İki kişinin tarlasının arasında bulunan, bir arz-ı mevatı, onlardan birisi ihya eder; fakat burayı kendi suyu ile sulayamaz, ancak diğerinin suyu ile sulayacak olursa, o şahıs, bu yere arkadaşı razı olmadan sahip olamaz. SerahsTnin Muhıytı'nde de böyledir.

İmameyn'e göre ise, sahip olur.

Bir kimse, nievat arazinin içinde ot yakmaklada orayı ihya emiş olmaz. Seraha'nin MnhıytTnde de böyledir.

Sonra, harimdeki haklılık, ölü arazi kimsenin hakkı olmaz ise, onun hududu yoktur. Fakat başkasının da hakkı varsa böyle değildir. Hatta bir insan bir kuyu kazar; başka birisi de gelerek, onun hariminin bitimine, bir kuyu kazarsa, işte bu zat, önceki zatın cihetine sahip olamaz.

Bir arşın kadar bir kuyu kazmak, o yeri ihya olmaz. Gıyaayye'de de böyledir.

Feteva-i Hindiyye , Akçağ Yayınları: 12/224-228.

Salat kitabında, Mescit bölümünde şöyle zikredilmiştir: "Mescide kuyu kazılmaz. Kazan onu zamin olur."

Bu bi'Mcma, böyledir. Bedai'de de böyledir.

Üçüncü nevi kanalı kazmak için, hiç bir kimse cabredilemez.

Ancak önceki adam o yerden vaz geçerse; o müstesnadır. Müddeti de bir aydır.

Dicle gibi bir nehrin içinde, boş bir yer, bulunuyorsa; orası onu ihya edenin olur.

Arz-ı mevt: "Hiç bir kimsenin temellük ve tasarrufunda bulunmayan ve yüksek bir kimsenin sesinin işitilemiyeceği kadar beldeden uzak olan, imar ve ihye edilmemiş yer." demektir.

iki kişi, kendi paralarıyla ölü bir yere, kuyuların ikisi de bir adamın olmak üzere kuyu kazdıklarında diğerinin harimlik hakkı yoktur. Harimlik hakkı, parası ile kuyuyu kazanındır. Çünkü ıstılah yönünden yaptıkları şeriatın gereğine uygun değildir.

İmim Muhammed 'e göre ise, her cihetinden nehrin miktarı kadardır. Fetva ise İmam Ebu Yusuf 'un kavline göredir. Fetavayi Küb-ra'da da böyledir.

Bir adam, mescitlerden birine kuyu kazmak istediğinde, bunda hiç bir zarar olmaz ve her yönden fayda olacak olursa, veya bu kuyuyu bir harman yerine kazacak ve keza, zararlı değil de faydalı olacaksa bunu yapabilir.

Onu kazıp İslah etmemek, umuma zarar vereceğinden, kazmaya cebredilirler.

Mülk arşını ise, yedi kabzedir. Tebyin'de de böyledir.

Kazdığı yerden su geçerse arazisini sulamak için kanal açabilir mi?

3-) Kanal Sahipleri İçin Olmayan Kanal. İnsanlar, birinci ve ikinci sırada zikredilen kanalları kazmaktan kaçınırlarsa; onları kazmaları hususunda cebredilirler.

Bazıları da: "Yüz kişiden az olursa, hususi olur." demişlerdir. Bir kısım alimler ise: "Bin kişiden az olursa, hususi olur." buyurmuşlardır.

İmam EbU Yusuf şöyle buyurmuştur:

Bir adam, diğerini, bir yerin imarına vekil yapar ve o da o yeri ihya ederse, o ihya edilen yer müvekkilin olur. Eğer, imam müvekkile izin vermişse bu böyledir. Gunye'de de böyledir.

Sonra da, hak sahibi olacağı yerin mikdari şöyle bildirildi:

İmam'da oraya sahib olamaz.

