Vesselam.

bkz: evlanın terki

(4) http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=3315

2. Nevadir'de deniyor ki, bu yani sünnet yerine kaza kılmak evladır.

? Öyleyse vuku bulmayan bir şeyi bana ne diye sorarsın?

Kazaya kalmış yeni namazlar çok olduğu zaman, ittifakla tertibi iskat ederler. Fevait-i kadimenin tertibi iskat etmesi hususunda ihtilaf vardır.

Ahmed b. Musa el-Keşşi, Mecmau'n-nevazil ve'l-havadis ve'-vakıat

--Kaza borcu varsa hocam?..

Bu sapmanın sebebi Sünneti, farzın yanında, okyanus yanındaki bir damla gibi görme ısrarıdır.. İmam Rabbani'nin Mektubat'ını göstererek temellendirilen bu yaklaşıma göre nafileleri de içeren Sünnete uymanın yüz şehit sevabı alabileceği fikri izahı zor bir kavram olarak durmaktadır.. Bu nedenle hadis-i şerifte geçen sünnete uymayı dine uymak, islamiyete uymak v. s şeklinde tevil etmektedirler. Oysa hadis genel manada ve mutlak alındığında, örneğin unutulmaya yüz tutan evvabin namazı gibi nafileler bile olsa bunları ihya eden ve ibadet hayatında uygulayanlar için 100 şehit sevabı vaat etmektedir.. Kaza namazları konusundaki bu ısrarlarını sürdürebilmek adına, mutlak olan bu ifadelerin mukayyet manaya indirgenmesi zorunluluk arz etmektedir.. Yoksa - hafizanallah!?- milletin sünnet namazlar veya sünnet-i seniyyelerdeki yümün ve bereketlere, fazilet ve sevaplara dalıp farzları ihmal etme! tehlikesi ortaya çıkabilecektir. Ve bir kez daha şu soru zihinde çınlayacaktır: Acaba sünnet yerine kaza namazı kılmak fikri doğru mu?

3) Mezhepte müctehidler: Bunlar mensup oldukları mezhep imamına muhalefet etmezler. Ancak onun hükme bağlamadığı meseleleri aynı usul ve metodu kullanarak Kitap ve Sünnet delillerinden çıkarırlar. Tahavi, Kerhi, Serahsi, İsfereyani ve Şirazi bunlar arasında sayılabilir.

Bu iki hadiste geçen "Sadakanın hayırlısı bir zenginlik üzerinden ayrılıp verilendir." cümlesini alıp "Borcu var iken verilen sadaka kabul olmaz" şekline deforme etmişler.. Bunu da muhtemelen üzerinde "kaza borcu olan kişinin nafile namazı kabul olmaz" şeklindeki ısrarlarını desteklemek için yapmışlar..2. ihtimal olarak ta bab başlığı için yapılan açıklamayı hadis olarak vermeleridir.

Cevap:

Bu yapılan hesap ta öyle meçhul! hikmet ehlinin sözleriyle değil bizzat sahih hadisin müjdesiyle yapılmıştır. Bazen tergib ve teşvik adına böyle sözler söylense bile bunlar kelimenin zahiri anlamlarıyla değil mecazi ve teşvik anlamlarıyla alınır.. Benim verdiğim hadisteki sayılar ise gerçek bir müjdedir.. Hikmet ehli zatlar da buyruyor ki:Birine doğru yazılmış bir din kitabı vermek, bin kere umreye gitmekten daha sevabdır" cümlesini alın ve bu sahih hadisin müjdesine, bu müjdenin getirisi olan 20 bin yıllık farz namazı sevabına vurun bakalım. .. Sonucu hikmet ehli zatlar bize bildirsin.."

(2) http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=3179

İntihalci Muzaffer Ozak 'un düzenlemesinden geçen Necat-ül Müminin:

Hanefi kitabı olduğuna dair ekstra hatırlatma yapılan böylesi kitaplar yerine Milyonlarca Hanefi'nin onlarca yıldır evinden eksik etmediği ve özellikle ülkemizde çokça beğenilen, ilim ehli veya değil herkesin taktirini kazanmış Ömer Nasuhi Bilmen'in ilmihalini okumak ve kim tarafından verildiği belli olmayan böylesi fetvalara uymak yerine Diyanet işleri başkanlığının fetva kurulundan çıkan fetvalara tabi olmak daha iyidir.

1- Uyumak, unutmak gibi dini bir özürle kaçırılır. Buna Faite yani kaçırılmış namaz denir. Üzerinde böyle farz kazası olanın nafile namaz kılması caizdir. Çünkü Redd-ül-muhtar, Halebi, Tahtavi veHindiyye gibi kıymetli eserlerde buyruluyor ki: Faite namazların kazalarını acele kılmak lazımdır. Fevt olmuş namazların kazalarını kılmak, nafile kılmaktan evla ise de, hadis-i şerifle övülmüş olan beş vaktin sünnetlerini, duha, tesbih, tehıyyet-ül-mescid, evvabin gibi nafile namazları kılmak, kaza kılmaktan evladır. Evla olmasının sebebi, unutmak, uyumak gibi bir özürle namazı kazaya bırakmak günah olmadığı içindir. Böyle kimselerin, adı geçen nafileleri kılacak kadar, kazaları geciktirmeleri günah olmaz. Unutarak, uyuyarak kazaya bırakılan namaz sayısı bir veya birkaç vakittir. Mesela sabah namazının vaktinde uyuyup kalan kimse, güneş doğduktan 50 dakika kadar sonra bu namazı kaza eder. Kaza etmeden önce, duha namazı kılarsa caiz olur. Çünkü sabah namazını, uyanamayarak bu vakte bırakması günah değildir. Duha namazı kılacak kadar geciktirmesi de günah olmaz.

1- Bir mesele sorulduğunda ona cevap verdiğin zaman sakın: Görmez misin deme. Zira Allahu Teala Kur ́an ́da: Hevasını ilah ittihaz edeni görmez misin diyor.

? ?Biraz önce şöyle şöyle diyen sizler misiniz? buyurdu.

Bu Tabakaların Hakiki Durumu, Esasında 7 değil 4 farklı tabaka var:

A-Terk-fevt ile ilgili bölüm:

Alıntılarla okuyucunun zihninde farzın yanında sünnetin denizin yanında damla kadar ehemmiyeti vardır, denizin yanında damlanın ise ne hükmü olabilir? gibi eksik ve çarpık bir mana oluşturuluyor:

Diğer hadislerde gelen tamamlayıcı kısımlarla beraber bu hadisler bir sentez içinde ele alınmalıdır. Taha 121: Fe ekela minha fe bedet lehuma sev?atuhuma ve tafıka yahsıfani aleyhima min varakıl cenneti ve asa ademu rabbehu fe gava. Diyanet İşleri meali: Bunun üzerine onlar o ağacın meyvesinden yediler. Bu sebeple ayıp yerleri kendilerine göründü ve cennet yaprağından üzerlerine örtmeye başladılar. Adem, Rabbine isyan etti ve yolunu şaşırdı. Şimdi bir insanın Hz. Adem ile ilgili kitap yazarak bu ayeti kitabın pek çok yerine eklemesi ve ayet üzerinden onlar da bizim gibi hata işlerler çağrışımını oluşturması doğru mudur? Sözün özü hadis-i şerifler her ne kadar mutlak ve tek başına hükmeder görünse de tam tersine mukayyet ve diğer hadislerle beraber değerlendirilmek zorundadır. İmam Rabbani'nin 260. Mektubunu da örneğin 114. Mektubla beraber düşünüp dengeyi öyle bulmak lazımdır.. Bektaşi misali bir sayfayı okuyup ta öteki sayfayı görmemezlikten gelmek veya öteki sayfayı ilk sayfanın manası altına dahil etmek anlatılmak istenen ana fikri mecrasından saptırır.

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur-1

Katade;

3- Sünnet, yalnız olarak kullanılınca, İslamiyet demektir. Hadis-i şerifte buyruldu ki:

bkz: sünnetle birlikte kazaya niyet

İbni Nüceym'in Fetvasının hangi durumda ve nasıl bir kulluk bilinciyle uygulanabileceği için

e- ve en önemlisi buradaki muhatap herkes değil farzlarda ihmali olduğu anlaşılan "henüz yolun sonuna varmamış bazı sufiler"dir.. Öyle ki bu sofiler ibadet hayatı deyince zikr, erbain v. s gibi tarikata ait nafileleri anlar. Farz ve sünneti olması geeken konumunda muhafaza edemezler.

Bkz. Abdulhayy el-Leknevi, el-Fevaidu?l-Behiyye, s. 106-07 .

4. Tabaka Tahric Erbabıdırlar :Dördüncü tabakadaki fukaha tahric erbabı olanlardır. İbn-i Abidin onlara akvalini aldıkları kimseye tabi olanlar namını veriyor. Bizse onlara müreccihler tabakası diyeceğiz. Bunlar hükmü bilinmiyen mes'eleleri istinbat etmezler. Yaptıkları iş üçüncü tabakanın tayin ettikleri kaideler dahilinde tercih vasıtalarıyle, rivayet olunan re'yler arasından tahric yaparlar. Delil kuvvetine bakarak veya asrın ahvaline uygun olmasıyla tatbik selahiyetini göz önünde tutarak akvali birbirine tercih etmek hakkını haizdirler. Bu müstakil bir istinbat sayılmaz. Bu bir tercihtir, akvali birbirine mukayese ve muvazenedir. Bu tabakadaki müctehidlerden biri Ebu Bekir Razi'dir. Bu tabaka ile önceki tabaka arasındaki fark belirsiz gibidir. Onun için bu ikisini bir tabaka sayan, hakikati aşmış olamaz. Çünkü usulün icabına göre re'yler arasında tercih yapmak, imamlardan hükmü rivayet olunmayan bir mes'ele hakkında hüküm vermekten kolay değildir. Bu tabakadan savdıkları Ebu Bekir Razi, üçüncü tabakadan saydıkları Kadıhan, Kerhi ve emsalinden az değildir. Ahkam-ı Kur'an adh eseri onun fazlının ve ilminin canlı bir delilidir.

d) Soru: Nereden biliyoruz ki nakledilmemiş?

Sünnetin her meselesine uymak mümkün olmayabilir. Bediüzzaman?ın da ifade ettiği gibi, sünnet-i seniyyenin her bir nev?ine tamamen bilfiil tabi olmak, imanda kemal mertebede bulunan evliya ve asfiya gibi kimselere ancak müyesser olur.

Mesela; aynı namaz için:

Haklı çıkabilme adına anlam kaymasına uğratılan hadisler

5-Bir meselede kıyas ve istihsan varsa meşhur yirmi iki mesele hariç, amel istihsana göredir.(2). Bir mesele zahiru'r-rivayede zikredilmemiş ve başka bir rivayette sabit ise ona dayanılır. İmamdan çeşitli rivayetler varsa ya da ne ondan ne de ashabından hiç bir rivayet yoksa, birinci durumda hüccette en kuvvetlisi, ikinci durumda da son devir, alimlerinin ittifak ettiği alınır. Meşayih ihtilaf ederlerse çoğunluğun görüşü alınır. Onlardan hiç bir görüş yoksa müftü, meseleye, mesuliyetten kurtulmaya yardım edecek bir şey bulmak için teemmül, tedebbür ve içtihat gözüyle bakar. Meselede gelişi güzel konuşmaz. Allah'tan korkar. O'nu gözetir. Çünkü delil olmadan fetvaya cüret göstermek, ancak cahil bir kimsenin cesaret edebileceği tehlikeli bir iştir.

Hesaba göre İmam-ı Rabbani sünnet ve farz arasındaki oranı deniz/damla olarak belirlemişti.. Bu mektubta ise nafile/farz = bir farz/70 farz = 70 oranı çıkıyor.70 damla = deniz ediyorsa bu damlalar bildiğimizden daha büyük olmalı!

bkz: http://www.unitedamericanmuslim.org/kitaplik/bii/Htm2/bii226.htm

Sual: Bir yazar, diyor. Bu kadar cahillik olur mu?...

Ka'b ibn Malik'in tevbesine ait olan bu uzun hadis Tefsir Kitabında Tevbe Suresi'nin tefsiri sırasında gelecektir. Rasülullah'ın Ebu Bekr'i bütün malını sadaka yapmasından men' etmeyip de, ikinci Akabe Bey'ati'nde bulunmak şerefini taşıyan Ka'b gibi kıdemli bir sahabiyi bu hareketinden men' etmesi, Ebu Bekr'in sabrı şiddetli, tevekkülü kuvvetli, müstesna bir şahsiyet olmasından dolayıdır. Ebu Bekr'in bu yüksek seviyesi hiçbir kimse için misal edinme örneği olamazdı.

üzerine yazdığımız derkenardadır. Anlaşılıyor ki «Cami-i Kebir in rivayeti «Münteka nın rivayetine aykırıdır. Binaenaleyh bir kimse bir niyetle her biri kaza iki farza yahut biri eda biri kaza yahut biri eda birinin vakti girmemiş, biri eda biri cenaze namazı, biri eda biri nezir namazı veya diğer vaciplerden biri olmak üzere iki farzı bir araya getirse asla namaza girmiş sayılmaz. Bazıları nafile kılmış sayılacağını söylemişlerdir. «Cami-i Kebir rivayetine göre kuvvet yalnız farzla nafileyi bir yere getirdiği zaman nazarı itibara alınmıştır. Çünkü Şeyhayn'a göre kılınan namaz kuvvetine bakarak farz sayılır. İmam Muhammed ise, «İki şeyi bir araya getirmek namazda olursa hükümsüzdür. Ve iki namazdan hiç birine başlamış sayılmaz. Oruç, zekat ve nezir hacla nafile de olursa yaptığı nafile yerine geçer demiştir. Farz olan hacla nafile hacca birlikte niyet etmek, bunun hilafınadır. Çünkü o kimse bilittifak farza niyet etmiş sayılır. Nitekim bunu Farsi kendi şerhinde izah etmiştir. ALLAH-u a'lem. Bazen nafile sözü sünnete de şamil olur. Burada murat odur. İki nafileye niyet ederse kıldığı namaz ikisi yerine de geçer. Bunu «Eşbah sahibi söylemiş, sonra, «iki sünnete diye niyet ederse mesela Pazartesi günü hem o günün sünneti olmak hem de arefeye tesadüf ettiği için arefenin sünneti olmak üzere oruca niyet etse ne hüküm verildiğini bir yerde görmedim. Zira tahiyye-i mescit meselesi ancak sünnetin zımnında mevcuttur. Onunla maksat hasıl olmuştur. demiştir. Yani her iki gün için oruca niyet de böyledir, demek istemiştir. Allame Biri, «Çünkü bu adama farz namına iki günün orucu caiz olunca farz olmayan iki günün orucu namına caiz olması evleviyette kalır. diyerek «Eşbah sahibini te'yid etmiştir. Zira «Hızanetü'l-Ekmel de şöyle denilmiştir. «Bir kimse Recep ayında ALLAH için oruç tutmak boynuma borç olsun dedikten sonra zıhar kefareti olmak üzere iki ay arka arkaya oruç tutar ve bunların biri Recep ayı olursa caizdir. Ama ayların biri ramazan olursa caiz değildir. Bütün ömrünü oruçla geçireceğini nezir eder de sonra zıhardan dolayı kendisine iki ay oruç farz olur. Yahut muayyen bir ay oruç tutmayı nezir eder de sonra o ayda ramazan orucunu kaza ederse ona hiçbir şey katılmaksızın caiz olur. Lakin burada iki niyeti bir araya toplamak yoktur. Bilakis ortada bir niyet vardır. Ama iki günün orucuna kafi gelmiştir. Şarih bu meseleyi bahis mevzuu etmemiştir Çünkü onun sözü namaz hakkındadır. Bu, namaza uymaz. Yalnız bir kimse yatsı namazının sünneti ile teheccüd namazına birden niyet ederse İbnü'l Hümam'ın tercih ettiği «Teheccüd namazı bizim hakkımızda müstehap değil sünnettir, kavli mucibince tasviri mümkün olur. Biri nafile biri cenaze diye niyet ederse kıldığı namaz nafile olur. Çünkü o mutlak olarak namazdır. Cenaze namazı ise duadır. Başladığı namaza aykırı düşen bir niyetle mesela farza başladıktan sonra nafileye tekbir almak veya bunun aksini yapmak vakit namazına başladıktan sonra kaza namazına tekbir almak veya aksini yapmak, namaza yalnız başladıktan sonra imama uymak için tekbir almak ve aksini yapmak gibi bir fiilde bulunmadıkça bozmak niyetiyle başlanan namaz batıl olmaz...

Sünnet namazları yerine kaza kılınmasını savunan görüşün oluşturduğu kafa karışıklığının ve kullandıkları argümanların en büyüğü İbni Nüceym'dir, İbni Nüceym'den başka fıkhi literatür açısından ciddi bir kaynak gösterememişlerdir.. Hakikatte ise İbni Nüceym'de de bunların fikirlerine yarayışlı bir delil yoktur.. Biz ilk önce en ciddi delili müstakilen masaya yatıracağız sonrasında diğer kaynakları topluca ele alacağız..

-O şahıs gecelerini tamamen ibadetle geçirir. Belki de uyku ağır basmış kalkamamıştır, dediler. Bunun üzerine Hz. Ömer onun için şöyle dedi:

Bir Meseledeki Hanefi Görüşe Nasıl Ulaşılır -1

- ?Farzı bırakıp nafile ibadetle uğraşan, doğuracağı zamana yakın çocuğunu düşüren kadına benzer.? Yapılan ibadetin yerine gelmesi için ilk önce farzları yerine getirmelidir. Aksi halde yapılan ibadetlerin kabulü güç olur. Buna ikinci bir misal olarak sermayesini bilmeden, ticaret yürüten taciri göstermek yerinde sayılır. Bir tacir evvela sermayeyi bilmeli ve onu kurtarma yolunu bulmalıdır. Keza bir müminin de ilk başta farzı bilmesi gerektir. Şunu da burada belirtmek yerinde olur; bir kimsenin sünneti yapmadan bazı evliyanın keşif yolu ile naklettikleri ibadeti yapmaya çalışması yerinde görülmez. Farzlardan bazılarını şöyle sıralamak yerinde olur sanırız. Başta haramı bir bütün olarak bırakmak, en büyük farzdır. Sonra hassaten şirk yolunu bırakmak gelir? Hak ve hakikat karşısında itirazı bırakıp doğruya uymak da farzdır. Yine farzların arasında halkın hizmetini görmek, onlara yardım etmek vardır. Bu arada ilahi emirleri zedelememek yerinde olur? Çünkü Hz. Peygamber Efendimiz şöyle buyurdu:

9-Telfik yoluyla çıkan hüküm Hanefilere göre batıldır. Mezheple muhtar olan görüşe göre, amelden sonra taklitten dönmek de batıldır. Hanelileri taklit ederek başın dörtte birini meshedip öğleyi kılan, sonradan Malikiler gibi başın tamamını meshin lüzumuna itikat etmesi ile namazını iptal etmez. Bazı Hanefiler amelden sonra taklidi caiz gördüler. Mesela, mezhebine göre namazın sahih olduğunu zannederek kılsa sonra da kendi mezhebinde batıl olduğu halde başkasının mezhebine göre sahih olduğu anlaşılsa onu taklit eder, namazı da kabul olur. Bu hüküm Feteva-yı Bezzaziye'deki şu nakle göredir: İmam Ebu Yusuf hamamdan gusül abdesti alarak cumayı kılar, sonra da, kendisine hamamın kuyusunda bir ölü fare olduğu haber verilir. Bunun üzerine: "Ehl-i Medine'den olan kardeşlerimizin görüşünü alırız: Su iki kulle olursa (270 litre ya da 15 teneke) pislik taşımaz." der.

Çünkü :

Alıntı: Sual: Sünnetleri kılarken, mesela öğlenin sünnetini kılarken ilk kazaya kalan öğle namazının farzına, vaktin sünnetine, yeni abdest almışsam sübha namazına, camide kılıyorsam tehıyyet-ül mescide, sefere çıkıyorsam tehıyyet-ül-menzil namazına da niyet ediyorum. Peki, ikindinin veya yatsının sünnetini kılmadan farzına başlasak, yine aynı şekilde niyet edebilir miyiz?

Kaza namazlarıyla meşgul olmak nafile namazlarla meşgul olmaktan daha önemlidir. Fakat beş vakit namaza bağlı olan sünnetler müekked olsun gayri müekked olsun bundan müstesnadır. Yani bu sünnetleri terkederek, bunların yerine kazaya niyet edilmesi uygun değildir. Aksine bu sünnetlere niyet edilmesi daha uygundur. Hatta kuşluk ve teheccüd namazı gibi haklarında hadis bulunan namazlar da böyledir. Bunlara da bu şekilde nafile olarak niyet edilmesi evladır. Çünkü bu sünnetler farz namazlarını tamamlar, ayrıca bunların telafisi mümkün değildir. Kaza namazlarının ise belirli vakitleri olmadığı için telafileri mümkündür. Farz namazı kazaya bırakarak günaha giren kimsenin, bu günahtan kurtulmak için sünnetleri feda etmesi uygun değildir. Böyle bir kimsenin fazla ibadet yaparak yüce Allah?ın affına sığınması gerekirken, kendisi için Rasulullah ?ın şefaatının tecellisine vesile olacak bir kısım sünnetleri, nafileleri terketmesi nasıl uygun olabilir? Hem farzları kazaya bırakmak hem de vakit namazlarını sünnetlerden tecrid etmek iki kat kusur olmaz mı? Fetvaya esas olan görüş budur.

(4) Ebu Yusuf, er-Redd, 31

(9) Şevkani, Neylü ́l-evtar, 2/27.

Leknevi buna bir şerh yazdı: en-Nafiu'l-Kebir. Tek cilttir.

kelimesi yalnız olarak söylenince islamiyet yani bütün ahkam-ı islamiyye demektir. Burada yalnız olarak söylenmiş mi?Hayır. Aksine "Onun sünnet-i seniyyesine " diye 3 katlı, 2 ekli kelime grubu halinde verilmiştir. Onun sünneti veya sünnet-i seniyye veya tek başına yetmesine rağmen "Onun sünnet-i seniyyesine " sünnetin başına Onun, sonuna "aidiyet belirten "si" eki ve sünnetten sonra bu sünnetin Resulullah'a izafesini belirten seniyye tamlaması getirilmiştir. Bu haliyle sünnetin Resulullah'a aidiyetini belirten ve genel anlamda islamiyet veya yol manasında olmadığını ispatlayan 3 katlı bir tamlama olarak tercüme edilmiş ve üzerine hiç düşünmeden parantez içinde diye bir köşeli parantez eklenmiştir. Böylelikle kendi izahlarını kendileri ihlal etmişlerdir.. Ayrıca, Onun sünnet-i seniyyesine "

Muhtasaru?t-Tahavi, nşr., Ebu?l-Vefa el-Afğani, s. 14

Görüldüğü üzere bir kısmı dipnotta gösterilen en muteber kaynakların beyanına göre, "hem geçmiş bir namazın kazası, hem de vaktin sünneti" niyetiyle kılınan bir namaz, İmam Muhammed ́e göre, ne farz, ne sünnet, ne de nafile olarak sahih olur. İmam Ebu Yusuf'a göre ise sadece farz olarak caiz olur; ayrıca sünnet veya nafile sevabı söz konusu olmaz. İki tane müçtehidin bu konudaki içtihatları, böyle olunca, fakih bile sayılmayan "filan kişinin kitabında şöyle buyruldu" demenin, hiç bir anlamı yoktur. Şüphesiz, sünnet yerine kaza namazına niyet ederek, sünnet namazları terk eden müslümanlar, günahkar olmazlar. Kıldıkları namazlar kaza olarak sahihtir. Ancak, sünnetlerin sevabından mahrum kalacakları gibi, -müekked sünnetlerin mazeretsiz terkinden dolayı- isaet etmiş olurlar. Ayrıca Hz. Peygamber in itab ve tekdirine maruz kalırlar. (21)

8. Çift niyetle başlanan namazlar kuvvetli olan için geçerlidir..

2. el-Camiu?s-Sağir: Ebu Yusuf aracılığıyla İ. Azam?dan gelen görüşler.

Alıntı: Sünnet kılarken kazaya da niyet edince kaza da sünnet de kılınmış olur. (Necat-ül müminin s.90) Sünnet kılarken kazaya da niyet gerekir. Tatarhaniyye?de, deniyor. (Uyun-ül-besair s.103)Öğlenin farzına dururken, hem farz, hem de sünneti olarak iki niyet yapılırsa, iki imama göre, yalnız farz kılınmış olur. İmam-ı Muhammed?e göre ise, o namaz sahih olmaz. Çünkü, farz ile sünnet ayrı cinsten iki namazdır. İki imama göre, farzı kılınmış olur. Halbuki, camiye girince kılınan herhangi bir namaz, tehıyyet-ül-mescid yerine de geçtiği için, farz kılarken tehıyyet-ül-mescid olarak da niyet etmek de caiz olur. Yalnız farza niyet edince de, iki namaz birlikte kılınmış olur. Sünnet, farzdan başka kılınan namaz demek olduğu için, sünnetin kazaya benzerliği tehıyyat-ül-mescit namazının farza benzerliği gibidir. Yani, sünnet kılarken vaktin farzına niyet edilmez ama, kazaya kalmış bir namaza veya başka bir nafileye de niyet edilebilir. Sünnet yerine kaza kılan, sünneti terk etmiş olmaz. Vaktin farzını kılarken, sünnete de niyet edilirse, sünnet sahih olmaz. Fakat, kaza kılarken sünnete de niyet etmek sahih olur.

Kafi?nin, İmam Muhammed?e ait ve Zahiru?r-Rivaye diye bilinen 6 kitabın muhtasarı olduğu yönünde görüşler de vardır. Abdulkadir Yılmaz Hoca?yla birlikte tahkik ettiğimiz Mercani?ninNazuratu?l-Hak isimli Arapça eserinin ilgili bölümüne düştüğümüz dipnotta bu mesele hakkında vardığımız neticeyi zikrettik. Konudan uzaklaşmış olmamak için bu kadarını söylemekle yetiniyorum.

Kitabın bu rumuzlarla birlikte yapılmış bir baskısı için bkz. Kenzu?d-Dakaik, nşr., Salahuddin el-Humsi (Daru?l-Beyruti/Dimeşk/2009)

B-Kaza namazlarının revatib sünnetlerin yerine kılınmayacağı ile ilgili bölüm:

Ben derim ki şu ne kadar ehemmiyetsizmiş bu ne kadar da büyükmüş! , onu yapma bunu yap, gibi büyüklük mukayeselerini, "ibadet ölçüm işlerini " ve muhasebeciliği bırakalım ve işimize bakalım..

(2)(İbnı Kayyım, riamül-Muvakkiin, c. IV, s. 193.)

": Usulu?d-Din ve Akait Meseleleri Hakkında Da?Sünnet? Kullanılır: Selef aynı şekilde usulu?d-din İslamın farzları, itikadi hususlar ve dindeki kat?i hükümler hakkında da?sünnet? tabirini kullanırlar. Bu terim hicri 3. asırda İmam Ahmed döneminde çeşitli fırkaların ortaya çıkıp, Mutezile, Rafızi, Mutasavvıf ve Kelamcıların inançları nispeten revaç bulduğu bir dönemde yaygınlık kazanmıştır. O dönemin İslamın önder ilim adamları usulu?d-din ve akide meseleleri hakkında?sünnet? tabirini kullanmaya koyuldular. Böylelikle çeşitli fırkaların ortaya attıkları görüşlerden ayırmak istemişlerdir. Nitekim?ehl-i sünnet ve?l-cemaat? tabirinin, usulu?d-din?e dair çeşitli heva sahibi fırkalardan onları ayırmak maksadıyla hak ehli hakkında kullanılması yaygınlık göstermiştir. Bu yani akidenin ve usulu?d-din?in?sünnet? diye ifade edilmesi her ne kadar ashab döneminde de bilinen bir husus idiyse de meşhur değildi. Mesela İbn Ömer -Radıyallahu Anh-?ın: ?Sünneti terk eden kafir olur.? sözü bu türdendir. Ashabın bir kimsenin kafir olduğunu söylemeleri ancak usulu?d-din ve itikadi meseleler türünden büyük bir iş hakkında söz konusu olabilir. Nitekim Ali -Radıyallahu Anh-?ın şu ifadesi de buna delildir: ?Heva sünnete muhalefet edenlere göre haktır. İsterse bu yolda boynu vurulsun.?Şüphesiz ki böyle bir hüküm ancak çeşitli inançlara, heva ve sapık fırkalara mensup kimseler hakkında söz konusu olabilir. Buna Ebu Bekr es-Sıddik -Radıyallahu Anh-?ın şu sözü tanıklık etmektedir: ?Sünnet Allah?ın sapasağlam ipidir.? Şüphesiz ki sünnetin bu şekilde nitelendirilmesi öncelikle usulu?d-din?in bir niteliğidir, diğerleri de buna bağlı olarak böyle nitelendirilir. Ömer -Radıyallahu Anh-?ın şu sözleri de bu hususa tanıklık etmektedir: ?Rey sahipleri sünnetlerin düşmanlarıdır.? Üçüncü asırda ve daha sonrasında selefin?sünnet? terimini itikadi hususlar ve usulu?d-din hakkında kullanmalarına gelince, gerçek şu ki onların itikadi meselelere dair yazdıkları eserlerden bu husus açıkça anlaşılmaktadır..

f- Esasında bu uygulama birebir Hanbeli Mezhebine aittir:

bkz: http://www.sorularlaislamiyet.com/article/2749/muctehitlerin-tabakalari-nelerdir.html

".. nafile ibadetlerini..":Yüz çevirme isterse nafilelerde olsun hadisteki tehdidin kapsamına girmektedir. Bu hadisi "kitabına uydurmak için" "Kim benim dinimden yüz çevirirse benden değildir" diye dönüştürüp nafileleri dinde etkisiz ve "damla" boyutuna indirgemek hadisin sebep-i vüruduna aykırıdır..:Enes ibni Malik radıyallahu anh şöyle dedi:

Rahmetli Ozak bozulur gibi oldu, yanakları hafifçe kızardı. ?Bilmiyorum,? dedi. ?Böyle bir kitaptan haberim yok.? Bunun üzerine kitabı aramaktan vaz geçtim. Aradan yıllar geçti. İnternet insanlığın hizmetine girdi. İnternetten Necati Divanı?nı araştırırken Necat-ül Mü?minin kitabı karşıma çıkıverdi. 1952 yılından 1992 yılına kadar on iki kere basılmıştı. Kitabı bastırıp yayınlayan da Muzaffer Ozak?ın ta kendisiydi.. Hacı Hasan Efendinin ne adı geçiyordu kitapta ne de nişanı. Kapakta yalnız?Tanzim ve Tertip eden Muzaffer Ozak? adı yazılıydı. 1963?ten sonraki baskılarda bu kayıt?Derleyen Muzaffer Ozak? şeklinde değiştirilmişti... Bana?Necat?ül Mü?minin?i bilmiyorum,? dediği halde yıllardan beri kitabı basıp durduğu anlaşılıyordu. O an hakkında kendi kendime epey atıp tutmuştum, yakışıksız sözler de sarf etmiştim. Bu zat ne mene bir kişidir diye internette bir araştırma yaptım. Birçok internet sitesinde geniş bir şekilde bilgi veriliyordu. Kendisiyle görüştüğüm 1963 yılından sonra Hacılık payesi kazandığı ve Cerrahiye tarikatının şeyhi olduğu görülüyordu. Müteveffanın hakkında düzenlenen sitelerde, kendisinin büyük bir alim olduğu, velilik rütbesine eriştiği yazılıyordu. Bu nasıl bir veli ki, yalan söylüyor, bir alimin kitabından adını silerek Derleyen ya da düzenleyen diye kendi adını yazabiliyordu. Hacı Hasan Efendi, yarın ruzi mahşerde bir hak talebinde bulunur mu bulunmaz mı, orasını kestiremiyorum. Allah taksiratını affetsin...

6- Tashih ve fetva çelişirse, sahih böyle, müfta bih de şöyle denirse, evla olan metinlere muvafık olanla amel etmektir. Ona muvafık bulunmazsa fetva verilen alınır. Çünkü fetva lafzı, sahih, esah, eşbeh vb. lafızlardan daha kuvvetlidir. Meselede iki musahhah görüş bulunursa biri ile hüküm ve fetva caizdir. İkisinden biri, zaman veya örfe muvafık olması ya da vakıf veya fukara için daha faydalı olması yahut delili daha açık ve zahir gibi sebeplerle tercih edilir. "Bihi yüfta" sözü "el-fetva aleyhi" sözünden daha kuvvetlidir. Çünkü birinci hasr ifade eder. ?Esalı? sözü "sahih" ten, "ahvat" lafzı da "ihtiyat" tan daha kuvvetlidir.

1. Adım: Sünnetler de nafiledir

Bu kitap Hacı Hasan Efendi'nin yazdığı ilmihal -ders notlarıdır.. İlmihalin ibadetler bölümünü oldukça geniş ve sahih bilgilerle açıklayan medrese öğrencileri için yazılmış bir ders kitabıdır. Geniş kaynaklardan yararlanılarak yazılmıştır... Kitabın 1904 yılından önce yazıldığı sanılmaktadır. Hoca efendi, 1903-1905 yılları arasında İstanbul üzerinden Hac?ca gidip gelmiştir. İstanbul?a uğradığında kitabı basılmak üzere bir matbaaya götürmüş, istenilen otuz altını ödemeye parası yetmemiş, ciltli müsvetteyi orada bırakmıştır. İhtimal ki parayı tedarik ettiğinde göndermek üzere bir anlaşma yapılmış olmalıdır. Kitabı İstanbul?da bırakmış olmasının başka türlü izahı yoktur... Yani maddi imkan eksikliğinden basılamamış bu kitap sonraları Muzaffer Ozak adındaki bir yayıncı eliyle tertip ve tanzim edilmiştir..

4. es-Semerkandi, Tuhfetu'l-Fukaha,

Bir üstte İbni Nüceym'den yapılan ve Orijinal vesikalar-1 başlığıyla yayınlanan naklin üzerinde şüpheci bir bakışla göz gezdirdiğimin farkındayım.. Nazari planda her ihtimali değerlendirmek lazım. Benim kanaatim ise Kudüs Kadısı'nın İbni Nüceym'den yaptığı bu naklin İbni Nüceym'e izafesinin sahih olduğu yönündedir.. Bu kanaatin oluşmasında temel faktör görsel olarak fetvanın yayınlanması ve kütüphanenin hangi kısmında, hangi sayı numarasıyla bulunacağına kadar detayının verilmesi.

Bütün Müçtehitlerde Takdiri, Farazi Meseleler Vardı

Bir iddianın Reddi

muttarit kaideler altına alıyordu. Onun için takdiri fıkıh kıyasın doğurduğu bir şeydir.

2- İbn Hacer, ed-Diraye

Temel Metinler, Bunlara ait Şerhler ve Fetvaların öncelik sıralaması:

Buhari bu fıkra ile, kendisi ve ailesi muhtaç iken sadaka verebilecek, yalnız Ebu Bekr Sıddık ve Ensar gibi temiz nefis sahihleridir diyerek, bunları istisna ediyor. Bu iki istisna ile de Ebu Bekr'in ve Ensar'ın bu fiillerini anlatan hadislere işaret etmiş oluyor. Ebu Bekr'in malının hepsini sadaka verişini Ebu Davud ve diğerleri rivayet etmiştir. Ensar'ın, muhacirleri kendi nefislerinden üstün tutmaları vakıası ise hadislerle sabit olduğu gibi, Kur'an'da da dile getirilmiştir: ?Onlardan evvel yurt ve iman evi edinmiş olan kimseler, kendilerine hicret edenlere sevgi beslerler. Onlara verilen şeylerden dolayı göğüslerinde bir ihtiyaç meyli bulmazlar. Kendilerinde fakirlik ve ihtiyaç olsa bile onları öz canlarından daha üstün tutarlar. Kim nefsinin hırsından ve cimriliğinden korunursa işte muradlarına erenler ancak onlardır" (e!-Haşr: 9).

3. el-Fevadü'z-Zeyniyye fi Mezhebi'l-Hanefiyye. Müellifin el-Eşbah'tan önce kaleme aldığı eser çeşitli konularla ilgili umumi kaideleri ve istisnalarını ihtiva etmektedir. İbn Nüceym, el-Eşbah önsözünde bu eserde 800 kadar kaideyi, oğlu Ahmed ise babasının 1000'i aşkın kaideyi tespit ettiğini belirtirse de Ebu Ubeyde neşrinde eserde 225 kaide yer almaktadır.

(6 ) Ayni a. g. e., 2/206; Abdurrahman el-Ceziri, el-Mezahibu ́l-erbea, 1/488, Kahire ts., Tecrid Tercemesi, 2/538-539.

2. Adım: 14- Nafilenin kıymeti, farzın yanında hiç gibidir. Okyanus yanında, bir damla kadar bile değildir. Sünnet de, farzın yanında, okyanus yanındaki bir damla gibidir. (Mekt. Rabbani 1/260)

İki Fetva arasındaki Farklar:

ebu heysem ben okurken yoruldum sen nasıl yazdın

Ben 10 sene namaz kılmadım bunların kaza namazı var mıdır? bir de şu hadisi şerif var Hz. Peygamber : "Bir namazı unutan, hatırladığı zaman onu kaza etsin. O namazın başka kefareti yoktur." buyurmuştur. bu nasıl yorumlanabilir?Ebu Katade ́nin rivayetine göre de Peygamber , uyku dolayısıyla namaz kılamadıklarını söyleyenlere: "Uykuda kusur yoktur, kusur uyanıklık halinde olur. Biriniz namazı unutur, ya da uyku sebebiyle kılamazsa, hatırladığı zaman o namazı kılsın!" demiştir...

Eğer böyle bir istisnaya gerek olsaydı bunu İbni Nüceym'in ve Hacı Hasan Efeendi'nin akıl edemeyip Seadeti Ebediyye yazarının değinmesi dayanılan fetvaların delil olarak kabul edilmesi açısından da soru işareti oluşturur..

Al-ı Imran suresi, 132.

5) Ashab-ı Tercih:Mesela: Meşhur "Kuduri" sahibi Ebu'l Hasan, Hidaye Sahibi Şeyh-ül İslam Merğinani gibi.

... Farzların yanında nafilelerin hiç kıymeti yoktur. Bir farzı vaktinde yapmak , bin sene nafile ibadet yapmaktan daha çok faydalıdır. Hangi nafile olursa olsun, ne kadar halis niyet edilirse edilsin, ister namaz, oruç, zikir, fikir olsun, ister başka nafileler olsun, hep böyledir. Hatta farzları yaparken, bu farzın sünnetlerinden bir sünneti ve edeplerinden bir edebi gözetmek de böyle çok faydalıdır. Tenzihi mekruhtan sakınmak, zikirden ve murakabeden daha faydalıdır. Tahrimi olan mekruhtan sakınmanın faydasını, artık düşünmelidir. Evet, bu nafile işler, farzları gözetmekle ve haramlardan, mekruhlardan sakınmakla birlikte yapılırsa elbette çok güzel olur, fakat böyle olmazsa pek zararlı olur. Mesela zekat olarak bir dankı bir Müslüman fakire vermek, nafile olarak dağlar kadar altın sadaka vermekten ve hayrat, hasenat yapmaktan kat kat daha iyidir, kat kat daha çok sevabdır. Bu bir dank zekatı verirken, bir edebi gözetmek, mesela akrabadan bir fakire vermek de, nafile iyiliklerden kat kat daha faydalıdır. (1/29)Hadis-i şerifte, buyuruldu. Hazret-i Hasan, Sabit Benani?ye bir hacetini yapmasını istedi. deyince, dedi. Mevki sahiplerinin, muhtaç olanlara ve hocaların talebelerine, makamlarıyla ve mallarıyla yardım etmelerinin çok sevab olması, bu hadis-i şerife dayanmaktadır.

b-Bedruddin el-Ayni, Remzu'l-Hakaik

Burda iki mesele var:

260. Mektub : ... Allah'ın cemalini görmek veya görememek gibi bütün vaatler halk alemine bağlıdır. Bunların emir alemiyle hiçbir alakası yoktur. Bunun gibi farz, vacip ve sünnet gibi amelleri yerine getirmek halk aleminden olan kalıpla alakalıdır. Emir alemine ait olan ameller nafilelerdir. Amellerin meyvesi olan ilahi yakınlığın miktarı kendisine bağlı olduğu amelin derecesine göredir. Farz ibadetlerin sağladığı manevi yakınlık halk alemine aittir. Nafile ibadetlerin sağladığı yakınlık da emir alemine mahsustur. Kuşkusuz farz ibadetler karşısında nafile ibadetlerin okyanusa karşı damla kadar bile değeri yoktur. Nafilenin sünnete kıyasla belki bu kadar değeri olabilir. Sünnetin de farz ibadet karşısındaki nisbeti bu kadar olduğuna göre halk aleminin kurbiyetiyle emir aleminin kurbiyeti arasındaki farkı ona göre hesap etmeli. Bundan hareketle halk aleminin emir alemine olan üstünlüğünü takdir etmek gerekir. Çoğu insanlar bu manadan haberi olmadığı için nafileleri teşvik uğruna farzları ihmal etmektedir. Henüz yolun sonuna varmamış bazı sufiler zikir ve fikri en mühim iş olarak görmekte, farz ve sünnetleri eda hususunda gevşek davranmaktadırlar. Bunlar erbain yapmayı cuma ve cemaate tercih etmektedirler. Bu sufiler cemaatle eda edilen bir farz ibadetin binlerce erbainden daha faziletli olduğunu bilememektedirler. Şu da var ki şer'i ölçülere riayetle yapılan zikir ve fikir çok faziletli ve önemlidir...

Kendi açıklamarıyla hatalarını ele veriyorlar

?Ey nefis! Az bir ömürde hadsiz bir amel-i uhrevi istersen ve her bir dakika-i ömrünü bir ömür kadar faydalı görmek istersen ve adetini ibadete ve gafletini huzura kalbetmeyi seversen, Sünnet-i Seniyyeye ittiba et.? 1 Said Nursi, bu veciz ifadede, eğer sünneti hayatımızda tam yaşarsak; bütün hayatımızı ibadete çevirebileceğimizi, yapacağımız her hareketin ibadet hükmüne geçebileceğini ve hayatımızdaki bütün olumsuzlukları hayra çevirebileceğimizi belirtmiştir. Alem-i ervahtan başlayıp, saadet-i ebediyeye uzanan beşer yolculuğunda en emin rehberimiz, o yolu en güzel şekilde tarif eden, tarif etmekle de kalmayıp kendisine uyanları, binler meşakkat ve imtihanlar içindeki o yoldan en selametli bir şekilde geçiren, Peygamber Efendimiz ve onun sünnetidir. O yolda gidenler, asla şaşırmadıkları gibi, o rehbere uyanlar beşeriyetin en mümtaz şahısları olarak anılmışlar, arkalarından gelenlerin de saadet kapısından girmesine vesile olmuşlardır. ?De ki: ?Eğer Allah?ı seviyorsanız; bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin? 2 ayetinden de anlaşılacağı üzere, Allah?ı sevmenin alameti ve onu razı etmenin yolu sünnete tabi olmaktan geçiyor. Rabbimiz Kur?an-ı Kerim?de buyruyor ki: ?Allah?ın Resulünde sizin için kendisine uyulacak en güzel örnek ve numuneler vardır.? 3 Cenab-ı Hak bize uygun olacak ve kendisinin hoşnut olduğu tüm hal ve hareketin Resul-i Ekrem?de toplandığını ve Allah?ın sevgisini kazanmak için sünnete uymanın gerekliliğini vurgulamıştır. Meşhur Hasan-ı Basri, şu hadise-i mu'cizeyi şakirtlerine ders verdiği vakit ağlardı ve derdi ki: ?Ağaç, Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselama meyil ve iştiyak gösteriyor. Sizler daha ziyade iştiyaka, meyle müstahaksınız.?

Fethü?l-Kebir, 3:253

bkz: http://ramazan.dinimizislam.com/mobile/detay. asp?Aid=723

Hayr'ül - Remli, Fetava-yi Hayriye c. II, s. 231.

1- Sünnet-i seniyye ne demektir?

Kur'an sünnetten ayrı olarak verilmiştir.. Demek ki sünnet-i seniyye kavramı dinin genelini ve islamiyetin tamamını ifade etmez.. Tersine, Kitab , Sünnet , İcma Kıyas olarak dörde ayrılan edille-i şeriyyeden müstakil bir ferdi olan sünneti kastetmektedir..

Çünkü bu başlıktaki şeylere bilgi bile denmez. Şu alim şöyle şöyle demiş, bu alim böyle demiş... Ve ne hikmetse ikisi de zıt şeyler demiiiiş.

Tirmizi, Siyer 21, (1572, 1573).

Ebu Seleme b. Abdu?r-Rahman?ın babasından, onun da Resulullah -Sallallahü aleyhi vesellem-?dan rivayet ettiği şu buyruğu bu kabildendir: ?Şüphesiz yüce Allah size ramazan ayının orucunu farz kıldı. Ben de size onda namaz kılmayı sünnet kıldım...? Bir lafızda da şöyle denilmektedir: ?Ramazan yüce Allah?ın orucunu farz kıldığı bir aydır. Ben de o ayda namaz kılmayı müslümanlara sünnet kıldım.? Peygamber -Sallallahü aleyhi vesellem- ramazan ayında namaz kılmayı sünnet kıldığını açıklamaktadır. Yani onda namaz kılmayı sünnet yoluyla nafile kılmıştır. Burada sünnet farzın mukabili olarak nafile anlamındadır. Nitekim ramazan ayının namazının meşruiyeti hakkında bildiklerimiz de bu şekildedir... Görüldüğü gibi sünnet kelimesi yalnız kullanılıp kullanmadığına göre anlam kazanmıyor.. Geçtiği cümleye, kullanıldığı kitaba ve konuya, söyleyene, söylenme anındaki mevzuya göre anlamını çıkarmak icap ediyor..

bkz:http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2910

II. Nadiru?r-Rivaye: İmamı Azam ve talebelerinin bize ahad yolla gelen rivayetleridir. Bunlar: İmam Muhammed?in Eserleri:1. el-Hücce ala ehli?l-Medine: İmam Muhammed, Medine dönüşü bazı fikirleri değişti. Bu kitapta değişmeyen düşüncelerini İmam Malik?e karşı savunmak için yazdı. 4 cilttir.

1. Birinci tabaka; Müctehid-i mutlak, şeriatta ictihad hakkını haiz müctehidler olup, Kitap ve Sünnetten hüküm çıkarırlar, ister hükümlerin istinad ettikleri umumi usulden olsun, ister o umumi usule göre halledilip çıkarılan mes'elelerde olsun, onlar bu içtihadlarında kimseye tabi değildirler. Bunlara müctehid-i mutlak namı verilir. Dört büyük imam unvanını taşıyan Ebu Hanife, Malik b. Enes, Şafii ve Ahmed b. Hanbel Hazretleri ile Evzai, Leys b. Sa'd ve diğer imamlar bunlardandır. Bunlar kimseyi taklid etmezler, ne delilde ne delilin tabi olduğu umumi usulde, ne de bu usullere tatbik olunarak çıkarılan ve hallolunan mes'elelerde taklid yoluna gitmezler. Eğer usulleri birbirine uygun düşerse, bu taklid neviden değildir, her ikisinin delili de o kanaati vermiştir. Eğer kendilerine kanaat gelmezse, muhalif taraftan delil getirip isbata güçleri yeter. Şüphesiz ki, Hanefiyye mezhebinin üstadı Ebu Hanife Hazretleri bu sınıf fukahadandır. Fakat İmam Ebu Yusuf, İmam Muhammed ve İmam Züfer gibi talebeleri ve onların tabakasından olanlar, acaba bu sınıf müctehidlerden addolunurlar mı? İbn-i Abidin, Hanefiyye Mezhebinin bazı kitaplarına tabi olarak onları bu tabakadan değil de ikinci tabakadan addediyor. Onları müstakil müctehid değil de, mezhepde müctehidler tabakasından sayıyor.. Diyor ki: «Mezhepde müctehidler tabakası, Ebu Yusuf, Muhammed ve EbuHanife'nin diğer ashabı olup bunlar üstadlarının kurduğu kaidelere göre delillerden hüküm çıkarmağa muktedirlerdir. Onlar bazı füru meselelerde üstadlarına muhalif dahi olsalar; usul kaidelerinde onu taklid ederler. Bu hükmün söz götüren yerleri vardır. Zira imam Ebu Yusuf, imam Muhammed, imam Züfer ve diğer ashabı bunlar fıkıh görüşlerinde tamamiyle müstakil idiler, taklidin hiç bir sahasında üstadlarının mukallidi değildirler. Üstatlarının reylerini okumuş olmaları, ondan ders almaları ve ilk tahsillerine onda başlayıp onun kültürü ile aşılanmış bulunmaları onların, fikir istiklallerine ve içtihad hürriyetlerine bir mani teşkil etmez. Yoksa bir kimseden ders alan kimse mutlaka onun mukallidi sayılmak icabeder ki, bu netice itibariyle Ebu Hanife'yi de müstakil müçtehitler mertebesinden indirmek gibi gülünç bir hükme varır. Çünkü Ebu Hanife de bidayette üstadı Hammad b. Ebi Süleyman'dan İbrahim Nahai'nin fıkhı üzere ders almağa başladı. Bir çok mes'eleleri onun yolunda halleder. Ebu Hanife'nin fıkıh ve ictihaddan nasibini küçümsemek isteyenler böyle diyor. Fakat buna rağmenEbu Hanife müstakil bir fakıhtır, müçtehid-i mutlaktır. Çünkü İbrahim Nahai'nin fıkhını öğrendiyse de bazan ona muhalefet eder, delile bakarak muvafakat eder. Yoksa mücerred taklid ederek tabi olmaz. Ebu Hanife'nin talebeleri de böyledir. Onlar da onun fıkhını okudular, onun içtihat yolunu öğrendiler. Bazısında onunla ittifak ederler, bazısında ihtilaf ederler, ittifakları taklid ettikleri için değildir, reyleri tevakuf etmiş oluyordu. Delile bakarak onunla birleşiyorlar, ayni kanaata varıyorlardı. Bunlar mukallid işi değildir. Bu talebeleri hüküm istinbatında esas tuttukları usul, üstadlarının usulüyle ekserisinde birleşir, hepsinde değil. Onun için bazan muhalefet ederler ve onların müstakil müçtehid vasfını kazanmaları için bu kadarı kafidir. Sonra onlar üstadlariyle istinbat yolunda birleşseler bu, tabi olduklarından değil, delilden edindikleri kanaattan dolayıdır. Taklid edenle içtihat yapan arasını ayıran had ve doğru ölçü de budur. Bu imamların hayatım inceleyen kimse onlardan taklid vasfını tamamiyle uzak bulundurur. Onlar yalnız üstadları Ebu Hanife'den ders almakla kalmadılar. Onun vefatından sonra da başka üstadlardan ders almağa devam ettiler. imam-ı Ebu Yusuf hadis ulemasına devam etti, onlardan bir çok Hadisler öğrendi. Ebu Hanife belki de onların bir kısmına muttali olmamıştı. Sonra Ebu Yusuf yıllarca kadılık makamında bulundu. İnsanlarla yakından temas edip onların dava ve mes'elelerini öğrendi. Üstadiyle ihtilaf etliği mes'elelerde de kadılık ve mahkeme işlerinde edindiği tecrübe ile silahlanarak ona muhalefet etmiş oklu. Bütün bunlara rağmen, bu akvalin cümlesini Ebu Hanife bulmuştur, Ebu Yusuf yalnız onlardan seçmiştir, demek hakikatlere karşı haksızlık yapmak olur. imam Muhammed ise Ebu Hanife'ye gayet az devam etti. Gençliğinde ilmi hayata ilk onda başladı. Sonra İmam Malik'den ilim aldı. Ondan Muvatta' kitabını rivayet etti. İmam Muhammed'in bu rivayeti isnad bakımından Muvatta'nın en sahih rivayeti addolunur. imam Muhammed mukallid ise, hangi imamın mukallidi sayılacak. Ebu Hanife'nin mi, yoksa Malik'in mi? Yoksa her ikisinin de mi? insaf ve mantık bize onun mutlaka müstakil bir müçtehid olduğunu söylememizi emrediyor. Diğer ashabı hakkında da ayni şeyi söyleyebiliriz.

"Kaza borcu olan sünnet ile uğraşmamalıdır" , "sünnet kılsa da bu namazı kabul edilmez" yargılarının ne kadar yanlış olduğunu diğer yazılarımızda bir nebze anlatmaya çalıştık. Şimdi ise bu görüşlerde ısrarın kişiyi hangi vadilere sürükleyebileceğine ve ibadeti minvalinden çıkarıp nasıl tanınmaz hale sokabileceğine bir örnek vermek istiyoruz:

2. Vikaye: Mahmud b. Ahmed?in telif ettiği (673/1274) bu kitap, baş tarafında Müellif?in ifade ettiği üzere Hidaye?nin meselelerinin bir muhtasarı olup torunun ezberlemesi için hazırlanmıştır. Torunu, usul-i fıkıhta meşhur Tenkih ve onun şerhi Tavdih kitaplarının sahibi Sadru?ş-Şeria Ubeydullah b. Mesud?dur. (747/1346) Kendisi daha sonraları dedesinin telif ettiği bu kitabı hem şerh hem de ihtisar etmiştir. Bu ihtisar?Nukaye? ismiyle meşhur olmuştur. Sadru?ş-Şeria, kitaba yazdığı şerhin başında kitapla ilgili olarak şöyle demektedir: ?Dedem kitabı ihtisar ediyor, ben de bir taraftan ezberliyordum. Kitabın ihtisarı bittiğinde benim de ezberlemem bitmişti. Kitabın nüshaları etrafa yayıldıktan bir süre sonra dedem kitapta bazı değişiklikler yaptı. Ben de bu şerhte metnin son halini esas aldım ki, kitabın diğer nüshaları buna göre düzeltilebilsin.? Sadru?ş-Şeria kitabı şerh etme sebebini anlatırken, kitabı ihtisar ettiğini, oğlu Mahmud?un bu ihtisarı ezberlediğini ve kendisinden ısrarla bu muhtasardaki kapalı yerleri de açıklayacak şekilde Vikaye üzerine bir şerh yazmasını istediğini, fakat şerh tamamlanmadan oğlunun vefat ettiğini belirtmektedir. Bu sebeple Sadru?ş-Şeria?nın Vikaye üzerine yaptığı bu şerh aynı zamanda kendisinin Vikaye üzerine yaptığı ihtisarı?Nukaye?nin de bir şerhi sayılır. Sadru?ş-Şeria?nın bu şerhi tahkikli olarak basılmıştır. Vikaye mezhebin meşhur kitabı?Hidaye?nin bir muhtasarı olması sebebiyle de mezhepte çok büyük itibar görmüştür. Kitabın 30?a yakın şerhi ve 60?a yakın haşiyesi vardır.

Tarihi Bağdat şunu naklediyor: Katade Küfe'ye indiği zaman Ebu Hanife ona geldi ve :? Ey Ebu Hattab, dedi, bir adam ailesini bırakıp gitse, ailesi yıllarca ondan haber almasa; karısı, kaybolan kocası ölmüştür zanniyle başka kocaya varsa, sonra birinci kocası çıka gelse bu mes'eleye ne dersin? Katade; ? Bu mes'ele vuku buldu mu? dedi.

o kadar basit fikirler üzerinden sonuç çıkarıyorsunuz ki sorma gitsin.. Hani meşhur millet aya gidiyor şunlara bak misali.. Tabi bunu diyen adam her gün 10 sefer aya gidip gelen adam.. Kardeim Yahudiler dinlerini bizden daha iyi biliyor, geri mi kaldıyorlar?Ateistler bile islamiyeti pek çok müslümandan iyi biliyor.. Bilgi hiç bir zaman geri kalma sebebi olmaz.. Din de öyle.. İşte İsrail devleti.. Bizden çok daha dindar bir devlet ve daha gelişmiş..

3- Ebu Hanife ve ashabının Zahirü'r- rivaye'de ittifak ettikleri ile kesin fetva verilir. İhtilaf ederler ise İmam Ebu Hanife'nin görüşü ile mutlak olarak -özellikle ibadetlerde- fetva verilir. Sahibeynin görüşü, bir mucip, gerek olmadan tercih edilmez. O mucip de İbni Nüceym'in dediği gibi- ya imamın delilinin zayıflığı veya zaruret ve teamüldür: Müzaraa ve Müsakatta sahibeynin görüşünün tercihi gibi. Asır ve zamanın aynlığı da tercihi mucip sebep olabilir. Tecrübesinin çokluğundan hüküm, şehadet ve miras meselelerinde Ebu Yusuf'un görüşü ile fetva verilir. Zevi'l-erham meselelerinin tamamında da İmam Muhammed'in görüşü ile fetva verilir. On yedi meselede de Züfer?in görüşü ile fetva verilir.(1)

Hıcr suresi, 9.

bkz: damlayla uğraşan deniz

? ?Allah?ın Resulü nerede biz neredeyiz? Onun geçmişteki ve gelecekteki günahları bağışlanmıştır? dediler.

2-Fetva ile Arvasi-Hilmi Işık aynı şeyi mi söylüyor?

( bkz: http://www.unitedamericanmuslim.org/ebu-hanife/036.htm#_Toc112650503) hangi sırasında yer alıyor?

Şerefliye yönelen kişiye gelen ise şereftir!

benim kurtuluşuma vesile oldu..." cevabını verir. Aslında Ömer'in binler devasa hizmeti vardı ki, her biri binlerce kurtuluşuna vesile olabilirdi. Yine Mekke ve Medine suyunun kendisi tarafından getirildiği söylenen saliha kadın, Harun Reşid'in hanımı. Onu da rüyada görür ve ne ile affedildiğini sorarlar: "Sazende bir gün yanımda saz çalıyordu. Birden bire minarelerden ezan sesi yükselmeye başladı. Ben o ezana hürmeten, "Susun, şimdi dinlenilecek olan şey bu ezandır" dedim. Benim bu davranışım rahmet arşında hüsn-ü kabule mazhar olmuş. Allah beni de onunla affetti." cevabını verir."

-?Evet ey Allah?ın Elçisi.? dediler. Resulullah:

6. Tabaka Mukallidler Tabakası: ibn-i Abidin'in ve diğerlerinin taksimine göre altıncı tabakayı mukallidler teşkil eder. Bunlar içtihat yapmadıkları gibi kavillerin ve rivayetlerin arasında tercih de yapamazlar. Fakat kendilerinden yukarıda olanların tercih ve ihtiyar ettiklerini, en kuvvetli olduğunu beyan eylediklerini bilirler. ibn-i Abidin onlar hakkında şöyle diyor: «Bunlar kuvvetli olanla, daha kuvvetli olan arasını temyize muktedirler, zayıf ile zahir-i rivayeyi, zahir-i mezheb ile nadir-i rivayeyi birbirinden ayırırlar. Kenz sahibi, Muhtar sahibi, Vikaye sahibi, Mecma' sahibi gibi muteber metinler ashabı bunlardandır. Bunların vazifesi; kitaplarında merdud kavilleri nakil ve zikretmemek, zayıf rivayetleri almamaktır. Bu tabakanın işi tercih etmek değildir. Fakat tercih olunanları bilmek ve tercih derecelerine göre tertip etmektir. Lakin bu iş bazan tercih edenler arasında hüküm vermeğe de götürür. Biri bir re'y tercih etmiştir, diğeri başka bir re'yi tercih eylemiştir. Şimdi bu, o tercihlerden en kuvvetlisini seçerek tercih ederken mezhebin usulüne daha çok itimad etmiş olanı alacak veya sayıca çok, daha kuvvetli olanı ihtiyar edecektir. Hayr'ül - Remli

bkz: 114. Mektub

Sen Allah'ın vekili misin?

Kurtuluş belki de güvercinin kanadında, kim bilir!

bkz : http://www.unitedamericanmuslim.org/durer/ (1. cilt,2. Bölüm. Niyet Etmek alt başlığında)

2. İbn Nüceym, el-Eşbah ve ́n-nezair, sh. 39-43,

b. Biri vakti girmiş, diğeri henüz vakti girmemiş iki ayrı namaza niyet, vakti girmiş olan namaz için;

2. Mesailü'n-nevadir kitapları: Mezhebin asıl sahiplerinden rivayet edilen lakin İmam Muhamıncd'in adı geçen kitapları dışındaki eserlerinde zikrolunan rivayetlerdir, el- Keysaniyat, el-Haruniyyat, el-Cürcaniyyat, er-Rikıyyat, el-Meharic fi'l-Hıye ve Ziyadelü'z Ziyadat . Bunlar İmam Muhammed'in fıkıhtaki yazdırdığı rivayetlerdir. "Gayrı Zahirü'r-rivaye" de denir. Çünkü önceki kitaplar gibi İmam Muhammed'den zahir, sabit sahih yollarla rivayet edilmemişlerdir; yahut da İmam Muhammed'in dışındakilerin kitaplarında nakledilen rivayetler olabilir:Hasan bin Ziyad'ın el Muharrar vd. ve Ebu Yusuf'tan rivayet edilen Emali kitaplan gibi.. Veyahut da bu "Gayri Zahirür-rivaye İbni Semaa, Mualla b. Mansur... vb. alimlerin belli meselelerde müstakil olarak naklettikleri rivayetlerdir.

