98) BAKÜ KATLİAMI (20 OCAK 1990)

BAKÜ KATLİAMI

20 Ocak 1990?da Sovyet Ordusunun Bakü?ye girişi 1988?de Karabağ?daki Ermeni bölücü hareketi ve Ermenistan?ın bu bölgeyi kendi kontrolü altına almak için çabalar göstermesi sırasında Azerbaycan?halkının kendi vatanının savunma amacıyla giriştiği ve süreç içerisinde Moskova?dan bağımsız olma mücadelesine dönüşen siyasi gelişmelerin içinde önemli bir dönemeçtir.20 Ocak?ta Sovyet Ordusunun Bakü?de yaptığı katliam Azerbaycan halkının bağımsızlık mücadelesini bastırma girişimidir. 20 Ocak?a giden süreç Azerbaycan halkının kendisine Ermeni saldırısı ve Moskova?nın adaletsiz tutumuna yönelik gelişmeler ışığında şekillenmiştir. Bu katliam 1988?den itibaren gelişen olayların Azerbaycan?daki siyasi gelişmelerin Ocak 1990?da durumu daha da gerginleştirdiği noktada yapılmıştır.

20 Ocak katliamının ardından, AHC liderleri Tofiq Gasımov, Vurgun Eyubov, Necef Necefov ve milletvekilleri Anar ve Bahtiyar Vahabzade?nin çabaları ile 21-22 Ocak tarihlerinde olağanüstü toplanan Azerbaycan SSC Yüksek Sovyeti olağanüstü hal uygulamasının durdurulması ve ordunun Bakü?den çıkarılmasını istemiştir.

Ocak 1990?da Azerbaycan?da siyasi tansiyon artarken, Moskova?nın aldığı bir karar durumu daha da gerginleştirmiştir. SSCB Yüksek Sovyeti Prezidyumu ?nun 15 Ocak 1990 tarihli?DKÖB ve Bazı Bölgelerde Olağanüstü Hal İlan Etme? kararı, özellikle de bu kararın 7. maddesinde Azerbaycan SSC Yüksek Sovyet?ine uygulamanın kapsamını Bakü ve Gence illerine genişletme önerisinde bulunması Azerbaycan halkı tarafından adaletsiz olarak değerlendirilmiş ve tepkiyle karşılanmıştır.

Yayin Tarihi 20 Ocak, 2008

Kategori AZERBAYCAN SAYFASI, TÜRK DÜNYASI

Ayrıca AHC Genel Merkezi?nin basılarak aranması, bir çok AHC üyesinin göz altına alınmaları ve ardından 25 Ocak?ta AHC?nin resmi yayın organı Azadlıq gazetesi ile Dağlık Karabağ?a Yardım Komitesinin yayını Azerbaycan gazetesinin basımının Bakü Olağanüstü Hal Komutanı tarafından durdurulmaları da Sovyet Ordusu?nun müdahalesinin kime karşı olduğunu açıkça göstermiştir.

Sovyet Ordusunun Bakü?ye giriş sebebi konusunda çeşitli açıklamalar yapıldıysa da, dönemin SSCB Savunma Bakanı Orgeneral Dimitri Yazov?un daha sonra İzvestiya gazetesine verdiği demeçte ordunun Bakü?ye AHC kurumlarını dağıtılmak amacıyla girdiğini açıklamış olması Moskova?nın o dönemdeki niyeti konusunda önemli bir işarettir. Öte yandan, Primakov?un 17 Ocak?ta AHC Başkanı Elçibey?le görüşmesi sırasında AHC Başkanının demokratik seçim isteklerine ilişkin olarak?bundan sonra SSCB?den ayrılmaya bir adım kalır? ifadesi de Yazov?u onaylar niteliktedir.

Halkın 16 Ocak?ta arabalarla Bakü şehrinin giriş yollarını ve şehirdeki askeri birlik yerleşim bölgelerini barikatlarla kuşatma altına alması üzerine o sırada Bakü?de bulunan SSCB Yüksek Sovyet?ni oluşturan iki meclisten biri olan Birlik Sovyet?inin Başkanı Primakov, SSCB Komünist Partisi Merkez Komitesi Sekreteri Grienko ve SSCB Komünist Partisi Şube Müdürü Mihayilov kamuoyuna Bakü?de olağanüstü hal ilan edilmeyeceğini açıklamışlardır. Bu sırada Azerbaycan Halk Cephesi yönetimi Moskova?nın 15 Ocak?ta aldığı kararın Azerbaycan halkına hakaret anlamına geldiğini ve kararın cumhuriyetin egemenliğine aykırı olduğunu ifade ederek Azerbaycan Yüksek Sovyet?ini 20 Ocak tarihine kadar olağanüstü toplantıya çağırmıştır.

17 Ocak?ta halka duyurulan bu çağrıda, ayrıca, barikatların kaldırılması ve şehirde olağanüstü hal uygulanmaya çalışılması durumunda karşı koymaması istenmiştir. Bu gelişmeler üzerine, SSCB?nin Azerbaycan?daki denetimini kaybetmesi ihtimali belirince son çare olarak SSCB Yüksek Sovyeti Prezidyumu 19 Ocak?ta?Bakü Kentinde Olağanüstü Hal İlan Etme? kararı almıştır. Karar 20 Ocak saat 24.00?den itibaren geçerli olacaktı. Fakat, 19 Ocak saat 19.27?de Azerbaycan televizyonunun, daha sonra ortaya çıktığı üzere, SSCB KGB?si tarafından bombalanması sonucu bu karar konusunda halk bilgilendirilememiştir. AHC yöneticilerinin son anda haberdar oldukları olağanüstü hal kararına uyarak halkın evlerine gitmesi yönündeki telkinleri etkili olmayınca Sovyet Ordusunun 20 Ocak?ta ateşli silah kullanarak Bakü?ye ve Azerbaycan?ın diğer bölgelerine girişi sonucunda resmi açıklamalara göre 133 kişi öldü, 611 kişi yaralandı, 841 kişi gözaltına alındı ve 5 kişi kaybolmuştur.

Katliam gözdağı amaçlı yapıldı ancak şiddet göstererek bağımsızlığa engel olamadılar.