Bunun açıklaması: Kanalın ortakları, on kişi iseler; kanalın başından başlarlar ve on kişiden birisinin arazisine kadar, her birisi o yerin onda birisini kazar; onlardan hangisinin arazisine gelirse, orayı o kendisi kazar ve onun işi biter. Geride kalanlar da her şahıs kendi arazisi kadarım kazar.

İmam: Bu hak, halife ve onun velasına aittir." buyurmuştur. Mu-hıyt'te de böyledir.

Kazmayınca cebredilmeyecek kanala gelince; bu, şahsa ait olan kanaldır. Bu hususi kanal hakkında çeşitli sözler söylenmiştir.

EbU Bekir ei-İskaf da: "Bunlar cebredilirler." demiştir.

« Hükümdar, arz-ı mevatı, insanlara muvakata yapmaya yetkilidir. Şayet imam, böyle bir yeri, bir adama verir, fakat o da burayı bırakır ve üç seneye kadar imar etmezse, imam orayı başka birisine verir.

A-) Harimin aslı.

İmam Ebu Yusuf 'un şöyle buyurduğu rivayet olunmuştur: Hepsi birden kanalı kazmayı bırakırlarsa; zahirti'r-rivayede cebredilmezler.

Fırat veya Dicle yolunu değiştirir ve geri aynı yatağa dönmesi muhtemel olursa, yerlerini ihya caiz olmaz. Şayet terk ettikleri yere dönmeyeceklere, orayı ihya caiz olur; Bu yer mevat arazi sayılır. SiracüT-Vehhac'da da böyledir.

Arazi-i memluke, buluntu gibidir. "Mevat gibidir..." diyenler de olmuştur. Zehıyre'de de böyledir.

Vali, müslümanlara zarar veren caddeyi kesebilir.

Burda ihtilaf edilmiştir.

iki köy arasında bir kanal bulunur ve köyler arasındaki harimde ihtilaf edilir; bir köy halkı: Bu kanalı, biz kazdık." derler; diğer köylüler ise bunu kabul etmezse; da'valanna beyyine ile bakılır.

En doğrusunu, ancak Allahu Teala bilir.

İmim Muhsmmed de: "Eğer o yeri, öşür arazisinin suyu ile suluyorsa; o yer öşür yeridir. Yok eğer, haraç arazisinin suyu ile sulu-yorsa, işte orası haraciyyedir." buyurmuştur.

Bir adam, mevat bir yeri imar eder, sonra da onu bırakır ve bu yeri bir başkası ekerse: "İkinci şahıs ona hak sahibidir.' denilmiştir.

Fetva da orda söylenene göredir. Feiavlyi Kübra'da da böyledir. En doğrusunu bilen, Allahu Teala'dır.

Eğer kuyuların parası birininse, harimleri de onun olur.

2-) Kanaİ Sahiplerinin Kazdığı Kanal.

Bir adam, bir sahraya bir köşk yapsa; harime sahip olamaz. O köşkün çöplüğünü atmak suretiyle, oradan faydalanır.

Ba'zı alimlerimizin kitabında. 'Bi'littifak, onu kaldırır." denildiğini gördüm. Fakat kanal büyük olur ve bütün köy halkı, onun suyundan içiyor olurlarsa; onu kazıp, temizler ve ıslah ederler.

İmameyi ise: Baştan 5$ vna kadar birlikte kazarlar." buyurmuşlardır. FetaTİyi KadEhftn'da ^böyledir.

Bir adam, mevat bir yeri minare gibi yüksek taşla işaretlese, orayı ihya etmiş olur. Çünkü, o taş yığını bina hlükmündedir.

Kadı Fahrü'd-din de, şöyle buyurmuştur: Esahh olan, bir adam ma'mur yerin bir tarafında durup, yüksek sesle çağırdığında, sesinin yetiştiği yerler, o ma'mur yerlerin etrafıdır. Çünkü oralara halk muhtaçdır.

Ba'zi alimler de: "Kırk kişiden az olursa hususi olur. Eğer, kırk kişinin olursa, umumi sayılır." buyurmuşlardır.

