BİATI YENİLEMEK

Kalbin pişmanlık duyup Allaha yalvarması ve iyilik yapmaya niyet etmesi.

d - Günahı itiraf edip çokça istiğfar etmek.

Yani insan, ne sadece hep iyilik yapan bir melek, ne de hep kötülük işleyen bir şeytandır. Aksine o iyilik yapmaya da kötülük işlemeye de yatkın bir varlıktır. İradesini ve sahip olduğu özelliklerini ilahi ölçüler doğrultusunda kullanan insan, meleklerden de üstün bir varlık olabilir, aksini yapan kimse ise, insanlığın şerefli mevkiinden aşağıya iner. (7) Görüldüğü gibi İslam'a göre insan, doğuştan günahkar olmuyor, ancak günah, kişinin hür iradesini Allah'ın dininin dışında kullanarak iş yapmasından doğuyor. İşte, yaptığı kötülükleri düzeltme ve eksiklerini tamamlama imkanına sahip olan insanın, "ilim, iman ve salih amellerle" eksiklerini tamamlayıp olgunluk kazanmasıyla ilgili Kur'an mefhumlarından biri de "Tevbe"dir.

bir tevbe krizi yaşıyoruz belki de tüm mü'minler olarak. Tevbe edemiyoruz gerçekten... Necip Fazıl'ın -rahmetullahi aleyh- "Tevbeler gerçeksiz" dediği gibi bir aldanış içindeyiz. "Dil çabukluğu" içinde, tevbe ettiğimizi sanıyoruz sadece. bir muhasebeye dayanmıyor tevbelerimiz. Geçmişi, hali, geleceği Allah ölçülerinin testinden geçirmiyoruz. Ayağımızın nerede sürçtüğünü düşünmüyoruz. Ölçülerimiz nerede şaştı, bunun değerlendirmesini yapmıyoruz. Tevbeyi bir miras gibi devralmışız, bir gelenek gibi... Tevbelerimiz şuurdan yoksun. Tevbelerimiz kendimizin değil. Babalarımızın, dedelerimizin tevbesini kullanıyoruz bir eşya gibi... Tevbelerimizde yüreğimiz yok. Dilimizle gönlümüz arasında irtibat kesik. Kişi olarak kesik, ümmet olarak kesik. Kişi olarak uzuvlarımızla yüreğimiz arasındaki irtibat kopmuş, ümmet olarak yürek dokusu olacak müesseselerimiz yok edilmiş. Tevbe, ölçünün, Rab ölçüsünün farkına varmak iken, ölçülerimiz şaşmış bir-iki asır var ki... Ney doğru ney yanlış? Ney Allah hukukuna giriyor, ney kul hukukuna? Ve biz neleri harab ettik? Gerçek bir tevbe, bunları bilmeksizin mümkün mü? Tevbe kanalları tıkandı mı kalbimizin? Gelen kir, yapışıp kaldı da, kalbimizin safiyeti tükendi mi zaman içinde? Kirin ziynet zannedildiği bir şuur bulanıklığına mı geldik?

Ölüm anındaki tövbenin kabul olmamasının hikmetlerinden biri de bu durumda yapılan tövbenin "kalbi temizleme ve hayatın akışını düzeltme özelliğinden yoksun bulunması" olsa gerektir. Çünkü niyette, kalbte ve davranışta köklü değişiklikler sağlamayan tevbe Allah katında makbul değildir.

KELİMENİN ASLI, MANALARI ve TARİFİ:

İslam'da tevbe, Allah-kul ilişkisinde önemli bir disiplin. Öyle ki onu Allah emrediyor:

Gözyaşı: Muhlisin habbe-i ihlasıdır.

Cüneyd'in cevabı ise, yolun ileri noktalarının varmış olanlar için geçerlidir, çünkü onlar, Allah ile olan ünsiyetlerini ve bağlılıklarını artırarak gönüllerinden günah düşüncesi dahi silinip günahı unutmuş olsunlar.