Yoksa İsrail'in ya da yahudiligin olayı falan degil...

(1) http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2909 ; ayrıca hadisin diğer kullanımları için bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=13911

19- Bab: Sadaka Ancak Bir Zenginlik Üzerinden Verilir

"1- Kitap ve Sünnet ifadesindeki sünnet, hadis-i şerifler demektir.":Hadisçilere göre sünnetin tanımını vermeye çalıştıkları anlaşılıyor.

Kaza namazı borcu olan, nafile kılabilir mi?

Bu açıklama çerçevesinde 114. mektubta geçen sünnet kelimesini de el-mecbur islamiyet olarak köşeli parantez içinde sokuşturmuşlardır. Oysa oradaki sünneti islamiyet kabul etmek kendi açıklamalarına da zıttır.." kelimesi yalnız olarak söylenince islamiyet yani bütün ahkam-ı islamiyye demektir.."

İftiharuddin Tahir b. Ahmed el-Buhari, Hülasatu'l-Fetava

Farz namazların revatib sünnetleri bunlardan ayrıdır :

?Derleyen Muzaffer Ozak?'ın derleme vesilesiyle müdahalesi hangi boyutta net değil:

(4) Buhari, a. g. e. 1/148 (Mevakıt, 3 ve 3/233 (Cihad, 9 ve 5/48 (Meğazi, 29); İbn Hümam, Fethu ́l-Kadir, 1/349, Bulak 1315; Zeylei, Nasbü ́r-raye, 2/164, Beyrut, 1393/1973.

Sünnetin ikinci hedefi ise; insan ile fıtrat arasında bir adaptör olmasıdır. Yani insan İlahi bir yazılım, fıtrat ise İlahi bir donanımdır, sünnet de bu yazılım ile donanın arasında tanıtım ve adaptörlük yapan bir sürücü gibidir. İnsan fıtrata ters düşüp maddi ve manevi azap çekmek istemiyor ise; sünnete uymalıdır. Yani Sünnet-i seniyye aynı zamanda bir sünnetullah ve adetullah hükmündedir diyebiliriz.(1) bk. Lem'alar, On Birinci Lem'a.

Şafiilerde durum nedir?

Sadru'ş-Şehid, Vakıatu'l-Hüsami, el-Fetaval-Kübra ve el-Fetava's-Süğra

Genel kaideyle öne sürülen şey Farz borcunu ödemeden nafile/sünnet kabul edilmeyeceğidir. Oysa sabah namazının sünneti de bir nafiledir. Bu namaz çok kıymetli olduğu için bunu istisna etmenin fıkhi bir tutarlılığı yoktur. Onu istisna ettiğin yerde sabah namazının sünneti kadar olmasa da öğlenin ilk sünnetinin de çok kıymetli olduğu ve bunun da sadece sünnet niyetiyle kılInması gerektiğini söyleyene karşı verilebilecek ilmi bir cevap yoktur.. Zaten daha en başında farz borcu olanın nafile kabul edilmez denildiği anda diğer mezheplerden Şafii mezhebinin savunduğu şeye gelinmiş olur. Buradan tekrar Hanefiye bağlantı yapıp iki mezhep arasında gidip gelen yeni bir hüküm ortaya koymak mümkün değildir.. Ancak daha evvel söylediğimiz gibi yine de Hüseyin Hilmi Işığın savunduğu şey teorinin bugünkü geliştirilmiş şeklinden kendi içinde bir nebze daha tutarlıdır. Hüseyin Hilmi Işığın sabah namazının sünnetini istisna ettiği bu görüşü bugün pek fazla gündeme getirilmemektedir.

Bakara suresi, 219.

Geniş bilgi için bkz. DİA, XXIX, 487.

Bir önceki yazıda hicri VIII. Asır itibariyle Hanefi mezhebi meşhur metin kitaplarının beş tanesinden söz etmiş ve bu metinler yazılmadan önceki dönemlerde mezhepte muteber olan metinlerin üç tanesinden bir sonraki yazıda bahsedeceğimizi belirtmiştik. Şimdi, aynı asırda üç farklı bölgeden; Mısır, Bağdat ve Merv?den çıkıp yaşadıkları zamanda kendi bölgelerinde Hanefilerin önderi olan üç büyük alim; Tahavi, (321/933) Hakim Şehid (334/945) ve Kerhi?nin (340/951) muhtasarlarından bahsedeceğiz.

Diyanetin fetvaları

İbni Nüceym'in Fetvasını uygulamak isteyenler nasıl uygulayabilir: Üstte de yazdığımız gibi İbni Nüceym bu mezhebin tek fakihi değildir.. Bu fetvayı uygularken bir kere bunu göz önünde tutmak gerekir.. İmam Azam zamanında insanlar daha iyi müslümandı o nedenle onun devrinde Terk edilmiş namaz kavramı yoktu. Eserlerde geçen kaza türü fevt edilmiş yani özre mebni kaza namazıdır. O nedenle İbni Nüceym'e kadar gelen Hanefi silsile bu meseleye girmemiş te tek bir İbni Nüceym akıl edebilmiş gibi akıl almaz bir yaklaşım içine girip Hanefi fıkhını küçültme içinde de olmamalıdır. Hanefi fıkhı sadece fiili durum ile değil nazari durum ile de ilgilenir. Henüz karşılaşılmamış durumlar üzerine konuşmak istemeyen Ehl-i hadisin aksine ehl-i Rey, üniversite adaylarının bir konuya hazırlanırken o konu ile ilgili çıkması muhtemel her soruya kafa yorması ve her soru tipini çözmeleri gibi her ihtimale binaen tüm alternatifleri önüne serer ve ister reel isterse farazi ve hayali olsun her mesele için takdiri fıkha girer:

İZAH: Sünneti müekkede: Sair nafilelerden daha fazla bir tekitle yapılması istenen sünnettir. Onun için de terki ile günaha girme hususunda vacibe yakındır. Nitekim Bahır'da beyan edilmiştir. Bu sünneti terk eden zem ve tedlile müstahak olur. Tahrir'de böyle denilmiştir. Yani özrü yokken ısrarla terk eden zem ve dalaletle vasıflanmayı hak eder. Nitekim tahrir'in şerhinde izah edilmiştir. Biz bu husustaki sözün geri kalanını abdestin sünnetleri bahsinde arz etmiştik. Sünneti müekkedeler bir selamla kılınırlar. Çünkü hazreti Aişe dan rivayet olunduğuna göre Peygamber öğleden evvel dört, öğleden sonra iki, akşam namazından sonra iki yatsıdan sonra iki ve sabah namazından önceki rekat namaz kılarmış. Bu hadisi Müslim, ebu Davud ve Ahmed bin Hanbel rivayet etmişlerdir. Ebu Eyüp Ensari'den rivayet edildiğine göre Peygamber zevalden sonra dört rekat namaz kılarmış. Ebu Eyüp diyor ki: «Devam üzere kıldığın bu namazlar nedir? dedim. Resulüllah : «Bu, gök kapılarının açıldığı saattir. Dilerim ki semaya o saatte benimde yararlı bir amelim çıksın. buyurdu. Bu namazların her rekatında kıraat var mıdır? diye sordum. Evet cevabını verdi. Bunlar bir selamla mı yoksa iki selamla mı kılınacak? Bir selamla buyurdular. Bu hadisi Tahavi, ebu Davud, Tirmizi ve ibni Mace cuma ile öğle arasında fark yapmaksızın rivayet etmişlerdir. Binaenaleyh her ikisinin sünneti dört rekattır. İbn Mace Hz. İbn Abbas 'a isnat ile şu hadise isnat etmiştir: «Peygamber cumadan önce dört rekat namaz kılar aralarını hiçbir şeyle ayırmazdı, Ebu Hüreyre'den rivayet olunan bir hadiste, Peygamber : Sizden kim cumadan sonra namaz kılarsa dört rekat kılsın! buyurmuştur. Bu hadisi Müslim rivayet etmiştir. Zeylei İmdat nam kitapta şu ziyade de vardır: «Çünkü Peygamber : Cumadan sonra namaz kılarsanız dört rekat kılın bir acelen olursa iki rekat mescitte kıl; iki rekat da döndükten sonra kıl! buyurmuşlardır. Bu hadisi Buhari'den maada bütün hadis imamları rivayet etmişlerdir. «İki selamla olursa sünnetin yerini tutmaz. Zahire bakılırsa cuma namazının sünneti de öyledir. Ama bu sözü «özür yoksa kaydıyla almak gerekir. Az yukarıda zikir ettiğimiz hadis buna delalet eder. Şurunbulaliye'de de böyle tahkik edilmiştir. Biraz ileride bunu te'yid eden şeyler söyleyeceğiz. «Farz namazlardan önce kılınan sünnetler şeytanın tama'ını kesmek için meşru olmuşlardır. Şeytan: Bu adam farz olmayan namazı bile bırakmadı; hiç farz namazı bırakır mı! diyerek hevesi kırılır. Farzlardan sonra kılınan sünnetler ise noksanı tamamlamak içindir. Yani ahirette unutmak gibi bir özür sebebiyle bırakılanların yerine geçeceklerdir. Bu babta ki sahih hadis buna haml edilir. Mezkur hadiste: «Farz olan namaz, zekat ve başkaları tamam olmazsa nafile ile tamamlanır. buyrulmuştur. Beyhaki bu hadisi «nafile ile tamamlanan ibadet arzu edilen sünneti noksan olandır. Şeklinde te'vil etmiştir. Yani kılınan sünnet farz yerine geçmez. Çünkü sahih bir hadiste: «Tamamlanmamış bir namaza tamamlanıncaya kadar sünnetinden ilave edilecektir. buyrulmuştur. Görülüyor ki bu hadiste nafile namazla tamamlanacak namazın aslından bırakılmış değil, noksan kılınmış farz namaz olduğu bildirilmiştir. Ama Gazali'nin sözünden anlaşıldığına göre nafileler mutlak surette hesaba katılacaklardır. İbn-ül-Arabi ve diğer bazı ulema da bunu tercih etmişlerdir. Zira bu manada bir hadisi imam Ahmed rivayet etmiştir. Bu satırlar kısaltılarak ibn Hacer'in Tühfe'sinden alınmıştır. Benzerini Ziya Sirac'tan nakil etmiştir. Bundan sonra gelen babta görüleceği vechile nafile namazlar Peygamber hakkında derecelerini yükseltmek için meşru olmuşlardır. İkindi namazının müekked sünneti yoktur. Zira yukarıda hazreti Aişe'den rivayet edilen hadiste zikir edilmemiştir. Bahır. İmdad sahibi diyor ki: «Muhammed bin Hasan ile Kuduri namaz kılan kimseyi ikindiden evvel dört ile iki rekat nafile kılmak hususunda muhayyer bırakmışlardır. Çünkü hadisler muhteliftir. «Dileyen bunları ikişer rekat ta kılabilir. Münyet-ül-Musalli'nin ibaresi de bu şekildedir. İmdad'da ise İhtiyar'dan naklen şöyle denilmiştir: «Yatsıdan önce dört rekat namaz kılmak müstehaptır. Bazıları bunun iki rekat olduğunu söylemişlerdir. Yatsıdan sonra da dört rekat namaz kılmak müstehaptır. Bazıları iki rekat olduğunu söylemişlerdir. Anlaşılıyor ki mezkur iki rekat sünnet müekkede olan iki rekattan ayrıdır. «A L L A H onu cehenneme haram kılar hadisinin manası: cehenneme hiç girmez demektir. Kıldığı nafileler günahlarına kefaret olur. üzerinde hakkı olan hasımlarını da Allah teala ondan razı eder. Cehenneme girmemesi cezayı gerektirmeyen şeylere muvaffak kılınması sebebiyle de olabilir. T. Yahut bu cümle ruhunu saadetle teslim edeceğine dair bir müjdedir. Bu sebeple cehenneme girmeyecektir..

1- Ebu Bekir el-Haddad'ın el-Cevheretu'n-Neyyire ve es-Siracu'l-Vehhac adlı şerhleri

2- İmam: Ebu Hanife'dir.

METİN Bir kimse, biri farz-ı ayın, biri cenaze gibi farz-ı kifaye olan iki namaza niyet ederse kıldığı farz-ı ayın yerine geçer. İki farz namazına niyet ederse vaktin farzı yerine; iki kaza namazına niyet ederse tertip sahibi olduğuna göre ilk kazaya kalan yerine geçer. Aksi takdirde lağv olur. Bu bellenmelidir! Biri kaza, biri eda olan iki namaza niyet ederse vakit geniş olmak şartıyla kaza yerine geçer. Biri farz, biri nafile olan iki namaza niyet ederse farz yerine; sabah namazının sünneti ile tahiyye-i mescidi gibi iki nafileye niyet ederse her iki nafile yerine; biri nafile biri cenaze namazı olursa nafile yerine geçer. Başladığı namaza aykırı düşen bir niyetle tekbir almadıkça bozmak niyetiyle başlanan namaz batıl olmaz. Bir kimse namazda oruca niyet ederse sahih olur.

Hanbeli Mezhebine göre, üzerinde kaza namazı olan kimsenin vitir ve revatib dışında nafile namaz kılması haramdır, fakat kaza namazları çoksa, vitir ile -sabah sünneti dışında- revatibi de kılmayarak, kaza namazlarını kılmak efdaldir.

299- Kaza namazları ile uğraşmak, nafile namazları ile uğraşmaktan daha iyi ve daha önemlidir. Fakat farz namazların müekked olsun olmasın, sünnetleri bundan müstesnadır. Bu sünnetleri terk ederek bunların yerine kazaya niyet edilmesi daha iyi değildir. Bu sünnetlere niyet edilmesi evladır. Hatta kuşluk ve tesbih namazları gibi, haklarında nakil bulunan nafile namazlar da böyledir. Bunlara da böyle nafile olarak niyet etmek evladır. Çünkü bu sünnetler, farz namazları tamamlar, bunların yerine getirilmesi mümkün değildir. Kaza namazlarının ise, muayyen vakitleri olmadığı için onların her zaman yerine getirilmesi mümkündür. Bununla beraber namazları kazaya bırakmak günahtır. Bu günahtan mümkün olduğu kadar kurtulmak için sünnetleri feda etmek uygun olmaz. Böyle bir günahı işleyen kimsenin fazla ibadet ederek Allah'ın bağışlamasına sığınması gerekirken, hakkında Peygamber şefaatinin tecelli etmesine vesile olacak bir takım sünnet ve nafileleri terk etmek nasıl uygun olabilir? Hem bir kısım vakit namazlarını kazaya bırakmak, hem de diğer bir kısım vakit namazlarını, kendilerini tamamlayan sünnetlerden ayırmak iki kat kusur olmaz mı? Buna aykırı olan bazı nakiller geçerli değildir. Bunlar kabul edilen fetvaya aykırıdır. Hem sünnetleri, hem de kaza namazlarını kılmaya elverişli vakit bulamadıklarını iddia edenler bulunursa bunlar insaflı bir iddiada bulunmuş sayılmazlar. Boş yere en kıymetli zamanlarını harcayan insanlar, bilmem böyle bir iddiaya nasıl kalkışabilir?..

d- İmam Rabbani'nin buz sözü diğerleriyle beraber ele alınmalı. Yoksa denge bozulur ve "Denizde damla gibidir" cümlesini İmam Rabbani'nin sünnet hakkındaki tek cümlesiymiş gibi çoğaltıp durursunuz. Bu şuna benzer; bir kişi her haltı işliyor ona işlediği halt hakkında dinin hükmü hatırlatılınca ama ben kelime-i tevhidi söylüyorum.. Resulullah buyurdu ki "La ilahe illallah? diyen hiç kimse, cehenneme girmeyecektir" cehenneme girmeyeceğime göre bana karışmayın ben dünyadan nasibimi bol bol almak istiyorum... Veya tam tersine kalbinde zerre kadar kibir varsa olanın cehenneme gideceğini söylemek ve bu kriterden başka hiç bir kriter kabul etmemek. Oysa Allah'ın bağışlaması mümkündür. Resulullah'ın şefaati mümkündür.

2. İbni Nüceym Kimdir?:

kitaplardır. Hatta alimler bu metin kitaplarda geçen fetvaların şerhlerde geçenlere, şerhlerde geçenlerin ise fetva kitaplarında geçenlere tercih edildiğini söylemişlerdir. Fakat bu kesin bir kaide olmadığı için şerhlerde ve fetva kitaplarında yer alan görüşlerle fetva verildiğini gösteren açık bir ifade bulunması durumunda şerhlerde ve fetva kitaplarında tercih edilen görüşler metinlerde geçen görüşlere takdim edilir.

Fukaha Ebu Hanife ́den sonra bu farz ve takdir mesleğine koyuldular. Kimisi az, kimisi çok miktarda, muhtelif de olsa hepsi bunu yaptı, imam Malik de, İmam Safi de ve diğer fukaha da meseleler farz ediyorlar, fetva veriyorlardı. Böylelikle fıkıh malzemesi gayet arttı. Vukuundan önce meselelerin hükümleri bildirilmiş oldu. Bu, Ebu Hanife ́nin tabiri vechile felaket gelip çatmazdan önce ona hazırlanmak kabilinden bir şeydi. İmamların, müçtehitlerin ekserisi fıkıhta takdiri mesele halletmekle beraber ulema bunun cevazında ihtilafa düşmüşlerdir. Bazıları caiz değildir demişler, bazıları da caiz görmüşlerdir. İbn-i Kayyım bunu şöyle izah edip ayırıyor: «Farzolunan mesele hakkında kitap veya sünnetten bir nas veya Sahabeden bir eser varsa onun hakkında söz etmek mekruh değildir. Böyle bir şey yoksa da vukuu uzaksa veya vukuu hiç beklenmezse onun hakkında konuşmak olmaz. Nadir bir mesele değilse, soranın maksadı da onu bilip öğrenmekse cevap vermek müstehap olur. Bilhassa soran kimse fıkhını arttırmak ve ona göre mesele tefri etmek isterse ve cevapta maslahat varsa cevap vermek evladır. Doğrusu vuku bulmamış meselelerden halk arasında vukuu mümkün olanları farz ve takdir edip ona göre cevabını hazırlamak, fıkıh bilen kimse için mutlaka lazım bir şeydir. İlmin ruhuna ve özüne uygun olan budur. Fıkıh müstakil bir ilim halini alıp da, Kur ́an ́ın ve Sünnetin ışığı altında Müslümanlar arasında okunmaya başladığından beri, vukuu mümkün olan meseleler farz ve takdir edilegelmiştir, hükümleri verilmiştir. Böylelikle fıkıh tekevvün etmiştir. Eskilerin eserleri hıfz olunmuştur. Eğer bu

Hem Kazaya Hem Sünnete Niyet Geçerli Olmaz-B

SORU: Namaza yeni başlayıp da kaza namazları çok olan bir kimse, vakit namazlarındaki sünnetleri terkedip kaza namazı kılabilir mi?

3. el-Muhtar li?l-Fetva: Abdullah b. Mahmud b. Mesud el-Mevsıli (683/1284) tarafından telif edilmiştir. Müellif, gençlik yıllarında, sadece Ebu Hanife?nin görüşlerini içeren bir fetva kitabı hazırlaması talebine karşılık kitabı hazırladığını ifade etmektedir. Eğer meselede mezhebin diğer imamları Ebu Yusuf, Züfer ve Muhammed ile Şafii mezhebinin kurucusu İmam Şafii?nin ihtilafları varsa meselenin sonuna ihtilaf eden kişinin rumuzunu koyarak buna işarette bulunmuştur. Daha sonra yine istek üzerine kitabını şerh ederek adını?el-İhtiyar li Ta?lili?l-Muhtar? koymuştur. Kitap şerhiyle birlikte matbu haldedir.

bkz: büyük ziyan

Ebu Hanife ́nin vuku bulmamış meseleleri ele alıp cevabını hazırlama hakkındaki görüşü işte budur. Hakikaten Ebu Hanife sırf faraziye yapmak hevesiyle bu işe sarılmış değildir. Nasları anlatmakta derinleşmesi, fıkıh meselelerini inceleme merakı onu buna götürmüştür. O her nevi meseleyi ele alıp illetlerini buluyor, onları gruplara ayırıyor, şu sebepleri, şu neticeler doğurur der gibi hepsinin illetini tespit ediyor bir fıkıh sistemi kuruyor ve meseleleri

1. Örnek: Hamile kadınla ilgili isnadı/kaynağı belirsiz hadis, maden bulunmuş gibi sitenin pek çok sayfasına serpiştirilmiş. Bu serpiştirme de bir kısa bir de uzun versiyon halinde yapılmıştır.. Ne gariptir ki versiyonlar birbirleriyle benzeşmiyor:

Seyyid Abdülkadir-i Geylani hazretleri buyurdu ki:

Bkz. Ebu?l-Berakat en-Nesefi, Kenzu?d-Dakaik, nşr., Salahuddin el-Humsi (Daru?l-Beyruti/Dimeşk/2009), s. 37; Molla Hüsrev, Dureru?l-Hukkam fi Şerhi Ğureri?l-Ahkam, s.52

Kazası olan nafile namaz kılamaz: http://www.bizimsahife.org/bbsnamaz/namaz_kazasi_olan_nafile_kilamaz.htm

?... Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir? 5

Bu kadar da olmaz.. Çevirilerin ne içerik ne asıl ne mana olarak tek harfi bile benzeşmiyor!

Kerhi, yaşadığı dönemde Bağdat Hanefi?lerinin önderidir. Mezhebin elimize ulaşan en eski usul-i fıkıh kitabının müellifi olan Cessas?ın da hocasıdır. Hanefi mezhebinin ilk metin kitaplarından biri olan Kerhi?nin muhtasarı için, kitabı şerh edenlerden İmam Kuduri, yine Kerhi?nin talebesi Ebu Ali eş-Şaşi?den (344/955) nakille şunları söylemektedir.?Bu kitabı ezberleyen, ashabımızın en iyi zapt edeni, anlayan da ashabımızın en iyi anlayanı olur.? Kuduri şerhin başında kitapla ilgili olarak ayrıca şunları söylemektedir:

Yine İslam Ahlakı kitabındaki hadis-i şerifte, buyuruldu. Hikmet ehli zatlar da buyuruyor ki:Birine doğru yazılmış bir din kitabı vermek, bin kere umreye gitmekten daha sevabdır. O halde Müslüman faydalı, karlı olan işi tercih etmeli. Ortada deniz varken, bir damlayla uğraşmamalıdır. Herhangi bir şirket tarafından parası karşılanarak gönderiliyorsa veya Mekke?ye yolu düşmüşse o zaman umre yapmanın mahzuru olmaz, umre yapmak çok sevab olur.

İbn Teymiyye şöyle demiştir: "Kasten namazı terk eden kimse için kaza etmek meşru değildir. Ve sahih olmaz. Bilakis çok nafile namaz kılar." İbn Hazm bu mesele hakkında gerçek görüşü belirtmiştir. Onun görüşünü özetle aşağıya alıyoruz: "Namaz vakti çıkıncaya kadar, namazı kasten terk eden kimse ebedi olarak kaza etmeye kadir değildir. Mizanın kıyamet günü ağır gelmesi için nafile namazı ve hayırlı işleri çoğaltarak Allah'a çok tevbe ve istiğfarda bulunsun. Ebu Hanife, Malik ve Şafii; "vakit çıktıktan sonra kaza eder," demişlerdir... İbn Hazm: "Bizim sözümüzün sağlam olduğuna delilimiz Allah Teala'nın şu ayetleridir; "Namazlarından bazılarını terk ederek namaz kılanlara yazıklar olsun." "Onlardan sonra bir topluluk geldi ki, namazlarım zayi ettiler, nefislerine uydular. Onlar ğayya kuyusuna atılacaklardır. "Eğer namazı terk eden vakit çıktıktan sonra namaza yetişmiş sayılıyorsa niçin onlara "veyl olsun" veya "gayya'ya girsinler," ifadesi kullanılmıştır? Nitekim namazı vaktin sonuna bırakan kimseler vakte yetişmiş olduklarından onlara "veyl veya ğayya" yoktur. Yine Allah Teala her farz namaz için belli vakitte giren ve belli vakitte çıkan, iki tarafı sınırlı bir zaman tayin etmiştir. Namazı vaktinden önce kılanla vaktinden sonra kılan arasında bir fark yoktur. Çünkü her ikisi de vaktin dışında kılmışlardır. Burada birini diğerine kıyas etmek doğru değildir. Doğrusu, her ikisi de Allah'ın hududuna tecavüz etmekle müsavidir. Allah Teala şöyle buyurdu: "Kim Allah'ın hududuna tecavüz ederse muhakkak nefsine zulmetmiş olur."Yine kaza yapmak şer'i bir gerekten dolayı olur. Şeriat'ta ise, Allah Teala'nm, Resulünün lisanı ile gönderdiğinden başkası caiz olmaz. 'Namazı terk etmeye kasten karar veren kimseye kaza gerekir,' diyene soruyoruz: 'Kazaya bıraktığı bu namaz, Allah'ın ona emrettiği namaz mıdır, yoksa başka namaz mıdır? Bize haber ver." Eğer derlerse; 'o, odur,' onlara deriz ki; 'o zaman, o namazı terk eden günahkar olmaz. Çünkü Allah'ın ona emrettiği bir işi yapmıştır. Sizin dediğinize göre bir günah yoktur. Namazı vakti çıkıncaya kadar terk etmeye niyetlenene de bir ayıplama olamaz. Bu sözü ise müslüman olan bir kimse söylemez.' Eğer derlerse ki; 'Bu namaz, Allah'ın emrettiği namaz değildir.' O zaman deriz ki; "Doğru söylediniz. Bu ifade yeterlidir. Çünkü Allah'ın emrini, emrettiklerini kabul etmiş oldular.' Sonra yine sorarız: "Namazı vaktinden sonraya terk etmeye niyetlenmek sevap mıdır, günah mıdır?' Eğer; 'sevaptır,' derlerse; hepsi de kesin delil ifade eden ehli islam'ın icma'ına muhalefet ettikleri gibi Kur'an'a ve sabit olan sünnete de muhalefet etmiş olurlar. Eğer, 'günahtır,' derlerse; doğru söylemiş olurlar. Günahı, sevabın yerine geçirmek ise batıldır. Yine Allah Teala, Rasulüllah'm lisanı üzerine namaz vakitlerine sınır koydu. O namaz vakitlerinden her birine; eda edilmesi için, daha Önce vakit olmayan bir ilk zaman, daha sonra da vakit olmayan bir son zaman tayin etli. Bu ise ümmetin hiçbirisinin tartışmadığı bir konudur. Eğer vaktinden sonra namazı eda etmek caiz olsaydı, Rasulüllah'ın son vakti sınırlamasında bir anlam kalmazdı. Haşa boş söz olmuş olurdu ki, Rasulüllah'ı bundan tenzih ederiz. Yine her amel, belli bir vakte bağlanmıştır. Vaktinin dışında yapılması sahih değildir. Eğer vaktinin dışında sahih olsaydı, bu vakit onun vakti kılınmazdı. Bu ise açıktır. Tevfik Allah'tandır." ibn Hazm, uzun olan ifadesinden sonra demiştir ki: "Vakti çıkıncaya kadar namazı terk etmeye niyet edenin kaza etmesi vacip olsaydı, Allah ve Resulü bundan gaflet etmez ve bunu unutmazdı. "Rabbim unutkan değildir,"(33) ayetine göre bu konuyu açıklığa kavuşturmayı terk etmezdi. Kur'an ve sünnet'in ortaya koymadığı her hüküm ise batıldır. Rasulüllah'tan sahih olarak sabit olmuştur ki: "Her kim ikindiyi kaçırırsa sanki ailesini ve malını kaybetmiş gibidir." Namazı geçirenin ona tekrar yetişmesine asla yol olmadığı sabit olmuştur. Eğer unutulan namazların ebedi olarak geçmediği düşünülseydi, namazı geçirenin, geçirdiği namazları kılması mümkün olsaydı, o zaman bu meselede bir müşkül olmazdı. Halbuki bütün ümmet, vakti çıkınca namazın geçmiş olduğu hükmü üzerinde icma etmiştir. Böylece namazın geçtiğine dair kesin bir icma hasıl olmuştur. Eğer kazası ve ödenmesi mümkün olsaydı, "geçti" sözü yalan ve batıl bir söz olmuş olurdu. Böylece kesin olarak sabit olmuştur ki, namazda kaza ebedi olarak mümkün değildir.

1. İbni Nüceym'in Fetvası: Kudüs Kadısı Muhammed Sadık Efendi'nin(ö.1875) ?Nevadir-i fıkhiyye fi mezheb-il-eimmet-il Hanefiyye? adlı kitabında müderris Ahmed Hamevi'nin (ö.1686) Eşbah haşiyesi Uyun-ül Besair'den naklettiği İbni Nüceym'in (ö.1563) Fetvası:

14. Gunye, Muhit, Tatarhaniyye kitapları,

3. Hadisin Lügat ve Istılah Manası

2- Müçtehid-i fi'l-Mezhep: İçtihatta tabi olduğu mezhep imamlarının takdir ettiği yöntem ve kurallar üzerine hareket eden müçtehitlerdir; İmam-ı Ebu Yusuf, İmam-ı Muhammed gibi.

?Mutun-i Erbaa?: Bu metinler içerisinden mezhebin görüşlerini en doğru ve sistematik bir şekilde aktaran kitaplar o mezhebde şöhret bulmuş ve bunlar üzerine birçok şerh ve haşiye yazılmıştır. Hanefi mezhebinin VIII. Asırdan sonra gelen alimleri metin kitaplardan dört tanesine çokça itibar etmişler ve bunları?Mutun-i Erbaa? diye isimlendirmişlerdir. Bu metinler, Muhtar, Kenz, Vikaye veMecmau?l-Bahreyn isimli eserlerdir. Müteahhir alimlerden şu üç kitaba itimat edenler de olmuştur. Vikaye, Kenz ve Kuduri?nin?Muhtasar?ı. Bu iki gruptaki aynı kitapları istisna ettiğimizde müteahhir alimlerin beş metin kitaba çokça itibar ettiklerini görüyoruz. Bu kitaplar müelliflerinin vefat tarihlerine göre şöyledir.

c. Bu hadis, İmam Azam'ın fıkıhtaki metoduna göre içtihada elverişli olduğunun delili nedir? Bu hadis İmam Ebu Hanife'nin kriterlerine göre sahih midir? el cevap: Hayır.

Bey ve Şir?a risalesi : Malum olduğu üzere Hanefi mezhebinde?şu hususta mezhep görüşü şöyledir, tercih edilen görüş budur, esah görüş veya müftabih yani fetva verilen görüş budur? diye nakledilen hususu Hanefi müçtehitlerinden kime ve hangisinin kitabına dayandırıldığı; kısaca?kaynak kullanımı? diyebileceğimiz bu mesele mezhebin görüşünü tespit, ifade ve nakilde çok önemlidir. İlerde göreceğimiz gibi ilgisiz/hatalı kaynak kullanımı ve referans gösterilişi meseleyi, Hanbeli mezhebinden olan Sultan-ul Evliya A. Geylani'nin tasavvufi içerikli öğüt, vaaz kitabı Fütuhu'l Gayb, Hadis alimi Abdülhak Dehlevi'nin bu kitaba yaptığı şerh, Şafii Mezhebinden olan Gazali'nin İhya'sı, Hamza Efendi'nin pratik bilgi amaçlı tertip ettiği alış-veriş risalesi yani?Bey ve Şir?a? risalesinin şerhi , tasavvufi içerikli, evliya menkıbeleriyle destekli Ruhu'l Beyan tefsiri ve Müceddid-i elfi sani, büyük veli İmam Rabbani'nin Mektubat-ı Rabbanisi, İmam Rabbani'nin muhterem oğlu Muhammed Masum'un tasavvuf, öğüt, ahlak ve marifet bilgileriyle dolu kitabı Mektubat-i Masumiyye'si, Medrese talebeleri için ders kitabı mahiyetinde hazırlanan Oflu Muhammed Emin Efendi'nin Necat-ül Müminin'i, İçinde hatalı görüşler olan Seadet-i Ebediyye ilmihali gibi eserlere dayandırmakla hallonulmuş gibi dayatılmaya/algılatılmaya kadar dayanmıştır.. Hanefi fıkhına dair bir fetvaya, bilgiye, kavle, içtihada, mezhep görüşüne ulaşılmak istenirse bunun için en son bakılması gereken kaynak alış-veriş risalesi olması beklenir..

Cuma suresi, 9.

bkz: http://kitap.ihlas. net.tr/cgi-bin/cgi. exe/ilmihal/query=mahalde+/doc/%7B@2055%7D?

bkz: 14. asrın müceddidi

Bir kimse biri farz-ı ayın, diğeri farz-ı kifaye olan iki namaza niyet ederse kıldığı farz-ı ayın yerine geçer. Çünkü farz-ı ayın daha kuvvetlidir. Hakiki namaz da odur. Cenaze namazı mutlak surette namaz değildir. Biri vaktin farzı, diğeri vakti girmeyen bir farz olur. Mesela, günün öğle vaktinde hem öğlenin hem ikindinin farzlarına niyet ederse kıldığı namaz, vaktin farzı yerine geçer. «Münye şerhi ile «Biri'nin «Eşbah şerhinde böyle denilmiştir. Aşağıda gelen «Biri kaza, diğeri vakit namazı ifadesi de, buna delalet etmektedir. «Muhit sahibi bunun illetini göstermiş, «Çünkü vakit namazı o anda farz, diğeri o anda farz değildir. demiştir. Bu söz o kimsenin sahibi tertip olmadığını ifade ediyor. Yoksa kaza namazı yerine geçmesinin evla olacağı aşikardır. Bahır... Hatta üzerinde kalan ikindiye niyet ederek öğleye başlasa öğle namazı batıl olur. İkindiye başlaması sahihtir. Sabit olduktan sonra bunlar birbirini ortadan kaldıracak kuvvette olunca sabit olmadan birbirlerini defetmeye evleviyetle güçleri yetecektir. Çünkü defi refi'den evladır. . Bu söz İmam Muhammed'in kaidesine göredir. İmam Ebu Yusuf'un kavline göre de öyledir. Çünkü ona göre tercih ya tayin ihtiyacından dolayı yahut kuvvetle yapılır. İki şeyde bunların ikisi de müsavidir. Sonra iki farz mutlak olarak söylenince hem ALLAH'ın vacip kıldığı hem de nezirde olduğu gibi kulun vacip kılmasıyla farz olan namazların eda ve kazasına ve bozulan nafile gibi kazaya mülhak namazlara şamildir. Bu iki namazın iki öğlen, iki cenaze ve iki nezir gibi bir cinsten olmaları ile ayrı cinsten olmaları arasında fark yoktur. Mesela öğle ile ikindi, öğle ile nezir ve öğle ile cenaze ayrı cinslerdir. Bazıları, «Bir namazda iki farza niyet eden kimse Şeyhayn'a göre «nafile kılmış olur. demişlerdir. İmam Muhammed buna muhaliftir. Zekat, oruç, hac ve kefaret gibi namazdan başka iki farza niyet ederse niyeti muteberdir. Ve nafile ibadet yapmış olur. Bundan yalnız bir cinsten iki kefaret müstesnadır. Bunlara niyet eden kimse farza niyet etmiş sayılır. Bu izahat kısaltılarak nakledilmiştir. Tamamı «Bahır

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur- 12

Eskiden kazaya kalmış namazların tertibi düşürüp düşürmeyeceği hususunda ise, alimlerimiz ihtilaf etmişlerdir. Bir kimse, bir ay, namazını terk ettikten sonra, bir müddet namaz kılmış ve o bir aylık namazı kaza etmemiş olsa; bu arada, bir vakit namazı terk etmiş olsa da, o yeni namazı hatırladığı halde, vaktiyyeyi kılmış bulunsa, bazılarına göre caiz olmaz, «caiz olur. da denilmiştir. Fetva da bunun üzerinedir."

4. Üzerinde "faite" yani meşru bir mazeret sebebiyle vaktinde eda edemediği namaz borcu olan kimselerin sünnetleri kılabileceği ; üzerinde meşru mazeret olmadan terk edilen namaz borcu olanların ise, sünnet ve nafile kılamayacağı, çünkü faite ile mazeretsiz terk edilmiş namazların kazasının aynı olmadığı... hususuna gelince :

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur- 13

1. Sünnetin Lügat ve Istılah Manası

bkz: Özürsüz kazaya bırakan yoktu?

Sünnet kelimesi yerine göre, farklı anlamlarda kullanılır:

Kitap eksik olup iki cildi Amasya Vezirköprü kütüphanesinde bulunan bir nüshadan Dr. Sadettin Ünal tarafından neşre hazırlanmış ve İsam tarafından yayımlanmıştır.

-Öyleyse vuku bulmayan bir şeyi bana ne diye sorarsın

a- Ahmed b. Muhammed et-Tahtavi, Haşiye ale'd-Dürri'l-Muhtar

3. en-Nevadiru ́l-fıkhıyye'nin Mezhep Fıkhındaki yeri:

Bu fetvanın dayanağı: "Farz namazlar eğer bir mazeret dolayısıyla kazaya bırakılmışlarsa, fırsat doğunca acilen kaza edilmeleri mendup, tehirli olarak kaza edilmeleri ise vaciptir. Ama mazeret olmaksızın kazaya bırakılmışlarsa, fırsat doğunca acilen kaza edilmeleri vaciptir. Şafii mezhebi dışındaki diğer mezheplere göre farz namazlar ister mazeret dolayısıyla ister mazeretsiz olarak kazaya bırakılmış olsun, fırsat doğunca acilen kaza edilmeleri vacip olur."

6. Fethu'l-ğaffar fi şerhi'i-Menar. Ebü'l-Berekat en-Nesefi'nin fıkıh usulüne dair Menarü'l-envar adlı eserinin şerhidir.

(1) http://kitap.ihlas. net.tr/cgi-bin/cgi. exe/ilmihal/query=mahalde+/doc/%7B@2055%7D

1. Muhtasaru?t-Tahavi: Ahmed b. Muhammed, Ebu Cafer, et-Tahavi (321/933) tarafından Hanefi mezhebinin görüşlerini bir metinde toplamak üzere kaleme alınan bu kitap günümüze ulaşan en eski Hanefi fıkhı muhtasarı olma özelliğine sahiptir. Fıkıh kitaplarında Tahavi?nin muhtasarından önce telif edilen bazı muhtasar kitaplardan nakiller bulunsa da bunlar günümüze kadar ulaşabilmiş değildir. İmam Tahavi Mısır doğumlu olup önceleri Şafii mezhebine müntesip idi. Dayısı ve aynı zamanda İmam Şafii?nin öğrencisi olan Müzeni?den (264/878) ders okudu. Daha sonra Hanefi mezhebine intikal ederek Mısır ve Şam?da Hanefi mezhebi ulemasından dersler aldı. Kendisi her yönden ilme hizmet etmiş bir müçtehittir. Fıkıhta Muhtasar?ı, fıkhın hadislerle delillendirilmesi yönünde kaleme aldığı Şerhu Meani?l-Asar?ı, Kuran ayetlerini fıkıh baplarına göre şerh ettiği Ahkamu?l-Kur?an?ı, mezheplerin ihtilaflarını topladığı fakat günümüze sadece Cessas tarafından yapılan muhtasarı ulaşan İhtilafu?l-Fukaha?sı, hadislerdeki müşkül meselelerin çözümüne dair yazdığı Şerhu Müşkili?l-Asar?ı ve meşhur Akide risalesi onun çok değerleri eserlerinden sadece bir kaçıdır. İmam Tahavi?nin Muhtasar?ını neşreden merhum Ebu?l-Vefa el-Afğani onun hakkında şunları söylemektedir: ?İmam Tahavi büyük bir alimdir. Kitapları özel bir çalışmayı hak etmektedir. Eğer böyle bir alim batıda olsaydı, onlar bu çalışma için araştırmacılar tahsis ederlerdi. Fil hakika bazı doğu ricali hakkında bu şekilde çalışmalar yaptıklarını da görmekteyiz. Ama bizim ashabımız alimlerinin kıymetini takdir etmekten çok uzaklar? Ebu?l-Vefa el-Afğani muhtasar hakkında da özetle şunları söyler: ?Bu kitap, mezhebimizdeki muhtasarların ilki olup eşsiz bir eserdir. Mezhebi özetleme yönünden en güzel, ashabımızdan yapılan rivayetler yönünden en sahih, dirayet yönünden en güçlü ve fetva yönünden tercihe en layık olan muhtasardır. Tahavi meseleleri maruf olduğu şekliyle ve mezhep imamlarına nispet ederek rivayet eder. Meselede birkaç görüş varsa mutlaka aralarında tercih yapar. Ki bunu çok azı hariç hiçbir muhtasar sahibi yapmaz. Onlar genellikle?örneğin Kenz sahibinin yaptığı gibi- ya sadece İmam Ebu Hanife?nin görüşüne yer verirler ya da talebelerinin görüşlerini de zikrederler ama çoğu zaman tercihte bulunmazlar. Oysa İmam Tahavi yerine göre Ebu Hanife?nin, Ebu Yusuf?un veya Muhammed?in görüşünü almakta, bazen onların görüşüne muhalefet edip Züfer?in veya Hasen b. Ziyad?ın görüşünü tercih etmektedir. Zaman zaman da olsa hepsine muhalefet edip kendi görüşünü ortaya koyabilmektedir. Tahavi kitabında, imamlardan rivayet edilmemiş fakat onların fetvalarından çıkardığı mesaile de yer verir ve böyle yerleri mutlaka belirtir. Bu kitapta, hacminin küçük olmasına rağmen diğer metin ve hatta birçok şerhte bulunmayan meseleler de vardır. Kitabın tertibi Tahavi?nin dayısı İmam Müzeni?ye ait muhtasarın tertibi gibidir.?

2. Kasten namazı terk etme günahının, kaza ile telafisinin mümkün olmayacağı, esasen Rasulüllah in bu konudaki söz ve uygulamalarının hep mazeret sebebiyle vakti geçirilmiş namazlarla ilgili olduğu düşüncesinden hareketle, sahabeden Hz. Ömer, oğlu Abdullah, Sa ́d b. Ebi Vakkas, İbn Mes ́ud, Selman Farisi ve tabiundan el-Kasım b. Muhammed, Muhammed b. Sirin, Mütarraf b. Abdillah, Ömer b. Abdilaziz, Büdeyl b. Meysere ve Salim b. Ebi ́l-Ca ́d ile Davud ez-Zahiri, İbn Hazm ve İbn Rüşd gibi Zahiri mezhebi müçtehit ve fakihleri kasten terk edilmiş olan namazların kaza edilemeyeceği görüşünde iseler de, (5) başta dört mezhep müçtehit ve fakihleri olmak üzere İslam alimlerinin cumhuruna göre, edası farz olan namazların, mazeretsiz terk edilmiş de olsa, kazası da farzdır. (6) Cumhur bu hükme mesnet olmak üzere:

Yorum: Verilen alıntılar ve benzeri durumlarda Sünnet-i Seniyye kavramının dindeki konumunu güçlü bir şekilde ortaya çıkaran hadislerde veya Mektubatta geçen mektuplarda buradaki sünnet, sünnet-i seniyye kavramı islamiyet : din anlamına gelir gibi manasız, ve gereksiz bir çarpıtmaya gitme yolunu tercih etmişlerdir.. Bu tercihin şekillendiği nokta nafilelerin farzlar yanındaki kıymetinin deniz yanındaki damla ölçüsünde olduğu kabulüdür..

Hadisin aslı:

6. İbni Nüceym'in fetvasının hilafına davranan: İbni Nüceym'e göre evlayı terk etmiştir.. Evlayı terk eden azaba, cezaya, hakarete, kötülenmeye mahkum edilemez.

3. Kitabu?l-Harac: Harun Reşid için yazdığı vergi hukuku ile ilgili bir eser.

Kesretten kinaye olarak verilen hesabı hakiki değerleriyle almamak lazımdır:

bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=4914

12. İmam Tahavi, Şerhu Meani'l Asar ve Muhtasaru?t-Tahavi,

-Bu mesele vuku buldu mu dedi.

Bu tarz işlerle ugraşan toplumlardan hayır gelmez, gelmedigini de görüyoruz zaten.

Yukarıda da ifade ettiğimiz gibi Hanefi mezhebinde Tahavi?den önce muhtasar yazanlar olmuşsa da günümüze ulaşan en eski muhtasar Tahavi?ye ait olandır.

-Biz bela gelmeden önce hazırlanırız, bela gelip çatınca nereden girip nereden çıkacağımızı bilelim diye.

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur-3

4. Diyanet İşleri Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı :

MES?ELE SÜNNETLERİ KAZA NİYETİYLE KILMAK

RESMU-L MÜFTİ

II. Eski Diyanet İşleri Başkanı Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük İslam İlmihali:

5. Hem bir kaza namazına, hem de vaktin sünnetine olmak üzere bir namazın iki ayrı niyetle kılınması ise, kaynak niteliği taşımayan bazı ilmihal tipi kitaplar ile, bu kitaplardan nakiller yapan kişiler dışında, Hanefi müctehid ve fakihlerince caiz görülmemektedir.

(6) http://selefiye.files. wordpress.com/2009/08/iki-secde-arasinda-el-kaldirma-hadisleri. pdf

(11) Buhari, a. g. e., 2/240 (sıyam, 42); Müslim, es-Sahih, 2/804 (Sıyam, 154-155 No: 1147) Kahire, 1374/1955.

?Hidaye?: Burhaneddin el-Merğinani (593/1197) mezhepte hayli meşhur olan kitabı?Hidaye?nin metnini İmam Muhammed?in?el-Camiu?s-Sağir?i ile Kuduri?nin?Muhtasar?ını kaynak alarak hazırlamıştır. Aşağıda bahsedeceğimiz gibi Mahmud b. Ahmed?in telif ettiği (673/1274) ?Vikaye? de Hidaye?nin metninin bir muhtasarı olması sebebiyle Kuduri?nin dolaylı olarak kaynaklık ettiği eserler arasındadır. Yine aşağıda adı gelecek olan?Mecmau?l-Bahreyn? isimli eserin aslını kitabın başında müellifi İbnü?s-Saati?nin (693/1294) ifade ettiği gibi Kuduri?nin muhtasarı ile Ebu Hafs Ömer b. Muhammed en-Nesefi?nin (537/1142), mezhep imamları, İmam Malik ve İmam Şafii?nin ihtilaflarına dair kaleme aldığı?el-Manzumetü?n-Nesefiyye? oluşturmaktadır. Görüldüğü gibi Kuduri kendisinden sonra gelen kitapların hemen hepsinde tesir sahibidir. Bu sebeple sonra gelen metin kitapların ana kaynağını Muhtasar?ın oluşturduğunu söyleyebiliriz. Muhtasar?ın birçok baskısı yapılmıştır. Üzerine yapılmış birçok şerh de vardır. Bu şerhlerden ilki ve en önemlisi kendi talebesi Akta? (474/1081) tarafından yapılmış olanıdır. Bu kitap mahtut halde olup henüz basılmış değildir. Fakat yurt içinde ve dışında üzerine yüksek lisans ve doktora çalışmalarının yapıldığını bilmekteyiz. İnşallah bu çalışmalar en kısa sürede sona erer ve kitap basılır. Bugün kitabın matbu şerhlerinden en yaygın olanı Abdulğani el-Ğüneymi (1298/1881) tarafından hazırlanan?el-Lübab fi Şerhi?l-Kitap? isimli eserdir.

(1) Ahmed b. Muhammed et-Tahtavi, Haşiye ala Merakı ́l-felah, sh. 358. İst., 1985; Alaüddin el-Haskefi; ed-Dürrü ́l-münteka, 1/144, İst., 1328; a. mlf., ed-Dürrü'l muhtar, 1/485 . Bulak, 1272; İbn Abidin, Reddü'l-Muhtar, 1/485, Bulak, 1272; H. Zihni Efendi, Nimet-i İslam , sh. 453, İst., 1326; Haseneyn M. Mahluf, Fetavayı Şer ́iyye, 1/242-243, Kahire, 1391/1971.

bkz: http://kitap.ihlas. net.tr/cgi-bin/cgi. exe/ilmihal/query=mahalde+/doc/%7B@2015%7D?

29. Mektub; Terk edilen bir edeb için kaza edilen 40 senelik namaz : ? İmam-ı a?zam Ebu Hanife Kufi?radıyallahü teala anh? hazretleri, nemaz abdestinin edeblerinden bir edebi terk etdiği için kırk senelik nemazı kaza etmişdir.?

Bir de, sünnet adet, iş anlamındadır. Mesela Sünnetullah tabiri, Allah?ın adeti, Allah?ın işi demektir. Hazret-i Ömer?in sünneti demek, Hazret-i Ömer?in adeti demektir.

Müslim, Sahih, II. 705.

Feteva-yı Hindiyye :

--Kaza borcu varsa, kaza borcunu ödesin!

4- Son Şahitler 3. Cilt s. 127

1- Abdullah b. Mahmud el-Mevsili(638/1284), el-Muhtar. Ebu Hanife'nin görüşleri esas alınarak yazılmış bir muhtasardır ve yine müellifi tarafından el-İhtiyar li-ta'lili'l-Muhtar adıyla şerhedilmiştir.2- Muzafferuddin İbnu's-Saati(694/1295), Mecmau'l-Bahreyn. Kuduri'nin el-Muhtasar'ı ile Ebu Hafs Necmeddin en-Nesefi'nin el-Manzumetu'n-Nesefiyye'si esas alınarak teli edilmiştir.

Görüldüğü gibi ; hadis-i şerif gündelik yaşayışın tanzimi, ailevi hayata giren kısmı bile -ki bu kısım hadisten de anlaşılacağı gibi genelde nafile ve mekruhların alanıdır- "benden değildir" kalıbıyla değerlendirmeye tabi tutmuştur.. Buradan çıkan sonuca göre örneğin Efendimizin nafile ibadetlerini yapma şekli de dinin ehemmiyetle ve hassasiyetle üzerinde durduğu konulardan biridir.

I. Diyanet Vakfı İlmihali:

Nisa suresi, 80.

3- Aladuddin İbn Türkmani(750), el-Kifaye fi Marifeti Ehadisi'l-Hidaye

1? haberleri olup, bunlara zahir haberler de denir. Bunlar, Hanefi mezhebinin sahibi olan imam-ı a?zam Ebu Hanife'den ve talebesinden?rahmetullahi teala aleyhim ecma?in? gelen haberlerdir. Bu haberler, imam-ı Muhammedin altı kitabı ile bildirilmektedir. Bu altı kitap, , , , , , kitaplarıdır. Bu kitapları imam-ı Muhammed'den, güvenilir kimseler getirdiği için denilmiştir. Usul haberlerini ilk toplayan Hakim şehit dir. Bunun kitabı meşhurdur. Kafi'nin şerhleri çoktur.

3- Ekmeleddin el-Baberti, el-İnaye

Bkz. Muhtasaru?t-Tahavi, nşr., Ebu?l-Vefa el-Afğani, s. 9

Ebu'l-Abbas en-Natıfi, el-Vakıat ve el-Ecnas

Hanefi fıkhının temel kaynaklarından bazıları :

Kahire Üniversitesi Hukuk Fakültesi İslam Şeri'ati Profesörü Abdulvahhab Hallaf tarafından Hulasat Tariku't-TeşrV el-islami adiyle telif edilen bu kitap, tarafımızdan ter-ceme edilmiş ve A. Ü. İlahiyat Fakültesi yayınları arasında 1970 yılında neşredilmiştir.

Alıntı 2: 114. Mektub : Hakiki üstünlük, Onun sünnet-i seniyyesine tabi olmaktır ve insanlık şerefi ve meziyyeti, Onun islamiyetine uymaktır. Mesela, Ona uyan bir kimsenin, gün ortasında bir parça uyuması, ona uymaksızın, birçok geceleri ibadetle geçirmekten, kat kat daha kıymetlidir. Çünkü yani öğleden önce biraz yatmak, adet-i şerifesi idi.

Kitabın Hasan Efendiye ait olduğu kanaatine yalnız bu birkaç belirti ile varmadım. Kütüphanelerde mevcut olan bütün el yazması kitapların kayıtlarını inceledim. Ne Milli kütüphane?de ne de zengin bir yazma koleksiyona sahip Ankara Dil-Tarih Coğrafya Fakültesi kütüphanesinde böyle bir kitap yoktu. Türkiye?deki en büyük kitaplıklardan biri olan İstanbul Beyazıt Halk Kütüphanesinin değerli müdürü ricam üzerine kütüphanesinde yaptırdığı araştırmada bu adı taşıyan ne el yazması ne de eski veya yeni harflerle basılmış bir kitabın bulunmadığı ortaya çıktı. Yeni harflerle basılmış Necat-ül Müminin kayıtları yalnızca Milli Kütüphane?de mevcuttu. Onun da aidiyeti?Derleyen Muzaffer Ozak? olarak görünüyordu. Demek ki din kitapları arasında Necat-ül Müminin adını taşıyan tek bir kitap yazılmıştı. O da bir derleyici olduğunu belirten bir kişi tarafından uzun yıllar yayınlanıp durmuştu. Bütün bunlar kitabın Hacı Hasan Efendinin kaleminden çıkan kitap olduğuna zerre kadar kuşku bırakmamaktadır.

3. Tabaka Mesailde Müctehidler Tabakasıdır: Üçüncü tabakadaki fukaha: Mesailde müctehidlerdir. Bunlar mezheb sahibinden veya onun ashabından birinden nakil ve rivayet olunmayan mes'elelerde içtihat ederler. Bunlar mezhepde mukarrer usule göre, hakkında nas bulunmayan mes'eleler hakkında hüküm verirler. Mezhepde hakkında nas bulunan mes'eleler hakkında ictihad yapamazlar. Yalnız eskilerin hükümleri onları Örflerinde mevcut olmayan bazı itibarla verilmiş ise, o zaman bunlar o mes'ele hakkında yeni bir ictihad yapabilirler. Öyle ki, eğer eskiler onların zamanında bulunsalardı ayni hükmü vereceklerdi. Bu tabakadaki müctehidlerin yaptıkları iki şeyden ibarettir:

a. Hadis sahih mi? Senedi olamayan hadisin sahih olmayacağı hadisçilerin ve fıkıhçıların ortak mezhebidir.. Bu durumda?hadis sahihse mezhebim odur? sözüne göre bu hadisten mezhep fıkhı çıkarmak mümkün değildir.

3? haberleri, üç imamdan bildirilmiş olmayıp, bunların talebelerinin ve talebesi talebelerinin içtihat ettikleri mes?elelerdir. Böyle haberleri, ilk toplayan Ebülleys-i Semerkandi olup kitabını yazmıştır).

Evlanın terki: Yasaklanmış olmasa da en uygun olanın terk edilmesi anlamında Mekruh.. Zerkeşi "terkü'l-evla" adı verilen durumların usulcülerce ihmal edildiğini ve fakihlerce ele alındığını, fakat çoğunluğun kerahet ile ibaha arasında yer alan bu durumların mekruh olarak nitelenmesine karşı çıktığını belirtir.

Şeyhan: Ebu Hanife ve Ebu Yusuf,

2- Farz ve Sünnet ifadesindeki sünnet, Resulullahın emirleri demektir. Bunlar ikiye ayrılır:

Üstat Bediüzzaman Peygamber Efendimizin sünnetine çok dikkat ediyordu. Çünkü o?Fesad-ı ümmetim zamanında kim benim sünnetime temessük etse; yüz şehidin ecrini, sevabını kazanabilir.? (1) hadisine dayanarak kendisini ziyarete gelenlere; ?bilhassa sünnete son derece ehemmiyet vererek tatbik etmeyi ve sünnetin en küçük adabını büyük bir emr-i İlahi gibi tutmayı tavsiye? ediyordu. (2) Bu hususta; ?Mirkatü?s-Sünne ve Tiryak-ı Marazi?l-Bid?a ramiyle gayet mühim bir risaledir? açıklamasını yaptığı On Birinci Lem?a?yı kaleme almıştır. Gerçekten de bu risale basamak basamak insanı yüceltiyor ve dine sonradan sokulmak istenen bid?a marazlarını da tedavi ediyor. Üstadın kendisinin sünnet adabına nasıl dikkat ettiğini ağabeylerin hatıralarından dinleyelim: Bayram Yüksel; ?Yemek, içmek, yatmak hususlarında Sünnet-i Seniyyeye harfiyen ittiba ederdi. Çok sade yerdi.? (3) Hacı Ali Kılıçalp; ?Üstad Hazretlerinin yatağının duruş şekli batıdan doğuya doğruydu. Batı tarafına başını koyar ayakucu ise doğuya gelirdi. Sağ tarafa yattığı zaman yönü güneye gelir, sünnet üzere kıbleye teveccüh etmiş olurdu. İşte bu karyolanın güney tarafından, 25-30 santim mesafede bir yer idi? diyerek yatma adabı konusunda bizlere bilgi vermektedir. (4) Hacı İbrahim Hulusi Yahyagil de bize Üstadın bir ikazını aktarıyor: ?Bir ziyaretimde çay içerken tam olarak bitirmemiştim. 'Kardaşım sen sünnet bilmez' dedi. Bununla, içilen bir şeyin iyice bitirilmesinin sünnet olduğunu ters vermek istemişti.? (5)

İmam Ahmed, fıkıhta, bid'attan uzak kalmak İçin, ancak vuku bulmuş mes'eleler hakkında fetva verirdi. Olmamış bir mes'elenin hükmünü bilmeye gerek yok ki, fetvaya ihtiyaç duyulsun. Ancak sünnet ve sahabe fetvaları bunun dışındadır. Çünkü onları bildirmek rey ile fetva vermek değil, Sünneti ve selef ilmini neşretmektir. Çünkü onların fetvaları, olmuş işler hakkındadır. O da onlara uyarak takdiri fıkıh yolunu tutmadı. Halbuki Ebu Hanife ve talebeleri takdiri fıkıh yolundaydılar. Olmamış mes'eleleri çözüme bağlarlardı, İmam Ahmed, takdiri fıkhı bela gelmeden Önce, onu bir nevi davet sayardı. İmam Şafii'nin kitaplarında da takdiri mes'eleler bulunur. Onun kitaplarında nakil olunanların içinde bir çok farazi mes'eleler görürsün, bunu kıyas için usul ve kaideler vaz'ederken, kıyasları seçmek için yapar. Takdiri fıkhın bazı iyi yönleri vardır, ancak bunda olmayacak mes'eleleri, olması çok uzak ihtimalleri, var farz ederek çözüm aramak, münakaşa etmek gereksizdir, boşuna vakit israfıdır. Kıyasçı imamların sonra gelenleri, bunu yaptılar. Hanbeli fıkhı ise, imamları takdir fıkhından kaçındığı ve fıkıh esere dayalı olduğu için, bundan uzak kaldı, ancak vaki olan mes'elelere çözüm aradı. Ancak sonraları onlar da mes'ele tefrii ile meşgul olmaya başlayıp mezhebin kaidelerine göre yeni mes'eleler ortaya çıkınca, farazi ve takdir yolunu tuttular. Çünkü fıkıhta mes'ele tefrii bununla tamamlanır. Ancak bu farazi ve takdir mesleğinde, diğerleri gibi aşırı gitmediler, fazla derine dalmadılar. İbni Kayyım bu konuda şöyle der:«Fetva isteyen kimse, vuku bulmamış bir mesele sorarsa, ona cevap vermek müstehap mıdır, mekruh mudur, yoksa muhayyer midir? Bunda üç kavil vardır: Seleften çoğundan rivayet olunduğuna göre, mİmam Ahmed vuku bulmadan bir mesele hakkında konuşmazdı, seleften birine bir mesele soruldu mu: «Bu iş vuku buldu mu? derdi. Eğer: «Evet derse o zaman cevap verirdi. Vuku bulmamış ise: «Öyleyse bizi rahat bırak derdi. İmam Ahmed talebesine şöyle demiştir:«Rehberi olmayan bir mes'elede sakın konuşma. Eğer bir mes'ele hakkında Allah'ın kitabından, Peygamberin sünnetinden bir nass varsa veya sahabeden bir eser bulunursa, onun hakkında konuşmak mekruh olmaz. Eğer nass veya eser yoksa, eğer o olması uzak, veya vuku'u takdir edilmiş bir şey ise, ona dair konuşmak müstehap olmaz. Vuku'u nadir veya uzak değil de soranın maksadı, vuku bulduğu zaman hazırlıklı olayım diye bilgi edinmekse, o zaman cevap vermek müstehap olur... (2) İmam Ahmed, vuku bulmamış mes'elelere cevap vermekten çekindi... Ona böyle bir mes'ele sorulmuş, sorana: «Bırak bu gibi sonradan çıkma şeyleri, demiş. Bununla beraber ondan sonra talebeleri fıkıhta gerektiği kadar mes'ele takdir ettiler, mezhebin mantığına uyan kaideler ve usul yürüsün diye bu mesleği tuttular.