Hükümdarın, her hangi bir kişiyi, böyle bir yerden men etmesi caiz olmaz.

Nevadir'de, İmam Muhammed 'in şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir:

Bir rivayete göre, İmam Ebu Yusuf 'un görüşü Tahavi'nin söylediği görüştür.

Mesela: Bir yerin yakınında bulunan denizde, bir ada veya büyük bir meşelik bulunursa, bu yerler, kimseye mülk olmayıp, zahiru-r-rivayede, buralar mevat yerlerdir.

Sahih olan, harime müstehak olmasıdır.

Köyden, bu uzaklıkta bulunması İmam Ebu Yusuf şartıdır.

Bir adam, mevat bir yerden, bir su çıkarırsa; bi'1-icma, onun harimine hak sahibi olur.

Bir adam, imamın izniyle ölü bir yerin bir kısmına İmim Ebu Ha-nife 'nin kavline göre ağaç diker; İmameyn'in kavline göre, imamdan izin almadan ağaç dikerse; onun harimine müstehak olur mu?

2-) Vazifenin hükmü; Harim konusunda da;

Şemsü'l-Eimme: İmam Ebu Yusuf görüşü ihtiyar edilir." demiştir. Kafi'de de böyledir.

Araziyi Memluke: Ehli inkıraza uğrayan yerdir.

Birinci nevi kanallar, büyük kanallardır. Bunlar Fırat, Dicle, Ceyhun, Seyhun, Nil gibi ırmaklara bağlı kanallardır.

Gerçekten arz-i mevat, kendisinden fayda görülmeyen bir yerdir. Bir yerdi, hiç kimsenin mülkü olmaz ve orada kimsenin hususi bir hakkı bulunmaz ve burası hiç kimyese bir fayda vermez ise, işte bu yer, arz-ı mevattır. Beldeye yakın veya uzak olması mühim değildir. Bedarde de böyledir.

Esahh olan, beşyüz arşındır.

Bi'rün NadnYm harimi İmameyn'e göre, altmış arşın; İmam Ebu Hanife ise: "Ben, ancak kırk arşın olduğunu biliyorum." buyurmuştur.

B-) Harimin miktarı; hususlarında hüküm vardır. Harimin aslı ile ilgili hükme gelince;

Oralar, halkın hayvanlarını otlatacakları veya başka türlü fayda-nacakları yerlerdir.

Yer birinin; kanal ise diğerinin olacak ve bir yeri diriltecekler." diye şart koşarlarsa; bu şartta her ikisine de ortak olmadıkça caiz olmaz.

Maverainnehr ve Havarizm arazisi taksim edildiğinden, buralar mevat arazi değildir. Sahibi onu satabilir ve varislerine bırakır. Eğer bu yerlerin sahibi bilinmiyorsa, oranın tasarrufu hakime aittir. Kerderi nin-Vecizt'nde de böyledir.

Zahiru-r-riyvayede ise, bu şart değildir.

Bir kimse imamın izni olmaksınız, bir arz-ı mevatı ihya etse, İmam Ebu Hanife ?ye göre, bu şahıs, oraya sahip olamaz.

Ba'zıları: Eğer, o kanal, on kişinin ise başkalarının değilse veya o kanalın üzerinde bir köy var da, suyunu taksim ediyorlarsa. işte o kanal hususi olur. Ve bunda, şuf a hakkı bulunur.

İbnü Semaa, İmam EH Hanife ? run şöyle buyurduğunu etmiştir: Bir adam mevat bir yere, kuyu kazıp, ona su akıtırsa, ziraat yapsın veya yapmasın o yeri ihya etmiş olur.

Bu, bir kuyuya kıyas edilmez. Çünkü onun ihtiyacı kuyu sahibinin ihtiyacı gibi değildir; kuyu sahibine harım lazımdır, Tebyin'de de böyledir.

Şayet ikinci adam, imamın emriyle, birincinin hariminin haricine bir kuyu kazar, ve yakınlığından, birincinin kuyusunun suyunu çeker ve bu da bilinirse; yapılacak bir şey yoktur. Mebsat'ta da böyledir.

