sakın peşin hüküm verip karşı çıkmayasınız

İslam inancına göre Allah?ın ilmi, Zat-ı Bari ile kaim olan ezeli, vücudi ve hakiki bir sıfattır. Kainatta olan, olmuş olan ve olacak olan bütün veya ayrı ayrı, gizli veya açık her şey Allah?ın tam olarak bilgisi dahilindedir. Hiçbir şey onun ilminin dışında kalamaz. Allah daha hiçbir varlık vücuda gelmeden onun nasıl olacağını bilir. İlim sıfatı her şeyi kuşatır.

Kur?an-ı Kerim?de Allah dilediğini yapan olarak tanımlanmıştır. Allah?ı bundan alıkoyabilecek herhangi bir neden yoktur. Buna karşılık kullar istediklerini yapamazlar, onlar sorumludurlar. Allah hikmeti gereği kanununu değiştirebilir ve o mutlak tasarruf yetkisine sahiptir. Kur?an-ı Kerim?de?bütün alemlerin rabbi istemedikçe siz onu isteyemezsiniz? buyrulmuştur.

Latincede absolutus diğer anlamlarının yanında bitmiş anlamına gelir; ona hiçbir şeyin eklenemeyeceği şeydir. Mutlak varlıktır, bağlı olmayandır. Mutlak köksüz, öncesiz ve başlangıçsızdır. Mutlak?ı içimize yerleştiremeyiz bu onun için çok küçüktür. Mutlak?a ancak kendimizi ona adayarak ulaşabiliriz. Mutlak sınır ötesi sürekli bir çağrıdır, her alanda sınırsız aşma susuzluğudur. Hiçbir ayrıcalık eksiklik ve sınırlama kabul etmeyen, kökensiz olan şeydir. Mutlakı düşünmek düşünülemeyeni düşündüğünü bilmektir. Bunu düşünmemek birisine nefes almayı unutma demek gibidir. Descartes mutlak ı saf ve basit öz olarak tanımlar.

Kur?an-ı Kerim?de ve kökünden gelen kelimeler Allah hakkında kullanıldığında Allah?ın istemesi ve dilemesi manasında kullanılmıştır. kökünden gelen?ihtiyar? kelimesi ise sadece Allah?ın iyi ve güzel olanı seçmesi anlamında kullanılmıştır. Bu bağlamda?hayr? yani?iyi ve güzel olan şeyler ancak Allah tarafından seçilen ve emredilen şeyler? olmaktadır.

Hakiki mutlak; bir itibar edenin itibar etmesinden ve bir farz edenin farz etmesinden yüz çevirerek, bizzat kendisi sabit ve muhakkak olan hakikaten ve gerçekten mevcut olan bir mahiyettir.

Kaynak güzel miş!!?

Peki Allah?ın kadir olduğu iyiliğin veya kötülüğün bir sınırı var mı? Ehl-i Sünnet Düşüncesi?nin Tanrı algılayışına göre, Tanrı Kadir-i Mutlaktır, sınırlanamaz ve sorgulanamaz bir güce sahiptir. Öyleyse bunun bir sınırı yoktur. Oysa Mutezile?ye göre; Allah nasıl ki insanlar için yasalar koymuş ve bunu uygulamalarını istemiştir, aynı şekilde Allah kendisi için de bir takım yasalar koymuştur ve bu yasaları kainatta işletmektedir.

Kudret sıfatı ezelidir, mümkünü var ve yok etmeye tesir eder. Mümkünattan hiçbir şey Kudret-i İlahiye?nin dışına çıkamaz. Allah dilerse bu alemi bir anda mahveder, dilerse binlerce alemi bir anda vücuda getirir. Bakıllani, insanın kendine ait sınırlı bir gücü ve sınırlı bir irade hürriyeti olduğunu kabul etmektedir. Bu irade ile birlikte dilediğini seçme şansına sahip olmaktadır dolayısıyla insan mecburiyet altında olan bir varlık değil özgür bir varlık olmaktadır.

b. Kendi başına varolan ve varolmak için hiçbir şeye muhtaç olmayanı ;

Kudret; Allah?ın bütün mümkün varlıklara irade ve ilmine uygun olarak tesir

İtibari mutlak ise, gerçekleşmesi bir itibar edicinin itibarına ve bir varsayanın varsayımına bağlı olan kendisinin dış alemde hakikaten ve gerçekten bir varlığı olmayan mahiyettir.

Sosyal bilimlerin bir kavramı olarak mutlak; zaman, mekan veya duruma bağlı olmayan, zamanla değişmeyen, varlığı başka varlıkların varlığı ile sınırlı

ve tasarruf etmesi demektir. Eş?ariler, kudret sıfatını eşyanın yokluktan varlığa çıkışını sağlayan bir sıfat olarak görürler. Bu kudret iradenin içindedir ve ilme tabidir. Yani Allah?ın ilmiyle bildiği şey, kudretiyle varlığa çıkmaktadır.

İlahi İrade iki çeşittir: 1. Tekvini İrade. 2. Teşrii İrade.