Al-i Imran suresi, 32.

Bu istisna fetvaya uymamaktadır. Fetva sünnetlerin tamamını aynı mütalaa ederken Seadet-i Ebediyye ise Sabah namazının sünnetini istisna etmiş ve bu istisnaya herhangi bir kaynak göstermemiştir. Sabah namazının sünneti hakkında vacip diyenlerin varlığını söylemek te yeterli değildir.. Çünkü bu durumda bile sabah namazının sünnet olması ağır basmakta olduğu inkar edilmemektedir...

b) Esas mesele ise alıntıda verilen ifadenin anlaşılmamış olduğudur. . Bursevi Hazretlerinin cahillik olarak gördüğü şey nafilelerin farz borcu ödenmesi yerinde kabul edileceği görüşüdür... Bu sözüyle O, sünnetlerin farz borcu yerine geçmeyeceğini söylemiş olmamaktadır.. İbadetleri nafile, sünnet ve farz diye gruplandırmıştır.. Bunlardan birinci olan nafile 3. olan yani farz borcu yerine telafi kuvveti yoktur demek istemektedir.. Yazıdan anlaşılan, 2.'nin eksiğini 3., 1.'nin eksiğini de ancak 2. kapatabileceğidir... Kendi ifadeleriyle; nafile ancak sünnetin eksikliğini telafi eder.. Onun?sünnetler farzların eksikliklerini tamamlar? cümlesinden anlaşılan ahirette sünnetin farz borcu yerine geçtiğidir.. Çünkü eleştirdiği görüş cahillerin görüşüdür..3. derecedeki ibadetin 1. derecedeki ibadetin borcunu kapayacağı fikrinde olanlardır.. Onun bu yaklaşımı daha önce Diyanet ilmihalinden alıntılayarak verdiğimiz? kazaya kalmış namazları kaza ile meşgul olmak, nafile namaz kılmaktan önemli ve önceliklidir. Hanefi mezhebinde tasvip edilen görüşe göre, vakit namazlarıyla birlikte kılınan düzenli nafileler bunun dışındadır. Yani revatib sünnetlere de riayet gösterilmeli ve bu sünnetler, kaza namazı kılmak gerekçesiyle terk edilmemelidir. Fakat üzerinde kaza namazı bulunan kimselerin bunlar dışında teheccüt, teşbih gibi diğer nafile namazları kılması uygun değildir.? görüşüyle birebir örtüşmektedir.

c. Biri eda, diğeri kaza iki ayrı farz namaza niyet, -vakit müsait ise; kaza için; vakit dar ise, vaktin farzının edası için;

Serahsi?ye ait Mebsut: Hakim Şehid?in Kafi?si üzerine yapılmış birçok şerh çalışması vardır. Bunlardan bugün basılı olan sadece bir tanesidir ki, o da Hanefi fıkhıyla iştigal eden herkesin bildiği ve yukarıda adını zikrettiğimiz Serahsi?ye ait Mebsut isimli şerhtir. Serahsi bu şerhin sonuna İmam Muhammed?in Kafi?de yer almayan iki kitabını; Kitabu?l-Kesb ve Kitabu?r-Rada?yı da eklemiştir.

3. Kitabu?l-Kesb: Kazanç ve ticaretle ilgili bir kitap.

20. Alaüddin-i Haskefi, Dürr-ül Muhtar,

Aynı sitenin farklı sayfasında yaptığı iki sünnet tanımı:

İbn Nüceym, Zeynüddin ; Zeynüddin b. İbrahim b. Muhammed el-Mısri (ö. 970/1563) Hanefi fıkıh alimi. 926 (1520) yılında Kahire'de doğdu. Adı kaynaklarda Zeynelabidin veya kısaca Zeyn olarak da geçmekte, dedelerinden Nüceym adlı birine nispetle İbn Nüceym olarak anılmaktadır. Erken yaşta fetva ve ders vermeye başladı. Döneminde Mısır'ın önde gelen Hanefi alimlerinden biri olan İbn Nüceym tasavvufa da yönelip Şeyh Süleyman el-Hudayri vasıtasıyla tarikata intisap etti. Abdülvehhab eş-Şa'rani, İbn Nüceym'in öğrenimi bırakma konusunda kendisine danıştığını ve kendisinin ona tahsilden sonra tarikata intisap etmesi tavsiyesinde bulunduğunu kaydeder. Şa'rani ayrıca İbn Nüceym'in, etrafında geniş bir ders halkası teşekkül eden faziletli bir zat olduğunu, onunla on yıl arkadaşlık yaptığını ve 953 (1547) yılında hacca birlikte gittiklerini belirtir. Kaynaklarda İbn Nüceym'in yetiştirdiği birçok talebe arasında kardeşi Siraceddin İbn Nüceym, Şemseddin Muhammed b. Abdullah et-Timurtaşi, Kemaleddin İbn Ebu Şerif el-Makdisi'nin torunu Muhammed b. Ali el-Alemi anılmaktadır. Eserleri:

(8) http://www.sorularlaislamiyet.com/m/index. php?oku=181899

31-... Bize Hişam, babası Urve ibn Zubeyr'den; o da Hakim ibn Hızam 'dan tahdis etti ki, Peygamber şöyle buyurmuştur: "Yüksek el, alçak elden hayırlıdır. Sadaka vermeye nafakası üzerine vacib olanlara ihsan ile başla. Sadakanın hayırlısı bir zenginlik üzerinden verilenidir. Dilenmekten ve çirkin işlerden çekinip iffetli kalmak isteyeni Allah iffetli kılar; insanlardan müstağni olmak isteyeni de Allah zengin kılar" .

32- Bize Ebu'n-Nu'man tahdis edip şöyle dedi: Bize Hammad ibn Zeyd, Eyyub es-Sahtiyani'den; o da Nafi'den tahdis etti ki, İbn Ömer : Ben Peygamber 'den işittim, demiştir... ve bize Abdullah ibn Mesleme, Malik'ten; o da Nafi'den; o da Abdullah ibn Ömer 'den tahdis etti ki, Resulullah minber üzerinde iken sadakayı, iffetli kalmaya çalışmayı ve isteyiciliği zikredip: "Yüksek el alçak elden hayırlıdır. Çünkü yüksek el infak edici , alçak el ise isteyici eldir" buyurmuştur.

Soru1: Bir namaz hem kaza hem sünnet niyeti ile kılınabilir mi?

Bilindiği üzere, sünnet ve nafile namazların sıhhati için, mutlak namaz niyeti yeterli ise de, farz ve vacip namazların sıhhati için, niyette kılınacak namazın hem aslını, hem isim ve vasfını tayin şarttır. (19) Bu itibarla, sünnet veya nafile bir namazda, sözgelimi hem tahiyyetü ́l-mescit, hem duha gibi, iki ayrı niyet caiz görülmekte ise de, -ister eda, ister kaza olsun-; bir farz namazda iki ayrı niyet caiz değildir. Bu takdirde niyet, bunlardan kuvvetli olana masruf olur.

Bir ilmihali göstermek delil oluyorsa buyrun bizden 4 katı delil (istenirse 4 değil 40 katına da çıkarabiliriz)

Bir diğeri:

Fevt edilen ve Terk edilen namaz ayrımının üzerine bina edildiği varsayım:

Bu iddiaya göre

Gönderen ahmed nazif zaman: 18:14

299- Kaza namazları ile uğraşmak, nafile namazları ile uğraşmaktan daha iyi ve daha önemlidir. Fakat farz namazların müekked olsun olmasın, sünnetleri bundan müstesnadır. Bu sünnetleri terk ederek bunların yerine kazaya niyet edilmesi daha iyi değildir. Bu sünnetlere niyet edilmesi evladır. Hatta kuşluk ve tespih namazları gibi, haklarında nakil bulunan nafile namazlar da böyledir. Bunlara da böyle nafile olarak niyet etmek evladır. Çünkü bu sünnetler, farz namazları tamamlar, bunların yerine getirilmesi mümkün değildir. Kaza namazlarının ise, muayyen vakitleri olmadığı için onların her zaman yerine getirilmesi mümkündür. Bununla beraber namazları kazaya bırakmak günahtır. Bu günahtan mümkün olduğu kadar kurtulmak için sünnetleri feda etmek uygun olmaz. Böyle bir günahı işleyen kimsenin fazla ibadet ederek Allah'ın bağışlamasına sığınması gerekirken, hakkında Peygamber şefaatinin tecelli etmesine vesile olacak bir takım sünnet ve nafileleri terk etmek nasıl uygun olabilir? Hem bir kısım vakit namazlarını kazaya bırakmak, hem de diğer bir kısım vakit namazlarını, kendilerini tamamlayan sünnetlerden ayırmak iki kat kusur olmaz mı? Buna aykırı olan bazı nakiller geçerli değildir. Bunlar kabul edilen fetvaya aykırıdır. Hem sünnetleri, hem de kaza namazlarını kılmaya elverişli vakit bulamadıklarını iddia edenler bulunursa bunlar insaflı bir iddiada bulunmuş sayılmazlar. Boş yere en kıymetli zamanlarını harcayan insanlar, bilmem böyle bir iddiaya nasıl kalkışabilir?..

el-Hidaye'nin tahricleri arasında en meşhurları ise şunlardır;

Eskiden kazaya kalmış namazların tertibi düşürüp düşürmeyeceği hususunda ise, alimlerimiz ihtilaf etmişlerdir. Bir kimse, bir ay, namazını terk ettikten sonra, bir müddet namaz kılmış ve o bir aylık namazı kaza etmemiş olsa; bu arada, bir vakit namazı terk etmiş olsa da, o yeni namazı hatırladığı halde, vaktiyyeyi kılmış bulunsa, bazılarına göre caiz olmaz, «caiz olur. da denilmiştir. Fetva da bunun üzerinedir. Kafi'de de böyledir...

(13) Ayni, a. g. e., 2/602; Şevkani, Neylü ́l-evtar, 2/28; Abdurrahman el Ceziri, a. g. e., 1/491. (14) Abdurrahman el Ceziri, a. g. e., 1/491-492.

Çarpıtma 4: Bunun için, sabah sünnetinden başka namazların sünnetleri yerine de, terk edilmiş namazları kaza etmelidir. Böyle kaza kılınınca, nafile sevabı da hasıl olduğu, Cevhere, Fütuh-ul-gayb, Nevadir-i-fıkhiyye ve Eşbah kitaplarında yazılıdır.

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur-5

Hadis, lugatta kadim'in zıddı cedid manasına geldiği gibi, haber manasına da gelir ve bu kelimeden türeyen bazı fiiller, haber vermek ve nakletmek gibi manalarda kullanılır. Kur'an-ı Kerim'in "Demek onlar, bu söze inanmazlarsa, arkalarından üzülerek kendini helak edeceksin." mealindeki ayetinde geçen hadis kelimesi, söz veya haber manasında kullanılmış olup bu kelime ile Kur'an kastedilmiştir. Duha suresinin 11 inci ayetinde geçen ve bu kelimeden türeyen fehaddis fiili ise, anlatmak veya haber vermekten emir sığasında kullanılmış ve "Rabbının nimetini şükrederek anlat." manası kastedilmiştir. Daha sonraları, kelimenin kullanılışında bazı gelişmeler olmuştur. Umumi manasında herhangi bir değişiklik görülmemekle beraber, dini çevrelerde bazı haber çeşitlerine isim olarak verilen özel bir mana kazanmıştır. Ibn Mes'ud'tan nakledilen bir haberde bu mana açık bir şekilde görülür. İbn Mes'ud demiştir ki: "En güzel söz, Allah'ın Kitabı'dır." Nihayet hadis lafzı, Hazreti Peygamberin sözlerine ıtlak olunmuş ve onunla ilgili bütün haberlere hadis denilmiştir. Ebu Hureyre tarafından sorulan bir soruya Hazreti Peygamberin verdiği cevapta bu kelime, bizzat Hazreti Peygamber tarafından bu manada kullanılmıştır. Ebu Hureyre, Hazreti Peygambere: " ya Rasulallah! Kıyamet günü senin şefaatine nail olacak en mes'ud kimse kimdir?" diye sorduğu zaman, Rasulullah ona şu cevabı vermiştir: "Senin hadise karşı olan iştiyakını bildiğim için, bu hadis hakkında hiç kimsenin bana senden Önce soru sormayacağını tahmin etmiştim. Kıyamet günü benim şefaatime nail olacak en mes'ud kimse, hulus-ı kalble la ilahe illa'llah diyen kimsedir"

II. Sabah namazının sünnetini istisna etmek fetvada yoktur.

Buhari, Sahih, I. 155

13. Feteva-i Hindiyye,

1- Fevait-i Kadime

... Bilindiği üzere, sünnet ve nafile namazların sıhhati için, mutlak namaz niyeti yeterli ise de, farz ve vacip namazların sıhhati için, niyette kılınacak namazın hem aslını, hem isim ve vasfını tayin şarttır. (19) Bu itibarla, sünnet veya nafile bir namazda, sözgelimi hem tahiyyetü ́l-mescit, hem duha gibi, iki ayrı niyet caiz görülmekte ise de, -ister eda, ister kaza olsun-; bir farz namazda iki ayrı niyet caiz değildir. Bu takdirde niyet, bunlardan kuvvetli olana masruf olur. Mesela; aynı namaz için:

Haşr suresi, 7.

b- Mefhum-u muhalif yöntemi her zaman geçerli olmaz. Bu hadiste olduğu gibi.. Daha net bir örnek vereyim:İsra 31 ayet meali: ?Çocuklarınızı yoksulluk korkusuyla öldürmeyin. Biz onlara da size de rızık veririz. Onları öldürmek, şüphesiz büyük bir günahtır.? "Çocuklarınızı yoksulluk korkusuyla öldürmeyin" cümlesini alıp mefhum-u muhalifiyle "Yoksulluk korkusu yoksa çocuklarınızı öldürebilirsiniz"e dönüştüremeyeceğiniz gibi hadiste de mefhum-u muhalif kuralı işlememiştir..

İsim ve sıfatlarla ilgili kemalatını Hz. Peygamber'in muhabbetine tabi olanlarda ortaya çıkaran Allah Sübhanehu, bizim gibi müflisleri, acizleri ve kötürümleri öncekilerin ve sonrakilerin efendisi Resul-i Ekrem'e tabi olma bahtiyarlığıyla şereflendirsin. ona tabi olma konusunda bizleri istikamet sahibi kılsın. Resulullah'ın sünnetine uymanın zerresi, tüm dünya zevklerinden ve ahiret nimetlerinden sayılamayacak derecede daha değerlidir. Çünkü sünnete uymak, Cenab-ı Hakk'ın razı olduğu bir iştir. Fazilet onun sünnetine tabi olmaya ve meziyet onun şeriatını tatbik etmeye bağlıdır. Mesela ona tabi olma amacıyla gerçekleştirilen bir öğleden sonra uykusu , ona tabi olma amacı güdülmeksizin binlerce gecenin ihya edilmesinden daha faziletlidir. Aynı şekilde şeriatın emrine uyarak ramazan bayramı günü orucu bırakmak, şeriatın emretmediği orucu sonsuza kadar tutmaktan daha faziletlidir. Allah'ın emri doğrultusunda bir ip parçası bağışlamak, kendi nefsi hesabına altından bir dağ infak etmekten daha faziletlidir. Hz. Ömer bir defasında sabah namazını cemaatle kıldı ve sahabe-i kiramı şöyle bir gözden geçirdi. Sahabe-i kiramdan birinin mescidde olmadığını görünce,

Cümlenin söyleniş şekli, söyleyeni, anlamı, mevzusu ve cümlenin yer aldığı kitap: Buradaki sünnet kelimesinin geniş anlamda İslamın getirmiş olduğu ilim, amel, akaid, ahkam, faziletler ve güzel ahlaka dair bütün hususları kapsaması alimlerin hadislere getirdiği yorumlar, sünnet kelimesinin cümledeki kullanılış şekli ve cümlenin kastettiği anlam ile doğrudan ilişkilidir.. Bu her zaman için sünnet= islamiyet anlamına geleceğini göstermez..

Umreye gitmek nafile evet.. Ama orda kılınan namazlar farz namazı.. Ve o namazlar için müjdelenen sevaplar muazzam boyutta.. Nafile için de frz var yani.. Resulullah'ı ziyaret var.. Kabe'ye el ve yüz sürmek, Mültezem'de dua edip gözyaşını kabenin örtüsüne emanet etmek var.. Bunlara paha biçilebilir mi?Benim bu mescidimde kılınan bir namaz diğer mescitlerde kılınan bin namaz?dan daha eftaldır; Mescid-ül Haram müstesna zira Mescid-ül Haram?da kılınan bir namaz diğer mescitlerde kılınan yüzbin namazdan daha hayırlıdır? Hadis-i şerif?teki berekete, kara ve ticarete bakın: Bire karşı bin. Bire karşı yüzbin.

El cevap : çarpıtılan sünnet ve sünnet-i seniyye anlayışından.. Öyleyse ilk onunla başlamak lazım.

Yani kamil sadaka, ancak kuvvetli bir servete dayanan zenginlikten verilen sadakadır.. Peygamber , kişinin kendi malını mahvetmesini nehyetmiştir... Bu başlık, Ahmed ibn Hanbel'in el-Müsned'de Ebü Hureyre'den rivayet ettiği hadisten alınmıştır. Buhari bu fıkrayı Vasıyyetler Kitabı'nda da zikretmiştir. Buhari başlıktaki bu hükmü, müteakip rivayetler ve hadislerle tefsir ve takviye etmiştir.

Bu metnin hadis diye verilmesine örnekler: ... Farzı kılma imkanı varken tehir ederek nafile ile meşgul olunca, farzı tehir günahı büyük olur. Bu günahtan azıcık nafile sevabı çıkarılınca yine ortada büyük günah kalmaktadır. Onun için Peygamber efendimiz, nafilesi kabul olmaz buyurmuştur. (1)

Bazı eleştiriler:

2- İbnu'l-Hümam, Fethu'l-Kadir

Bir konuya giren kısımların tek taraflı ve eksik alıntılanmasının menfi sonuçları

Madem ki işi muhasebe hesabına döküyorlar, hesabın doğrusunu gösterelim.

Yorum: Hadis olarak verilmiş cümlenin hangi hadisin bozulmuş hali olduğuna emin olamadığım için mecburen ikisini de verdim. Hadisin orijinaliyle verilen cümle arasında önemli farkların varlığı göze çarpmaktadır.. Çok değişik manalar çağrıştırdığı için bunun mana ile hadis olarak kabul edilemeyeceği de açıktır. Hiç bir Hadiste sabah veya sabah+öğlenin sünnetlerinden hariç diğerlerini devamlı kılmazdı diye olumsuz yapıda bir cümle kurulmamıştır. Bu konudaki genel kaideye aykırı bir izlenim oluşturulmuştur. Genel kaide şudur:

a) Böyle bir namazda imama uymuş gibi görünen ama gerçekte uymayan kişi dışarıdan emir alıyor konumundadır.. Kendisi okuyuşu bitirmesine rağmen veya kıraatini tamamlayamadan saftakilerle beraber eğilip doğrulma zorundadır. Bu derece absürt bir örnek hiç bir fıkıh kitabında rastlanmamış olmakla birlikte böyle bir namazı kılanın namazının kabul edilip edilmeyeceği hususu şüpheli olduğu meydandadır. Bir açıdan bu husus, aynı yayın grubunun sitesinde namazı bozan şeyler başlığı altında 21. maddede?Başkasının sözü ile yerini değiştirmek? (2) diye maddelenen hususa girmektedir.

İbni Nüceym'in fetvası şunları teklif ediyor:

7- Ashab-ı Taklid: Müçtehit derecesinde olmayan fıkıh alimleridir. İbn-i Abidin gibi...

7. Tabaka Sırf Mukallidler Tabakası: Yedinci tabaka bu sayılan tabakaların aşağı derecesinde olan mukallidler tabakası olup, bunlar yukarıda zikrolunan umurdan birini yapmağa kadir değildirler. Onların ne tahric, ne de tercih yapacak kudretleri vardır. Ne de tercih olunan akval içinden birini ihtiyar edebilirler. Onları, ibn-i Abidin şöyle vasıflandırıyor: «Bunlar semizi arıktan, sağlamı bozuktan seçemezler, sağı soldan fark edemezler. Gece karanlığında odun toplayan gibi ne bulurlarsa onu toplarlar. Bunları taklid edenlerin vay haline, onlara yazıklar olsun. Bu vasıfta olan kimseler bilmem ki nasıl olur da fukahadan sayılırlar. Onlara en hafif bir isim olarak nakil diyebiliriz.

c-Ebu'l-Kasım es-Semerkandi, Mustahlasu'l-Hakaik

B) Sonraki Dönem Metin Kitapları:

a-Fahreddin Osman b. Ali ez-Zeylai(743), Tebyinu'l-Hakaik

Alıntı: Terk edilmiş namazın hükmü ise şöyledir:Büyük alim İbni Nüceym?e soruldu ki, kaza namazı olan kimse, sünnetleri kılarken kazaya niyet ederek kılsa, sünnetleri terk etmiş olur mu? Cevabında, buyurdu.

(3) http://www.mumsema.com/ibadet-fikih-soru-ve-cevaplari/220188-bir-imami-muctehidi-taklid-caiz-mi.html

Çarpıtılan Sünnet, Sünnet-i Seniyye kavramı -1

b- İbrahim el-Halebi, Mülteka el-Ebhur. Mütunu Erbaa'dan derlenen Mülteka'nın şerhleri arasında Şeyhizade'nin "Damad" diye meşhur olan Mecmau'l-Enhur'u ile Haskefi'nin ed-Dürrü'l-Münteka'sı yer almaktadır.

tağyir etmektir.

b-Fütuhu'l Gayb 48. Makale :

Çarpıtma 5: Kaza namazı borcundaki durum ise, bunlar bir özürle namazını kaçıranlar içindir. Kasten terk edilmiş namazları var ise, onları kaza etmeden de vaktin namazı sahih olur, ama sünnet ve nafileleri kabul olmaz.

Sadaka verecek kimsenin ne kendisi, ne de ailesi muhtac olmamak, borçlu da bulunmamak gerekir. Üzerinde kul borcu olan kimse için vacib olan, evvela borcunu vermektir. Bu farzdır. Sadaka vermek nafiledir. Borçlunun kazancı kendisinin değil, bi'l-kuvve alacaklının malıdır. Binaenaleyh borçlunun, kazancından sadaka vermek suretiyle tasarrufu sefihliktir. Hakim tarafından hacr olunur.

Umreye gitmek çok sevabdır. Umreye hiç izin verilmez mi? Sadaka vermek de çok sevabdır. Farz olan zekat borcu varken sadaka verilmez. denmiyor, buyuruluyor. Farz ibadetin yanında nafile ibadetlerin hiç kıymeti yoktur. Deniz yanında, damla kadar bile değildir. Şeytan aldatarak, kazaları kıldırtmıyor, nafile kılmayı, güzel gösteriyor. Zekat verdirmeyip, nafile hayırları, göze güzel gösteriyor. Cami, Kur?an-ı kerim kursu ve benzeri, İslam?a faydası olan şeyleri yapmak, nafile hacdan ve umreden daha sevabdır. Nafile hac ve umre yaparken sarf edilen paralar, Müslümanların muhtaçlarına veriliyorsa, nafile hac ve umre yapmak, kendi memleketinde sadaka vermekten daha efdal olur. Çünkü hem mal, hem bedenle ibadet yapılmaktadır. Makamat-i mazheriyye?de, 26. mektupta diyor.

Yine bir deformasyon/dezenformasyon örneği..: Muhtemelen ilk verilen hadis ve bu hadis aynı deformasyonun farklı halleri olarak ortaya konmuş:

Tevbe suresi, 43.

İmam-ı Rabbani Hazretleri 114. Mektubunda Sünnet-i Seniyyeye ve sünnetle yani Resulullah'ın tebliğiyle gelen şeriata beraberce atıf yapmaktadır.. Yazının içinde geçen "Fazilet onun sünnetine tabi olmaya ve meziyet onun şeriatını tatbik etmeye bağlıdır. Mesela ona tabi olma amacıyla gerçekleştirilen bir öğleden sonra uykusu , ona tabi olma amacı güdülmeksizin binlerce gecenin ihya edilmesinden daha faziletlidir." kısım açıkça nafile bile olsa sünneti seniyyenin ummanlar büyüklüğündeki önemine matuftur..

(7) http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2906

Cenab-ı Hak, hepimizi dünya ve ahıretin efendisi ve bütün insanların her bakımdan en yükseği ve en iyisi olan, Muhammed Mustafaya?sallallahü aleyhi ve sellem? tabi? olmak se?adetiyle şereflendirsin. Çünkü cenab-ı Hak, Ona tabi? olmayı, Ona uymayı çok sever. Ona uymanın ufak bir zerresi, bütün dünya lezzetlerinden ve bütün ahiret ni?metlerinden daha üstündür. Hakiki üstünlük, Onun sünnet-i seniyyesine tabi? olmaktır ve insanlık şerefi ve meziyeti, Onun dinine uymaktır.

Yusuf b. Ali el-Cürcani, Hizanetu'l-Ekmel

O bakımdan bu mantık mantık değildir. Bizim mezhebimizde böyle şey yok... Onları kılacak!.. Hem, kabul olmaz sözü bayağı ayıp...

f. Hem farz , hem de sünnet veya nafile bir namaza niyet, -İmam Ebu Yusuf'a göre; sadece farz namaz için geçerli olur. İmam Muhammed ́e göre ise, sonuncusunda her ikisi içinde geçerli olmaz. (20) ve bunlardan yapılan nakillerin ne derece doğru olduğu hususuna gelince; bu yazıdan, sanırım bu konuda bir kanaate varmak mümkündür. Bir örnek vermek gerekirse, Kudüs Kadısı Sakızlı Muhammed Sadık Efendi ́nin "en-Nevadiru ́l-fıkhıyye fi mezhebi ́l-eimmeti ́l-Hanefiyye" adlı gayr-ı matbu eserinden, İbn Nüceym ́in : -"Üzerinde kaza namazı olan bir kimsenin; sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsının sünnetlerini, bu namazların kazalarına niyet ederek kılarsa, sünnetleri terk etmiş olur mu? şeklindeki bir soruya cevaben : -Hayır olmaz; çünkü sünnet kılmaktan maksat, şeytanın burnu sürtülmesi için, vakit içinde farzdan başka bir namaz daha kılmaktır..." dediği nakledilmektedir. Oysa, yukarıda (ve 20 numaralı dipnotta cilt ve sahife numaralan ile) gösterildiği üzere İbn Nüceym, "el-Eşbah ve ́n Nazair" ve "el-Bahrü ́r-raik" adlı kendisine ait kıymetli eserlerin her ikisinde de, en-Nevadiru ́l-fıkhiyye ́de kendisine isnat edilen sözlerin tam aksini nakletmekte; bu anlamda hiçbir ifadeye yer vermemektedir. O halde bu sözler, yeterli araştırma yapmadan, mezkur kitaba dercedilmiş, asılsız bir isnattan başka bir şey değildir. Kaldı ki, ibn Nüceym büyük ve muhakkik bir fakih olmakla birlikte -fukaha arasındaki derecesi itibariyle; "tahric ve tercih ashabı"ndan bile sayılmamaktadır. Hükmü beyan edilmiş olan bir konuda, tahric ve tercih ehlinden olan fakihlerin bile müçtehide muhalefeti söz konusu olamayacağına göre, (24) farz-ı muhal, isnat edilen bu sözlerin kendisine ait olduğu sabit bile olsa, -yukarıda İmam Ebu Yusuf ve İmam Muhammed gibi müçtehitlerden nakledilmiş olan hükümler karşısında, içtihat yetkisini haiz olmayan bir fakihin sözlerine itibar edilemeyeceği aşikardır.

Bir hadis-i şerif meali:

Soranlar Çoktu, Takdir-i Fıkha Gerek Kalmadı:

Dikkatli bir okuyucu, yeterince bilgi birikimi olan, bilinçli, hile ile aldatılması zor olan bir Hanefi şahıs dinimizislam'da, Osman Ünlü ve M. Ali Demirbaş'ın yazılarında gördüğü bu temellendirme ve dayandırma için şu soruları sorar: Sizin bu?buluşunuzu? millete Hanefi fıkhında da böyledir diye dayatmanızda deliliniz nedir? 1. ve 2. maddede sayılan Usul ve Nevadir kaynaklarından, İmam-ı Azam'dan ve onun iki takipçisi İmameyn'den hadi onlar bile olmasın İmam-ı Azam'ın fetva vermeye ehil talebelerinin herhangi birinden deliliniz nedir? diye sorulunca koca bir sessizliğin bir mahcubiyet edası içinde kendini göstermesi gerekecektir.. Özetle H. Hilmi Işığın temelde Hocası Arvasi'ye dayandırdığı bu görüşü ondan sonra gelen takipçileri Hanefi kaynaklarına dayandırmayı?akıl etmişlerdir?..

Müctehidlerin Tabakaları: Fıkıh usulü bilginleri müctehidleri yedi tabakaya ayırırlar. ilk dört tabaka müctehid, diğerleri mukallid derecesindedir.

3. a-) Bu görüş nereden çıktı: Seadet-i Ebediyye yazarı terk edilen namazların kazası için sünnet namazlarının terk edilebileceği görüşünü Hocası seyyid Abdülhakim Efendi'ye dayandırmıştır.. Hanefi fıkhında hüküm de budur demedikten sonra kişisel içtihatlar sonucu varılabilecek bu tercihlere diyebilecek bir sözümüz yoktur.. Bizim itirazımız bu görüşün Hanefi Fıkhına dayandırılmasıdır.. Dikkatli bir şekilde bakarsak bu görüşü savunanların açıklarını rahatlıkla tespit edebiliriz: En başta Hüseyin Hilmi Işığın Seadet-i Ebediyye'sine baktığımızda Onun bu günkü Osman Ünlü ve M. Ali Demirbaş gibi yazarlardan çok daha tutarlı bir yol izlemiş olduğu kanısına varabiliriz..

Sual: Kaza namazı olan, nafile namaz kılabilir mi, belli başlı nafile namazlar hangileridir?

a. Şafii mezhebinde, kaza borcu olan kimselerin günlük farz namazlar dışında, ister beş vaktin farzı ile birlikte kılınan sünnetler, ister teravih, teheccüd... gibi diğer sünnet ve mutlak nafileler olsun, kaza borcunu tamamlamadıkça, sünnet ve nafile kılarak kaza namazlarını geciktirmeleri haramdır. Ancak bu hükmün anlamı, diğer boş zamanları değerlendirmeyip, sadece sünnet yerine kaza kılarak borçların tamamlanması değil; kaza borcu olan kimselerin, sünnet kılacak kadar zaman bile kaza borçlarını geciktirmelerinin caiz olmadığıdır.

b) Hangi gerekçeyle, bu zamana kadar kütüphaneler dolusu bir birikimle üzerine koyarak gelen bu temel metinler, temel metin şerhleri, muhtasarları, müteahhir ve mütekaddim dönem Hanefi fıkıh kaynakları arasında bu bilgi verilmemiş? Hanefi Fıkhı bu meselenin açıklığa kavuşması için Kudüs Kadısı'na mı muhtaç kalmış.? İbni Nüceym ve Kudüs Kadısı olmasaydı Hanefi Fıkhı eksik mi kalacaktı?..

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur-6

4. Alıntı :Nafile Hac ve umreye gitmek sorusuna cevap olarak :

2- Fevait-i Hadise

Alıntı 2: Abdülkadir-i Geylani hazretleri buyruyor ki: (Farz kazası olanın nafile kılması, borçlunun alacaklıya, hediye götürmesine benzer ki, elbette kabul olmaz. Mümin, bir tüccara benzer; farzlar sermayesi, nafileler de kazancıdır. Sermaye kurtarılmadıkça, kazanç olamaz. Hadis-i şerifte buyruldu ki:

Üçüncü kişi de:

Rükneddin Abdurrahman b. Muhammed el-Kirmani, Cevahiru'l-Fetava

Muhammed b. İbrahim el-Hasıri, el-Havi fi'l-Fetava

bkz: 20 bin yıllık namaz sevabı

Meçhul Hikmet ehlinin değil hadisin müjdesiyle hesap edilen 20 bin yıllık namaz

bkz: evcili haci hasan efendi

Hocasının görüşünü nakleden bir nakilci konumundadır.. Osman ünlü ve M. Ali Demirbaş yazılı ve sosyal medyanın, internetin gücünü de kullanarak Hüseyin Hilmi Işık ve Arvasi'den aldıkları bu fikri daha da geliştirip Hanefi fıkhına dayandırmak istemişlerdir.. Onların dediği gibi olsaydı bu kadar açık bir hususta Hüseyin Hilmi Işık görüşün delili noktasında ilk Arvasi'nin ismini mi verirdi yoksa üç sayfa evvelinde saydığı Hanefi temel kaynaklarından birini zikrederek mi başlardı? Seadet-i Ebediyye'de Hanefi kaynakları ile ilgili kısımda şöyle denilmektedir: Hanefi mezhebinin bilgileri, sonraki alimlere üç yoldan gelmiştir:

Evla: Daha iyi, daha uygun anlamına Arapça bir kelime olup, tercih edilen delil veya eylemi göstermek için kullanılan bir terimdir.

2. Mefhum-u muhalif yöntemiyle hadisi mana ile rivayet etmek..

Kasten terk etmenin kazası yoktur diyen Sahabiler ve tabiin: Bu konuda bizim görüşümüzü söyleyenlerden bazıları şunlardır; Ömer b. Hattab, oğlu Abdullah, Sa'd b. Ebi Vakkas, Selmanı Farisi, ibn Mes'ud, Kasım b. Muhammed b. Ebi Bekr, Budeyl el-Ükayli, Muhammed b. Şirin, Mutarrafb. Abdullah, Ömer b. Abdülaziz ve diğerleri ."(33) Meryem: 64.

bkz: www.haznevi.net/icerikoku.aspx?KID=1925&amp;amp;amp;BID=32#sthash. E5LVOOpp. dpuf

3- Ebu'l-Berekat en-Nesefi(710/1310), Kenzu'd-Dekaik. Otuz civarındaki şerhleri arasında en meşhurları;

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur- 8

2- Abdulğani el-Meydani'nin el-Lübab fi şerhi'l-Kitab adlı şerhi

Hz. Ali bir Hadis-i Şerifi şöyle rivayet eder:

Diyanet İslam Ansiklopedi?sinde Kenz?in kaynakları arasında Tahavi?nin Muhtasarı gösterilmiş, Kuduri?nin muhtasarından bahsedilmemiştir. (Bkz. XXV, 261) Doğru olan bu muhtasarın Tahavi?nin değil de Kuduri?nin muhtasarı olmasıdır. Zira Kenz şarihlerinden Ayni, müellifin Kuduri?nin muhtasarından istifade ettiğini açıkça belirtmekte Tahavi?nin muhtasarından bahsetmemektedir. (Remzu?l-Hakaik, I, 4) Kenz ile Kudiri?nin ifadelerinin çok benzeşmesinden de bunu anlamaktayız. Zaten o dönemlerde telif edilen metinlerde?örneğin Mecmau?l-Bahreyn de olduğu gibi- Kuduri?nin muhtasarında ve Ebu Hafs en-Nesefi?nin manzumesinde geçen meselelere yer verildiği görülmektedir.

15. Mahmud b. Ahmed, el-Vikaye,

(15) Ahmed b. Muhammed et-Tahtavi, a. g. e., sh. 363; ibn Abidin, Reddu ́l-Muhtar, 1/493, Bulak, 1272; el-Fetaval-hindiye, 1/125, Bulak, 1310; Abdurrahman el-Ceziri, a. g. e., 1/491-492; Osmanlica Tahtavi Tercemesi, 2/143; İst. 1285; Zühdü Paşa, el-Mecmuatü ́z-Zühdiye, 1/131-132, İst., 1311; Hacı Zihni Efendi a. g. e., sh. 467; Hacı Muhammed Nehif Ef., İlaveli Enisü ́l-abidin, sh. 67, İst., 1327; Ahmed Davudoğlu, İbn-i Abidin Tercemesi, 3/152, Ist., 1982; Ö. N. Bilmen, Büyük İslam İlmihali, sh. 183, İst., ts.

d. Bu hadisi fıkhi planda pek çok soruya esas olarak kabul edenler acaba bu hadisi İmam Azam görseydi mutlaka bununla amel ederdi diyebilecek yürekleri var mıdır? (5) Bazı garip ve ahad hadislerin red edilmesine gösterilen gerekçelerden biri de geniş bir tatbik sahası olan ve ulema -fukaha beyninde bilinmesi gereken hadisin tek bir yoldan gelmesi ve fukahanın, avam nassın bu hadise yabancı olmasıdır. Oysa farz borcu olan nafile yapamaz gibi önemli bir kaideye sahip bir hadisin çok daha fazla yolla gelmesi ve ümmet nezdinde garip değil meşhur olması beklenirdi..

A) İlk Dönem Metin Kitapları:

?Resulullah 'e en sevimli olan şey nedir? diye soruldu. Onlar

Bu sözlerin adresi neresidir? Prof. Esad Coşan da aynı minvalde konuştuğuna göre adres orası veya burası olsun muhataplarından biri rahmetli Hoca olmuyor mu? Bu kadar basit gerekçelerle kullanılan dilin seviyesini düşürmemek gerekir..

4- Tacu'ş-Şeria, Vikayetu'r-Rivaye. Tac'ın torunu Sadru'ş-Şeria Vikaye'yi ihtisar edip en-Nukayeadıyla yeni bir eser yazdı. Molla Aliyyu'l-Kari, Nukaye'yi Fethu babi'l-İnaye adıyla şerhetti. Hicri VII. yüzyılda yazılan bir diğer muhtasar metin de Şemseddin Konevi'ye ait Düreru'l-Bihar'dır. İbnu's-Saati'nin Mecamu'l-Bahreyn'ine Ahmed b. Hanbel, Şafii ve Malik'in görüşlerinin ilavesiyle telif edilen eser üzerine çok sayıda şerh yazılmıştır.

5. Tabaka Tercih Erbabı : Beşinci tabakadaki fukaha mezhepdeki akval arasında

Müslim, İman 147; Ebu Davud, Edeb 29. (4091); Tirmizi, Birr 61, (1999).

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur-2

B- Hanefi Mezheb Görüşünün Tespitinde Hiyerarşik sıralama:

2. Alıntıda verilen kaynakları yukarıdaki açıklama çerçevesinde değerlendirmek gerekir. Alıntıda verilen başlığa ters düşmesine rağmen İbni Abidin'den alıntı yapılmasını ise şahsen ben çözemedim.. Delil mahiyetinde verilen ve bir çoğu muteber bile olmayan veya başka mezheplere ait olan kaynakların yanına birde savunulan şeyi iptal eden alıntının eklenmesine bir anlam yükleyemiyorum..

Mütunu Erbaa olarak bilinen Müteahhirun devri Hanefi alimleri arasında meşhur olan dört eser;

İslami hükümlere göre, hiç kimse gücünün yetmediği bir şeyi ifa ile mükellef olmaz ve bundan dolayı sorumlu tutulmaz. Nitekim Kur ́an-ı Kerim ́de (Bakara Suresi, ayet : 286): "Allah kişiyi ancak gücünün yettiğinden sorumlu tutar..." buyrulmuştur. Bu itibarla, bir ibadeti meşru bir mazeret sebebiyle vakti içinde eda edemeyip, daha sonra kaza eden kişi dinen sorumlu olmaz. Fakat meşru bir mazeret olmadığı halde namazlarını vaktinde eda etmeyenler, daha sonra bunları kaza etmekle emri, vakti içinde yerine getirmeme sorumluluğundan kurtulmuş olmazlar. Bu gibilerin ayrıca tevbe ve istiğfarda bulunmaları ve bu sorumluluğu telafi edecek iyi işler ve nafile ibadetler yapmaları gerekir. (1) Nitekim Kur ́an-ı Kerim ́de (Hud Suresi, ayet: 114): "İyilikler kötülükleri giderir." buyrulmuştur. Namazın terki için, dinimizde hiçbir mazeret yoktur. Geciktirilmesi için dinin meşru saydığı mazeret ise, unutma ve uyku gibi şuur dışı haller ile, o anda eda edebilme imkanının bulunmayışından ibarettir. Sözgelimi, Ramazan ́da seferde veya savaşta olan bir kimse, -oruç tutma imkanı olsa bile- orucunu kazaya bırakabilir; bundan dolayı günahkar olmaz. Fakat eda imkanı varsa fiili savaş hali bile, namazı kazaya bırakmayı meşru kılan bir mazeret değildir. Çünkü namaz, kişiye daima ilahi murakabe altında bulunduğunu hatırlatarak, onu her türlü kötü davranıştan koruduğu gibi; her durumda kolayca eda edilebilen bir ibadettir. Abdest alamayanın teyemmümle, ayakta duramayan veya oturamayanın yattığı yerde, sadece başı ile ima ederek namazını eda etmesi mümkündür. O halde, aklı başında ve eda imkanı olan bir müslümana namazı kazaya bırakmak için meşru bir mazeret, söz konusu değildir. Bu itibarla, bir namazı kaza etmekle borç ödenmiş olursa da, mazeretsiz vaktinde eda etmemenin sorumluluğu kalkmış olmaz. Şimdi, konu ile ilgili bu girişten sonra, soruda belirtilen hususların açıklanmasına geçebiliriz.

a. Hadis-i şeriflerde unutma, uyku gaflet... gibi, şuur dışı haller sebebiyle vakti geçirilen namazların kazası emredildiğine göre, mazeretsiz terk edilen namazların kazasının evleviyetle gerekeceği (7)

c. Yine unutma veya uyku gibi şuur dışı haller sebebiyle geçirilen namazlann kazası ile ilgili hadis-i şeriflerde yer alan "onun bundan başka kefareti yoktur." ifadesinin, mazeretsiz olarak namaz vaktini geçirenlere de delalet ettiği; çünkü mazeretle vakti geçirmiş olanlar için günah olmadığından, kefaretin de söz konusu olamayacağı; (9)

3. Mezhep imamlarından İmam Muhammed ve Ebu Yusuf'un görüşleri ortada iken kalkıp ta adı sanı duyulmamış, medrese talebelerinin çalışma kitabı niyetine faydalandığı kitapların ismini vermekle ispat sağlanmaz.. Burada yapılması gereken en gerekli ispat 2 imamın kavlinin zıttına hangi gerekçeyle çıkıldığının izahı olmalıydı.. O iki imamın sözlerinin yanında bir değil milyon tane Necatü ́l-mü ́minin üst üste eklenip birbirlerinden kuvvet alsalar necat olamaz.. Çünkü Hanefi fıkhına göre İmam Azam ve 2 talebesinin içtihatları kesin olarak bağlayıcıdır.. Bunlardan gelen rivayetlerin karşısına Trablus'un fetva emini değil takva emini de olsa çıkarılmaz.. Çıkarılması da gerçekten komik bir hamle olur.. Senin davanın ispatı Trablus'un Fetva Emininden değil İbni Abidin'den yapılan alıntıya verebileceğin cevaptan geçer.. Meselede zahir rivayet varken zayıf kavillere müracaat edilmez.

4. el-Fetava'z-Zeyniyye. Müellifin oğlu Ahmed, daha sonra babasının verdiği 1000'i aşkın fetvayı el-Fetava'z-Zeyniyye fi fikhi'l-Hanefiyye adıyla fıkıh bablarına göre düzenlediğini söyler.. Yazma nüshalarından da eserin iki tertibi olduğu anlaşılmaktadır. Haskefi bu iki tertibi el-Cemu beyne fetava İbn Nüceym adıyla birleştirmiştir. Eser, Hasan Re'fet b. İbrahim Rüşdi el-İstanbuli tarafından her fetvanın tercümesinden sonra asıl ibaresi de verilerek Fetava-yı İbn Nüceym adıyla Türkçe'ye çevrilmiştir(İstanbul 1289). Çeşmizade Halis de Neticetü'l-Fetava, Fetava-yı Ali Efendi, Behcetü'l-fetava, Fetava-yı Abdürrahim, Fetavayı Feyziyye ile birlikte Fetava İbn Nüceym'deki fetvaları tekrarları çıkarmak

Burada dikkati çeken husus ister özre mebni isterse değil, her iki tür kazaya bırakılmış namaza da fevait denmesidir.. çok olduğu zaman, denildiğinde bu çokluğa herhangi bir hudut ve özürlü-özürsüz ayrımı eklenmediğine de dikkat etmek gerekir.. Her iki fıkıh kitabında da kazaya kalmış namazların ister bir özre binaen olsun isterse özürsüz olsun fevait olarak adlandırıldığı anlaşılmaktadır..

bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2910

B-İbni Nüceym'den Yapılan Naklin Sahih olma İhtimali

de diyor ki, İmam-ı Beyheki, sünnetler, kılınmış olan farzların içindeki sünnetlerin noksanlıklarını tamamlar buyurdu. Çünkü sünnetlerden hiçbirisi, hiçbir zaman bir vacib gibi olamaz. Hadis-i kudside, buyruldu.

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur-7

4) Tercih yapan müctehidler: Rivayet edilen görüşler arasında tercihlerde bulunan fakihlerdir. Bu tabaka ile önceki tabaka arasındaki fark çok azdır.

bkz: sabahın sünneti istisnası

benzer örnekler:

b- Hz. Aise'den şöyle rivayet edildi: "Rasulullah sabah namazının iki rekat sünneti kadar hiçbir nafileyi önemli tutmazdı." .

Hanefi mezhebinde muteber kaynak niteliği taşıyan ve bir kısmı isim, cilt ve sahife numaraları 15 ́inci dipnotta gösterilen fıkıh kitaplarında bu husus bu şekilde beyan olunmaktadır. Bu itibarla, kaza borcu olan kimselerin sünnet kılmalarının ahmaklık olduğu; bunların Allah katında makbul olmayıp boşa gideceği... gibi sözler, Hanefi fukahasının kaynak olarak kabul ettiği muteber eserlerde yer almayan mesnetsiz iddialardan ibarettir. Esasen, -yukarıda görüldüğü üzere; Şafiiler dışında diğer üç mezhebe göre de, kaza borcu olan kimselerin sünnet kılmaları caiz; Hanefilere göre ise efdaldir.

bkz: http://www.haznevi.net/Derlemeoku.aspx?DID=163

Neredeyse tamamı İsrail dışında yaşayan yahudiler. Bunların da neredeyse tamamı yahudi asıllı olup dinini yaşamayan ya da ateist olmuş tipler.

Sitenin verdiği sünnet tanımı ve gruplandırması ideal değildir.. Bu tanıma göz atarsak.

14 başlıktır izahatına giriştiğimiz belki 50 başlıklık hatalar yumağı içeren bu konuda, daha pek çok hata ve yanlışlığın gösterilebileceği malumdur.. Yapılan izahatları doğruya bir işaret olarak verip konuyu bitiriyorum.. Arif olana işaret yeter.

Ve yine ; de diyor ki, in Cameroun cumhuriyyetindeki mümessili, üstaz İbrahim Muhammed Neşat?rahmetullahi teala aleyh?, kitablarının altıncısında, yirmibeşinci sahifesinde diyor ki, . İbni Teymiyye ve İbni Hazm, hükmü şübheli olan ayet-i kerimeleri ve hadis-i şerifleri te?vil etdiler. Ya?ni, yanlış ma?nalar vererek, Ehl-i sünnetden ayrıldılar. Böylece, hayrlı işlerin, nemaz yerine geçeceği sapıklığını da körüklemişlerdir.

2. Yayın grubunun temel referanslarından biri olan Seadet-i Ebediyye müellifine göre de fıkıh kitaplarında Faite ve Terk kelimeleri birbirinin yerine kullanılmıştır: Farzları özürsüz terk etmek ise, çok büyük günahtır. Bunun için, kitaplarda, kaza namazlarını anlatmağa başlarken, (Müslüman, namazlarını ancak özür ile kaçırır. Bunun için, her kitapta , ya?ni kaçırılmış namazların kazası denilmektedir) yazılıdır. Çünkü, eski müslümanlar, namazlarını fevt edebilirdi. Hiç kimse özürsüz terk etmezdi. da ve da diyor ki, . Faite namaz, kazaya kalmış namaz demektir. Terk edilmiş namaz ise, kazaya bırakılmış namaz demektir. Kazaya kalmış namazı bildirmek için, faite de, terk edilmiş namaz da denilir. Bu maksat için, bu iki kelimeyi birbirinin yerine kullanmak, faite namaz ile terk edilmiş namazın hükümlerinin aynı olduğunu göstermez. Faite namaz, günah olmayan namazdır. Terk edilmiş namaz ise, büyük günah olan namazdır. bkz: http://kitap.ihlas. net.tr/cgi-bin/cgi. exe/ilmihal/query=mahalde+/doc/%7B@2055%7D?

bkz:http://darulhikme.org.tr/darulhikme/tr/?p=10150

Hendek savaşında da zor bir gün Resulullah ve ashabı, öğle, ikindi ve akşam namazlarını vaktinde kılma imkanı bulamamışlar; bu üç vakti, yatsı namazından önce tertip üzere, cemaatle kaza etmişlerdir. (4) Görüldüğü üzere, meşru mazeretlerle vaktinde eda edilemeyen namazların daha sonra kaza edilmesi Rasulüllah in kavli ve fiili sünnetiyle sabittir. Mazeretsiz terk edilmiş namazların kaza edilip edilemeyeceğine gelince :

Evet, İbni Teymiye, diyor. (Mecmu-ul-Fetava 12/106.)

"Doğrudan doğruya Sünnete ittiba etmek, Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselamı hatıra getiriyor. O ihtardan, o hatıra, bir huzur-u İlahi hatırasına inkılap eder. Hatta en küçük bir muamelede, hatta yemek, içmek ve yatmak adabında Sünnet-i Seniyyeyi müraat ettiği dakikada, o adi muamele ve o fıtri amel, sevaplı bir ibadet ve şer?i bir hareket oluyor. Çünkü o adi hareketiyle Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselama ittibaını düşünüyor ve şeriatın bir edebi olduğunu tasavvur eder. Ve şeriat sahibi o olduğu hatırına gelir. Ve ondan, Sari-i Hakiki olan Cenab-ı Hakka kalbi müteveccih olur. Bir nevi huzur ve ibadet kazanır."(1)

3- Sünnet-i seniyyeyi terk etmek

'"Nahl suresi, 44.

1. el-Vikaye :Mahmud b. Ahmed (673/1274)

demektir. Sünnetin diğer manası Sünnet, yol, iş, adet, çığır gibi manalara da gelir. Mesela Sünnetullah, Allah?ın adeti, işi demektir... Sual: Peygamber efendimizin, zina ve içki gibi büyük günah işleyenlere de şefaat edeceğine dair hadisleri vardır, fakat buyruyor. Sünneti terk etmek, zinadan ve içki içmekten de mi daha büyük günahtır? Bazı hocalar da, diyorlar. Farz namazı kılmayarak büyük günah işleyene şefaat var da, niye sünnet namazı kılmayana şefaat yoktur?

6. Ayva ve ayvanın üzerindeki tüy : İmam Buhari , Refu'l-yedeyn ile ilgili hadisleri mütevatir olacak şekilde pek çok tarikten nakletmiş ve bu konu hakkında müstakil risale yazmıştır. Selefiye göre de bu şüphe duyulmayacak bir tevatürle bize kadar ulaşmış bir meseledir :"Şüphesiz Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem'in namaza başlangıçta, rükuya eğilirken ve rükudan doğrulurken tekbirle birlikte ellerini kaldırdığı pek çok sahabeden mütevatir rivayetlerle sabit olmuştur" ve de "bil ki! Namazda rükuya giderken ve rükudan doğrulurken elleri kaldırmak, kayıtsız ve şartsız kendisine tabi olmamız emredilen tek insan Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem?den mütevatir olarak rivayet olunan bir sünnettir. Zira bu sünnet, İmam Buhari rahimehullah?a göre 17, İmam Ayni rahimehullah?a göre 19, İmam Beyhaki rahimehullah?a göre 30, İmam Suyuti rahimehullah?a 50 kadar sahabeden rivayet olunmuştur. Bu sebeple ref sünneti, kendisine ulaşanların asla muhalefet edemeyeceği, ?işittik ve itaat? ettik ilkesince derhal tabi olacağı bir sünnettir."(7)

1. Fetava-yı Kadıhan, Hulasa,

Kaza namazına niyet ederken, sünnet namazlar için vaat edilmiş olan sevaplara kavuşmak için, vaktin sünneti için de niyet etmelidir. Böyle iki niyet, imam-ı a'zama, imam-ı Ebu Yusuf?a ve imam-ı Muhammed?e göre de sahih olup, sünnet sevabı da hasıl olur.

Ebu'l-Leys es-Semerkandi', en-Nevazil, es-Serahsi, el-Muhit: Bu türdeki ilk eser, bilindiği kadarıyla Ebu'l-Leys es-Semerkandi'nin(373/983) en-Nevazil adlı eseridir. Belli başlı diğer eserler ise şunlardır;

Sahibeyn: Ebu Yusuf ve Muhammed,

Peygamber umreyi veya diğer nafileleri tavsiye ediyor... Bunlar ise ortada deniz varken, bir damlayla uğraşmamalıdır v. s. diyorlar. Hangi akılla? hangi hakla?İşte benim hesap ta burada şaşıyor. Ayrıca bizler elimizden geldiğince mezhep imamımızı taklit etmeyecek miyiz.? O ki 55 defa nafile hac yapmış biri olsun ve bize de "Farzların yanında nafilelerin hiç kıymeti yoktur" demek düşsün.. Bunun mezhep mukallidinin edebine çok muvafık düşmediği kanaatindeyim.. Sivri laflarımızın ucu İmam Azam'a da gitmemeli!

Tenzihen mekruhu işleyen ne ikaba ne de zemme maruz kalmaz. Ancak efdal ve evla olanın aksine hareket etmiş olur.

Eğer Kudüs Kadısı Sakızlı Muhammed Sadık Efendi ́nin "en-Nevadiru ́l-fıkhıyye fi mezhebi ́l-eimmeti ́l-Hanefiyye" adlı gayr-ı matbu eserinde, İbn Nüceym ́in : -"Üzerinde kaza namazı olan bir kimsenin; sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsının sünnetlerini, bu namazların kazalarına niyet ederek kılarsa, sünnetleri terk etmiş olur mu? şeklindeki bir soruya cevaben : -Hayır olmaz; çünkü sünnet kılmaktan maksat, şeytanın burnu sürtülmesi için, vakit içinde farzdan başka bir namaz daha kılmaktır..." şeklinde yaptığı rivayeti kabul edeceksek İbni Nüceym'in verdiği fetvaya daha yakından bakmamız gerekecektir..

6) Hafızlar tabakası: Bunlar taklid derecesinde olup, öncekilerin tercihlerini bilmede hüccet sayılırlar. İbn Abidin bunlar hakkında şöyle der: "Onlar en sağlam, sağlam ve zayıf, açık rivayet, mezhebin zahir görüşü ve nadir rivayet arasında seçme gücüne sahip kimselerdir. el-Kenz, ed-Dürrü'l-Muhtar, el- Vikaye ve el-Mecma' gibi eserlerin müellifleri bu tabakaya dahildir. Bunlar kitaplarında reddedilmiş veya zayıf rivayetleri nakletmemişlerdir" (Ebu Zehra, a. g. e, 397, 398)

Bu konuda bir kesinlik yok. Doğrusu bende bu fetvanın Hasan Efendi'nin kendi şahsına ait olduğu kanaati uyandı.. Fetva metninde de Hanefi fıkhında böyledir denmiyor.. Hasan Efendi'nin fetvası ise bu fetvayı yayanlar için delil olmaz. Çünkü onlar bunu Hanefi Fıkhında budur diye yaymaktadırlar.. Yok eğer fetva Hasan Efendi'nin değil ise kitabının diğer yerlerinde yaptığı gibi bu fetvanın kaynağını Hanefi fıkhından alıntının orijinalini vererek yapmalıydı... Kaynak gösterimine bir örnek:... Sünnet iki kısımdır:

Yeni kazaya kalmış olan namazlar, ittifakla tertibi düşürürler.

Sonuç:Verilen alıntının kaynağından kesinlikle araştırılması gerekiyor.. Böyle yapılmasa alakasız, uygun olmayan tercümelerle farklı mecralara yönlendirmeler muhtemel/yaygın bir sorun olarak karşımıza çıkıyor..

Müctehidlerin Tabakaları

Onun için, kardeşlerimiz duha namazını kılacak, işrak namazını kılacak, evvabin namazını kılacak, gece namazını kılacak, teheccüd namazını kılacak. Ondan sonra Allah'tan öteki borçlarını da ödemesi için yardım isteyerek, fırsat buldukça ötekileri de kılmağa girişecek. Madem zamanında kılmamış, bir edepsizlik etmiş; onu yavaş yavaş ödemeğe gayret edecek. Hadis-i şeriflerde kılın diye Efendimiz'in tavsiye ettiği namazları kılmamak suretiyle, ikinci bir edepsizlik yapmayacak. İkinci bir fırsat kaçmış oluyor bu sefer elinden...

17. ibn Nüceym, el-Bahru'r-Raik,

Bir kısmı kitabı bilebilir ama çoğunluğun nazarında kitap o derece meçhul ki okuyan kişiye Hanefi fıkhına göre fetva verildiği hatırlatması yapılıyor. Sırf bu hatırlatma bile kitabın ne kadar dar bir kesime hitap ettiğinin göstergesi.

2. Bu gibi fıkhi hükümler fıkıh kitaplarının kaza namazları bölümünde tertip sahibi ile ilgili kısımlarda yazılıdır.. Bu mesele en başından beri alimlerimiz tarafından izah edilmiştir.. Bir aylık veya daha çok terk edilen namazın fevt yani özre mebni olarak kazaya kalması mümkün değildir.. Dahası Hanefilerde takdir-i fıkıh yöntemiyle 60 bin meselenin daha İmam Azam zamanında hükme bağlandığını daha evvel söylemiştik.. Takdir-i fıkıh olmasa bile ümmetin içinden bu gibi meseleleri soran pek çok kişi vardı.. Aksi olması düşünülemez.. Sonuç olarak, ortaya koyulan iddianın milyonda birlik bir haklılık payı bile yoktur:

b-Orijinal vesika olarak sunulan Necat-ül Mü'minin orijinal değil

(16) Alaüddin es-Semerkandi, Tuhfetü ́l-fukaha, 2/231-232, Beyrut, 1405/ 1984.

CEVAP: Yazar gerçekten çok süper cahilmiş. Farzı terk etmeye edepsizlik demek, hainlik değilse, cahilliğin, ahmaklığın daniskasıdır... Borcu ödemek farzdır. Sadaka vermek nafiledir. Farz borcunu geciktirmek de günahtır. Bu bakımdan verdiği sadakanın sevabı, geciktirme günahını affettiremediği, denizde damla olduğu için kabul olmaz buyrulmuştur...

Nafile bile olsa sünneti seniyyenin ummanlar azametindeki önemi :

Cevap: Namaz, iki sebeple kazaya kalır:

Bkz. Katip Çelebi, Keşfü?z-Zunun, II, 1997.

En çok zorlandığım hususlardan biri bunların deforme ettikleri alıntıların aslını tespit etmek..

1. Muhtasaru?t-Tahavi: Ahmed b. Muhammed, Ebu Cafer, et-Tahavi (321/933)

Kelimelerin zahiri manasından hareketle la ilahe illalah diyen cehenneme hiç girmez veya Allah'ın isimlerini ezberleyen işi bitirmiştir ; cehenneme girmekten yırtar demek veya komşusuyla problem yaşayan veya ona eziyet eden diğer amelleri ne olursa olsun cenneti rüyasında göremez gibi sonuçlar çıkarmak ne derece yanlış olduğu meydandadır.

Nafile sünneti terk hasaret-i azimedir :

Aynı ikili taksim Feteva-i Hindiyye'de de vardır.:Kazaya kalmış olan namazlar iki nev'idir :

e. Hem bir nafileye, hem cenaze namazına niyet, -nafile rüku ve secdeli kamil namaz olması itibariyle; nafile için;

Tövbe estağfirullah... İnsanların aklı karıştı mı, nasıl karışıyor. Sen bizi akıl nimetinden mahrum etme ya Rabbi!..

1.?Sünnetin en küçük adabını büyük bir emr-i İlahi gibi tutmayı tavsiye? ediyordu:

Madem zamanında kılmamış, bir edepsizlik etmiş;

bkz: http://www.mektubat.de/node/1310

Kaynaklar:

Bu hadisin ma'nasını bundan sonraki hadis daha çok açmaktadır.