İmam, bir adama, ölü bir yeri imar etmesini, ordan faydalanması için emrederse; oranın mülküyeti ihya edenin olmaz. Çünkü, bu şart sahihdir.

Üç çeşit kanal vardır:

Bunun dışında kalan yerler, sahibi yoksa-arz-ı mevattır.

Sadiü's.'-Şehid, şöyle buyurmuştur:

Bundan sonra, hususi olan bir nehiri ba'zı ortaklan kazmak isterler; diğerleri de bundan kaçınırsa; Ebu Bekir bin Saİd el-Belhf: "imam onları cebredemez. Arzu edenler kazıp temizlerlerse, bu nafile olur." demiştir.

İkinci hüküm, hükmü vazifedir.

Bir adam, bir mevat araziyi ihya ettikten sonra, başka bir adam gelerek o yerin etrafını ihya eylese ve sonraki ihya öncekinin dört bir yanını sarsa, bu durumda ortada olan zat, ihya ettiği yere, dilediği cihetten yol açabilir.

Önceden harap olmaş, sahibi bulunmayan veya bizatihi sahibi bilinmeyen ve köye bir insan ma'mur yerde durup çağırınca, sesi oraya duyulmayacak kadar-köye uzak olan bir yer, arz-ı mevattır.

Şayet kuyunun parasına ortak iseler; harimine de ortak olurlar.

Beldenin dışında kalan, halkın orman ve mer'ası durumunda olan yerler mevat değildir.

Ne taş, ne ot, ne diken, ne etrafını ağaçla çevirmek, ne dikenini yakmak ve ne de benzeri bir şey yapmak, buranın bu ikinci şahsın mülkü olduğunu ifade eylemez. Üç sene geçmedikçe, bu yer sahibinin elinden abnmaz.

Bir kimse, mevat bir yere bir ark açıtığında; İmam Kbu Hanife 'ye göre, o, harime hak sahibi olamaz.

Arz-ı Mevaitn Hükmü:

Şeyhülislam, Nevidir'de bu hususta, şöyle buyurmuştur: Bi'1-ittifak layık olan, o su yolunu kazıp, temizlemektir. Mniııyt'te de böyledir.

Bir adam, bir yerin yarısından fazlasını ihya etmişse, geride kalanda onun olur. Şayet yarısını imar etmişse, geride kalan yarı onun olmaz. Gerçekten itibar ekseredir. Serafea'nin MnhıytTnde de böyledir.

İmam Muharamed şöyle buyurmuştur:

Bir adamın, başkasının yerinde kanalı bulunursa; İmam Ebu Ha-nife 'ye göre onun harimi olmaz. Ancak, beyyinesi olursa harimi olur. İmameyn'e göre, ö adam kanalında yürür ve toprağını dışarı atabilir. Kudurt Şerhı'nde de böyledir.

İmam Muhammed ise: Her ne kadara karyeye yakın olsa bile köy halkının menfaatinin kesildiği yere itibar edilir.' buyurmuştur.

Harimin miktarına geiince; bunun beşyüz arşın olduğu bi'1-icmadır. Bedai'de de böyledir.

Bunların ıslahı gerekirse bunu hükümdarın, beytü'l-malden yaptırması gerekir: Şayet beytü'l-malde para yoksa müslümanlar onu ıslaha cebredilirler. Ve onu kazmak işinde zoraki çalıştırılırlar.

Kuduri, şöyle demiştir:

Ancak, o yer bir karyenin kenarı ise, o zaman, vali o adama mam olur.

En doğrusu, bu iş müctehitlerin re'yine havale edilir ve onların ihtiyarı kabul edilir.

Bir kimsenin, mevat bir arazinin etrafına duvar çekmesi veya su basmasın diye hendek kazması, ihya sayılır. Seraba"nin MuhıytTnda da böyledir.

İkinci şahsın, taş sebebiyle ona hakkı olmaz. Taş, alamet olsun diye konulan bir işaret taşı veya çakıldır.