İmam Azam?a göre; Allah kadim olan irade sıfatı ile olmuş olan ve olacak olan şeyleri diler. Dünyada acı-tatlı, şer-hayır ne varsa Onun iradesi ile ve hikmetine mutabık olarak meydana gelir. Bunun dışına çıkılması imkansızdır. Ehl-i Sünnet içerisinde mütalaa edilen Maturidiler de mutlak ve ezeli bir ilahi irade anlayışını kabul etmektedirler. Kabul edilen bu mutlak, zati ve ezeli iradenin varlıklarla ilişkisinin mahiyeti konusunda Mutezili ve Maturidi düşünce yakınlaşmaktadır: Allah irade sahibidir ve insanlara da dilediğini seçebilme özgürlüğü vermiştir.

olmayandır.

Birincisi müsbet, ikincisi muhabbet ve rıza demektir. Tekvini İrade murada taalluk edince irade edilen şey gerçekleşir. Tekvini İrade Allah?ın irade ettiği şeyin gerçekleşmesini sağlar. Teşrii İrade ise Allah?ın irade ettiği şeyin gerçekleşmesini gerektirmez. Teşrii İrade yalnız hayra, taata taalluk eder. Bu irade Allah?ın bir şeyi sevmesi, rıza göstermesi demektir. İyiliklere güzel şeylere yöneliktir. Allah-u Teala Zümer suresinin 7. ayetinde?Allah kullarının küfür üzerinde olmalarına razı olmaz? buyurmuştur. Yani irade, meşiet ve takdir her tür fiile, muhabbet ve emir ise çirkin fiillere değil güzel amellere taalluk etmektedir.

Yaratma sınırsız bir potansiyel gerektirdiğinden dolayı Tanrı?nın yaratıcı gücü doğal olarak?her şeye gücü yetme? yi yani?kadir-i mutlak? olmayı ifade eder. Tanrı?nın temel güçlerinin sonsuz olduğuna inanılır. O dilediği herhangi bir olayı meydana getirmek için belirli organlara ihtiyaç duymaz. Tanrı her şeye gücü yetendir.

burda hem mutezile, hem ehli sünnetin görüşlerine yer verilmiştir

Külli Kudret Mücerret Anlamında Anlaşılacak Olursa Sadece Sınırı Olmayan Kör Ve Kontrolsüz Bir Güç Olarak Algılanır. Halbuki Kur?an-I Kerim Tabiat Aleminin Karşılıklı Biçimde Birbirine Bağlı Güçlerden Oluşan Bir Nizam Olduğunu Açıklar. Allah?ın Külli Kudretinin İçinde Hikmetinin De Önemli Bir Yer Tuttuğunu Bilmek Gerekir. Allah?ın Sonsuz Ve Sınırsız Kudreti Kontrolsüz Ve Keyfi Bir Şekilde Kullanılamaz. İlahi İradenin Tamamıyla Hikmet Hayır Ve İyilikten İbaret Olduğunu Düşündüğümüzde Dünyadaki Acıların, Haksızlıkların Ve Kötülüklerin Varlığını Açıklamak Konusunda Sıkıntı Yaşarız.

Mutezile mezhebi ise, Allah?ın kadir olduğu iyiliğin bir sınırı olup olmadığı konusunda üçe ayrılır: Ebu?l Huzeyl; Allah?ın kadir olduğu iyiliğin bir toplamı olduğunu ve onun yaptığı iyilikten daha iyisinin olamayacağı görüşündedir. Bir kısım mutezile, Allah?ın sahip olduğu iyiliğin bir sonu olmadığını, bir kısım mutezile ise Allah?ın başka bir iyi fiil için bir fiili terk edebileceğini söylemişlerdir. Mutezile insanın ihtiyarıyla yaptığı fiilin kendi kudretiyle olduğuna inanır. Eşari?ye göre ise bütün fiiller o fiili yapan, hakikatini bilen bir faile muhtaçtır. Eğer kul elinden çıkacak fiilin hakikatini bilmiyorsa o fiilin yaratıcısı olmaz.

nasip olursa yarın devam ederim...

Eş?ari?ye göre Allah?ın kudreti zatına zait onunla kaim, kadim, gayr-ı mütenahi gayr-ı müteaddit bir sıfattır. Alemde her şey hatta insanların fiilleri Allah?ın kudretiyle yaratılmıştır. Bunun için onun kudretinden başka hiçbir şeyin bu işte müdahalesi yoktur. Ehli sünnetin Maturidi kolu insana ait bir gücün varlığını kabul ederken cebriye insanın gerçek bir gücünün olmadığını, yaptığı işin gerçek failinin Allah olduğunu ileri sürmüştür.

Mutlak kavramı felsefenin bir kavramı olarak varlığı, güzelliği, iyiliği niteleyen bir sıfat, sınırlamalardan bağımsız olma hali; göreli olmama kesinlikle bağımsız olma hali şeklinde tanımlanmaktadır. Varoluşu ve anlamı için kendisini tamamlayıcı olgu yada etkenlere ihtiyaç duymayan şey; hem bir ve yetkin, hem de çokluğun kaynağı olarak görülen nihai ve en yüksek gerçeklik, nitelik bakımından tam ve yetkin olan, kendisinden kuşkulanılmayan, sınırlama ya da istisnalarla sınırlanmayan varlıktır.