Tevbenin lügattaki anlamı "rücu etmek" demek: Dönmek, yeniden yönelmek... Bağlılığı yenilemek. Demek Rasulullah günde yüz kere, yani sayısızca Rabbine dönüyor, yöneliyor. Yakarıyor. Bağlılığını yeniliyor. Bunun anlamı, gönlü, her an Rabbi ile beraber oluyor demek. bir an gafil olmuyor Rabbinden demek. bir günahtan rücu değil haşa. Belki dünya gailesinin en küçüklerinden bile kurtulma, her an Rabbin huzurunda bulunma cehdi... Geceler boyu, kumları ıslatıncaya kadar secdede göz yaşı dökmenin başka ne anlamı olabilir... bir aşk hali. Rabbi ile buluşma ve O'ndan ayrılma vaktine göz yaşı dökme... Peygamber tevbesi bunun için olmalı... Sürekli dirilik yolunda merhaleler katetme tevbe... Ömrün her anını, Rabbin nazarına sunma. Her an hesaba hazır olma.

Allah Teala, kuluna kapısını açık tutuyor hep. Temiz yaratmış onu, ve bu temizlikle kendisine dönmesini istiyor. Ezelde biat almış kulundan. Ve o biat aynı sağlandıkta sonsuzluğa uzansın istiyor. Yaralanmasın istiyor. "Nasuh tevbe" istiyor Rabbimiz. "Nasuh" kelimesi lügatte İki türlü kullanılıyor. birincisi "safilik, halislik" anlamına; diğeri ise "Söküğü dikmek, yırtığı yamamak" için... (2)

ARACISIZ-RANDEVUSUZ

Ya bizim tevbelerimiz? "Ey iman edenler" hitabıyla bizden istenen tevbe?

güzel bir tesbit

Buna "Tevbe-i Nasuh" denilmiştir.

ne güzel demiş

GÜNAHI UNUTMAK, UNUTMAMAK

Gözyaşı: Hakk?ın rahmetini tahrik ve merhametini celbeder.

- Dilin yapılan günahı itiraf edip Allah'dan mağfiret dilemesi.

Rasulullah bizlere tevbede de örnek. Güzel örnek. O eğer günde yüz kere tevbe ediyorsa, bizlere de onun bereketinden ışıklar serpilmeli değil mi?

İşte tevbe bu. Tevbe, her uzvu hesaptan yüzü ak çıkacak bir temizliğe yöneltme çabasıdır. Her uzva abdest aldırmaktır tevbe. Elin, dilin, gözün, kulağın, kalbin manen yıkanmasıdır. Bize teslim edilirkenki temizliğine iade etmektir. Her uzvun şuurunu taşımaktır. Kalbi kalb yapmak, eli el, gözü göz. Külli bir arınma, yıkanma ameliyesidir tevbe. Nasuh tevbe...

Allah Teala buyuruyor:

TEVBENİN ŞEKLİ:

Gözyaşı: Günahların gufranıdır.

Ey iman edenler! Allah'a nasuh tevbe ile yönelin, tevbe edin."(1) Hem yönelişimizi, hem de yönelişimizin kalitesini belirliyor Rabbimiz. Peygamberimiz de, tevbede öncümüz: "Ben günde yetmiş kere yüz kere tevbe ederim" buyuruyor. İsmeti, günahsızlığı Allah Teala tarafından rahmet mahfazasıyla kuşatılan bir insanın günde yüz kere tevbe etmesi ne olmalı ki?

- Tevbe konusunda dil çabukluğu yalancılar tevbesidir, diyor. Bedevi soruyor:

BİR TEVBE KRİZİ

b - Günahı terketmek.

Tevbe ile yaşayan mü'min güçlüdür. Gerçek bu.

Gözyaşı: Allah için öyle bir sermaye-i sadeftir ki, rahmet, merhamet ve mağfiret habbelerini içinde taşıyan seyyidü?l-istiğfar ve tevbe-i nasuhtur.

Dini bir mefhum olarak tevbe:"İnsanın günahını bilip, o günahı itiraf edip terketmesi, günahdan dolayı tam bir pişmanlık duyup bir daha yapmamaya azmetmesi"dir, diye tanımlanmıştır

?Gerek itaat ve gerekse isyanının zerresi gaib olmaz. İtaat eden mükafat bulur, isyan eden mücazat görür.? (Zilzal suresi, 7-8) Şu halde daire-i itaatte bulunarak kendini Cenab-ı Hakk?a sevdirmeli. Necat bundadır.

