiz değildir. Yine, benim imanım Ebubekir ve Ömer nın imanı gibidir, demek uygun deşildir. Kelime-i Tevhidin bir kalpteki nurunu ancak Allah bilir. Kimi kalpteki nuru, güneş gibidir. Kimi kalpte ay, kimi kalpte yıldız, kimi kalpte bir meşale gibidir. İman kuvveti, zahiri ameli kuvvete, batini ilmi kuvvete şamildir. Bu şekilde bu nurun etkisi, dünyada ameller ve ilim üzerinde; ahirette de ahiret halleri üzerinde görülür. Bu kelimenin nuru ve mertebesi arttıkça, şüpheleri ve şehvetleri kuvveti oranında yok eder; belki de öyle bir noktaya getirir ki rastladığı her şüpheyi, şehveti, günahı yakar, imha eder.

Sihir yapan, kadın erkek büyücünün hükmü öldürülmektir. Çünkü bunlar fesat ve kötülük için çalışmaktadırlar. Küfür olan sihri yapan büyücülerdense sadece erkek olan katledilir, kadın katledilmez.

Müminler imanda, tevhidde eşittirler. Bu eşitlik, iman edilecek şeyler itibariyledir. Küfür ile iman, körlük ile görmek gibidir. Hiç şüphesiz gözleri görenler, görmenin kuvveti ve zayıflığı bakımından farklıdırlar. Kimi kalın bir çizgiyi görür, ince bir çizgiyi görmez. Kimi yakını iyi görür uzağı göremez. Kimi de uzağı iyi görür, yakını göremez. Bunlar görme kuvvetinde farklı iseler de hepsi de görmektedir.

Amellere riya karıştığı zaman, bu riya, o amelin Allah katındaki sevabını yok eder.

Küfürden dolayı yapılan tevbeler böyle değildir. Bu tür tevbeler kesinlikle kabul edilir. Sahabe ve selef alimleri bunu söylüyorlar.

H) TEVBE VE ŞARTLARI

Tevbenin kabulü, günahkarın cezasını düşürmek; aklen Allah Tealanın yapması gereken vacip bir vazife değildir. Bu, bilakis onun merhametindendir, lütfundandır. Kabulü konusunda ise, kabul edileceği umulur; muhakkak kabul olunur denilemez. Bu konuda ''Allah dilediğinin tevbesini kabul eder'' (Tevbe/15) mealindeki ayet bize bunu anlatmaktadır.

Kur'anda zikredildiği üzere Allah Tealanın eli, yüzü ve nefsi vardır. Allah Teala bu konularda şöyle buyuruyor:

G) BÜYÜK GÜNAH İŞLEYEN DİNDEN ÇIKMAZ

Onların bütün bu görüşlerine cevap olarak şu ayet-i kerime vardır: ''Allah şirkten başka bütün günahları dilediği kimseler için mağfiret eder.'' (Nisa/48) Bu ayette, Allah Tealanın bazı günahkarların günahlarını tevbesiz olarak affedeceği işareti vardır.

Nasslarda yer alan el, yüz, istiva... gibi sözcükler tevil edilemez. Çünkü Cenabı Allah bu kelimeleri özellikle kullanmış, bunların yerine; kudret, nimet, görme ve istila kelimelerini zikretmemiştir. Doğrusu Cenabı Allah el kelimesinden nimet ve kudret gibi iki manadan başkasını kastetmiştir. Bu sıfatlar, Allah hakkında müteşabih sıfatlardır. Cumhur-u Selefin görüşü budur. Onlar ayetlerde kesin bilinen aslı ispat ettiler, sıfatların müteşabih olan keyfiyeti konusunda sustular. Bununla beraber sıfatların keyfiyetini aramakla meşgul olmayı caiz görmediler. Nitekim Yüce Allah, gerçek bilgi sahiplerini şu şekilde vasıflandırmaktadır:

Tevbenin şartları:

Müminler, cennette oldukları halde Allah'ı göreceklerdir. Bu konu ile ilgili olarak Rasülullah şöyle buyuruyor:

Eş'ariler, Levh-i mahfuzda bulunan yazının değişmeyeceği görüşündedirler.

Yukarıda zikredilen sıfatları, elden maksat, Allah'ın kudreti, yahut nimeti tarzında te'vil etmek, Allah'ın sıfatlarını iptal etmektir. Allah'ın sıfatlarını iptal etmek ise Mu'tezile ve Kaderiye taifesinin görüşüdür. Lakin Allah'ın eli, keyfiyetsiz olarak sıfatıdır. Allah'ın gazap ve rızası da keyfiyetsiz olarak Allah'ın sıfatlarıdır. Yani bunların nasıl olduğunu biz bilemeyiz; ancak Allah kendisi bilir.