Cevap 1 :Eğer buradan İbni Nüceym'in Fetvası kastediliyorsa İbni Nüceym Fetvasında asla kaçırılmış namazları kaza etmeden nafileler kabul edilmez gibi uçuk bir görüşü savunmaz. Ayrıca Bey ve şira risalesi değil Bey ve şira risalesinin şerhi demeliydi.

Bkz. Katip Çelebi, Keşfü?z-Zunun, II, 1631

suretiyle Hulasatü'l-ecvibe (İstanbul 1289) adlı eserinde toplamıştır.

3. Abdulğani el-Meydani, el-Lübab fi şerhi'l-Kitab,

bkz: http://www.uzmantv.com/borcu-olan-biri-sadaka-verebilir-mi

Kuraşi, Cevahiru?l-Mudiyye, neşr., Muhammed el-Hulv III, 313-14.

"Lehuma, indehuma, mezhebuhuma": Ebu Yusuf ve Muhammed'in mezhebi,

toplayarak, bu kitabı telif etmelerini emretti. Bu alimlere başkan olarak da Mevle ́l-Hümam Şeyh Nizam ́ı tensib etti. Ve bu alimler topluluğu büyük bir gayretle işe başladılar. Niyetleri temizdi ve Cenab-ı Hakk ́a güvenleri tamdı. Alemgir Şah, kütüphanesinde mahfuz bulunan, geniş tafsilatlı olan bu konu ile ilgili bütün kitapları okudular. Ve hükümdarın, bu kitap hakkındaki arzusunun, yerine gelmesine gayret ettiler. Cenab-ı Hak, bu çalışma ve gayretlerinin sonucu olarak, eserin vech-i mahsus üzere tamamlanmasını onlara nasip eyledi. Böylece de, kendisinden başka hiç bir fıkhi kitaba ihtiyaç hissettirmeyen ve bütün mes ́eleleri içinde toplayan bu nadide kitap meydana geldi. Bu kitap, hakikatleri en son noktasına kadar tamamen açıklayan, fer ́i mes ́elelerin en doğrusunu içinde toplayan bir kitaptır. Bu kitabın meydana getirilmesi ile, ilim talep edenlerin fıkhi mes ́elelerde doğruyu öğrenmek isteyenlerin, takip edecekleri yol müracaat edecekleri kaynak da ortaya çıkmış oldu. Fikhi bilgiler, alimler için bu kitapla açıklık kazandı. Alimler, bu kitabın adını, Alemgir Şah ́a nisbet olsun diye Feteva-i Alemgiriyye koydular. Bu, büyük hayrın, bu muhteşem eserin meydana gelmesine sebep olduğu için, Allahu Teala onu, en yüce makamlarla mükafatlandırsın. Sebep olduğu bu hayır sayesinde, fıkıh ilminden talep edilen büyük menfaatlerin tamamı hasıl olmuştur. bkz: http://www.haznevi.net/icerikoku.aspx?KID=7397&amp;amp;amp;amp;amp;amp;BID=89#sthash. xYHRsRbz. dpuf

19. Kuduri, el-Muhtasar,

Al-i Imran suresi, 31.

bkz: http://kitap.mollacami.com/futuhul-gayb/konu-1879.htm

b-) Sabah namazının sünnetini istisna etmek Nevadir-i-fıkhiyye'de geçmez. M. Ali Demirbaş bu görüşte olan Hocası H. Hilmi Işığın ruhunu şad etmek için bu istisnayı eklemiş olmalıdır.

Muhtasaru?t-Tahavi, nşr., Ebu?l-Vefa el-Afğani, s. 4

Zaten namazı vaktinde kılmamış, kazaya bırakmış, bir günah işlemiş; şimdi onu ödeyeceğim diye bu sefer burdaki sevaplı işleri bırakıyor. Olur mu?.. Bir kabahat işlemiş, o kabahati temizlemek için, bir çok iyi şeyi yapmıyor. Olur mu?.. Olmaz!..

Alıntı : Sual: Nafile namaz nedir? Beş vakit namazın sünnetleri de nafile namaz mıdır?

İbni Nüceym ve Hasan Efendi bu istisnayı neden akıl edememiş?

CEVAP: Nafile namaz, farz ve vacibden başka namazlar demektir. Beş vakit namazın sünnetleri ve diğer vacip olmayan namazlar, nafiledir. Müekked olan ve olmayan, bütün sünnetler nafiledir...14- Nafilenin kıymeti, farzın yanında hiç gibidir. Okyanus yanında, bir damla kadar bile değildir. Sünnet de, farzın yanında, okyanus yanındaki bir damla gibidir. (Mekt. Rabbani 1/260)

( Muvatta, Hacc, 66.) Bire 70 oranından hareketle 70 x umre sevabı =Farz olan Hac Sevabı

bkz: https://kurul.diyanet.gov.tr/SoruSor/SoruAra.aspx

İftira: Sual: İbni Teymiye ve Selefiler, diyorlar. Namazları kaza etmek gerekmez mi?CEVAP

1- Bedreddin el-Ayni, el-Binaye

Affedilemez hata 3: ?Birisi denizse diğeri damla kadardır? demek asla ayrılamayacaklar diye buyrulan iki değeri/?Sakaleyn?i ayırmak değil midir? ... Hakim?im el-Müstedrek?te, İbn Abbas?tan kayd ettiği şu rivayet de buna benzemektedir: ?Aranızda öyle şeyler bırakıyorum ki, onlara sarıldığınız sürece ebediyyen sapmayacaksınız: Allah?ın Kitabı ve Peygamberinin Sünneti...? Bunu Hakim de yakın bir rivayetle Ebu Hureyre?den kaydetmiş ve şunu eklemiştir: ?Her ikisi de Havzda benimle buluşacakları vakte kadar asla ayrılmayacaklardır.? Allah?ın Kitabı ve Peygamberinin Sünneti şeklinde mutlak olarak verilen ikiliden Peygamberin sünnetini veya bu sünnetin nafile kısmını farza kıyasla denizin yanındaki damla gibi anlamak mümkün değildir.. İmam Rabbani'nin bu benzetmeye gitmesi muhatabında ihmal edilen veya geçiştirilen farzların olduğuna şahid olmasından olabilir.. Bu söz muhatabına aittir.. Sofilerde nafileleri üstün tutup, tarikatın evrad u ezkarıyla çok meşgul olmak, farzları ise olması gerekenden az ehemmiyetle eda etmek, tabir-i caizse aradan çıkarmak öteden beri karşılaşılabilen bir husustur.. İmam Rabbani muhtemelen böyle bir vaka sahibinin kulağını çekmek için bu tarz söylemiştir.. Mektubatın diğer kısımlarına bakan kişi nafile bile olsa sünnetin azim ummanlar kadar ehemmiyetli olduğunu anlayabilir:

Fakat üçüncü asırdan sonra bazı fukaha geldi. Bunlar sırf fer ́i meselelerle meşgul oldular. Vaki olmayan, hatta vukuu tasavvur edilmeyen, akla göre olması mümkün

? ?Ben de hayatım boyunca gündüzleri oruç tutacağım ve oruçsuz gün geçirmeyeceğim? dedi.

bkz: kaza borcu olanın nafilesi kabul olmaz

"Lehu" lafzı: Ebu Hanife'nin görüşü,

-Aynen öyle, farklı düşünüyorlar.. Şöyle ki :H. Hilmi Işık Hocası Arvasi'ye olan itimadı ve saygısından dolayı ondan aldığı bu görüşü sahiplenmiş ve savunmuştur.. Ancak bu savunmayı temel Hanefi kaynaklarında da böyle yazar diye bir dezenformasyona dönüştürmemiştir..

"Ashabuna": meşhur olan üç imam ,

c) İbni Nüceym'in -eğer doğruysa ki doğru olmaması ihtimali de var- buluşu ve Kudüs Kadısı'nın bu buluşu tescili 7 tabaka halinde verilen ve İbni Nüceym'in en iyi ihtimalle 5. veya 6. tabakada olabileceği mezhep müçtehitleri tabakalarından 1,2,3,4,5. ve hatta 6. tabaka alimlerinin neden hiçbirisinin aklına gelememiş? Onların ilmi daha az da Kudüs Kadısı ve İbni Nüceym'inki mi daha çok?Yoksa 1.,2.,3.,4. mutlak müçtehit, mezhepte müçtehit, mesailde müçtehit, tahriç ve tercih ashabı mezhebin fıkhına İbni Nüceym kadar hakim değil mi?Neden onlardan değil de sadece İbni Nüceym'den fetva/nakil var?

Değerlendirme: Verilen derecelendirmeler birbirine yakındır.. Bu duruma göre 7 li derecelendirme, bu derecelere giren müçtehitlerle beraber şöyledir:

1. Hadis, Hanefi fıkıh usulüne göre delil olabilecek sıhhatte değildir.. Bu sebepledir ki hadis diye verilen metnin geçtiği hiç bir Hanefi fıkıh kitabı gösteril meden, Şafii mezhebinde olan İmam Gazzali'nin ölüm, kabir hayatı ve ahiret hallerine dair eseri olan Dürret-ül fahire, ve Hanbeli mezhebine mensup olan Hz. Abdülkadir-i Geylani'nin tasavvufi eseri olan Fütuh'ul-gayb kaynak olarak gösterilmiştir.. Görüldüğü gibi burada 2 temel hata yapılmıştır... ilk olarak ; fıkıh kitabı niteliği taşımayan tasavvuf, öğüt, vaaz içerikli kitaplardan alıntı yapıp bunu fıkhi delil olarak sunmak ve 2. side diğer mezhepteki alimlerin görüşlerini Hanefi mezhebine transfer etmek, bu transferi de bir hadis alimi üzerinden gerçekleştirmek.. Diyanet islam ansiklopedisinden yapılan alıntı da görüleceği gibi Abdülkadir-i Geylani hazretleri Hanbeli mezhebini savunma adına İmam Azam'ın fikirlerine de ters düştüğü olmuştur. Bu durumda biz İmam Azamımı mı esas alacağız yoksa Abdülkadir-i Geylaniyi mi?. Dahası böyle bir tercih mecburiyeti yokken bu soruları soruyor olmamız bile garabetin ta kendisidir. Farklı mezhep alimleri arasında içtihat, yorum farkı olması anlaşılır bir durumdur.. Anlaşılır olmayan husus, Hanbeli Mezhebi alimi ve o mezhebe uygun kitaptan veya Şafii mezhebi alimi veya o mezhebe uygun kitaptan alıntı yapıp bunu da Hanefi fıkhı etiketiyle piyasaya sürmektir.. Diğer bir mesele bahsi geçen eserler çok kıymetli olsalar da tasavvufi üslup ve öğüt, vaaz yönlerinin öne çıkmasıyla fetva değil takva kitabı niteliğine bürünebilmeleridir.. Takva ve azimet sevap niyetiyle uygulanabilir ama geneli ilzam edici ve mücbir edici hüküm taşımaz ; geneli bağlayıcı olan fetva ve ruhsattır..

1. Müekkededir ki o da iki kısımdır. Bir kısmı bazı kimselerin işlemesiyle diğerleri itaptan kurtulamaz. Sabah, öğle, Cuma namazlarının sünnetleriyle teravih namazı gibi. Diğer kısmı sünneti kifayedir ki bazılarının işlemesiyle işlemeyenlerden levm sakıt olur. İtikaf ve teravih namazlarını cemaatle kılmak gibi (Merakul? felah sahife : 224)

4. es-Siyeru?s-Sağir: Uluslar arası hukukla ilgili bir eser.

2. el-Eşbah ven-nezair. Bu tür eserlerin en önemlilerinden olup Mecelle'nın hazırlanması sırasında eserden önemli ölçüde faydalanılmıştır. Çeşitli neşirleri yapılan el-Eşbah üzerine birçok şerh ve haşiye yazılmış, bunların önemli bir kısmı basılmıştır. Gedizli Mehmed Efendi, bazı ekleme ve çıkarmalar yaparak eseri Mütadü'l-Eşbah adıyla yeniden düzenlemiştir.

Şafii Mezhebine göre, üzerinde acele kılması vacip olan kaza namazı bulunan bir insanın, -bu namazları kılıp borcundan kurtuluncaya kadar- revatibden olsun veya olmasın mutlak surette nafile kılması haramdır. Cenaze namazını kılması ve farz olmayan tavafı yapması da haramdır.

Keza Kur'an-ı Kerim, "Ey iman edenler! Cuma günü namaz için seslenildiğinde, alışverişi bırakarak Allah'ın zikrine koşun." ayetiyle Cuma namazını müslümanlara farz kılmış, fakat bu namazın nasıl kılınması gerektiğini açıklamamıştır. Hazreti Peygamber ise, Cuma namazının iki rik'at kılınacağını ve bir de hutbe irad edileceğini beyan etmiştir. Kur'an-ı Kerim, müteaddit defalar, müslümanların zekat vermeleri gerektiğini bildirmiş, fakat müslümanlar, hangi mallarından ne miktar zekat vermeleri gerektiğini öğrenmek için Hazreti Peygambere başvurmuşlardır. Oda, emvalin bazısından zekat alınacağım, diğer bazısı için ise, zekat vermek gerekmediğini onlara açıklamıştır. Mesela maşiye tabir edilen deve, koyun ve inek gibi bazı hayvanlardan zekat alındığı halde, yine aynı sınıfa giren at, eşek ve katır gibi hayvanlardan zekat alınmamıştır. Kur'an-ı Kerim, gücü yetenlere haccı farz kılmış Hazreti Peygamber ise, hac vaktini, hac kıyafetini, tavafı, Arefe ve Muzdelife'deki hac ile ilgili amelleri açıklayarak, müslümanlara, hac farizalarını açıklandığı şekilde ifa etmelerini emretmiştir. Kur'an-ı Kerim'den, Hazreti Peygamber tarafından açıklanmadan ifa edilmesi mümkün olmayan buna benzer daha birçok örnek zikretmek mümkündür. İşte Hazreti Peygamberin Kur'an-ı Kerim'deki mücmel ve gayr-i mufassal ayetlerle ilgili bu açıklamaları sayesindedir ki, İslam dini tamamlanmış ve Allahu Ta'ala da Dinin tam olarak tatbik edilebilmesini sağlamak için, Kitabında, Peygamberine itaatle ilgili emirlerini sık sık tekrarlamıştır. Burada şunu da hatırlatmak gerekir ki, Hazreti Peygamberin Kur'an-ı Kerim'le ilgili bu çeşit açıklamaları, kendi istek ve arzusu ile değil, fakat Rabbının bu hususta kendisine yönelttiği emirlerle vuku bulmuştur. Mesela Nahl suresinin 44'üncü ayetinde "Sana da, insanlara, kendilerine indirileni açıklayasın diye Kur'an'ı indirdik." buyrulmuş yine aynı surenin 64'üncü ayetinde "Biz sana Kitab'ı, hakkında ihtilafa düştükleri şeyi insanlara açıklaman için ve inanan kimselere hidayet ve rahmet olmak üzere indirdik." denilmiştir. İşte, yukarıdan beri zikrettiğimiz ve açıklamaya çalıştığımız deliller şu gerçeği açıkça ortaya koymuş olmaktadır ki, Hazreti Peygamber, gerek Dinin tatbiki ve gerekse çeşitli müşküllerin halli maksadıyla devamlı olarak açıklamalar yapmış, ashabını karşılaşabilecekleri her duruma karşı emirler verip nehiylerde bulunmuş ve onları cahiliye devrinin kokuşuk ahlakından arındırmaya ve bozuk düzeninden uzaklaştırmaya çalışmıştır. İşte, onun bu maksatla yaptığı açıklamalar, ashabına yönelttiği uyarılar, va'z ve nasihatler, yukarıda tarifini verdiğimiz sünnetin, geniş bir külliyat olarak vücut bulmasını ve Kur'an-ı Kerim yanında, müslümanların her konuda kendisine daima başvuracakları Dinin vazgeçilmez bir kaynağı olmasını sağlamıştır.

1- Kitap ve sünnet ifadesindeki sünnet, hadis-i şerifler demektir. Hadis-i şerifte buyruldu ki:

Takdiri fıkıh dediğimizden murat: Vuku bulmayan meseleler hakkında verilen fetvalardır. Bunların vuku bulduğu farz ederek hükmü beyan olunur. Re ́y ve kıyas fukahası fıkhın bu nev ́inde biraz çokça ileri gitmişlerdir. Bu ahkama göre buldukları illetlerin muttarit olduğunu göstermek için bir takım olayların vukuunu da farz edip öyle yürürler, bunları farz ettikleri olaylara tatbik ederek izaha çalışırlar. Ebu Hanife de böyle yapmıştır. Naslardan illetleri çıkarıp kıyas yaparken o da bu yolu tutmuştur. 60 bin mesele halletti denir. Hatta 300 bin mesele halletti diyenler var. Birinci rakam biraz fazlaca kabarıktır, mübalağadan hali değildir. ikincisi ise kabul olunamaz. Tarihi Bağdat şunu naklediyor: Katade Küfe ́ye indiği zaman Ebu Hanife ona geldi ve : Ey Ebu Hattab, dedi, bir adam ailesini bırakıp gitse, ailesi yıllarca ondan haber almasa; karısı, kaybolan kocası ölmüştür zannıyla başka kocaya varsa, sonra birinci kocası çıka gelse bu meseleye ne dersin?

Bakara suresi, 43, 83, 110; Tevbe suresi, 103.

Bu mektub, sofi Kurbana yazılmış olup Peygamberlerin en üstünü olan Muhammed aleyhisselama uymaya teşvik eylemektedir: Cenab-ı Hak, hepimizi, dünya ve ahiretin efendisi ve bütün insanların her bakımdan en yükseği ve en iyisi olan, Muhammed Mustafaya tabi olmak saadetiyle şereflendirsin! Çünkü cenab-ı Hak, Ona tabi olmayı, Ona uymağı çok sever. Ona uymanın ufak bir zerresi, bütün dünya lezzetlerinden ve bütün ahiret nimetlerinden daha üstündür. Hakiki üstünlük, Onun sünnet-i seniyyesine tabi olmaktır ve insanlık şerefi ve meziyeti, Onun islamiyetine uymaktır. Mesela, Ona uyan bir kimsenin, gün ortasında bir parça uyuması, ona uymaksızın, birçok geceleri ibadetle geçirmekten, kat kat daha kıymetlidir. Çünkü yani öğleden önce biraz yatmak, adet-i şerifesi idi. Mesela, Onun dininin emrettiği için, bayram günü oruç tutmamak ve yiyip içmek, Onun yolunda bulunmayıp senelerce tutulan oruçlardan daha kıymetlidir. İslamiyetin emri ile fakire verilen az bir şey ki, buna zekat denir, kendi arzusu ile, dağ kadar altın sadaka vermekten daha efdaldir. Emir-ül-müminin Ömer, bir sabah namazını cemaat ile kıldıktan sonra, cemaate bakıp, bir kimseyi göremeyince sordu: Eshabı dediler ki, . Emir-ül-müminin buyurdu ki, . İslamiyetten sapıtmış olanlar, sıkıntı çekip ve mücahede edip, nefislerini körletiyor ise de, bu dine uygun yapmadıklarından kıymetsizdir ve hakirdir. Eğer bu çalışmalarına ücret hasıl olursa, dünyada birkaç menfaatten ibaret kalır. Halbuki, dünyanın hepsinin kıymeti ve önemi nedir ki, bunun birkaçının itibar olsun. Bunlar, mesela çöpçüye benzer ki, çöpçüler herkesten daha çok çalışır ve yorulur. Ücretleri de herkesten aşağıdır. İslamiyete tabi olanlar ise, latif cevahir ve kıymetli elmaslar ile meşgul olan mücevherciler gibidir. Bunların işi az, kazançları pek çoktur. Bazan bir saatlik çalışmaları, yüz binlerle senenin kazancını hasıl eder. Bunun sebebi şudur ki, islamiyete uygun olan amel, Hak tealanın makbulüdür, mardisidir, çok beğenir. İslamiyete uymayan şeylerin hiçbirisini Hak teala sevmez, beğenmez. Sevilmeyen, beğenilmeyen şeye sevap verilir mi? Belki cezaya sebep olur. Bu incelik, dünya işlerinde de vardır. Biraz düşünülürse anlaşılır. O halde, saadet-i ebediyyeyi ele geçirten sermaye, Peygamberimizin dinine yapışmaktır. Bütün zarar ve fesatların başı, islamiyetten ayrılmaktır. Vesselam.

?Bu suretle Zeyd, sünnetleri kazaya kılmak murat ettikte ne şekilde niyet edecektir? El cevap : niyet eyledim evvelki üzerime kazaya kalmış sabah namazına bu vaktin sünneti makamına.?Ayrıca?Bu suretle sünnetleri terk ile azaba müstahak olur mu?El cevab olmaz.? Fetvada açıkça sünnetlerin terk edildiği yazılmaktadır.. Niyette ise vaktin sünneti makamına denilerek neyin kastedildiği çok açık değildir.. Niyet konusundaki bu uyuşmazlıktan olacak o kısım tercüme edilmeyip Seadet-i Ebediyye'den takviye yapılmıştır.

1. Necat-ül Mü'minin kitabı:

Aktarılan bu bilgilerin konumuzla ilgisine gelirsek :

Yorum: Farzdan başka namaz ile mutlak niyetle kılınan nafile kastedilir.. Farzdan başka namaz olarak Vacip niteliği taşıyan kaza namazı kılınırsa sünnet yerine geçmez.. Bir kere arada önemli bir kategori farkı vardır.. Biri vacip diğeri sünnet olan iki namazın birbirlerinin yerlerine geçmesi mümkün değildir.. Nasıl ki sünnet kazanın yerine geçmiyor kaza da sünnet yerine geçmez.. Bir kişinin üzerinde ödenmemiş zekat borcu varsa bu borcu bir fakire verdiğinde hem farz borcu, hem sünnet olan sadaka sevabı aldığı söylenebilir mi?

Bir diğer rivayette: "Kalbinde hardal tanesi kadar iman bulunan bir kimse cehenneme girmez. Kalbinde hardal tanesi kadar kibir bulunan kimse de cennete girmez."

Cevap 3: Nevadir-i Fıkhiyye'den kasıt İbni Nüceym'in fetvası ise-ki öyle olduğu anlaşılıyor-İbni Nüceym'in fetvasında sünnetleri kılarken kazaya da niyet gibi ucube bir görüş yoktur.. İbni Nuceym Hanefi fıkhının 3 Mutlak müçtehit seviyesindeki imamının yolundan gitmiş ve aynı namaz için iki farklı niyetin geçerli olmadığını nakletmiştir..

2. el-Muhtar li?l-Fetva: Abdullah b. Mahmud b. Mesud el-Mevsıli (683/1284)

3. Örnek:

kısmının H. Hilmi Işık Hocaya ait olduğunu tahmin etmiyorum... Ne gayeyle eklendiğini yukarıda izah ettik. Neye göre orada o manaya gelir doğrusu benim ilmim veya sezgilerim bu ayrımı yapamıyor... Burada şuna da dikkat çekmek istiyorum ki Sünnet kelimesini Ahkam-ı islamiyye gibi kendilerince daha esaslı bir kavrama dayandırmaları da tenakuzu gidermiyor. Çünkü yazıda "Ona uymanın ufak bir zerresi, bütün dünya lezzetlerinden ve bütün ahıret ni?metlerinden daha üstündür." deniyor.. İşte bizim de savunduğumuz görüş te aynen budur.. İmam Rabbaninin Mektubatında gördükleri damla-deniz mukayesesi içinde deforme edilen sübbet-i seniyye anlayışıyla Hilmi Işığın ifade ettiği şu anlayış arasında dağlar kadar vardır.. Ahkam-ı islamiyye ile kasıt farzlar veya usulüddin ise onun zerresi olmaz... Farzın bir zerresi veya imanın bir zerresi kullanımı alışık olunan bir kullanım değildir.. Zerre ile kastedilen sünnetin fıkhi manada sünnetten daha düşük olan müstehap, mendup, adap, adat ve gündelik alışkanlıklar gibi zerre olarak tasavvur edilebilecek en küçük ayrıntılarıdır..

Elhasıl Hanefi fıkhı Ehl-i Rey fıkhıdır. Bu fıkha göre hadisin nerede ve nasıl delil alındığı bellidir. Şu da kesin olarak bellidir ki her hadis Hanefilerce muteber değildir.

Verilen adresteki çeviride ; Seadet-i Ebediyye'de?Farz borcu varken, sünnet ile meşgul olmak, ahmaklıktır.? çevirisi ahmak gibi tahrik edici, kulak tırmalayıcı ithamlardan uzak olarak?Farzı bitirmeden sünnetle uğraşmak, pek akıl karı değildir? şeklinde,

Bedai veya el-Bedayi: Semerkandi'nin talebesi olan Kasani(587), bu eseri tertip ve metot bakımından örnek alarak Bedaiu's-Sana'i'yi telif etti. Hanefi tabakat kitablarında bu eser Tuhfetu'l-Fukaha'nın şerhi olarak gösteriliyorsa da aslında klasik şerhlerle benzerliği bulunmayan Kasani'nin eseri orjinal bir çalışma olup gerek muhteva gerekse metot bakımından Semerkandi'nin eserini aşmıştır.

Sonra gelenler de bu asıllara uymak suretiyle, bid?at sahiplerinin düştüğü, Kur'an-ı kerim ve Sünnet-i seniyyeye muhalefet durumuna düşmekten kurtulmuşlardır.

Hz. Sevban radıyallahu anh anlatıyor: "Resulullah aleyhissalatu vesselam buyurdular ki: "Kim şu üç şeyden beri olarak ölürse cennete girer: " Kibir, - Gulul, - Borç."

İbn Mes'ud'tan nakledilen bu sözün çeşitli rivayetleri için bkz. Buhari, Sahih, VII. 96; Müslim, Sahih, II. 592-593. Prof. Dr. Talat Koçyiğit, Hadis Usulü, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları: 10-11.

Necm suresi, 3.

"3- Sünnet yalnız olarak kullanılınca, İslamiyet anlaşılır. Hadis-i şeriflerde buyruldu ki:

Muhammed b. Hasan Hacvi ́nin iddiasına göre takdiri fıkhı Ebu Hanife icat etmiştir. Diyor ki: «Fıkıh Hz. Peygamber zamanında fiilen vuku bulanın hükmünü açıkça beyandan ibaretti, sonra Sahabe ve Tabiin kendi zamanlarında bilfiil vaki olanın hükmünü beyan ederlerdi, kendilerinden önce vuku bulanlar hakkında verilmiş olan hükümleri de muhafaza ederlerdi. Böylelikle fıkıh biraz daha büyüdü. Füru meseleleri çoğaldı. Ebu Hanife ise, vuku bulmamış meseleleri vuku bulmuş gibi farz ederek ya vuku bulanlara kıyas suretiyle veya umumi kaideler altına sokarak faraziyeler yürütmekte ileri gitti. Böylelikle fıkıh fazlasıyla büyüdü, meseleler gayet çoğaldı. (3)

Üzerine bir de hafifletme eklenmiş:

Edepsizlik polemiği üzerinden yine aynı çirkin dil:

Hz. Ebu Hüreyre radıyallahu anh anlatıyor: "Resulullah aleyhissalatu vesselam buyurdular ki: "Komşusu, zararlarından emin olmayan kimse cennete giremez."

11. İki namazın ortaklığı: Hanefi fıkıh kitabı niyette ortaklıktan ayırmanın gerekliliğini söylerken bunun tersine kaza namazı ve vaktin sünnetinin ortaklığını oluşturmaya çalışmak mezhep yaklaşımına zıttır. Hanefi kaynaklarında niyette tayin ve kılınmaya hazırlanılan namazı müstakilen belirleme lazımdır. Biri kaza diğeri sünnet olan iki niyette tayin olmadığı hususu açıktır: Niyette ta'yin lazımdır. Her birinin vasıflarının en hususisi olan farzıyyet veya vucubda ortaklıktan ayrılmak için ta'yin lazımdır.

Bu husus sadece Seadet-i Ebediyye kitabında vardır.:?Sabah nemazının sünneti kuvvetli olduğundan, sabah nemazının sünnetini, yalnız sünnet niyyet ederek kılmalıdır.?

4. Abdülkadir-i Geylani hazretlerinden Alıntı: Abdülkadir-i Geylani hazretleri buyruyor ki: Farz kazası olanın nafile kılması, borçlunun alacaklıya, hediye götürmesine benzer ki, elbette kabul olmaz. Mümin, bir tüccara benzer, farzlar sermayesi, nafileler de kazancıdır. Sermaye kurtarılmadıkça, kazanç olamaz. Hadis-i şerifte buyruldu ki:

a- Fetvayı uygulamak vacip değildir. En başından dediğimiz gibi Hanefi fıkhındaki hüküm İbni Nüceym'in dediğinin aksinedir. Burası kesindir.. İbni Nüceym sari illetin tedavisi olarak bu fetvayı önermiş olabilir.. Bu da bir tercihtir. Tercih edilebilecek alternatiflere sahip olmak mukallidler için kolaylıktır.

Zamanını böyle şeylerle geçiren islam aleminin geri kalması çok normal.

Böyle bir hadise rastlamadım. Olmasını mümkün de görmüyorum. Netten de araştırdığım zaman sadece bu siteler ve bunlardan kopyalamayı ilim sananların kopyaları çıkıyor.. Taksitle bir alış veriş yapanın hali düşünüldüğünde hadis diye verilen metnin ne kadar problemli olduğu anlaşılıyor. Diyelim ki birine 10 lira borcunuz var.. O kişiyi atıyorum 10 yıl göremediniz hadis diye verilen cümleye göre bu 10 lira sizin hayır kapılarınızı 10 yıl kapayabiliyor. Al sana bahane.. Aslında hayır yapmak ve sadaka vermek isterdim de... ama gel gör ki 10 lira borcum var, hadis var, sahih hadise mi karşı geleyim?Değil mi yani. Kısacası: Kavun tatlı ben ne yapayım!. İlk onu ödemem gerekiyor.! En azından Buhari hadislerinde özenli olunmalı ve verilen hadis kaynağından araştıracaklar için konu başlığı ve numarası ile verilmeli.. Hangi Buhari hadisinin tağyir edilmiş veya türetilmeye/geliştirilip zenginleştirilmeye! çalışılmış hali olduğunu ise gerçekten merak ediyorum!

Huccet'de : «Kazaya kalmış namazları kılmak, nafile namaz kılmaktan çok daha ehemmiyetli ve çok daha uygundur. Yalnız, ma'ruf bilinen' sünnetler bu hükümden müstesnadır. Kuşluk namazı, tesbih namazı gibi sahih haberlerle gelen namazlar ki bunların içinde sayılmış sureler ve zikirler vardır? nafile niyeti ile kılınır; başkaları ise, kaza niyeti ile kılınır. Muzmarat'ta da böyledir.

2- Hadise : Kazaya kalmış olan yeni namazlar.

İçlerinden biri:

(22) Ebu Davud, es-Sünen, 1/200 (Salat, 145, No: 8(i4), Kahire, 1371/1952; Tirmizi el-Camiu ́s-sahih, 2/270 (Salat, 188, No: 413), Kahire, 1356/ 1937; Nesai, es-Sünen, 1/232 (Salat, 9) Kahire 1312; İbn Mace, es- Sünen, 1/458 (İkame, 202, No: 1425), Kahire, 1372/1952; Darimi, es- Sünen, 1/313, (Salat, 91) Mısır, 1349; Hakim, el-Müstedrek, 1/394 (No:966), Beyrut, 1411/1990.

en-Nevadiru ́l-fıkhıyye fi mezhebi ́l-eimmeti ́l-Hanefiyye kitabı İbni Nüceym'in değil Kudüs Kadısı Sakızlı Muhammed Sadık Efendi ́nin kitabıdır.. Böyle bir kitabın temel Hanefi fıkıh kitaplarına örnek olarak verdiğimiz aşağıdaki liste karşısında nasıl bir konumu vardır? Hanefi fıkhının temel kaynaklarından bazıları :

2. Gayri müekkededir ki bazan terk olunabilir. Sünneti terk eden terfii derecatan ve şefaatten mahrum ve terkini adet eden ehli bid?attir. Sünnetlerden birine razı olmayan yahut istihfaf eden kafir olur. (Damat sahife : 630, cildi evvel).

1. İbni Nüceym'den güvenilir yollarla gelen diğer rivayet aksi görüşte olduğudur:

a- ?Bunun gibi farz, vacip ve sünnet gibi amelleri yerine getirmek halk aleminden olan kalıpla alakalıdır. Emir alemine ait olan ameller nafilelerdir. Amellerin meyvesi olan ilahi yakınlığın miktarı kendisine bağlı olduğu amelin derecesine göredir. Farz ibadetlerin sağladığı manevi yakınlık halk alemine aittir. Nafile ibadetlerin sağladığı yakınlık da emir alemine mahsustur.? cümlesinde İmam-ı Rabbani hazretleri farz, vacip ve sünneti aynı gruba almış ve halk alemine ait kalıpla ilişkilendirmiştir.. Bunun karşısına koyduğu nafile ise emir alemindendir..

Demek ki yazıda bahsedilen nafile sünnetten başka bir şeydir.. Bu değerlendirmede geçen nafilenin sünnet anlamında olmadığı nafile ve sünnet terimlerinin ayrı ayrı kullanılıp farklı gruplandırmasında rahatça fark edilir. Hatta yazının devamında sünnetle nafileyi de birbirine karşı kıyas eder... Bunun diğer göstergesi nafileye verdiği örneğin erbain, zikir ve fikir olmasıdır.. Nafile sünneti de içine alan genel bir kavramdır. Dinimizislam ise burada geçen nafileyi İmam-ı Rabbaninin kullanımına bakmadan sırf kelime kapsamına bakarak sünnet yerinde takdim etmiştir. Oysaki her sünnet nafiledir ama her nafile sünnet değildir.. Buradaki nafile sünnetin altında olan müstehabı ifade etmektedir.

Mecmau?l-Bahreyn ve Mülteka?n-Neyyireyn, nşr., İlyas Kaplan (Daru?l-Kütübi?l-İlmiyye/Beyrut/2005), s. 57.

5- Ehl-i sünnet, kurtuluş fırkasının adıdır. İmam-ı Rabbani hazretleri buyurdu ki:

Soru :Bunu diyen İmam Rabbani değil mi?

Bu fetva Arvasi'ye dayandırılmalı, çünkü:

Bu yazı Güncel Dini Konular (Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 399, Halk Kitapları, 118 ISBN: 975-19-2085-X sayılı, (Ankara 1999, s 37-51) kitaptan alınmıştır)

Al-i Imran suresi, 97.

1. Mesailü?l-usül: Zahiru'r-rivaye kitapları: Mezhebin asıl sahiplerinden rivayet edilmiş meselelerdir. Bu zevat da İmam Ebu Hanife, İmam Ebu Yusuf ve İmam Mulıummed'dir; İmam Züfer, vc İmam Hasan b. Ziyad ile İmam-ı Azam'ındiğer talebeleri de buna ilave edilir. Lakin Zahiru'r-Rivayeden ekseriya İmam-ı Azam ve Ebu Yusuf ile Muhammed'in görüşleri kastedilir. Zahiru'r rivaye kitaplan İmam Muhammed'indir. Bunlar İmam Muhammed'den tevatür ya da şöhret yoluyla sika ravilerin rivayet ettiği mutemet altı kitaptır: Mebsut, Ziyadat, el-Camiu's-Sağir, el-Camiu'l-Kebir, es-Siyerü'l-Kebir, es-Siyerü's Sağir. Zahiru'r-rivaye diye isimlendirilmesi; İmam Muhammed'den sika ravilerle rivayet edilmesi sebebiyledir. Bu altı kitap Ebu Fadl el-Mervezi (Hakim-i Şehid diye maruftur, Öl. H. 344)'nin Muhtasaru'l-Kafisinde toplanmıştır. Onu da sonradan İmam Serahsi otuz ciltlik "el-Mebsut" kitabında şerhetmiştir. Mezhebin naklinde mutemet kitabtır.

Islanmaktan kurtarılan kitapların teşekkürü: Yanmaktan kurtulmak

İbn-i Abidin, Resm'ül-Müfti şerhi, s. 11

Hanefi Mezhebine göre, kaza namazlarını kılmak, nafile kılmaktan efdaldir, ancak beş vakit namazdan önce ve sonra kılınan sünnet namazlarla, kuşluk, teravih, teşbih, tahiyyetul-mescid namazlarını kılmak gerekir. Çünkü beş vakit namazın sünnetleri, farz namazların eksikliklerini telafi ederler ve vakti çıktıktan sonra bir daha kılınmazlar, halbuki kaza namazları için belli bir vakit yoktur. Bunlar dışında kalan mutlak nafile namazları da kılmak mümkündür, ancak bunlar yerine kazayı kılmak efdaldir.

- ?Hakk?a isyan şeklinde mahluka koşmak yakışmaz.?

Hatta aynı usul hiç olmamasını beklediğimiz İmam Ahmed'in fıkhında bile var:Ona Sorulanların Çokluğu:

Sual: Hindistan?a, Buhara?ya ve Paris?e turistik seyahat düşünüyordum, buralara gidene kadar umreye gider, çok sevab kazanırım diye karar vermiştim. Sonra, İslam Ahlakı kitabındaki,(İmam-ı Rabbani hazretleri 29, 123 ve 124. mektuplarında ve Makamat-ı Mazheriyye 26. mektubunda, nafile hacca ve umreye gitmeye izin vermemişlerdir) ifadesini okuyunca, umreden de vazgeçtim. Umreye gitmeye niye izin verilmiyor ki?

b- Beyhaki'nin sözü hadisi tevil mahiyetinde verilmiştir. Yani hadisten direkt anlaşılan mana dururken böyle yorumlandı demektir.. Beyhaki'nin zikri onun sözünün Hanefide geçerliliği makamında değil karşı mezhebin görüşü mahiyettedir.. İbni Abidin sünneti terk edenin tedlil edileceği , sünneti kılanın cehennemden azat olacağı görüşündedir: ?«A L L A H onu cehenneme haram kılar hadisinin manası: cehenneme hiç girmez demektir. Kıldığı nafileler günahlarına kefaret olur. Üzerinde hakkı olan hasımlarını da Allah teala ondan razı eder.?Esasında bu görüş bu konuda söylenebilecek en ileri seviyedeki görüştür.. Cehennemin haram kılınmasından ileri bir müjde yoktur.. Ayrıca nafileleri kılanın kul hakkı gibi farz borçları için Allah aracılık yapıp hakkı olan tarafı razı ediyorsa kendi hakkı için bağışlamada bulunması daha da evladır.. Görüldüğü gibi İbni Abidin'den alıntı yapılan pasaj, Hüseyin Hilmi Işık ve takipçilerinin söylediklerinin -daha azı azı değil tamı tamına- 180. derece zıttı istikamettedir.. Bu da çok normaldir.. Bir Hanefi olarak Hanefi görüşü savunmuştur..

Konumuza dönersek, İbni Nüceym'in fetvası kendinde bu tembelliği görenler ve borç defterleri 20-30 yıllık kabarık bir yekün oluşturanlar için uygulanabilir.

Bu muhtasarlardan birisi İsam b. Yusuf (210) ait olanıdır. Bkz. Kasani, Bedaiu?s-Sanai, (Darul Kütübil İlmiye, 1406/1986) I, 294.

Öyleyse kendi sözünün yanlışlığını ispat etmek için Hindistan'ın Dıhlevi'sine kadar uzanmaya ne gerek vardı? Hemen yanı başınızdaki başınıza müracaat etmek yeterdi de artardı bile..

Bu da benden olsun:

3. Alıntı : Her sorunun cevabı olan ?damla?Kaza namazı borcu olanın sünnet kılması

3. Muhtasaru?l-Kerhi: Ubeydullah b. el-Hüseyn el-Kerhi (340/951)

Tabaka-i fukaha yedidir.

Açıklama: Kaza kime vaciptir mevzusunda: Bütün islam müçtehitleri, unutan kimse ile uykuda kalan kimsenin kılamadıkları namazı kaza etmelerinin vücubunda müttefiktirler. Fakat kasten veyahut baygın düştüğü için kılmayanların, kılmadıkları namazı kaza etmelerinde ihtilaf etmişlerdir. Çünkü Peygamber Efendimiz bir hadis-i şerifinde; «Üç kişiden sorumluluk kalkmıştır buyrup üç grup kimsenin sorumlu olmadıklarını ve bunlardan birinin uykuda kalan kimse olduğunu ve bir başka hadis-i şerifı'nde de; «Biriniz uykuda kaldığı veyahut unuttuğu için namaz kılamamış olursa, onu hatırladığı zaman kılsın diye söylemiştir. Ayrıca rivayete göre Peygamber Efendimiz bir sefer namaz vakti uykuda kalmış ve vakit çıkıncaya kadar uyanmadığı için kılamadığı namazı kaza etmiştir Namaz vakti çıkıncaya kadar kasten namaz kılmayan kimse ise, hem günah işlemiş olur ve -cumhur'a göre- hem kılmadığı namazı kaza etmesi lazım gelir. Zahirilerden kimisi ise «Kasden kılmadığı için kaza edemez demiştir. Ebu Muhammed b. Hazm bu görüştedir. Bu, ihtilafın sebebi, biri "Şeriatta kıyas caiz midir? İkincisi, şayet caiz ise kasten namaz kılmayan kimse, unutarak namaz kılmayan kimseye kıyas edilebilir mi?" diye iki şeyde ihtilaf etmeleridir. «Şeriatın birçok hususta mazur gördüğü 'unutan adam'a, kılmadığı namazı kaza etmesini emrettiğine göre kasten kılmayana evleviyetle emretmesi lazım gelir. Çünkü ötekisi mazur olduğu halde kendisine kaza lazım geliyorsa, bu mazur olmadığı halde kendisine nasıl lazım gelmez diyenler «Kasden namaz kılmayana namazlarını kaza etmesi farzdır demişlerdir. «Hatırlama ile unutma halleri değişik hükümlere tabi olup birbirine zıt iki mefhum olduğu için, biri diğerine kıyas edilemez. Çünkü kıyas zıtlar arasında olamaz, ancak benzerler arasında olur diyenler ise «Bilerek namaz kılmayan kimse namazlarını İcaza edemez demişlerdir. Doğrusu şudur ki: Eğer kazanın vücubu, tağliz için ise kaza caizdir. Yok eğer, unutanı mazur görüp ona kolaylık göstermek ve onu namazın sevabından mahrum etmemek için ise, o zaman kasten namaz kılmayan kimse, unutarak namaz kılmayan kimsenin zıddıdır ve ona kıyas edilemez. Çünkü bu mazurdur, ötekisi ise mazur değildir. Kaide de şudur ki: Edaya dair olan emirle kaza vacip olmaz. Kazanın vacip olması için -kelam ulemasının dediği gibi- eda'ya dair olan emirden ayrı bir emir lazımdır. Çünkü kaza edenin elinden, namaz kılabilmenin şartlarından biri olan vakit fırsatı kaçmıştır. Zira namazı vakit içinde kılmak namazın sıhhat şartlarından biridir. Namazı vaktinin dışına bırakmak da vaktinden önce kılmak gibidir. Ancak şu var ki, unutan ile uykuda kalan kimseler hakkında hadis bulunmakta ve unutan ile bilerek namaz kılmayan kimseler arasında benzerlik olup olmadığı kesin olarak bilinmemektedir. Doğruyu bulmaya başarı veren ancak Cenab-ı Allah'tır. 2. Namazın Kazası: Alimlerin ittifakıyla Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem'in daha önce geçen hadisinden öğrenildiğine göre uyuyan veya unutan kimsenin namazı kaza etmesi vacibdir. Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem: "Uykuda tefrit yoktur. Ancak tefrit uyanıklık halindedir. Sizden biriniz namazı unutur veya uyuya kalırsa hatırlayınca kılsın." buyurmuştur. Baygınlık geçiren kimse üzerine kaza yoktur. Ancak vaktin, abdest alıp, namaz kılacak kadar bir bölümünde ayılması durumunda namazı kaza eder. Abdürrezzak'ın Nafi'den rivayet ettiğine göre: "ibn Ömer, bir defasında rahatsızlandı. Hatla namazı terk edinceye kadar aklı giderek kendine gelemedi. Sonra ayılınca kılamadığı namazları kaza etmedi." ibn Cüreyc'in ibn Tavus'dan, onun da babasından rivayet ettiğine göre: "Hasta, baygınlık geçirip sonra aklı basma gelse, namazı iade etmez." demiştir. Ma'mer diyor ki: "Zühri'ye bayılan kimsenin namazı hususunu sordum: 'Kaza etmez,' dedi." Hammad bin Seleme'nin Yunus b. Ubeyd, Hasan Basri ve Muhammed ibn Sirin'dcn rivayet ettiğine göre; bayılan kimse hakkında şöyle demişlerdir: "Baygınlık geçiren ayıldıktan sonra namazı iade etmez."

6. Soru 2: Kaza namazlarını kılarken vakitten kazanmak için, namaz içindeki sünnetleri terk etmek caiz midir?

d-Zeynuddin İbn Nüceym(970), el-Bahru'r-Raik

Sünnet-i seniyye?nin dayanak ve referans noktası olması bu yüzden önemlidir. Nasıl omurilik soğanı çıkarılan bir kuş dengesiz hareket ederse aynen öyle de sünnet-i seniyyeye halis bir şekilde yönelip yaşamaya çalışmayan, önemsemeyen insan da hayatında dengesiz yollara sapar.

el-Bahru ́r-raik, 1/296-297, :

"1- Kitap ve Sünnet ifadesindeki sünnet, hadis-i şerifler demektir." şeklinde verilen 1. çeşide uymaktadır.3. çeşide değil.. Ve bu sünnetin içinde Kaylule uykusu gibi nafileler, müstehaplar ve farzdan ayrı olarak fıkhen sünnet olarak değerlendirilenler de vardır..

bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2908

Yine Tirmizi'nin başka bir rivayetinde şu ifade yer almaktadır:

5- Son Şahitler 1. Cilt s. 318

2. et-Tahtavi, Haşiye ale'd-Dürri'l-Muhtar,

Hanefiler'e göre, kazaya kalan namazları kılmak, nafile namazları kılmaktan daha evla ve daha önemlidir. Fakat vakti giren farz namazların müekkede olsun olmasın sünnetleri bundan müstesnadır.

bkz: nafile anlamına da gelebilen müstehap

bkz: http://futuhulgayb.com/tum-kitap

2. ?Kaza namazı borcu var iken, nafile kılmak ahmaklıktır. ?(3). Bey ve Şira risalesi alış-verişle ilgili fıkhi bilgileri ihtiva eden bir kitaptır. Böyle bir kitabın konumuza ne derece ışık tutacağı ve kaza namazı konusunda Hanefi fıkhını ne derece yansıtacağı bir yana, bu kitaptan namazın kazası ile ilgili hükümler bulup çıkarmak ve bunu da Hanefi Fıkhında böyleymiş havasında sunmak gülünçtür, gülünç olduğu kadar da acıklıdır. Muhteva olarak muamelat konularını içeren bu kitabı ibadet konusunda hakem koltuğuna oturtmak yanlıştır.. Kitabın içeriğine bakan bir kişi alıntıda verilen cümlenin bu risale içinde geçmediğini fark edecektir.(3) Aynı alıntı başka bir yerde "Hamza Efendi Hazretlerinin Bey ve Şira Risalesinin şerhinde yolculuğa çıkmadan önce iki rekat kaza namazı kılmalıdır... Kaza namazı borcu var iken, nafile kılmak ahmaklıktır, buyruluyor" şeklinde verilmektedir.(4) Risale başkadır şerhi başkadır. Müellifleri de aynı değildir. Bu duruma göre kaynak gösterimi ikisinden birinde hatalı olarak verilmiştir. Birinde Bey ve Şira risalesi diye mutlak olarak diğerinde ise "Bey ve Şira Risalesinin şerhi" diye geçmektedir. Muhtemelen 2. kaynak "Şerh eden: İsmail b. Osman" ismi altında verilen kitaptır..(5) Konun özünü ve dayanaklarını oluşturan kaynak gösterimi işinde bile bu derece gevşek olan bir anlayışın hakikate isabet etme ihtimalinin ne derece düşük olduğu ortadadır.

Farzların yanında nafilenin hiç kıymeti yoktur. Deniz yanında damla bile değildir. (Müjdeci Mektublar, m.260)

Hanefi Mezhebinin Meşhur Metin Kitapları II

b. Hadis-i şeriflerde yer alan "nisyan" kavramının, kasten terk etmeyi de ifade ettiği; çünkü bu kelimenin, ister zuhulen, ister kasten olsun, (Tevbe Suresi, ayet : 67 ve Haşr Suresi, ayet : 19 da olduğu gibi) mutlak "terk" anlamında da kullanıldığı.

5. er-Resailü'z-Zeyniyye. Müellifin, çeşitli zamanlarda kendisine sorulan sorularla ilgili olarak kaleme aldığı kırk bir risale, vefatından sonra oğlu Ahmed tarafından derlenerek kitap haline getirilmiştir. Eser, müellifin haraca dair bir risalesi de eklenerek önce el-Eşbah ve'n-neza'ir'in Ahmed b. Muhammed el-Hamevi'ye ait Gamzü Uyuni'l-Besair adlı şerhinin sonunda basılmış (İstanbul 1290), daha sonra buna iki risale ilavesiyle Halil el-Meys tarafından Resa'ilü İbn Nüceym adıyla neşredilmiştir. Bunlardan Risale fi nikahi'l-fuzuli müstakil olarak (İstanbul 1306), büyük ve küçük günahlar besmele çekilmeden kesilen hayvan, adak ve dört mezhebe göre namazın esaslarına dair dört risale, Kemalpaşazade'nin Eş'ari ve Matüridiler arasındaki ihtilaflara dair bir risalesiyle birlikte ayrıca basılmıştır.

IV. Fetava, Vakıat, Nevazil Kitapları: Bu gruba giren eserler, Ebu Hanife ve talebelerinin ardından ictihad asrının sonlarına kadar gelen müteahhirin müctehidlerinin kendi zamanlarında ortaya çıkan ve mezhep imamı ve talebelerinden herhangi bir rivayet bulamadıkları yeni meseleler hakkında verdikleri hükümleri ihtiva etmektedir.

(3) Bey ve Şira Risalesi: http://www.ekrembugraekinci.com/pdfs/beyvesirarisalesi. pdf

Allah insanı şaşırtmasın.. Aynı Hakim Hadisi üstte farklı sünnet cinsine, altta ise farklı türe örnek olarak verilmiştir.. Altta verilen örneklendirme daha doğrudur.. Üstteki ise kaza namazı ile ilgili sloganı doğrulatmak ve sünnetin?damla misali? değerini taşırmamak için öyle verilmiştir..

Ebu Davud, Sünen, II. 505.

7-"Mütun" kelimesinden murat, Hanefi mezhebinin muteber metinleridir: Muhtasaru'l-Kuduri, el-Bidaye, en-Nihaye, el-Muhtar, el-Vikaye, el-Kenz, el- Mülteka gibi. Bunlar Zahiru'r-rivaye ve mutemet görüşlerin nakli için telif edilmiştir.

Bkz. el-İhtiyar li Ta?lili?l-Muhtar, nşr., Züheyr Osman I, 9-10

bkz: edepsizlik polemigi

Bu nasıl bir uyku halidir ki 3 +1 +2 toplam 6 tane net işareti göremiyor ve garip bir şekilde

1-Müsnedü?I-Firdevs, 4:198; Cem?ü?l-Fevaid,1:29; Feyzü?/-Kadir, hadis no: 9171; el-

bkz: http://www.namazzamani.net/turkce/hadis_74.htm

5- Ashab-ı Tercih: Halkın örfünü, adetini ve zamanın ihtiyacını dikkate alarak mezhebindeki muhtelif rivayetlerden en uygun olanını tercih iktidarına sahip olan ulema-i kiramdır. Mesela: Meşhur "Kuduri" sahibi Ebu'l Hasan, Hidaye Sahibi Şeyh-ül İslam Merğinani gibi.

Alıntıdaki Yanlışlar/Hanefi Fıkhına Uymayan Unsurlar:

Bab başlığı : "Sadaka Ancak Bir Zenginlik Üzerinden Verilir"

Bir namaz hem kaza hem sünnet niyeti ile kılınabilir mi?

--Allah bunu kabul etmez!..

b- Yanlışın büyüğü ise yapılan tercümede gözükmektedir.. İmam Rabbani hazretleri kesinlikle?Farzların yanında nafilenin hiç kıymeti yoktur. Deniz yanında damla bile değildir. ? gibi sünneti değersizleştiren bir cümle kullanmamıştır.. Cümlenin orijinali : ?Kuşkusuz farz ibadetler karşısında nafile ibadetlerin okyanusa karşı damla kadar bile değeri yoktur. Nafilenin sünnete kıyasla belki bu kadar değeri olabilir..? Hiç değeri yoktur ile damla kadar değeri yoktur aynı kapıya çıkmayan iki yargıdır.. Birinde kıyaslamalı olarak değerinin az olduğu diğerinde ise hiç olmadığı yazmaktadır.. Ve de orijinalde verilen nafilenin sünnet anlamında alınmadığına değinmiştik. Zira dönüp o nafileyi de sünnetle kıyaslamaktadır.. Bu duruma göre verilen alıntı alakasızdır. Nafilenin aksine Farz ile sünneti aynı kategoriye alan İmam Rabbani velev ki farz karşısında bile olsa sünneti?hiç kıymeti yoktur? hükmüne indirgememiştir.. Sünnete verdiği önem pek çok mektubunda ortadayken bu kıyaslamayı da yapmaz..

bkz: http://www.mehmetalidemirbas.com/detay. asp?Aid=732

Farzlardan sonra kılınan sünnetler ise noksanı tamamlamak içindir. Yani ahirette unutmak gibi bir özür sebebiyle bırakılanların yerine geçeceklerdir. Bu babta ki sahih hadis buna haml edilir.

Mecmau?l-Bahreyn ve Mülteka?n-Neyyireyn, nşr., İlyas Kaplan (Daru?l-Kütübi?l-İlmiyye/Beyrut/2005), s. 57-68. Ayrıca bkz. DİA. XXI, 190-91.

Hacvi ́nin iddiası böyle. Bizce Ebu Hanife takdiri fıkhı icat etmemiştir. Yalnız kıyas ve mesele tahrici yoluyla onu çok genişletmiş ve geliştirmiştir. Ebu Hanife ́den önce re ́y fukahası arasında takdiri fıkıh mevcuttu. Vakıa İbrahim Nahai ondan çekinirdi. Daha doğrusu takdiri fıkha uymazdı, yani sorulmadan söylemedi. Kendi kendine mesele farz etmedi. Şa ́bi bize; onun, fukahanın derslerinde: böyle olursa ne dersin diyerek meseleler farz ve takdir etmelerinden şikayetçi olduğunu söylüyor. Şa ́bi onlara Eraeyte ́ciler adını veriyor. Şatıbi Muvafakat'ında diyor ki:«Şa ́bi kendisinden ders alanlara şöyle vasiyet etmiştir: Benden şu üç şeyi can kulağıyla dinleyip belleyin:

deme gafletini kendilerine reva görüyorlar.. Saplantının/inadın böylesi!

Yazar gerçekten çok süper cahilmiş. Farzı terk etmeye edepsizlik demek, hainlik değilse, cahilliğin, ahmaklığın daniskasıdır. Edepsizlik günah değildir.

Bu sünneti terk eden zem ve tedlile müstahak olur.

Aslında H. Hilmi Işık'tan alıntıladığımız bu paragraf tüm teorinin çöktüğü noktadır.. Hilmi Işık bu paragrafta ister Fevt edilen isterse Terk edilen farz borcu yerine olsun Sabah namazının sünnetinin terk edilmemesi gerektiğinin altını çiziyor.. Hilmi Işığın öne sürdüğü fikrin ilk haline göre sabah namazı hariç diğer 4 namazın revatib sünnetleriyle birlikte kazaya niyetlenmek gerekir.. Bu duruma göre Hilmi Işık ta kendiyle çelişmektedir.. Hilmi Işık aynı sayfada bir yandan "Farzlar ve Sünnetler: ... Farzı vaktinde yapmayıp, nafile ibadetleri yapanın, bu nafileleri kabul olmaz... Namaz kılmak, insanın Allahü tealaya olan borcudur. Bir farzı vaktinde kılmamak, bu hakkı ve namazda müslümanlara yapılan dua hakkını ödememek oluyor. Bunu kaza edinceye kadar nafile namazları, sünnetleri kabul olmuyor." deyip genel bir kaide koyarken bunun üstündeki paragrafta bu genel kaidenin istisnasının Sabah namazının sünneti olduğunu/olması gerektiğini söylemektedir..

bkz: http://www.mehmetalidemirbas.com/detay. asp?aid=4572

7. İki işi yapayım derken birini bile yapamamak ; Midyat'a pirince giderken eldeki bulgurdan olmak: Bir kimse, farza ve nafileye birlikte niyet ederek namaz kılsa, onun bu niyetle kıldığı namaz, Ebu Yusuf 'a göre farz için caizdir. Zira, farz kuvvetlidir ve zayıf olan nafilenin ona götürülmüş olması ona zahmet vermez. Fakat, İmam Muhammed 'e göre bu niyetle kılman namaz, farz olarak da, nafile olarak da caiz olmaz.

23. Şurunbilali, el-Miftah Şerh-i Nuru'l-İzah,

1. Hadisin manasını bozacak şekilde ihtisar etmek.. Yani kısaltmak.. Paragrafın içinden bir kısmını almak.. Mana bozuluyorsa/açıklığa kavuşmuyorsa bu muteber bir uygulama değildir..

bkz: Sünnet-i Seniyyenin ehemmiyeti

1- Zeylai, Nasbu'r-Raye

Hanefi Mezhebinin Meşhur Metin Kitapları -I

Benim hesap ta burda şaşıyor...

(6) http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=13675

4. versiyon: hadis-i şerifi gösteriyor ki, ... (Fütuh-ul-gayb m. 48)

Onlar:

Ramazan?da yapılan umreye ise hadiste?hac sevabı? verileceği bildirilmiştir. Nitekim Ümmü Ma?kıl adında bir kadın Hz. Peygamber?e gelerek ben hac yapmak üzere hazırlık yapmıştım. Bana bir mani arız oldu ne yapayım? demiş; Peygamberimiz de?Ramazanda umre yap hac karşılığı olur? buyurmuşlardır.

Bunların konuyla ne ilgisi var? El cevap: İmam Rabbani hazretlerinin sünnet-i seniyyenin dindeki değeri, ehemmiyeti noktasında bir alıntı üzerinde orantısız bir şekilde durup diğer kısımları göz ardı etmek konu bütünlüğü içindeki dengeyi bozar..-Haşa- İmam Rabbani Sünnetler farzlar yanında kıymetsizdir demedi, demez, -farz-ı muhal- demiş olsaydı da bu ondan kabul edilmezdi. Daha önce de değindiğimiz gibi:

Buhari hadisi, ödünç İsteme bölümünde Ebu Hureyre'den senediyle rivayet etmiştir: Peygamber şöyle buyurdu: "Kim halkın malını eda etmek niyetiyle borç alırsa, Allah o kimseye borcunu ödemeyi kolaylaştırır. Kim de halkın malını telef ve israf etmek üzere borç alırsa, Allah onu telef eder, borç aldığı malın hayır ve bereketini giderir!"

Benzer şeyler söylenilmesine rağmen aynı değil. O nedenle bu fetva da Kaza namazları için Seadet-i Ebediyyede verilen fetvaya delil olamaz.

Değerlendirme:

7. el-Hakim eş-Şehid el-Mervezi, el-Kafi ,

Örnek verelim:

7. İbni Nüceym'in Fetvasının Çarpıtılmasına Örnekler:

Hanefi Fıkhının temel kaynaklarından biriymişçesine tekrar ber tekrar kaynak gösterilen Medrese talebeleri için yazılmış ders kitabı: Necat-ül Mü'minin

4. Muhtasaru?l-Kuduri Ahmed b. Muhammed, Ebu?l-Hüseyn, el-Kuduri (428/ 1037)

Değerlendirme :

I. Kaza namazları olan sünnet kılmamalı, sünnetleri kaza niyetiyle kılmalıdır.. Bu fetvada 2 niyetli bir namazdan bahsetmiyor. Aksine sünnet olarak kılınan namazların ve o namazlara ayrılan vaktin kazaya tayin edip kılmalıdır. Böylece vakitleri kazaya tahsis etmelidir. Fetvanın altında tercüme edilmeyen kısımda Necat-ül Mü'mininde şöyle deniyor:

Sünnet-i zevaid: Peygamber efendimizin ibadet olarak değil, adet olarak devamlı yaptığı şeylerdir. Elbiselerini giyiniş şekli, temiz şeylere sağdan başlaması gibi.

