Bu kriz bize göstermiştir ki, Ermenistan?ı ve Dağlık Karabağ sorununu Türk bürokrasisi ve Türk uzmanları yeterince tanımamaktadırlar. Sorunun derinliğini ve detaylarını da anlamaktan uzak olunduğu görülmektedir. Dolayısıyla da bundan sonraki süreçte medyamızın ve hükümetimizin duyulmak istenen romantik ve naif sözler ve raporlar yerine gerçekçi analizlere ve risk uyarılarına kulak vereceklerini ümit ediyoruz. Zira bu kriz bizim?Protokol bayramı? yapanları çok hazırlıksız yakalamıştır.

TÜRKSAM Başkanı

REGNUM: Türkiye sürekli olarak Dağlık Karabağ sorununda bir ilerleme sağlanması gerektiğini ileri sürmektedir. Siz Türkiye?nin önümüzdeki dönemlerde Dağlık Karabağ sorunu ile ilgili olarak resmi arabulucu olması ihtimalini görüyor musunuz?

Azerbaycan ile Ermenistan 25 Ocak?ta Anlaşırsa Anayasa Mahkemesinin Kararı Sonrası Ptotokolleri Ne Yaparız?

20 Ocak 2010 Ermeni Enstitüsü

İsviçre?de imzalanması beklenen Türkiye-Ermenistan protokolleri ciddi bir krizle karşı karşıya kaldı. Bu ve bundan sonraki yaşanacak benzeri muhtemel krizler Ermenistan?ı yakından tanıyanlar için elbette beklenen bir gelişmeydi. Belki de bu süreçte beklenilmeyen husus Türkiye?de özellikle de bazı tv kanallarında yaşanan?Protokol Bayramı?ydı. Yorumcular son derece romantik, naif ve ümit doluydu. Ancak biz TÜRKSAM olarak yaptığımız analizlerde sürekli bu riske vurgu yapmakta, Türkiye?nin politikasını?her şey yolunda giderse? üzerine kurduğu, Ermenistan?ın uluslararası camiada sözüne çok fazla güvenilen bir ülke olmadığı, hatta bazı hususların Ermenistan?ı bile aştığı ve krizin Ermenistan tarafından ve/veya bölgedeki diğer güçler tarafından çıkarılabileceği vurgusunda bulunmuştuk. Maalesef bu konudaki haklılığımızı göstermek için çok fazla beklemedik ve daha imza aşamasında kriz çıktı. Krizin çıktığı saatlerde Haber Türk Tv kanalında yaptığımız analizde krizin imza sonrası konuşma metninde Türkiye?nin Dağlık Karabağ sorununa yapacağı vurguya Ermenistan?ın itirazı üzerine çıkmış olabileceğini belirttik ve nihayet haklı da çıktık. Krizin çözümünde de Ermenistan ile beraber Türkiye?ye baskı yapılacağı ve Türkiye?nin geri adım atmasıyla krizin çözüleceğini öngördük. Muhtemeldir ki, krizin çözümü de bu öngörümüzde belirttiğimiz senaryo üzerinde gelişecektir.

1. ?Soykırım Komisyonu kurulamaz-soykırım tartışılamaz? şeklindeki Ermeni tezini kabul etmiş oluruz.

REGNUM: Türkiye Dışişleri Bakanı yaptığı açıklamada Ermenistan?a karşı bazı suçlamalarda bulunmuş ve protokolleri değiştirmekle Ankara karşısında bazı ön şartlar koyduğunu söylemiştir. Ankara?nın görüşmeler sürecinden çekilmesi söz konusu olabilir mi? Eğer Ankara şimdi görüşmeler sürecinden çekilmezse ve Ermenistan Parlamentosu protokolleri Anayasa Mahkemesinin düzelttiği gibi onaylarsa Türkiye?nin bundan sonraki olası adımlarını nasıl değerlendiriyorsunuz?

3. Ermenilerin Kars anlaşmasını kabul etmediğini kabul etmiş oluruz.

Bu makaledeki?Protokoller Sonrasında Türkiye?yi Bekleyen Riskler? başlığı altındaki riskleri incelemekte fayda vardır.