İMAN VE AMEL YÖNÜNDEN MÜMİNLER

Bu soruya şöyle karşılık verilebilir: Bu ayet ve hadislerin hükmü, sahabe hakkında geçerlidir. Çünkü Kur'an, o devirde zaman içersinde ayet ayet iniyor, onlar da her inen ayete iman ediyorlardı. Bu da onların ilk durumlarına göre imanlarını arttırmış oluyordu. Bunlar bizim hakkımızda ise geçerli değildir. Çünkü vahiy kesilmiştir.

K) LEVH-I MAHFUZDAKİ YAZI DEĞİŞİR Mİ?

''İşte kalplerinde şüphe bulunanlar, fitne aramak ve te'viline gitmek için Kur'an'ın müteşabih ayetlerine uyarlar. Halbuki o müteşabihin te'vilini yalnız Allah bilir. Derin ilme sahip olanlar ise: Biz ona inandık; açık ve kapalı bütün ayetler Rabbimiz tarafındandır, derler. Bunları ancak aklı tam olanlar iyice düşünür'' (Al-i Imran/7)

''Rabbınız öyle bir Allah'tır ki, gökleri ve yeri yedi günde yarattı. Sonra Arş üzerine çıktı ve işleri oradan idare ediyor.'' (Yunus/3)

L) ALLAH ARŞA İSTİVA ETMİŞTİR

Mutezileye göre, işlediği günah büyük ise imandan çıkar; ama küfre girmez. Ancak böyle bir günahkar, cehennemde devamlı kalacaktır. Büyük günahlardan kaçınmışsa, işlediği günah küçükse bundan ötürü müminin azab edilmesi caiz değildir. Eğer küçüklerle beraber, büyük günahları da işlemişse, o taktirde küçükler de affedilmez.

Nitekim bu manayı te'yid etmek için Allah Teala bir başka ayette şöyle buyuruyor:

Allah'a karşı büyük günah işleyen kimse, kafir olmaz. Kul, işlediği günahla Allah itaatten çıkmış, isyan etmiştir. Ancak, imandan çıkmamıştır. Zira iman, ikrar ve tasdikten ibarettir. İkrar ve tasdik ise bakidir. Dolayısıyla iman devam eder. Ancak işlenen günah, küfrü gerektiriyorsa, o taktirde iman yok olabilir. Çünkü küfür imanı yok edicidir.

Yüce Allah Kur'an-ı Kerim'de: ''Allah dilediğini siler, dilediğini de sabit kılar. Kitabın anası onun katındadır.'' buyurarak günah işleyip de tevbe edenlerin günahını bağışlayacağını, tevbeyi ise sabit kılacağını ifade etmişlerdir.

D) AMELLERDE RİYA

Allah'ın, kitabında zikrettiği bu sıfatlar, keyfiyetsiz sıfatlar olup, aslı bilinmekte, fakat vasfı bilinmemektedir. Bilinen asıl, teşabüh ve vasfını anlamaktan aciz olmak sebebiyle batıl olmaz. Bu konuda Imam-ı Ahmed b. Hanbel'in şöyle dediği rivayet edilmiştir: ''Bu sıfatların keyfiyeti meçhul olup, onların nasıl olduklarından bahsetmek ise bid'attir.''

Zira bazı Müslümanlar, beş vakit namazını kılarken cumaları ara sıra terk eder. Bazısı orucu terk eder. Bazısı zekatı terk eder. Bunların amellerinde eksiklik vardır; ama amellerindeki eksiklikten dolayı imanlarında eksiklik yoktur. İnanılacak şeyler bir bütündür, birine inanmamak hepsine inanmamak gibidir insanı imandan çıkarır. Bu bakımdan iman eksilme ve artma kabul etmez. İmanın eksilmesi küfrün artması da olmaz. İman ile küfür bir kalpte toplanmaz.

Ehl-i Sünnet alimleri, tevbe edenin tevbesinin kabulünün kesin olmadığını söylemeleri şundandır: Tevbe, şartlarına uygun yapıldığı konusunda kesin bir bilginin bulunmadığından dolayıdır. Zira şartları tam olmayan tevbeler çoktur.

J) SİHİR VE NAZAR

''İyilik yapanlara, daima yaptıklarının daha iyisi ve fazlası verilir.'' (Yunus / 26) ayetini okumuştur.''

Ancak biz, şöyle diyoruz: Arş yok idi, o Allah'ın yaratması ile var oldu. O, ya Allah'ın büyüklüğünü göstermek için yaratıldı veya oturmak için. Üzerinde oturmak için yaratılmıştır demek caiz değildir. Çünkü, bir mahluka muhtaç olan varlık, yaratıcı olamaz. Bu ihtimal çürütülünce sıra gelir ikinci ihtimale. Bu ihtimal de Arşın üzerinde yükselmesinin yarattıkları üzerine büyüklük ve hükümranlığıdır. Allah'ın ise buna ihtiyacı yoktur.