Evzai, kendi senedindeki ulviyeti hatırlatır. İmam Azam cevaben: "Hammad, Zuhri'den daha fakih'dir. İbrahim de Salim'den fakihtir. Alkame'ye gelince: O fıkıh yönüyle İbnu Ömer'den geri değildir. Eğer İbnu Ömer'in Hz. Peygamber 'la sohbeti varsa, öbürünün de sohbet faziletinden nasibi var. Esved ise o da büyük bir fazilet sahibidir. Abdullah İbnu Mes'ud'a gelince, o herkesçe malum, fazla söze ne hacet" der. Ebu Hanife'nin bu açıklaması karşısında Evza'i sükut eder.(8)

taraflı yapmakla elbette ki İmam Rabbaninin sünnet-farz mukayesesi hakkında zihinlerde çok olumsuz ve dengesiz bir bir izlenim oluşturursun..

Değerlendirme: Burada verilen bilgi doğrudur.. İbni Teymiye ve İbn Hazm'ın kabul etmediği kısım -sadece- kasten terk edenin kazasıdır. Bunu kasıtlı veya kasıtsız diye değiştirmek iftira olur..2. olarak?Yalnız Hanbeli mezhebinde, nemazı özrsüz terk eden mürted olacağı için, nemazını kaza etmesi lazım olmaz? denilen bir hususta İbni Teymiyye'nin de Hanbeli Mezhebiyle aynı çizgide olması nedeniyle sapıklık olarak itham edilmesini doğrusu bizim idrak yeteneğimiz henüz çözememiştir.. Sapık olan sadece İbni Teymiyye ise o bu konuda Hanbeli Mezhebine uyduğunu kitap iddia etmektedir.. Öte yandan Hanbeli Mezhebine sapık demeyeceklerini de bildiğimize göre burada kitabın müellifi ucuzca kullandığı sapık kelimesinin meyvelerini devşiriyor olmalıdır..

- ?Ben ömrümün sonuna kadar, bütün gece uyumaksızın namaz kılacağım? dedi.

114 YÜZONDÖRDÜNCÜ MEKTUB -Semerkand

(7) http://www.islah.de/ibadet/ibd00002. pdf

I. Zahiru?r-Rivaye: İmamı Azam(150) ve talebeleri İmam Muhammed(189) ve İmam Ebu Yusuf?un(183) tevatür yolla gelen görüşleri1. el-Asl: İmam Muhammed?in ilk yazdığı kitap. İmam Muhammed?in en geniş kitabı olduğu için Mebsut da denir.

Bu kadar uzun uzun yazılar yazılmış bir sürü sözde alim tarafından... Hiçbirisi birbiriyle uzlaşı içinde degil. Hem uzlaşmış olsalar ne çıkar?

(18) Alaüddin Haskefı, ed-Dürrü-l-münteka, 1/144 İst., 1328; ed-Dürrü ́l-Muhtar 1/475 ; Ahmed b. Muhammed et-Tahtavi, a. g. e., 1/485; Hacı Zihni Ef., a. g. e., sh. 452.

(8) http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=3317

(5) Ebubekir Sifil Hocanın?hadis sahihse mezhebim odur? sözü üzerine

2. Tabaka, Mezhepde Müctehid Olanlar Tabakası: İbn-i Abidin'in taksimine göre ikinci tabakayı teşkil eden fukaha mezhebde müçtehitler tabakasıdır. Bunlar Ebu Hanife mezhebinde istinbatın istinad ettiği delillerden hüküm çıkarmağa muktedir olan Fukahadır. Mezhebin kurduğu kaidelere göre içtihat yaparlar. imam Ebu Yusuf, imam Muhammed, imam Züfer ve Ebu Hanife'nin diğer ashabı bu ikinci tabakadan addolunmuşlardır. Fakat adları geçen bu imamların bu tabakadan sayılmaları biraz yanlıştır. Eğer bunlardan başka bu tabakadan sayılanlar yoksa, Hanefiyye mezhebinde bu ikinci tabaka mevcut değilmiş demek olur. Zira imam Ebu Yusuf, imam Muhammed ve emsalleri müstakil müctehidlerden sayılmaları lazım gelir. Her ne kadar Ebu Hanife'nin onları geçmiş olması, onları yetiştirin okutma fazileti varsa da. Onların da üstadlan gibi müstakil görüşleri vardır.

?sapmasının? sebebi nedir?

? Sufi Kurban'a yazılmıştır

Tarafeyn: Ebu Hanife ve Muhammed,

Kuduri üzerine yapılan diğer şerhler için bkz. DİA, XXXI, 65. Ayrıca Mehmet Fatih Kaya Hoca?mızın Türkiye kütüphanelerinde bulunan Kuduri ve şerhleri hakkında hazırladığı henüz yayımlanmamış bir çalışması bulunmaktadır.

(5) http://www.oncu.com/eskiharflikitaplar-wordpress/index. php/2011/06/16/bey-u-sira-risalesi-serhi-38882/

Bkz. Abdulhayy el-Leknevi, el-Fevaidu?l-Behiyye fi Teracimi?l-Hanefiyye, s. 106-07.

(2)Resmu'l Müfti, 35-40.

bkz : deniz-damla mukayesesi

METİN : Öğleden ve cuma namazından evvel ve cumadan sonra bir selamla dört rekat namaz kılmak sünneti müekkededir. İki selamla olursa sünnetin yerini tutmaz. Onun için dört rekat namaz kılacağını nezir eden kimse iki selamla kılarsa nezrini ödemiş olmaz. Aksini yaparsa nezrini ödemiş olur. Sabah namazından önce öğle. akşam ve yatsı namazlardan sonra ikişer rekat namaz kılmak da sünneti müekkededir. Namazlardan önce kılınanlar şeytanın tama'nı kesmek, sonra kılınanlar noksanı tamamlamak için meşru kılınmışlardır. İkindiden önce, yatsıdan önce ve sonra bir selamla dört rekat namaz kılmak müstehaptır. Dileyen bunları ikişer rekat da kılabilir. Öğleden sonra dört rekat namaz kılmak da müstehaptır. Çünkü Tirmizi'nin rivayet ettiği bir hadiste: «Her kim öğleden evvel ve sonra dört rekat namaz kılmağa devam ederse ALLAH ona cehennemi haram kılar. buyrulmuştur.

5. Hem kaza namazına, hem de vaktin sünnetine birlikte niyet edilirse bu namaz, kaza namazı olur. Hem kaza namazı hem de vaktin sünneti kılınmış olmaz.. Dolayısıyla hem kaza olur hem sünnet yerine geçer deyip milleti yanıltmamak lazımdır. Bir namazda iki niyet olursa bu iki niyet ya namazı iptal eder veya kuvvetli olan namaz için geçerli olur.. İbni Abidin bu durumu net bir şekilde açıklığa kavuşturmuştur:

Değerlendirme:Verilen sünnet kavramı yetersizdir ve 3. maddedeki genellemenin sebebi belirsizdir ve yanlıştır..

3. Neden İbni Nüceym'in kendi eserlerinden veya fetvalarından değil de Ahmed Hamevi'nin Uyun-ül Besair'den nakl?

bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2906

Kuduri, Kenz ve Vikaye: Bu beş kitap içerisinde en çok Kuduri, Kenz ve Vikaye?ye itibar edildiğini ve ayrıca Kuduri?nin kendisinden sonra yazılan metinler üzerinde mutlak tesir sahibi olduğunu görmekteyiz. Evet, Hicri VIII. asırdan sonra gelen alimler nezdinde muteber olan metinler bunlardır.

Böylesi benzerlerinden binlercesi yazılmış kitapların, listenin içinde yer alması değil bu listeye Kudüs-İstanbul arası kadar yaklaşması bile mümkün değildir. Adı sanı fazla bilinmeyen, mezhepte bağlayıcılığı hiç olmayan, mezhebi temsil etmeyen ve mezhep fıkhının talim edilebileceği hüviyette olmayan bir kitabın Hanefilerin geneli için değil olsa olsa yazan Kadısı için bağlayıcılığı olabilir.. Kadıları il müftülerine benzetirsek ülkemizde onlardan en az 81 tane vardır. Bu kitap Hanefi fıkhının temel kaynakları olan ne Mesailü?l-usül, ne Zahiru'r-rivaye kitapları ne de herkes tarafından bilinen, akademik araştırmalarda ve çalışmalarda referans olarak verilen Mesailü'n-nevadir kitaplarından değildir.. Sorulara devam edelim. Bahsi geçen eser: Hanefi fıkhının temel metinlerinden midir? Temel metinlerin şerhlerinden midir? Mütun-i Erbaa'dan mıdır? Mütun-i Erbaa'nın şerhlerinden midir? Hanefi mezhebinin temel başvuru kaynaklarından mıdır? Hepsi için ortak yanıt: Hayır..

2- Bir mesele sordukları zaman bir şeyi başka bir şeyle kıyaslama, olabilir ki helali haram, haramı helal kılarsın.

b. Bu hadisin İmam Azam'a ulaşmadığının delili nedir? Bunun benzeri sözler onun meclisine hadis diye gelip o mecliste bu sözlerin fıkhi değerinin olmadığı yönünde karar alınmadığının delili nedir? Bu hadisin İmam Azam'a ulaşmadığını kesin biliyor muyuz? el-cevap: Hayır.. Fıkıh meclisine gelip reddedilen hadislerden olmadığına sağlam kanıt nedir? Talebelerinin kitaplarında neden bu hadisten iz yok?

Umreye gitmenin önemi/önemsizliği

bkz: http://www.sorularlaislamiyet.com/qna/3073/sunnet-yerine-kaza-namazi-kilinabilir-mi-bir-namaz-icin-hem-kazaya-hem-nafileye-niyet-edilir-mi-kaza-namazi-ayni-zamanda-nafile-yerine-gecer-mi-kaza-namazi-borcu-olanin-kilacagi-sunnetler-gecersiz-midir.html

3- Son Şahitler 3. Cilt s. 31

-Birincisinde var mı bu Abdülhak?: Yok. İkincisinde yani Mezhepte Müçtehid Olanlar Tabakasında? ?: Yok. Üçüncüsünde yani Mesailde Müçtehitler Tabakasında? ? :Yok..4. cü de var mı? Yani Ebu Bekir Razi gibi tahric erbabı arasında? :Yok. 5. tabaka yani Tercih Erbabında?: Yok.. Kendisi Hanefilerden hadis, tasavvuf alimidir.. Hadis, tasavvuf, tarih ve biyografiler yanında fıkıh ve akaitle ilgili kitapları da vardır.. Ancak onun esas maharet alanı hadistir...

fetvalarında diyor ki: «Hiç şüphe yoktur ki, ihtilaflı mes'elelerde racih olanı mercuhtan tanımak, kuvvet ve zaaf derecelerini bilmek ilim tahsili için kollarını sıvayarak çalışanların en son gayeleridir. Müftüye ve kadıya düşen cevapda gayet dikkatli olmak, helale haram, harama helal diyerek Allahu Teala'ya iftira etmekten korkarak ölçüsüz söz söylemekten çekinmektir. Ulemanın tercih ettiklerini bilmek, delilin kuvvetine veya çokluğuna bakarak tercih edenlerin tercih ettikleri arasında mukayese yapmak, bu o kadar kolay bir şey değildir.

vermez. Sadece Hanefi fıkhı değil 4 mezhebin fıkhında özürsüz olarak kazaya bırakılan namazların acilen telafisi lazımdır. Bu telafiyi geniş bir zamana yayma hakkınız yok. Bu şekil devam ederseniz Allah'ın huzuruna bu borçları ödememiş halde çıkacağınız kuvvetle muhtemel. Bari en azından sünnetlerin yerine kazaları kılın ki tembelliğe alışmış budunuzdan alınan deriyle yüzünüzdeki bu yarayı kapatıp Allah'ın huzuruna çıkacak daha düzgün bir yüzünüz olsun.?

İbni Nüceym toplumsal bir yaraya değinmiştir. Kazası olup bu kazanın ödenmesi şuurunda olmama durumu. Böyle bir manevi çözülmeye ilaç olacak şekilde bari, en azından, hiç yoktan kabilinden bu tembellik haline reçete olacak bir fetva veriyor.. Fetva manen şunu teklif ediyor : ?Ey uyuşuk Hanefiler, ey tembeller! Hem özürsüz kaza borçlarınız var hem de bu borçları ödememe azminiz. Oysa din buna cevaz

b-Bu kadar iddialı ve tartışmalı bir şekilde önemli bir buluş gibi ortaya sürdükleri bu görüşü delillendirirken ilk sıralanmasını bekleyeceğiniz kaynaklar, referanslar önemli Hanefi alimleri ve kitapları olması gerekirken bir de ne görelim delil olarak önce Abdülkadir-i Geylani (Geylani fıkıhçı mıydı?, soru 2: Hz. Abdülkadir-i Geylani Hanbeli mezhebinde değil miydi?) Hanbeli mezhebinin bu büyük evliyasının -Allah bizleri şefaatine nail etsin- tüm sözleri başımızın tacıdır da konu gereği Hanefi mezhebi ve büyük alimlerinin içtihatları sıralanmalıydı. Hz. A. Geylani'den sonra hoop... 2. sırada Abdülhak-ı Dehlevi.. Eminim ki pek çok kişinin adını ilk kez duyduğu bir alim.

olmayan meseleleri farz ve takdir ettiler. İyiyi kötüden ayıran fukaha bu gibi meselelere iyi gözle bakmadılar. İçlerinden bu gibi meselelerin farz ve takdirini haram sayanlar çıktı. Bunu dinde kötü bir bid ́at sayıp çürütmek için deliller getirdiler. Bence fıkhın gelişmesi için meseleler farz ve takdir etmek behemehal lazımdır. Böylelikle kaideler kurulur, esaslar vazolunur, fakat bu vukuu mümkün meselelerin hududunu aşmamalı. Mümkün olmayanları buna karıştırmamalı.

(10) Şevkani, Neylü ́l-evtar, 2/27-28; es-Seylül-cerrar, 1/289.

25. İbnü'l-Hümam, Fethu'l-Kadir,

3. Hadisin sahih olması için gerek hadisin metninde gerekse senedi olarak adlandırılan rivayet zincirindeki raviler için aranan bir kısım şartlar vardır.. Hadisin senediyle verildiği herhangi bir hadis kaynağını göstermeden tasavvufi içerikli kitaplarda hadis diye vasıflanması onun sıhhat derecesi ve mezhebin hadis kabulü kriterlerine uygunluğu taşıdığını belgelemez.. Metni verilen bu hadisin senedi yoktur.. Belki de böyle bir senet hiç bir zaman var olmamıştır.. Hanefi fıkhına göre böyle zayıf hadisler içtihada uygun değildir. Hadis diye verilen metin üzerinde Abdülhak-ı Dehlevi adlı hadis aliminin tasavvufi içerikli yorumu ise ; öncelikle bu yorum Hanefi fıkhını değil sadece kendini bağlar.. Kendisi bu konuda içtihat etmiştir.. O içtihadının gereğince amel etmelidir biz ise mezhep imamlarımıza ve bu imamların kavillerini rivayet eden Hanefi fıkhının esas kaynaklarına göre amel ederiz.. İkinci bir husus, Abdülhak-ı Dehlevi'den gelen bu yorum bile hadisin sıhhatini göstermez.. Eğer hadisin zayıf ta olsa bir aslı varsa bunun anlamı budur demek olabilir.. Yoksa Abdülhak-ı Dehlevi gibi muteber bir hadis aliminin de böylesi senetsiz-sepetsiz, şazz ve sahih hadislere muhalefet içeren ahad hadislere sahih hadis değerlendirmesi yapmayacağı bu ilimden -velev ki talebelik yönüyle ve amatör seviyesinde bile olsa- zerre kadar nasibi olanlar için bilinmesi ve takdir edilmesi kolay bir meseledir.

b- .. Evliya, gerçekten evliya ise, elbette Kur'an-ı kerime, sünnet-i seniyyeye aykırı konuşmaz. :

"Meşayıh": Istılahta bunlarla murat İmam Ebu Hanife devrine yetişemeyenlerdir.

? İbni Nüceym'e soruldu ki, kaza namazı olan kimse, sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsı sünnetlerini bu namazların kazalarına niyyet ederek kılsa, sünnetleri terk etmiş olur mu? Cevabında sünnetleri terk etmiş olmaz. Çünkü sünnetleri kılmaktan maksat, o vakit içinde farzdan başka bir namaz daha kılmaktır. Farzdan başka bir namaz daha kılarak Şeytanın burnu sürtülmüş yani insana namaz kıldırmak istemeyen Şeytan rezil edilmiş our.. Nevadir'de deniyor ki, bu evladır yani sünnet yerine kaza kılmakla sünnet yerine getirilmiş olur. Çok kimse, kaza kılmayıp sünnet kılıyor. Bunlar azaba müstahak oluyor, yani Cehenneme gider. Sünnet yerine kaza kılan azaba müstahak olmaz.

Dört mezhebin fıkh bilgilerinde mütehassıs olan seyyid Abdülhakim Efendi?rahmetullahi aleyh? buyurdu ki, (Tenbellikle nemaz kılmıyanlar, senelerce kaza borcu olanlar, nemaza başladıkları zeman, sünnetleri kılarken, o vaktin ilk kazaya kalmış kaza nemazı için de niyyet ederek kılmalıdır. Bunların, sünnetleri kaza nemazı için de niyyet ederek kılması, dört mezhebde de lazımdır.

Namazlardan önce kılınanlar şeytanın tama'nı kesmek, sonra kılınanlar noksanı tamamlamak için meşru kılınmışlardır.

Takdiri Fıkıh Ve Ebu Hanife

Değerlendirme: Hadisin yorumunda Hanefi mezhebine delil olan genel anlam dururken Gazali, Beyhaki gibi bir Şafii, Hz. A. Geylani gibi Hanbeli mezhebi müntesiplerinin kendi mezheplerini doğrulayıcı görüşlerinin aktarılması çok gariptir..

A-İbni Nüceym'den Yapılan Naklin Sahih olmama İhtimali

bkz:http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2909

Alaeddin es-Semerkandi'nin(539/1144) Tuhfetu'l-Fukaha adlı eseri Kuduri'nin el-Muhtasar'ına dayanmakla birlikte o zamana kadar kaleme alınan eserlerden farkı bir sistematiğe sahiptir. Kuduri'nin eserini ikmal, izah ve delillerle temellendirme maksadıyla kaleme alınan Tuhfetu'l-Fukaha tertip usulu ve terminolojinin geliştirilmesi bakımından ileri bir merhaleyi temsil eder.

ibn Abdi'1-Berr, Cami' beyani'l-um, II. 110.

5. İmam-ı Rabbani hazretleri buyruyor ki:

Allah diye bir şey varsa akıl, fikir versin...

(19) İbn Hümam, a. g. e., 1/186-187; Ahmed Tahtavi, a. g. e., sh. 179; Haskefi, ed-Dürrü?l-Muhtar, 1/279-280; İbn Abidin, a. g. e., 1/279-280; Hacı Zihni Ef., a. g. e., sh. 84.

Son noktayı kendimden söylesem haklısın.. Son noktayı kitaptan gösteriyorum ben.

Yanlış söylüyorlar. Her çeşit büyük günah işleyene şefaat vardır. Sünnetleri terk etmek büyük günah da değildir. Sağdan başlamak, camiye sağ ayakla girmek, tuvalete sol ayakla girmek, sakal bırakmak, sarık sarmak gibi birçok sünnet vardır. Bu sünnetleri terk etmek günah olmadığı için, günah olmazsa, şefaat de söz konusu değildir. Çünkü buyurulduğuTirmizi?de bildirilmektedir.

a- ?Böyle iki niyet, imam-ı a'zama, imam-ı Ebu Yusuf?a ve imam-ı Muhammed?e göre de sahih olur? iddiası geçerli delilden mahrumdur.:Hem farz , hem de sünnet veya nafile bir namaza niyet, -İmam Ebu Yusuf'a göre; sadece farz namaz için geçerli olur. İmam Muhammed ́e göre ise, sonuncusunda her ikisi içinde geçerli olmaz.(İbn Hümam, a. g. e., 1/187; İbrahim el-Halebi, Günyetü ́l-mütemelli , sh. 249-251, İst., 1325; Halebi Sağir, sh. 121-122, Ist., 1309; İbn Nüceym, el-Eşbah ve ́n-nezair, sh. 39-43, Dımaşk, 1403/ 1983; el-Bahru ́r-raik, 1/296-297, Beyrut, ts.; el-Fetava ́l-Hindiye, 1/65; Ahmet et-Tahtavi, a. g. e., sh. 174; İbn Abidin, a. g. e., 295-296; Zihni Efendi, a. g. e., 84-86; Ö. N. Bilmen, a. g. e., sh. 118-119.)

?ince bilgiler denizi? olan ama görünüşe göre? damlalarla uğraşan Ebu Hanife :

Bkz. Mercani, Nazuratu?l-Hak, Süleymaniye Kütüphanesi, Bağdatlı Vehbi Efendi Bölümü No: 451, s. 52.

bkz: http://kitap.hakikatkitabevi.com/cgi-bin/cgi. exe/ilmihal/query=!28d! F6rd+!7C+d! F6rt!29+!28me!7Aheb! EEn+!7C+me!7Ahebin!29+f! FDkh+/doc/%7B@2059%7D?

Aslında durum açıktır.. Arvasi bir fetva vermiştir. Arvasi takipçilerin nazarında mücettit olduğu için böyle bir fetva vermesi pek tabidir.?ondördüncü asrın müceddidi, de tesavvuf kürsisi müderrisi seyyid Abdülhakim efendi?kuddise sirruh?..

Yukarıda mana ve mahiyetini açıklamaya çalıştığımız sünnet, Hazreti Peygamberden söz, fiil ve takrir olarak sadır olmuştur. Gerek usulcülerin ve gerekse hadisçilerin ıstılahında es-Sunnetu'l- Kavliyye de denilen söz, Hazreti Peygamberin herhangi bir mesele hakkındaki şifahi beyanından ibaret olup işitmeye müteallik olması dolayısıyle sahabinin (Rasulullah şöyle buyurdu) yahut (Nebiy 'in şöyle buyurduğunu işittim) gibi ibarelerle naklettiği hadisleridir. Es-Sunnetu'l-Fi'liyye , Hazreti Peygamberin, namaz, oruç, hac, zekat vb. çeşitli ibadetlerindeki davranışlarına ait sahabe tarafından görülüp nakledilen haberlerdir ve görmeye müteallik olması dolayısıyle sahabiler tarafından (Nebiy 'in şöyle yaptığını gördüm) ve benzeri ibarelerle nakledilmiştir. Es-Sunnetu't-Takririyye ise, huzurunda sahabi tarafından söylenen bir sözü, veya işlenen bir fiili, Hazreti Peygamberin reddetmeyip sükut etmesi, yahut onu güzel karşılaması ve tasvib etmesiyle oluşan sünnettir. Her ne kadar Hazreti Peygamber tarafından işlenmemiş bir fiil olsa bile, herhangi bir sahabinin işlediği fiilin, onun tarafından tasvib görmesi veya güzel karşılanması, sahabinin o fiili naklederek ondan haber vermesiyle, o da sünnet vasfını kazanmış olmaktadır. Böyle bir sünnetin naklinde sahabinin genellikle şu ifadeyi kullandığı görülür: yr (Nebiy 'in huzurunda şöyle yaptım Yahut (Nebiy 'in huzurunda bulan kimse şöyle yaptı) Sahabi bu veya buna benzer bir ibareyi zikrettikten sonra, Hazreti Peygamberin, huzurunda yapılan veya söylenen şeyi reddetmediğine de işaret eder ki, onun Hazreti Peygamber tarafından tasvib edildiğini gösterir. İşte, es-Sunnetu'l-Kavliyye, es-Sunnetu'l-Fi'liyye ve es-Sunnetut-Takririyye olmak üzere üç şekilde tezahür eden ve sahabi tarafından nakledilen bu sünnete, hadisçilerin ıstılahında hadis adı verilmiştir.

c- Daha da büyük yanlış ise farz ile sünnetin mukayesesinde sünnetin farz yanındaki değerine odaklanıp yine aynı değer üzerinden Hanefi fıkhının savunmasını görmemektir. Hanefiler farzın sünnete kıyasla ne makamda olduğunu bilmiyorlar mı?. Hanefilere göre de sünnet normalde farz ile kıyas kabul etmez..

2. el-Kafi: Muhammed b. Muhammed, el-Hakim, eş-Şehid, el-Mervezi (334/945)

2. versiyon:

SORU: "Kazası olan kimse, akşamdan sonra evvabin namazını ve diğer nafile namazları kılamaz; kılsa bile Allah kabul etmez!" diyorlar. Lütfen bunun hakkında açıklama yapar mısınız?

1. versiyon:

Bkz. Kenzu?d-Dakaik, nşr., Salahuddin el-Humsi (Daru?l-Beyruti/Dimeşk/2009), s. 27.

Şüphesiz mazeret sayılan uyku, namaza kalkmamak üzere yatıp uyumak değildir. Namazı geçirmeme azmi ile gerekli tedbir alındığı halde uyanamamak veya uyuyup kalmaktır. Nitekim Resulullah Efendimiz, bir gece seferinde son derece yorulmuş olan ashabına, ancak içlerinden birini kendilerini namaza uyandırmak üzere görevlendirdikten sonra istirahat için izin vermiş, fakat herkes uykuya dalınca, görevli de uyuyuvermiştir. Konu ile ilgili rivayetlerden, bir kaç defa tekerrürü muhtemel bulunan bu olayda, Resulullah sabah namazını güneş doğup yükseldikten sonra, yine cemaatle kıldırmıştır. (3)

içtihadı sadece fevt edilen namazlara racidir..

bkz: yine aynı iddia

bkz:http://darulhikme.org.tr/darulhikme/tr/?p=10148

Kenz, Muhtar: Vikaye ve Mecma' nammdaki dört kitap Hanefiyye fıkhının en muteber ana kitapları kabul edilir. Bunlara namı verilir. Kenz'in müellifi Ebu Berekat Hafizüddin Nesefi. Muhtar'ın-müellifi Ebu Fazl Mecdüddin Musullu, Vikaye'nin müellifi Sadr'uş-Şeria'nın büyük atası Tac'üş-Şeria Mahmud Buhari, Mecma'nın müellifi de Muzafferüddin b. Saatidir.

a- Molla Hüsrev, Düreru'l-Hükkam. Bu eser müellifin Ğureru'l-Hükkam adlı eserinin şerhidir. Dürer'in yirmiye yakın şerhi vardır. Bunlar arasında Mehmed Vani Efendi, Şürünbilali, Nuh b. Mustafa, Abdulhalim b. Pir Kadem ve Ebu Said el-Hadimi'ye ait olanları önemlidir.

... Cenab-ı Hak, hepimizi, dünya ve ahıretin efendisi ve bütün insanların her bakımdan en yükseği ve en iyisi olan, Muhammed Mustafa'ya tabi olmak saadetiyle şereflendirsin! Çünkü cenab-ı Hak, Ona tabi olmayı, Ona uymağı çok sever. Ona uymanın ufak bir zerresi, bütün dünya lezzetlerinden ve bütün ahiret nimetlerinden daha üstündür. Hakiki üstünlük, Onun sünnet-i seniyyesine tabi olmaktır ve insanlık şerefi ve meziyeti, Onun islamiyetine uymaktır. Mesela, Ona uyan bir kimsenin, gün ortasında bir parça uyuması, ona uymaksızın, birçok geceleri ibadetle geçirmekten, kat kat daha kıymetlidir.

Bakara suresi, 217.

24. İmam Serahsi, el-Mebsut,

Kehf suresi, 55.

Bunun sırrı şudur; eğer yapılan iş şeriatın koyduğu esaslara uygun olursa bu, Cenab-ı Hakk'ın razı olduğu bir ameldir; şeriata uygun olmayan amel ise Allah Teala'nın razı olmadığı ameldir. Razı olunmayan bir amel sevaba nasıl vasıta olabilir ki! Aksine o, cezayı gerektirir. Bu mananın şahidi bu geçici dünyada da vardır ki, çok az bir dikkatle ortaya çıkar.

Tirmizi, Rada 10, (1161).

Görüldüğü gibi buradaki sünnet-i seniyye kavramı kendi sünnet tanımlaması içinde

Sünnet, lügatte, iyi olsun kötü olsun, yahut başka bir ifade ile, ister övülmeye layık olsun, ister kötülenmeye layık olsun, tarik ve sire müstemirre manasına gelen bir kelimedir. Bu mananın suhuletle dökülen suyun gidişinden alındığı söylenmiştir ki, senne aleyhi'l-ma'e ibaresi, bu manaya uygun olarak "suyu yavaşça döktü" demek olur. Araplar, takip edilen yolu ve devamlı gidişi, dökülmüş bir suyun bütün katrelerinin, sanki tek ve aynı şeymiş gibi, belirli bir yol üzerindeki gidişine benzetmişler ve bu manada aynı kelimeyi kullanmışlardır. Kur'an-ı Kerim'de, sünnetin, zikrettiğimiz bu lügat manasında kullanıldığını gösteren ayetler vardır: "Kendilerine hidayet gelince, insanların iman etmelerine ve Rablarından mağfiret dilemelerine, evvelkilerin sünnetinin , yahut çeşit çeşit azabın kendilerine gelmesinden başka bir engel yoktur"'. Aynı lügat manası, Hazreti Peygamberin bir hadisinde de görülür: ""Her kim kendisine iyi bir sünnet edinirse, onun ve onunla amel edecek olanların sevabı o kimseye ait olur. Kim de kötü bir yol edinirse, onun ve onunla amel edecek olanların günahı da o kimseye ait olur" . Lugatta, yukarıda zikredilen manalarda kullanılmış olan sünnet kelimesi, İslam'ın bidayetinden itibaren özel bir mana kazanmış, yine tarik ve siret manalarını muhafaza etmiş olmakla beraber, bu manalar, sadece Hazreti Peygamberin tarik ve siretine tahsis olunmuştur. Ancak Hazreti Peygamberin tarik ve siretinin, Allah'ın tebliğine memur ettiği "din" ile ilgili olması dolayısıyle, kelimenin lugatta görülen "kötü" veya nıezmum yol" manası, ıstılahta kaldırılmıştır; çünkü Hazreti Peygamberin sünneti söz konusu olduğu zaman, bu sünnetin zemme layık yol ve gidiş olması mümkün değildir; aksine bu yol ve gidiş, övülmeye ve örnek alınmaya layıktır. Nitekim Kur'an-ı Kerim'de yer alan bazı ayetlerde sünnetin bu manasını açık bir şekilde görmek mümkündür: " Sizin için, Allah'ı ve ahıret gününü arzu eden ve Allah'ı çok zikreden kimseler için, Allah'ın Rasulünde güzel bir örnek vardır. "Şüphesiz sen, insanları dosdoğru yola, Allah'ın yoluna iletirsin". Aynı mana, Hazreti Peygamberin şu hadisinde de görülebilir: "Size iki şey bıraktım; bunlara sarıldığınız müddetçe asla dalalete düşmeyeceksiniz: Biri Allah 'm Kitabı, diğeri Rasulünün Sünneti. İslam'ın başlangıcında sünnet, yukarıda açıkladığımız şekilde, Hazreti Peygamberin tarik ve siretine tahsis olunmakla beraber, tedvin devrinin başlamasından ve çeşitli ilimlerin ortaya çıkıp tedvin edilmesinden sonra, her ilmin konusu ile ilgili olması yönünden onun değişik tarifleri yapılmış ve böylece sünnet, farklı ıstılah manaları kazanmıştır:Fıkıh usulü alimleri, sünneti şer'i deliller içinde incelerken, fakihler onu, farz, vacib, mendub, haram, mekruh gibi şer'i ahkamın bir çeşidi olarak mütalaa etmişlerdir. Kelam ehli arasında ise, sünnet, bid'atın karşıtı olarak görülür ve bazı kimseler bid'at ehlinden sayılırken, hakkında bir nass bulunsun veya bulunmasın, umumiyetle Hazreti Peygamberin düşünce ve davranışlarına uygun bir hayat yolu takip edenlerin sünnet ehlinden oldukları söylenir. Hadisçilere göre ise sünnet, Hazreti Peygamberin söz, fiil ve takririnden ibarettir. Keza onun ahlaki sıfatları, sireti, mağazisi ve kendisine vahiy gelmeden önce ibadet için çekildiği Hıra mağarasmdaki yaşayışı da sünnetten sayılır. Bu manası ile sünnet hadisin müradifidir. Söz, fiil ve takrirden ibaret olduğuna işaret ettiğimiz sünnet, aynı zamanda, ilahi vahyin iki kısmından birini teşkil eder; diğer kısmı ise, Kur'an-ı Kerim'dir. Çünkü Allahu Ta'ala, Hazreti Peygamberin "kendi heva ve hevesinden konuşmadığını, her ne konuşmuş ise, onun, kendisine vahyedilen bir vahiy olduğunu" beyan buyurmuştur. Bu manayı teyit eden Hazreti Peygamberin bir hadisinde de, "bana Kur'an verildi; bir de onunla birlikte onun gibisi" denilmiştir. Kur'an'le birlikte Hazreti Peygambere verilen Kur'an gibi vahye müstenit olan şeyin, sünnetten başka bir şey olabileceğini düşünmek elbette mümkün değildir. Kur'an ve sünnetin vahye müstenit olmalarına rağmen her ikisi arasında fark olduğuna şüphe yoktur. Kur'an, mana ve lafız olarak vah-yedilmiştir. Bu sebeple onun manen rivayeti veya nakli caiz değildir. Hazreti Peygambere gönderilişinden bugüne kadar, nasıl tebdil, tağyir ve tahriften korunmuş ise, kıyamete kadar da o şekilde korunacaktır. Çünkü onun korunmasını Allahu Ta'ala bizzat tekeffül etmiş ve "Kur'an'ı biz, evet biz indirdik; onu muhafaza edecek olan da elbette biziz." buyurmuştur. Lafzı ve manası ile mu'ciz olan Kur'an, beşer kelamı ile kıyaslanamayacak kadar üstün vasfa sahiptir. Hiç kimse onun bir benzerini getirmeye muktedir olamaz. Allahu Ta'ala bu gerçeği açık ve kesin bir ifade ile şöyle açıklamıştır: " De ki: İnsanlar ve cinler, bu Kur'an'ın bir benzerini getirmek üzere bir araya gelseler, bir birlerine de yardım etseler, onun bir benzerim yine getiremezler." İşte bu vasıflarıyla Kur'an-ı Kerim, namazda ve namaz dışında okunması ibadet hükmünde olan bir kitaptır. Vahye müstenit olduğuna işaret ettiğimiz söz, fiil ve takrirlerden ibaret olan sünnete gelince, onu Kur'an-ı Kerim'den ayıran en büyük özellik, lafzan vahyedilmiş olmamasıdır. Bu sebepledir ki, sünnetin lafızları Kur'an lafızları gibi mu'ciz değildir; bu lafızlara ve manalarına hakkı ile vakıf olanlarca manen rivayet edilmesi caizdir; okunması ibadet hükmünde sayılmaz. Şu var ki, İslam uleması, Hazreti Peygamberin, ilahi vahyin gelmediği bazı meselelerde içtihatta bulunduğunu ve kendi görüşü ile hüküm verdiğini ittifakla kabul etmişlerdir. Bu hususla ilgili olarak Abdulvahhab Hallaf, islam Teşrii Tarihi adlı kitabında şunları söylemiştir: "Hazreti Peygamber devrinde teşriin iki kaynağı vardır. Birisi ilahi vahiy; diğeri ise, Hazreti Peygamberin kendi içtihadı. Herhangi bir ihtilaf, veya bir hadise, yahut ta bir sual veya fetva talebi ile teşri'i gerektiren bir şey zuhur ederse, Allahu Ta'ala, elçisine, hükmü bilinmek istenen mesele hakkında hüküm getiren bir veya bir kaç ayet indiriyor; Hazreti Peygamber de vahyedilen bu ayetleri, uyulması gerekli bir kanun olarak müslümanlara tebliğ ediyordu. Eğer teşrii gerektiren bir hadise olur, fakat Allahu Ta'ala bu hadise ile ilgili hükmü beyan edecek bir ayet vahyetmezse, Hazreti Peygamber bu hükmün bilinmesi için ictihadda bulunuyor ve içtihadının ona sağladığı netice ile hüküm veriyordu; yahut sual veya istiftaya icabet ediyordu. İçtihat eseri olarak ondan sadır olan bu hüküm veya cevap, ilahi vahye istinat eden kanun gibi, uyulması gereken bir kanun oluyordu. Kur'an-ı Kerim'de varid olan ahkam ayetlerini ve bunların sebeb-i nüzul ile ilgili müfessir rivayetlerini tetkik edenler, her Kur'ani hükmün, teşrii gerektiren bir hadise dolayısıyle vazolunduğunu görürler. Bu husus, Allahu Ta'ala'nın şu ayetlerinden açıkça anlaşılır:" Sana, içinde savaş yapılan haram ayı soruyorlar. de ki: Bu ay içinde savaş yapmak büyük suçtur... "Sana içkiyi ve kumarı soruyorlar. de ki: İkisinde de insanlar için hem büyük günah, hem de faydalar vardır; fakat günahları faydalarından daha büyüktür..." Bunun gibi, bazı tereke üzerinde vuku bulan ihtilaflar sebebiyle veraset, bazı karı koca arasındaki geçimsizliğin isnat ve iftiraya varması sebebiyle li'an ahkamı vazolunmuştur. Bunun gibi, ahkam hadislerinin ve hadisçilerin bu hadislerin sebep-i vürudu ile ilgili rivayetlerinin tetkikinden de anlaşılır ki, Hazreti Peygamberin içtihadına dayanan bütün hükümler, bir ihtilaf hakkındaki kazası, bir hadise hakkındaki fetvası ve bir suale cevabıdır. Mesela, bazı sahabeden rivayet edildiğine göre, demişlerdir ki: Ya Resulullah! Suyu tuzlu olan denizdeyiz. Yanımızda abdest almaya yetecek kadar tatlı su yok. Deniz suyu ile abdest alabilir miyiz? Hazreti Peygamber, bu suale şöyle cevap vermiştir: "Deniz suyu temiz ve ölüsü helaldir". Bundan anlaşılıyor ki, Hazreti Peygamber devrinde vazolunan ahkamın hepsinin de kaynağı vahy-i ilahi ve ictihad-ı nebevi olup, ortaya çıkışları, onları gerektiren teşri'i ihtiyacın zuhuru üzerine mebnidir. Hazreti Peygamberin, birinci kaynağa göre vazolunan ahkama nispetle vazifesi, bu ahkamı getiren ayetlerin tebliğ ve tebyinidir. Çünkü bu vazife, Allahu Ta'ala'mn şu emirleri iktizasındandır: "Ey Peygamber! Rabbından sana indirilen i tebliğ et. Eğer bunu yapmazsan, Rabbının peygamberliğini tebliğ etmemiş olursun" "Sana da, insanlara, kendilerine indirileni açık-layasın diye Kur'an'ı indirdik. Hazreti Peygamberin ikinci kaynağa nispetle vazifesi ise, bazen ilahi ilhamın ifadesi, bazen de maslahatın ve teşri ruhunun icab ettirdiği hüküm için istinbat ve istimdad olarak içtihat-ı nebevidir. Allahu Ta'ala'nın Hazreti Peygambere ilham ettiği içtihadı ahkam, ilahi ahkamdan başka bir şey 4egiMir ve Hazreti Peygamberin, bunları da söz ve fiilleriyle tabir etmekten başka bir tasarrufu yoktur. Allahu Ta'ala'nm ilham etmediği, fakat Hazreti Peygamberin tetkik ve takdiri neticesi sadır olan «iğer içtihadı ahkam ise, bütün söz ve manalarıyle ahkam-ı nebevidir. Ancak bu ahkamdan doğru olanlar, Allahu Ta'ala tarafından tasvib edilmiş, hatalı olanlar ise, yine O'nun tarafından tashih olunmuştur. Bedir esir-leriyle ilgili bir fidye meselesi bunun örneğini teşkil eder:Bedir gazvesinde, müslümanların eline 70 müşrik esir düşmüştü. Bu sıralarda esirlerle ilgili herhangi bir hüküm de vazedilmiş değildi. Hazreti Peygamber, bu esirlere ne yapmak lazım geldiği hakkında ictihadda bulundu; bazı ashabı ile istişare etti. Bunlardan Ebu Bekr, esirlerden fidye alınmasını tavsiye etti ve görüşlerini şöyle açıkladı: "Bunlar senin kavmin ve ehlinden olan kimselerdir. Onları muhafaza et; belki Allah onların tevbelerini kabul eder. Onlardan ashabını kuvvetlendirecek fidye al". Ömer İbnu'l-Hattab ise, onlardan fidye kabul edilmemesini, hepsinin de öldürülmesini ileri sürdü ve görüşlerini Hazreti Peygambere şöyle açıkladı: "Seni yalanladılar ve memleketinden çıkardılar. Onları bırak, boyunlarını vurayım. Bunlar küfür önderleridir. Allah, seni onların fidyesinden müstağni kılmıştır". Hazreti Peygamberin içtihadı, onlardan fidye alınması istikametinde tecelli etti. Fakat Allahu Ta'ala, bu meselede doğru olan hükmü, şu ayet-i kerime ile beyan etmiştir: "Hiçbir peygamberin, yeryüzünde ağırlığını koymadıkça esirler alması doğru olmaz. Siz dünya malı istiyorsunuz; Allah ise, ahireti istiyor. Allah, Aziz'dir; hikmet sahibidir" Bir başka misal, özür beyan ederek Tebuk gazvesine iştirak etmek istemeyenlere Hazreti Peygamberin izin vermesiyle ilgili olup, Allahu Ta'ala tarafından doğru olanı şu ayetle açıklanmıştır: "Allah seni affetsin; doğru söyleyenler sence belli olmadan ve yalancıları bilmeden onlara niçin izin verdin"? Netice olarak, Hazreti Peygamber devrinde teşri tamamen ilahi idi. Çünkü bu teşriin kaynağı, ya Allahu Ta'ala'nın Kur'an-ı Kerim'deki vahyi, ya da ilham-ı ilahiye veya Hazreti Peygamberin, tetkik ve takdire dayanan içtihadı idi. Ancak bu sonuncusunda Allahu Ta'ala'nın murakabesi bahis konusu idi: Eğer ictihad doğru olarak sadır olmuşsa, Allah onu tasvib, hatalı olmuşsa, Peygamberini doğru olana irşat ediyordu. Bu bakımdan ilham-ı ilahiden sadır olmayan ictihad-ı nebevi hükmü ile ilham-ı ilahiden sadır olan ictihad-ı nebevi hükmü arasında ayrım yapmaya gerek yoktur. Ancak Allahu Ta'ala'nm, elçisini doğru olan hükme irşat etmesinden anlaşılır ki, ilk hüküm ilham-ı ilahiden değildir". Abdulvahhab Hallaftan naklettiğimiz bu görüşler de, Hazreti Peygamberden sadır olan ve dine taalluk eden sünnetin, Allahu Ta'ala'nın kontrolü altında teşekkül ettiğini ve dolayısıyle vahiy mahsulü olduğunu teyid eder. Bundan dolayıdır ki sünnet de, Kur'an-ı Kerim ile birlikte uyulması gereken bir kaynak olarak tarif ve tavsif edilmiştir. Bu hususta Kur'an-ı Kerim'de şu emirler yer almıştır: "Allah'a ve Peygambere itaat edin ki rahmet olunasınız" '. "Kim Peygambere itaat ederse Allah'a itaat etmiş olur." " de ki: Eğer Allah'ı seviyorsanız, bana tabi olunuz ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Allah, Gafur'dur; Rahim'dir" " de ki: Allah'a ve Resule itaat edin; eğer yüz çevirirlerse, şüphesiz Allah kafirleri sevmez" "Peygamber size neyi verirse, alın- neden sizi nehyederse, ondanda sakının. Allah'tan korkun" onu Zikrettiğimiz bu ayet meallerinde Hazreti Peygambere itaat, Allahu Ta'ala'ya itaatle birlikte zikredilmiş, bu itaatler arasında hiçbir ayrım yapılmamış, hatta Peygambere itaatin Allah'a itaat demek olduğu, bir ayette apaçık belirtilmiştir. Peygambere itaatle ilgili bu emirlerin, onun sünnetine raci olduğu, ona itaatin, onun sünnetine itaat manasına geldiği hiçbir şekilde inkar edilemez. Bu mütalaa bizi şu neticeye ulaştırır: Nasıl Allah'a itaatla Peygamberine itaat arasında hiçbir fark yoksa, Allah'ın Kur'an-ı Kerim'deki emirlerine itaatle, Peygamberin sünnetle varid olan emirlerine itaat arasında da hiçbir fark yoktur. Şu var ki insan, yegane Halık ve Hakim-i mutlak olan Rabbın bir kul olarak ibadet eder; fakat O'nun, yine kendisi gibi kulu olan Peygamberine ibadet etmekle mükellef değildir; yahut başka bir ifadeyle, Peygamber ibadet olunan bir varlık değil, fakat insan olarak o da Allah'ın bir kuludur ve o da, diğer insanlar gibi Allah'a ibadet etmekle mükelleftir. Ancak Allah onu, insanlar arasından seçip çıkararak kendisine peygamber veya elçi yapmış ve ona, bir vahiy mahsulü olarak, kendi kelamından ibaret olan Kur'an-ı Kerimi indirmiştir. Tıpkı bunun gibi, dinini ikmal etmek için Peygamberine sünneti de vahyetmiş ve bütün insanlara, Kur'an ve sünnetle bir bütün teşkil eden islam içinde yaşayabilmelerini sağlamak için, Peygamberine itaat etmelerim emretmiştir. Şu farkla ki, yukarıda da işaret ettiğimiz gibi, Kur'an, bütün harf ve kelimeleriyle Allah kelamı olduğu halde, yalnız mana yönünden vahyedilen sünnet, Peygamber kelamıdır ve kıraati Kur'an gibi ibadet sayılmaz. Sünnetin Kur'an'la birlikte İslam'ın temel kaynağı olduğu göz önünde bulundurulursa, gerek dinin tamamlanmasında ve gerekse bu dinin kısa bir zaman içerisinde bütün Arap ülkesine yayılmasında sünnetin ne derece büyük rol oynadığı kolayca anlaşılır. Bilindiği gibi ilk İslam Devleti, müslüm anların 622 senesinde Mekke'den hicret etmelerinden sonra Medine'de kurulmuştur. Fakat bu devlet, ilk kurulduğu sıralarda, Medine'nin ancak bir kısmına hakimdi; diğer ve daha büyük kısımlarında ise, müşrik Araplar ve yahudiler yaşıyordu. Kur'an, Medine'de yeni bir devletin temellerini atarken, bu Araplarda hala cahiliye devrinin bedevi hayatı hüküm sürüyordu. Bunların bir hükümetleri, veya kaza'i bir mercileri yoktu; aşiretler halinde yaşadıkları ve bu aşiretler de zamanla kabilelerden ayrıldıkları için, aralarında bir kan bağı ve ailevi bir karabet bulunuyordu. Mekke'de İslamiyetin doğuşu ve Medine'de yeni bir islam Devletinin kuruluşu, o zamana kadar bedevi hayatı yaşayan ve sonra müslüman olan kabileleri yeni bir hayat sistemine bağladı. Bir taraftan evlenme , boşanma , alım satım (bey1), öldürme , hırsızlık ve daha bir çok meselede İslam toplumunun harekat hattı çizilirken, diğer taraftan, Mekke'de kısaca temas edilen itikat ve amele ait dini meseleler yeniden ele alındı ve kesinleştirildi. Müslümanlar, bu yeni sisteme kendilerini çabuk alıştırmışlardır. Bu intibak, kısa bir zaman içerisinde o kadar süratli olmuştur ki, bu gün dahi buna şaşmamak mümkün değildir. Mamafih, bunun sebebini, islamiyetin, o günün insanına aşılamış olduğu ruh ile, o insanın bu dine olan bağlılığında ve bu bağlılığın samimiyetinde aramak gerekir. Çünkü bir kız çocuk dünyaya getirmenin yüz karası olarak telakki edildiği, meşru aile bağlarının koparılıp atıldığı, içki, kumar ve ribanın, bütün fertlerin benliğini kemirip bitirdiği bir toplumun, bu kadar ani bir dönüş yaparak çok kısa bir zaman içerisinde ülkeler fethedecek derecede benlik kazanmasını izah edecek başka sebepler bulmak imkanı yoktur. Yeni kurulan bu devletin hudutları, kısa bir zamanda, bir taraftan Şimali Afrika'yı atlayıp Endülüs'e, diğer taraftan, Ceyhun ve Mavera'unnehr'e; yine bir taraftan Bombay ve Deybil'e, diğer taraftan Ermeniye ve daha ilerisine kadar uzanmıştı. Bu kadar kısa bir zaman içerisinde onlara böyle bir fetih imkanı hazırlayan kuvvet başka ne olabilirdi? Rumlar ve farisiler gibi harp sanatını bilmiyorlardı; yine onlar gibi çeşitli silahlara ve büyük ordulara sahip değillerdi. Bildikleri belki de tek şey, göçebe halinde yaşarlarken, birbirlerine baskınlar yapmak ve bir birlerinin hayvanlarını çalmaktı; kısacası adi yağmacılıktı. Eğer bunlar, cahiliye Araplarının bir nevi sanatı sayılabilirse, elbette ki böyle bir sanatla dünyalar fethetmek mümkün değildi. Bütün bunlar bir yana, müslümanları fetihlere sevk eden ve onları bu fetihlerde başarılı kılan tek bir kuvvet vardı; bu kuvvet de iman kuvveti idi ve başlıca iki kaynaktan fışkırıyordu: Kitab ve Sünnet. Bilindiği gibi Kitap, Allah tarafından Hazreti Peygambere indirilen ve İslam'ın bütün esaslarını içerisinde toplayan Kur'an-ı Kerim, Sünnet ise, yukarıda mana ve mahiyetini açıklamaya çalıştığımız Hazreti Peygamberi söz ve fiilleridir. Sahabe, Hazreti Peygamber devrinde, İslam dinine taalluk eden meseleleri Kur'an-ı Kerim'den Peygamber vasıtasıyla alıyordu. Çok defa, nazil olan ayetler mücmeldi; müslümanlar, onları anlamakta güçlük çekiyor ve Hazreti Peygambere başvurarak bu ayetlerin açıklanmasını, ifade etmek istediği mananın iyice ortaya konulmasını istiyorlardı. Mesela Kur'an, namazın muayyen vakitlerde mü'minler üzerine yazılmış bir farz olduğunu bildirmiş sık sı^ da, müslümanlara namaz kılmalarını emretmiştir. Sahabe her ne kadar bu emirlerin zahiri manasını anlamış ise de, namazın nasıl kılınması gerektiğini, hangi vakitlerde ve kaç rik'at kılınacağını öğrenmek için Hazreti Peygambere başvurmuştur. Çünkü Kur'an-ı Kerim'de bu hususlar açıklanmamıştı. Hazreti Peygamber de, farz kılınan namaz vakitlerinin beş adet, öğle ikindi ve yatsı namazlarının dörder, akşam namazının üç, sabah namazının ise, iki rik'at olduğunu açıklamış, nasıl kılınması gerektiği hususunda da, arkasında cemaatle namaz kılan müslümanlara "benim kıldığım gibi kılınız" demiştir. Buhari'nin bir başka rivayetinden öğrendiğimize göre, Allah'ın Resulü de, Cebra'il 'in arkasında namaz kılmak suretiyle namazın adab ve erkanını ondan öğrenmişti'.

3) Mezhepte müctehidler: Tahavi, Serahsi, Hassaf, Ebu Hasan Kerhi, Şems'ül - Eimme Hulvani, Fahr'ül-islam Pezdevi, Fahreddin Kadıhan

Kazaya kalan namazı olan mükellef nafile namaz kılabilir mi?

Öncelikle bu alimden yapılan alıntının başı ve sonuyla birebir ve daha geniş olarak orijinali verilmeliydi.. Bunu yapmadan?Hanefi alimlerinden Abdülhak-ı Dehlevi hazretleri, bu hadis-i şerifi açıklarken, farz borcu olanın hiçbir nafilesinin kabul olmayacağını bildiriyor.? demenin fıkıh açısından ve şu an tartışılan konu açısından bir bağlayıcılığı yoktur. Alıntının yapıldığı kitap ismi verilmediğinden onun tasavvufa dair kitaplarından biri olduğunu tahmin ediyoruz.. Zaten Geylani hazretlerinin kitabında geçen hadisi şerh etmesi bu ihtimali güçlendiriyor.. Herkesin tanıdığı meşhur bir fıkıhçı mıdır desen ona bile evet diyemediğin bir değerli alim-mutasavvıf-muhaddisin hangi bağlamda söylediği bilinmeyen sözün Hanefi fıkhını bağlayıcılık açısından zerre kadar değeri yoktur. Belki işin takva yönünü öne çıkarıp kazaya bırakılan namazların kaza edilmesinin aceleyle yapılmasını teşvik için söylenmiş bu söz bile ilgili siteyi ve Hocalarını destekleyen değil yalanlayan mahiyettedir. Şöyle ki: Abdülhak-ı Dehlevi'den yapılan alıntıda?bu hadis-i şerifi açıklarken, farz borcu olanın hiçbir nafilesinin kabul olmayacağını bildiriyor.? gibi genel bir hüküm bildirilmişken ve bu genellemeye göre Farz borcu olanın hiçbir nafilesi kabul değilse bir üstte ne demeye "Fevt olmuş namazların kazalarını kılmak, nafile kılmaktan evla ise de, hadis-i şerifle övülmüş olan beş vaktin sünnetlerini, duha, tesbih, tehıyyet-ül-mescid, evvabin gibi nafile namazları kılmak, kaza kılmaktan evladır." diye savunuyorsunuz? Fevt olmuş namazlar da Farz borcuna girmiyor mu? El-Cevap: Giriyor..

bkz: kullan kullan tükenmeyen damla

Sünnet nedir

"Resul-i Ekrem Aleyhissalatü Vesselam ́ın Sünnet-i Seniyyesinin menbaı üçtür... Bahtiyar odur ki, bu ittiba-ı Sünnette hissesi ziyade ola." ifadesinde üçü de mi kastedilmiştir?Hasaret-i azime ile işaret edilen sünnet, farz ve vacip kısmı değil nafile mesabesindeki sünnetlerdir. Yoksa farz ve vacip mesabesindeki sünnetlerin terki azap ve ateştir. Üstat Hazretleri bu hakikati şu şekilde ifade ediyor: "Farz ve vacip kısmında ittibaa mecburiyet var; terkinde azap ve ikab vardır. Herkes ona ittibaa mükelleftir." "Nevafil kısmında, emr-i istihbabi ile, yine ehl-i iman mükelleftir; fakat terkinde azap ve ikab yoktur. Fiilinde ve ittibaında azim sevaplar var. Ve tağyir ve tebdili bid'a ve dalalettir ve büyük hatadır."(1) Bu meseleyi somut bir şekilde ifade etmek için şöyle bir örnek verelim: Beş vakit namazı kılmak farz olan bir sünnettir, terki azap ve ateştir. Namazın ta'dili erkanına riayet etmek vaciptir. Yani ayakta iken dosdoğru, rükuda dümdüz olmak, rükudan kalkınca iyice doğrulmak ve iki secde arasında tam oturmak. Bu vacibin kasti bir şekilde terk edilmesi de ikap ve azaba sebebiyet verir. Beş vakit namaz ile cuma namazı için ezan ve kamet getirilmesi sünnettir. Cemaatle kılınacak kaza namazları için de, ezan ve kamet okunması sünnettir. Bu sünnetin terk edilmesi belki azap ve ateş değildir, lakin büyük bir ziyan ve zarardır ve büyük bir sevaptan mahrumiyettir. Hasaret-i azime tabiri ile işaret edilen bu üçüncü kısım sünnettir. Diğer ikisini terk etmek zaten azap ve ateş olduğu için onlara ayrıca bu tabirle işaret etmeye lüzum yoktur.(1) bk. Lem'alar, On Birinci Lem'a

Alıntı :... Sünnetlerin, farzları tamamlayacağını biliyoruz. Bunun manası, farzlar yapılırken, bunların kemallerine sebep olan bir şey kaçırılırsa, sünnetler, kılınan farzın kemal bulmasına sebep olur. Farz borcu olanın kabul edilmeyen sünnetleri bir işe yaramaz). ın bu şerhi farisi olup, İstanbul'da, Bayezid Devlet kütüphanesinde, 3866 numarada mevcuttur. İbni Abidin de, nafile bahsinde buyruyor ki, (Hadis-i şerifde, buyruldu. İmam-ı Beyheki, bu hadis-i şerif, yapılmış olan farzların içindeki sünnetler noksan kalırsa, nafilelerle bu noksanların tamamlanacağını göstermektedir. Yoksa, yapılmamış farzların yerine nafilelerin geçeceğini bildirmiyor dedi. Çünkü, başka bir hadis-i şerifte, buyruldu. Bu hadis-i şerif, nafilelerin, terk edilmiş farzı değil, noksan olarak kılınmış farzı tamamlayacağını göstermektedir dedi. ın haşiyesi ikiyüzkırkyedinci sahifesinde de, bu hadis-i şerif zikr edilerek, sünnetlerin, kılınmış olan farzdaki kusurları tamamlayacağı bildirilmektedir. İmam-ı Gazali ve İbni Arabi gibi Hanefi mezhebinde olmayan alimler ise, nafilelerin özür ile kaçırılan farzların yerine konacağını bildirmektedir).

Tasavvuf nokta-i nazarıyla tergip ve terhib amaçlı olarak bu tarz teşvik ve uyandırma cümlelerinin zararı olmasa gerek.. Bu tarz cümleler kişilerde ertelenen borçlarının bir an önce ödenmesi düşüncesini uyandırır.. Belki kişiler mutasavvıfların bu tarz kulak çekmelerine bakıp her ne kadar fıkhi kaidelerin dışına çıkmasa bile üzerinde ödenmemiş bulunan Farz borçlarının telafisi işini hızlandırma gereksinimini hisseder...

1. Alıntı : Sünnet ne demektir

Fetvaların benzer olması aynı olduğuna değil aynı olmadığına delildir :

Bir müddet sonra Peygamberimiz Efendimiz onlarla karşılaştı ve kendilerine şunları söyledi:

Cevap 2: M. Ali Demirbaş Hoca kendi istinbatıyla bu sonuçlara varmış veya metinleri böyle anlamış olabilir Ama gel gör ki meşhuuuur! , temel Hanefi metinlerinden! Bey ve şira risalesi dahil verilen kaynakların hiçbirinde böyle bir yargı yoktur.. İbni Nüceym'in fetvası yukarıdadır.. Orada böyle bir sonuç var mı yokmu herkes kontrol edebilir..

4. Alıntının/Referansın doğruluğu açısından Nevadir-i Fıkhiyye:

4. Kenzu?d-Dakaik: Abdullah b. Ahmed, Ebu?l-Berakat, en-Nesefi (710/1310)

Ve Ka'b ibn Malik dedi ki: Ben: Ya Resulullah, günahlarımdan tevbe ettim. Allah'ın rızasına ve Rasulü'nün sevgisine ermek için bütün malımı sadaka yaparak, malımdan tamimiyle soyunmam da bu tevbemdendir, dedim. Resulullah: "Sen malının bir kısmını kendin için alıkoy. Bu senin için hayırlı bir harekettir" buyurdu. Ben Hayber'deki payımı elimde tutuyorum, dedim .

"Kazası olan kimse -ister müekked olsun, ister gayr-ı müekked olsun- geçmiş namazlarının hepsini kaza etmeyince, bayram, vitir namazları dahil hiçbir nafile/sünnet namazı kılamaz." (Günenç, Büyük Şafii İlmihali, s.163).

Birinde medrese hocası yazmış diğerinde medrese hocasının da hocası makamındaki Eski Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Ali Bardakoğlu'nun da içinde bulunduğu heyetçe hazırlanan ve yine eski diyanet işleri başkanı Dr. Tayyar Altıkulac'ın ön sözünü yazdığı Diyanet Vakfı İlmihali: Kazaya kalmış namazları kaza ile meşgul olmak, nafile namaz kılmaktan önemli ve önceliklidir. Hanefi mezhebinde tasvip edilen görüşe göre, vakit namazlarıyla birlikte kılınan düzenli nafileler bunun dışındadır. Yani revatib sünnetlere de riayet gösterilmeli ve bu sünnetler, kaza namazı kılmak gerekçesiyle terke dilme m elidir. Fakat üzerinde kaza namazı bulunan kimselerin bunlar dışında teheccüt, teşbih gibi diğer nafile namazları kılması uygun değildir. Üzerinde çok sayıda kaza namazı bulunan, mesela namaza geç yaşlarda başlamış olan kişi, geçmiş namazları kaza ederken?Vaktine yetişip de kılamadığım ilk sabah /ilk öğle /ilk ikindi /ilk akşam /ilk yatsı namazını kılmaya? şeklinde niyet edebileceği gibi, ?Vaktine yetişip de kılamadığım son sabah..., namazını kılmaya? şeklinde de niyet edebilir. Böylece hangi namazı kaza ettiği bir ölçüde belirli hale gelmiş olur.