Buna göre ortaya çıkan tablo şu şekilde olabilir: Türkiye şimdiye kadar Dağlık Karabağ?ı ön şart olarak öne sürmekteydi. Ancak Ermenistan?da da protokollerle ilgili özellikle?ortak komisyon konusunda? nispeten bir rahatsızlık vardı. Bu rahatsızlık diasporada da daha üst seviyelerdeydi. Ermenistan Anayasa Mahkemesi?nin gerekçeli kararı sonrasında Türkiye?nin?aradığı fırsatı bulmuş gibi? bu meselenin üstüne atlaması ve Erivan?a ön şartsız onay çağrısı Ermenistan?a manevra imkanı sağlayabilir. Ermenistan bu çağrılar sonrasında 25 Ocak 2010 tarihinde üç devlet başkanının bir araya geleceği toplantıda Azerbaycan ile bazı konularda anlaşması ve Rusya?nın da tarafların baskısı ile bir belgeye imza atması sonrasında uluslararası camia artık mahkemenin gerekçeli kararına bakmaz ve Türkiye?ye?protokolleri onayla? baskısını artırırlar ki, bu durumda Ankara?nın buna direnmesi mümkün olmayabilir. Hele ki, Anayasa Mahkemesi kararında protokoller Anayasa uygundur dedikten sonra gerekçesiz kararında Türkiye?yi rahatsız edecek maddelere yer vermesi kendi içerisinde tam bir oyun olabilir. Bu durumda ABD ve AB Türkiye?ye mahkemenin kararını ve Dağlık Karabağ konusunda imzalanan belgeyi gösterir ve gerekçeli kararı artık kimse dikkate almaz. Biz istediğimiz kadar?ama burada tarih komisyonu kurulamaz? deniyor, burada?Doğu Anadolu bölgemize Batı Anadolu? deniyor v. s. gibi serzenişte bulunalım. Kimse bizi dinlemez ve doğrudan protokolleri bu haliyle imzalamak durumunda kalabiliriz. Şu an geldiğimiz noktada Ermenistan ile Azerbaycan?ın örneğin beş bölgeden çekileceklerine dair bir belgeye imza atmaları durumunda Türkiye protokolleri bu haliyle imzalamaktan kaçamaz ki, bu da Türkiye?nin Ermeni politikasının diplomatik iflası anlamına gelir. Biz kısmen Karabağ barışına nail olmuş olabiliriz ama bu durumda;

Sinan OĞAN: Karabağ sorununun bugünkü şartlarda çözülmesi çok kolay gözükmemektedir. Muhtemeldir ki, Ermenistan Karabağ etrafında işgal ettiği 7 vilayetin bir kısmından çekilecektir. Ancak bu Dağlık Karabağ sorununa nihai bir çözümü getirmeyecektir. Kıbrıs sorununun yaklaşık 40 yıldır çözülemediğini dikkate aldığımızda benzer bir süreci burada da öngörmek mümkündür. Ancak unutmamak gerekir ki, burada Kıbrıs?tan farklı olarak zaman Ermenistan aleyhine çalışmaktadır. Ekonomik ve demografik açılardan Azerbaycan giderek güçlenmektedir. 1997 yılında Ermenistan eğer Levon Ter Petrosyan?ın önerdiği barışa gitseydi Erivan görüşme masasına bugünkünden daha güçlü otururdu. Şurası muhakkak ki, süreç bu şekilde devam eder ve çözüm olmazsa 10 yıl sonra Erivan barış masasına oturduğunda eli bugünkünden daha zayıf olacaktır. Zaman Azerbaycan?a çalışmaktadır. Bugün çözüm ise en çok Ermenistan?a yarayacaktır. Ermenistan?ın bunu görmemesi ve hala uzlaşmayan taraf olmasını ise bir Stratejist ve Uluslararası ilişkiler uzmanı olarak anlamak mümkün değildir.

25 Ocak 2009 tarihinde Rusya Devlet Başkanı Dmitri Medvedev?in Soçi?de ev sahipliğinde Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev ile Ermenistan Devlet Başkanı Serj Sarkisyan bir araya geleceklerdir. Bu görüşmelerde Rusya her iki tarafa da baskı uygulayarak tarafların sorunun çözüm süreci ile ilgili olarak yazılı bir metni imzalamalarına nail olmaya çalışmaktadır. Böyle bir yazılı metin Türkiye?nin sınırları açması için gerekçe oluşturması açısından özellikle Ermenistan tarafından önemli görülmektedir.

