"Bu sebeple yıllarca Medyen halkı içinde kaldın. Sonra da bir takdire göre buraya geldin ey Musa!..." (Taha/40),

Ama bazıları bunun şöyle bir izahını yapmışlar. Mesela bir örnek vereyim. Biz ne diyoruz. «Yahu kardeşim, Cenab-ı Hak Kur'an'da namazı emrediyor diyoruz. Bu ifade Kur'an'da yok. Ama bu sözüm doğru mu benim? Doğru.

Siz, basit dahi olsa bir bina yaptıracak olsanız, evvela bu mevzuda selahiyetli olduğunu kabul ettiğiniz birisine müracaat eder ve onun düşüncelerini alırsınız. Zira statik adına yapacağınız en küçük bir yanlışlık bazen daha bina yapılır yapılmaz yıkılmasına sebep olabilir. Onun için yapacağınız binanın statik hesabını yaptırmanız gerekecektir. Bu basit bina kendine göre bir plan ve bir proje istemektedir. Siz bina yapımına ancak bir sürü ön hazırlıktan sonra başlayabilirsiniz. Yapacağınız binanın, bulunduğunuz belde ile münasebetini koruyabilmeniz için de imar planına dikkat etmeniz ve binayı gösterilen yerde ve gösterilen şekilde yapmanız icap eder. Bütün bu hassasiyet sadece basit bir bina içindir. Halbuki, bütün kainatta incelerden ince bir ölçü söz konusudur. Misal mi istiyorsunuz: Ağzınıza aldığınız bir parça elma ile sizin aranızdaki münasebetteki hassasiyete bakıveriniz. Elmanın tadı ile ağzınız, elmanın ihtiva ettiği vitaminlerle vücudunuz hatta, ağacın gölgesi ile sizin gölgeye olan ihtiyacınız ve sizin dışarıya çıkardığınız zehirli gazı onun yutması ve onun temizlediği havayı sizin ciğerinize doldurmanız, bu münasebetten sadece birkaçıdır. Halbuki böyle yüzlerce münasebet bulmak mümkündür.

Yine Şatibi. Şatibi'nin görüşlerini Şatibi değil de bir başkası anlatsaydı büyük bir tepkiyle karşılaşırdı. Ama Şatibi deyince adam bir şey diyemiyor. Hakikaten büyük bir islam alimi. Bunu ihmal etmeyelim. Metodumuzu belirledikten sonra gelenekte bizim söylediklerimizi destekleyici mahiyette söyleyenler varsa bunu kullanmak lazım ki, karşı taraf da tatmin olsun Yoksa şimdi çıkın kürsüye, konferans verin sizi kimse dinlemez. Ama halkın sevgisini kazanmış birisi kürsiye çıksın, tamamen ters şeyleri bile halka kabul ettirebilir. Demek ki dikkat etmemiz gereken çok önemli hususlar vardır. Bunun da temelinde Kur'an'i prensipler olmalıdır Tatlı üslup, güzel tavır gereklidir. Bakıyorum sünnetin aleyhinde yazılanlar da, savunanlar da sert ve kırıcı bir üslup kullanıyorlar. Tekfir edici, dalaletle suçlayıcı ifadeler kullanılınca hiç kimse birbirinden etkilenmiyor. Bu, ilmi ortaya koyan faydalı tartışma türü değildir. Bu yaklaşımla bir milim bile ilerlenemez.

A) KAZA VE KADER

Resmi Sünni tarihçiliğinin başucu kaynaklarından olan Seyf b. Ömer'in önemi şurada yatıyor ki:

Yüce Allah hayra razıdır; fakat şerre razı değildir. Yani Rabbımız, kötülüklerimizi beğenmeyerek iyiliklerimizi ise beğenerek yaratır. Çünkü Onun bilgisi ve yaratması dışında hiçbir şey olamaz.

Kaza ve Kader meselesindeki ihtilaf; «kulla-rm krndi fiillerini halk meselesindeki ihtilaftan doğmuştur.

Kader, kelime olarak, ölçme, takdir etme, biçime koyma ve şekillendirme gibi ma?nalara gelir. Arapçada ò?Ó?Ó?Óå , takdir etti, hisselere ayırdı ve herkese payını bölüştürdü ma?nasına gelirken bir de aynı kelimenin, ?güç yetirdi, muktedir oldu? gibi manaları vardır. Kelime?Tef?il? babına nakledilince ò?Ó?ÒÓ?Óå olur ki o zaman manası?hükmetti, hükmünü geçirdi ve kazada bulundu? şeklinde olur. İşte kelimenin bu lügat manasından çıkış yaparak?Kader?e ıstılah olarak şöyle bir tarif getirilebilir.

Burada geçen "iyilik " -en sahih görüşe göre- ni?met, "kötülük " ise bela ve musibettir. İyiliğin itaat, kötülüğün masiyet olduğu da söylenmiştir. İkinci anlam ise birincisi kastedilmiyorsa kesinlikle kastedilmiş olamaz. Bununla birlikte herşey Allah tarafından takdir edilmiş olmakla beraber, amelin kötülüğünün de, cezanın kötülüğünün de kişinin kendinden olması arasında bir çelişki yoktur. Çünkü ikinci bir masiyet, birincisinin cezası olabilir. Buna göre yapılan bu iş kötü amelden olmakla birlikte cezanın sebeb olduğu kötülüklerden olabilir. İkinci iyilik de birincisinin sevabının bir parçası olabilir. Nitekim Kitab ve sünnet te buna delalet etmektedir.

Yüce Allah?ın takdir ettiği şeylerin zamanı gelince, Onun tarafından yaratılıp ortaya çıkmasına ise, KAZA denir. Bu da, Allah?ın irade, kudret ve yaratma sıfatlarının sonucudur. şu halde kaza ve kadere iman, Allah?ın ilim, irade, kudret ve yaratma sıfatlarına inanmak demektir.

işte bunu okuyacağım sayın huseycan.

Ehl-i Sünnetin dışında yer alan Cebriye'ye göre insan fiillerinde yaptığı işlerde mecburdur. İnsanın iradesi, gücü yoktur. O fiillerini zorunlu olarak yapar. İnsanın fiilleriyle münasebeti, çöpün rüzgarla olan münasebeti gibidir. Fiiller insana nispet edilir. Kulların hareketleri cansız varlıkların hareketleri gibidir. Kulun fiillerinde ihtiyar sahibi olması, mucit ve halık olmasını gerektirir. Halbuki yaratıcılık yalnız Allah'a aittir.

- Bu noktada konuya kitle açısından bakacak olursak, sizce toplumun öncelikli problemleri nedir?

Kader, Allahü Tsala'nın ezeli olan İlim ve İrade sıfatına; Kaza da Tekvin sıfatına racidir.

150 Uydurma Sahabi Ve Tarihçiliğimiz28 Şubat 2008 Perşembe

Burada iki husus ortaya çıkmaktadır:

Demek ki önemli olan Kur'an'ın hedefleri ve amaçlarıdır. Bu amaçları gerçekleştirmede Hz. Peygamber kıssaları vesile kılıp onları amacı doğrultusunda kullanmıştır. Önemli olan Kur'an düşüncesini esas alan bir toplum oluşturmaktır.

?Doğru sözlü iseniz bildirin, bu azap sözü ne zamandır? derler. De ki: ?Onu bilmek ancak Allah?a mahsustur. Ben sadece apaçık bir uyarıcıyım.? (Mülk, 67/25-26).

Hayri Kırbaşoğlu

3) Kaza ve Kader, «İlan ve Beyan manalarına da gelir. Şu ayetlerde olduğu gibi:

İslam tarihini mezheplerin resmi tarihleri değil de Müslümanların gerçek birikimi olarak göreceksek o zaman her türlü resmi tarih kurgusundan kurtulmamız gerekecek.

a) İhtiyari fiiller.

"Ölümü aranızda biz tayin ettik..." (Vakıa/60),

«Biz. Kitapta İsrail Oğullarına şu haberi verdik ; 'Siz, arzda muhakkak iki defa fesat çıkaracak ve muhakkak büyük bir serkeşlik yapıp kabaracaksınız.

İnsanların fiil ve hareketleri ikiye ayrılır:

E) HAYIR VE ŞER

Kaza Ve Kader Hakkında Ehli Sünnetin Görüşü

Rabbımızın, olacakların hepsini, önceden bilip takdir etmesine KADER denir. Bu, Allah?ın ilim sıfatının sonucudur.

imam azam ve şlimdiye kadar gelen insanoğlunun zirveleri bu ayetlerdeki kader konusunu gördü de sen göremedin.. sana mı uyalım.. sen en iyisi şunu yap:şu ana kadar gelen aklı başında herkesin saygısını kazanmış tek alim gösterki kader konusu kuranda yoktur demiş.. hayri abinede danış istersen..

Bir amaca ulaşabilmek için gerekli olan bütün tedbirleri aldiktan sonra Allah?a güvenmeye ve sonrasını Ona bırakmaya "Tevekkül" denir. Mesela: Bir çiftçi önce tarlasını zamanında sürer, tohumu eker ve gerekli bütün yapım işlerini yapar, sonra da Allah?a tevekkül eder. Yani "Takdir ne ise o olur, ben üzerime düşeni yaptim" diyebilir. Yoksa bunlarin hiç birini yapmadan "kader ne ise öyle olur, ben Allah?a güveniyorum" demek, tevekkül değil tembelliktir.

Başka bir deyimle Kader, ölçmek için hazırlanan şey; Kaza ise, fiilen ölçmekten ibarettir.

- Hadislerin değeri konusunda en çok tartışmaya neden olan konulardan biri de kudsi hadisler. Kutsi hadisler konusunda ne düşünüyorsunuz?

?Gaybın anahtarları O?nun katındadır, onları ancak O bilir. Karada ve denizde olan her şeyi bilir. Düşen yaprağı, yerin karanlıklarında olan taneyi O bilir. Yaş kuru ne varsa hepsi?Kitab-ı Mübin?dedir? (En'am, 6/59).

«İlim maluma tabidir genel kaidesinin izahı, budur. Hak Teala da, he şeyi kaplayan ilmi ile, dünyaya gelen ve gelecek olan bütün İnsanların; irads ve kudretlerini nasıl kullanacaklarını, iyiyi mi, fenayı mı seçeceklerini, irade ve kudretlerini kullanmalarının sonunda neticelerin ne olacağım eksiksiz bir ilimle bilir ve bu bilgisi üzerine, ezelde, insanın her fiilini takdir eder ve Levhi Mahfuz'a yazdırır. Netice; ezeldeki takdiri ilahi ve yazı, ilm-İ İlahi'ye tabidir. Yani, Allah nasıl olacağını ve geleceğini bildiği için öylsce takdir edilmiştir. İlm-İ ilahi ise, maluma tabidir.

l Malik b. Nuveyra ile Ebu Zerr el-Ğıfari gibi Emevi muhalifi sahabilere olumsuz davranışlar isnat eden rivayetler de Seyf'ten gelmektedir.

?Şüphesiz ölüleri dirilten, işlediklerini ve eserlerini yazan Biz?iz. Herşeyi apaçık bir kitapta saymışızdır? (Yasin, 36/12).

Kaza ve kadere inanmak, iman esaslarından altıncısı ve sonuncusudur.

KAZA VE KADERE İMAN

Hayır ve şer, kaza ve kader, kainatta olup biten şeylerin hepsi belirli kanunlar, belli sebepler ve ölçülü miktarlar dairesinde cereyan etmektedir. Allah her şeyi iradesiyle yaratır, var olan ve olup biten her şey Allah?ın bilgisi ve iradesi altındadır.