Arz-ı mevatın ma'mur yerlerden uzak olması şart mıdır? Tahavi, bunu şart koşmuştur.

Bazı aiimier: Açar; çünkü, su ortaklardan önce ona mahsustur. Müteahhirin alimleri ise: "Kanal açmaya alt taraftan başlanır." diye söylemişlerdir. Zahiriyye'de de böyledir.

Eğer sahibi zimmi ise, o arazi, her haliyle haraciyyedir.

Bu diyanet yoluyla böyledir.

Keza çorak arazi, zift mahalli ve halkın faydalandığı, bunlara benzer yerler de arz-ı mevat değildir.

Sokak evvelinden sonuna kadar yapıma muhtaç olursa; başlangıçtan itibaren, sokak ahalisi, bil-icma onarımını yaparlar.

Eğer birisi fazla vermeyi şart koşmuşsa, bu şart sahih olmaz. Fazlalığı için, arkadaşına baş vurur ve o fazlalığı ondan alır. Serahsi'nin Mo-faıyü'nde de böyledir.

Bir adam, böyle bir yere bina yapar veya ekin eker yahut etrafına sınır, çekerse, İşte bu yerler o adamın olur. O yerin dışında kalan, o adamın olmaz.

Bir müslüman, bir yeri ihya ederse; İmam Ebu Yusuf : "Eğer o yer, öşrü alınan yerin yanında ise, işte orası öşür arazisi olur. Yok eğer, haracı alının yerin hizasında ise işte orası arz-ı haraç olur." buyurmuştur.

Şer'an kuyu kiminse, harimin de onundur.

Fakat, sahih olan zahiru-r-rivayede olandır.

Bazı müteahhirin alimleri ise: Cebredilirler." buyurmuştur.

Bu, İmam Ebft Hanife 'ye göre böyledir. İmameyn'e göre ise, her biri, tamamının onda birini kazar. Kafi'de de böyledir.

Nevazil1 de şöyle buyrulmuştur:

Bi'rül-atan'in harimi kırk arşındır. Bedai'de de böyledir.

Bir adam, bir tepenin yanına bir kuyu kazarsa, bu şahıs, o tepenin üzerine sahip olur. Gıyasiyye'de de böyledir.

1-) Sultamn kazdıracağı kanal.

İhya: Bir mevat arazinin Üzerine bina yapmak veya içine ağaç yahut bağ dikmek veya orayı sulamaktır, Hall&a'da da böyledir.

Nehrin harimi, her cihetinden yarısı kadardır.

Bu sünnette de varid olmuştur." demişlerdir. Mumyt'te de böyledir.

Bir adam, mevat bir yere bir kuyu kazsa; o kuyu onun harimi olur.

Hassa? da, Nefakftt isimli kitabında: "Gerçekten hakim, isteyen kişilere o kanalı temizleyip, kazmalarını emreyler. Onlar da bu işi yapınca,^ diğerlerini, onlar hisselerine düşen masrafı verene kadar menfaatten men ederler." buyurmuştur.

Önceki kuyuya bir şey düşse, sahibine tazminat gerekmez, tkinci kuyuya düşecek olsa, kuyu sahibinin, düşen o şeyin bedelini ödemesi gerekir. Çünkü, birinci haklı kazdı; ikinci ise haksız kazdı.

Eğer iki kanal arasında boş yer varsa; kimse ora ile meşgul olamaz. Orası iki köy ahalisinin olur. Ancak, oranın bir köye ait olduğuna dair belgeleri varsa, o müstesnadır. Bunun bahsi, ziraat bölümünde geçmiştir. Kübra'da da böyledir.

Suyu hayvan ile çıkarılan kuyunun harimi altmış arşındır.

Feteva-i Hindiyye , Akçağ Yayınları: 12/229-231.

Kuyu kazacak topluluktan birisi, daha fazla masraf yapacağına söz verse; Bu caiz olmaz. Ve verdiği fazlalığı geri alır. latarhaniyye'de de böyledir.