REGNUM: Yakın bir tarihte Azerbaycan Dışişleri Bakanı?nın İran ziyareti esnasında İran?ın Dağlık Karabağ sorununda arabulucu olmasını istemiş ve İran Dışişleri Bakanı Manuçer Muttaki ise bu isteği kabul ettiğini bildirmiştir. 2010 yılında Dağlık Karabağ sorununun çözümü sürecindeki görüşmelerde format değişikliği bekliyor musunuz?

Sinan OĞAN: Türkiye?nin bugünkü durumda Dağlık Karabağ konusunda?resmi aracı? olması pek mümkün değildir. Zira bu süreç resmi olarak AGİT Minsk Grubuna verilmiştir. Türkiye ise AGİT Minsk Grubunun eş başkanı değildir. Olması da ihtimal dahilinde gözükmemektedir. Türkiye sadece olarak kendi imkanlarını kullanarak resmi eş başkanlara baskı yaparak süreci hızlandırmak ve çözüme katkı sağlamaya çalışmaktadır.

Sinan OĞAN

Sinan OĞAN: Türkiye elbette ki, görüşmeler sürecinden çekilmeyecektir. Süreçten çekilen ülke Türkiye olmayacaktır. Ancak görüşmeleri bu şekilde de sürdürmeyecektir. Türkiye?nin protokolleri bu haliyle Parlamentosuna getirmesi ve burada onaylaması pek mümkün gözükmemektedir. Aslında Türkiye Dağlık Karabağ sorununda bir ilerleme olmadan protokolleri parlamentoya getirmek istememekteydi. Diğer taraftan ise 24 Nisan 2010 tarihi yaklaştıkça da Ankara?ya yönelik baskılar artmaktaydı. Ermenistan Anayasa Mahkemesi?nin önce?protokoller Ermenistan anayasasına uygunudur? dedikten sonra Zürih?te imzalanan protokolleri kökünden değiştiren gerekçeli kararında bu protokolleri uluslararası anlaşmalara göre kabulü imkansız ve geçersiz hale getirmiştir. Bundan sonraki süreçte Türkiye bu haliyle protokolleri parlamentoya getirmeyecek ve onaylamayacaktır.

Sinan OĞAN: Normal şartlarda da, diğer bir ifade ile Ermenistan Anayasa Mahkemesi böyle bir karar almasaydı da Türkiye Dağlık Karabağ?da bir ilerleme olmadan protokolleri onaylamayacaktı ve sınırları açmayacaktı. Protokolleri Parlamento?ya getirse bile bunu Dağlık Karabağ ön şartı ile onaylayacaklardı. Şimdi Ermenistan Anayasa Mahkemesi bu kararı ile Türkiye?nin işini kolaylaştırmıştır. Geçtiğimiz günlerde Serj Sarkisyan yönetimi Ermenistan Anayasasına bir madde ekleyerek gerektiğinde uluslararası anlaşmaların iptal etme yetkisi elde etmeye çalışmıştı. Şimdi de Anayasa Mahkemesinin bu kararı, bütün bunlar Ermenistan?ın uluslararası alandaki görüntüsüne zarar vermektedir.

REGNUM: Siz Dağlık Karabağ sorununda nasıl bir çözüm olacağını öngörüyorsunuz?

Biz Türklere herkez dost herkez düşman dur bakalım sonu ne olacak

Sinan OĞAN: Azerbaycan Dışişleri Bakanı?nın İran?ı aracı olarak davet etmesi ve İran?ın da bunu kabul etmesi resmi olarak İran?ın aracı olacağı anlamına gelmemektedir. Bu sadece olarak İran?ın çözüm sürecine katkı sağlamaya davettir. Karabağ sorununda taraflar sadece Azerbaycan ve Ermenistan değildir. Kaldı ki, bu konudaki resmi aracı kurum AGİT Minsk Grubudur. İran?ın ise bu gruba girme imkanı Türkiye?den bile düşüktür. 2010 yılında Karabağ sorununun görüşmelerinde bir format değişikliği beklememekteyim.