Ümmet olarak şu çağrıya gönlümüzü açalım bir. "Nasuh bir tevbe" için İslam'ın ölçülerini kuşanalım. Önce kişiler olarak İslam testinden geçirelim kendimizi, sonra ümmet olarak. "Kurtuluş" bu gayretin içindedir. İslamsızlıktan arınalım, kurtulalım. "Allah tevbe edenleri ve arınanları, tertemiz olanları sever."(7)

TEVBENİN FAZİLETİ, HÜKMÜ ve ÖNEMİ

Gözyaşı: Günahkarın sıdk ve ihlas ile Rabblerine eyledikleri ubudiyet incisinin daneleridir.

birbiriyle çelişkili gibi görünen bu iki cevabın yorumunu Ebu Nasr es-Serrac şöyle yapıyor: Sehl'in cevabı, henüz işin başında olanlar içindir. Onlar, günahını unutmamalıdır ki, pişmanlığı artıp Rabbına daha kuvvetle dönsün.

Sehl b. Abdullah'a tevbeden sordular: "tevbe günahını unutmamandır" diye verdi. Aynı soruyu, Cüneyd el-Bağdadi: "Günahı unutmaktır" diye cevapladı.

BİR LAHZACIK TEFEKKÜR

Ölmek, yaşamak, bunlar itibari şeylerdir. Sağır, namenin yakıcı ahengi, sesin lezzeti karşısında bir ölüdür. Bir kör, bir çeng kaşısında mest olur. Sevinir fakat rengin karşısında mezara gömülmüş bir insandan başka bir şey değildir. Ruh Hakk ile diri ve bakidir.

Dipnotlar: 1- Tin, 4, 2- Şems, 8, 3- İsra, 70, 4- Fatır, 15, 5- Kehf, 29, 6- Tin, 5, 7- A'raf, 179, 8- EI-Mu'cemu'l Vasit, Md., 9-Sabuni, Safvetü't-Tefasi, l, 50,10- Yazır, Hamdı, Hakdini Kur'an Dili, l, 326, 11-Taha 82, Furkan, 70, 12- Riyazü's salihin, 1, 19, 13- Tevbe, 112 14- Kurtubi, el-Cami'li - Ahkami'l-Kur'an, V, 90, 15- Tevbe 117-118, 16- Kurtubi, A. g. e., V.91; Sabuni, A. g. e., III, 410, 17- Bakara,159, 18-Bakara, 160, 19- Hamdi Yazır, A. g. e., VII, 5127, 20- İbrahim, 41, 21- İbn Kesir, Tef-siru'l Kur'ani'l Azim, VII, 60, 22- Zümer, 53, 23- Nisa, 48, 24- M. Hamdi Yazır, A. g. e., VI, 447

-Muhammed İkbal-

SÜT NASIL MEMEYE GERİ DÖNMÜYORSA...

Tevbe, günaha pişmanlık duyup, bir daha yapmamak üzere azm ile o günahı terketmek olduğundan, böylesi bir tevbenin günah işleyenin kötü işlerini dinini ve ahlakım düzeltici bir özelliği vardır. Kur'an çerçevesinde tevbenin şeklini bildiren ayetler çok dikkat çekicidir. Mesela Nisa suresi 145. ayette münafıkların durumu bildirilmiş, daha sonra gelen 146. ayette ise, bu hasletlerden kurtulmanın yolu gösterilmiştir. Bu yolda yapılması gereken ilk işin "tevbe", sonrakilerin de sırası ile "kötülüğün İslahı", "Allah'a bağlanmak ve İhlas" olması tevbenin şeklini açıkça ortaya koyar. Demek ki Kur'an çerçevesinde tevbenin şekli, "işlenen günahın sonunda hemen pişmanlık duyup günahı terketmek, yapılan günahı yok edecek bir iyilikte bulunmaktır." Bu tevbenin uygulamadaki şekli ise şöyledir:

Tevbe, günahın, kirin farkında olmaktır. Her an Yüksek Huzura çıkmaya hazır olmaktır. Temiz kalma tutkusudur tevbe. Kirden arınma cehdidir. Emaneti koruma titizliğidir. bir gönül duyarlığıdır. Günah önünde settir tevbe. "bir daha o Yüce huzura nasıl çıkarım?" tedirginliğidir. bir kul havasıdır Rabb'e karşı. Utanmasıdır.