İşlediği büyük günahlardan birine tevbe etse, tevbesi kabul edilir. Tevbe ettiği günahlardan ötürü azab edilmez.

''Ey iman edenler! Sadakalarınızı başa kakmak, eziyet etmek suretiyle iptal etmeyin.'' (Bakara/264)

Sonra, istivanın manası, idare ve hükümranlık yönünden yükselmektir. Zira her şey Arşın hükmü ve kudreti altındadır. Arş da Allah'ın kudret ve hükmü altındadır. Bu mesele, ''Falanca, tahtın üzerine çıkıp ayaklarını uzattı.'' sözü gibi olur. Bu sözden, idare ve hükümranlığın o kimseye ait olduğunu ve bu işlerde kendisi ile çekişecek kimsenin bulunmadığını kastederler.

2. İşlediğine pişman olmak,

şöyle bir soru sorulabilir: Cenab-ı Hak Kur'an-ı Keriminde şöyle buyuruyor:

Büyük günahlardan tevbe etmek, küçük günahlardan tevbe etme ıerine geçmez. Ehl-i Sünnette göre, büyük günahlardan tevbe eden küşinin küçük günahlardan azab edilmesi caizdir.

Yine ''el - Fıkhu'l - Ekber'' adlı kitabında şöyle diyor: ''Gök ve yer ehlinin imanı artıp eksilmez. Bütün müminler, imanda ve tevhidde derece bakımından eşit olup, amel bakımından birbirlerinden üstün olabilirler.''

Mesafe yönünden uzaklık veya yakınlık, varlığı kendinden olmayan ve bir yer ve yönde yerleşmiş olan yaratıklar hakkında düşünülebilir. Allah Teala ise mekandan, mekana yerleşmekten ve bir yönde bulunmaktan münezzehtir.

O bakımdan bazı haramları işleyen din kardeşlerimizi hor görmemeli, onlara dinden çıkmış gözüyle bakmamalıyız. Bir din kardeşi olarak onların da o günah bataklığından kurtulmaları için yardım etmeliyiz.

Allah'a yakınlık ve uzaklık keyfiyetsizdir.

''Allah'ın eli kulların ellerinin üstündedir.'' (Feth/10)

B) İMAN ARTMAZ VE EKSİLMEZ

gerçekten son zamanlarda okudum guzel yazılardan bitane.. ALLAH kabul etsin.

Amelde üstünlük olabilir. Müslümanlar aynı şeylere inandıkları halde, yaptıkları ameller birisinde az, diğerinde yarım, bir diğerinde daha çoktur. Biri namazlarını kılar ama zekatını vermede kusurludur. Diğeri namaz, zekat, hac diğer yükümlülükleri de yapar. Bir başkası emredilenleri yapar; ama yasak olduğu halde faizi de almaktan kurtulamaz. İşte bunlar, hepsi mümin olma noktasında eşit, amel bakımından farklıdırlar.

5. Kul hakkından kurtulmak.

Imam-ı Azam sevabının yok olacağını söylemiş; ama amellerin iptal edileceğini söylememiştir. Bu ifade ile amellerdeki sevap ve mükafatın önemine işaret etmişlerdir.

Bu konuda Kur'an'dan delilimiz şu ayettir:

Buna bir örnek, Peygamberimizle savaşa katılmayan kişiler samimi olarak tevbe etmişlerdi; fakat tevbeler hemen kabul edilmedi. Peygamber in onların kalplerinde olanı bilmediği ve Allah nun onlar hakkındaki hükümde bağımsızlığına saygılı olmasından dolayı onlar hakkında kendi başına bir hüküm vermedi. Allah'tan hüküm gelmesini bekledi. Allah nun bu hükmü açıklamayı geciktirmiş olması, onları bir daha böyle bir işe dönmekten menetmek için olsa gerektir.

Peygamber in ashabının en faziletlileri hulefa-i raşidindir. Onların da fazileti hilafet sıralarına göredir. Sonra da cennetle müjdelenmiş on sahabenin diğerleri, sonra Bedir ashabı, Uhud ashabı, Hudeybiıede Bey'atü' ridvan ashabı ve diğer sahabeler fazilette dereceye girerler.

Sihir ve nazar haktır, vardır. Peygamber : ''Nazar haktır'' buyurmuşlardır. Bir başka rivayette ''Nazarın insanı mezara, deveyi de tencereye dolduracağı'' ifade edilmiştir. Bir başka rivayette ''Sihrin de hak olduğu'' ifade edilmiştir. Falak suresinde de sihrin şerrinden Allah'a sığınmak gereği üzerinde durulur.

C) AMEL İMANDAN BİR PARÇA MIDIR?