- Bugün kitlelerin problemleri fıkhi hadisler, ahkam hadisleri değildir. Kitlelerde zaten din iman kalmamış. Toplumda Tevhid inancı var mı? Hatta ibadetlerdeki hale bakın. Adetler şu anda ayetleri geçmiş durumda. Farz namazında titiz olmayanlar, ibadetlerini teravih veya cuma namazlarına indirgemişler. Mesela bu bir Bid'attır. Yapılan çok ilginç anketler var. Adam içki içiyor, zekat veriyor, içki içiyor, cumaya gidiyor. Niye? Çünkü adamın din anlayışı bu. Lakin bunlar içkiden kurtulmak istiyor ama alkolizmden kurtarmak için müslümanların açtıkları merkezler var mı? Bir çok insan içkiyi bırakmaya hazır. Ama ona destek olacak insanlar lazım. Batı'da kilise bu tarz merkezler açarak insanları çekiyor. Biz de bu tarz merkezler kurabilsek, dini telkine çok açık olan bu insanları çekebiliriz. O sarhoşun içinde bir derdi vardır. O derdi paylaştığınız anda o insanı kendinize çekebilirsiniz. Mesela Afrika'da fakirliği istismar ederek Hristiyanlığı yaymaya çalışıyorlar. Bir başka yerde misyonerlerin kurduğu hastahaneler, aynı fonksiyonu görüyor. Bizim bugün esas yapmamız gereken iş bu. Onun dışında bir kere Tevhid anlayışı, kulluk, ibadet anlayışı açık, net bir şekilde ortaya konmamış. Helal haram kavramları açıklanmamış. Din kavramı nedir? Ortada bir şey yok. Temel kavramlar bir kere yerinden oynamış. Bence bu noktalar daha hayati öneme haiz. Bugün sünneti kabul etmek veya etmemek mi? Hayat akıp gidiyor. Bırakın sünneti, adam din sınırından çıkmış. Adamların ahiretleri tehlikede. Bugün hiç bir İslam ülkesinde yaşanan toplumsal hayatın kesinlikle islam'la alakası yok. Bir bütün olarak gayri Islami unsurlar daha çok.

Kaza ile kader bir yönüyle aynıdır. Diğer ma?nada ise, kader, Allah ?ın takdiri, kaza ise, bu takdiri infaz ve yapılacak şeyi eda etmesi ve hükmü yerine getirmesi demektir.

İnsan kendi irade ve ihtiyariyle yaptığı zorunlu olmayan fiillerden, başka bir deyimle, isteğe bağlı olarak seçimini kendi kendisinin yaptığı işlerden sorumludur. Bu fiillerin tümü teklif dairesine girer, sevap veya ikabı, mükafat veya cezayı gerektirir.

Peki hadisin fonksiyonu nedir? Mesela Kur'an'ın tamamlanmadığı bir dönemde bir bedevi geliyor. Rasul'e iman hakkında soruyor. Rasul şimdi ona Kur'an'ın falanca ayetlerine bakın mı demeliydi? Hayır onun ayetlerini açıklıyordu, Daha geniş izahlarda bulunuyordu.

«Bu suretle onları, yedi gök olmak üzere, 2 günde vücuda getirdi

l Emevilerin işledikleri gayriislami amelleri meşrulaştırmak için rivayetler üretmiştir.

Kadere iman, insanlar felaketlerle baş başa kaldıkları zaman bir teselli kaynağı olur. İnsan üzüntülü olduğu zaman kaza ve kadere olan imanı onun imdadına yetişir. Arzu ettiği bir şeye kavuşamadığı ve ümitlerinin arasına engeller girdiği zaman, Allah?ın takdirine olan imanı ve güveni ona destek olur, ümitsizliğe düşmez. Olanların bir ilahi takdir gereği olduğunu bilir ve üzülmez.

Kader, bir şeyin ölçüsüdür. Her varlık bir ilahi ölçüye bağlıdır. Alemdeki düzen ve istikrar, devamlılık ilahi kaza ve kaderle mümkün olmaktadır.

«Kadere iman ; iyi-kötü, hayır-şer ne varsa hepsinin Allah tarafından ezelde takdir edilip zamanı g:Iince de yine Ailah tarafından bu takdire göre yaratıldığına inanmak demektir.

huseyn heyecan yapma dostum o noktada beni geçemezsin.. bak kuranda kader konusuyla ilgil ayet bulamadım demek kendi elinle kendini sobelemek demektir:

cebriyyeci mi olduk şimdi de.. ehli sünnete dahil miydi cebriyye ekolü.

l Sayısı belirsiz köy, kasaba vb. yerleşim birimleri icat etmiştir.

Kaza Ve Kaderin Kuranda Kullanılışı

Bunun üzerine Hz. Ali, şöyle buyurdu: «Dur, ey ihtiyar! Allah sizin yürümenize de, geri dönüşünüz halinde, dönmenize de büyük ecir verir. Siz, hiç bir harekete zorlanmazsınız. Hiç bir şeyi yapmaya da mecbur değilsiniz. Bu sözleri işiten ihtiyarın, «O halde, kaza ve kader bizi nasıl sevke-diyor? demesi üzerine Hz. Ali kızdı ve şunları söyledi: «Yazıklar olsun sana! Sen, kaza ve kaderi, kendi ümitlerini ve hareketlerini ilzam eden bir kaza onları gerekli kılan bir kader mi zannettin? Hayır, öyle değildir. Eğer böyle olsaydı ; sevap, azap, va'd, vaid, emir, nehiy, günahkarı kınamak ve iyilik yapanı övmek gibi hususlar batıl olurdu. Bu görüş ise; puta tapanların, şeytan ordularının sözleridir. Bunlar, bu ümmetin kadercileri ve mecu-sileridir. Şüphesiz ki Allah , hayır olan şeyleri emreder, fenalıkları yasak eder, kolay olanı teklif eder, zorla itaat ve zorla isyan ettirmez. Peygamberleri, halka, abes olarak göndermedi. Yerleri, gökleri ve ikisi arasındakilerini batıl olarak yaratmadı. İhtiyar adam «Buna göre, bizi yürüten kaza ve kader nedir? diye sorunca, Hz. Ali, «Allah'ın emir ve hükmüdür. Bu ise, kulun kisb ve ihtiyarına bağlıdır. buyurdu.

Bülent şahin Erdeğer/Haksöz

Acaba elimizde bu kadar yüzbinleri bulan rivayetlerin İslam'a ""

?Hamsun ve Mie Sahabiy Muhtelaq? isimli çalışmasının 1969'da kaleme alındığını ve 6 baskı yaptığını gözönüne alırsak, bu tarihten bu yana bu teze herhangi bir anti tez kaleme alınmadığını da göz önüne alırsak tarihçilik ve ilim adamlığı açısından birikimimize bir katkı niteliğinde olan bu araştırmaların doğruluğuna kani olmamız gerekecektir. Benzeri özgün, mirasyedi olmayan çalışmaların çoğalması ve dilimize aktarılması dileğiyle...

- Dediklerin doğru. Şimdi klasik hadisçilerin hepsinin görüşlerini kabul etmiyorum. Benim doğru gördüğüm görüş, Kur'an ve sünnetin uyum halinde olmasını temel şart olarak gören görüştür. Bunun kaynağı Hz. Aise'de başlayan, Şatibi'de sistemleşen bir görüş bu. İslam toplumlarında fazla yaygınlık kazanmamış bir görüş. Buna göre zaten biz bir hadisi veya peygamber modeli dediğimiz sünneti Kur'an'a uyum halinde olması şartıyla kabul etmeyi ön şart olarak koyuyoruz.

Müslümanlar bir kere ahlaklı olmak zorunda. Bu yapılan ilim ahlakı değil. Ahlak temel şarttır. Mesela Ebu Reyye'de de bu hatayı görüyoruz. Mesela bir rivayeti kabul etmiyor. Ama o rivayeti eleştirmek için ondan daha çürük olan bir rivayeti gidiyor tarih kitabından alıyor. Oysa rivayetler konusunda tutarlı olmak lazım.

Bir insan, "Allah böyle takdir etmiş, ben ne yapabilirim" deyip kötü davranışlarda bulunamayacağı gibi, tembel tembel de oturamaz. Çünkü insan, cüz?i irade dediğimiz güçle, iyiyi veya kötüyü kendisi seçer. Yüce Allah, emir ve yasaklarıyla iyi ve kötü yolu göstermiş ve "İyi olana gidin, kötü olandan uzaklaşın" demiş; bu iki yoldan birini seçmekte insanı serbest bırakmıştır. İyi ve kötü yollardan birini seçmek insanın kendi isteğiyledir. Allah, insanın bu isteğine göre iyi ve kötüyü yaratır. Böyle olunca isteyen ve istemeyen insandır, yaratan ise Allah?tır. Bunun için insana, irade ve gücünü kullanarak yaptığı davranışlardan sorumlu tutulacağı, ahiret gününde niçin kötü yolu seçtiğinin sorulacağı bildirilmiştir. İradesini iyiye, doğruya yöneltip iyi ve yararlı davranışlarda bulunanlar mükafatını görecekler, kötüye yönelip kötü ve zararlı davranışlarda bulunanlar, tövbe etmeden ölürlerse cezasını çekeceklerdir.

Dinin kaynakları konusunu belirlememiz gerekir. Yine de bu konuda mevcutların en iyisi Hanefiler'dir. Hanefiler akaid konusunda mütevatir olma şartını koşuyor. Mütevatir tanımını ortaya koymuşlar. Bize düşen geçmişlerin koyduğu prensiplerle bu hadislerin uyuşup uymadığını incelemektir. Benim kanaatime göre bir çok hadis uymuyor. Niye? Kendileri diyor ki, mütevatir hadiste ravilerin cerh ve tadili olmaz. Cerh ve tadil ahad haberde olur. Bugün ise hadis kitaplarında mütevatir olduğu söylenen hadislerin hepsinde bir isnad vardır. Bu mütevatir değildir Ne olur? Ya meşhur olur ya müstefiz olur. Mütevatir hangisi? Yaşayan sünnetlerdir. Yaşayan sünnet bu anlamda mütevatirin karşılığıdır Bunları izah etmek lazımdır Mesela akaid kilabın da diyor ki bu hadis mütevatirdir, inkar edilirse şöyle olur, böyle olur. Yahu kardeşim önce mütevatir ne? Tanımda anlaşalım. Bu tanıma bunlar uyuyor mu? Bunu izah edeceksin. Eğer gerçekten karşındakinin aklı varsa bu uymuyor diyecek. Önemli olan kitleleri kazanmaktır. Soğutmak uzaklaştırmak değil. Bu konuda seçeceğimiz metodu iyi belirlememiz lazım.

- Bu konuda "kutsi hadis" veya "gayr-i metluv" meselesi sorun olarak karşımıza dikiliyor. Zira bu iki konu, gaybla ilgili Kur'an dışı haberlerin meşruiyet kaynağını oluşturma iddiasında. O zaman şöyle sorsak: Hz. Peygamber'e Kur'an dışında bir vahiy geliyor muydu? Yani vahy-i gayri metluv vaki mi? Kur'an dışında kendisine gaybın haberleri veriliyor muydu?

kadere iman konusunda esmişler.. bir bakjalım otoriteler ne diyor:

Başka bir deyimle; İnsan, hayır ve şerri, ezelde yazıldığı ve takdir edildiği için işlemiyor. İnsanın, kendi iradesi ile hayır veya şer işleyaceği, Allah tarafından bilindiği için, ezelde öylece yazılıp takdir ediliyor. Bunun için de insan, işlediği hayırlarından sevap, ve mahiyetlerinden günah kazanıyor ve sorumlu tutuluyor.

İsterseniz meseleyi biraz daha avamileştirip anlatalım:

Askeri'nin bu çalışması Seyf Bin Ömer isimli bir tarihçinin İslam tarihine ve hadis literatürüne kasıtlı olarak uydurma bilgiler soktuğunu kanıtlamaktadır. Seyf b. Ömer'in profesyonel bir senarist, kurnaz bir yalancı olduğunu uydurduğu rivayetler göstermektedir. Askeri'nin de ifade ettiği gibi maalesef mezhebi tartışmalarda üstün gelme kaygısıyla Taberi gibi kimi İslam tarihçileri Seyf'in kurgularını tahkik etmeden kitaplarına almışlardır.

Şimdi, asıl sorunun cevabına gelelim: «Fiil ve hareketlerimiz ezelde takdir edilmiş ve Levh'a yazılmış olduğuna göre; bu İşleri yapmak zorunda kalmıyor muyuz? Öyleyse niçin sorumluyuz?

Kaza Ve Kader Nedir?

Ayetleri bize, plan, program, ölçü ve dengeyi anlatmaktadır.