İmam Gazali -rahmetullahi aleyh-, tıpkı Hazreti Ali gibi tevbeyi külli bir muhasebe disiplini olarak değerlendiriyor: Geçmişin, halin ve geleceğin muhasebesi... Eğer şu an, bir tevbe anı ise mü'min için, geçmiş hesabı dökecek önüne. Kayıparını teker teker ele alacak. Üzerindeki Allah ve kul haklarını dizecek alt alta. Bunlar için bir telafi programı oluşturacak. Sonra, içinde yaşadığı zamana bakacak. Hangi halde bulunuyor? Üzerine düşen o anın sorumluluğu ne? Nelerden kaçınması gerekiyor. Bunu seçecek. Ve geleceği dikkate alacak. Önünde, Allah'ın huzuruna varıncaya kadar geçecek zamanı Allah ölçülerine göre biçimlendirmeye, günah işlemekten, bir ateşe düşecekmiş gibi endişe ederek kaçınmaya gayret edecek. Böylece geçmişi ile, hali ve geleceği ile bir imbikten geçirecek kendisini. Süzülecek, arınacak. Geçmişini arındıracak, geleceğe bilenmiş bir irade ile yönelecek. (5) Tevbe bir dirilik iksiri olacak böylece mü'minin hayatında... Her zaman Allah huzuruna çıkacak kıvamda tutma hali kişiliğini...

"Allah'a topyekün tevbe edin ey mü'minler! Umulur ki kurtulursunuz. "(6) Bu çağrı, Rabbimizin çağrısı. Bu kurtuluş ümidi, Rabbimizin vadi. Topyekün tevbe etmemizi istiyor Rabbimiz. Bütün çağların mü'minlerinden istiyor bunu. Ve bizim Peygamberimiz, tevbe diriliğinde öncülük ediyor bize: Günde yüz kere...

c - Günahı bir daha işlememeye kesin karar vermek.

Nasuh bir tevbe" için İslam'ın ölçülerini kuşanalım. Önce kişiler olarak İslam testinden geçirelim kendimizi, sonra ümmet olarak. "Kurtuluş" bu gayretin içindedir. İslamsızlıktan arınalım, kurtulalım. "Allah tevbe edenleri ve arınanları, tertemiz olanları sever."

Mahmut Sami Ramazanoğlu

Demek ki Allahın kabul ettiği ve üstün gördüğü tevbe içten yapılanıdır. Kalbi yepyeni bir hayata açan ve onu ta derinden ürperten pişmanlık kişiyi kendine getirdiği içindir ki Allah Resulü "pişmanlık tevbedir" (21) buyurmuşlardır.

?Şirkten tevbe edip iyi amel bulunan kimselerin kötülüklerini Allah iyiliklere çevirir. Allah çok yarlıgayıcı, çok esirgeyicidir.? (Furkan suresi, 70) ayet-i celilesinde önce tevbeyi beyan buyurmuştur. İman ve amelin makbul ve tam olması için, evvela tevbe lazım geliyor.

Gözyaşı: Asinin kurtuluş ipidir.

Peki bugün müslümanların dünya çapındaki güçsüzlüğünün sebebi ne?

Gözyaşı: Aşkın deruni hislerini coşturan kelimesiz ve sedasız lisanıdır.

- Azaların kötülükleri terkedip iyilik yapması.