Bu, İmim Ebu Yusuf 'a göredir.

Şayet, kuyu ve harimine ortak olacaklar; fakat parasını birisi fazla verecek " diye şart koşarlarsa; işte bu caiz olmaz. Fazla veren Şahıs verdiği fazlalık kadar, harimini de fazla alır. Ortaklık herkesin parası miktanncadir.

Esahh olan, o yerin önceki şahsın olmasıdır. Çünkü ihya etmek, ekmekten daha evladır. Ve ilk şahıs ona, ihya sebebiyle sahib olmuştur; terk sebebiyle, o yer, bu şahsm mülküyetinden çıkmaz.

Şayet mevat, imar edilen yerin bir tarafında ise, geride kalan yer ihya edilmiş sayılmaz. Tatartıaniyye'de de böyledir.

Bİr yer, suya batıp deniz olur, sonra da oradan su çekilir ve bu yer tekrar meydana çıkarsa veya bir yer başka bir cihetten harap olduktan sonra, bir kişi gelip, orayı i'mar eylese "orası önceki sahibine ait olur." denilmiştir,

İmam Muhammed , Kitab'da: "Kanat , kuyu menzilindedir. Kuyu hakkında zikredilen miktar burda da aynısıdır, fazla olmaz." buyurmuştur.

Şayet bir ark yaparsa, o ihya sayılmaz. Ancak o arktan su akıtırsa, o takdirde ihya sayılır.

Fetva da buna göredir.

Mevatda mülküyet, İmam Ebu Hanife 'ye göre, imamın izniyle, orayı ihya etmekle sabitleşir.

Diğer cihetlerden, başka birinin hakkı olmayan cihete-sahip olur. Nihaye'de de böyledir.

2- KANAL KAZMAK VE MEVCUT BİR KANALİ TAMİR ETMEK

Feteva-i Hindiyye , Akçağ Yayınları: 12/219-223.

Natifi:"Kadı, bulunduğu yerde, imam yerindedir; onun temsilcisidir. ' demiştir. Fetavayi Kadİhan'da da böyledir.

Hatta, bir başkası da gelerek, onun diktiği ağacın yanına bir ağaç dikse önceki adam ona mani olabilir mi?

Bir zimmi de, bir müslüman gibi, mevatı ihya hakkına sahipdir. Bedai'de de böyledir.

Bir kimse odunlu ve meşelikti bir yerin ağaçlarını kesip, orasını düzlese, işte bu bir ihya olur. Gıyasiyye'de de böyledir.

Bir adamın kuyusu başka birinin arazisinde bulunursa, bu kuyu sahibi kuyusunu derinleştirirken kuyusunun çamurunu arazi sahibinin yerine atamaz. Fetavayi Kadihan'da da böyledir.

Bize göre, bir kimse tarafından imar edilmiş olan bir yerin hemen yanını ihya etmek caiz olmaz Kenz'de de böyledir.

Pınar da böyledir. ? Bu bi'1-icma böyledir.

Sokakta bulunan hususi bir yol, sokak ahalisi arasında geçerli değildir.

Bir adamın arazisinin ortasından bir nehir çıkar, o yerin sahibi de orasını kazarsa; İmam Ebu Hanife 'ye göre kazma zahmeti ondan sakıt olup düşer mi?

Şayet, bu yerin etrafını dört tarafından ayrı ayrı dört kişi sarsalar, yine bu şahıs istediği taraftan yolunu açar. Zehıyre'de de böyledir.

Hatta başka bir adam, o kuyunun yanına bir kuyu kazmak istese, önceki ona mani olur.

Sahih olan da budur.

Bir adam, mevat bir yere, bir kuyu kazdığında, su ile o kuyunun arasında ekilecek yer kalır; sonra da oraya başka birisi, bir kuyu kazarsa; o yere önceki adam haklıdır.

Bazı alimlere göre, bu zahmet ondan sakıt olur. Bazılarına göre ise, kendi arazisinden çıkarmadıkça sakıt olmaz.