B) KAZA VE KADERLE İLGİLİ AYET VE HADİSLER

Kainatta öyle şamil ve geniş dairede bir kader vardır ki, onun dışında hiçbirşey tasavvur edilemez. Kainatı yaratan Allah , çekirdeğin çatlamasından bahara, insanın doğuşundan yıldız ve galaksilerin doğuşuna kadar her şeyde muhit ilmiyle bir plan ve program tesbit buyurmuş ve bir kader tayin etmiştir ki, dünyanın dört bir yanındaki ilim adamları ve araştırmacılar, yüzbinlere ulaşan eserleriyle bu nizam, bu ahenk ve bu takdire tercüman olmaya çalışmaktadırlar. Marks?ın bile cebri bir determinizmden bahsettiği yerde, kainatta bir plan ve kaderin bulunduğunu dost-düşman, inanmış-inanmamış herkes kabul edecektir ve etmektedir. Gerçi, İbn Haldun gibi bir kısım İslam müellifleri de bir nevi determinizmden bahsederler ve hatta bunu son dönemlerin batı düşüncesinde, mesela?historizm?de olduğu gibi, toplum hayatına da teşmil ederler ama, biz Ehl-i Sünnet düşüncesi içinde bunu belli şartlara bağlar ve ancak bu şartlarla alıp değerlendirebilir, kabul edebiliriz. Bununla birlikte, insan iradesinin de dahil olduğu külli bir kaderin herşeyde hakim bulunduğunu da söyleriz.

Matüridilere Göre Kaza Ve Kaderin İstılah Manaları

a) Ehl-i Sünnetin görüşü

1. KADERİN LÜGAT ve ISTILAH MA?NALARI

kader ölçü demektir. Türkçeye çevirirken bir ayeti işine gelmeyen kelimeyi arapçasından verince olmuyor.

b) Gayri ihtiyari fiiller.

l Bazı olayların tarihini değiştirmiştir.

yoksa çoğunluğa uymak da mı iman esası?

Kainatta bütün işlerin Cenab-ı Hak?kın elinde olduğuna imanı olan kimse en güzel ahlak sahibi olmaya çalışır. Ölümden korkmaz, her zaman hakkı, adaleti, eşitliği, insan hak ve hürriyetlerini savunur. Her ne pahasına olursa olsun, Allah?ın emirlerine uyar ve yasaklarından kaçınır.

- Hocam. Bu hadis değerlendirilmeleri arasında çok daha Önemli yer tutan konu bildiğiniz gibi Peygamber'in fonksiyonudur. Bu konudaki görüşlerinizi biraz daha açar mısınız?

İnsanda yaratma vasfı yoktur. O, fiilini seçme hürriyetine sahiptir. İnsanın seçimine göre yaratma Allah'a aittir. İnsan ancak kasibtir, müktesiptir, fiillerini kesb eder, kazanır.

"Yeryüzünde ve sizin başınıza gelen her hangi bir olay yoktur ki, biz onu yaratmadan önce o, kitapta bulunmasın. Doğrusu bunu bilmek Allah'a kolaydır." (Hadid/22),

Hayrıyla Şerriyle Kader?e İman Etmek

BU MAKALEDEN DE BİR 61 ÇIKARDI AMA. ZAMANIM YOK..

- Ama mecbur. Biraz pozitivist düşünüyorsunuz. Mesela doktor. Senin yüzüne bakarak hastalığının nevisini bilebilir. Nasıl bilir. Yılların verdiği tecrübeyle. Bir tamircinin otomobilin motoruna bir bakışta arıza yerini keşfetmesi gibi. Bu tecrübedir. Şimdi hadiste de ömrünü o konuya veren biri, böyle bir hadisle karşılaştığında onu hemen bilir. Onun için bazıları diyor ki, hadis sahihse, onun üzerinde bir nur olur; eğer uydurma ise üzerinde karanlık olur, kasvet olur ve insanın içinde bir sıkıntı olur. Bunlar sübjektif gibi görünüyor ama bunlar herhangi bir kimse değiller ki. Bu konuya ömrünü vermiş insanlar. Bu konunun sarrafları. Sarraf daha doları eline alır almaz diyor ki bu sahte. Sen bir saat baksan anlayamazsın.

Mutezilenin bu konudaki görüşünde aşiriliga gittigi görülüyor. Gerçekte insan cüz'i bir irade sahibidir. Allah?ın bahşettiği bir kudretle fiillerini yapar; ama asla yaratıcı değildir, kendi fiillerinin halıkı olamaz. İnsan dilediğini seçme ve yapma hakkına sahiptir. Ama hiç bir zaman mutlak irade ve mutlak güç sahibi değildir.

Yüce Allah ni?metler demek olan iyilikler ile musibetler demek olan kötülükler arasında bir fark gözetmiştir. İyilikleri Allah?tan, ötekilerini insanın kendi nefsinden diye tesbit etmiştir. Çünkü iyilik Yüce Allah?a izafe edilir. Zira her bakımdan bu iyiliği ihsan eden O?dur. Hangi açıdan bakılırsa bakılsın iyiliğin mutlaka Ona izafe edilmesi gerekir. Kötülüğe gelince, O kötülüğü ancak bir hikmet dolayısıyla yaratır. Kötülük bu hikmet göz önünde bulundurulacak olursa, yine O?nun ihsanı arasındadır. Çünkü Yüce Allah asla hiçbir kötülük yapmaz, aksine O?nun bütün fiilleri hayırdır ve güzeldir.

- Ahkamla ilgili hadislerde problem çıkıyor. Zaten ahkam hadislerinin işine gelenini almak, işine gelmeyeni almamak senin bileceğin iş. Bizim alimlerde öyle yapmış. Mesela Hanefiler, metodlarına uygun olmadığı için bazen hadisleri almamışlar. Öbürleri de almış. Bugün kitaplardaki her hadisi alacaksın diye bir şey yok. Buhari'de o kadar çok hadis var ki Hanefiler hiç birini almamış. Niye o Buhari'ye göre sahih, imam Azam Ebu Hanife'ye göre sahih değildir. Bu hürriyette olduğuna göre kimse kimseyi bu hadisi alacaksın diye zorlayamaz. Buhari için bile diyemez. Orda da bir serbestlik var. O zaman bize düşen nedir? Yapılacak araştırmalarla, islam'a uygun olmayan hadisleri tashih etmek ve temizlemek gerekir. Ben bugün biliyorum ki en büyük sıkıntı hadislerden kaynaklanıyor. Bu şuna benziyor: İslam alimleri bu rivayetleri asırlar boyu kalburdan geçirmiş. Ama bu rivayetler kalburdan geçmiş, elekten geçmemiş. Elek daha incedir. Şimdi bize düşen onları elekten geçirmektir. Ayıklama faaliyeti yaklaşık 12-13 asır devam etmiş. Fakat son asırlarda düşüncenin gerilemesi, donuklaşmasından dolayı nasıl fıkıhta içtihad hareketi durmuşsa, tefsirde orijinalite kalmamışsa, hadiste de artık iş bitmiş demişler. Mesela İbn Haldun da bile bu var. İbn Haldun diyor ki: Rical konusunda her şey söylenmiştir. Artık bundan sonra hiç kimsenin söz söylemeye hakkı yoktur. Mukaddime'de bu var. Ama gerçek böyle değildir. Meseleleri yeniden ele almak lazım. Yeni bir hadis usulü gerekir. Benim de ilk planda gerçekleştirmeyi hedeflediğim iş budur.

"Acaba elimizde bu kadar yüzbinleri bulan rivayetlerin İslam'a ""

2- O halde mevcut kitaplardaki hadislerden gerçek Rasul modelini nasıl çıkarabiliriz? Bunu tartışabiliriz. Bu metodu da önemli olan bir metod dahilinde, bu metodun nasıl olacağını tartışabilmemiz. Bunu Kur'an'dan çıkartmamız gerekmez mi? Onu gelin tartışalım. Sen de ki; Kur'an. O desin ki; akıl. Ama gelin tartışalım. zaten Fazlurrahman'da böyle bir metod dahilinde, elimizdeki hadis malzemesinden peygamberin Sünnetini ortaya koyabiliriz diyor. Bu malzemelerin bir çoğunu ayıklayalayabiliriz. Bunun için bir metod geliştirebiliriz. Elimizdeki rivayetlerden Kur'an esas alınarak bir model çıkarabiliriz. Sünnet delil olur mu, olmaz mı tartışmasından ziyade bugün gerçek sünnet nelerdir, bunu ortaya koymak için bir metod geliştirmeliyiz? Tabii ki bu metodun birinci maddesi sünnetin Kur'an'la uyum içerisinde olması. Onun dışında tarihi olaylarla çelişmemesi, bilimsel verilerle tezat arzetmemesi. Bazı hadisçiler öyle önemli şartlar ileri sürmüş ki. Mesela hadiste sokak üslubu gibi ifadeler varsa veya ifadesi düşükse bu hadis kabul edilmez. Bunu nasıl bileceğiz. Çok mükemmel Arapça bileceksin, Arap edebiyatının zevkine dahi varacaksın ki, peygamber bunu söyleyebilir mi, söyleyemez mi bileceksin. Hadisçiler, hadislerin birçoğunu üslubundan tanıyorlar. Mesela buna göre şu hadisi değerlendirin. ?Faizin en küçüğü kişinin Kabe yolunda annesiyle zina etmesi gibidir.? Allah aşkına Rasulullah böyle bir hadis der mi?

Kaderiye?nin Yüce Allah?ın: "Sendendir" buyruğunu delil diye ileri sürmelerine imkan yoktur. Çünkü onlar şöyle derler: Kulun fiili -ister iyilik, ister kötülük olsun- kendindendir, Allah?tan değildir. Kur?an bunlar arasında ayırım gözetmiştir. Kendileri ise bu hususta ayırım gözetmezler. Diğer taraftan Yüce Allah: "Hepsi Allah?tandır" diye buyurmakta ve böylelikle kötülükleri Allah?tan olmakla tayin ettiği gibi, hasenatı da Allah?tan olmakla tayin etmektedir. Kaderiye ise ameller hususunda bu görüşü benimsemezler. Onlar ceza hakkında bu kanaati taşırlar. Bundan sonra Yüce Allah?ın: "Sana isabet eden bir iyilik" ile "bir kötülük" buyrukları "onlara isabet eden bir iyilik" ile "onlara bir kötülük isabet ederse..." buyrukları gibidir.

DEMEKKİ KADERE İŞARET EDEN BİRÇOK AYET VAR.. BAK YAVAŞ YAVAŞ SEN DE ANLIYORSUN.. ÇAKACAN KÖFTEYİ..

- Ama o zaman tarih kitabında bir konudaki lehte olan rivayeti alıyor da aleyhte olanı niçin almıyor? O zaman ortaya bir kriter koyması lazım. Zaten onun en zayıf yanı bu. En isabetli olduğu konu ise israiliyat ve mesihiyyat'la ilgili görüşleridir. Gerçekten o görüşleri sağlıklı. Ama onun dışında isabetli olduğu yerler de var, hata ettiği yerler de var. Siyak sibakı bozduğu yerler de var.

- Farketmez. Önemli olan bu sarraflığı, yani bu beceriyi, bu melekeyi kazanmak için ne yapmak lazım; nasıl bir eğitim takip etmek, nasıl bir metod izlemek lazım geldiğidir. Bence bunların üzerinde tartışmak gerekir. Önce hedefleri, ana hatları belirlemek lazım. Sonra bunu nasıl yapacağımızı tartışmak lazım. Tartışırken de farklı metodlar izleyebilirsiniz. Mutlaka tek bir metodun olması da şart değil.

c) Mutezile?nin görüşü

Bir sperm asla yalan söylemez. Zira belli bir plan ve programa göre hareket etmektedir. Kromozomların dili, RNA ve DNA?nın şaşmaz vazifesi ve hücrelerin beyanıyla, ağzı, dili, dudağı, gözü, kaşı, kulağı, siması, duygu ve kabiliyetleriyle pek çok safhalardan geçip?İnsan olacağım? der ve olur.