Tevbe ile ilgili ayet ve hadisler, şartları yerine getirilerek yapılan tevbenin kabul olabileceğine işaret ettiğinden, alimler, tevbenin makbul olmasının şartlarını şöyle belirtmişlerdir:

İslam dini, getirdiği emir ve yasaklarda kişi ve toplum yaşayışına bir düzen vermiştir. Yüce Rabb'imiz, yapılmasını doğru ve faydalı bulduğu şeyleri insanlara helal ve mubah kılmakla, onlara serbestçe hareket edebilecekleri çok geniş bir alan bırakmıştır. Her türlü günahdan uzak olarak yaratılan insan, böylece harama ihtiyaç duymayacak kadar geniş nimetlere mazhar kılınmıştır. Belirtilen serbestlik ve nimetler içerisinde insanın kendi başına başı boş bırakılmasını uygun bulmayan ilahi irade, onun ölçülü ve dengeli bir hayat şürüp olgunluğa erişmesini sağlamak için de bir takım yasaklar koymuştur.

Şu muhakkak ki, gerçek tevbeler yok hayatımızda. Bunun bedelini de ödüyoruz. bir kişilik bunalımı yaşanıyorsa tüm ümmet hayatında, tevbeyi unuttuğumuzdan beridir... Biz geçmişi, hali ve geleceği İslam kantarına vurmayı unuttuk kaç zamandır. Onun için zillet çöreklendi hayatımıza. Tevbe, izzetli iman hayatı korumak titizliğidir. O duyarlığı kaybettik biz. Ne gelirse yapışıp kalıyor kişiliğimize...

e - Eğer işlenen günah, insan hakkına müteallik ise, hak sahibiyle helalleşmek. (16)

KÜLLİ BİR MUHASEBE

Gece gündüz çalışmak çabalamak ve bugünkünden çok farklı bir asır yaşamak kabildir. Kur'an-ı Kerim'de daha zuhur etmemiş yüzlerce cihan vardır. Bir kere onun ayetleri içinde kendini yak.

Gözyaşı: Mağfiret için Allah?ın kullarından istediği istirhamıdır.

Tevbe öyle bir kanaldır ki mü'mine sunulan, mü'min oradan aracısız ulaşır Rabbine. Burda pişman, acılı, yanık bir gönül, karşıda Alemlerin Rabbi. Kul ve Allah karşı karşıya... Bu, Rabbin kula bir lütfu. Huzura kabul edişi. Randevusuz bir açılış bu. Ne zaman kapıyı çalsan önüne en yüce huzur açılıveriyor. Ne kerem, ne lütuf Rabbim. Biz buna layık mıyız? Göklerin kapalı kapısı yok. Yeter ki sen açılmasını, yükselmesini bil. Yeter ki senin kanatların olsun. Tevbe mü'minin Rabbin huzuruna yüceliş için kanat takması. Gönlünü aç, Rabbin nazar etsin oraya. Tevbe bu. İşte böyle bir tevbeden umutlar yağıyor mü'minin gönlüne. Yeniden diriliyor kalbimizin günah vurgunu yemiş bölgeleri... Rahimsin, Kerimsin Rabbim.

Gözyaşı

Hakk yolcularının Cenab-ı Alllah?a yaklaşabilmeleri için yegane sığınak gözyaşıdır. Çünkü:

ALLAH TEVBELERİ KABUL EDER:

Tevbe mefhumunun anlaşılmasında üzerinde durulması gereken bir diğer nokta da "mağfiret- Allah'dan bağış dileme" ile, tevbe konusunun birbirine karıştırılmamasıdır. İslam'a göre insan başkaları için Allahdan bağış dileyebilirse de (20) kimse başkasının namına tevbe edemez.

?Rabbiniz kendi üzerine rahmeti yazdı. İçinizden kim bilmeyerek bir fenalık yapıp da sonra arkasından tevbe etmiş ve düzelmiş ise şüphesiz ki O gafur ve Rahimdir.? (En?am suresi, 12)

Rabbim bu idrakle hallenmeyi nasip etsin...

Öyleyse bir kuvvet kaynağı tevbe, mü'min için. Yaralı hücrelerini sürekli yenileyen bir bünyede zaaf olur mu? Tevbeyi, günahtan sonra sürekli bir duyarlık gibi yaşayan mü'min kişiliğinde yaralı uzvun kangrenleşmesi mümkün değildir. Çünkü bir günahtan sonra, tevbe yerine geçecek bir güzellik gelecektir peşinden. Günah yarası derhal şifa bulacaktır böylece. Onun için mü'min, kişiliğinde kangren yaşamaz. Hatta tevbeye vesile olacak küçük günahlar, bünyedeki duyarlığı yenileyen bir engele dönüşür. Mü'min orada, yeniden güç toplaması gerektiğini düşünür. Rabbinden rahmet diler, nusret diler.