Halk, o nehir ehlinin kazması gereken kanalı kazmaktan kaçınır, imam cebreder. Çünkü o, halkın ihtiyacını görmektedir ve ıslahı gerekir.

"Pınarın harimi, dört yanından beşyüz arşındır." diyenler olduğu gibi "yüz yirmi beş arşındır," diyenler de olmuştur.

Eğer mevat, imar edilen yerin ortasında kalırsa, tamamı ihya edilmiş sayılır.

Arşın ise, altı kabze dir.

Ancak ipi yetmiş arşın olursa, o takdirde, o kuyunun harimi, İpin uzunluğu kadardır. Böylece kuyu sebebiyle fayda elde edilmiş olur. Seniha'nın Muhıyu'nde de böyledir.

Eğer ammeye zarar verecek olursa, o zaman men edilir.

İmam Mnhunmed bu hususta d-Asl'da bir şey söylememiştir. Alimlerimiz: "Beş arşın öbür yanına dikebilir." buyurmuşlar ve:

Fakat, su, yerin üzerine çıkmıyorsa, onun miktarı bir derenin miktarı kadardır. Yer altından akması haii ise müstesnadır. Mahıyt'te de böyledir.

1-) Harimin hükmü;

Ancak alimlerimiz bunu fazlalaştırdılar ve "Kanat'ın yeri suladığı mikdar kadardır. Aynen çeşme gibi; çeşmenin miktarı ise, dörtbir tarafından beşeryüz arşındır." demişlerdir. Bu, bi'Mcma'dır.

Böyle bir kanal, halka ait olur da, onu ıslahtan kaçınırlarsa imam onlara cebreder. ÇUnktt onun zararı umuma şamil olur. Suyu azalınca, ekimin kıymeti de a/alır.

Şayet müslümanlardan bir kimse, böyle bir nehirden arazisini sulamak için, bir kanal kazmak isterse, kimseye zarar vermemek şartıyle kazabilir.

"İhya edenin olur." diyenler de olmuştur. Gunye'de de böyledir.

Onlardan birinin evinin önüne kadar varırlarsa; o adamdan evinin önünü yapma zahmneti kalkar mı? Bu mes'ele hakkında bir rivayet yoktur Şeyha'l-İslam şerhin1 de şöyle buyurmuştur:

"Her cihetinden on arşın olmak Üzere kırk arşındır." denilmişse de; sahih olan, her cihetinden kırk arşın oluşudur. Tebyin'de de böyledir.

Bu ortaklar, kanalı kazmak için toplanırlarsa, İmim Ebu Hanife : önce kanalın baş tarafından başlarlar. Bir adamın yerini kazınca, artık ondan diğer tarafı kazmak kalkar. (Yani, her şahıs kendi yerinin kanalını kazar." buyurmuştur.

İmameyn'e göre göre ise hak sahibi olur.

İmameyn'e göre, bir kimsenin, bizzat kendisinin ihyasiyle, mülküyet sabitleşir.

Bu İmam Ebft Hanife ye göre böyledir. Çünkü ona göre, imam'-ın izni olmaksızın, bir ölü yere sahip olunmaz. imanı, mülküyetini vermeyince de, bir kimse malik olamaz. Müzmerat'ta da böyledir.

Mevat arzın hükmüne gelince: bu hususta, iki konuda hüküm vardır:

Bir kimse, imamın izniyle, yabana bir kuyu kazar; bir başkası da gelerek, o kuyunun harimine bir kuyu kazarsa; birinci adam, onu kapatabilir. Ev yapar; ziaat yapar veya başka bir şey yaparsa,-yine böyle,-önceki adam, ona mani olabilir.

Böyle bir nehirden, bir kişinin şahsi arazisine kanal kazmasına, başkalarını zarar versin veya vermesin hakkı yoktur. Bu suda şuf a hakkı da yoktur.

Hüküm ise, "diğeri bıraktıktan sonra, o yer, onu ihya edenindir." der./TebjİB de de böyledir.