Askeri Seyf'in İslam tarihini tahrifinde sadece İbn-i Seb'e isimli hayali şahsiyetle sınırlı kalmadığını da ifade etmektedir. Seyyid Murtaza el-Askeri?İbn-i Seb'e Efsanesi? isimli çalışmasının devamı olarak kaleme aldığı?Hamsun ve Mie Sahabiy Muhtelaq? isimli iki ciltlik çalışmasında (Daru'z Zehra, 6. Baskı, Beyrut 2006) Seyf b. Ömer'in yaşadığı ortamı incelemekte ve İslam'ı tahrif etmek için organizeli bir faaliyet yürüten Zındıklarla olan ilişkilerini araştırmaktadır. El-Askeri, başta Irak ve Suriye'nin fethi olmak üzere İran'a yapılan İslam akınlarında, başta Kumandan Halid b. Velid olmak üzere sahabileri Seyf b. Ömer?in vahşi ve katliamcı olarak gösterdiğine dikkat çekmektedir. Yazar bu girişinden sonra Seyf b. Ömer'in rivayetlerinde isnat olarak dayandırdığı 150 sahabi'nin aslında hiç yaşamadığını ve Seyf'in uydurduğu kişiler olduğunu iddia etmektedir.

seni geçmek gibi bi niyetim yok. derdim de yok..

Kader, bir şeyin esası; Kaza da onun tafsilatıdır. Mesela; Kader, bir devletin divan'mdaki İcmal defteri; Kaza da o deftere göre, vazife sahiplerine Boytü'İ-mal'in tevzi ve taksimidir.

Evet, herşey ezside Allah'ın irade ve ilmiyle takdir edilmiş ve yazılmıştır. Fakat ehemmiyetle bilmemiz gereken husus şudur: «İlim Maluma Tabidir. Bilgi, ancak hadiselere ve eşyaya uygun olursa, ona ilim denir. Uygun olmazsa cshil denir. «İlim Maluma Tabidir. Yani, ilim maluma tabidir. İlmin, hadiselerde tesiri yoktur. Mesela biz güneşin neredsn ve ne zaman doğacağını biliriz. Güneşin ise söylediğimiz zamanda doğması, bizim bilgimizden dolayı değildir. Veyahut, meteoroloji istasyonlarının, aletleri ve tecrübeleri ile, bugün rüzgarın hangi yönden eseceğini bilmelerinin ve bunu daha önceden tesbit etmelerinin, rüzgarın aynı yönden esmesinde tesiri yoktur. Yani, onlar bildi ve yazdı diye rüzgar o yönden esmiş, veya yağmur yağmış değildir. Zatsn yağmur yağacağı ve rüzgar o yönden eseceği için onlar bilmiş ve yazmıştır.

« karısı başka. Biz ocun mutlaka geride kalan kimselerden olmasını takdir ettik.

Alemde vuku bulan, cereyan eden her şey Allah'ın kaza ve kaderiyledir. Her şey, Allah'ın ilim, irade ve kudretinin eseridir, ilahi kanuna tabidir. Her şeyde sebepler, bir takım ölçüler mevcuttur, bütün bunlar Allah'ın kaza ve kaderine uygun olarak meydana gelir. Allah bir sebep ve hikmete uygun olarak yaratır.

l Sahabeyi parmağında oynatarak tüm fitnelerin tek sorumlusu olarak gösterilen Yahudi?Abdullah b. Sebe? kurgusunun senaristi Seyftir.

oysa ki:Allah her şeyi bir ölçüye göre/ölçüyle/ yarattı... diye çevirirsen mesele kalmıyor. gibi...

işte bunu okuyacam dediğine göre daha öncekilerin hiç birini okumadın. başlığa bakıp hüküm bildirme ve ilgisiz sorularla konuyu dağıtma politikasına devam mı:)))

OKUMA ÖZÜRLÜMÜSÜN O MANDAKİŞ KADERİ VERMEDİKMİ?

ömer nesefi..

Şu muhteşem kainat sarayına bak! Teleskobun başına oturan bir insan 5 milyon ışık yılı öteleri görüyor. Yani, bir nebüloz sönse, sen ancak onun söndüğünü 5 milyon ışık yılı sonra anlayabilirsin. Veya sen ışık olsan o yıldıza gitmeye kalksan oraya ancak 5 milyon sene sonra varabilirsin. İşte bu koskoca kainat, bu baş döndürücü nizam, insanı hayrete sevkeden bir ahenk içinde seyrinde devam edip durmaktadır. Ayrıca bu makro alem ile, insan denen yeryüzünün halifesi normo alem arasında da çok ciddi bir münasebet vardır ki, bu münasebet her iki alem arasındaki dengeyi en hassas ölçülerle ayakta tutan Zat ve O?nun sonsuz ilim ve takdirini göstermektedir. İnsanın uzuvları arasındaki tenasübü bütün kainatta müşahede etmek mümkündür. Jean haklıdır: Atomlar alemini, insanlık alemini ve diğer bütün alemleri kuran Zat, bunların hepsini hendesi ölçülere göre kurmuştur. Kainatta gözle görülür bir hendese hakimdir. Acaba bu hassas hendese, kainatı en hassas ölçülere göre kuran bir Ezeli İlahı isbata yeterli değil midir?

? Doğrusu sana vahyedilen bu Kitap Levh-i Mahfuzda bulunan şanlı bir Kur?an?dır?(Büruc, 85/21-22).

l Toplamı 150?muhadram? ve?sahabi?yi uydurmuştur. (Allah?ın Rasulü döneminde müslüman olan, fakat Resulullah ile görüşmemiş kişilere muhadram denir.)

Bugün klasik metodun ve o şekilde bilinen ama aslında hakikatin sadece bir parçası olan bu metodun yeterli olmadığını görüyoruz. O zaman hem geçmiş kültürden yararlanarak, hem de kendimizden bir şeyler katarak yeni bir metod geliştirmeliyiz. Ve ikinci hamlede mevcut güvenilir kitaplarda yer alan bir takım islam'a aykırı rivayetler varsa, bunları tasfiye etmek, İslam'a uyanları da kitlelere intikal ettirmek gereklidir.

Kaza ve kader kelimelerinin İslam ıstılahında ifade ettikleri m&nk şudur:

Cömertlik ve iyilik hislerini arttırır, insanı eli açık yapar. İnsan düşünür, madem ki rızklar bellidir, Allah herkesin rızkını çalışmasına, çabasına göre takdir etmiştir. Aç kalırım endişesiyle cimrilik yapmaz, cömert olur, düşkünlere yardım eder, muhtaçları ve yoksulları maddi ve manevi yönlerden destekler.

Kainatta, kader, plan, program, ölçü ve denge ha-kimdir.

Bu hadiste kadere inanmanın iman esaslarından olduğu açıkça belirtiliyor. Bununla birlikte ilahi bir sır olarak kabul edilen kaza ve kader konusunda Peygamberimiz, fazla konuşulmamasını, münakaşa edilmemesini, bu konuya fazla dalınmamasını tavsiye etmiştir.

Hakikatları anlatmanın bir yolu ve bir ölçüsü vardır, ilaçların dozunu iyi ayarlamak lazım. Hani ilmi siyaset hikayesi misali gibi. Neyi, nasıl söylemek lazım. Şimdi o kadar güzel fikirleri vardır adamın. Fakat bunları güzel bir üslupla ifade edemediği için, hakikat dahi olsa o fikiri kabul görmüyor. Çalışmalarımızda geleneğe yer vermek lazımdır. Mesela desem ki, Buharı'nin en sahih hadisleri kapsadığı hükmü, keyfi ve zorba bir hükümdür. En az onun kadar sahih hadisler vardır desem, beni tefe koyarlar. Ama bunu geleneğin baş tacı ettiği bir Ibn Hümam Fethu'l Kadır'ınde veya Tavziu'l Efkar'da söylüyor dediğim zaman ne olur. Bu sefer akan sular durur. Onun böyle dediğini aktardığım zaman elini kolunu bağlarsın adamın. Bunlardan yararlanmamız gerekir.

- içinde yaşadığımız toplumun yukarıda zikrettiğiniz cahili tavırlarına, sahip olduğu Sünnet anlayışının da bir etkisi yok mudur?

F) İYİYE VE DOĞRUYA YÖNELME

Görüldüğü gibi, Ehl-i Sünnetin bu konudaki görüşü aşırılıktan uzak, Kur'an ve sünnetin ruhuna uygun orta bir yolu temsil etmektir.

Meseleyi isterseniz bu kadar küçük dairede ele alın, isterseniz yıldızlar ve galaksiler çapında değerlendirin; her yerde en hassas ölçülerle ölçülmüş bir denge ve ölçü göreceksiniz.

?Gökte ve yerde, görülmeyen herşey şüphesiz Kitab-ı Mübin?dedir? (Neml, 27/75).

Bu görüşe göre insan, değersiz, şuursuz, akılsız, iradesiz bir varlık durumuna düşüyor. O adeta cansız bir varlık haline geliyor. Böylece dinin, Peygamberin, kitabın, teklifin, ceza ve mükafatın hiç bir değeri kalmıyor. Bu görüş sahipleri zaten zamanla yok olup gitmişlerdir. Ama zaman zaman hayatta aynı görüşü benimseyenlerle karşılaşmak mümkündür.

Kader: Allahü Teala'nın, ezelden ebede kadar olmuş ve olacak şeylerin zamanını, mekanını, vasıflarını, şekillerini ve her türlü özelliklerini ezelde bilip ve bilgisi üzerine tahdid ve takdir etmesidir.

1) Kaza ve Kader, «halk manasına gelir. Şu ayetlerde olduğu gibi:

"Allah her şeyi yaratmış ve her birine belirli bir nizam vererek, onun kaderini tayin ve takdir etmiştir." (Furkan/2),

«Kader, ezelden ebede kadar olmuş ve olacak şeylerin hepsinin zamanının, yerinin ve nasıl olacaklarının Allah tarafından ezelde bilinmesi ve bu bilgiye uygun olarak takdir ve irade edilmesidir. Kader, Allah'ın «ilim ve «irade sıfatları ile ilgilidir. Allah, ilim sıfatı ile, olacak şeyleri bütün teferruatı ile bilir, irade sıfatı ite şöyle veya böyle olmasını tercih ve takdir eder. işte bir şsyin, ezelde Allah tarafından bilinmesine ve öylece tercih ve takdir edilmesine «kader denir.

D) KAZA VE KADER KONUSUNDA GÖRÜŞLER

huseyn lafonten masalını başkasına anlatsan çünkü ben ancak ilimden ve ilmi yazıdan anlarım.. eğer cevaplarsan :

«Rabbin, kendin başkasına kulluk etmeyin, ana ve babaya iyi muamele edin diye hükmetti...

- Kudsi hadislerin vahy-i gayri metluv olduğunu söyleyen görüş görüşlerden bir görüştür. Onun dışında bu görüşü hiç nazarı itibara almayan görüşler de var. Hadis usulcüleri sanıldığının aksine kudsi hadisin haseni de olur, zayıfı da olur, uydurması da olur diyorlar. Aslında bir bakıma izahı da mümkün değil. Sünnet vahiy kaynaklıdır diyenlere göre izah edilemez. Çünkü o zaman sünnet vahiyse, hadis-i kudsi de vahiyse aralarında ne fark var? O da vahiy, bu da vahiy. O zaman daha büyük çelişkiye düşülür.

daha cebriyyenin ehli sünnet oılup olmadığını bilmiyorsun biraz heyecan yap bilgisi olmayanlar için açığı kapatır:))))

geçmişte yaşamış olmak insanı kutsal mı yapıyor. oysa geçmişte yaşayıp da farklı görüşler bildiren alimler de olmuştur. reytingi az diye önemsemeyecek miyiz.