Değerlendirme:Görüldüğü gibi?Borçlunun sadaka vermesi, köle azat etmesi ve hibe yapması merduddur? cümlesi hadis değil yorum, açıklama olarak verilmiştir.. Hadis olması için ez-Zuhri şöyle demiştir..., Bize Hişam, babası Urve ibn Zubeyr'den.. diye bir girişle başlaması ve Peygamber ... buyurmuştur. şeklinde veya buna benzer bir tertip kalıbıyla bitmesi gerekirdi.. Ayrıca, hadis olması için bunu Resulullah'tan Rivayet eden sahabi ismi verilmeliydi. En büyük alim de olsa herhangi bir alimin sözünü hadis-i şerif diye vermek hadis ilminde yapılabilecek en büyük hata olsa gerek..

27. Kerhi, Muhtasaru?l-Kerhi ,

? Resulullah'a tabi olmaya teşvik

b- İbn Abidin(1252/1836), Reddu'l-Muhtar ale'd-Dürri'l-Muhtar. Bu eser, başlangıçtan müellifin zamanına kadar kaleme alınmış hemen bütün temel Hanefi kaynaklarına dayanması, hükümlerin dayandığı delilleri göstermesi, mezhepteki zayıf, sahih ve muteber görüşlere işaret etmesi bakımından önem taşır.

(24) İbn Abidin, Reddü ́l-muhtar, 1/52-53; Ukudu resmi ́l-müfti , sh. 11-12, İstanbul, 1325; M. Ebu Zehra Ebu Hanife, sh. 442-447, Kahire, İkinci baskı, ts.; Aynı eser, çeviren: Osman Keskioğlu, sh. 388-393, Ankara, 1962; Seyyid Bey, Usul-ı Fıkh , sh. 243-249; İstanbul, 1333; Ö. Nasuhi Bilmen, Istılahat-ı Fıkhıye Kamusu, 1/324-325, İstanbul, 1949; Hayreddin Karaman, İslam? ın Işığında Günün Meseleleri, 2/505-506, Istanbul, 1988.

Kendi referanslarında "Sünnet-i Seniyye" kullanımı:

Hanefi Mezhebinde ise:

8. el-Keşşi, Mecmau'n-nevazil ve'l-havadis ve'-vakıat

?Az da olsa devamlı olan ? dediler.

Hanefi mezhebinin ıstılahları: 1- Zahiru'r-rivaye: Yukanda gördüğümüz gibi, bununla yaygın ve galip olarak, Hanefi mezhebinin üç imamının sözü kastedilir: Ebu Hanife, Ebu Yusuf ve Muhammed.

«Her kim öğleden evvel ve sonra dört rekat namaz kılmağa devam ederse ALLAH ona cehennemi haram kılar.

60 bin mesele halleden Ebu Hanife Kaza namazı gibi önemli bir konunun herhangi bir ayrıntısını sükut geçer mi?

e- Teorinin çöktüğü namaz ; Sabah namazının sünneti:

Suğdi, en-Nütef fi'l-Fetava

1. el-Bahrü'r-ra'ik. Ebü'l-Berekat en-Nesefi'ye ait Kenzü'd-deka'ik adlı eserin önemli şerhlerinden biridir. İbn Nüceym'in "el-İcaretü'l-faside" bahsine kadar getirdiği esere Muhammed b. Hüseyin et-Turi bir tekmile yazmıştır, el-Bahrü'r-ra'ik, kenarında İbn Abidin'in Minhatü'l-halik adlı haşiyesi olarak basılmıştır.

Peygamber efendimiz, buyuruyor. (Fütuh-ul-gayb m. 48)

Alıntı : Farz yanında nafilenin kıymeti

d- Yarı ders yarı ilmihal kitabı olarak hazırlanan kitabı fıkıh kitabı olarak yutturmaya çalışıyorlar:

Muallim efendi talebeye anlatmalıdır:.. Bunlar için sayfa altlarına?Miraç ve tayyi mekanın tafsilatını muallim efendi talebeye anlatmalıdır.? Yahut?Debbetülarz hakkında muallim efendi talebeye tafsilat vermelidir,? yahut?Muallim iradei cüziye hakkında talebeye tafsilat vermekte muhayyerdir,? gibi notlar düşülmüştür. Bu kayıtlar kitabın medrese talebeleri için ders kitabı olarak yazıldığını kesinlikle göstermektedir.

Hadisin aslı: Hz. Ali bir Hadis-i Şerifi şöyle rivayet eder:

1. Kitabu?l-Asar: İmamı Azam?ın rivayetleri.

Kaza namazı borcu olanın sünnetleri kılamayacağı, kılsa da kabul olmayacağı iddiasını delillendirebilecekleri bu damla-deniz mukayesesi sünnetle ilgili diğer meselelere de aynı perspektifle bakma mecburiyeti getirmiştir..114. Mektubta Kaylule örneği verilmesine rağmen yazıda geçen sünnet-i seniyye kavramından özel manada Resulullah'ın dinde takip ettiği ve nafileleri ve sünneti de içine alan yolu değil de daha genel manada şeriat ve din anlamını nasıl çıkarabildikleri çözemeyeceğimiz bir muamma. İşin aslına bakılırsa fıkıh, fetva değil takva ve azimet ve tasavvuf kitabı olan Mektubatta bu yanlışlarını destekleyecek hiçbir şey yoktur. O kısmı farklı bir yazıda geniş olarak ele almak üzere bir kenara bırakırsak hadislerin yorumları üzerinden köşeli parantezlere sokularak yapılan çarpıtmaların üzerinde önemle durmamız gerekiyor..

Hakikat Kitabevi'nin çevirisindeki hata:

Aynı olan iki şey için eşit, aynı, denk, bir v. s. denir benzer, yakın, çoğunlukla aynı v. s. denmez.. Bu da istisnanın kaynağının kendisi veya Arvasi olduğundandır..

Bir manada sünnet Peygamber -Sallallahü aleyhi vesellem-?ın İlmi, Ameli, Rehberliği ve Mutlak Olarak Onun Getirdiği Her şey Demektir:

b- İkili niyette Sünnet sevabı hasıl olur: Hasıl oluyorsa biz neyi tartışıyoruz? Neye göre hasıl olur diye sorulunca neden Bey ve Şira risalesini delil getiriyorsunuz? İmam-ı Azam'ın ve İki İmamın kavilleri Bey ve Şira, Ruhu'l-Beyan, Fütuhu'l-Gayb gibi kitaplardan mı toplanır? Bu iki imamın kavilleri Zahiru'r-Rivaye'de nakledilir. Zahiru'r-Rivaye dendiğinde Mektubat-ı Rabbani, Mektubat-ı Masumiye, Seadet-i Ebediyye ve Nevadir-i Fıkıh kitapları mı anlaşılır? Buyrun yapabiliyorsanız alıntıda verilen İbn Hümam, İbrahim el-Halebi, Günyetü ́l-mütemelli , Halebi Sağir, İbn Nüceym, el-Eşbah ve ́n-nezair, el-Bahru ́r-raik, el-Fetava ́l-Hindiye, Ahmet et-Tahtavi, İbn Abidin, ayarında kaynaklar gösterin..

bkz: http://www.biriz.biz/evliyalar/ea0095.htm

--Nerden bildin?.. Sen Allah'ın vekili misin?.. Allahın gönderdiği selahiyetli şahıs Peygamber Efendimiz, "Şu namazları kılın!" diyor. Sen de dikilmişsin kılacak insanın karşısına: "Sen kılma, kabul etmez Allah!.." diyorsun.

1. Feteva-yi Hindiyye'de bir aylık namazını kılmamış ve tertip sahibi olmaktan çıkmış kişilerden bahsediliyor.. Bunların namazlarını özürlü değil özürsüz terk eden konumunda olduğu açıktır.. Buna rağmen kaza namazlarının revatib sünnetlerin yerine kılınmayacağı konusu fevt eden için şöyle terk eden için de tam tersine böyle diyerek iki durumlu değil ; tek başlıkta incelenmiştir.. Bunun sebebi kuşkusuz nafile namazlar için verilen bilginin her iki durum için de geçerli olduğundandır. Aksi takdirde Seadet-i Ebediyye yazarının savunduğu gibi özürlü fevt sahibi ile özürsüz terk sahibini birbirinden ayrılması gerekirdi..

10. Terk /Fevt ayrımı var mı?

1- Ebu Hanıfe'den ve ashabından naklolunan füru' mes'elelerden onların hüküm istinbatında tabi oldukları umumi kaideleri süzüp almak. Yerinde beyan ettiğimiz veçhile füru' mes'eleler dağınık bir halde idi. İşte bu müctehidler onları bir araya topladılar, onları umumi kaideler, bir kayıt altına alan zabtedici esaslar halinde tesbit ettiler, onları istinbatta esas olmuş birer asıl gibi itibar edip esas kaide yaptılar. Böylece fıkıh ahkamını en salim bir tarzda çıkarmak için bunlar bir ölçü oldular, ictihad için en doğru yol olarak kabul edildiler.

1. Bir müslüman namazını, ya uyku, unutma, dalgınlık... gibi dinen meşru sayılan bir mazeretle; veya mazeretsiz olarak geçirmiş olabilir. İster mazeret sebebiyle, ister mazeretsiz olarak, her ne şekilde olursa olsun, namazını vaktinde eda etmemiş olan bir kimsenin, onu kaza ederek, borcunu ödemesi gerekir. Ancak, meşru bir mazeretle vaktinde kılınmamış bir namaz, ilk fırsatta kaza edildiği takdirde, her hangi bir sorumluluk söz konusu olmaz. Nitekim Resulullah : "Her kim bir namazı unutur veya ondan gaflet edip uyuyakalırsa, onu hatırladığında hemen kılsın. Onun bundan başka keffareti yoktur..." buyurmuştur. (2)

2. Söz, Fiil ve Takrir

- ?Farzı bırakıp nafile ibadetle uğraşan, doğuracağı zamana yakın çocuğunu düşüren kadına benzer.?

(3) el-Mizan I, 54-63, I?lamu'l Muvakkıin, II.260-274

bkz: http://m. dinimizislam.com/detay. asp?Aid=1699

3. versiyon :

Hasta kişiden ulaşan her şey hastalıktır,

4- Meselede İmam'ın rivayeti yoksa, Ebu Yusuf'un görüşü ile, sonra İmam Muhammed'in görüşü, sonra da Züfer ve Hasan b. Ziyad'ın görüşü ile fetva verilir.

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur- 10

d- Abdülhak-ı Dehlevi'den yapılan bu alıntı, Hilmi Işığın savunduğu şeylere de aykırıdır.

1. Kaza namazı olan kimse, sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsı sünnetlerini bu namazların kazalarına niyyet ederek kılsa, sünnetleri terk etmiş olmaz.

2- Mezhebde hakkında nas bulunmayan mes'eleleri, mezhebden ayrılmış olmamak için işbu kaidelere göre halledip bir hükme ve karara bağlamak. İşte üçüncü tabakadaki müctehid fukahanın yaptıkları böyle mühim işlerdir. Bu tabakadakilerden başlıcaları şunlardır:Ahmed'Hassaf - 261 H., Tahavi, 230-321 H., Ebu Hasan Kerhi-340 H., Şems'ül - Eimme Hulvani - 456 H., Mebsut Sahibi Şems'ül -Eimme Serahsi - 500 H., Usul sahibi Fahr'ül-islam Pezdevi - 492 H., Fahreddin Kadıhan - 593 H. Hanefiyye fıkhına değerli hizmetler yapan işte bu tabakadaki fukahalardır. Mezhebin gelişmesini sağlayan esasları, tahric usulünü onlar vazetmişlerdir. O akvale göre hükümler vermişlerdir. Kavilleri tercih etmek, re'yler arasında mukayese yapmak, bazısını sahih kavil olarak alıp zayıf olan kavilleri bırakmak, hep onların işidir. Hanefiyye Mezhebi fıkhına müstesna bir varlık yeren bunlardır.

Hz. Ebu Hüreyre anlatıyor: "Resulullah buyurdular ki: "Allah'ın doksan dokuz ismi vardır. Kim bunları ezberlerse cennete girer. Allah tektir, teki sever." Bir rivayette: "Kim o isimleri sayarsa cennete girer" buyurmuştur. Buhari hadisi bu lafızla tahric etmiştir. Müslim'de "tek" kelimesi yoktur.

- ?Ben de sağ olduğum sürece kadınlardan uzak kalacak, asla evlenmeyeceğim? diye söz verdi.

Sünnetin anlamını en başta 2 ye ayırırız :Lugavi Ve Istılahi anlam.. el-Kamus ve lisanu'l-Arab'ta belirtildiğine göre Sünnet, sözlükte yol anlamına gelmektedir. Lisanu'l-Arabın müellifi İbnu'l-Manzur şunları kaydeder: "Sünnet, aslında yol için kullanılır. Önceki insanların izlediği ve sonrakiler için yürünür hale gelmiş yol demektir." Muhtaru's-Sihah'ın sahibi de şunları kaydeder: "Sünnet, sözlükte yol ya da iyi veya kötü davranış demektir."Yol yani siret anlamına ek olarak sünnet sözlükte cilalamak ve süslemek, takviye ve açıklamak anlamlarına gelmektedir. Sünnetin Istılahı Anlamı geçtiği ilmi disipline göre farklılık arz eder. Muhaddislere Göre Sünnet :Peygamber 'den nakledilen söz, fiil, takrir, ahlaki sıfat, yaradılışa ilişkin özellik ve bi'setten önce ya da sonra sadır olan davranışlara denir.

Necmeddin Güney, Kuduri?nin?Şerhu Muhtasari?l-Kerhi? isimli eserinin?Siyer? Bölümünün Edisyon Kritiği, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya 2006.

Mezhepte fetva öncelik sırası:

bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=13911

Maide suresi, 67.

4 Mezhebe Göre Kaza Borcu Olanın Nafile Namaz Kılması:

Sünnet-i seniyye; Peygamber Efendimizin halinden, sözlerinden, tavırlardan ve sükutundan ortaya çıkan bir yaşam modelidir. Bu yaşam modelinin en üstün yönü ise; Allah?ın bundan memnun ve razı olmasıdır. Yani sünnet Allah?ın insanlardan uyulmasını istediği bir yaşam biçimidir diyebiliriz. Sünnet-i seniyye hayat modelinin önemli hedefleri vardır, bunlardan iki tanesini başlıklar halinde şu şekilde özetleyebiliriz:

sünnet kelimesi kullanımı :

1- Kitap ve Sünnet ifadesindeki sünnet, hadis-i şerifler demektir.2- Farz ve Sünnet ifadesindeki sünnet, Resulullahın emirleri demektir. Bunlar ikiye ayrılır:

c) ?Kaza nemazına da niyyet edince, imamın hareketlerine uyamaz ise, yalnız teravih kılmağa niyyet ederek böyle imama da uyar? : kaza borcu olanın nafilelerinin kabul edilmeyeceğini savunduklarına göre, nafile namaz için imama uymayı söylemeleri kendi içlerinde düştükleri ayrı bir tezattır.

Yorum: Yukarıda verilen hadis-i Şeriflerden herhangi birini veya birkaçını alıntılayıp muhatabı diğerlerinin varlığından haberdar etmemek Cennete girmenin kolaylığı veya tam tersine zorluğu noktasında izlenim oluşturmaya yetecektir. Örnek olarak 2 hadis-i şerifi alalım: "La ilahe illallah? diyen hiç kimse, cehenneme girmeyecektir" ve "Kalbinde hardal tanesi kadar iman bulunan bir kimse cehenneme girmez. Kalbinde hardal tanesi kadar kibir bulunan kimse de cennete girmez."Kalbinde hardal tanesi kadar kibir bulunan biri için diğer hadis-i şeriflerden bağımsız olarak kesin cehennemlik denemeyeceği gibi La ilahe illallah diyen kimsenin de cehenneme hiç girmeyeceğini söyleyemeyiz. Bu Hadislerden herhangi birini diğerlerinden bağımsız olarak konunun tek delili olarak alamayacağımız gibi İmam Rabbaninin de o sözünü imam Rabbaninin sünnet-i seniyye anlayışı olarak takdim edemeyiz.. Bu türlü rivayetler bu konuya giren diğer rivayetlerle beraber ele alınıp tevil edilmesi gerekenler tevil edilmeli, açıklığa kavuşturulması gereken kısımlar açıklığa kavuşturulmalı, zahiren tearuz gibi gözüken kısımlar ise telif edilmelidir.

Deforme edilmiş hadisin muhtemel aslı şu olduğunu tahmin ediyorum:

5. Mavsili,?el-İhtiyar li Ta?lili?l-Muhtar? ,

"2- Farz ve Sünnet ifadesindeki sünnet, Resulullahın emirleri demektir.":Fukahaya göre sünnetin tanımını vermeye çalıştıkları anlaşılıyor.

Cevap: Bunun Tahiyyetül mescit namazına özel bir husus olduğu ortadadır.. Hakeza Tahiyyetü'l mescit namazı ile revatib sünnetler de aynı kategoride değildir.. Buna kıyasla Tahiyyetül mescit namazı için geçerli olan hususlar revatib için de geçerli olur denemez..

bkz: orjinal vesikalar 1

4. İsmail Hakkı Bursevi' Hazretlerinin Ruhu'l Beyan adlı tefsirinden yapılan alıntı:

Zamanımızda müfti olana bir mesele sorulunca, eğer o mesele mezhebimizdeki zahir-rivayetlerde ihtilafsız olarak mevcut ise, müfti olan da o görüşe meyleder ve onların sözüyle fetva verir, kendi görüşüne tabi olup mezhep imamlarımıza muhalefet etmez. Her ne kadar o mesele içtihadi olsa da, zira zahir şu ki, hal eski alimlerimizledir. Kendi içtihadı onların içtihadı mertebesine ulaşamaz. Onlara muhalefet edenin sözüne de bakmaz, delilini kabul etmez, zira evvelki alimlerimiz bütün delillere baktılar ve sahih olan ile sakat olanın arasını ayırdılar. Eğer mesele alimlerimiz arasında ihtilaflı ise, bakılır, eğer İmamı A?zam ile birlikte iki arkadaşından biri aynı görüşte ise, ikisinin sözünü alır, zira her ikisinde şartlar toplanmış ve doğru deliller birikmiştir. Eğer İmamı A?zam?a, iki imamın görüşü muhalif ise ve mesele zamanın değişmesiyle olan bir ihtilaf ise, mesela şahitlerin zahiri adaletine bakarak hüküm vermek gibi, bu durumda İmameynin sözü alınır, zira zaman değişmekle insanların hali değişmiştir. Mesele ziraatçılık, ağaç bakımı, selem gibi konularda ise sonra gelen alimlerin ittifakıyla imameynin sözü alınır. Bunlardan başka konularda ise, alimlerin bazısı derki müfti olan kişi muhayyerdir. Abdullah ibni Mubarek der ki, İmamı A?zam?ın görüşü alınır. Müçtehit hakkında alimler konuşmuşlar, bazısı derki, müçtehit, kendisine on mesele sorulunca sekizinde isabet ederse müçtehittir. Bazıları derki, müçtehidin Mebsut kitabını ezberlemiş olması gerekir, nasih, mensuh, muhkem, müevvel gibi kısımları, insanların adetlerini ve örflerini bilmesi lazımdır. Eğer mesele zahir-rivayede yoksa, eğer alimlerimizin kaidelerine uygun ise, onunla amel edilir. Eğer onun hakkında alimlerimizden bir rivayet bulamazsa, sonra gelen alimler o meselede bir görüş üzerine ittifak halinde iseler, onunla amel eder. Eğer ihtilaflı iseler, müftü olan müçtehit kendi görüşü ile karar verir, katında doğru bildiği ile fetva verir. Eğer müfti müçtehit olmayan mukallit ise, onun katında insanların en fakihi kim ise onun fetvasını alır, vereceği cevabı ona nispet eder. Eğer fakih olan başka bir şehirde ise ona yazarak cevabı talep eder, haramı helal yapmak veya aksi ile Allah üzerine iftiradan sakınmak için acele etmez. 4. Ömer Nasuhi Bilmen: Kaza namazları ile uğraşmak, nafile namazları ile uğraşmaktan daha iyi ve daha önemlidir. Fakat farz namazların müekked olsun olmasın, sünnetleri bundan müstesnadır. Bu sünnetleri terk ederek bunların yerine kazaya niyet edilmesi daha iyi değildir. Bu sünnetlere niyet edilmesi evladır. Hatta kuşluk ve tespih namazları gibi, haklarında nakil bulunan nafile namazlar da böyledir. Bunlara da böyle nafile olarak niyet etmek evladır. Çünkü bu sünnetler, farz namazları tamamlar, bunların yerine getirilmesi mümkün değildir. Kaza namazlarının ise, muayyen vakitleri olmadığı için onların her zaman yerine getirilmesi mümkündür. Bununla beraber namazları kazaya bırakmak günahtır. Bu günahtan mümkün olduğu kadar kurtulmak için sünnetleri feda etmek uygun olmaz. Böyle bir günahı işleyen kimsenin fazla ibadet ederek Allah'ın bağışlamasına sığınması gerekirken, hakkında Peygamber şefaatinin tecelli etmesine vesile olacak bir takım sünnet ve nafileleri terk etmek nasıl uygun olabilir? Hem bir kısım vakit namazlarını kazaya bırakmak, hem de diğer bir kısım vakit namazlarını, kendilerini tamamlayan sünnetlerden ayırmak iki kat kusur olmaz mı? Buna aykırı olan bazı nakiller geçerli değildir. Bunlar kabul edilen fetvaya aykırıdır. Hem sünnetleri, hem de kaza namazlarını kılmaya elverişli vakit bulamadıklarını iddia edenler bulunursa bunlar insaflı bir iddiada bulunmuş sayılmazlar. Boş yere en kıymetli zamanlarını harcayan insanlar, bilmem böyle bir iddiaya nasıl kalkışabilir?..

bkz: Diyanetin fetvasi

6. ez-Ziyadat: Bütün bu beş kitaba yapılan ziyadelerdir.

Alıntı: Resulullah, beş vakit namazın sünnetlerini kılarken, yalnız, derdi. Sünnet demezdi. Farzdan başka namaz kılınca sünnet de kılınmış olur.

?Bu kitabın tertibi farklıdır. Zira Kerhi bunu önce küçük bir metin olsun diye telif etmişti. Fakat ibadet bahsi bittikten sonra kitaba yeni bölümler ekledi. Rehin bahsinden sonra da kitabı iyice genişletti? Kuduri?nin bu ifadelerinden anlaşıldığı üzere kitap tam bir muhtasar değil aksine, baştan sona doğru mesaili genişleyen bir telif görüntüsündedir. İmam Kuduri kitabın başıyla sonu birbirine uyacak şekilde kitabı şerh etmeye çalıştığını ve buna göre gerekli yerlere furu? meseleleri ziyade ettiğini belirtmektedir. Muhtasarın metni müstakil olarak mevcut değil. Şerhler içindeki metin ise şerhle karışık halde olduğu için metnin şerhten tam olarak tespit edilmesi pek mümkün görünmüyor. Kitabın şerhlerinden Kuduri?ye ait olanın?Siyer Bölümü? yüksek lisans tezi olarak tahkik edilmiştir. Gelişen teknoloji ile eski eserlere ulaşımın ve basımın kolaylaştığı günümüzde, birçok eski eser gibi bu şerhin de, kütüphanelerin tozlu raflarındaki mahkumiyetinin yakın bir tarihte biteceğini ümit ediyorum. İşte ilk dönem Hanefi fukahası arasında meşhur olan metinler bunlardır. Bu sebeple Mercani?Nazuratu?l-Hak? isimli eserinde Hanefi mezhebi kitaplarından bahsederken, muteber metin kitaplar sıfatını Tahavi (321/933), Hakim Şehid (334/945), Kerhi (340/951) ve Kuduri (v. h. 428) tabakasındaki alimlere ait olan muhtasarların hak ettiğini vurgular ve sonraki dönemlerde telif edilen diğer metin kitapların ise?her ne kadar sahipleri alim ve salih kişiler olsalar da- bu kitaplar derecesinde olmadığını ifade eder. Hanefi mezhebi metin kitapları hakkında genel bilgi verdiğimiz bu iki yazının sonunda mezhebin metin kitaplarını iki döneme ayırıp şu şekilde sıralayabiliriz:

Kendisine hikmet verilen büyük Nebinin Hadisine rağmen böylesi bir karşılaştırmayı kabul edemeyeceğim. Birisi çıkıp böyle bir şey söylemişse de bunlar iddia, istidlal, karşı fikre galebe çalma makamında değil ümit makamında dillendirilebilir.. Ayrıca, kimmiş o hikmet ehli ve Hikmet ehli böyle laf eder mi? "Kabe?de kılınan bir vakit namaz, diğer camilerde kılınan 56 yıl 5 ay 28 günlük namaza tekabül eder. Kabe?de kılınan bir günlük namaz, diğer camilerde kılınan 282 yıl 5 ay 20 gün, 18 vakit namaz,1000 yıllık Namaza tekabül eder. Bir hafta namaz,1977 yıl 3 ay 20 gün. Bir ay 8474 yıl 2 ay, 36 günde kılınan namaz, 20 bin yıllık namaza tekabül eder."

Hem Kazaya Hem Sünnete Niyet Geçerli Olmaz-A

3. Sitede bir yerde şöyle deniliyor :?Peygamber efendimiz, buyuruyor. Yani, helal haram, iyi kötü, doğru yanlış, küfür iman birbirine karıştığı zaman, bir sünneti yapana, yaptırana ve yayana, Allahü teala yüz şehid sevabı verir. Eğer bu bir vacib veya bir farz, hele hele iman olursa, verilecek sevab bundan binlerce kat daha fazladır.(6) ?bir sünneti yapana, yaptırana ve yayana" cümlesindeki bir sünnetin?3- Sünnet yalnız olarak kullanılınca, İslamiyet anlaşılır. Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki: ? (7) alıntısında ne hale dönüştüğüne iyi bakmak lazımdır. Birinci alıntıda çokluk içinde teklik, kesret içinde ferdiyet bildiren?bir sünnetimi? ifadesi ikinci alıntıda külliyet ifade eden "sünnetime" şekline dönüştürülmüştür..2. tercümenin ana fikir itibariyle birbirleriyle çeliştiği ortadadır.. Tabi ki ilk çeviri doğru 2. çeviri ise konu gereği zorlamalı versiyondur..

Takdiri Fıkhın Daha Sonraları Suistimale Uğradığı

bkz: http://kitap.hakikatkitabevi.com/cgi-bin/cgi. exe/ilmihal/query= /doc/%7B@2071%7D?

(20) İbn Hümam, a. g. e., 1/187; İbrahim el-Halebi, Günyetü ́l-mütemelli , sh. 249-251, İst., 1325; Halebi Sağir, sh. 121-122, Ist., 1309; İbn Nüceym, el-Eşbah ve ́n-nezair, sh. 39-43, Dımaşk, 1403/ 1983; el-Bahru ́r-raik, 1/296-297, Beyrut, ts.; el-Fetava ́l-Hindiye, 1/65; Ahmet et-Tahtavi, a. g. e., sh. 174; İbn Abidin, a. g. e., 295-296; Zihni Efendi, a. g. e., 84-86; Ö. N. Bilmen, a. g. e., sh. 118-119.

III. Temel Metinler ve Şerhleri.

mukayese yapanlardır. ibn-i Abidin bunlar hakkında şöyle diyor: «Bunların işi: «Bu daha evladır, rivayet bakımından bu daha sahihtir, bu daha vazıhtır, bu kıyasa daha uygundur, bu halka daha muvafıktır gibi sözlerle muhtelif rivayetleri birbirinden üstün addetmektir. Bize kalırsa bu tabaka ile bundan önceki dördüncü tabaka arasındaki fark açık değildir. Kısımlar birbirine karışmadan taksim doğru olabilmek için üçüncü, dördüncü ve beşinci tabakalardan birini hazf etmek icabeder. Bunlar iki tabaka haline indirilebilir. Biri: Tahric edenler tabakası olup, bunlar mezhebin evvelki imamlarından bir hüküm naklolunmıyan mes'eleler hakkında, mezhebin kaidelerine göre hüküm çıkaran fukahadır. İkincisi de tercih edenler tabakası olup bunlar da muhtelif akval ve muhtelif rivayetler arasında tercih yapanlar; en kuvvetli

değerlendirmesi için bkz: http://www.youtube.com/watch?v=l40j4KGs7DA

30-... ez-Zuhri şöyle demiştir: Bana Said ibnu'l-Müseyyeb haber verdi. O Ebu Hureyre'den işitmiştir. Peygamber : "Sadakanın hayırlısı bir zenginlik üzerinden ayrılıp verilendir. İnfak ve tasadduka da nafakası üzerine vacib olan kimse ile başla" buyurmuştur .

bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=1777

4. Mecmau?l-Bahreyn ve Mülteka?n-Neyyireyn: İbnü?s-Saati, Ahmed b. Ali?nin (694/1295) eseri. Müellif bu eseri hazırlarken yukarıda da ifade ettiğimiz üzere Kuduri?nin?Muhtasar?ı ile Ebu Hafs en-Nesefi?nin?Manzume?sini esas almıştır. Müellif eserin başında ifade ettiği üzere, kitabında mezhep içindeki farklı görüşleri ve diğer mezheplerin görüşlerini verirken her biri için ayrı cümle yapısı ve fiil kipi kullanarak farklı bir metot denemiştir. Kitaba bizzat müellif ve diğer alimler tarafından şerhler yazılmıştır. Kitap, en çok tutulan şerhi İbni Melek?ten yapılan alıntıların yer aldığı dipnotlarla birlikte 2005 yılında basılmıştır.

a- Hz. Aişe'den şöyle rivayet edilmiştir: "Rasulullah öğlenin farzından önce dört rekat ve sabahın farzından önce de iki rekat namaz kılmayı hiç terketmezdi. "

c-Delilsiz kalındığının ilanı :

2. Örnek: Aişe validemiz, buyurdu.

Deforme edilmiş hadisin muhtemel aslı:

c- Soru : Hanefi fıkhındaki yerini gösterirken ilk olarak zikrettiğiniz bu

İlginç bir yönelim kayması: Bir Hanefi alimi, hadisçisi, mukallidi verilen sahih hadisi farz namazların adab, huşu gibi içerik/keyfiyet eksikliklerinin yanında kemiyet yani kılınmamış farzların ikmali olarak ta anlama eğilimindedir.. Bu hadis farklı şerhlere tabi tutulsa da her zaman için Hanefilerin elindeki delildir.. Buna rağmen ilgili yayın grubu, Seadet-i Ebediyye yazarı hadisi sadece keyfiyet ikmali makamına indirgemek eğilimindedirler.. Oysa kişi kendi mezhebinin delilini bir Hanbeli veya Şafii bakışıyla değil kendi mezhebinin bakışıyla değerlendirmesi beklenirdi.. Ancak diğer 3 mezhep müntesipleri biz Hanefilere o hadis öyle değil böyle anlaşılır diyebilir.. İlginçtir Maliki mezhebinden olan Ebu Bekr İbnü'l-Arabi, "Arizatü'l-ahvezi" adlı Tirmizi şerhinde, "Bana göre, eda edilmeyen farzların nafilelerle tamamlanması ihtimali, daha açıktır; çünkü hadisin devamında diğer farz ameller için de, bunun gibi yapılır, ifadesi bunu göstermektedir..." demekteyken bunlar hadisin manasını daraltarak anlama eğilimindedirler.:

Şerhu Muhtasarı?l-Kerhi, Köprülü Ahmed Paşa, No: 93

(3)Muhammed b. Hasan Hacvi, Fikr-üs-Sami fi Tarih ́il - İslam, c. II, s. 127.

Cevap: Buyrun kaynak ismi verin de biz de bilelim.. Hem verilecek herhangi bir kaynağın Bey ve Şira risalesinden, Ruhu'l-Beyan tefsirinden daha esaslı duracağı aşikar.. Tüm bu sorular İbni Nüceym'den nakledilen görüşün değerlendirilmesi için verilmiştir. Ama şunu da söyleyebiliriz ki ondan bu değil tersi yönde yani mezhebin diğer alimlerinin ittifak ettiği görüş te nakledilmiştir..

Kendisi ihtiyaç yahut ailesi muhtaç yahut da üzerinde borç bulunan kimse bu halde sadaka vermeğe kalkarsa; borcun ödenmesi sadaka vermekten, köle azad etmekten ve hibe yapmaktan daha haklıdır. Borçlunun sadaka vermesi, köle azad etmesi ve hibe yapması merduddur. Böylesi için insanların mallarını telef etmek hakkı yoktur. .

Namazı kasten terk edene gelince; alimlerin çoğunluğunun görüşüne göre günahkar olur.

Takdiri Meselelere Gerek Var mı, Yok mu?

10- Bazı Hancfiler: "Mukallit başkasının mezhebi ile, ya da zayıf bir rivayetle veya zayıf bir kaville hükmederse uygulanır, başkası onu bozamaz." demişlerdir.

"- Halbuki bütün gece uyusaydı da sabah namazını cemaatle kılsaydı daha faziletli olurdu."(Malik, el-Muvatta', Salatu'l-Cemaa, 7 (1/131))Dinden sapmış olanların yaptıkları yoğun riyazetinin ve ağır mücahedelerin hiçbir değeri yoktur; yaptıkları Allah Tealanın katında hakir ve değersizdir. Bunun sebebi, amellerinin hak olan şeriata uymamasıdır. Onların bu zor amellerine bir karşılık olsa da, bunlar dünyaya ait geçici bazı menfaatlerle sınırlıdır. Dünyanın tamamının değeri ne ki bir kısmının değeri bir şey ifade etsin. Onların durumu çöpçülerin durumu gibidir; herkesten çok çalıştıkları halde herkesten daha az ücret alırlar. Şeriata tabi olanların durumu latif elmaslarla değerli mücevherler üzerine çalışanların durumu gibidir. Çalışmaları oldukça az olduğu halde olabildiğince fazla kazanırlar. Öyle ki bir saatlik çalışmaları yüz binlik bir karşılığa denk olur.

Hafız Sahavi 'nin anlattığına göre; 234 senesinde İsfehan'da vefat eden Ebu Eyyüb Süleyman b. Davud eş Şazeguni büyük hafızlardandır. Ölümünden sonra onu rüyada görürler ve "Allah sana nasıl muamele etti?" diye sorarlar. "Beni bağışladı." cevabını verir. "Hangi amelinle?" diye sorulduğunda:"İsfahan yakınlarında yağmura tutuldum. Yanımda kitablar vardı. Çatı gibi birşeyin altına giremedim ve sabaha, yağmur kesilinceye kadar kitablarımın üzerine çömeliverdim. Allah'da bu yüzden başkaları arasında beni de bağışlayıverdi."cevabını verir.(Çelebi. Dr. Ahmed:Terc. Ah Yardım, İslam?da Eğitim ve Öğretim Tarihi, Damla Yay. İst/1983, s.55)

son nokta?

29. İbnü?s-Saati, Mecmau?l-Bahreyn, ..

18. İbn Abidin, Reddü'l-Muhtar,

demektir. Sünnetin diğer manası Sünnet, yol, iş, adet, çığır gibi manalara da gelir. Mesela Sünnetullah, Allah?ın adeti, işi demektir. Hadis-i şerifte buyruldu ki:

d. Hanefilere gelince: Üzerinde ister az, ister çok, kaza borcu olan kimselerin, gerek farz namazlarla birlikte kılınan revatib sünnetlerini, gerek Peygamber Efendimizin kılınmasını tavsiye buyurduğu teravih, teheccüd, tespih, duha, tahiyyetü ́l-mescit, evvabin... gibi diğer sünnetleri kılmaları, -bu yüzden kaza borçlarının ödenmesi gecikmiş olsa bile-, efdal görülmektedir. Sünnet olmayan mutlak nafile namaz kılmak da haram veya mekruh olmayıp; caiz ise de bunların yerine kaza kılmak efdaldir. (15)

I-Alıntılar

Sünnetin birinci hedefi; huzur-u İlahiyi temin etmek ve ömür sermayesini ibadete dönüştürmektir. Evet bir insan hayatını sünnete uygun bir şekilde tanzim ederse, her halinde ve amelinde Allah?ı hatırlar. Zira sünnet niyeti ile yapılan bir iş; önce Peygamberimizi sonra da Allah?ı hatırlatır. Üstat Hazretleri bu hususa şöyle işaret ediyor:

hususta birincilik re ́y ve kıyas fukahasına verilirse, bu faziletli ve şerefli bir işte birinciliği almak demektir. Bu faydalı ve hayırlı bir iştir. Eğer öyle olmasaydı ulemanın ölümüyle ilim de ölürdü. Ebedi olan ve daima duran bu fıkıh görüşleri naklolunup bugüne kadar gelmezdi.

Sünnetin nafile kısmını hafife alma manasının çıkabileceği bu bataklığa nereden gelindi?

Alauddin es-Semarkandi, Tuhfetu?l-Fukaha, I, 5-6.

Bu eser, Daru?l-Hikme İlim, Araştırma ve Kültür Derneği?nde vermekte olduğum fıkıh seminerlerinde metin kitap olarak takip edilmektedir.

Kazası olanın Sünnet yerine kaza namazı kılması gerekir diye ortaya atılan görüşü savunmak adına İmam Rabbani'nin Mektubat'ından son derece ilgisiz alıntılar yapılmıştır.. Bence bu konunun en üzücü sonuçlarından biri de bu çarpıtmalar olmuştur.. Ehl-i Sünnet itikadında olan ve İmam Rabbani'ye son derece değer veren bizler için oluşturulmaya çalışılan İmam Rabbani'nin sünnet-i seniyye görüşü tek kelimeyle 180 derece zıt bir görüştür ve resmen şok edici mahiyettedir.

-? Sizi uyarıyorum! Allah?a yemin ederim ki, ben sizin Allah?tan en çok korkanınız ve O?na en saygılı olanınızım. Fakat ben bazen oruç tutar, bazen tutmam. Geceleri hem namaz kılar, hem de uyurum. Kadınlarla da evlenirim. Kim benim sünnetimden yüz çevirirse, o kimse benden değildir.? buyurdular.

9. Ebu'l-Leys es-Semerkandi, Kitabu'n-Nevazil li'l Fakih

III. Sünnet kelimesi hangi manaya gelir, kaynaklarda

2. Alıntı : ?Denizde damla ölçüsüne indirgenen sünnet?:

26. İmam Merginani, el-Hidaye,

5. Bir fıkıh terimi olarak EVLA ne anlama gelir?

İbni Abidin, Reddü'l-Muhtar'da evla kelimesini kullanışı: ... Şu kadar var ki ulemanın: «Keraheti tenzihiye ile mekruhun yeri evlanın hilafıdır. Sözleri müşkil kalır. Şübhesiz kı müstehabı terk etmek evlanın hilafıdır. Ben derim ki: Lakin bahır sahibi bayram namazı bahsinin kurban etinden yemek meselesinde müstehabı terk etmekten kerahetin sabit olması lazım gelmeyeceğini, zira bunun için mutlaka hususi delil gerektiğini açıklamıştır. Usul fıkıh kitaplarından tahrirde buna işaretle: «Evlanın hilafı demek hakkında nehiy sigası bulunmayan demektir. Mesela: Kuşluk namazını terk etmek böyledir. Kerahet tenzihiye ile mekruh bunun hilafınadır denilmiştir. Öyle anlaşılıyor ki evlanın hilafı umumi bir mana ifade etmektedir. Her kerahati tenzihiye evladının hilafıdır. Fakat aksi yoktur. Çünkü evlanın hilafı bozan mekruh olmayabilir. Mesela: Kuşluk namazını terk etmekte olduğu gibi hususi delil bulunmadığı zaman böyledir. Bu suretle anlaşılır ki, müstehabın terki evlanın hilafına raci olmasından mekruh olması lazım gelmez. Mekruh ancak hususi bir nehiy ile sabit olur.

5. Bu hadisle İmam Azam'ın ve İmameyn'in ameli bilinmediğine göre Hadisin Hanefi mezhebi usulüne göre delil olabilmesi için tek yol İmam Azam'ın?hadis sahihse mezhebim odur? sözüyle ameldir. Madem ki bu hadisle amel ettiğine dair İmam'ın herhangi bir kavli nakledilmemiş ya böyle bir hadis hiç bir zaman var olmamıştır veya İmam'a ulaşmamıştır.. Bu noktada 4 sual ve müşkül ortaya çıkmaktadır:

2- Bir de namaz, bile bile tembellikle kılınmayıp kazaya bırakılır. Namazı böyle terk ederek kılmamak büyük günahtır. Terk edilen böyle namazı, bir özürle kaçırılan namazla karıştırmamalıdır. Birinin kazaya kalması günah değilken, ötekinin kazaya kalması büyük günahtır. Bu büyük günah her namaz kılacak kadar boş zaman geçince, bir misli artar. Çünkü namazı boş zamanlarda hemen kaza etmek farzdır. Abdülkadir-i Geylani hazretleri buyruyor ki:Farz kazası olanın nafile kılması, borçlunun alacaklıya, hediye götürmesine benzer ki, elbette kabul olmaz. Mümin, bir tüccara benzer, farzlar sermayesi, nafileler de kazancıdır. Sermaye kurtarılmadıkça, kazanç olamaz. Hadis-i şerifte buyruldu ki: Hanefi alimlerinden Abdülhak-ı Dehlevi hazretleri, bu hadis-i şerifi açıklarken, farz borcu olanın hiçbir nafilesinin kabul olmayacağını bildiriyor. Kaza borcu olanın nafilelerinin kabul olmayacağı Mektubat-ı Ma'sumiyye, Bey ve Şir?a risalesi ve Nevadir-i fıkhıyye fi mezheb-il-hanefiyye'de de yazılıdır.

CEVAP : Evet niyet edilebilir. Böylece niyet sevabı da alınır. Vaktin farzını kılarken, vaktin sünnetine niyet edilmez, kazaya da niyet edilmez. Mesela öğlenin sünnetine veya farzına dururken, hem farz, hem de sünnete diye iki niyet edilirse, imam-ı Muhammed?e göre ikisi de sahih olmaz, imam-ı a?zam ile imam-ı Ebu Yusuf?a göre ise sadece farz kılınmış olur. Diğerlerine yani sübha namazına, tehıyyet-ül-mescide ve tehıyyet-ül-menzile de niyet edince, her üç imama göre de sahih olur.

III. İfav vakfı ilmihali:

es-Sani: Ebu Yusuf,

Hanbeli mezhebine göre ise üzerinde kaza namazı olan bir kimsenin nafile ile meşgul olması haramdır. Ancak vitir ile beş vakit namazın sünnetlerini kılması caizdir. Fakat, kazaları çoksa bunları da kılmayarak kaza namazlarıyla meşgul olması daha iyidir. Yalnız sabah namazının sünneti bundan hariçtir, onu kılmak gerekir. (el-Mezahibü?l-Erbaa, 1/492)

Talebesi bu fetvayı uygulamıştır.. Ve sonra bu fetvayı anlaşılır kılmak için Hanefi kaynaklarından destek aranmıştır.. Buna rağmen Sabah namazının sünnetinin istisna edileceği kaydı sadece Seadet-i Ebediyye'de belirtilmiştir: "Dört mezhebin fıkh bilgilerinde mütehassıs olan seyyid Abdülhakim Efendi?rahmetullahi aleyh? buyurdu ki, (Tenbellikle nemaz kılmıyanlar, senelerce kaza borcu olanlar, nemaza başladıkları zeman, sünnetleri kılarken, o vaktin ilk kazaya kalmış kaza nemazı için de niyyet ederek kılmalıdır. Bunların, sünnetleri kaza nemazı için de niyyet ederek kılması, dört mezhebde de lazımdır." Açık, net ve kendimize karşı dürüst olalım. Bu fetva ne İbni Nüceym'in ne de Hasan Efendi'nin..

Acemi Çarpıtması 4:

f. Hem farz , hem de sünnet veya nafile bir namaza niyet, -İmam Ebu Yusuf'a göre; sadece farz namaz için geçerli olur. İmam Muhammed ́e göre ise, sonuncusunda her ikisi içinde geçerli olmaz. (20) Görüldüğü üzere bir kısmı dipnotta gösterilen en muteber kaynakların beyanına göre, "hem geçmiş bir namazın kazası, hem de vaktin sünneti" niyetiyle kılınan bir namaz, İmam Muhammed ́e göre, ne farz, ne sünnet, ne de nafile olarak sahih olur. İmam Ebu Yusuf'a göre ise sadece farz olarak caiz olur; ayrıca sünnet veya nafile sevabı söz konusu olmaz. İki tane müçtehidin bu konudaki içtihatları, böyle olunca, fakih bile sayılmayan "filan kişinin kitabında şöyle buyruldu" demenin, hiç bir anlamı yoktur. Şüphesiz, sünnet yerine kaza namazına niyet ederek, sünnet namazları terk eden müslümanlar, günahkar olmazlar. Kıldıkları namazlar kaza olarak sahihtir. Ancak, sünnetlerin sevabından mahrum kalacakları gibi, -müekked sünnetlerin mazeretsiz terkinden dolayı- isaet etmiş olurlar. Ayrıca Hz. Peygamber in itab ve tekdirine maruz kalırlar. (21)

1) Şeriatte müctehid: İmam-ı Ebu Hanife

Bu söz iki şey gösterir:Sorulan fıkıh mes'elelerinin çokluğu, altmış bin kadar sayısı, az değil. Bunda mübalağa olduğu belli, fakat mübalağayı hesaptan düşsek, yine az kalmaz. Demek Ahmed'e bu kadar çok mes'ele soruluyor. Horasan ve Horasan'dan ötesi, Irak, İran ve bunların dolayında olan Müslümanlar, Ahmed'in şöhretini duymuşlar, onun takvasına, doğruluğuna inançları tam, onu soracak en emin kimse buluyorlar ve ona koşuyorlar, o da sorulanlara cevap veriyor. Altmış bin adedini mübalağalı buluyoruz, fakat sorulanların çok olduğunda şüphe yok...

CEVAP: Sünnet kelimesi üç anlama gelir:

6 tane net işaretin altısını birden görememe sendromu

el-Hidaye: Kasani'nin çağdaşı Burhaneddin el-Merğınani'nin el-Hidaye adlı kitabı, müteahhirin devri Hanefi uleması arasında en çok rağbet gören eserlerin başında gelir. Eser, aynı müellifin Şeybani'nin el-Camiu's-Sağir'i ile Kuduri'nin el-Muhtasar'ına dayanarak telif ettiği Bidayetu'l-Mübtedi'nin şerhidir.

?Farz borcu olanın sünnetleri kabul olmaz.? cümlesi tamamen farklı bir kalıpta olacak şekilde?Zaten farzları terk ederek yapılacak işler makbul değildir.? şeklinde,

Hadis meali: "La ilahe illallah? diyen hiç kimse, cehenneme girmeyecektir"

"Peygamber Efendimiz bir hadislerinde, "Din kardeşini güler yüzle karşılamak gibi bir iyiliği bile sakın küçük görme!" (Müslim, Birr 144) buyurur. Bu hadis bize, iyi ve güzel bir şey bazı insanlara ne kadar küçük ve basit görünürse görünsün onun terk edilmemesi gerektiğini anlatır. İyilikte küçük-büyük ayrımı yapılmaz. İyiliklerden hiçbirini küçük görmek doğru değildir. Cennet bir sürprizler diyarıdır. Bizi hangi amelimizin kurtaracağı belli değildir, o da bir sürprizdir. Mümin, iyilik avcısı olmalı. Nefes aldığı süre içinde hep iyilikler peşinde koşturmalı, iyi ameller yapmalı ve iyilerle beraber olmalıdır. Burada iyilerle beraber olan gerçek hayatta da iyilerle beraber olacaktır."

bkz: http://www.unitedamericanmuslim.org/ahmetbinhanbel/020.htm

?Allah?tan korkun ve dinleyip, itaat etmeye bakın. Gerçek şu ki aranızdan uzun ömür yaşayacak olanlar çokça ayrılıklar göreceklerdir. O vakit siz benim sünnetime ve raşit halifelerin sünnetine sımsıkı yapışmaya bakınız. Bu sünnete azı dişlerinizle yapışınız.?Hadisin maksadının fıkhi manada Farz ve vacipler, nafileler de dahil Peygamber 'den sadır olan her şey olduğu açıktır.. Cümledeki "sünnetime" kelimesini herhangi bir disiplinin getirdiği dar kalıba sokmak cümlenin anlamını da bozar.. Çünkü fitne dönemlerinin zor ve sıkıntılı süreçlerinde sadece nafileler anlamındaki sünnete değil dinin tüm emirlerine uymak gerekeceğini akıl etmek için büyük bir zekaya gerek olmadığı ortadadır.. Dolayısıyla buradaki "sünnetim" = din adına ve rehberlik, risalet adına getirdiğim her şey diye anlamlandırılabilir.. Tabiinin büyüklerinden olan Abdullah b. ed-Deylemi -Allah?ın rahmeti üzerine olsun- şöyle demiştir: ?Bana ulaştığına göre dinin gitmeye başlaması sünneti terk etmekle ortaya çıkar.?

Cessas namiyle meşhur olan Ebu Bekir Razı 370 senesinde vefat etmiştir. ı meşhurdur.

Değerlendirme: Mezhep taklidini caiz görmeyen Selefileri temel eleştiri odaklarından biri yapan sitenin kendisinin de zaman zaman aynı hataya düştüğünü görüyoruz.. Mezhep fıkhı dururken hadis verip oradan fıkhi hüküm çıkarmanın anlamı nedir? Mezhep hükmü varken delile sarılmak Selefinin işidir.. Onlar taklidi caiz görmezler ve ayet ve hadislerden hükmü kendileri istidlal ederler... İkinci olarak Fütuhul gayb ne zamandan beri hadis kitabı olarak kategorize edilmektedir? Hadisin kaynağı olarak bir hadis kitabı söylendikten sonra bu hadisin Fütuh-ul gayb'ta da geçtiği söylenmeliydi.. Büyük evliya Abdülkadir-i Geylani

Serahsi?nin Mebsut?u, Gaye Vakfı tarafından Prof Dr. Cevat Akşit editörlüğündeki ilmi bir kurula tercüme ettirilerek Türkçeye kazandırılmış ve 2008 yılında basılmıştır.

İmam Buhari'nin aynı babda naklettiği hadislerin tümü şöyledir:

Bu hadisteki tertib, iyi düşünülürse, Peygamber'in sadaka vermek hususunda evleviyet ve akrabiyete göre bir silsile tertib ve ta'kib buyurduğu anlaşılır. Nesai'nin Ebu Humeyd es-Saidi'den gelen rivayetinde daha şümullü ve umumi bir tertip vardır. Bu tertibi de Taberani'deki rivayette Resulullah şöyle öğretmiştir: "Evvela zati ve nefsi vazifeni ifa et. Nefsinden artan şeyi de ehline, ailene sarf et. Ailenden bir şey artarsa bunu da hısımlarına sadaka yap. Bunlardan arta kalanı da sağındaki, solundaki konuya komşuya sadaka yap" . Bu Hakim ibn Hızam hadisinde de, bundan önceki Ebu Hureyre hadisinde de birinci derecede nefse ait vazife zikredilip, diğerlerinden öne geçirilmiştir. Bunda bir hodgamlık vardır sanılmamalıdır. Bil'akis aile, akraba ve diğer medeni vazifelerin ifası bir aile reisinin tamamen zinde ve sıhhatte olmasına bağlıdır. Bunun için insanın yemek, giymek gibi hayatın devamı için muhtaç olduğu kendi zati vazifeferini en önce yapması zaruridir. Yalnız akli ve felsefi esaslardan ilham alınarak yazılan ahlaki eserlerde de ahlaki vazifeler bu suretle beş nev'e ayrılmıştır: Nefsi, ailevi, hemşehri, insani, medeni.

6. Ebu Bekir el-Haddad, el-Cevheretu'n-Neyyire ve es-Siracu'l-Vehhac,

a. Biri farz-ı ayn, diğeri farz-ı kifaye iki ayrı farz namaza niyet, farz-ı ayn olan namaz için;

7) Mukallidler tabakası: Bunlar Kitabı anlayabilir, fakat görüş ve rivayetler arasında tercih yapamazlar. İbn Abidin şöyle der: "Onlar gece odun toplayıcısı gibi ellerine geçen her şeyi bir araya getirmişlerdir. Bunları taklid edenlere yazıklar olsun"

? İlim ehli ittifak etti ki regaip ve revatib ameller ile vacipler, sevapta, hükümde ve üstünlükte farza ulaşamaz. Sünnetler farzların eksikliklerini tamamlar. Nafileler ise sünnetlerin eksiklerini tamamlar.. Hiçbir nafile ile farz borcu ödenmiş olmaz. Bazı avamın iddia ettiği gibi farzı bırakıp da nafile ile uğraşmalarının mesela evvabin namazının kazaların yerine geçeceğini iddia etmenin dinde yeri yoktur.(8)

c) İlginç bir şekilde kendi tezleriyle çelişen ve onu boşa çıkaran bir alıntıyı orijinal vesikalar 3 başlığı altında yayınlamaktadırlar.. Eksiği, gediği bu kadar fazla ve arızalı olan bir bakış tarzı için ne denebilir ki, neylesin Sultan Mahmud!

2) Müntesip mutlak müctehidler: Ebu Yusuf, İmam Muhammed, İmam Züfer.

Sünnetin çeşitleri ve bu çeşitlere ilişkin doğru örnekler nelerdir?

3. Mecmau?l-Bahreyn: Ahmed b. Ali, İbnü?s-Saati (694/1295)

Hanefiler şöyle dursun ehl-i hadisin bile böyle bir iddiası olmamıştır... Ehl-i hadis yaklaşımıyla ehl-i rey fıkhını birleştirip yeni bir karışım oluşturulamaz!

O gelişmeleri saglayanların yobaz yahudiler oldugunu falan mı zannediyorsun?

7. İddialara mesnet gösterilen kitapların kaynak niteliğinde olup olmadığı ve bunlardan yapılan nakillerin ne derece doğru olduğu hususuna gelince; bu yazıdan, sanırım bu konuda bir kanaate varmak mümkündür. Bir örnek vermek gerekirse, Kudüs Kadısı Sakızlı Muhammed Sadık Efendi ́nin "en-Nevadiru ́l-fıkhıyye fi mezhebi ́l-eimmeti ́l-Hanefiyye" adlı gayr-ı matbu eserinden, İbn Nüceym ́in : -"Üzerinde kaza namazı olan bir kimsenin; sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsının sünnetlerini, bu namazların kazalarına niyet ederek kılarsa, sünnetleri terk etmiş olur mu? şeklindeki bir soruya cevaben : -Hayır olmaz; çünkü sünnet kılmaktan maksat, şeytanın burnu sürtülmesi için, vakit içinde farzdan başka bir namaz daha kılmaktır..." dediği nakledilmektedir. Oysa, yukarıda (ve 20 numaralı dipnotta cilt ve sahife numaralan ile) gösterildiği üzere İbn Nüceym, "el-Eşbah ve ́n Nazair" ve "el-Bahrü ́r-raik" adlı kendisine ait kıymetli eserlerin her ikisinde de, en-Nevadiru ́l-fıkhiyye ́de kendisine isnat edilen sözlerin tam aksini nakletmekte; bu anlamda hiçbir ifadeye yer vermemektedir. O halde bu sözler, yeterli araştırma yapmadan, mezkur kitaba dercedilmiş, asılsız bir isnattan başka bir şey değildir. Kaldı ki, ibn Nüceym büyük ve muhakkik bir fakih olmakla birlikte -fukaha arasındaki derecesi itibariyle; "tahric ve tercih ashabı"ndan bile sayılmamaktadır. Hükmü beyan edilmiş olan bir konuda, tahric ve tercih ehlinden olan fakihlerin bile müçtehide muhalefeti söz konusu olamayacağına göre, (24) farz-ı muhal, isnat edilen bu sözlerin kendisine ait olduğu sabit bile olsa, -yukarıda İmam Ebu Yusuf ve İmam Muhammed gibi müçtehitlerden nakledilmiş olan hükümler karşısında, içtihat yetkisini haiz olmayan bir fakihin sözlerine itibar edilemeyeceği aşikardır.

Necat'ül Müminin sıradan bir İlmihal veya ders kitabıdır, diğer ilmihal veya ders kitaplarından üstün vasfı yoktur. Bu kitabın Hanefi fıkhının kaynağı veya fıkıhtaki bir meselenin delili olarak gösterilmesi absürttür, delilsiz kalmanın ilanıdır "tükenmişlik sendromudur"...:200 sayfalık kitap, bir ilmihal kitabıdır. Yukarıda da kısaca değindiğimiz gibi ilahiyat bilimleri içinde çok geniş kapsamlı bir dal olan ilmihal, Necat-ül Müminin?de yalnız ibadetler bölümü işlenmiştir. Bunun nedeni de kitabın medrese öğrencileri için bir ders kitabı olarak yazılmış olmasıdır. Medrese müderrisi olan yazarın kitabı medrese öğrencileri için ders kitabı olarak hazırladığı anlaşılıyor. Kitapta bazı bahisler çok kısa açıklanmış. Özellikle başlangıçtaki dini terimler birer ikişer cümle ile tarif edilmiştir.

a) Bursevi hazretleri bu görüşü cahillere nispet etmektedir.. Avama nispet edilen bu görüşün benzerleri Hanefi alimleri arasında kendine yer edindiğine göre bu tavsifin biraz ağır olduğunu söyleyebiliriz..

Acemi Hatası 1:

Ancak farz namazların revatib sünnetleri bunlardan ayrıdır. Daha önce de geçtiği gibi Müslim dışında bütün Kütüb-i Sitte ́ de, ayrıca Ahmed b. Hanbel ́in Müsned ́i, Darimi ́nin Sünen ́i ve Hakim ́in Müstedrek ́inde rivayet edilmektedir ki : "Kıyamet günü, müslüman kulun ilk hesaba çekileceği şey, farz namazdır. Eğer bunu tam kılmışsa, mesele yok. Aksi takdirde meleklere :-Bakınız onun nafile namazları var mı?, denilir. Eğer nafilesi varsa, farz namazları nafilelerinden ikmal edilir. Sonra diğer farz ameller için de bunun gibi yapılır." Görüldüğü üzere hadis-i şerifte, farz namazlardaki eksikliklerin, nafilelerden ikmal edileceği beyan olunmaktadır. Hadis şarihleri, ikmal keyfiyetinin hadis-i şerifin zahiri manasına da uygun olarak, "kılınmamış farz namazların nafilelerle tamamlanacağı" şeklinde olmasını da "eda edilmiş olan farz namazlardaki adab, sünnet, huşu, dua ve zikirlerle ilgili noksanlarının ikmali" şeklinde olmasını da ihtimal olarak zikrediyorlar. Hanefi fıkhının bu yaklaşımını göz ardı edip birisi diğerinin yanında denizin yanındaki damla kadar bile yoktur denildiğinde denizin eksiğinin damlayla nasıl karşılanacağı diye bir sual karşımıza çıkar. Velev ki keyfiyeti yönüyle olsun bu mantıkla devam edildiğinde deniz kadar açığı damla kadar su ile doldurmaya çalışma garabetiyle yüzleşiriz... Görüldüğü gibi iyi bir şey yapıyorum zannıyla sünneti nafile kılıfına sokup sonra da o nafileyi/sünneti farzın karşısında denizden bir damla kadarcık kıymetsiz bir konuma indirmek farzların eksiğinin hadislerden karşılanacağı hadisinin üstlendiği fonksiyona töhmet olmasının yanında hayatı hadis ve sünnetin kıymetini anlatmakla ve sünneti yaşamakla geçen İmam Rabbani'nin de hiç kastetmediği manayı izlenim verdirmekle ona karşı da yapılmış büyük bir haksızlıktır..

2? haberleri olup, yine bu imamlardan gelen haberlerdir. Fakat, bu haberler, o altı kitapta bulunmayıp, ya imam-ı Muhammedin , , , adındaki başka kitapları ile bildirilmiştir. Bu dört kitap, yukarıdaki altı kitap gibi, açıkça ve sağlam gelmiş olmadığından, bu haberlere de denir. Yahut, başkalarının kitapları ile bildirilmişlerdir. Mesela, İmam-ı a?zamın talebesinden Hasan bin Ziyad'ın adındaki kitabı ve imam-ı Ebu Yusuf'un adındaki kitabı ile bildirilmişlerdir.

Muhtasaru?l-Kuduri?nin tashih, kelime kelime çeviri ve açıklama notlarıyla birlikte tercemesini Abdulkadir Yılmaz hocayla birlikte tamamlamış bulunuyoruz. Bu çalışma Yasin Yayınevi tarafından?Kuduri Metin ve İzahlı Terceme? adıyla 2 cilt halinde basılmıştır.

Hazretleri Hanbeli mezhebine bağlı bir mutasavvıf olduğu için 2 yönden sözü bizim için senet olmaz. Tasavvuf erbabı olduğu için : çünkü biz müçtehit fakihlerin sözünü araştırıyoruz.. Hanbeli olduğu için : Çünkü biz Hanefilerin görüşünü araştırıyoruz..