Kur'an, "insanın en güzel bir şekilde yaratıldığını"(1), "İnsanda iyiliği kötülükten ayırma gücünün bulunduğunu" (2), "Allah tarafından üstün bir izzet, şeref ve değere mazhar kılındığını" (3) haber vermekle, onun yaratılmışlar arasındaki şerefli mevkiine işaret etmiş oluyor. "İnanma ihtiyacı içersinde yaratılan insanın"(4) "inanıp inanmamakta serbest bırakılması" ise, insanın üstünlüğünden söz edilmesine imkan vermektedir.

Dipnotlar: l. Tahrim Suresi. 66/8. 2. Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'an Dili, C. 7 s. 5126. 3. Age., c. 7 s.5127. 4. Age. c. 7, s. 5127. 5. İmam Gazali, Kimyayı Saadet, s.531, Erkam Yayınları. 6. Nur Suresi, 24/31. 7. Bakara Suresi, 2/222.

Hakk teala hazretleri:

- Kul yapmış olduğu günaha pişman olacak, Allah Teala'ya tazarruda bulunacak ve bir daha işlememeye azmedecek. Günaha bir daha dönmeyecek. Nasıl süt memeye geri dönmezse...(3)

Gözyaşı: Hulasa, vuslata erenlerin yegane istinadgahıdır.

YALANCILAR TEVBESİ

"Tevbe" kelimesi, "Tabe " fiilinin masdarı olup "Günahtan dönmek, pişmanlık duymak, ve vazgeçmek" (8) manalarına gelir. Ayrıca "Tevbe" kelimesi, Arapçada bulunan "An" harfi cerriyle kullanıldığında "Günahdan dönmek" "Ala" harfi cerriyle kullanıldığında da "Tevbeyi kabul etmek" anlamlarına gelir. (9) Kişiye nisbet edildiğinde "İnsanın, günah halini bırakıp, salah haline dönmesi" manasına gelen tevbe, Allah'a nisbet edildiğinde ise, "O'nun gazab nazarından, rahmet nazarına dönmesini" ifade etmektedir. (10)

Gözyaşı: Arifin kalbinin tercümanıdır.

Tevbe, hesap günü gelmeden önce hesaplaşmaktır kendimizle. Artılarımızı, eksilerimizi ortaya dökmek ve borçlardan kurtulmak için gayrete soyunmaktır. Tevbe bir ahiret kaygısıdır hayatımızda. Hesap gününde yüzü ak, kalbi ak çıkma umududur.

"Tevbe bütün mü'minler üzerine farzdır. (14) denilmiştir. Bilindiği gibi Kur'an, hiç bir mü'minin tevbeden müstağni kalamayacağını beyan etmiştir. (15) Zevki bal gibi gelen günahın, tesirli zehirinden sakınmaktan daha önemli ne olabilir? Çünkü beden için zararlı yiyecekler ne ise, iman ve salih ameller için günah da odur:

Şimdi "Tevbe" mefhumunu asıl ve manaları ile kavramaya çalışalım.

İnsan cehaleti sebebiyle günah işlemiştir. Sonra fenalıktan tevbe ve muamelatını ıslah etmiştir. İşte bu gibiler hakkında Allah gafuru?r-rahimdir. Ve bu gibiler için afvını farz kılmıştır. Hadis-i şerifte de:

BİR KUVVET KAYNAĞI

Sonuç olarak diyebilirizki tevbe, "günahda büyütülmüş nefsin ıslahı, masiyet vadisine dönmüş ortamın hakka bağlı değer ölçüleriyle yeniden donatılmasıdır! Tevbe, "kişinin kalbinin, niyet ve amelini ilahi ölçüler içinde yeniden en güzel şekli almasıdır." Yine tevbe, "toplumun yanlış hayat seyrinin Hakka bağlı kurallarla düzelmesi ve düzeltilmesidir." Kısacası tevbe, kişi ve toplum hayatında yapılması gerek bir İslah cihadıdır.