Şayet: "De ki: Hepsi Allah?tandır" buyruğu ile "sana gelen her fenalık da kendindendir" buyruğu ile birlikte nasıl doğru bir şekilde anlaşılabilir, denilirse şöyle cevap verilir: Yüce Allah?ın: "De ki: Hepsi Allah?tandır" buyruğu şu demektir: Bolluk, kuraklık, zafer ve yenilgi... hepsi Allah?tandır. "Her fenalık da kendindendir" buyruğu da sana isabet eden Allah?tan gelen herbir kötülük senin işlediğin günah sebebiyle sana verilen bir cezadır. Nitekim Yüce Allah bir başka yerde şöyle buyurmaktadır: "Size isabet eden her musibet ellerinizle kazandıklarınız sebebi iledir." (eş-Şura, 42/30) Yine bu kanaate İbn Abbas -Radıyallahu anh-ın bu buyruğu "sana isabet eden kötülük de kendindendir" ve onu senin hakkında ben yazdım, şeklinde okuması da buna delil teşkil etmektedir.

?O göğü yükseltmiş ve mizanı vaz?etmiştir? (Rahman, 55/7).

?Allah her dişinin rahminde taşıdığını, rahimlerin düşürdüğünü ve alıkoyduğunu bilir. O?nun katında herşey bir ölçüye göredir. Görüleni de görülmeyeni de bilir; büyüktür, yücedir. O?na göre, aranızdan sözü gizleyen ile açığa vuran ve geceye bürünerek gizlenip gündüzün ortaya çıkan arasında fark yoktur? (Ra'd, 13/8-10).

öğretim görevlisidir. Konusuyla ilgili değişik makaleleri ve çevirileri neşredilmiştir. Ayrıca neşredileceği ifade edilen "Sünnet'in günümüz meseleleri karşısındaki değeri ve tanımı" İle ilgili önemli çalışmaları bulunmakladır.

"Kur'an'a bakıyoruz, Kur'an'ın hiç bir yerinde kadere iman etmekle ilgili bir emir bulamıyoruz.".:))

mesela Allah her şeyi bir kadere göre/kaderle yarattı... diye çevirdiğinde kadere kültüründe oluşmuş anlamını yıkıp tefsir eder, kaderi iman esası yaparsın..

1-Yaşayan sünneti bir tarafa bırakacak olursak bize kadar gelen rivayetler, sünnet veya hadis, bunlar bugün için zaten müteradif kabul ediliyor. Bunların içinde Hz. Peygamber modelini bize aktaran malzeme hiç yoktur diyebilir miyiz? Diyemeyiz.

oysa bunlar ne bekliyordu.. kadere inanın bu farzdırmı?kadere inanın diyeceğine onun açıklamasını vermiş.. ayrıca kader veya takdir-i ilahi hakkında çok daha fazla ayet vardır.. onlarıda ıskalmış hayri abi..

nasuh,

"Size yeryüzünde veya nefislerinizde bir bela dokunmaz ki, ancak o sizi yaratmazdan önce yazılmış olmasın. Ve bu da Allah?a göre kolaydır. Bunu önceden mukadder ve yazılı olduğunu bilip elinizden çıkan şeylerden dolayı üzüntüye düşmeyiniz ve elinize girenle de sevinip şımarmamanız için size beyan ettik. Allah övünen ve kibirlenenleri asla sevmez." ( Hadid suresi /22 - 23. aıetler.)

Bu fırka, kaza ve kaderi nazara alarak kulun fiillerini yapmada mecbur olduğu görüşünü ileri sürmüştür. Bununla Allah Tealayı acizden tenzihe çalışırken diğer taraftan Allah Tealaya zulüm isnat etmişlerdir.

- Hocam, tekrar görüşmek dileğiyle teşekkürlerimizi sunuyoruz

Rağıp'a göre: Kader, takdir; Kaza da, tahsil etmek ve kesin olarak hükmetmektir.

Alemdeki canlı cansız her varlığın, güneşin, ayın ve yıldızların yoktan yaratıldığını biliyoruz. Bütün bunların belirli bir düzen ve ölçüler içerisinde hareket ettiğini ve değişip durduğunu, zamanı gelince de yok olduğunu görüyoruz. Bu ince düzen bu sürekli oluş ve yaratılış bir tesadüfün eseri olamaz. İşte bütün bunları yapan sonsuz bir güç vardır ki, o da Allah?tır. Onun bilgisi dışında hiçbir şey olamaz. Başlangıçtan sonsuza kadar ne olacaksa o, hepsini bilir.

Yani, İbnül-Esir'e göre; Kaza ve Kader aynı manaya geliyor.

"şüphesiz ki biz, her şeyi bir kader ile yarattık." (Kamer/49),

- Sünnet konusunda bir takım olumsuz yaklaşımlar söz konusu, ilk defa bu tür yaklaşımların sergilenmesinin gerekçelerine bakmak lazım. Mesela Ebu Reyye'nin ve onun gibi düşünenlerin gerekçeleri şu: Sünnet adına, hadis adına İslam'a giren hurafelere ve islam dışı fikirler taşıyan rivayetlere karşı olmak. Önce şunu belirlemek lazım. Acaba elimizde bu kadar yüzbinleri bulan rivayetlerin İslam'a ters olduğunu, Kur'an'ın temel ilkelerine ters olduğunu söyleyebilir miyiz? Mesela "kişi kendisi için istediğini kardeşi için istemedikçe gerçekten iman etmiş olmaz" bir hadistir. Bunu Kur'an ölçülerine vurduğumuz takdirde Kur'an'a ters olmadığını görürüz. Çünkü Kur'an'ın bütün öğretisi insanları diğerkam olmaya sevketmektedir. Kendini değil, öncelikle başkasını düşünmek.

Ehl-i Sünnete göre insan, belli ölçülere göre hareket eden hür bir varlıktır. O, işlerini kendi irade ve ihtiyariyle yapar. Zorunlu fiiller dışında kendi isteğine bağlı olarak yaptığı işlerin emir olanlarından mükafat, yasak olanlarından ceza görecektir. Allah'ın teklifleri, sevap ve ikabını gerektirecek işler bellidir. İnsan bunları seçme ve yapmada serbesttir.

«Aranızda ölümün keyfiyetini, zamanım, mekanım ve ecellerin miktarını biz takdir ettik.

Kader, herşeyi daha olmadan evvel ilmi planda ve ilmi vücuduyla Allah ?a vermektir. Olma havası içine girmiş ve olma silsilesi arasında yerini almaya çalışan eşya, levh-i mahfuzun istinsahları halinde, levh-i mahv ve isbatta, yine Allah ?ın ilmi dahilinde olmak şartıyla, mükerrem melekler vasıtasıyla yazılıp kaydedilmektedir.

Ama bir çok noktada bir mutabakata da gidilecektir. Mesela hadislerin tarihi olaylarla da mutabakat içinde olması gereklidir. Müslim'de öyle hadisler var ki, bunlar tarihi olaylarla çeliştiği için, bunları hadisçiler reddediyor. Aslında bunlar bilinmiyor. Hadisçiler de kendi kendilerini gerçekten eleştirmişlerdir. Bize bugün sünnet, hadis konusunda bilgi veren kitaplar son elden yazılan eserlerdir. Sathidir. Ve tarihte vuku bulan gelişmelerin hepsini aksettirmez. Müellifinin kendi tercihini aksettirir.

Mesela Ibn Hacer hadis konusunda bir kitap yazmışsa bu, İbn Hacer'in tercih ettiği görüşler istikametinde yazılmıştır. O kitapta yazılanların aksine görüş ileri süren bir çok hadisçi vardır.

- Ama Ebu Reyye muhaddislerin rivayet konusunda getirdiği usulü ve tasnifleri kabul etmiyor ki?

- Sayın hocam; sizinle hadis tartışmaları ve hadisin fonksiyonu üzerinde konuşmak istiyoruz. Öncelikle üzerinde durmak istediğimiz konu da hadisin değeri. Malumunuz hadisin değeri konusunda getirilen eleştiriler var. Bunlar da önemli tartışmalara neden oluyor. Bu tartışmalara neden olan eleştirel yaklaşımların sebebleri hakkında bize açıklamada bulunabilir misiniz?

- Yani bu şekilde bir esas kabul ediyoruz.

Kaza ve kader konusu, insan zihnini meşgul eden konuların başında gelir. Bu konuyla ilgili olarak ilk devirlerden itibaren çeşitli görüşler ortaya atılmıştır. Kaza ve kader konusunda başlıca üç görüş vardır:

Kaza ve Kader kelimeleri, umumiyetle, ikisi de bir arada kullanılır. Bu kelimelerden; biri diğerinin lazım'ı olmakla beraber; mezhepler arasında kullanılışlarında ihtilaf vardır. Mesela, bizim Kaza diye tarif ettiğimizi, Eş'ariler Kader diya tarif ederler.

- Dinin böylesi önemli bir konusunda, bu rivayetin, Rasulullah bu sözü söyleyebilir mi veya söyleyemez mi şeklinde bir ölçüyle değerlendirilmesi, biraz anlamsız olmuyor mu?

İbnü'1-Esir, «El-Bİdaye Ve'n-Nihaye İsimli eserinde şöyle demektedir:

şu ayetlerin kaderin temel açıklayıcısı olduğunu anlamayacak kadar yüzeysel bakılmış meseleye: "Şayet onlara bir kötülük dokunursa: ?Bu sendendir? derler. De ki: ?Hepsi Allah?tandır.? Böyle iken bunlara ne oluyor ki hiçbir sözü anlamaya yanaşmıyorlar? Sana gelen her iyilik Allah?tandır, sana gelen her fenalık da kendindendir." (en-Nisa, 4/78-79)

- Hayır, iman etmemiz zorunlu olan bir konunun Kur'an'da yer alması lazımdır. Kur'an'da yer almayan bir konu kesinlikle iman esası olamaz. Ama belki gelenekte olabilir. Kıyamet haberleriyle ilgili bazı hadisler. Problem şurada: Bazılarının görüşü şu. Falurrahman da bunu söylüyor. Hz. Peygamber'in kesin hatlarıyla değil ama, genel birtakım ifadeler kullanması söz konusu olabilir. Eski şeriatlar bozulmuş ve yeni peygamberler gelmiştir. Vahiy eğitiminden geçmiş bir insan olarak Hz. Peygamber, gelecekte müslümanların da vuku bulacak muhtemel dejenerasyonlarla malul olmasını sezebilir. Mesela diyor ki: Gün gelecek sizden Kur'an okuyacak adamlar çıkacak. Ama bu onların gırtlaklarından aşağıya geçmeyecek. Bunu kestirmek için gaybı bilmek gerekmez. Ama kesin tarih veren veya siyasi olaylara atıfta bulunan rivayetlerin uydurma olduğunu zaten hadisçiler de kabul ediyorlar.

''Deki, hepsi Allah'tandır... fenalık da kendindendir.''

Doç. Dr. M. Hayri Kırbaşoğlu, Ankara Üniversitesi ilahiyat Fakültesi Hadis Kürsüsü'nde

"kader ölçü demektir. Türkçeye çevirirken bir ayeti işine gelmeyen kelimeyi arapçasından verince olmuyor."

Hadis ve İslam tarihi alanı, Müslümanların bilinçaltını oluşturan zemindir. Bundan dolayı bu zemindeki problemleri çözme sorumluluğu bütün Müslümanlar için gereklilik arz etmektedir. İslam tarihine ve hadise bakış Kur'an'a ve İslam'a bakışı şekillendirdiğinden bu tarihsel zemini tetkik etmek bidat ve hurafelerden arındırmak günümüz ilim ehlinin üzerindeki en önemli borçtur. İlim ehli demek eskinin mirasının üzerinde oturup, sadece geçmişi tekrarlayan, bu geçmişe ilim adına hiçbir katkıda bulunmayan bir?mirasyedilik? demek değildir. İşte bu bilinçle yola çıktığımızdan bu yana İslam tarihinin ve hadis ilminin sorunlu bir alanı olan fitne dönemi olaylarında başrolü olduğu ifade edilen?İbn-i Sebe? isimli şahsiyetin aslında kurgusal/hayali bir malzeme olduğu tespit edilmişti. Muasır Irak'lı tarihçilerden Seyyid Murtaza el-Askeri'nin?İbn-i Sebe Efsanesi? isimli çalışması bu konuda yapılmış en önemli araştırma niteliğindedir. ?Esatiru İbn-i Seb'e?

- Mesela Mehdi inancı?

sadece anlamaya çalışıyorum. birilerini geçme derdine girmeden sakin sakin, anlama çabası benimki..

