Ol dost için ağuları ,

Bu, bir iman meselesidir. Şüphesiz insana aid davranışların hata durumu en ağır olanı küfürdür. Bunun bile kurtulabilme şansı, yumuşak bir üslup ile daha fazla mümkün olduğundandır ki Cenab-ı Hak Musa -aleyhisselam-'ı Firavun'a iman telkini için gönderdiğinde ona "kavl-i leyyin" yani yumuşak sözle hitap etmesini emir buyurmuştur. Zira hidayete davet edenin bundaki muvaffakiyeti, yukarıda ifade buyurulduğu üzere kazançların en büyüğüne köprü olan bir amel-i salihtir. Allah Teala, Firavun'un küfürdeki şiddetinden -haşa- gafil değildi. Dolayısıyla muhatap, küfürde Firavun derecesinde şiddetli olsa bile bizim telkin üslubumuzu, asıp kesmek, tehdit savurmak gibi his taşkınlıklarına değil yumuşak söz söylemenin vakarlı istikametine yönelten ilahi talimatı doğru ve iyi kavramalıdır. Hazret-i Mevlana ne güzel buyurur:

"-Siz kuyuya düşmüş bir adam görseniz ne yaparsınız?" diye sordu.

"Ay geceden ürkmediği, karanlıklardan kaçmadığı içindir ki nurlandı, ışık saçmaya başladı. Gül de o güzel kokuyu diken ile hoş geçindiği için kazandı."

Cenab-ı Hakk'ın, Hazret-i Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şahsında bütün ümmete ifade buyurduğu şu ayet-i kerime de bu hakikati beyan eyler:

"-Öyleyse günah kuyusuna düşmüş bu adama da niçin bir ip sarkıtıp onu kurtarmayı düşünmüyorsunuz?" diye sordu.

Eşrefoğlu Rumi Hazretleri, bu hale erişebilmek için zaruri olan üslubu bir beytinde şöyle hulasa eder:

Diğer taraftan hiçbir liyakatli doktor, hastasına, kendisini niye hasta yaptığı yolunda kızmaz. Hastalık, kişinin kusuruyla ilgili bir husus sebebiyle ortaya çıkmış olsa bile bunu, hastanın fiil veya düşünce bakımından kaynaklanan acziyetinin doğurduğu bir netice olarak yorumlar. Böylece hastaya, hasta olmasına sebep olacak hususlar dolayısıyla kızmak yerine, onun çektiği ızdırap ve elemi göz önünde bulundurarak vakit geçirmeden büyük bir merhamet ve şefkatle tedavisine yönelir. Kendini bu tedaviyle mükellef görür. İşte mutasavvıf da, cemiyet içinde hastahane koğuşlarını gezen bir doktorun şu hissiyatıyla yaşar. Davranışlara hakim kılınan bu hissiyat da yoldan çıkmışlar için adeta bir can kurtaran simididir.

Merhum Ramazanoğlu Mahmud Sami -kuddise sirruh- Hazretleri'nin bir talebesi geçirdiği buhran dolayısıyla zaafa uğramış ve sarhoş bir vaziyette kapısına gelmişti. Kapıyı açan kişi:

"_Bu ne hal! Hangi kapıya geldiğinin farkında mısın?" diye azarlayınca bitkin ve biçare adamcağız:

Bu yüce merhametten nasip alamayanlar, hem kendilerinin hem de insanlığın düşmanıdırlar. Böylesi merhamet ve şefkat bilmeyen gafiller, ilahi nasiplerinin yollarını tıkayan zavallılardır. Ancak merhamet kaynağını elde eden Mevlanalar ve Yunuslar gibi Hakk dostları ise, insanların da dostları olarak herkes tarafından, hatta kurdu ve kuşuyla bütün bir kainat tarafından sevilen nur yüzlü mütebessim birer cennet gülleridir. Onlar dikenlerin üzerinde dahi aleme güzellik dağıtır ve gönül yaralarını tedavi ederler. İşte önemli olan budur; gül tabiatli olabilmek, yani bu dünya bahçesinde dikenleri görüp onlardan incinerek dikenleşmek değil, araya kış gibi çileler de girse onları bahar iklimleriyle kucaklayarak bütün aleme bir gül olabilmek... Hazret-i Mevlana ne güzel buyurur:

Ashab-ı kiramdan Ebu Derda Hazretleri Şam'da kadılık yapıyordu. Birgün halkın bir günahkara sövüp saydıklarını işitti ve onlara:

"Bu hakikati gülden de işit. Bak o ne diyor: Dikenle beraber bulunduğum için neden gama düşeyim, neden kendimi kedere salayım? Ben ki gülmeyi, o kötü huylu dikenin beraberliğine katlandığım için elde ettim. Onun vesilesiyle aleme güzellikler ve hoş kokular dağıtma imkanına kavuştum..."

"Ancak tevbe ve iman edip güzel ameller işleyenlerin, işte Allah onların kötülüklerini iyiliklere çevirir. Allah çok bağışlayıcı, engin merhamet sahibidir." (Furkan, 70)

"-Ben, onun kendisine ve şahsiyetine değil, günahına düşmanım."

Olup biteni içeriden işiten Hazret, hemen kapıya geldi ve o gönlü zedelenmiş talebesini içeriye buyur ederek onu can sarayına aldı. Onun virane olmuş gönlünü merhamet, şefkat ve muhabbetle ihya etti. Bu gönül inceliği üslubu ile irşada mazhar olan o şahıs da bütün menfi hallerinden kurtularak ileriki hayatında salihler zümresine dahil oldu.

Diğer bir ayet-i kerimede de daha sarih olarak şöyle buyurulmuştur.

Bu hakikat ayet-i kerimede şöyle buyurulur:

" Sen, Rabbinin yoluna hikmet ve güzel öğütle çağır!.." (en-Nahl, 125)

"... Kim onu ihya ederse, bütün insanları ihya etmiş gibi olur..." (el-Maide, 32)

"Zira kaynayan yağa su dökersen ocağı da harap edersin, tencereyi de..."

Bu üslup, günahkarı, günahı içinde boğmayıp, onu müsamaha, afv, merhamet ve muhabbet ikliminde, tevbe deryasında arındırma gayretidir. Hazret-i Peygamber -sallallahü aleyhi ve sellem-, Ebu Cehil gibi müşriklerin en azgınına dahi böyle bir incelikle yaklaşmış ve muhatabının günah çukurlarını çomaklayıp rezaletleriyle uğraşmamış, sadece ve sadece imanın kurtuluş ve seadet deryasında tertemiz olmaya çağırmıştır. Nitekim Cenab-ı Hakk'ın iman ve tevbeye sarılan kimsenin evvelki günahlarını silmesi, hiç işlememiş gibi muamele buyurması, hatta samimiyet ölçüsünde o günahların hepsini sevap defterine aktarması, bu hususta bize yol gösteren büyük bir hikmet meş'alesidir. Ayet-i kerimede buyurulur:

Çünkü insan, asıl gayesinden ne kadar uzak kalırsa kalsın "insan" olmak haysiyetiyle yine de yüce bir şeref sahibidir. Onun öz cevherindeki yücelikten habersiz olarak günah bataklığına saplanması, tıpkı Kabe-i Muazzama'nın duvarındaki Hacerü'l-Esved'in, oradan yere düşüp kir pas içinde kalması gibidir. Bu hale lakayd kalarak feveran etmeyecek hiçbir mü'min vicdanı tasavvur olunamaz. Bu halde bile mü'minler Hacerü'l-Esved'e hürmetten vazgeçmezler. Onu derhal tozu toprağıyla kapar, gözyaşları ve dilleriyle temizleyerek eski yüce ihtiram mevkiine koymak için birbirleriyle yarışırlar. Onun cennetten çıkmış bulunduğunu ve özündeki yüce değeri düşünürler. Halbuki insan da Hacerü'l-Esved gibi cennetten çıkmadır. İşlediği günahlarla ne derecede düşerse düşsün, onun özündeki değer bakidir.