(1)Reddu'l Muhtar: I, 65-70; IV, 3-5; Risaletu'l-Müfti, I, 35-40.

bkz: 55 defa nafile hac

Bu kitap Hanefi mezhebine göre yazılmıştır diye açıklama yapılma ihtiyacı hissedilen bir kitap tüm Hanefiler için bağlayıcı olabilir mi?

Din kitaplarının yazıldığı zamanlarda namazlarını terk eden yoktu.. Sadece fevt edenler olduğu için Hanefi fıkhındaki "Üzerinde ister az, ister çok, kaza borcu olan kimselerin, gerek farz namazlarla birlikte kılınan revatib sünnetlerini, gerek Peygamber Efendimizin kılınmasını tavsiye buyurduğu teravih, teheccüd, tespih, duha, tahiyyetü ́l-mescit, evvabin... gibi diğer sünnetleri kılmaları, -bu yüzden kaza borçlarının ödenmesi gecikmiş olsa bile-, efdal görülmektedir. Sünnet olmayan mutlak nafile namaz kılmak da haram veya mekruh olmayıp; caiz ise de bunların yerine kaza kılmak efdaldir. "(1)

(5) Ayni, Umdetü ́l-kari, 2/602, İst., 1308; ibn Hazm, el-Muhalla, 1/238, Beyrut, 1352; Şevkani, es-Seylü ́l-cerrar, 1/289, Beyrut, 1405/1985; Tecrid Tercemesi, 2/538-539.

Sual: Farzı bırakıp haram işleyen şefaate kavuşurken, Peygamberimiz, buyrurken, ?Sünneti terk eden şefaate kavuşamaz? demek doğru mu?

1. İkili niyetin vardırıldığı nokta: İmama uyuyormuş gibi yapmak!

Kitab deyince: Hanefi literatüründe Kitab deyince Kuduri'nin bu kitabı kastedilir. Bu eser üzerinde 30 civarında şerh çalışması yapılmıştır.

İmam Azam çapında birinin terk edebileceği ve sonrasında içinin yatışmadığı için geri dönüp telafi edeceği edebin hangi katre misali bir edeb olabileceğini varın siz tahmin edin.. Bunun belirgin ve bilinen sünnetlerden olmayacağını söylemeye gerek bile yoktur.. Çünkü o zaman 40 yıldır bu sünneti terk eden "İmam" nasıl "Azam" olur diye bir itirazla karşılaşırız. Demek ki bu edeb İmam Azam'ın bile 40 yıldır gözünden kaçabilecek veya başta o kadar ehemmiyetli gelmeyecek kadar silik, gerilerde kalmış bir edeb olmalıdır. İşte İmam Azam'ın büyüklüğüne delil olan bu -sünnet şöyle dursun- edeblere yani müstehaplara bağlılık onun takipçileri için neden ayıplanma veya daha önemlisi varken daha lüzumsuzuyla vakit öldürmek, denizde yüzmek varken damla da meşgul olmak olsun?

bkz: Orijinal vesikalar 2

Ötekilerin tefritine karşılık bu da ifrat ve ayrı bir sapma: Peygamber Efendimizin ?Benim sünnetimden yüz çeviren kimse benden değildir.? hadisi şerifini, hadislerden anlamayan bazı zahir alimleri sünnetleri yapmayan kimselerin müslümanlıkla alakalarının kesileceğini sanmışlar ve avam müslümanları öyle korkutmuşlardır. Bu gün bu anlayışın eseri cami cemaatlerinde halen devam etmektedir. Zira bu tür cahil kalmış müslümanlar sünnetlere farzlardan daha fazla önem vermektedirler halen. Bu şekilde bir anlayış ehl-i sünnet itikadına ters düşmektedir. Zira ehl-i sünnet inancına göre bir kimse bir farzın farz olduğunu kabul ettiği takdirde onu yapmasa veya, bir haramın haram olduğunu inkar etmediği halde onu işlemiş olsa, o durumda sadece günahkar olmaktadır. Böyle olunca da, sünnetleri işlemeyen bir kimse İslam?dan çıkmış olmaz. Aslında bu hadisi şerifte kastedilen mana sünnetleri beğenmemek veya küçümsemek anlamındadır. Böyle bir şey olursa o kimse ancak o takdirde küfre girer.(Buhari, Nikah 1; Müslim, Nikah 5.)... O halde burada sünnet Peygamber -Sallallahü aleyhi vesellem-?ın rehberliği ve uygulaması, amelidir. "Sünnet Peygamber -Sallallahü aleyhi vesellem-?dan rivayet edilen söz, fiil, takrir, yaşayış, şeriat ve Kur?an-ı Kerim ile, sünnetin getirdiği din ile ilgili olarak gelen bütün rivayetler anlamında da kullanılabilir. Yani kapsamlı, geniş anlamı ile sünnetin kullanıldığı da olur. Peygamber -Sallallahü aleyhi vesellem-?ın el-İrbad b. Sariye, -Radıyallahu Anh-?ın rivayet ettiği hadisteki şu sözlerinde bu anlamda kullanılmıştır: ?... Allah?tan korkun ve dinleyip, itaat etmeye bakın. Gerçek şu ki aranızdan uzun ömür yaşayacak olanlar çokça ayrılıklar göreceklerdir. O vakit siz benim sünnetime ve raşid halifelerin sünnetine sımsıkı yapışmaya bakınız. Bu sünnete azı dişlerinizle yapışınız.? Buradaki anlamı ile sünnet Rasulullah -Sallallahü aleyhi vesellem-?ın getirdiği bütün vahiy, şeriat, din, rehberlik ve ameldir. Raşid halifelerin ameli de bunların kapsamı içerisindedir. Bu da bir önceki anlamdan daha kapsamlıdır. Aynı şekilde selefin?sünnet? tabirini Rasulullah -Sallallahü aleyhi vesellem-?ın getirmiş olduğu din ve şeriat hakkında, mutlak olarak ilim ve amel hakkında, ayrıca ashabın, tabiun?un ve bu ümmetin selefinin dinin usulü ile furuu ile ilgili olarak algıladıklarının tümü hakkında da kullandıklarını görebiliyoruz. Bu anlam sünnetin selef tarafından anlaşılmış en kapsamlı ve en geniş anlamıdır. Çünkü bu anlamı ile Rasulullah -Sallallahü aleyhi vesellem-?ın gerek Kur?an-ı Kerim?de, gerek sünnette getirdikleri ve ashabın bize naklettikleri İslamın getirmiş olduğu ilim, amel, akait, ahkam, faziletler ve güzel ahlaka dair bütün hususları kapsamaktadır. Bu aynı zamanda?raşid halifelerin sünneti?ni de kapsar. Hatta burada sünnet Allah?ın hidayet peygamberini kendisi ile göndermiş olduğu İslamı, özeliyle geneliyle ifade eder. Bu da hak din ve sırat-ı müstakimin kendisidir, müminlerin yoludur, İbrahim?in milleti olan haniflik dinidir. Ebu Bekr es-Sıddik -Radıyallahu Anh-?ın söylediği: ?Sünnet Allah?ın sapasağlam ipidir.? sözü de bu anlamdadır."

Muhaddislerin çoğuna göre sünnet hadisle eş anlamlıdır. Usulcülere Göre Sünnet: Kur'an haricinde Peygamber 'den sadır olan söz, fiil ve takrirlere denir. Fukahaya Göre Sünnet: Farz ve vacipler dışında Peygamber 'den sadır olan her şey sünnettir.

Niyet namazın şartlarından biridir. Kişinin hangi namazı kıldığını bilmesi gerekir; hangi vaktin namazını kıldığını, farz, vacip veya nafile olduğunu, müstakil mi yoksa imama uyarak mı kıldığını niyetinde belirlemesi gerekir. Bu itibarla iki niyetle bir namaz kılınamaz.

İslam ideolojisinin yaşandıgı toplumların neden geri kaldıgını gösteren çok güzel bir başlık olmuş...

Cevap 5: Halep oradaysa arşın yukarıda.."Kasten terk edilmiş namazları var ise, onları kaza etmeden de vaktin namazı sahih olur, ama sünnet ve nafileleri kabul olmaz" sonucuna nasıl vardıklarını da bir izah ediverseler sünnet yerine kaza kılmayan biz?ahmaklar? için çok aydınlatıcı olur. Bu konuda asla sadakatte en başarılı alıntıyı H. Hilmi Işık vermektedir..

3- Bilmediğin bir şey sorulduğu zaman: Bilmiyorum, de! Şa ́bi, Ebu Hanife olgunluk çağına gelmeden önce ölmüştür. Zira 109 senesinde Öldüğüne göre Ebu Hanife o zaman henüz Hammad ́ın talebesi idi. Şabi zamanında bile Kufe ́de takdiri fıkıh o kadar şüyu bulmuş ki, ondan şikayet ediyor. Demek onu Ebu Hanife ortaya çıkarmış, icat etmiş değildir, O, onu hazır buldu, fakat işleyerek artırdı, çoğalttı.

(7) Şevkani, Neylü ́l-evtar, 2/27; Mansur Ali Nasıf, a. g. e., 1/147; Tecrid Tercemesi, 2/539.

114 YÜZONDÖRDÜNCÜ MEKTUB -Hakikat Kitabevi

d. İki ayrı vaktin kazasına niyet, -kişi sahip-i tertip ise; ilk kazaya kalan için;

Nisa suresi,103.

2. el-Kafi: Muhammed b. Muhammed, el-Hakim eş-Şehid el-Mervezi?nin (334/945) muhtasarı. Buhara?da kadılık ve Sasaniler devrinde vezirlik yapmış olan Hakim Şehid kendi döneminde Merv?in en büyük Hanefi fakihlerinden biridir. Hadis ilmine de vakıf olan Hakim Şehid, meşhur hadis alimi Hakim Nisaburi?nin kendisinden hadis yazdığı hocalarındandır. Nisaburi onun hakkında: ?Kendisinden hadis yazdığım Hanefi ashabı arasında ondan daha çok hadis bilen ve hadisi ondan daha iyi anlayan birini görmedim? demiştir. Hakim Şehid?in Kafi?si -yaygın nüshasına göre- İmam Muhammed?in telif ettiği, Asl ve Mebsut olarak bilinen Hanefi imamlarının fıkhi görüşlerinin yer aldığı hacimli eserin ihtisar edilmiş halidir. Hakim Şehid?in bu kitabı, Asl?ın muhtasarı olması sebebiyle çok itibar görmüş ve mezhebi aktarma konusunda bu muhtasara itimat edilmiştir. O kadar ki, daha sonra gelen bazı alimler Asl?da böyle geçiyor diyerek bu kitaptan nakilde bulunmuşlardır. Kitap, yazma nüshaları bulunmasına karşılık maalesef matbu değildir. Mezhep imamlarımızdan İmam Muhammed tarafından telif edilen Asl?ın ve onun muhtasarı olan Kafi?nin bugüne kadar basılmamış olması başta Hanefi mezhebi müntesipleri olmak üzere tüm ehl-i ilim için büyük bir talihsizlik olsa gerek. Tarih boyunca kendileriyle iftihar ettiğimiz bu müçtehit imamların bir ömür vererek bizlere aktardıkları fıkıh mirasının ortaya çıkarılıp tüm varislerinin istifadesine sunulması öncelikle Hanefi mezhebi müntesiplerinin sonra da tüm ümmetin boynunun borcudur. Ama Allah?a hamd olsun ki, hem Asl hem de Kafi üzerine Türkiye?den farklı araştırmacılar çalışmaktadır. İnşallah en kısa zamanda her iki kitabın da neşrine muvaffak olurlar. Böylece biz de selefimize ve onların ilmi mirasına vefasızlıktan bir nebze kurtulmuş oluruz. Tabi, iş kitapların neşriyle bitmiyor. Asıl önemli olan bu kitapların okunup anlaşılması, o müçtehit imamların Kuran ve Sünnet?ten, sahabe ve tabiinin görüşlerinden beslenen fıkıh anlayışlarının kavranıp meleke haline getirilmesi ve günlük hayatta karşılaşılan problemlerin çözümünde bu melekenin kullanılmasıdır.

es-Salis: Muhammed,

O halde Sübhane Rabbikeyi, değiştirip şeklinde okumak, Kur'an-ı kerime el uzatmak ve sünnet-i seniyyeye müdahale etmek gibi çok çirkin bir hareket olur.

1- Kitap ve Sünnet ifadesindeki sünnet, hadis-i şerifler demektir.

bkz: http://www.turkiyegazetesi.com.tr/m-ali-demirbas/85498.aspx

Radiyyuddin es-Serahsi, el-Muhitu'r-Radavi

a-. . Resulullah efendimiz hayatta iken, vahiy geliyor ve ümmete tebliğ olunuyordu. Ondan sonra vahiy kesildi. Fakat, Kur'an-ı kerim nice Eshabın ezberinde idi. Kur'an-ı kerimde açık bildirilmeyen şeyler de, sünnet-i seniyye ile, yani Resulullah ne demiş ve ne yapmış ise, yahut bir kimseyi bir iş yaparken görüp de men etmemiş ise, öyle yapılır oldu. Fakat, sünnet-i seniyye ve hadis-i şerifler de, bütün Eshabın ezberinde değildi.

Hanefi Fıkhına Göre İster Fevt Edilen Olsun İster Terk Edilen, Revatib Sünnetler Kaza Namazları İçin Fevt/Terk Edilmez

Tirmizi'nin rivayetinde ise şu ifade yer almaktadır:

3. Sünnet-i seniyye ne demektir?

f-Namazın kazası ile ilgili fetva Hasan Efendi'nin mi?:

a-? Bunun gibi farz, vacip ve sünnet gibi amelleri yerine getirmek halk aleminden olan kalıpla alakalıdır. Emir alemine ait olan ameller nafilelerdir. Amellerin meyvesi olan ilahi yakınlığın miktarı kendisine bağlı olduğu amelin derecesine göredir. Farz ibadetlerin sağladığı manevi yakınlık halk alemine aittir. Nafile ibadetlerin sağladığı yakınlık da emir alemine mahsustur.? cümlesinde İmam-ı Rabbani hazretleri farz, vacip ve sünneti aynı gruba almış ve halk alemine ait kalıpla ilişkilendirmiştir.. Bunun karşısına koyduğu nafile ise emir alemindendir..

Bazı fıkıh komisyonlarının konuyla ilgili verdiği fetva için bkz. Muhammed b. Hüseyin, Fıkhu?n-Nevazil, (Daru İbni?l-Cevzi/2005) II, 152-61

9. Alıntı: İbni Abidin hazretleri buyruyor ki:

(1)(Ahmed b. Muhammed et-Tahtavi, a. g. e., sh. 363; ibn Abidin, Reddu ́l-Muhtar, 1/493, Bulak, 1272; el-Fetaval-hindiye, 1/125, Bulak, 1310; Abdurrahman el-Ceziri, a. g. e., 1/491-492; Osmanlıca Tahtavi Tercemesi, 2/143; İst. 1285; Zühdü Paşa, el-Mecmuatü ́z-Zühdiye, 1/131-132, İst., 1311; Hacı Zihni Efendi a. g. e., sh. 467; Hacı Muhammed Nehif Ef., İlaveli Enisü ́l-abidin, sh. 67, İst., 1327; Ahmed Davudoğlu, İbn-i Abidin Tercemesi, 3/152, Ist., 1982; Ö. N. Bilmen, Büyük İslam İlmihali, sh. 183, İst., ts. )

Bir yanlış anlayış: Özürsüz kazaya bırakılan namazların kazası hemen yapılmalıdır. Bu sadece Şafii de veya Hanefiler dışında değil 4 mezhepte de vaciptir. Geciktirilme ruhsatı yoktur. Kazaya kalmış namazın kefareti ancak acilen kılınmasıyla ödenir. Enes İbn Malik Hz. Peygamber'in şöyle buyurduğunu nakletmiştir: "Kim bir namazı kılmayı unutmuşsa, onu hatırlayınca kılsın! Zira bundan başka bunun bir keffareti yoktur.? Hatırlayınca kılmak demek hemen kılmaktır. Özür hali böyleyse özürsüz olarak kılmayanlar için bu aciliyeti daha da hızlandırmak gereklidir.

Yani özrü yokken ısrarla terk eden zem ve dalaletle vasıflanmayı hak eder.

"Kazaya kalmış olan namazlar iki nev'idir:

bkz: sabah namazinin sunneti

?Sünnet yalnız olarak kullanılınca, İslamiyet anlaşılır?

(23) 2/207, Kahire (Matbaatü?1-Mısrıyye), 1350/1951; Azimabadi, Avnü ́l-mabud, 2/116, Delhi, 1322; Seharenfuri, Bezlül-mechud, 5/136; Mahmud Muhammed es-Sübki, el-Menhelü ́l-azbi ́l-mevrud, 5/311, Mısır, 1394; Süyuti, Zehru ́r-ruba ale ́l-Mücteba, 1/233 ; Haşiyetü ́s-Sindi ala Şerhi ́n-Nesai Lis ́s-Suyutu, 1/232-233 ; Beğavi, Şerhu ́s-Sünne, 4/159, Dimaşk 1390-1400/1970-1980; Haydar Hatiboğlu, Sünen-i İbn Mace Tercemesi ve Şerhi, 4/248. İst., 1983.

Kitap hakkında geniş malumat için bkz. XXV, 261-62.

(21) Baberti a. g. e., 1/13; Ebu Gudde, Takdimetu Fethi babi ́l-inaye bi şerhi kitabi ́n-Nükaye, 1/14-15, Haleb, 1387/1967.

70 adet damlanın sevabı = Denizin sevabı, hesabı hiç te "Ortada deniz varken, bir damlayla uğraşmamalıdır." bataklığına sapmayı cazip göstermiyor..

Şerhu?l-Vikaye, nşr. Dr. Salah Muhammed Ebu?l-Hac, (Müessesetü?l-Verrak/ 2006).

Bkz. DİA, XXXI, 65.

Aslında yapılan iş fetvadır ama bunu nakil olduğunu söylüyorlar. Nakil ise Hanefi kaynaklarında yerini göstermek lazımdı.. İbni Nüceym'in fetvası ise nakilden çok kendi fetvası olduğu anlaşılmaktadır. Verilen kısa pasajdan daha ileri bir izlenim edinmek zordur.. Öte yandan Müceddid'in sözlerinin Müceddid olamayanın sözleriyle desteklenmesi lüzumlu değildir. Hele hele rahmet-i rahmana kavuşmuş bir medrese hocasının ders kitabını Müceddid'in sözlerine destek mahiyetinde vermeye hiç gerek yoktur. Kişiler Hocalarının sözlerini tutarlar ve uygularlar, hocasını müceddid bilip öyle kabul etmişse onun için başka yol/eleştirilecek durum yoktur..

Büyüklerimiz bu kanatte, bizim mezhebimiz bu

3. Vakıalar ve fetvalarla ilgili kitaplar: Müteahhir müçtehitlerin kendilerine sorulan meselelerde, mezhebin ilk alimlerinin temas etmedikleri konularda sonraki alimlerin istinbat ettikleri meselelerdir. Bunlar, Ebu Yusuf ve Muhammed'in talebeleri ve ikilisinin talebelerinin talebeleridir; sayılan çoktur. Ebu Yusuf ve Muhammed'in talebelerinden bazıları İsam b. Yusuf, İbni Rüstem, Mıılıammed b. Semaa, Ebu Süleyman el-Cürcani ve Ebu Hafs el-Buhari'dir. Onlardan sonrakilerden Muhammed b. Seleme, Muhammed b. Mukatil, Nasr b. Yahya ve Ebu'n-Nasr el-Kasım b. Selam bulduklan delillere binaen mezhebin aslına muhalefet de edebilmişlerdir. Fetvaları toplayan ilk kitap fakih Ebu'l-Leys es-Semerkandi'nin Kitabu'n- Nevazil li'l Fakih'idir. Daha sonraki fakihler başka kitaplar meydana getirmişlerdir.. Natıfi'nin Mecmuu'n-Nevazil ve'l-Vakıat'ı ve Sadru'ş-Şehid İbni Mes'ud'un el Vakıat'ı gibi. Fetava-yı Kadıhan, Hulasa vd. olduğu gibi daha sonraki fıkıhtılar bu meseleleri ayırmadan bir arada zikrettiler. Rızaddin es-Serahsi'nin el-Muhit'inde olduğu gibi ayırarak zikredenlerde oldu. Önce usul meselelerini, sonra nevadiri sonra da fetvaları zikretti. İmam Muhammed ve İmam Ebu Yusuf'tan sonra Hanefi fıkhının rivayet ve tedvininde en meşhur isimler: İsa b. Ebban (Öl. H. 220), Muhammed b. Semaa (Öl. H. 233), Hilal b. Yahya er-Ra'yul-Basri (Öl. H. 245), Ahmed b. Ömer b. Mehir el-Hassaf (Öl. H. 261) ve Ahmed b. Muhammed b. Selame Ebu Ca'fer el Tahavi (Öl. H. 321).

22. İbrahim Halebi, Mülteka'l-Ebhur,

İsra suresi, 88.

3- Müçtehid-i fi'l-mesele: Kendi mezhebinde hükmü mevcut olmayan bir meselede içtihada muktedir olan fakihlere denir. Mesela: Ebu Hasan el-Kerhi, Şemsü'l-eimme el-Hülvani, İmam Serahsi gibi birçok zatlar... Bu zatlar ne asılda, ne de ayrıntıda mezhep imamlarına asla muhalefet etmemişlerdir. Yalnız yeni hadiselerde onların koyduğu usul ve kaideler üzere içtihat yapmışlardır.

Enfal suresi, 67.

Feteva-i Hindiyye'nin telif ediliş gayesi: Hanefi Fıkhı'nın en muteber kaynaklarından biri olan Feteva-i Hindiyye'nin giriş kısmında kaynak kullanımı ile ilgili bu probleme şöyle temas edilir: Bu kıymetli kitap, hüküm verme durumunda olan kadılar ve hakimler, fetva verme makamında olan müftüler, ilim öğrenmek isteyen talebeler ve bütün insanlar için, kolay istifade edilebilecek bir me ́haz, kaynak kitap olarak hazırlanmıştır. Bu kıymetli eserin meydana getirilmesine, bütün bilgilerin bir araya toplanıp, bir kitap halini almasına, insanların bir emsalini görmediği ve bu gibi hizmet sahasında bir benzeri bulunmayan, Hindistan ́ın büyük sultanı yüce halife Alemgir sebep olmuştur.. Şüphesiz ki o, bütün şer ́i hükümlerin alimler arasında yayılmasını arzu ediyordu. Ve o, insanların amellerinin, Ebu Hanife ́nin mezhebi dahilinde, müftabih olan kavle uygun düşmesini istiyordu. Alemgir Şah, zamanındaki kitapların ekserisinin zayıf rivayetlerle dolu olduğunu ve bunlara hilafiyat mes ́elelerin de karışmış bulunduğunu görmüş ve bu kitaplardan istifade etmenin pek zor olduğunu anlamıştı. Bu durum ise, ilmi mes ́eleleri zapt-u rabt altına alma imkanının azalmasına sebep oluyordu. Bu boşluktan istifade eden bazı liyakatsiz kimseler, yanlış ve hatalı şeyleri doğru imiş gibi ortaya atıyorlardı. Alemgir Şah, fer ́i mes ́elelerin hepsinin mu ́teber bir kitapta, toplanmasını ve bu kitaptan her isteyen kimsenin kolayca, istediğini alabilmesinin, aradığını bulabilmesinin temin edilmesini arzu etti. Hindistan ́ın yüksek bilginlerinden en meşhurlarını bir araya

Sakaleyn hadisi bize sünneti ve farzı ayırmamayı emrediyor..

bkz: sünnetten kasıt islamiyettir

Üstte sıralandığı gibi fetva ve kaideler sahibi velud bir dimağ olan İbni Nüceym'in kendinden yani kendi eserinden değil de el-Eşbah ven-nezair adlı eserine yapılan haşiyede başka biri tarafından nakledilen/ona isnad edilen bu görüşün ona aidiyeti kesin olmadığının bir göstergesi olsa gerek.. Aksi taktirde pek çok değerli eser veren ve eserleri günümüze kadar gelebilmiş olan İbni Nüceym'in kendi kaleminden fetvasının ayrıntılarına ve içeriğine vakıf olma şansımız olurdu.. Burda bir şüphe var. Ben tercihimi daha evvelki başlıkta belirtmiştim..

Fıkhi mezheplerin tedvininin başladığı hicri II. asrın sonları ve III. asrın başlarında fıkıh kitaplarının delilli ve genellikle soru cevap şeklinde yazılmış geniş anlatımlı eserlerden oluştuğunu görmekteyiz. Hanefi mezhebinde İmam Muhammed?in telif ettiği Ebu Hanife, Ebu Yusuf ve kendisinin görüşlerini içeren?Asl?, İmam Malik?in mezhebini aktaran?Müdevvene? ve İmam Şafii?nin fıkhının yer aldığı?Ümm? bu tür kitaplardandır. Fıkhi mezheplerin teşekkülünden sonraki dönemde, her mezhebde, imamların/mezheb ulemasının fıkhın temel konularındaki görüşlerini bir araya getirebilmek ve bunların kolayca hıfzını sağlayabilmek için delillerden arındırılmış veciz ifadeli metin kitaplar oluşturulmaya başlanmıştır. Bu metinler; ya bizzat mezhep imamlarının görüşlerinin yer aldığı kitapların ihtisar edilmesiyle vücut bulmuş ya da hem mezhep imamlarının hem de daha sonra gelen mezhep ulemasının görüşlerini içerecek şekilde yeniden tertip edilerek telif edilmişlerdir.

Aynı cümlede hem din hem de sünnet: Aynı cümlede hem din hem sünnet ayrı ayrı kullanılmıştır.. Bu cümlede sünnete mutlak anlamda islamiyet, din anlamı vermek zordur.. O takdirde cümlenin anlamı?Bana ulaştığına göre dinin gitmeye başlaması dini terk etmekle ortaya çıkar.? gibi Cevamiü'l-kelim nitelikli Nebevi irşat açısından uygunsuz bir hale dönüşür.. Buradaki sünnet ile daha özel manada Peygamber -Sallallahü aleyhi vesellem-?ın getirdiği ilim, amel ve onun gösterdiği yol ve bu yolun farzdan nafileye ilmek ilmek tüm efradı anlaşılır.. Bu yol ve tarz manasındaki sünnete farzlar girebileceği gibi nafileler de girer. Dolayısıyla hadisin işaret ettiği manaya göre nafilelerin de ihmale uğraması dinin gitme sebebidir.. Böylesi mutlak manalı hadislerde farzların önemi denizler kadar nafilelerin ki katreler kadar diye bir ayrıma gitmek hadisin ruhuna da aykırıdır..

Sünnet kelimesi nerede ne manaya geleceğini belirleyen ilmi kriter nedir?

ı. Kaza namazı olan kimse Revatib sünnetlerin yerine kaza namazı kılmalıdır. Böyle yaparsa sünnetleri terk etmiş olmaz. Çünkü?sünnet kılmaktan maksat o vakit içinde farzdan başka bir namaz daha kılmaktır. Farzdan başka bir namaz daha kılarak Şeytanın burnu sürtülmüş olur.?

bkz: Nevadir-i fıkhiyye

IV. Delilleriyle İslam İlmihali Prof. Dr. Hamdi Döndüren:

(17) Baberti, el-İnaye, 1/346 , Bulak, 1315.

Şura suresi, 52, 53.

Oysa ders kitaplarında bilgilerin hepsini değişmez kaideler veya bir fıkhı bağlayıcı düsturlar olarak almak mümkün değildir. Teorinin yanında pratik, öğrencilere talim, konuyu öğrencilere kavratma için çeşitli usuller ve yöntemler v. s. kullanılır. Kesin bilginin yanında tartışmaya açık bilgiler de bulunabilir..:

Fakat Fatih Kaya Hoca?mızın verdiği bilgiye göre Türkiye?deki araştırmacılardan biri kitabın metnini bulmuş.

Bkz. Muhtasaru?t-Tahavi, nşr., Ebu?l-Vefa el-Afğani, s. 4

CEVAP: Caiz değildir. Vakit sünnetlerini kılacak. Ayrıca bizim tarif ettiğimiz işrak namazı, duha namazı, evvabin namazı, teheccüd namazı ve saireyi de kılacak, onları da bırakmayacak. Ötekisini de ödemeye geçecek. Bizim mezhebimiz --Hanefi mezhebi-- böyledir. Bazı başka kaviller var... Şafii mezhebinde, "Önce farzları ödesin!" demişler ama, bizim mezhebimizde büyüklerimiz diyorlar ki: "Bu namazları vaktinde kılmadın, bir edepsizlik yaptın, bir günaha girdin, bulaştın. Şimdi o günahı telafi edeceğim derken, bu sefer Peygamber Efendimiz'in sünnetlerini kılmayıp, oradan bir başka kusur yapıyorsun; uygun olmuyor. Sen onları kıl; ötekilerini de belirli bir plan dairesinde, yavaş yavaş ödemeğe giriş. Allah nasıl olsa, ruz-i mahşerde kulların namaz ibadetlerini hesaplarken, farzlarını hesaplayacak; farzlarda eksik varsa, sünnetlerle tamamlayacak. Ondan sonra nafilelerle tamamlayacak. Hesabı Allah'a ait... Sen Allah'a güzel kulluk et; o hesabı doğrultur. Yoksa, kimse ameliyle cennete girecek değil...

Hanefiyye kitaplarının kaydettiklerine göre fukaha tabakaları işte bunlardır. Zannedersem onların tertibi daha ziyade bizim zikrettiğimiz tertibe uymaktadır. Birinci tabaka müctehid-i mutlak olanlar tabakasıdır. Ebu Hanife ve ashabı olanlardır. Onlardan sonra tahric erbabı gelir. Bunlar da hakkında bir hüküm naklolunmıyan mesele hakkında müctehidlerin kaide ve usullerine göre hüküm verirler. Onların füruuna kıyas yaparlar. Onlardan sonra muhtelif akval arasında tercih yapanlar gelir. Onlardan sonra kendilerinin tercih hakkı olmamakla beraber, öncekilerin tercih ettiklerini tanımağa kudreti olanlar gelir. ilk üç tabakayı teşkil eden: Mutlak müctehidler, mezhebde müctehid olan tahric ve tercih erbabından sonra ictihad kapısı kapanıp da, dört mezhep fukahası gibi Hanefiyye mezhebi fukahası da buna razı olunca, artık kimse için tercih hakkı kalmamış oldu. Müfti veya Kadı'ya racih olunca kavli araştırmaktan onu tanımağa çalışmaktan başka birşey kalmadı. Böylece mutlak müctehidler, tahric ve tercih erbabı ve racih akvali tanıyanlar olmak üzere dört tabaka oluyorlar. Mukallitler fukahadan sayılmamış oluyor.

28. en-Nesefi, Kenzu?d-Dakaik,

Bu beş kitap yukarıda da ifade ettiğimiz gibi müteahhir alimlerin çokça itimat ettiği metin

bkz: 55 nafile hac

İbn-i Abidin'in Fukahayı Yedi Tabakaya Taksimi, Müstakil Müctehidler Kimlerdir?İbn-i Abidin fukahayı yedi tabakaya taksim ediyor:

Hadis-i şerifte?sünnet?in, Peygamber -Sallallahü aleyhi vesellem-?ın rehberliği ve yaptıkları hakkında çokça kullanıldığı görülmektedir. Peygamber -Sallallahü aleyhi vesellem-?dan sahih olarak rivayet edilen Abdullah b. Amr -Radıyallahu Anh-?dan gelen şu hadis bunlardan birisidir. Abdullah b. Amr dedi ki: Resulullah -Sallallahü aleyhi vesellem- şöyle buyurdu: ?Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir.?

5. Kenzu?d-Dakaik: Abdullah b. Ahmed, Ebu?l-Berakat, en-Nesefi?nin (710/1310) telif ettiği eserdir. Müellif bu kitabı yine kendisine ait?Vafi? isimli eserden ihtisar etmiştir. Vafi ise İmam Muhammed?in kitapları?el-Camiu?s-Sağir?, ?el-Camiu?l-Kebir?, ?Ziyadat?ın mesaili ve Kuduri?ye ait Muhtasar ile Ebu Hafs en-Nesefi?nin yukarıda adı geçen ihtilaflı meselelere dair telif ettiği manzumesinde yer alan meselelerden oluşmaktadır. Ayrıca Vafi?de ihtilaflara işaret eden rumuzlar vardır. Müellif kitabın başında ifade ettiği üzere Vafi?deki bu rumuzları Kenz?e de koymuştur. Kitap Osmanlı medreselerinde yıllarca ders kitabı olarak okutulmuştur. Üzerine birçok şerh ve haşiye yazılmıştır. Bunlardan en meşhurları Osman b. Ali ez-Zeylai?nin (743/1343) ?Tebyinu?l-Hakaik?i ile İbn-i Nüceym?in (970/1563) ?el-Bahru?r-Raik? isimli şerhlerdir. Her iki şerh de basılıdır.

3. el-Camiu?l-Kebir: İmam Muhammed'in direk İmam-ı Azam?dan aldığı görüşlerini içerir.

bkz: kaza namazları kılınmadan nafile kabul olmaz

İlmihaller ittifakla kazaya kalmış namazların sünnet yerinde kılınmayacağını söylerken tek bir ilmihali delil getirmek ne derece geçerlidir? Çoğunluğa mı yoksa?tek?liğe mi uyulur? İlmihalse aksini söyleyen ilmihallerin karşısına tek ilmihal, fetva ise Diyanet başta olmak üzere tüm ehli ilmin kabul ettiği fetvanın karşısında tek fetva..."Ehl-i Sünnet vel Cemaat"teki cemaat kelimesinin açılımı bu olmasa gerek..

Cevap 4 :a-) Eşbah değil Eşbah haşiyesi denmeliydi.. Eşbah deyince fail İbni Nüceym Haşiyei deyince Ahmed Hamevi-ki doğrusu da odur- oluyor.

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur-4

31-... BizeHişam, babası Urve ibn Zubeyr'den; o da Hakim ibn Hızam 'dan tahdis etti ki, Peygamber şöyle buyurmuştur: "Yüksek el, alçak elden hayırlıdır. Sadaka vermeye nafakası üzerine vacib olanlara ihsan ile başla. Sadakanın hayırlısı bir zenginlik üzerinden verilenidir. Dilenmekten ve çirkin işlerden çekinip iffetli kalmak isteyeni Allah iffetli kılar; insanlardan müstağni olmak isteyeni de Allah zengin kılar"

6. Soruda söz konusu edilen Hadis-i şerif, kısmen değişik senet ve lafızlarla, Buhari ve Müslim dışında bütün Kütüb-i Sitte ́ de, ayrıca Ahmed b. Hanbel ́in Müsned ́i, Darimi ́nin Sünen ́i ve Hakim ́in Müstedrek ́inde rivayet edilmektedir ki anlamı şöyledir : "Kıyamet günü, müslüman kulun ilk hesaba çekileceği şey, farz namazdır. Eğer bunu tam kılmışsa, mesele yok. Aksi takdirde meleklere :-Bakınız onun nafile namazları var mı?, denilir. Eğer nafilesi varsa, farz namazları nafilelerinden ikmal edilir. Sonra diğer farz ameller için de bunun gibi yapılır." (22) Görüldüğü üzere hadis-i şerifte, farz namazlardaki eksikliklerin, nafilelerden ikmal edileceği beyan olunmaktadır. Hadis şarihleri, ikmal keyfiyetinin hadis-i şerifin zahiri manasına da uygun olarak, "kılınmamış farz namazların nafilelerle tamamlanacağı" şeklinde olmasını da "eda edilmiş olan farz namazlardaki adab, sünnet, huşu, dua ve zikirlerle ilgili noksanlarının ikmali" şeklinde olmasını da ihtimal olarak zikrediyorlar. Ebu Bekr İbnü ́l-Arabi, "Arizatü ́l-ahvezi" adlı Tirmizi şerhinde, "bana göre, eda edilmeyen farzların nafilelerle tamamlanması ihtimali, daha açıktır; çünkü hadisin devamında diğer farz ameller için de, bunun gibi yapılır, ifadesi bunu göstermektedir..." demektedir. (23)

Burada 2 açıdan her nevi kazaya kalmış namazlara fevait dendiğini görüyoruz :İlki kazaya kalmış namazlar iki nevidir diyerek Fevaitden başka bir isimlendirme yapmaması, fevaiti kendi içinde alt gruplara ayırması.. İkincisi de, Fevait-i Hadise tanımlamasından sonra "Eskiden kazaya kalmış namazların tertibi düşürüp düşürmeyeceği hususunda ise, alimlerimiz ihtilaf etmişlerdir. Bir kimse, bir ay, namazını terk ettikten sonra, " diyerek bir aylık namazların terk edilmesiyle bile bunların hepsine fevait deneceği anlaşılmaktadır.. Öyleyse fevt edilen ve terk edilen kaza namazları diye 2 li ayrım Hanefi fıkıh kitaplarında -pek- rastlanmamaktadır.. Bu ikili ayrımın farklı olarak etkilediği fıkhi meseleler olsaydı bu ayrım özenle ve tüm Hanefi kaynaklarında yapılması gerekirdi... Öteki türlü Hanefi kitaplarında bir ihmalin varlığından bahsetmek zorunda kalırız.. Terk edilen ve Fevt edilen kaza namazlarının fıkhi karşılıklarının farklı hükümler içermesine rağmen bu başlıkta açılan hiç bir konu başlığı veya alt konunun bulunmayıp bunun ancak bahsedilen yayın grubu ve onların referans gösterdiği -bir kısmı delil mahiyetinde kullanılması mümkün olmayan- 2. ve 3. seviyeden kaynakların ve şerh kitaplarının bu boşluğu doldurduğunu söylemek durumunda kalırız..

Tahavi, Hakim Şehid, Kerhi : Bu kitaplar telif edilmeden önceki dönemlerde tercih edilen metinler ise Tahavi (321/933), Hakim Şehid (334/945) Kerhi (340/951) ve bunların tabakasındaki alimlerin kitaplarıdır. Bu alimler, mezhep imamlarına çok yakın bir dönemde yaşamış olmaları ve eserlerini yukarıda zikrettiğimiz metin sahiplerinden çok önceleri telif etmiş bulunmaları sebebiyle mezhebin sonraki nesillere ulaştırılmasında çok önemli bir rol üstlenmişlerdir. Yukarıda bahsettiğimiz metin kitapların telif edildiği dönemlere kadar bu alimlerin kitapları mezhebde önemli bir mevkiye sahip olmuştur. Fakat onların hazırladığı metinler içerisinden bugün matbu olan sadece İmam Tahavi?nin Muhtasar?ıdır. O da Hanefi mezhebine büyük hizmetleri geçen Merhum Ebu?l-Vefa el-Afğani?nin büyük gayretleriyle sadece iki nüsha karşılaştırılarak basılmıştır.

Sözlük anlamında "fevt" bir şeyi yapamadan vakti geçmek; "terk" ise, bir şeyi bırakmak, bir işten vazgeçip, onu kasten yapmamak demektir. Ancak, sözlük anlamları farklı olan bu iki kelime fıkıhta, namazla ilgili terim olarak, arada fark gözetilmeksizin, aynı anlamda, birbiri yerine kullanılmaktadır. Hemen bütün fıkıh kitaplarında "faite" kelimesi, ister mazeret sebebiyle, ister mazeretsiz olsun, "vaktinde eda edilmemiş olan namaz" anlamında kullanıldığı gibi, mesela Alaüddin es Semerkandi ́nin "Tuhfetü ́l-fukaha" adlı eserinde; "Kim bir namazı terk eder, sonra bu faiteyi hatırlar olduğu halde beş vakit kılarsa..." ve "Kim bir vakit namazı terk eder, sonra bu faite hatırında olarak bir ay namaz kılarsa..." (16) ... gibi ifadelerinde, bu iki kelime arasında hiçbir mana ve hüküm ayrılığı gözetilmemiş; terk edilen namaza "faite" denilmiştir. Baberti ́nin "el-İnaye" adlı "Hidaye" şerhinde "... men fatethü salatün ev fevveteha amden..." (17) ibaresinde de, fevt kelimesi hem mazeret sebebiyle, hem de kasten vakti geçen namaz için kullanılmıştır. Esasen, vaktinde eda edilmemiş olan namazlara "metruke" yerine "faite" denilmesinin, -başka bir maksatla değil, sadece; müslümanın namazını ancak bir özürle geçirmiş olabileceğine dair hüsn-i zan sebebiyle olduğu, fıkıh kitaplarında beyan edilmektedir. (18)

e-Molla Miskin, Şerhu Kenzi'd-Dekaik

Bilinmeyen husus bu oynamanın ne derecede kaldığıdır. Kitabın içeriği ile fazla oynanmadığı , ancak misafirlik bölümünde nakil vasıtaları arasında tayyare adı geçmektedir ki bu ismin sonradan eklendiği anlaşılmaktadır. Kitabın yazıldığı 1905 yılından önce tayyare henüz nakil aracı olarak kullanılmıyordu. Ayrıca şeriat tanımlaması çıkartılmış, yeri boş bırakılmıştır. Her halde kitabın Latin harfleriyle ilk defa basıldığı 1952 yılında şeriat tarifi, mahzurlu bulunmuştur.

Demek ki hayatında 55 defa hacca gittiği rivayet edilen Ebu Hanife hayatını damlalarla uğraşarak geçirmiştir.

bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=7186

Çarpıtma 3: Farzı terk etmek gibi, kazasını geciktirmek de büyük günahtır. Sünnetler kılınırken kazaya da niyet edilmezse, farz olan kaza namazı geciktirilmiş, günaha girilmiş olur. Onun için sünnetleri kılarken kazaya da niyet etmeli. Böylece sünnetler kılındığı gibi, kaza borcu da ödenmiş olur.

Burada Nevadir-i Fıkhiyye'ye dayandırılan görüşün bir gömlek daha geliştirilmişine şahit oluyoruz.. Bu sefer işin içine imam-ı Ebu Yusuf?a ve imam-ı Muhammed'de dahil edilmiş. İşin doğrusu, bu yazardan şimdiye kadar şahit olduğum dikkatsiz ve aslına tam mutabık olmayan alıntılar nedeniyle bende Nevadir-i Fıkhiyye'de böyle bir bilginin olacağı kanaati hasıl olmadı. Daha çok mana ile/açıklayıcı ekleme yapılmış rivayete benziyor.. Eğer bu bilgi gerçekten Nevadir-i fıkhiyye'de varsa bu bilginin doğruluğuna değil Nevadir-i fıkhiyye'nin yanlışına delil olur..

e. Namazın edası ile ilgili emrin, eda edilmediği takdirde kaza için de emir sayılacağı, çünkü emirle vacip olan şey, eda edilmedikçe emrin hükmünün devam ettiği... (12) gibi delillere dayanmışlardır.. Görüldüğü üzere, meşru mazeretlerle terk edilen namazlar gibi, mazeretsiz olarak vaktinde eda edilmemiş olan farz ve vacip namazların da kaza edilmesi gerektiği görüşü, delil yönünden daha kuvvetlidir. Ancak İslam müçtehit ve fakihlerinin, ittifaka yakın derecede büyük çoğunluğuna göre, hangi sebeple olursa olsun vaktinde eda edilmemiş olan farz ve vacip namazların kazası fevridir; geciktirilmemesi gerekir. Bu sebeple günlük iş ve ibadet saatleri ile yemek, uyku, dinlenme... gibi hayati ihtiyaçların karşılanması için geçen zamanlar dışında kalan bütün boş vakitlerde devamlı olarak kaza namazı kılınarak, borcun bir an önce bitirilmesi gerekir. (13)

Fethu'l-Kadir: el-Hidaye üzerine altmış civarında şerh ve haşiye yazılmış olup en meşhurları şunlardır;

Öyle mi?

Orijinal vesika olarak sunulan Necat-ül Müminin orijinal olup olmadığı kitap konusunda yalan konuştuğu tespit edilen, fikir ve emek hırsızı Muzaffer Ozak'ın Tanzim ve Tertibinin mahiyetine ve asla sadakatteki insafına bağlıdır:... Basımevinin beklediği otuz altın gönderilmemiş, kitap orada kalmıştır. Hasan Efendinin geride bıraktığı kalabalık aile bireyleri arasında Necat-ül Mümin?in hikayesini bilmeyen yoktu. Gençliğimde dedemizin yazdığı eseri neden bastırmadığına üzülür dururdum. 1963 yılında Kırklareli lisesinde edebiyat öğretmeni iken kitabı İstanbul?da aramaya karar verdim. Belki el yazmasına bir yerlerde rastlarım diyordum. Kütüphanelerde araştırdım, kitapçılara, birçok kişiye, eski kitap satanlara sordum. Birçok yer dolaştım. Sonunda bu işte uzman olarak Muzaffer Ozak tavsiye edildi. Beyazıt camiinin önünde sahaflık yapan Muzaffer Ozak?la karşı karşıya geldim. Dükkanında ayak üstü görüştük. Kendisine aynen şunları söyledim: ?Hocam, Hacı Hasan Efendi isimli bir ulemanın Necat-ül Mü'minin adlı kitabını arıyorum. Yıllar önce basılmak üzere bir basımevine bırakılmış. Bu kitaba hiç rastladınız mı? Böyle bir kitap tanıyor musunuz?

Sünnet-i hüda: Yalnız dinimizin şiarı olan işlerdir. Ezan okumak, cemaatle namaz kılmak gibi.

bkz: http://www.ikraislam.biz/hadisyazdir. php?hadis_id=401#_ftn10

Şerhu?l-Vikaye, nşr. Dr. Salah Muhammed Ebu?l-Hac, (Müessesetü?l-Verrak/ 2006) s. 4-5.

Şafii'ul mezheb olan Abdülhakim Arvasi'nin bu görüşteki etkisi

İbni Nüceym'in fetvasını şöyle anlamak istiyorum:

Sonuç: Bu hadisler içinde ne ne de metni yoktur.. Aynı kapıya da çıkmadıkları için mana ile de rivayet sayılmazlar..

2. Kitabu?l-Asar: İmamı Azam?ın rivayetleri var. Hadis sayısı azdır. Daha çok sahabe sözleri var. Tek cilt.

Bu şerh ve haşiyeler için bkz. Şerhu?l-Vikaye, nşr. Dr. Salah Muhammed Ebu?l-Hac, Dirase kısmı s. 71-84.

İmam Ebu Yusuf?un Eserleri:

- Falanca kişi nerede, diye sordu. Kendisine,

Cevap1: Kazaya kalmış namazların kazası ile meşgul olmak, revatip sünnetlerin dışındaki bir nafile namaz kılmaktan önemli ve önceliklidir. Ancak vakit namazları ile birlikte kılınan düzenli nafileler ve Teravih namazı imkanlar ölçüsünde kılınmalıdır. Hz. Peygamber bir hadislerinde, ?Kulun kıyamet günü ilk hesaba çekileceği konu, farz namazlardır. Eğer bunlar tamamsa işi kolaylaşmıştır. Farzlarda eksiği varsa, ?bakın bakalım, nafile namazı var mı? ? denilir ve nafilelerle farzları tamamlanır.? (Tirmizi, Salat, 188; İbn Mace, İkame, 202) buyurmuştur. Kılınacak namazın ne olduğu kesin olarak tayin edilerek niyetlenilmesi gerekir. İki niyetle bir namaz kılınamayacağı gibi, namaz kılarken birden çok namaza niyet edilmez. Hem kaza namazına, hem de vaktin sünnetine birlikte niyet edilirse bu namaz, kaza namazı olur. Hem kaza namazı hem de vaktin sünneti kılınmış olmaz (Fetavay-ı Hindiyye, I, 125).

Tekrar hesabımıza dönelim :

3. Bilerek kılınmayan farz ve vacip namazlar kaza edilir mi?

f. Hem farz , hem de sünnet veya nafile bir namaza niyet, -İmam Ebu Yusuf'a göre; sadece farz namaz için geçerli olur. İmam Muhammed ́e göre ise, sonuncusunda her ikisi içinde geçerli olmaz. (20)

Üzerinde namaz borcu olan kimselerin, öncelikle kaza namazı kılmaları gerekir. Bununla birlikte, imkanlar ölçüsünde, vakit namazları ile birlikte kılınan sünnet namazlarını ve teravih namazını da kılmaya çalışmalıdır.

Sünnet, kelime itibari ile yol demektir. Istılahta ise Peygamber Efendimizin yolu anlamına gelir. Hürmeten?Sünnet-i seniyye? denilmiştir. Sünnet-i seniyyenin menbaı üçtür: Akvali, ef?ali ve ahvalidir. Yani Peygamber Efendimizin sözleri, fiilleri ve hali sünnet-i seniyyenin kaynağıdır. Bu üç menbadan gelen sünnet-i seniyye, hüküm itibari ile de farz, nafile ve adat-ı hasene olarak yine üç kısma ayrılır. Farz ve vacip olan kısmına uymakla bütün Müslümanlar mükelleftir. Zira, Peygamberimiz de Kur?an?ın emir ve yasaklarına uymakla mükellef olduğu için hem farz ibadet, hem de sünnet olmuş oluyor. Mesela, farz namazlar, namazların farz ve vacip rükünleri, namazda Fatiha?nın okunması, bayram namazı, kurban kesmek gibi ibadat, sünnet-i seniyyenin farz ve vacip kısmındandır. Bunların ittibaında büyük sevaplar, terkinde ise, azap ve ceza vardır. Nevafil, yani nafile olan sünnetlerde ise; namazların sünneti, duha, teheccüd gibi namazlar, Ramazan ayı dışında tutulan oruçları vs. sayabiliriz. Bu kısım sünnetlere ehl-i iman emr-i istihbabi cihetiyle yine mükelleftir. Terkinde ceza ve azap yoksa da; büyük karından ve o sünnetin nurundan istifadesiz kalmak vardır. Sünnet-i seniyye dünya ve ahiret saadetinin temel taşıdır. Kemalat-ı insaniyenin madeni ve menbaıdır. Konuşma veya yürüme kabiliyetini annesinin yardımıyla öğrenen bir çocuk gibi, nihayetsiz istidat ve teçhizatla donatılmış, binler hissiyat kendisine ihsan edilen insan, bu maddi ve manevi cihazatını keşf edip, Rabbinin rızası dairesinde hayra sevk etmeyi öğreten Peygamberimize tabi olmakla mahlukatın en eşrefi olarak ahsen-i takvim vaziyetini alır. Peygamber Efendimizin beşere getirdiği hidayet müjdesini kabul edip sünnet-i seniyyesine ittiba eden ümmetinin sünnet-i seniyeye ittiba ve din-i İslam?a bağlılık nispetinde ulaştığı medeniyet seviyesi ve saadet, her daim?din-i İslam? ve?sünnet-i seniyyeden istifade? nimetleri için şükretmeye vesile olmuştur.2- Neden sünnet-i seniyye?ye ittiba etmeliyiz? Efendimizin sözleriyle, haliyle ve hareketleriyle hayatımızı anlamlandırmak bize insan-ı kamil olma noktasında en mühim rehber olacaktır. Bediüzzaman Hazretleri sünnet-i seniyye?nin ehemmiyetine binaen şöyle demiştir:

Cümlenin ma?lumudur ki, farz namazları terk ve vaktinden çıkarmak büyük isyan ve kazaya kalmış namazları kılmak farzdır. Kılmaması ve te?hiri büyük isyan ve nafile amelleri terk etmek isyan değildir. Ve bu beyan ittifaklıdır. Hususiyle üzerinde farz kazası olup ta kaza etmeden nafile namaz kılsa, kabul olmayıp sevabı olmaz. Resulümüzün kavl-i şerifi dan malum olmuştur. Kenarı okuyalar. Zeyd, beş vakit namazı eda ederken evkat-ı hamsenin sünnetlerini kazaya kalan namazlarına ta?yin edip kılsa kazaya kalmış namazı eda etmiş olur mu? El cevap olur. Bu suret-i mezburede kaza ve sünnet namazları sevabına nail olur mu? El cevap olur. fetvası budur. Zeyd üzerinde farz kazası olup da, kazasını kılmadan sünnetleri kılarsa azaba müstehak olur mu. El cevap olur. Bu suretle sünnetleri terk ile azaba müstehak olur mu?El cevab olmaz.

b. Malikilere göre de, günlük farz namazlar ile sabah namazının sünneti, vitir, bayram ve tahiyyetü ́l-mescit dışında sünnet veya nafile ile meşgul olarak kaza namazını geciktirenler, günah işlemiş olurlar.

Bu gayrı ilmi genellemeye belki bizim yukarıda verdiğimiz kısımdaki örneklerden ulaşılabilir. Ancak Sünnet yalnız olarak kullanılınca, İslamiyet anlaşılır demek her zaman için geçerli olmaz. Şimdi bu çerçevede Sünnet yalnız olarak kullanılınca, her zaman İslamiyet anlaşılmayacağının örneklerini verelim:

2. Sünnetin birinci hedefi; huzur-u İlahiyi temin etmek ve ömür sermayesini ibadete dönüştürmektir. Sünnet-i seniyye tam manası ile nedir? Sünnetullah ve adetullah kanunlarını en iyi bilen ve yaşayan Allah Resulu olduğu için, fıtratı anlatan bir kelime mi? Bilgi verir misiniz

4- Celaleddin el-Kurlani, el-Kifaye

Cevap 2: Namazın sahih ve eksiksiz bir şekilde kılınabilmesi için, bir takım farzları, vacipleri, sünnetleri ve adabı bulunmaktadır. Namazın farzlarından birini yerine getirmemek namazın geçersizliğine sebep olur. Vaciplerin terki halinde ise, eğer unutma veya hata ile yapılırsa sehiv secdesi yapılması gerekir; bilerek terk edilmesi halinde günah işlenmiş olur ve namazın yeniden kılınması vacip olur (İbn Abidin, Reddü?l-muhtar, I, 456). Namazın sünnetlerinin ve adabından birinin veya tamamının terk edilmesi durumunda, namaz bozulmadığı gibi, sehiv secdesi de gerekmez. (İbn Abidin, Reddü?l-muhtar, I, 474). Ancak namazın fazilet ve sevabı kaçırılmış olur. Zira Hz. Peygamber : ?Benim namaz kıldığımı gördüğünüz gibi namaz kılınız? buyurmuştur (İbn Hibban, Sahih, Beyrut, 1414/1993, IV, 541). Dolayısıyla namazın sünnetlerine riayet edip devam etmek Hz. Peygamber ?e tabi olmanın alametidir. Meşru bir mazeret olmadıkça namazın sünnetleri terk edilmemelidir. Buna rağmen terk edilirse namaz borcu ödenmiş olur.

Hanefi mezhebinin temel/el kitapları: Hanefi mezhebinde el kitabı mahiyetinde ilk eser Ebu Ca'fer et-Tahavi'nin(321/933) el-Muhtasar'ıdır. Hakimü?ş-Şehid Mervezi, Zahirü?r-Rivaye?yi alıp tekrarları çıkarmak suretiyle el-Kafi adlı eserini meydana getirdi. Şemsu'l-Eimme es-Serahsi(483) bu eseri el-Mebsut adıyla şerhetti. Kuduri(428/1037), Hanefi mezhebinin en meşhur el kitaplarından biri olan el-Muhtasar'ı telif etti.

Böyle sözler genel bir kaideye değil muhatabına göre ikaza işaret eder. Ayrıca İmam Rabbani'nin Sünnet-i Seniyye hakkındaki sözleri tek taraflı olarak alıntılanmıştır.. İmam Rabbani'nin farzın ehemmiyeti sadedinde söylediği bir paragraflık kısım hemen hemen tüm soruların cevabına büyük marifetmiş gibi ilgisiz bir şekilde eklenmiştir.. Oysa Mektubat-ı Rabbani'yi okuyan bilir ki İmam Rabbani tam bir Peygamber aşığıdır ve Sünnet-i Seniyyeye ittibayı hayatının esas gayesi yapmıştır.. Farz-nafile-sünnet arasındaki deniz-damla kıyası ancak ve ancak alıntılandığı bütünlük içinde düşünülmelidir..

21. Mecme?ül Enhur

Cevhere, Sirac, Lübab, Tuhfetu'l-Fukaha:En meşhur şerhleri;

5. es-Siyeru?l-Kebir: İmam Evzai, Siyeru?s-Sağir?i görünce?Kufeliler ne anlar bu işten? deyip İ. Muhammed'i eleştirmesi üzerine İmam daha kapsamlı bu eseri hazırladı.

( 2341 nolu hadisin açıklaması ) İbn Hazm devamla demiştir ki: "Allah Teala namazla mükellef olan kimseye, vaktinden sonraya tehir etmek için herhangi bir özür kılmadı. Hatta savaş, vuruşma, korku, şiddetli hastalık ve yolculuk hallerinde bile. Allah Teala: "Sen Onların içinde olup da, cephede onlara namaz kıldıracağın zaman askerini iki kısım yap. Bir grup seninle namazda dursun..." Yine: "Eğer korkarsanız yaya veya binekli olarak..." buyurmakladır. Allah Teala ağır hastaya namazı terk etmesi için ruhsat vermedi. Eğer ayakta kılmaya gücü yetmezse oturarak kılar, oturarak kılamazsa yan tarafı üzerine kılar. Suyu kullanamazsa teyemmüm eder, toprağı kullanamazsa veya kullanmaya gücü yetmezse teyemmümsüz kılar. Peki namazı vakti çıkıncaya kadar terk etmeye niyet etmeyi caiz görüp de sonra vakti çıkınca kılmayı ona emrederek, bunun yeterli olabileceğini söyleyenler bunu nereden söylüyor? Kur'an'da sahih, hatta zayıf sünnette bile böyle bir şey yoktur. Bu konuda hiçbir sahabi sözü ve hiçbir kıyas da yoktur. Sonra demiştir ki: "Namazı vakti çıkıncaya kadar terke karar veren tevbe edip, Allah'tan affını diler ve nafileleri çoğaltır." Tevbe etmesi gerektiği sözümüze gelince; şu ayete dayanmaktadır: Allah Teala şöyle buyruyor: "Onlardan sonra bir kavim geldi ki namazlarını zayi ettiler ve nefislerine uydular. Onlar gayya kuyusuna atılacaklar. Ancak tevbe edenler iman eden ve ameli salih isleyenler onlar cennete girecektir, hiçbir şeyle zulme uğramazlar." Allah Teala buyruyor: "Onlar bir kötülük yaptıklarında veya nefislerine zulmettiklerinde Allah'ı zikrederler ve günahlarından dolayı af dilerler."Yine Allah Teala buyruyor: "Kim zerre miktarı hayır amel işlerse onu görür, kim de zerre miktarı şer işlerse onu görür." Allah Teala buyruyor ki: "Kıyamet günü adaletle mizanları koyacağız. Hiçbir kimseye zulm edilmeyecektir." Ümmet buna icma etmiş ve bütün deliller, nafilelerin, miktarını Allah'ın bileceği hayırdan bir cüz olduklarını bildirmişlerdir. Ve yine farzlar içinde, miktarını Allah'ın bildiği hayırdan bir cüz vardır. Nafilelerin cüzleri toplandığında, farzın cüzlerine denk olabileceği, hatta onu geçebileceği Allah Teala amel edenin amelini zayi etmeyeceğini, iyiliklerin de kötülükleri gidereceğini haber vermektedir."

(İbn Abidin, Şerhu Risaleti Resmi'l-Müfti, İstanbul, t. y. s. 5).

a-Alıntı 1 : Abdülkadir-i Geylani hazretleri, 1313 yılında Hindistan'da basılan kitabının kırk sekizinci makalesinde diyor ki: Mü?minin, en önce farzları yapması lazımdır. Farzlar bittikten sonra, sünnetleri yapar. Ondan sonra, diğer nafilelerle meşgul olur. Farz borcu varken, sünnet ile meşgul olmak, ahmaklıktır. Farz borcu olanın sünnetleri kabul olmaz. Ali ibni Ebi Talib?radıyallahü anh? bildiriyor: Resulullah?sallallahü aleyhi ve sellem? buyurdu ki, . Abdülkadir-i Geylaninin yazdığı bu hadis-i şerefi şerh eden Hanefi mezhebi alimlerinden Abdülhak-ı Dehlevi buyruyor ki, (Bu haber, farz borcu olanların, sünnetlerinin ve nafilelerinin kabul olmayacağını göstermektedir.