İnsana bir felaket ve üzüntü geldiği zaman, hüzün ve kederden kendisini helak etmez. İlahi takdire razı olur.

GERÇİ BEN YAZAMAMYIM SEN AKLI BAŞINDA SAYGIDEĞER BİR ALİM VER KABULE MAZHAR OLMUŞ... ÇÜNKÜ HEPSİ BU TARAFTA HANGİSİNİ YAZACAKSIN..

«Herşcy ezelde takdir edilip, Lcvh-i Mahfuz'-da yazılmış olduğuna, zamanı gelince de kaza olarak icat edileceğine, takdir ve kazada hata olmıyacağına göre; insan, yapmış olduğu işlerden nasıl sorumlu tutulur? şeklindeki soruya cevap vermeden önce, insanların fiillerini kısaca tetkik edelim.

Kadere inanmak iman esaslarındandır. Hayrın faydasının, şerrin zararının Allah?tan olduğuna inanmak da kadere imana dahildir. Acının acılığı, tatlının tatlılığı, hayrın faydası, şerrin zararı hep Allah'tandır. Kader değişmez. Allah'ın kaza ve kaderine rıza göstermek gerekir. Kader, fayda, zarar, güzellik, çirkinlik ve bunları kaplayan zaman ve mekanla bunlar üzerine terettüp eden sevap ve azab cinsinden yaratıkların hepsini bulunduğu durumda tayin etmektir, İmam Azam, Hz. Peygamber'e uyarak Kelime-i Şehadetin şamil bulunduğu icmali, imanı anlatmamış olsa gerektir. Peygamber'e Cebrail aleyhisselam, imandan sorunca bu kadar ile cevap vermişti. imam Azam da Hz. Peygamber'e uyarak aynı esasları kabul etmiştir. Ancak İmam Azam yukarıdaki metinde ahiret gününe iman sözü yerine?öldükten sonra dirilmek? ifadesini kullanmıştır. Bu ifade ile kabirdeki hayatı da içine almıştır. Sonra ben başka bir nüshada?Ahiret günü? ifadesi ile?öldükten sonra dirilmek? ifadesini birleştirdiğini gördüm. İmam Azam'm bu iki ifadeyi birleştirmesi ile, öldükten sonra dirilmekten, kabirde dirilmek manası kasd edildiği, yahut?ahiret günü? ile Kıyamete ait bütün halleri, ölümden sonraki sevap ve azap hallerini kasdettiği ortaya çıkmıştır.

- Bunu Ehli Sünnet için de söyleyebilir misiniz?

Demek ki, yeryüzünde olup biten her şey, ilahi bilgi ve takdir çerçevesindedir

Demek oluyor ki, kaderi, ilm-i ilahinin bir ünvanı olmasını nazara alarak, sadece bundan ibaret saymak doğru değildir. Saha olarak kader, Cenab-ı Hakk?ın ilmi ile tayin ve takdiri demek ise de, fakat aynı zamanda o, Cenab-ı Hakk?ın Sem?i, Basar?ı, İrade ve Meşiet?i de demektir. Durum böyle olunca, kaderi inkar, Cenab-ı Hakk?ın bütün sıfatlarını inkar ile aynı ma?naya gelir. Onun için pek çok ehl-i tahkik kader meselesini Cenab-ı Hakk?ın Zat-ı Uluhiyetini, mütalaa içinde ele almışlardır. Onlar: ?Kader için hususi bir bahis açmaya lüzum yoktur. Zat-ı Uluhiyetin ele alındığı yerde kader de ele alınmak zorundadır? demişlerdir. Bu düşünce, bir yönüyle kaderi, iman rükünleri arasında kabul etmemeyi işmam ettiğinden biz onlar gibi demiyoruz. Biz, nasıl Allah ?a, meleklere, kitaplara, peygamberlere ve haşre iman var, kadere de aynı şekilde iman var, diyoruz. Ta ki, icmali veya tafsili, şöyle veya böyle kaderi inkar ma?nasına gelebilecek bir söz söylemiş olmayalım. Ama meselenin aslına gelince, İmam Ahmed b. Hanbel, ?Kader, kudretten gelir? diyor. Binaenaleyh, kaderi inkar eden, Zat-ı Uluhiyete ait pek çok şeyi de inkar eder. Uluhiyet akidesi sarsık hale gelir ve bütün düşünce sistemi ters-yüz olur. Onun için kader çok önemli bir mevzudur. Bu mevzuu, Ehl-i Sünnet düşüncesi içinde ele almayanlar hep sapıtmışlardır. Mu?tezile?nin rasyonalizması da, Cebriye?nin cebri determinizması da hep bu sapıtma cümlesindendir.

Bence meseleleri önem sırasına göre sıralamalıyız. Ve ona göre davranmalıyız. Garaudy'nin kitaplarını okuduysanız, görürsünüz ki bugün gezegenin derdini dert edinmek söz konusudur, insanlığın geleceği ne olacak. Garaudy bunları düşünüyor. Meseleleri bu boyutta ele almamız lazım. Her yerde aşırı bir ahlaki tefessüh var, sömürgecilik var. Hastalık var. Fakirlik var. Adil olmayan gelir dağılımı var. Ve bunların çoğu da İslam ülkelerinin problemleri. Dolayısiyle islam'ın daha evrensel meselelerine el atmak lazım. Bu evrensel meseleleri çözmek için, bence Kur'an bile yeter. Ama sünnetin fonksiyonunu tartışmak, müslümanlar için ve İslam'ın uygulanması için tabiiki bir zarurettir, inançlar, hedefler Kur'an'da zaten çizilmiştir. Ama bunu uygulamak için müslümanlar ilave ve açıklayıcı bilgilere muhtaçtır.

Sonra İmam Azam ahirete ait hallerden haşir neşir için dirilmeyi tahsis etmiştir. Çünkü bu bahis, kafirlerin ilk münakaşaya girdik konudur. Tafsili imanın esaslarını ihtiva etmektedir. Bu şekilde İmam Azam kitabının başında, sonradan tafsilatlı olarak açılayacağı hususları kısaca sana tenbih etmeyi istemiştir. ... fıkhul ekber.. şimdi ben imam azam gibi bir zamanları çağları aşan en büyük otoriteyemi inanayım bu hayri abiyemi?

Kaza ve Kader, Kur'an-ı Kerim'de birkaç manada kullanılmıştır.

haksozdergisi

Hadis

Hz. Ali Sıffin savaşından dönünce, bir ihtiyar kalkıp, «Ya Ali! Bize haber ver- Şam seferine gitmemiz Allah'ın kaza ve kaderi ile midir? diye sordu. İmam Ali: «Evet, tohumu yarıp canlandıran, insanı yaratan Allah'a yemin olsun ki, altığımız. İndiğimiz lıcr vadi, çıktığımız her yokuş, Allnh'ın kaza ve kaderi iledir. bu-yutunca; ihtiyar adam, «Bu halde, ben Allah'ın hiç sevap vereceğini ümit etmiyorum. dedi.

ARAYA KAYNADI GERÇİ ŞU ELİMİZDEKİ YÜZBİNLERCE HADİSİ GETİR BU TARTIŞMA SENİNDİR..(BEN BURDANDA 61 ÇIKARIRIM ALLAHIN İZNİYLE AMA VAKTİM YOK)

- Peki bu sarraflar hangi ölçüye göre davranacaklar. Mesela Şia'dan mı olacaklar, Ehl-i Sünnet'ten mi... ?

-Tabii, Ehli Sünnet içinde de, dışında da var. Bunlar oturulup tartışılmalı bence. Panel düzenlenmeli, muhalif ve muvafık görüşten insanlar çağırılmalı. Hakkın ortaya çıkmasını istiyorsak, tam zıt görüşteki insanları da çağırmalıyız. Ama biz ne yapıyoruz. Birbirimizi yiyecekmiş gibi davranıyoruz. Anlaşma zeminine gelemiyoruz. Edeb çerçevesinde tartışmalıyız. Tarafların birbirlerini anlayamamasının bir nedeni de kullandıkları üslup bence. Birbirlerini tahkir edici ifadelerde bulunuyorlar. O, onu cahillikle suçluyor. Öbürü onu zındıklıkla, reformculukla suçluyor. Öbürü bunu geri zekalılıkla suçluyor. Bunlarla bir yere varmak mümkün değil. Fikirleri uymasa bile kardeşlik hukukuna riayet etmeli. Ehli Kitab'la bile, onlar düşmanlık beslemediği müddetçe iyi geçinmek söz konusudur. Ama bizim fıkıh kitaplarımızda ne yazar? Onlara selam vermeyeceksin, onlarla tokalaşmayacaksın. Hiç Kur'an'la alakası olmayan düşünceler. Kur'an'ın tavır aldığı kişiler, kafirler, müslümanlara karşı mütecavizkar olanlardır. Onları bulduğunuz yerde öldürün dediği kişiler bunlardır. Ama sizinle savaşmayanlarla, ruhbanlarla vs. arkadaş olmakta bir beis yoktur. Kafirlere bile gerektiğinde iyi davranırken, Müslümanlara bunu nasıl yapamam. Yapmam gerekir, ilmi tartışmalarda herkes kendi görüşünü din yerine koymuş. Anlaşma zemini olmuyor. Ben mesela doktora sınıfımda Ebu Reyye'nin «Muhammedi Sünnetin Aydınlatılması kitabını da okuttum. Tek yönlü davranmadım. Ona karşı yazılmış görüşleri taşıyan kitapları da okuttum. Ebu Reyye'nin haklı olduğu yerler var. Ama haksız olduğu yerler de var. Hakkaniyet bunu gerektirir. Bu yapılmazsa bir yere varılması mümkün değildir. Ona karşı yazılan cevapları okuduk. Bir çoğu cevap niteliğinde bile değil. Mesela Muhammed Gazali'nin kitabı çıktı. "Hadisçilerle Fıkıhçılar Arasında Sünnet". Kitabında hadisçilerin sünnet anlayışını tenkid ediyor. Fakihlerin anlayışını daha olumlu buluyor. Hatta muteber hadis kitaplarındaki bir çok hadisin hadis olamayacağını söylüyor. Ona karşı da reddiyeler yazılmış. Onlara da baktık. Bu cevaplar bir iki yerde yeterli oluyor. Ama Gazali'nin yüz iddiası varsa doksanını sükut geçiyorlar. Demek ki karşı taraf zayıf. O anlaşılıyor. "El Müslimun" dergisinin düzenlediği bir açık oturumda Ezher, uleması Gazaliyi abluka altına alacak tarzda görüş bildirmiş. Onu güya sıkıştıracaklar. Ama doğru dürüst bir cevap bile veremiyorlar. Oturumun sonunda konuyu allayıp pullayıp, Buhari ve Müslim'de hiç bir uydurma hadis yoktur hükmüne getiriyorlar. Ama Gazali'nin uydurmadır dediği hadislere hiç bir cevap vermiyorlar. Ki bunların hepsi de Ezher uleması: Rektör, dekan, profesör,., koca koca adamlar.

Başka bir örnek daha verelim: Mesela, bir öğrenci derslerine hiç çalışmadan "kaderim ne ise o olur, Allah dilerse sınıfımı geçerim" diyerek işi Allah?a bırakamaz. Böyle bir davranış hem Allah?a karşi gelmek olur, hem de kader inanci ile uyuşmaz. Halbuki önce derslere en iyi şekilde çalişmak, bütün konulari ögrenmek, işi ondan sonra Allah?a bırakmak, Onun yardımını dilemek gerekir ki, işte bu tevekkül olur.

Kaza ve Kader kelimelerinin lügat ve ıstılah manaları beyan edildikten sonra Ehl-i Sünnet Mezhebinin Kaza ve Kader hakkındaki tezi şöyle hülasa olunabilir:

Kader, insanın kesbiyle Allah ?ın yaratmasının mukarenet ve beraberliğidir. Yani insan, bir işe mübaşeret edip, iradesiyle o işin içinde bulunur ve Allah dilerse o işi yaratır. İşte kader, ezeli ve sonsuz ilmiyle eşyayı olmadan evvel bilen Allah ?ın yine olacakları daha olmadan evvel tesbit buyurmasıdır.

