Toplu Zikir: İlk asırlarda pek yoksa bile, özellikle tarikatların kurulup bünyeleşmelerinden sonra tekkelerde toplu zikir meclisleri icra edilmeye başlanmış, zamanla belli adab ve erkanı olan tarikat zikirleri meydana çıkmıştır.

Hatm-ı Hace: Nakşibendiye tarikatının şeyhin huzurunda müridlerin oturarak icra ettikleri zikirdir. Sessiz olarak yapılır. Herkes okuyacağı dua, ayet ve salavatı şeyhin işaretleriyle okur. Cemaat arasında İnşirah suresini ezbere bilenler 10'dan fazla ise büyük hatme, değilse küçük hatme yapılır.

Ferdi Zikir: Müridin kendi başına yaptığı zikirdir. Mürid, zikri talim ederken şeyhin tarifinin dışına çıkmaz. Şeyh, müridin anlattıklarından, hissettiklerinden ve gördüğü rüyalardan hareketle değişik zikirler telkin eder.

Şeyh, müridi iki metodla terbiye eder:

7. Nefs-i kamile: Tam, kamil, temiz nefis.

Darb-ı Esma: Halvetiler, toplu zikirlerine bu adı vermişlerdir. Halka halinde oturup hafif sallanarak yapılır. Vücudun hafif hareket etmesi masivadan sıyrılmak için bir vesile olarak kabul edilir.

2. Nefs-i levvame: Kendini kınayan, kötüleyen nefis.

ZİKİR VE SEYRU SÜLUK

5. Nefs-i razıye: Razı olan, şikayetçi olmayan nefis.

2. Seyr fillah: Allah'da seyr. Hakk'ın sıfatları ile vasıflanmaya çalışmak.

Nefis yolu ile

Suhreverdiye geleneğinde nefsin yedi derecesiyle zikir ve renkler arasında şöyle bir münasebet kurulmuştur:

3. Nefs-i mülhime: İlham ve keşfe mazhar olan nefis.

6. Nefs-i mardıyye: Allah'ın kendisinden razı olduğu nefis.

1. Seyr illallah: Allah'a seyr, nefisten hareket edip kalp makamının sonuna yani "ufuk-ı mübin"e ulaşmak Vahdeti örten kesret perdesini sıyırıp indirmek.

Zikr-i Kıyam: Ayakta ve sesli olarak yapılan bu zikir Rıfai ve Sadiler'in zikirlerine verilen isimdir.

3. Seyr maallah: Allah ile seyr. Zahir-batın ikiliğinden kurtularak veliliğin sonuna ulaşma.

4. Seyr anillah: Allah'dan seyr. İrşad için tekrar halka dönmek.

1. Zikir: Bütün tarikatların temel unsuru olan zikir, kelime olarak anmak, zikretmek, hatırlamak demektir. Istılah olarak Allah'ın isimlerini, belli duaları, çeşitli zamanlarda belli miktarda sesli veya sessiz söylemek, tekrar etmektir.

Tarikatlarda şeyh, dervişlere ferdi olarak yapmaları gereken zikir ve diğer ibadetleri talim ve tarif ettiği gibi toplu olarak yapılan zikir meclislerini de idare eder:

2. Nefs-i levvamenin zikri: Allah (100.000 defa). Bu nurun rengi sarıdır.

1. Nefs-i emmare: Kötüyü, günahı emreden nefis.

Bu konuda teferruatına girmeden sufilerin Kur'an-ı Kerim'e dayanarak nefsin yedi mertebesini kabul ettiklerini söyleyelim. Basitten mükemmele doğru yükselen bu kademeleşme, etvar-ı seb'a şöyledir:

1. Nefs-i emmarenin zikri: La ilahe illallah (100.000 defa). Bu nurun rengi mavidir.

Kalbi zikir: Bir takım kelimeleri tekrarlamaktan öte bir nevi derin tefekkürdür. Dil ile kalp zikrinin beraber olması daha üstündür.

- Bu yazı çeşitli kaynaklardan derlenmiştir.

Ruh yolu ile

Deveran: Kadiri zikri. Ayakta, oturarak, dönerek yapılır.

İlk iki seyr ile velilik makamına, son ikisi ile mürşidlik makamı ve yetkisine kavuşulur.

4. Nefs-i mutmainne: Huzura kavuşmuş tatmin olmuş nefis.

6. Nefs-i merdıyyenin zikri: er-Rahman (175.000 defa). Bu nurun rengi siyahtır.

Lisani zikir: Dil ile yapılan, sesli veya sessiz zikirdir. Zikrin sesli olması nefse işittirmeye ve onu zabturapt altında tutmaya vesiledir.

5. Nefs-i radıyyenin zikri: el-Kayyum (90.000 defa). Bu nurun rengi yeşildir.

7. Nefs-i kamilenin zikri: er-Rahim (100.000 defa). Bu nurun rengi yoktur, bütün renkleri yansıtır.

4. Nefs-i mutmainnenin zikri: el Hayy (70.000 defa). Bu nurun rengi beyazdır.

2. Seyru süluk ve nefsin terbiyesi: Seyr u süluk kelimelerinin lügat manası gitmek, yürümek, girmek demektir. Tasavvufi bir ıstılah olarak, müridin dervişliğe başlayışından vuslatını, tasavvufi yolculuğunu tamamladığı noktaya kadar yaptığı manevi ve kalbi sefer ve yolculuğun adıdır.

Allah'a doğru manen seyr eden dervişin yolculuğu ile ilgili tasnif şöyledir:

Zikirde esas unsur, diğer varlıkları unutarak, hatta yok sayarak Allah'ı anmaktır. En efdal ve üstün zikrin "La ilahe illallah" olduğunu Peygamberimiz söylemişti. Sufiler de bu hadisten hareketle bu cümleyi zikrin temeli olarak almışlar ve bunun üzerinde ısrarla durmuşlardır.

Sema: İlk asırlarda dini musıki anlamına gelen sema Mevlevi tarikatının zikrine verilen isimdir. Ayakta ve dönerek icra edilir.

3. Nefs-i mülhimenin zikri: Hu (90.000 defa). Bu nurun rengi kırmızıdır.