2- Farz ve sünnet ifadesindeki sünnet, Resulullah efendimizin farz olmayarak yaptığı işler demektir. Hadis-i şerifte buyruldu ki:

Tenkit: Haleb-i Sağır ve diğer Hanefi kaynaklarında aynı vaktin farz ve nafilesine beraber niyet olarak değil "Bir kimse, farza ve nafileye birlikte niyet ederek namaz kılsa,"denilerek daha genel bir kaide verilmişken bu genel kaide sanki yalnız vaktin farzı ve sünneti için verilmiş gibi bir kanaat oluşturmaya çalışmak, mezhep imamlarının kavillerini, içtihatlarını

Zaten o takipçilerine göre bu hususta daha anlaşılabilir/nispeten daha kabul edilebilir bir konumdadır.. S. Ebediyye?de kaza namazı bahsinde geçen kısımlarından biri şöyledir: Cevabında, buyurdu. de diyor ki, sünnet yerine kaza kılmakla, sünnet de yerine getirilmiş olur. Kaza borcu olanlar, her namaz vakti, o vaktin farzından başka namaz kılarak, sünneti yerine getirmiş olur) buyurdu.

bkz:http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2913

?Dinin elden çıkışı sünnetin terkiyle başlar. Halat nasıl lif lif kopup parçalanırsa, din de sünnetin birer birer terkiyle ortadan kalkar.? 6 Bu iki hadis sünnetin ehemmiyetini en veciz bir şekilde izah etmiş ve ehemmiyetini açık bir şekilde ortaya koymuştur.

Peygamber Efendimizin nafile ibadetlerini öğrenmek üzere, üç kişilik bir grup, Peygamber Efendimizin hanımlarının evlerine geldiler. Kendilerine Efendimiz?in ibadetleri bildirilince, onlar bunu azımsadılar ve;

29. İbnü?s-Saati, Mecmau?l-Bahreyn, .

bkz: http://ramazan.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2807

"Evet, Cenab-ı Hakk'ın kullarını ne ile affedeceği belli değildir. Bu bakımdan kula düşen şey, küçük-büyük fark gözetmeksizin marufun her çeşidini yapmak ve Cenab-ı Hakk katında kendi kurtuluşuna vesile aramak olmalıdır. Burada konuyla alakalı gördüğüm Hz. Ömer 'le ilgili bir menkıbeyi hatırlatmak istiyorum: Hz. Ömer vefat ettikten sonra, kendisini rüyada gören bir zatın, 'Hangi amelinle kurtuldun?' sorusuna, "Sokağa çıktığımda bir çocuğun güvercinle oynadığını ve ona eziyet ettiğini görmüştüm. Elimi cebime soktum ve birkaç kuruş çıkararak çocuğa uzattım. Karşılığında da güvercini alıp azad ettim. İşte bu,

Kuduri, metni hazırlarken hangi kaynaklardan istifade ettiğini belirtmemiştir. Fakat yapılan karşılaştırmalardan Ebu Cafer et-Tahavi?nin (321/933) ?Muhtasar?ından çokça istifade ettiğinin anlaşıldığı söylenmektedir. (Bkz. DİA, XXXI, 65). Kuduri?nin Tahavi?nin muhtasarı dışında kendi bölgesi olan Bağdat?ta yaşamış ve döneminde Hanefilerin reisi konumunda bulunan Ebu?l-Hasen el-Kerhi?nin (340/951) ?Muhtasar?ından yararlanmış olma ihtimali de yüksektir. Zira Kuduri bu kitabı şerh etmiş ve şerhin başında Kerhi?nin talebesi Ebu Ali eş-Şaşi?den (344/955) ?Bu kitabı ezberleyen, ashabımızın en iyi zapt edeni ve yine bu kitabı anlayan, ashabımızın en iyi anlayanı olacağı? sözünü nakletmiştir. (Bkz. Şerhu Muhtasarı?l-Kerhi, Köprülü Ahmed Paşa, No: 93) Kuduri?nin hakkında yukarıdaki sözleri naklettiği ve şerh ettiği bir kitaptan istifade etmemiş olması düşünülemez.

Kazaya kalmış olan namazlar iki nev'idir :

Yapılan hatalar:

Tirmizi?nin bildirdiği hadis-i şerifte, (Ümmetim 73 fırkaya ayrılır, 72si Cehenneme gider, yalnız bir fırka kurtulur. Bu fırka, benim ve Eshabımın yolunda gidenlerdir) buyruldu. Bu fırkaya denir...

a-Necat-ül Mü'minin yazarının sağlığında matbu değildi:

rivayetleri beyan ederler; en sahih kavilleri, kıyasa muvafık, halka uygun olanını seçerler. Bundan önce de işaret ettiğimiz veçhile Ebu Hanife'nin ashabını, müstakil müctehidler mertebesinden tabi'ler mertebesine indirmek mevcut değildir. Bu itibarla buraya kadar beş tabaka halinde sayılanlar hakikatle üç tabaka halinde toplanır: Birinci tabakayı Ebu Hanife ashabı teşkil eder, ikinci tabaka tahric yapanlar tabakasıdır, üçüncü tabaka da tercih yapanlar tabakası olur.

Yorum: Mesele bu kadar açıkken neden iki namaza birlikte niyet edilir denilerek en az yüzde 50 lik bir risk alınsın?Hem Ebu Yusuf'a göre de çift niyetle kılınan namaz tek namaz için kabul olunur.. Hiç bir faydası olmayan bir iş için namazı tehlikeye atmak akıllı bir Hanefi'nin almak isteyebileceği bir risk değildir..

hayırdır ebu hanife mi kesildiniz? mezhep imamları bile kendi aralarındaki tartışmaları SON NOKTA diye kestirip atmadı

Ne diyor Hilmi Işık: Özürden dolayı geciktirilmesine islamiyetin izin verdiği birkaç namazı fevt olmuş bir kimsenin, bu birkaç nemazı, beş vakit namazın sünnetleri yerine kılmayıp, bu sünnetleri terk etmemesi caiz görülmektedir. Fakat, din kitapları yazıldığı zamanlarda, islam memleketlerinde namaz kılmayan kimse yoktu. Özürsüz kazaya bırakan da yoktu. Özür ile fevt olan namazları da azdı. Şimdi ise, özürsüz terk ettikleri için, büyük günaha girmişlerdir. Bu vak?a ve hakikat karşısında, namazlarını özürsüz terk edenler, namaz borcu ile can vermemek, Cehennem azabından kurtulmak için, hiç olmazsa, beş vakit namazdan dördünün sünnetlerini kılarken, kaza kılmağa da niyet etmelidir. Böylece, bir namaz kılmakla, hem kaza, hem de sünnet kılınmış olur. Sabah namazının sünneti kuvvetli olduğundan, sabah nemazının sünnetini, yalnız sünnet niyet ederek kılmalıdır..

Yorum : Hadis münhasıran namazla ilgili değildir.. Genel manada farz borcunun ifasının nafile ibadetlerden önde tutulması gerektiğini ifade ediyor..

Şefaat büyük günahlar içindir. O hadis-i şerifte bildirilen sünnetten kasıt İslamiyet?tir. Yani demektir. İslamiyet?i terk eden kafirdir. Kafire şefaat olmaz. İmanı olan ne kadar büyük günah işlerse işlesin şefaate kavuşur...

tamlamasından evvelki cümle olan "Cenab-ı Hak, hepimizi, dünya ve ahıretin efendisi ve bütün insanların her bakımdan en yükseği ve en iyisi olan, Muhammed Mustafa'ya tabi olmak saadetiyle şereflendirsin! " cümlesini ve sonrası örneklendirme cümlesi olan "Mesela, Ona uyan bir kimsenin, gün ortasında bir parça uyuması, ona uymaksızın, birçok geceleri ibadetle geçirmekten, kat kat daha kıymetlidir. Çünkü yani öğleden önce biraz yatmak, adet-i şerifesi idi." kısmına da tamamıyla kayıtsız kalarak "görememenin boyutları" alanında yepyeni çığırlar açmışlardır..3 katlı aidiyeti ve öncesindeki "Muhammed Mustafaya tabi olmak" girişinden burada kastedilen hassaten Resulullah'ın dinde izlediği yol, ona ait hususiyetler ve emirleri ile ile şekillenen Peygamber Efendimizin halinden, sözlerinden, tavırlardan ve sükutundan ortaya çıkan yaşama modelini -ki bunlara nafileler de dahildir- anlayamayacak kadar taraflı bu bakışla "Mesela, Ona uyan bir kimsenin, gün ortasında bir parça uyuması, ona uymaksızın, birçok geceleri ibadetle geçirmekten, kat kat daha kıymetlidir. Çünkü yani öğleden önce biraz yatmak, adet-i şerifesi idi." cümlesindeki Kaylule ve adet-i şerifesi kelimelerini de görmemezlikten gelmişlerdir..

-Nasıl yani? Bu iki yazar, yazılarının temel referanslarından biri olan H. Hilmi Işık'tan farklı mı düşünüyorlar?

Mümin evvela farzları yapmalı. Bundan sonra sünnet-i şerifleri yerine getirmeye gayret etmelidir. Daha sonra bunların dışında kalan ibadetleri yaparak faziletli işleri takip etmelidir. Farzı bitirmeden sünnetle uğraşmak, pek akıl karı değildir. Zaten farzları terk ederek yapılacak işler makbul değildir. Buna bir misal vermek lazım gelirse şöyle demek yerinde olur: Bir kişiyi padişah emrini yapmaya çağırıyor; O zata gelince, gitmek istemiyor; padişahın hizmetçilerinden birinin sözünü yerine getirmeye uğraşıyor.

Hanefi Mezhebinin Meşhur Metin Kitapları için

Müçtehitlerin Kategorik Olarak Yukarıdan Aşağıya Sıralanması

Örneğin Feteva-i Hindiyye'nin şu anlatımına bakalım:

4- Sünnet, yol, çığır gibi manalara da gelir. Mesela sünnet-i hasene iyi çığır, sünnet-i seyyie kötü çığır demektir. Hadis-i şerifte buyruldu ki:

Alıntı 1:

Bediüzzaman'ın Sünnet-i Seniyyeye uyarısı, Bediüzzaman?ın sünnet üzere yaşantısı

http://tr.wikipedia. org/wiki/R%C3%B6nesans#R. C3. B6nesans. E2.80.99. C4. B1n_sebepleri

bkz:http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2904

bkz: http://kitap.ihlas. net.tr/cgi-bin/cgi. exe/ilmihal/query=mahalde+/doc/%7B@1995%7D?

Maliki Mezhebine göre, üzerinde kaza namazı olan kimsenin, sabah namazının sünneti, vitir, bayram ve tahiyyetu?1-mescid namazı dışında nafile namaz kılması haramdır. Bu durumda nafile kılmakla sevap, kaza namazını geciktirmekle günah kazanılmış olur.

4- Ashab-ı Tahriç: Bu zatlar, içtihat iktidarına sahip olmayan mukallitlerdir. Bunlar kendi mezhep imamlarından nakil olup da bir kaç cihete ihtimali olan tam belirgin meseleleri tefsir ve açıklamaya muktedir olan fakihlerdir. Mesela: Cessas, Ebu Bekir er Razi gibi meşhur zatlar.

Ahzab suresi, 21.

Bu baskıda şeriat deyiminin karşısında yer alan tek cümlelik tanımlama bana aittir. (Sayfa: 34)

Aişe ile Ümmü Seleme'ye:

6- Ashab-ı Temyiz: Bunlar tercihe iktidarları olmayıp, kendi mezheplerinde mevcud bulunan kavi ile zayıf hüküm arasını temyize muktedir olan zevattır. Mesela. Kenz'in müellifi Nesefı, Muhtar'ın sahibi Ebu Fazl Müceddidi el-Mevsili, Vikaye'nin sahibi Tacü'ş-Şeria Mahmud Buhari, gibi...

İbni Nüceym'in Birçok Açıdan Çarpıtılan Fetvası

Her hangi bir fıkhi Meseleyi araştıracağımız Hanefi kaynaklar hangileri olabilir?: Genel olarak Hanefi fıkhının temel kaynakları 3 grup altında toplanır :

-Hayır.

Ebu Bekir el-Cessas : Tahavi?nin bu değerli muhtasarının birçok şerhi bulunmaktadır. En önemli şerhi?kitaplarının sıkı bir takipçisi? olarak niteleyebileceğimiz Ebu Bekir el-Cessas?a (370/980) ait olanıdır. Bu senenin başında basılan Cessas?ın bu şerhi şuan itibariyle Hanefi mezhebinin matbu olan en eski muhtasar şerhi olma özelliğine sahiptir. Bundan önce matbu olan en eski muhtasar şerhi, Serahsi?nin Hakim Şehid?in Kafi isimli muhtasarı üzerine yaptığı Mebsut ismiyle meşhur 30. ciltlik eseriydi. Tahavi?nin, kendi ifadesiyle?bilmekten geri durulamayacak ve bilmeyenin mazur sayılamayacağı fıkhi mesaili Ebu Hanife, Ebu Yusuf ve Muhammed?in görüşlerine göre bir araya getirdiği? bu muhtasarı önemli bir kitap olmasına rağmen maalesef sonraki dönemlerde gereken ilgiyi görememiştir.

bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2903

Büyüklerimiz bu kanatte, bizim mezhebimiz bu... Başka mezheblerde, başka türlü düşünceler olabilir.

Bu örnekle, bu başlıkta yazdıgın uzun uzun ve uzun oldugu kadar gereksiz yazıları normal ya da faydalı gibi yutturmaya çalışma.

?Tuhfetü?l-Fukaha? : Kuduri?nin muhtasarı kendisinden sonra telif edilen birçok kitaba da kaynaklık etmiştir. Örneğin?Tuhfetü?l-Fukaha? sahibi Alauddin es-Semarkandi (539/1144-5) kendi zamanında kitabın çok meşhur olduğunu ve bazı kişilerin kendisinden bu kitapta zikredilmeyen meselelere yer vermek, oradaki müşkülatı açıklamak, taksim ve tafsilde bulunarak kitabın faydasını arttırmak maksadıyla yeni bir kitap yazmasını istediklerini belirtmekte ve onların istekleri doğrultusunda Tuhfetü?l-Fukaha?yı telif ettiğini söylemektedir.

Doğrusu: İbni Teymiye kasten terk edilen namazların kazasını kabul etmedi.. Bu görüşünü Sahabinin bazılarından almıştır.. Özürsüz terk etmenin kazası yoktur demişse bunu özürlü ve özürsüz diye değiştirmek İbni Teymiye'ye iftiradır.. Bu iftira sitenin kendisi tarafından bile yalanlanmaktadır:... Üstat İbrahim Muhammed Neşat diyor ki: Namazı bilerek terk etmenin büyük günah olduğunu ve farzları hemen kaza etmek farz olduğunu, cumhur-ı ulema bildirmektedir. İbni Teymiyye, dedi. Daha önce İbni Hazm da, uzun yazılarıyla böyle uygunsuz fikirler ortaya atmıştı. (İslam kültürü 6/25)

a- Mefhum-u muhalif yöntemiyle çıkacak mana -eğer muteber ise- ancak hadisin açıklamasında verilebilir.. Hadisin kendisi olarak verilemez.. Hadis rivayetinde veya herhangi bir metin naklinde böyle bir usul yoktur.. Aslını vermek varken hiç bir ciddi yazı da böyle bir eğri yola sapmaz..

CEVAP

bkz: http://www.hadis.resulullah. org/index. php?s=oku&amp;amp;amp;amp;amp;amp;id=2307

Asr-ı Saadet haricinde İslam tarihinde 5 vakit namazlarının tüm müminler tarafından muntazaman ve geciktirmeden kılındığı böyle bir devir olması mümkün değildir..4 halife dönemindeki fetihlerden sonra islam devletinin coğrafi sınırları çok genişlemiş ve bu sınırlar içerisine Kuzey Afrika, Anadolu'nun bir kısmı, İran, Irak, Horasan, suriye, Mısır gibi farklı kültürlerin ve dinlerin uğrak yeri olan coğrafyalar da katılmıştı.. Bu geniş coğrafyanın içerisinde namazlarını düzenli kılanlar da vardı kılmayanlar da.. Bunu akıl edebilmek için vakanüvis veya İslam Tarihi, İslam Medeniyeti Tarihi prof'u olmaya gerek yok.. Fıkıh kitaplarından da bir örnek verip bu iddianın ne kadar mesnetsiz olduğunu gösterelim:

a) Kitap, İbni Nüceym'in değil Kudüs Kadısı M. Sadık Efendi'nindir:

Hicri IX ve X. yüzyılda kaleme alınan, Osmanlı Devletinin bir nevi yarı resmi hukuk külliyatı olarak rağbet görmüş, asırlarca kadı, müftü ve müderrislerin müracat kitapları olan iki metin vardır.

bkz: http://www.literatur.gen.tr/fikih/hanefi.html

1. Faite ile Terk edilmiş namazları, kazaları açısından farklı hükümlere bağlamak yanlışı:

60 bin mesele halletti denir. Hatta 300 bin mes'ele halletti diyenler var. Birinci rakam biraz fazlaca kabarıktır, mübalağadan hali değildir. ikincisi ise kabul olunamaz.

2- Yusuf Dehri, Son Şahitler 4. Cilt s. 266

Yayın grubunun pek çok zaman alıntılarında hassas davranmadığı, alıntının aslına birebir sadık kalmadığı bir gerçek. Ancak mevzu hadis-i şerif olunca gerek olmamasına rağmen mana ile rivayet yapılması çok düşündürücü. O nedenle aslından kontrol imkanı olanlara mutlaka bu kontrolü yapmalarını tavsiye ederim..

Kastedilen mana Cehenneme girecek veya girmeyecek kişilerden ziyade cehennemliklerin ve cennetliklerin amellerini zikirdir.. Tergib ve terhib, korku ve ümit başlıkları altında incelenen böylesi rivayetlerin sadece korkutan kısımlarına bakmak veya sadece ümitlendiren rivayetlere sarılıp gerisini göz ardı etmek muvazeneyi bozar..

Resulullah 'e en çok sevdiği amel, az da olsa devamlı olanıdır.

( Ayni, a. g. e., 2/608; Şevkani, Neylü ́l-evtar, 2/27.

10. es-Serahsi, el-Muhit,

16. Molla Husrev, Gurer ve Dürer,

Yine Seadet-i Ebediyye'de Ali ibni Ebi Talib?radıyallahü anh? bildiriyor: Resulullah?sallallahü aleyhi ve sellem? buyurdu ki, diye verilen hadisin aslı "Hz. Ali bir Hadis-i Şerifi şöyle rivayet eder:- ?Farzı bırakıp nafile ibadetle uğraşan, doğuracağı zamana yakın çocuğunu düşüren kadına benzer.?" şeklinde -hemen hemen- hiç alakasız bir anlam çağrıştıracak kalıpta ve tercümenin tek harfi benzemeyecek şekilde verilmiştir. Hilmi Işık Hz. Ali'yi konuşturduğu "Üzerinde farz nemazı borcu olan kimse, kazasını kılmadan nafile kılarsa, boş yere zahmet çekmiş olur" cümlesi diğer çeviride hiç yok. Bu nasıl iştir Ya Rabbim! demekten kendimi alamıyorum.. Bu kadar da olmamalı. Hangi çeviri doğru?Hatta öteki çeviride namazdan-niyazdan hiç bahsedilmemiş.. Mutlak olarak farzlar ve sünnetler diye geçiyorken bir de bakmışsın ki hoop M. Ali Demirbaş Hoca çevirinin ve Hadisin doğrusunu ortaya koymuş: Hadis-i şerifte buyruldu ki:

İlmihalse işte ilmihal :

b- Bir kaç yıllık borcu olanlar ise bu fetvayı esas alıp Sünnetleri terk etmemelidir. Önceki adamın Ya Resulullah borcum çoktu o nedenle sünnetleri terk ettim demeye yüzü olmasına rağmen bu adamın böyle bir bahanesi de olamaz.

İmam Ahmed, fıkıhta mes'ele farz ve takdir etmeye yer vermedi. Halbuki fukahanın şeyhi Ebu Hanife bu yolu açmıştı. İmam Ahmed, mes'ele takdir ve farz etmeye vakit bulamadı, buna gerek kalmadı, çünkü İslam ülkelerinin her yanından, uzak yakın demeden, bir çok yerlerden, olmuş sayısız mes'eleler soruluyordu. Horasan, İran, Suriye, Haremeyn-i Şerifeyn ve diğer yerlerden soranlar çoktu. Çünkü şöhreti her yerden duyulmuştu. Meşhur olma betası onu bulmuştu. Bildiği asarla cevap veriyor, gerekince rey ve kıyasa başvuruyordu. Ancak kıyas eserin benzeri oluyordu. Onun ışığı eserdi. Vuku'u beklenen mes'elelere dair hüküm vermek, fıkha bir mazbut hal veriyor, onu muhkem bir şekle sokuyorsa, vaki olan mes'elelere fetva vermek de, fıkha bir hayatiyet, kuvvet ve canlılık kazandırır, onu hayata sokar. Onun için Hanbeli fıkhı yaşayan, diri, canlı bir hal aldı. Eser fıkhı olduğu için selefin, şanlı ululuğunu taşırdı. İmam Ahmed, Hadis ve asar ile yoğurulduğu için, fıkhının bu yönü kuvvetlidir.

Sünnet-i seniyyenin terkinde günah olmamakla birlikte, büyük sevaptan mahrumiyet vardır. Peygamberimizin biz Müslümanlara iki büyük emanetinden biri olan sünnetin değiştirilmesi ise bid?attır, dalalettir ve büyük hatadır. Ehemmiyetsiz görülmesi, büyük bir kabahattir. Bediüzzaman, sünnetin ehemmiyetsiz görülmesini cinayet olarak vasıflandırır. Sünneti bile bile terk eden, Resulullah?ın şefaatinden mahrum kalır. Bu konu da Resulullah Efendimiz şöyle buyurmaktadır:

(2) Buhari, es-Sahih, 1/148 (Mevakit; 37) İst., 1315; Şevkani, Neylü ́l-evtar, 2/26-27, Kahire, 1380/1961; Mansur Ali Nasıf, et-Tacü ́l-cami, 1/147, Kahire, 1381/1961; Tecrid Tercemesi, 2/537 (Hadis No: 354), Ankara, 1975.

(12) Ayni, a. g. e., 2/608; Şeyhzade Abdurrahman b. Muhammed, Mecmeu ́l-enhur, 1/144, İst., 1328; Ahmed b. Muhammed et-Tahtavi, Haşiye ala Meraki ́l-felah, sh. 357-358.

II. Bediüzzaman'a Göre Sünnet-i Seniyye'nin Ehemmiyeti:

Nafile ibadetin sevabı, farz ibadetin sevabı yanında, bir derya yanındaki bir damla su kadar azdır. İslam alimleri, Mekke?ye uzak memleketlerde olanların tekrar hacca gitmelerine izin vermemişlerdir. Abdullah Dehlevi hazretleri 63. mektupta (Hac yolunda, ekseriya, ibadetler tam yapılamaz. Bunun için, İmam-ı Rabbani 123 ve 124. mektuplarında, umreye ve nafile hacca gitmekten razı olmadığını bildirdi) buyuruyor. Bir farzın yapılmasına, mesela kadınların örtünmelerine mani olan nafile hac, haram olur. Böyle nafile hacca gitmek, sevab değil, günah olur. Umreye gitmek de böyledir.

bkz:http://www.yeniasya.com.tr/haber_detay2. asp?id=5846

bkz: http://www.mehmetalidemirbas.com/detay. asp?Aid=686

6) Ashab-ı Temyiz: el-Kenz, ed-Dürrü'l-Muhtar, el- Vikaye ve el-Mecma' gibi eserlerin müellifleri, Mesela Kenz'in müellifi Nesefi, Muhtar'ın sahibi Ebu Fazl Müceddidi el-Mevsili, Vikaye'nin sahibi Tacü'ş-Şeria Mahmud Buhari,

11- İbni Abidin'in Haşiyesi Reddu'l-Muhtar ala'd-Dürri'l-Muhtar adlı eser Hanefi mezhebinde tahkikat ve tercihat kitaplarının sonuncusu kabul edilir.

Demek ki yazıda bahsedilen nafile sünnetten başka bir şeydir.. Bu değerlendirmede geçen nafilenin sünnet anlamında olmadığı nafile ve sünnet terimlerinin ayrı ayrı kullanılıp farklı gruplandırmasında rahatça fark edilir. Hatta yazının devamında sünnetle nafileyi de birbirine karşı kıyas eder... Bunun diğer göstergesi nafileye verdiği örneğin erbain, zikir ve fikir olmasıdır.. Nafile sünneti de içine alan genel bir kavramdır. Dinimizislam ise burada geçen nafileyi İmam-ı Rabbaninin kullanımına bakmadan sırf kelime kapsamına bakarak sünnet yerinde takdim etmiştir.

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur- 9

Minhecül-Ahmed yazarı, İmam Ahmed'in fıkıhtaki mevkisini anlatırken şunu nakleder: «Abdülvahap Varrak demiş ki: «Ahmed b. Hanbel'in bir benzerini görmüş değilim. Onun ne gibi üstünlüğünü gördün? demişler. Cevap vermiş: «Adama 60.000 mes'ele soruldu, hepsine de filandan dinledim filan haber verdi, diye cevap verdi.

... Özürden dolayı geciktirilmesine islamiyetin izin verdiği birkaç namazı fevt olmuş bir kimsenin, bu birkaç namazı, beş vakit namazın sünnetleri yerine kılmayıp, bu sünnetleri terk etmemesi caiz görülmektedir. Fakat, din kitapları yazıldığı zamanlarda, islam memleketlerinde namaz kılmayan kimse yoktu. Özürsüz kazaya bırakan da yoktu. Özür ile fevt olan namazları da azdı. Şimdi ise, özürsüz terk ettikleri için, büyük günaha girmişlerdir. Bu vak?a ve hakikat karşısında, namazlarını özürsüz terk edenler, namaz borcu ile can vermemek, Cehennem azabından kurtulmak için, hiç olmazsa, beş vakit namazdan dördünün sünnetlerini kılarken, kaza kılmaya da niyet etmelidir. Böylece, bir namaz kılmakla, hem kaza, hem de sünnet kılınmış olur. Sabah namazının sünneti kuvvetli olduğundan, sabah namazının sünnetini, yalnız sünnet niyet ederek kılmalıdır.

CEVAP: Muhterem kardeşlerim! Akılla mantıkla gelin bu meseleyi çözelim. "Kılsa bile Allah kabul etmez!" diyormuş. Yahu sen Allah'ın vekili misin?.. Bir kul namaz kılıyor, "Kılsa bile Allah kabul etmez!" diyor. Kimsin sen yahu, Allah'tan mesaj mı aldın?.. Bu ne biçim laf?.. Bizim ulemamız, "Kılsa kabul olur." diyor, niye kabul olmayacakmış?.. Kabul olur kardeşlerim. Peygamber Efendimiz'in hadis-i şerifte, "Kılın! Denizlerin köpüğü kadar günahınız olsa bile affeder." diye teşvik ettiği bir namazı, "Rasulüllah emretmiş, tavsiye etmiş; ben de kılayım!" diye kılsam, niye kabul etmesin Allah?.. Bu nerden çıkıyor, bu ne biçim laf?.. Bizim Hanefi mezhebimizde böyle bir mesele yok... Kılınan nafile namazlar sevaptır, kılınır.

Cennet bir sürprizler diyarıdır.."Velev ki katre olduğuna inanıyorsan bile" hiçbir ameli küçük görme!:

3. Muhtasaru?l-Kerhi: Ubeydullah b. el-Hüseyn el-Kerhi (340/951)?nin muhtasarı.

Mezhebe göre refu'l-yedeynin sünnet olması şöyle dursun, yapılması mekruhtur. .. Eğer kaynaklardan hadis toplayıp onunla fıkıh, hadis bilmeyen kişileri ilzam etme veya yönlendirme yolu muteber bir usul ise buyrun size İmam-ı Buhari'nin Refu'l-yedeyn fi's-Salati risalesi.. Büyük İmam konu hakkında hadis rivayetiyle yetinmemiş bir de o hadislerden risale telif etmiş.. En kuvvetli ilzam onunla olur. Bununla en başta İmam-ı Azam ve 2 talebesini sonra da İmam Malik'i ilzam edin.. Bunu almayıpefu'l-yedeynin sünnet olması şöyle dursun, yapılması mekruhtur. .. Eğer kaynaklardan hadis toplayıp onunla fıkıh, hadis bilmeyen kişileri ilzam etme veya yönlendirme yolu muteber bir usul ise buyrun size İmam-ı Buhari'nin Refu'l-yedeyn fi's-Salati risalesi.. Büyük İmam konu hakkında hadis rivayetiyle yetinmemiş bir de o hadislerden risale telif etmiş.. En kuvvetli ilzam onunla olur. Bununla en başta İmam-ı Azam ve 2 talebesini sonra da İmam Malik'i ilzam edin.. Bunu almayıp ta ötekini almanın mantıklı izahı nasıl olabilir? . Ayvayı sağlam bulmayıp onu istifade dışında tutan, buna rağmen ayvanın üzerindeki tüye teveccüh eden böylece tüm fıkıh ve mezhep ilkelerini ihlal ederek sağlamını red, zayıfını kabul eden bir yaklaşımın -hem de aksine ihtimal vermeyecek şekilde mülahaza kapılarını kapatan- bu dayatmacı tavrı gerçekten anlaşılması zor bir ironidir.

Açık ve Dürüst olalım.. Fetvayı İbni Nüceym veya Hasan Efendiye değil Arvasi'ye dayandıralım :

4. Senedi olmayan, herhangi bir hadis kitabında geçmeyen dolayısıyla senet ve sıhhat değerlendirmesi de yapılamayan ve hadis ilmine göre hadis denemeyecek bu metin lehinde varılabilecek en üst seviye ahad hadis olmasıdır.. Ahad hadislerin Hanefi fıkhına göre kabulü için bazı şartlar öne sürülmüştür. O şartları görmezden gelerek hadisin Şafii ve Hanbeli mezhebine göre yazılan iki kitabı şahit gösterip mezhebin hükmüne delil tutulması doğrusu şu ana kadar hiç bir Hanefi fıkıhçısının veya mukallidinin şahit olmadığı bir yöntemdir. Hanefi fıkhına göre herkesin bildiği ve kabul ettiği hadis alınır şazz olandan sakınılır.(4)

Takdiri Fıkıh Ve Ebu Hanife : Takdiri fıkıh dediğimizden murat: Vuku bulmayan mes'eleier hakkında verilen fetvalardır. Bunların vuku bulduğu farz ederek hükmü beyan olunur. Re'y ve kıyas fukahası fıkhın bu nev'inde biraz çokça ileri gitmişlerdir. Bu ahkama göre buldukları illetlerin muttarit olduğunu göstermek için bir takım olayların vukuunu da farz edip öyle yürürler, bunları farz ettikleri olaylara tatbik ederek izaha çalışırlar. Ebu Hanife de böyle yapmıştır. Naslardan illetleri çıkarıp kıyas yaparken o da bu yolu tutmuştur.

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur- 11

bkz: http://kitap.hakikatkitabevi.com/cgi-bin/cgi. exe/ilmihal/query= /doc/%7B@347%7D?

buyuruldu.

Prof. Dr. Esad Coşan Hocaefendi'nin bu zihniyete karşı isyanı:

Hanefi Fıkhına Göre Sünnet Yerine Kaza Kılmamak En Doğrusudur- 14

Bu, Namazın Sıfatı bölümünün sonlarında geçmiş olan Mugire hadisinin bir parçasıdır. Buhari, insan kendi malını zayi' etmekten men' edilince, başkasının malını zayi' ve telef etmekten evleviyetle reddedilir şeklinde istidlal etmiş oluyor

hadis-i şerifi gösteriyor ki, farz borcu varken nafile ile meşgul olmak ahmaklıktır. Kaza borcu olanın nafile kılması, borçlunun alacaklıya hediye götürmesine benzer ki, elbette kabul olmaz. Mümin, bir tüccara benzer, farzlar sermayesi, nafileler ise kazancıdır. Sermaye kurtarılmadan kar olmaz. (Fütuh-ul-gayb m.48)(2)

Bkz. Mercani, Nazuratu?l-Hak, Bağdatlı Vehbi Efendi, No: 451, s. 50; Abdulhayy el-Leknevi, el-Fevaidu?l-Behiyye, s. 106-07 .

Tahtavi: Şemseddin et-Timurtaşi (1004/1596) Tenviru'l-Ebsar adlı bir eser yazdı. Haskefi bunu ed-Dürrü'l-Muhtar adıyla şerhetti. Bu şerhe iki haşiye yazıldı;

Metin kitaplarda geçen ama mezhep imamlarına ait olmayan görüş: Bu sebeple metin kitaplarda geçen ve özellikle de mezhep imamlarına ait olmayan görüşlerin, tercih edilen görüş olup olmadığını bilmeden onunla fetva vermek doğru olmaz. Buna bir örnek kabilinden bu metin kitaplardan?Kenz?de ve?Gurerü?l-Hükkam?da geçen bir fetvayı verebiliriz. Bilindiği üzere Kuzey?e veya Güney?e doğru gidildiğinde 48 ile 66. enlem arasında yılın belirli günlerinde yatsı namazının başlangıç vaktinin alameti olan batı ufkunda şafağın kaybolmasından önce doğu ufkundan fecir doğmakta ve böylece yatsı vakti girmeden sabah namazının vakti gelmiş olmaktadır. İşte bu iki kitapta konuyla ilgili olarak?Yatsının ve vitrin vaktini bulamayanlara yatsı ve vitir namazı ile mesul değildirler? denilmektedir. Bugün bu bölgelerde yaşayan bazı Müslüman kardeşlerimiz bu fetvaya dayanarak yatsı ve vitir namazlarını kılmamaktadırlar. Oysa bu konuda tercih edilen görüş, vakti gerçekleşmese dahi bu namazların kılınması yönündedir. Nitekim bu problemin yaşandığı bölgelerden biri olan Kazan?ın ünlü alimi Şihabuddin el-Mercani (1306/1889) bu konuda yazdığı?Nazuratu?l-Hak fi Farziyyeti?l-İşai ve in Lem Yeğibi?ş-Şafak? isimli eseriyle Hanefi mezhebinde bu fetvanın mezhep imamlarına dayanmayan zayıf bir görüş olduğunu ispatlamıştır. Günümüz fetva komisyonları da bu namazların, vakitlerin birbirinden ayrıştığı en yakın bölgedeki namaz vakitlerine göre kılınması gerektiği yönünde fetva vermiştir. Bu örnekte olduğu gibi bazı istisnalarla birlikte müteahhir alimler bu metinlerde geçen fetvalara itibar etmişlerdir. Bu metinlerin ortak özellikleri ya -Kenz ve Muhtar sahiplerinin yaptıkları gibi- sadece Ebu Hanife?nin görüşünü zikretmek ya da diğer metin sahiplerinin yaptığı gibi çok az yer hariç hiç tercih yapmadan önce Ebu Hanife?nin görüşünü verip sonra varsa Ebu Yusuf ve Muhammed?in ihtilaflarına da yer vermektir. Ayrıca bu kitaplarda sonraki dönem mezhep alimlerinin mezhep imamlarının fetvalarına kıyasla vermiş olduğu bazı fetvalar da bulunmaktadır. Fakat bu fetvalarla mezhep imamlarının fetvaları birbirinden ayrılmadan verilmektedir. Bu sebeple kitapta geçen fetvaların hangilerinin imamlara hangilerinin de diğer mezhep alimlerine ait olduğunu anlamak zorlaşmaktadır.

Tirmizi, Edeb 70 (2856) Tirmizi, Edeb 70 (2856)

(3) Buhari, a. g. e., 1/148 (Mevakıt, 35); Şevkani, a. g. e., 2/29; M. Ali Nasıf, a. g. e., 1/147, Tecrid Tercemesi, 2/252-260 (Hadis No: 226) ve 2/532 (Hadis No: 352).

11. İmam Kasani, Bedayiu's-Sanayi,

Alın size hesap:

7-Abdülkadir-i Geylani Hazretleri tam olarak ne diyor:

? Biz bela gelmeden önce hazırlanırız, bela gelip çatınca nereden girip nereden çıkacağımızı bilelim diye.. Ebu Hanife'nin vuku bulmamış mes'eleleri ele alıp cevabını hazırlama hakkındaki görüşü işte budur. Hakikaten Ebu Hanife sırf faraziye yapmak hevesiyle bu işe sarılmış değildir. Nasları anlatmakta derinleşmesi, fıkıh mes'elelerini inceleme merakı onu buna götürmüştür. O her nevi mes'eleyi ele alıp illetlerini buluyor, onları gruplara ayırıyor, "şu sebepleri, şu neticeler doğurur" der gibi hepsinin illetini tesbit ediyor bir fıkıh sistemi kuruyor ve mes'eleleri muttarit kaideler altına alıyordu. Onun için takdiri fıkıh kıyasın doğurduğu bir şeydir.

Kehf suresi, 6.

Ebu'l-Feth el-Velvalici, el-Fetava'l-Velvaliciyye

Peygamber de: "Her kim halkın mallarını telef etmek isteyerek borç alırsa, Allah onu telef eder" buyurdu . Ancak, kendisi sabır edicilikle tanınmış olup da, kendisinde fakirlik ve ihtiyaç olsa bile başkalarını kendi nefsine tercih edebilecek kimseler, bu halde sadaka verebilirler; Ebu Bekr'in bütün malını sadaka yaptığı zamanki fiili gibi. Ensar da bu şekilde muhacirleri kendi nefislerine tercih etmişlerdi . İnsanların mallarını zayi' ve imha etmeye hiçbir hakkı yoktur .

? Hayır.

2) Müntesip mutlak müctehidler: Bunlar, eksiksiz olarak ictihad ehliyetine sahip, bazen usul ve füruda üstadlarına muhalif olmakla birlikte genel olarak bir müstakil müctehidin ictihad usulünü benimsemiş olan müctehidlerdir. Ebu Yusuf, İmam Muhammed, İmam Züfer, Şafiilerden el-Müzeni, Malikilerden Abdurrahman b. Kasım ve İbn Vehb bunlardandır.

Dinimizislam.com'un ve M. Ali Demirbaş ve Osman Ünlü gibi savunucularının bu konudaki yaptığı hatalar, meseleyi kaza namazı olanın sünnetleri ve nafileleri kabul olmaz ekseninde değerlendirme ısrarları ve bu inadın getirisi olan farz ve sünnet mukayesesinde damla-deniz kıyasının bayraklaştırılması ve marifetmiş gibi onlarca yere kopyalanması yenilir yutulur gibi değildir.. Ehl-i sünnet anlayışını ve dini-hadisi-sünneti savunuyorum parolasıyla hareket edip te böylesi yanlış mecralara sürüklenmeyi özetleyecek tek kelime varsa o da "dehşet!" olurdu. Şok etkisi yapan ve din-i islam adına ölümcül seviyede mantık hataları içeren bu konuyu 3-4 başlık altında detaylı ve mümkün olduğunca fazla alıntılar yaparak ve o alıntılardaki vahim hataları göstererek incelemeye çalışacağım.. Özellikle de Hadis-i Şerifleri ve Mektubat-ı Rabbani'yi köşeli parantezleriyle nasıl çarpıttıklarına şahit olacağız.. Önce aşağıdaki alıntıları tenkit ettiğim anlayışın yansımasına bir kaç örnek olarak veriyorum. Sonra, sünnet kavramı üzerinde geniş alıntılar yapacak ve en sonunda da alıntılardaki hataları göstereceğiz. Bu yazıda tarafların genel söylemi üzerinde duracağım.. Diğer yazılarımda alıntıların detaylı tenkitine geçeceğim..

Prof. Dr. Talat Koçyiğit, Hadis Usulü, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları: 1-9. Prof. Dr. Talat Koçyiğit, Hadis Usulü, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları: 9-10.

1) Şeriatte müctehid: Bunlara "mutlak veya müstakil müctehid" de denir. Bunlar hem müstakil usul ve ictihad metodu ortaya koyan, hem de bunlara göre fer'i hükümler çıkaran müctehidlerdir. Sahabe fakihleri, Said b. el-Müseyyeb ve İbrahim en-Nehai gibi Tabiun fakihleri, Ca'fer es-Sadık ve babası Muhammed el-Bakır, Ebu Hanife, Malik, Şafii, Ahmed bin Hanbel, Evzai, Leys b. Sa'd, Süfyan es-Sevri ve diğerleri gibi pek çok müctehid bu tabakaya girer.

Biz de deriz ki: Evet, hem ona iştiyak ve meyil ve muhabbet, onun sünnet-i seniyyesine ve şeriat-ı garrasına ittiba iledir. 4Efendimize cansız bir odunun bile bu derece meyil ve iştiyak göstermesi bizlere büyük dersler vermeli. Biz ki onun ümmeti olma şerefine nail olmuşuz, değerini bilip gerekli hassasiyeti göstermeliyiz.

A-Hanefi Fıkhının Temel Kaynakları:

Abdülhak-ı Dehlevi ibni Abidin'in 7 li müçtehit taksimatının

?Ortada deniz varken, bir damlayla uğraşmamalıdır.?

bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2905

Sünnetin anlamı

bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=3315

Üzerinde "faite" yani meşru bir mazeret sebebiyle vaktinde eda edemediği namaz borcu olan kimselerin sünnetleri kılabileceği; üzerinde meşru mazeret olmadan terk edilen namaz borcu olanların ise, sünnet ve nafile kılamayacağı, çünkü faite ile mazeretsiz terk edilmiş namazların kazasının aynı olmadığı... hususuna gelince : Sözlük anlamında "fevt" bir şeyi yapamadan vakti geçmek; "terk" ise, bir şeyi bırakmak, bir işten vazgeçip, onu kasten yapmamak demektir. Ancak, sözlük anlamları farklı olan bu iki kelime fıkıhta, namazla ilgili terim olarak, arada fark gözetilmeksizin, aynı anlamda, birbiri yerine kullanılmaktadır. Hemen bütün fıkıh kitaplarında "faite" kelimesi, ister mazeret sebebiyle, ister mazeretsiz olsun, "vaktinde eda edilmemiş olan namaz" anlamında kullanıldığı gibi, mesela Alaüddin es Semerkandi ́nin "Tuhfetü ́l-fukaha" adlı eserinde; "Kim bir namazı terk eder, sonra bu faiteyi hatırlar olduğu halde beş vakit kılarsa..." ve "Kim bir vakit namazı terk eder, sonra bu faite hatırında olarak bir ay namaz kılarsa..." (16) ... gibi ifadelerinde, bu iki kelime arasında hiçbir mana ve hüküm ayrılığı gözetilmemiş; terk edilen namaza "faite" denilmiştir. Baberti ́nin "el-İnaye" adlı "Hidaye" şerhinde "... men fatethü salatün ev fevveteha amden..." (17) ibaresinde de, fevt kelimesi hem mazeret sebebiyle, hem de kasten vakti geçen namaz için kullanılmıştır. Esasen, vaktinde eda edilmemiş olan namazlara "metruke" yerine "faite" denilmesinin, -başka bir maksatla değil, sadece; müslümanın namazını ancak bir özürle geçirmiş olabileceğine dair hüsn-i zan sebebiyle olduğu, fıkıh kitaplarında beyan edilmektedir.(18)

e-Kitabın içeriğiyle oynandığı kesindir:

Buhari, Daavat 68; Müslim, Zikr 5, (2677); Tirmizi, Daavat 87, (3502).

4) Ashab-ı Tahriç: Cessas namiyle meşhur olan Ebu Bekir Razı

ıı.?Nevadir'de deniyor ki, bu evladır yani sünnet yerine kaza kılmakla sünnet yerine getirilmiş olur. Çok kimse, kaza kılmayıp sünnet kılıyor. Bunlar azaba müstahak oluyor, yani Cehenneme gider. Sünnet yerine kaza kılan azaba müstahak olmaz.?

Osmanlı Devletinin bir nevi yarı resmi hukuk külliyatı Dürer:

2. ?Hem Selefileri eleştirmek hem de Selefinin yaptığını yapmak tenakuzu? Selefi mantığına göre taklit yerilmiştir: Şeriatta asıl olan taklidin yerilmesidir. Çünkü taklit delilsiz, hüccetsiz olarak başkasına uymak ve tabi olmak demektir. Ayrıca taklit, mukallitler yani taklitte bulunanların teşkil ettiği zümreler arasında mezmum bir taassuba yol açar.(3) Bu görüşte olan Selefi mezhep imamlarının fıkhi metotlarından bağımsız olarak nasslara bakar ve onlardan kendi içtihadıyla fıkhi hükümler istinbat eder... Selefiye göre mezhep imamlarına müracaat etmeye lüzum olmadan her mümin gücü nispetinde dinin ve şeriatın iki aslından yani Kur'an ve Sünnetten Allah'ın emir ve yasaklarını çıkarmakla yükümlüdür: ?Şu halde istisnasız her mükellefe farz olan Allah ve Peygamberine itaattir. Bu farz, celal ve izzet sahibi Yüce Allah?ın Kur?an?da yahut Muhterem Peygamberimizin diliyle teşri buyurduğu şeylerin mutlaka bilinmesini icap ettirmektedir. Allah?ın teşri buyurduğu şeylerin öğrenilmesi, bilinmesi sadece Kur?an ve sünnet naslarına müracaat ve onlar ile neyin kastedildiği anlayıp kavradıktan sonra onlardan hükümlerin çıkarılmasıyla olur. Mükellef bu nasslarda sarih olarak hükmü bulamazsa, şeri?atin umumi esasları ışığında, şeraitin maksat, gaye ve mefhumları istikametinde içtihatta bulunur. Hükümlerin anlaşılıp öğretilmesinde sağlam yol budur. Şüphesiz bu yolu takip edip bu yolda yürümek muayyen bir ölçüde malumatı ve idrakı icap ettirir. Bu da şahsın ilmi ve beşeri haline göre az veya çok olabilir. Nihayet şahıs, kendisini yüce içtihat makamına ehil kılacak seviyeye ulaşır. Eğer mükellef, bu yol ile hükümleri anlamaktan aciz kalırsa, hükmünü bilmek ve anlamak istediği meseleyi, kendisine Allah?ın da emrettiği üzere ilim ehlinden ve alimlerden sorar ve aldığı cevaba göre amel eder.? Herhangi bir mezhebi takip etmenin gereksizliği de şöyle ifade edilir: ?Mükellefin suali sormak için muayyen alimle kayıtlı olması lazım değildir. Çünkü Allah mükellefi bununla ilzam eylememiştir.? (3) Böylece Selefi, Ayet ve Hadislerden kendi ilmiyle, iktidarıyla hükümleri çıkarır.. Onun için İmam Azam'ın veya diğer mezhep imalarının mezhep usulü veya hadisi kabul şartı önemli değildir..

?Farz namaz borcu olanın, nafile namazı kabul olmaz.? hadis diye rivayet edilen metnin değerlendirmesi:

1. Hanefi mezhebinde bir ders kitabı ve başvuru kaynağı :Muhtasaru?l-Kuduri: Ahmed b. Muhammed, Ebu?l-Hüseyn, el-Kuduri?nin (428/ 1037) eseri olup bu beş metin içerisinde ilk önce telif edilendir. Yaklaşık 12 bin meseleyi ihtiva ettiği söylenen eser, diğer klasik metin kitaplarda olduğu gibi kitap ve baplardan oluşur. Birinci kitap taharet, son kitap feraizdir. Delillere çok az yer verilen, diğer mezheplerin görüşlerine ise hiç yer verilmeyen kitapta öncelikle mezhebin ilk imamı İmam Ebu Hanife?nin bulunduğu taraftaki görüşlere, daha sonra İmam Ebu Yusuf ve İmam Muhammed?in görüşlerine yer verilir. Tertibi, üslubu ve zengin muhtevası sebebiyle Hanefi mezhebinde bir ders kitabı ve başvuru kaynağı olarak şöhret bulmuştur.

bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=2723

Mektubat'ın 42. Mektubunda yaptıkları açıklamada ...

5) İstidlal sahibi müctehidler: Bunlar, görüş ve rivayetleri karşılaştırıp; "Şu görüş rivayet bakımından daha sağlam ve delili yönünden daha kuvvetlidir", "Bu görüş kıyasa daha uygundur" gibi açıklamalar yapmışlardır. Aslında bu üç tabakayı "tahric ve tercih yapanlar" diye ikiye ayırmak mümkündür (Ebu Zehra, a. g. e, 396, 397).

c. Hanbelilere göre ise, bu durumda olan kimselerin, gerek beş vakitte farzla beraber kılınan sünnetleri, gerek bunlar dışındaki diğer sünnetleri kılmaları caiz ise de, borcu çok olanların, sabah namazının sünneti müstesna; bunların yerine de kaza namazı kılmaları efdaldir. Sünnet olmayan mutlak nafile ile meşgul olmaları ise haramdır. (14)

Sonuç:Evla'nın terki en çok mekruh seviyesine ulaşılabilir. . Evla ile tavsiye edilen müstehaptır farz, vacip değil.. Evlanın aksine hareket eden=Tenzihen mekruh işleyendir; ikaba, cezaya ve kötülenmeye ve zemme maruz tutulamaz.

Alıntının tenkiti: 1. Hem bir kaza namazına, hem de vaktin sünnetine olmak üzere bir namazın iki ayrı niyetle kılınması ise, kaynak niteliği taşımayan bazı ilmihal tipi kitaplar ile, bu kitaplardan nakiller yapan kişiler dışında, Hanefi müçtehit ve fakihlerince caiz görülmemektedir. Bilindiği üzere, sünnet ve nafile namazların sıhhati için, mutlak namaz niyeti yeterli ise de, farz ve vacip namazların sıhhati için, niyette kılınacak namazın hem aslını, hem isim ve vasfını tayin şarttır. (19) Bu itibarla, sünnet veya nafile bir namazda, sözgelimi hem tahiyyetü ́l-mescit, hem duha gibi, iki ayrı niyet caiz görülmekte ise de, -ister eda, ister kaza olsun-; bir farz namazda iki ayrı niyet caiz değildir. Bu takdirde niyet, bunlardan kuvvetli olana masruf olur. Mesela; aynı namaz için:

Daru?l-Hikme?nin bu kitabı neşredeceğini daha evvel dergimizde duyurmuştuk. Abdulkadir Yılmaz Hoca?yla birlikte üzerine çalıştığımız bu kitabın şuan son okumaları yapılmaktadır. İnşallah çok yakın zamanda baskı aşamasına gelecektir.

Hanefi Mezhebi Literatürü

Değerlendirme : Pek çok alıntısında problem olan site bu alıntıda da yanlış yönlendirme yapmıştır.. İmam Rabbaninin sözü tam olarak böyle olmaması bir yana bu söz yanlış yerde kullanılmıştır. Şöyle ki: Semerkand Yayınlarında ilgili kısım:

Buhari, Edeb 29; Müslim, İman 73, (46).

l- Müçtehid-i fi'ş-şer'ia: Buna müçtehid-i mutlak denir. Asıl ve ayrıntıda bir başka müçtehidi taklide mecbur olmayan İmam-ı Ebu Hanife, İmam-ı Malik, İmam-ı Şafii, İmam-ı Hanbeli gibi zevattır.

Refu'l-yedeyn hadislerinin sıhhati yanında metni verilip kaynağı bile gösterilemeyen hadisin sağlamlık mukayesesi ayva ile üzerindeki tüyün mukayesesi gibidir.. İmam-ı Azam ise Refu'l-yedeyn hususunda sahih hadis yoktur görüşündedir. Usul-i Serahsi'de kaydedildiğine göre: Evzai ile Ebu Hanife Mekke'de bu konu üzerinde mübahasede bulunurlar. Ebu Hanife: Evzai'ye ellerin kaldırılacağına dair rivayet bilmediğini söyleyince Evzai: "Zühri'den işittim, o da Salim'den, Salim de babası Abdullah İbnu Ömer'den işitmiş..." diyerek namazda rükuya giderken ve doğrulurken ellerin kaldırılacağına dair bir rivayet okur. İmam Azam da: Bana Hammad anlattı, o da İbrahim Nehai'den almış. Nehai ise Alkame ve Esved'den bu ikisi ise Abdullah İbnu Mes'ud'dan dinlemiş diye ravileri belirttikten sonra Hz. Peygamber'in namazda sadece iftitah tekbiri sırasında elini kaldırdığını anlatan bir rivayet nakleder.

Cevap : Diyor ama bu karşılaştırmayı yaptığı konum ve bu mektubu yazdığı muhatap önemli.. Ayrıca bu yazısını dengeleyici mahiyette sünnet-i seniyyenin muazzam ehemmiyetini belirttiği mektuplar var. O mektupları neden alıntılamıyorlar? Ayrıca Mektubata yapılan tercümede O mektuplarda geçen sünnet-i seniyyenin kavramını çarpıtma ve alıntıları tek

Bir Meseledeki Hanefi Görüşe Nasıl Ulaşılır -2

Çarpıtma 2: Kaza borcu olanın nafilelerinin kabul olmayacağı Mektubat-ı masumiyye, Bey ve şira risalesi ve Nevadir-i fıkhıyye fi mezheb-il-hanefiyyede de yazılıdır.

4. İbni Nüceym'in Fetvasından çıkarılabilecek fıkhi hükümler :

Bütün saadetlerin başı ve aslı sünnete tabi olmaktır. Ve bütün fesatların aslı ve özü şeriata aykırı davranmaktır. Allah Sübhanehu sizi ve bizi peygamberlerin efendisi Hz. Peygamber'e tabi olmakta istikamet sahibi kılsın.

(2) http://www.mehmetalidemirbas.com/detay. asp?Aid=4577

http://kitap.hakikatkitabevi.com/cgi-bin/cgi.exe/ilmihal/query=ond! F6rd! FCnc! FC+asr! FDn+/doc/%7B@4617%7D?

Orada İmam Rabbani kime hitap ediyor? Böyle bir kıyasa ne için girilmiş, bu kıyasın yapılmasındaki hedef ne iyi düşünülmelidir... Aynı çarpıtma Mektubat'ta geçen Sünnet-i Seniyye ibarelerinin hemen yanına köşeli parantez içinde denilerek son sürat yapılmaya devam edilmiştir.. Bilmem ki kaza borcu varken sünnet kılmanın yanlış olduğunu ispatlama adına Mektubat'a hiç ilgisiz, alakasız eklenen bu?köşeli parantezlerin haklarını? arayacakları kıyamet günü hangi köşeye kaçıp saklanmayı düşünüyorlar? İmam Rabbani'nin yüzüne nasıl bakacaklar?

7) Mukallidler tabakası: İbni Abidin tevazu gereği kendini bu sınıfa koymuş olabilir..

2. İhtilafu Ebi Hanife ve İbni Ebi Leyla: İlk yazılan hilaf kitaplarındandır.

Sual: Sünnet ne demektir?

a- Alıntının tamamı incelenirse İbni Abidin'in de sünnetlerin farz borçları yerine geçeceği görüşünde olduğu anlaşılır.. İbni Abidin tam tersine sünnet namazların ehemmiyetinin çok üst seviyede olduğunu izah sadedinde bu alıntıları yapmıştır.. Onun anlatımından çıkan sonuç Hilmi Işığın?Sünnetlerin, farzları tamamlayacağını biliyoruz. Bunun manası, farzlar yapılırken, bunların kemallerine sebep olan bir şey kaçırılırsa, sünnetler, kılınan farzın kemal bulmasına sebep olur. Farz borcu olanın kabul edilmeyen sünnetleri bir işe yaramaz? kanaatinin tam tersi istikamettedir:

bkz: http://www.youtube.com/watch?v=KcLIUA4DHnc

45 KIRKBEŞİNCİ MEKTUB : Mübarek Ramazan ayı, çok şereflidir. Bu ayda yapılan, nafile namaz, zikir, sadaka ve bütün nafile ibadetlere verilen sevap, başka aylarda yapılan farzlar gibidir. Bu ayda yapılan bir farz, başka aylarda yapılan yetmiş farz gibidir. Bu ayda bir orucluya iftar verenin günahları affolur.

3- Sünnet yalnız olarak kullanılınca, İslamiyet anlaşılır. Hadis-i şeriflerde buyruldu ki:

c-Değerlendirme:

Acemi Hatası 2: Sünnet yalnız olarak kullanılınca, İslamiyet anlaşılır

3. Kaza namazlarının gecikmesi açısından, kaza namazı borcu olan kimselerin nafile ve sünnet namazlara vakit ayırıp ayıramayacağı konusu, mezhepler arasında ihtilaflıdır.

b) ?İmam efendi, iki rek?atda bir selam veriyorsa, sabah nemazı farzlarını, dört rek?atda bir selam veriyorsa, diğer farzları kaza etmeğe de niyyet eder.? :İmamın Teravihi kaçar rekat kılacağını her zaman için baştan kestirmek zor olabilir. Veya imam o gün değişmiş te olabilir. 4 rekat olarak kıldıracağını tahmin ettiğimiz teravih için 4 rekatlık farzın kazasına niyet edildiğini varsayalım..2. rekatta selam verildiğinde imama uyuyormuş gibi namaz kılan bu şahsın düştüğü vaziyeti düşünelim.. Kıldığı bu?senkronize namazı?sonlandırmaktan başka bir çaresi yoktur.. Namaz, cemaat, imama uyma gibi ciddi kavramları kendi perspektifimizin dar kalıplarında boğmamak lazımdır!

6- Reddü'l Muhtar'da hadisin izahı ve nafileler hakkında ne deniyor:

Kazaya Kalan Namazlar İki Çeşittir :

Çarpıtılan Sünnet, Sünnet-i Seniyye kavramı -2

Bkz. Sahih, I. 132.

Çarpıtma 1 :Kaza namazı borcundaki durum ise, bunlar bir özürle namazını kaçıranlar içindir. Kasten terk edilmiş namazları var ise, onları kaza etmeden de vaktin namazı sahih olur, ama sünnet ve nafileleri kabul olmaz.

d. Namazı kasten terk edenlerin de, Cenab-ı Hakk ́ın emrine muhatap olmaları dolayısıyla, onlar üzerine de namazın borç olduğu; borcun ise ancak ödenmekle zimmetten düşeceği; (10) nitekim Rasulüllah in de: "Allah ́a olan borç, ödenmeye en layık olandır," (11) buyurduğu;

bkz: http://www.dinimizislam.com/detay. asp?Aid=3297

Ümmü Seleme anlatıyor: "Resulullah buyurdular ki: "Hangi kadın, kocası kendisinden razı olarak vefat ederse, cennete girer.''

Acaba neden?. Hüseyin Hilmi Işık muhtemelen bunun kazaya kalmış namazların bir an evvel telafi edilmesi bağlamında söylemektedir ki bu açıdan doğrudur.. Takva makamında bu tarz şeyler söylenmesi faydalı bile olur. Ancak bunu fıkhi içerik kazandırmak, fıkhi kalıplara dökmek, hele hele Hanefi Fıkhında da böyleymiş deyip bunca akıl sahibinin aklıyla ve ilmiyle oynamak hiç yakışık almıyor.. Zaten sitede referans olarak gösterilen Arvasi, Geylani, Bursevi ve Dehlevi'nin tasavvufi kişilikleri bu dediğimizi destekliyor.. Aynı kaygı Şafiilerde de duyulduğu için bir an önce borçlardan kurtulma adına sünnet namazları feda edilmiş.. Yanlış olan Bu fikri alıp Hanefi fıkhına monte etmek ve Hanefi Fıkhının bu noktadaki hükmünü tağyir etmeye çalışmak.

8- Müftü ve kadı ayrımı olmadan, kendi hakkında da olsa zayıf rivayetle amel caiz değildir. Ancak müftü, şeri hükmü haber verir, kadı ise onunla hükmeder. Ebu Hanife'nin şöyle dediği sahihtir: "Hadis sahih oldu mu o benim mezhebimdir.? Bunun benzeri diğer mezhep imamlanndan da nakledilmiştir (3). Fakat insanlara kolaylık için zaruret halinde zayıf görüşle fetva caizdir.

Gariptir ki Vehhabilik ve Selefilikle sert bir şekilde mücadele ettiği görüntüsünü veren bu çevreler bu hadiste ve daha başka örneklerde olduğu gibi Selefi usulüyle hadis tahric etmekte ve bu hadislerden fıkhi neticelere varmaktadırlar... Oysa mukallit, nakilci seviyesindekiler için değil böyle senedi olmayan şazz, ahad hadis ile, Buhari ve Müslim'in ittifakla rivayet ettiği sahih hadislerden bile olsa bu hadisi kabulümüz ve onu ameli hayata taşımamız, mezhep imamlarımızın ve fıkıhçılarımızın içtihatlarından ve bu hadis üzerine yaptığı değerlendirmeden sonradır.. Eğer bir hadis Hanefi fıkhına göre delil mahiyetinde değilse böyle bir hadisi herhangi bir kitaptan bulup çıkarmanın, o kitaptaki varlığını göstermenin bir manası yoktur.. Ayrıca herhangi bir hadis Hanefi mezhep imamlarının kabulüne mazhar olmamışsa da bu hadisi delil mahiyetinde nakletmek doğru olmaz. Bu meyanda Buhari'nin sahihi demek Hanefi mezhebi el kitabı demek değildir.. Hadis = fıkıh değildir.. Eğer fıkıhçıları aradan çıkarıp hadise direkt olarak ulaşma ve hadisin medlulü üzerinden ibadetlerimize yön verecek sonuçlar çıkarılmak isteniyorsa bu başka değil ancak Selefice bir tutum olur.. Böylece hem selefileri eleştirmek ve hem de selefilerin yaptığını yapmak tenakuzuna düşülmüş olur..

1-Kadime : Eskiden kazaya kalmış olan namazlar.