İşte insana mutasavvıfane bir gözle bakmak, onun günahlarla kirlenmiş durumundan ziyade aslına itibar ve iltifat etmeyi gerektirir. Tasavvufi üslubun -günahı değil- günahkarı hoş görüp merhametle kucaklamasının derin bir hikmeti de işte budur. Gerçek bir mutasavvıf, günahkar insanı, kanadı kırık bir kuş gibi şefkat ve alakaya muhtaç bir varlık olarak telakki eder. Onun buhranlı ruhunu teskin etmenin, yeniden sıhhat ve huzura kavuşturmanın endişesini sinesinde hisseder. Çünkü Halık için mahluka gösterilecek şefkat ve müsamaha, mü'minleri kemale ve fazilete erdiren en kuvvetli bir müessirdir.

"-İp sarkıtıp çıkarmaya çalışırız." deyince Ebu Derda Hazretleri bu defa:

Bu misalde Ebu Derda Hazretleri'nin mü'min gönüllere yerleştirmek istediği pek derin hikmetler vardır. Bu hikmetler, Cenab-ı Hakk'ın emir ve rızası ile Hazret-i Peygamber -sallallahü aleyhi ve sellem-'in yüce ahlakından ümmete yansıyan ulvi pırıltılardır ki bunlar, İslam tarihinde hep birer olgunluk düsturu olarak hidayet sürur ve nuruna vesile telakki olunmuş ve amel-i salih toprağında kökleşerek tasavvufi bir üslup haline gelmiştir.

"-Sen bu günahkara düşmanlık duymaz mısın?" dediler.

Böyle bir can simidi uzatmak ve dinen günahkar olan bir insanı, içine düşmüş olduğu günah denizinden kurtarmak, pek ulvi bir seadet vesilesidir. Hazret-i Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-'in, Hayber fethi esnasında harp meydanında Hazret-i Ali'ye yaptığı şu tenbih, calib-i dikkattir:

Şaşırdılar:

Ashabdan biri, ceza vere vere artık bıktıkları bir içki mübtelası hakkında lanet etmişti. Bunu işiten Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu:

"Bir kabahatin dolayısıyla seni azarladığı zaman baban bile senin gözünde bir canavar gibi saldırıcı ve ısırıcı görünür..."

Ebu Derda Hazretleri de şu hikmetli cevabı verdi:

"Allah'ın: sözünü iyi anla!"

Şeker gibi yutmak gerek!..

"Ona lanet etmeyin. Allah'a yeminle söylüyorum, bu adam hakkında bildiğim bir şey varsa, o da, Allah ve Rasulü'nü sevmiş olmasıdır." (Buhari, Hudud, 5)

" O vakit Allah'tan bir rahmet ile onlara yumuşak davrandın! Şayet Sen kaba ve katı yürekli olsaydın, hiç şüphesiz, etrafından dağılıp giderlerdi. Şu halde onları afvet; bağışlanmaları için dua et..." (Al-i İmran, 159)

"_Beni merhametle kucaklayacak başka bir kapı var mı ki!.." dedi.

Bu üslup, sırf günahkar ve kafirler için değil, belki en zirve noktalarda İslam'ı yaşamakta olan insanlarda bile beşeriyet icabı görülebilecek birtakım zaaf ve kusurlara karşı da lüzumludur. Zira kusuru düzeltmeye çalışırken muhatabı ezip onu rencide edecek sert ve kaba bir üslup, maksadın hilafına ve belki de tam zıt istikamette neticelere sebep olabilir. Çünkü böyle bir üslupla yapılan ikazlarda bazen insanlar babalarına karşı bile tahammülsüz olabilmektedirler ki, başkalarına tahammüllü olmaları mümkün değildir. Böyle durumlarda söylenen doğrular da gönüllere tırtıklı bir bıçak tesiri yapmakta; fayda ve cazibesini kaybetmektedir. Hazret-i Mevlana buyurur:

Oradakiler:

"_Ya Ali! Bir kimsenin senin vasıtanla hidayete ermesi senin için üzerinde güneşin doğup battığı her şeye sahip olmandan daha hayırlıdır."