Kötü çirkin davranışlarda bulunanlar, dünyada da bu kötü davranışlarının cezasını görürler. Bunun için insana yaraşan iradesini iyi, doğru ve yararlı olana yönelterek güzel davranışlarda bulunmak ve bu sayede hem dünyada hem de ahirette mutlu olmaktır. Dinimizin bütün emir ve yasakları insanın cüz?i iradesine yön vermek içindir.

« onda , arayanlar İçin dört günde müsavi gıdalar takdir etti .

Çekirdek ve tohumlar kader yüklü sandukçalardır. Geçireceği her bir safha ve ağacın bütün hayatı çekirdekte kaydedilmiştir. Yapı itibariyle birbirinin aynı görünen ve aynı basit maddelerden meydana gelen pek çok çekirdek toprağa düştüğünde çeşit çeşit çiçekler, binler türde bitkiler ve ağaçlar meydana gelmektedir. Herbir çekirdek, kaderin kendine biçtiği, ya da kendine kader yapılan ölçü içinde ilmi, manevi bir suret ve şekil alıp, kendine has biçim ve elbiseyle toprak üstünde, gören gözlere kendini arz eder. Binlerce terzi, yıllarca çalışsa, bir tek ağaca dahi böyle kusursuz bir elbise dikmeye muvaffak olamazlar. Halbuki, dünya kurulduğu günden beri bütün ağaçlar, kendi elbiselerini kendileri yapmaktalar. Bu yapılışı belli bir kadere vermeden izah etmek asla mümkün olamaz.

iyi ara belki bulursun.

- Hz. Peygamberin sünneti devre dışı bırakılırsa bu en başta eğitim açısından rnahsurludur. Eğitimcilerin hepsi, en etkili eğitim metodlarından birinin Örnekleme metodu olduğunu kabul etmişlerdir. Bazı şeyleri insanlara peygamberler aracılığıyla izah etmek gerekiyor. Bak peygamber şöyle yaptı. O şekilde yap denilir. Peygamberi örnek alması tavsiye ediliyor. Mesela evde çocuklar babayı örnek alırlar. Kendini örnek alınmasını istersin. Senin hareketlerini takip ediyor. Zaten Kur'an da buna işaret ediyor. Rasulde sizin için güzel bir örnek vardır. Bir örneklik nasıl olacak. Elbette Kur'an'ın uygulanması yaşanması, yorumlanması, anlaşılması gibi konularda olacak. Zaten Hz. Aişe'nin «O'nun ahlakı Kur'an'dı demesi onun ahlakını Kur'an'la sınırlaması Hz, Peygamber'in hayatının gidişatının Kur'an kaynaklı olduğunu gösterir. Başka bir kaynak söz konusu değil. Ama başka bir kaynak da var. Nasıl var? Tabii bu ahkam konusunda değil. Mesela bir takım kıssalar anlatıyor. Bundan İslami bir ders çıkartılmasıdır amaç olan. Kıssalar insanların eğitilmesinde önemli bir metoddur. Hatta Kur'an bol bol kıssalara müracaat ediyor. Bu kıssaların gerçekliği olmayabilir. Alimler tartışıyor. Mesela Subhi Salih, Adem'in cennetten inmesi kıssasının sembolik bir anlatım olduğunu gerçekte böyle bir olay olmadığını söylüyor. Hatta Hamidullah hocanın da Kur'an'da zikredilen kıssaların mutlaka tarihte olması gerekmediği kanaatinde olduğu söyleniyor. Önemli olan vuku bulup bulmadığı değil ondan çıkarılacak ahlaki ders. Bu da islam'ın amacına hizmet ettiği sürece kıssalar anlatılabilir. Cahiliyye toplumunda bu kıssalar yaygın olduğu için Rasul bazen başvurmuş olabilir. Önemli olan sonuçtur.

«Kaza ezelde, Allah tarafından bilinen ve takdir edilen şeylerin, zamanı ve yeri girdiğinde, ezeldeki bilgi ve takdire uygun olarak, Allah tarafından yaratılmasıdır. Kaza, Allah'ın «Kudret ve «Tekvin sıfatları ile ilgilidir. Allah, kadere uygun olarak, her şeyi kudret vs tekvin sıfatları ile yaratır.

H) FERT HAYATI YÖNÜNDEN ÖNEMİ

Kur'an söylemiyor peygamber söylemiyor.. imanı kim belirliyor. İmam azam da bir insan. yorum yapmış. geçmişteki insanların yaptığı yorumlara dokunulmazlık zırhını giydirmek ve onları vahiy gibi yanılmaz/şaşmaz bilmek onların istediği bie şey değil.

Şimdi benim görüşüm mü daha fazla kabul görür, yoksa bu Peygamber'in görüşüdür desem mi daha fazla kabul görür? Peygamber'in toplumda öncelikli yeri vardır. Rasulullah Usvetü'l Hasene'dir. Ona benzemeye çalışıyoruz. Ama bu hangi sınırlarda olacak.

?Kader, Allah ?ın kaza olarak takdir ve hükmettiği şeydir.?

Astrofizikçilere göre, kainatın her noktasında hangi buudların var olduğu ve bu noktalarda hangi manyetik etkinin ne tarzda bulunduğu bellidir. Çünkü, geometrik yerler ve kuvvetlerin şiddeti önceden vardır. Kompüterlerin keşfiyle de anlaşılmıştır ki, kainatta yaratılan her varlık yaratılışıyla birlikte programlanmaktadır. Bu atomlardan yıldızlara kadar böyledir. Levh-i Mahfuzda herşey tayin ve tesbit edilmiştir. İşte biz buna kader diyoruz.

Ancak burada bir hususu belirtmekte fayda var: Baştan buraya kadar söylediklerimiz cebri kader ile alakalıdır. Yani insan iradesinin söz konusu olmadığı, kainatın umumunda cari olan kaderdir. Bu kader alemşümuldür. Orada insanın iradesi asla nazara alınmaz. Allah yaratır ve yaratacağı şeyi hiç kimseye sormaz. O Cebbar?dır. Şu kadar var ki, her yaratmasında bir de hikmet vardır. Fakat hikmet bağlayıcı değildir. Zira Allah ·?O her istediğini yapandır?(Buruc 85/16). Dünya, yaratıldığı günden beri hem kendi etrafında hem de güneşin etrafında bu cebri kaderin sevkiyle dönüp durmaktadır. Bu dönüşe hiç kimse?dur!? diyemez. Güneş ile ay, amansız bir yarışa girmiştir. Bu yarışa hiç kimse sed çekemez. Çünkü bu hareket ve bu yarışta tamamen cebri bir kaderin hakimiyeti vardır. Herşey o kadere boyun eğmek zorundadır.

ayeti kendine göre evir çevir, sonra da içinden tavşan çıkarıp :baaaak, işte kadere iman esası de!!!

- Ahkam hadislerini değerlendirme konusunda ki görüşlerinizi de alabilir miyiz?

İhtiyari fiiller ise; insanların ihtiyar ve İradesi vasıtası ile yaratılır. İnsanlar, bu hususta bir kisb2, bir irade-i cüz-iyyeye ve bir kudrete sahiptirler. İnsanlar, kendi iradelerini ve kudretlerini sarf eder, akabinde Allah da o fiilleri yaratır. Yoksa, insan kendi fiillerini yaratmaz. Binaenaleyh, insanların bu kabil hareket ve fiilleri, kendi irads ve ihityarlarma müstenit olduğundan, cebir lazım gelmez. Bu fiillerin yaratıcısı Allah olup, kul olmadığından tefviz de lazım gelmez.

Temmuz/Ağustos 91 sayı:4-5

- Hocam dediğiniz gibi hadisin fonksiyonu Kur'an'ı açıklamak. Örneğin bahsettiğiniz iman konusunu ele alalım. Kur'an'daki iman esasları genellikle beştir. Allah'a, meleklere, peygamberlere, kitaplara ve ahirete iman. Buhari'de de bir varyantta bunlar sıralanıyor. Ama bir başka varyantta kadere iman da ekleniyor. Kur'an'a bakıyoruz, Kur'an'ın hiç bir yerinde kadere iman etmekle ilgili bir emir bulamıyoruz. Şimdi hadis, Kur'an'da olmayan bir iman esası getirdi. Buradaki tavrımız ne olacak? Kaldı ki ilk siyasi ihtilaflar başladıktan sonra her grup, hadisi, diğer gruba karşı silah olarak kullanmaya başlamış.

Tahavi?nin-Allah ona rahmet etsin-: "Hayrıyla şerriyle, acısıyla tatlısıyla kader?e -Allah?tan geldiğine- iman etmek..." sözlerine gelince; daha önce Peygamber -Sallallahu aleyhi vesellem-in Cibril -Aleyhisselam- hadisinde: "Hayrıyla şerriyle kader?e iman etmendir." hadisi geçmiş bulunmaktadır. Yüce Allah da şöyle buyurmaktadır: "De ki: ?Allah?ın bizim için yazdığından başkası asla bize isabet etmez.?" (et-Tevbe, 9/51); "Şayet onlara bir kötülük dokunursa: ?Bu sendendir? derler. De ki: ?Hepsi Allah?tandır.? Böyle iken bunlara ne oluyor ki hiçbir sözü anlamaya yanaşmıyorlar? Sana gelen her iyilik Allah?tandır, sana gelen her fenalık da kendindendir." (en-Nisa, 4/78-79)

Cenab-ı Hak, nasıl olacak ise öylece bilmiş, bildiği gibi hüküm ve takdir etmiştir. Hülasa; Al-lahü Teala, insanların ne şekil hareket edeceklerini bildiği ve takdir ettiği için insanlar hareket etmiş değillerdir. Ancak, Allah , insanları kendi irade-i cüz'iyyelerini nasıl kullanacaklarını ve dolayısıyla nasıl hareket edeceklerini tamamen bildiği için, öylece takdir edip yazmıştır.

Bir saat veya bir bina yaparken dahi, önce bir plan ve proje çizer, fizibilite çalışmasında bulunur ve hassas ölçüler ve çizgilerle ilerde ortaya çıkacak şeyin takdiratını yaparız. Öyle de, şu baş döndürücü sistemleri, atom alemiyle insanların kendi aralarında ve kendi içlerindeki şu ölçü ve dengeyi plansız, programsız ve ölçüsüz olarak düşünmek nasıl mümkün olabilir? Gördüğümüz bu baş döndürücü ahenk ve nizam bir saat veya binada gördüğümüzden daha aşağı mıdır ki, onlar hakkında kabul ettiğimiz plan ve projeyi diğerleri hakkında kabul etmeyelim?

Kadere İman:

"Şayet onlara bir kötülük dokunursa: ?Bu sendendir? derler. De ki: ?Hepsi Allah?tandır.? Böyle iken bunlara ne oluyor ki hiçbir sözü anlamaya yanaşmıyorlar? Sana gelen her iyilik Allah?tandır, sana gelen her fenalık da kendindendir." (en-Nisa, 4/78-79)

Bu hususu iyics aydınlatmak için, Hz. Ali 'nin «Kaza ve Kader hakkındaki görüşlerini inceleyelim :

2) Kaza ve Kader, «Emir ve hüküm manasına gelir. Şu ayetlsrde böyledir:

G) TEVEKKÜL

Kaza: Allahü Teala'nın ezelds, ilmi üzerine takdir ve tesbit etmiş olduğu şeyleri, zamanı gelince, ezeldeki ilim ve iradesine uygun olarak icat etmesi ve yaratmasıdır.

Kadere iman, insanda kahramanlık ve yiğitlik duygularını kuvvetlendirir. İşlerin Allah?ın takdir ettiği gibi olacağına imanı olan kimse yılmaz ve korkmaz.

Peygamber Efendimiz den Hz. Ömer ın rivayet ettiği, Cibril hadisi diye bilinen hadis-i şerifte, iman, İslam ve ihsanın ne olduğunu Cebrail?e anlatırken iman konusunda şu ifadeyi kullanmıştır: "İman, Allah'a, meleklerine, kitaplarına, Peygamberlerine, ahiret gününe, kadere, hayrın ve şerrin Allah'tan olduğuna inanmaktır." ,

?Hazinesi bizim katımızda olmayan hiçbirşey yoktur. Biz onu ancak belli bir takdire göre indiririz? (Hicr, 15/21).