İnsan, tevhit ilminin inceliklerinden herhangi bir şey üzerinde güçlük ile karşılaşınca o zaman, sorup öğreneceği bir alim kişiyi bulana kadar Allah katında doğrusu hangisi ise ona inanması gerekir. Yani ''Allah katında doğrusu hangisi ise ona inanıyorum'' demesi gerekir. Fakat böyle bir alim arayıp bulma işini tehir etmesi caiz değildir. Çünkü bu mesele kişinin bilmesi farz olan meseledir. Bu da iman ve imanın yok olması bilgisidir. Bu konuda, durup beklemekten dolayı özürlü kabul edilmez. Eşer şüpheye düşerek sormaz da beklerse, o taktirde kafir olur. Zira beklemek, inanılması gerekli bir meseleyi tasdik etmeye engeldir. ''Allah'a inandım, inanılması gerekli olan şeylere de inandım'' derse, bu söz ile, icmali iman gerçekleşmiş olur.

Levh-i mahfuzda yazılanlar kulun sıfatıdır. Kul için bir halden diğer bir hale geçmek mümkündür. Bu sebeple kulun sıfatı değişir. Fakat Allah'ın kaza ve kaderi asla değişmez. Çünkü kaza hükmedenin sıfatıdır. Hükmedilen şey ise Levh-i mahfuzda yazılı bulunan şeydir.

Günahkar kullar eğer iman ile gitmişlerse, cehennemde günahları kadar yanacaklar; sonra da imanları sebebiyle cennete gireceklerdir.

Kerramiye ve Müşebbihe taifesi, ''Allah Teala, mekan yönünden Arş üzerinde yükselmiştir; Arşın ise yerleştiği bir karargahı vardır, derler. Bunlar Allah Tealayı inmek, binmek, gitmek ve gelmekle vasıflandırırlar. O bir cisimdir; fakat diğer cisimler gibi değildir.'' derler. Allah onların bu söylediklerinden beridir. Onlar, şu ayeti delil getirirler:

E) İNANILACAK ŞEYLERDE PROBLEMLE KARŞILAŞAN KİMSE NE YAPAR?

Ucub da böyledir. Her hangi bir amele ucub karıştığı zaman, onun Allah katındaki mükafatını ve amelini riyada olduğu gibi iptal eder. Çünkü ucub yapan kimse, Allah'ın azabından emin olur; iman ve amellerinin yok olmasından emin olup korkmaz. Allah'ın azabından emin olmaksa küfürdür.

''Benim nefsimdekini bilirsin; fakat ben senin nefsinde bulunanı bilmem.'' (Maide/116)

Allah Teala'ya yakınlık ve uzaklıktan kasıt şudur: Kulun Allah'a yakın olması, kendi üstünlüğü, iyilik ve üstünlüğünün eseridir. Bunun gibi Allah'tan uzak olması, kendi zilleti, önemsizliği ve noksanlığındandır.

3. Artık o günaha dönmemeye azmetmek,

Kur'an-ı Kerim'de ''İnsanlardan bir kısmı inanmadıkları halde Allah'a ve ahiret gününe inandık, derler.'' (Bakara/8)

Allah Teala ahirette görülecektir. Müminler, Allah'ı cennette baş gözü ile keyfiyetsiz, bir şeye benzemeden, arada bir mesafe bulunmadan göreceklerdir.

İman artmaz ve eksilmez. Çünkü, imanın noksanlaşması ancak küfrün artması ile; imanın artması da ancak küfrün noksanlaşması ile birlikte düşünülebilir. Bir şahsın, aynı anda hem mümin hem de kafir olması nasıl düşünülebilir? Bu görüş, Imam-ı Azam Ebu Hanife ve arkadaşlarının görüşüdür.

''O günde yüzler, parlak olduğu halde Rabbine bakacaktır.'' (Kıyame/ 22)

Ucub da amellerin sevabını yok eder.

Allah'a uzaklık ve yakınlık, mesafe uzaklığı ve yakınlığı yönünden değil, belki keramet ve zillet bakımındandır. Allah'a itaat eden kişi keyfiyetsiz olarak ona yakın, isyan eden kişi de yine keyfiyetsiz olarak ondan uzaklaşır.

1. İşlediği günaha son vermek,

Imam-ı Maturidi, sihrin her çeşidinin küfür olmadığını belirtmiştir. Eğer inanılması gereken şeylerden bir şey inkar ediliyorsa, küfürdür; inkar edilmiyorsa küfür değildir. Eğer bir kişinin helaki, hastalanması, karı kocayı ayırma gibi büyüler küfür değildir. Ancak büyük günahtır.

Haricilere göre ise, tevbesiz öldüğü taktirde Allah'a karşı isyan eden kişi, bu isyanı ister küçük olsun ister büyük olsun, kafirdir. Cehennemde devamlı kalacaktır.