Her günahın kendine göre bir tevbesi vardır. Kur'an "açık delilleri ve hakkı" (17) gizleyenlerin günah işlediklerini, bu günahın tevbesinin ise "Hakkı açıklamak" (18) olduğunu bildirmiştir. Şu halde işlenen günah ne ise tevbe için o günahın terk edilmesi şarttır. Tevbe sadece dille söylenip geçilen bir kelime değil, tövbeden sonra gelen "salih ameldir." İşlenen günahdan dolayı pişmanlık duymadan sadece Allah'dan bağış dilemek, ise makbul değildir. Çünkü pişmanlık duymadan ve şartları yerine getirilmeden Allah'dan mağfiret dilemek, Allah'a karşı su-i edebdir ve Hz. Ali nin ifadesiyle "tevbede dil çabukluğu yalancılar tevbesidir" (19)

GERÇEK TEVBELERE DOĞRU

İslam, insan gerçeğinden hareket ederek vicdani inançları ve ilahi kuralları insanlık hayatında tatbik sahasına koyan son ilahi dindir. İlahi prensipleriyle kişilerin bütün insani kabiliyetlerini kemale erdiren islam, yapıcı hiç bir enerjiyi boş bırakmadığı gibi, hayırlı ve faydalı hiç bir faaliyeti de baskı altına almamıştır.

- O halde tevbe nedir? Hazreti Ali tevbenin çerçevesini çiziyor:

Allah Teala çağırıyor:

Ve bu iklimde yıkansın hasta ruhlar...

nasuh tövbesi tıpkı mebrur hac gibidir

Muaz bin Cebel Rasulullah'a soruyor: Nasuh tevbe nedir ya Rasulallah? İşte Rasulullah'ın cevapları:

Ölmeyen diri Hakk'dır. Hakk ile yaşamak mutlak hayattır. Hakk'tan ayrı yaşayan, bir taştan başka bir şey değildir. Her ne kadar kimse onun arkasından ağlamıyorsa da. Eğer sebat ve baka istiyorsan Kur'an-ı Kerim'e yapış. O, bize korkma haberini vermiştir. Insanı korkusuzlar makamına eriştirir.

Tevbe ederken dikkat edelim ettiğimiz tevbeyede tevbe etmemiz gerekebilir.

Hazreti Ali -kerremallahü vecheh- bir bedevi Arab'ı "Ey Allahım, senden mağfiret diliyor ve tevbe ediyorum" diye alelacele dua ederken görüyor. Ona:

?Günahlarından halis olarak tevbe eden kişi hiç günah işlememiş gibidir.? buyurulmuştur. Bir insan halis tevbe ederse hiç günah işlememiş gibi temizlenir.

Tevbe bütün mü'minler üzerine farzdır. (14) denilmiştir. Bilindiği gibi Kur'an, hiç bir mü'minin tevbeden müstağni kalamayacağını beyan etmiştir. (15) Zevki bal gibi gelen günahın, tesirli zehirinden sakınmaktan daha önemli ne olabilir? Çünkü beden için zararlı yiyecekler ne ise, iman ve salih ameller için günah da odur:

büyüklerden birisi Allah Teala'yı her hatırladığımda kendimden utanırım demiş. çünkü her hatırlayış, bir unutuştan sonradır...

Ayrıca Kur'an, inanma ihtiyacına kulak vermeyen, bilgisini, iradesini ve sahip olduğu diğer özelliklerini, Rabb'inin gösterdiği yönde kullanmayan insanın, üstün varlık olamayacağını, bilakis "aşağıların aşağısı kılınacağı" (6)nı da haber vermiştir. Bu Kur'an ifadelerinden de anlaşılacağı üzere, İslam'ın insan anlayışı "gerçekçi"dir.

İnsanın, dinen yasaklanan bir şeyi veya işi, kendi iradesiyle yapması günah olduğundan bu duruma düşen kimsenin ilk yapacağı şey işlediği günahı terk etmek olmalıdır.

a - İşlenen günahtan dolayı kalben pişmanlık duymak.