Sinan OĞAN: Türkiye ile Ermenistan arasında son yıllarda ısınan ilişkiler Cumhurbaşkanı Abdullah Gül?ün Ermenistan?da oynanan Türkiye-Ermenistan milli futbol maçını izlemek için Erivan?a gitmesiyle başlamıştı. Bu sebeple de bu girişime?Futbol Diplomasisi? ismi verilmişti. Ermenistan Anayasa Mahkemesinin bu kararı futbol terimi ile ifade edecek olursak aslında kendi kalesine gol atmaktır. Ermenistan?ın protokollerin onaylanması ve sınırların açılmasının kendi çıkarına olduğunun bilincindedir. Ermenistan Anayasa Mahkemesi?nin bu kararı şunu göstermektedir ki, Ermenistan?da hükümet ve kurumlar bu tür tarihi kararları alma konusunda cesarete sahip değillerdir. Bu konuda 1997 yılında adım atmak isteyen Levon Ter Petrosyan?ın bu adımı sonrasında bir saray için darbe ile iktidardan uzaklaştırıldığını herkes hatırlamaktadır. Böyle bir tehlike Serj Sarkisyan yönetimi için de geçerlidir. Ancak kanaatimce burada asıl yapılmak istenen Nisan ayına kadar bir çözüme gidilmesini engellemek ve özellikle de ABD kongresinden Türkiye aleyhine bir karar çıkarılmasına nail olmaktır.

4. Ermenistan Anayasası?nın atıfta bulunduğu bağımsızlık bildirgesini de kabul etmiş oluruz.

Son dönemde Ankara Ermenistan Anayasası?nın 12 Ocak 2010 tarihinde protokollerle ilgili açıkladığı gerekçeli kararında Türkiye?nin kabul edemeyeceği ön şartları devreye sokması Ermenistan?a ciddi bir manevra imkanı sağlamış olabilir. Türkiye şimdilik bu konuya odaklanmışken 25 Ocak 2010 tarihinde üç devlet başkanının bir araya geleceği toplantıdan bir metin çıkması durumunda Ankara?nın ciddi bir açmaz ile karşı karşıya kalması işten bile değildir.

REGNUM: Sizin Azerbaycan?da yayın yapan www.1news. az Haber Sitesine vermiş olduğunuz mülakatta Ermenistan anayasa Mahkemesi?nin kararının aslında Ermenistan?ın futbol diplomasisi tabiri ile?kendi kalesine gol attığını? ayrıca bu kararı ile Ermenistan?ın anlaşılması mümkün olmayan taraf olduğunu söylediniz. Siz Ermenistan?ın bilinçli bir şekilde süreci tıkadığını ve sınırları açmak istemediğini mi düşünüyorsunuz?

Bu kriz yine bize göstermiştir ki, bu protokoller ve sonrasında yaşanacak süreç hiç de kolay olmayacaktır ve Türkiye için önemli riskler taşımaktadır. Bu sebeple aşağıda belirttiğimiz risklerin mutlaka dikkate alınması gerekmektedir.

REGNUM: Türkiye Parlamentosu?nun 24 Nisan 2010 tarihine kadar protokolleri onaylaması mümkün müdür? Eğer Türk Parlamentosu protokolleri onaylarsa sınırlar yakın bir tarihte açılabilir mi?

Protokollerin imzalandığı gün biz ısrarla Ermenilerin bu protokoller yürürlüğe girse bile asla sözde soykırım iddialarından vazgeçmeyeceğini, en iyi ihtimalde Erivan ile diasporanın iyi polis, kötü polis rolünü oynayacağını belirtmiştik. Aslında bu düşüncemizi son bir yıldır yazmakta ve söylemekteyiz. Ancak protokollerin imzalandığı 10 Ekim günü devletin televizyonuna çıkartılan uzmanlar! Uzun uzun sıfır sorun politikamızla artık Türkiye?nin sözde soykırım suçuyla suçlanamayacağı, Ermenilerin de barış istediği, Türkiye?nin diplomatik bir başarı sağladığı v. s. gibi adeta zafer sarhoşu olmuşçasına zorlama yorumlarda bulunmuşlardır. Bu tavrın genel olarak basınımızın bir kesiminde olduğu da görülmüştür.

Biz bu tavrı 9 Ekim 2009 tarihinde yazdığımız?İmza Krizi ve Protokol Bayramı Yapanların Hazırlıksızlığı? başlıklı makalemizde belirtmiştik. http://turksam.org/tr/a1819.html adresinde yayınlanan bu makalemizin tekrar okunmasında fayda görmekteyiz.

2. Türkiye?nin Doğu Anadolu bölgesine?Batı Ermenistan? denmesini kabul etmiş oluruz.

Hakkında - Arşivi

Ermenistan Anayasa Mahkemesinin Protokol Kararı ile İlgili Olarak TÜRKSAM Başkanı Sinan OĞAN?ın REGNUM Haber Ajansına Verdiği Mülakat

22 Ocak 2010 Ermeni Enstitüsü