Kişi işlerinde başarılı olunca sevinir. Bu sevinci ile birlikte şımarmaz. Fazla sevinçten dolayı hayat dengesini kaybedip gururlanmaz. Alçak gönüllü olmayı elden bırakmaz. Bütün bu çalışma ve gayretlerin sonunda bunların Allah?ın bir lütfü ve takdiri olduğunu hatırdan çıkarmaz. Kur?an-ı Kerim bu hususu bize şöyle belirtiyor:

bu rivayetler nerde bana kaynak gösterebilirmisin huseyn

KAİNATTA HAKİM OLAN CEBRİ KADER

- Bugün toplumdaki sünnet anlayışı yanlış. Zaten bunu düzeltmek için kendini görevlendirilmiş sayanlardan birisiyim. Her vesile ile bunun yanlış olduğunu nasıl anlamamız gerektiğini vurguluyorum. Bu görüşlerimi yaygınlaştırmaya azami gayret gösteriyorum. Tabii bu da yeterli değil. Bir şey uygulandığı müddetçe değerlidir. Mesela Kur'an rafta duruyor. Uygulanmadığı sürece ben onu ne yapayım?

?De ki: ?Allah?ın dilemesi dışında ben kendime bir zarar ve fayda verecek durumda değilim. Her ümmet için bir süre vardır; süreleri sona erince bir saat bile geciktirilmezler ve öne de alınmazlar?(Yunus, 10/49).

Aşağıda kaydettiğimiz ayet-i kerimeler de bu tarifi te?yid eder mahiyettedir:

l?Ridde Savaşları? ile ilgili anlatımların % 90?ı ona aittir.

- Bunlar konulmuş zaten. Klasik hadisçilerde de var. Fakat işin üzücü yanı şu: İslam toplumlarında bugün, hatta ilim adamı dahi olduğu söylenen kişiler maalesef kültürümüzü tam olarak bilmiyor. Bilmeyince de zannediyor ki bir kaç kitapta yer alan sünnet konusundaki bir metod, bakış açısı bütün islam aleminde hakim olan görüştür. Halbuki dediğim Kur'an'la hadisin uyum halinde olması şartı olan görüş bir çok alimde var. Hz. Aise'de var. Şatibi'de var. İbn Kayyim el-Cevziye'de var. Hatta kültürümüz daha da araştırılacak olursa daha başka müellifde bunu görmek mümkün. İbn Haldun'da var mesela. Ama öyle zannediliyor. Mesela biz hadis dersinde okuttuk. Arabistan'da da bulunduk. Şöyle bir başlık var: "Kanun koymada Sünnet müstakil bir delildir." Şimdi buradaki müstakilden ne anlıyoruz? Yani Kur'an'a rağmen hüküm koyabilir anlamı çıkarmamak lazım. Ama Kur'an'a rağmen hüküm koyabilir diyen de var. Sünnetin Kur'an'ı neshetmesi meselesi bu yüzdendir. Fakat bunlar sadece görüşlerden bir görüştür. Ama Sünnet Kur'an'ı neshedemez, diyenler de vardır. Mesela Kur'an, sünnet, icma sıralaması. Halbuki Fazlurrahman bunu Kur'an, sünnet, kıyas, icma şeklinde değiştiriyor, icma diyoruz. İcma herkesin kabul ettiği bir görüş değil. Mesela İmam-ı Şafii'ye göre sadece sahabenin icmaı delildir, diğerleri değildir. Ama biz öyle bir eğitime tabi tutulmuşuz ki, herkes sanki bu görüşe sahip. Dolayısıyla bütün problem bir takım alimlere ait görüşleri, bütün islam alimlerinin görüşüymüş gibi sunmakla. Sanki bunun dışında hiç bir görüş yokmuş gibi. Bütün hakikat bundan ibaretmiş gibi. Bu defa bütün tartışmalar bunun üstüne bina ediliyor. Gerçekten geleneği iyice bilsek, Kur'an'ı sünnetin teminatı olarak gören görüşün yeni olmadığını görürüz. Fazlurrahman diyor ki: Ben ne söylemişsem bunun hepsi gelenekle var. Aslında doğru. Ben de yeni bir şey araştırıyorum, bunun hepsi gelenekte var. Bizim yapmamız gereken şu ana kadar neler söylenmiş, bunları iyi tahlil etmek. Şu anda ayaklarımızı bastığımız yer kaypak. Bir kere geçmişte ne söylenmiş, ne yapılmış bunu bilmemiz lazım. Ben yapalım derken mevcut bütün kültürü araştıralım demiyorum. Belli başlı temel kaynakları okumak lazım. Şimdi ben İbn Humam'ı okuyorum. O hadis usulünde, klasik bir hadisçi olan İbn Hacer'in kitabında yazdıklarından o kadar farklı görüşler var ki bunun sebebi şu: Eğitimde kullandığımız hadis ve sünnet alanında kullandığımız eserlerin çoğu genel bilgiler veriyor. Derinine inmiyor hiç bir zaman. Ama derinliğine indiğimizde o kadar farklı görüşler ve ihtilaflar çıkıyor ki bu durumda hadis usulünde tek bir görüş, tek bir anlayıştan bahsetmek mümkün değil. Sahabenin adaleti mesela. Biz zannediyoruz ki bütün hadisçiler sahabenin adil olduğunu kabul etmişler. Hayır, kabul etmeyenler de var.

Tek yaratıcı ancak Allah'tır. İnsanı, fiillerini ve her şeyi yaratan Allah?tır. Çünkü "Allah her şeyin yaratanıdır." (Zümer / 62), "Sizi ve işlediklerinizi yaratan Allah'tır." (Saffat / 96)

İşte kaza ve kadere, hayır ve şerre iman, bu inancın sahibini daima çalışmaya ve emek harcamaya sevk eder. Çünkü kişi önüne ne çıkacağını, ileride ne olacağını bilmediğinden kendisini çalışmaya memur bilir. Doğuşundan itibaren kişinin kaderinin ne olduğu belli değildir. O bakımdan insana çalışmak ve kaderin var olduğuna inanmak düşer.

hiç ayet yokmuşmuymuş?.. bu ne yüzeysellik yaw..

Mutezile, Cebriyenin görüşünün tam tersini savunur. Mutezileye göre insan irade ve güç sahibidir, kendi fiillerinin yaraticisidir. Onlara göre insan, kendi fiillerini yaratirsa ancak hür ve sorumlu olur, ceza ve mükafat ancak böyle tahakkuk eder.

«Kader, takdir; Kaza ise, halk manasınadır. Bunlar, birbirinin mütelazımıdır. Yani, bunlar birbirlerinden ayrılmayan iki emirdir. Kader, esas ; Kaza ise bina mesabesindedir. Kim ki, birbirinden ayırmak isterse Kaza ve Knder binasını yıkmış otur.

Yalnız, Allah , her hususta, olan ve olacak olan her şeyi sebeplere bağlamıştır. Kul, bu sebeplere tevessül edince, Allah da o şeyi yaratır ve vücuda getirir. İlahi sünnet ve tarzda cereyan eder.

ayeti de açıklasan. 'hepsi'nin içine fenalıklar girmiyor değil mi?

Cenab-i Hak, eşyayı yaratmazdan Önce, eşyanın -miktarlarını, ahvalini, halkın amellerini, kendi iradeleriyle yapacakları hayır ve serleri Ilm-i ezelisiyle bilip, ezeli iradesiyle levh'i mahfuz'da, ilk yarattığı kalemle yazmıştır. Ezelde İlim ve İradeye muvafık olarak takdir edilen şeyler de, zamanı gelince, harfiyen kaza olarak meydana gelmektedir.

Bu konuda zikrettiğimiz müellifin?İbn-i Sebe Efsanesi? isimli kitabıyla devamı niteliğindeki

Dinimizin, iyi, güzel ve yararlı gördüğü söz, düşünce ve davranışlara "HAYIR"; kötü, çirkin veya zararlı gördüklerine de "ŞER" denir. Dinimize göre; hayrı da, şerri de yaratan Yüce Allah?tır.

İlk planda Şii bir yazarın Sünniliğe karşı geliştirdiği yeni bir polemik olarak değerlendirilebilecek olan bu iddialar ve eleştiriler daha yakından incelendiğinde aslında Şii bir müellif, Şiilerin sahabeye yönelttiği bazı eleştirileri de geçersiz kılmaktadır. Bu açıdan Askeri, İslam tarihinin hakkıyla anlaşılmasına hizmet eden sorumlu bir tarihçilik örneği göstermektedir. Bilindiği üzere kimi şii kitaplarda Halid b. Velid hakkında ve Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer dönemlerindeki fetihler hakkında zulüm yapıldığına dair iddialar bizzat Taberi'den delillendirilerek ifade edilmektedir. Oysa el-Askeri'nin çalışması göstermektedir ki bu iddialar İbn-i Sebe'yi de uyduran Seyf'in kurgularından ibarettir. Bu ayrıntıdan konuya dönecek olursak İslam tarihçiliği ve hadis ilmi açısından önemli olan bu konu, ?sahabe? tanımı ve sahabenin bir meşrulaştırma aracı olması açısından önemlidir. Sahabe kavramının hakkıyla tanımlanması Resulullah?ın dizi dibinde yetişmiş seçkin yoldaşlarıyla bu derece yakınlıktan pay alamamış kişilere aynı derecede otorite verilmesine son vermiş olacaktır. Bu konunun mezhebi kaygı ve taassuplardan bağımsız şekilde araştırılması bir zorunluluktur.

b) Cebriyenin görüşü

Kainatta her şey, kaza ve kadere bağlıdır. Allah'ın takdir ve iradesinin dışında hiç bir şey olmaz.

. KAİNATTA HAKİM OLAN CEBRİ KADER

- Kıyamet alametleri, Fiten gibi hadisleri kastediyorsanız, hadisçiler tarafından bu tür hadisler şüpheyle karşılanmıştır. Salih Akdemir Bey'in bana aktardığına göre rahmetli Tayyib Okiç bu türden hadislerin bir çoğunun şüpheli olduğunu söylermiş. Şimdi hadiste bazı kıyamet alametlerinden bahsediliyor. Bunlar zaten Kur'an'da da var. Şayet siyasi ve sosyal hadiselerle ilgili gayb haberleri varsa bunlar uydurmadır. Efendim, diyor ki?Horasan'dan siyah bayraklılar çıkacak. Onlar çıktı mı siz onlara tabi olun.? Bu hadis kime işaret ediyor. Ebu Müslim Horasani'ye. Abbasiler hareketini başlatmıştır. Bayrakları da siyahtı. Emevilerin ki de beyazdı. Bunun Ebu Müslim Horasani taraftarları tarafından uydurulduğu gayet açık ve net görülüyor. Zaten bunu hadisçiler uydurma olarak kabul etmişler. O halde bizim yapacağımız şudur:

İmamı Azam son peygamber mi? o söyleyince iman esası mı olur?

İnsanların gayri ihityari olan fiil ve hareketleri, kendi ihtiyar ve iradeleri olmaksızın, sadece Allah'ın yaratması ile olduğu için, insan bunlardan sorumlu tutulmaz. İnsanın açlık hissetmesi, vücudundaki kanın dolaşımı, organların çalışması vs. gibi işler, bu kabildendir. Bunlardan ne sevap, ne de günah hasıl olmaz.

Tartışılan konular ibadetle ilgili değil. Bütün mezhepler mesela namazın rekatları konusunda müttefiktirler. Tartışma akaidle ilgili konulardan çıkıyor. Akaidle ilgili konularda ben şunu rahatlıkla söyleyebilirim. Bir insan sadece Kur'an'da belirtilen iman esaslarıyla yetinse tamamdır o. Sünnetle, Kur'an'da belirtilmeyen bir iman akidesi oluşturulamaz.

Kaza ye Kadere iman, İslam'ın inanç esaslarının en mühimlerinden biridir. İslam mütefekkirleri ve kelam alimleri, Kaza ve Kader meselesinde çeşitli görüşlere sahip olmuşlar, bu konuda birçokları yanılmış ve temel inançtan sapmışlardır.