Eğer insan inancında ve davranışlarında hür olmasaydı o zaman inanmak bir mecburiyet olurdu. Bu durumda da insanın üstünlüğünden söz edilemezdi.

İnsanı nefsinin mahkumu olmaktan kurtarıp günahlar altında ezilmekten koruyan İslam, tevbe kapısını açık tutmakla insana tekrar Hakka dönme imkanı vermiştir. Kur'an'ın "Ey nefislerine karşı aşırı giden kullarım, Allahın rahmetinden ümit kesmeyin. Allah bütün günahları bağışlar. Çünkü O çok bağışlayan ve çok esirgeyendir." (22) buyruğu, Allahın, "şartları yerine getirilen bir tevbe ile her günahı affedebileceğine" işaret eder. Bilindiği gibi en büyük günah şirktir. "Tevbe ve iman ile" Allah onu da affeder. "Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz.." (23) ayeti hiç tevbe etmeyenler hakkındadır.

Gözyaşı: Nedamet manasını taşır, Allah?a bir nevi tevbedir.

Seyyiatın, hasenata tebeddül etmesi hakkında bu ayet-i celile tefsirinde beyan buyurulmuştur ki: Mesela yüz seyyie işleyen bir kimse sıdk ve ihlas ile tevbe eder, ameli salih işlerse yüz hasene verilir. Hatta bir kimse rü?yasında alem-i ahirette günalarından hesaba çekildiğini görmüş. Günah-ı sağirelerini söylemiş, kebiresini inkar etmiş. Sağirelerine mukabil hasene verildiğini görünce, kebirelerinin ve olduğunu söyleyerek onun da mukabilinde ecrini istemiş

Gözyaşı: İçin, tahassür ifadesi ve gözün niyazıdır.

TEVBENİN KABUL OLMASININ ŞARTLARI:

Kur'an, Tevbenin, iman makamlarının birincisi olduğuna işaret etmekle onun faziletini açıkça belirtmiştir. (11) Ayrıca Peygamberimiz "Ey insanlar Allah'a tevbe ve istiğfar ediniz, ben günde yüz kere tevbe ediyorum" (12) buyurarak tevbenin fazilet ve önemini pek veciz bir şekilde dile getirmiştir. Her türlü günahtan korunmuş olan Allah Rasulü, hak yolculuğunun başlangıcının ve vuslat kapısının anahtarının tevbe olduğunu böylece açıklamıştır. Yine Kur'an'da ilahi müjdeye mazhar kılınan mü'minlerin vasıfları belirtilirken, "Tevbe edenlerin" ilk önce zikredilmesi (13) tevbenin faziletinin ve öneminin bir başka ispatıdır.

Demek Rabbimiz bizden halis, saf bir yöneliş, rücu, yeniden dönüş istiyor Zatına... Kulluğu yalnız kendisine has kılmamızı istiyor. Kulluğu, sevgiyi arındırmamızı diliyor. Rabbimiz, biatımızı yenilememizi istiyor. Yırtılma, eskime, zedelenme olmuşsa dünya hengamesi içinde, onları yeniden O'na yönelerek inşa etmemizi bekliyor. Tevbe bir biat yenilemesidir mü'min için. Yaralarını sarma ve tedavi sürecine girme gayretidir.

bir terbiye sürecidir tevbe. Müeyyideyi, sürekli yanı başında, bir nazar-ı ilahi gibi hissetme hassasiyetidir. Nefsi, ona göre disipline etme, zabtü rabt altına almadır. Nefsi, gemlemektir. Kendi irademizi bulmak, onu hayatımıza hakim kılmak ve onu Rabbin rızasına, hoşnutluğuna rabtetmektir.

- Tevbeyi altı şey gerçek hale getirir: Geçmiş günahlara pişmanlık, farzları iade, mezalimi red, hasımlarla helalleşmek ve bir daha dönmemeğe azmetmek, nefsi günah yolunda büyüttüğün gibi Allah'a taatte eritmek, ona günahların tadını tattırdığın gibi taatın da acısını tattırmaktır.(4)