İslam inancına göre kudret, Zat-ı Bari ile kaim ve Allah?ın ilim ve iradesine uygun olarak mümkün varlıkları icat ve yok eden, ezeli, sübuti ve vücudi bir kemal sıfatıdır. Kudret sıfatının iki türlü taalluku vardır. Bunlardan biri ezeli olup, mümkünatın failden südur etmesini sahih ve salih kılar. 2. taalluku ezeli iradenin tercihine göre herhangi bir mümkün bununla icat veya idam olunur ve böylece o mümkün var veya yok olmuştur. Vacip varlık olan Allah yokluk veya varlık konusundaki tercihin neticesinde yaratma fiilini kudret sıfatıyla ortaya çıkarmaktadır. Kudret sıfatıyla Cenab-ı Hak kainatta tesir ve tasarruf eder. Kudret sıfatı vacib, zıddı olan acz muhaldir.

Tanrı mutlak ilim, irade ve kudret sahibi olarak kabul edilmiştir. İslam inancında Kur?an-ı Kerim?in de zikrettiği üzere Tanrı?nın ilminin, kudretinin ve iradesinin sonsuz olduğu genel olarak kabul görmüştür. Farklılık bu sıfatların yorumlanmasından ve algılama biçimlerinden kaynaklanmaktadır.

Allah?ın bilmesi hakkındaki fikrimiz genel olarak onun her şeyi içerdiği yönündedir. Olmuş olan ve olacak olan küçük yada büyük önemli yada önemsiz her şey onun bilgisinin dahilindedir. Geleneksel İslam düşüncesinde Allah?ın bilgisi onun her şeyin içyüzünü bilmesi, gelecek ve geçmişi bilmesi, görünen ve görünmeyenin bilgisine sahip olması ve tüm bunları istisnasız gerçekleştirmesi anlamındadır. Sonsuz ilim sahibi olan bir Tanrı?nın ona eşlik eden irade ve kudret gibi diğer sıfatlarının da sonsuz olması gerekir. Çünkü her şeyi bilen bir zat aynı zamanda irade edici ve kudret anlamında güç yetirici olmalıdır. Her şeyi bilme, her şeye güç yetirme ve her şeyi irade etmeyi de içine almaktadır.

Bu son tanımlama cümlesinde mutlak kavramı, Tanrı?nın isimlerinden biri olan ve tüm varlıkların ona ihtiyaç duyduğu fakat kendisinin hiçbir varlığa ihtiyaç duymadığı manasına gelen Samed ismi ile ilişkilendirilerek tarif edilmiştir.

İlmin bütün sıfatlara önceliği olmasından dolayı irade bilinen iki veya daha çok ihtimalden birini seçmek ve istemektir.

Allah ihtiyarıyla mevcuttur. Ve tüm mevcutlar, kadir olan Allah?ın ihtiyarıyla mevcuttur. Ehl-i Sünnet Düşüncesi?ne göre Allah, zatında kaim bir meşiet ve irade ile müriddir. O meşiet ve iradesiyle kadimdir, sonradan olmamıştır. Fakat bazı Mutezile alimlere göre hadis bir irade ile mürittir.

a. Kendisi hakkında edindiğimiz tasavvurdan bağımsız olarak kendinde var olanı ,

Arapça kökenli mutlak kelimesi lugatta kayıtlı ve bağlı olmayan anlamına gelmektedir. Istılahi anlamda metafiziğin bir kavramı olarak?varlığı ve tasavvuru için bir başka şeye ihtiyaç duymayan, Vücud-u Mutlak? olarak tarif edilmiştir. Mutlak kelimesinin İngilizce karşılığı absolute kelimesidir. Absolute kelimesi Türkçe tam, kati, kesin ve salt kelimeleriyle ifade edilir. Tanrının isimlerinden biri olarak Vücud-u Mutlak; The Absolute Being, yine Tanrı için kullanılan Yekta-i Mutlak Ehad; The Absolute Oneness kelimeleriyle karşılığını bulur.

İlim denilen şey görme kuvvetinin idrak ve hissetmesi gibi bir görme idraki veya bizim bir, ikinin yarısıdır diye inandığımız gibi bir hakikattir. Üçüncü görüşe göre; mutlak ilim, kesbi ve nazari olduğu gibi, onu bir şey ile tarif etmek zordur.

Genel olarak güç yetirmek anlamına gelen mastarı, Kur?an-ı Kerim? de kadr, kder, takdir mastarlarıyla kullanılmış fakat kudret olarak hiç kullanılmamıştır. İsm-i fail olarak kadir kelimesi Allah?ın her şeye gücü yettiği onun için acz düşünülemeyeceği manasında kullanılmıştır. Ayrıca ölümden sonra dirilme konusunda da çoklukla kullanıldığını görmekteyiz.

Yani ilahi iradeden söz ederken iki irade türünden bahsedilmiştir. Tekvini irade; her türlü yaratılış ile ilgiliyken teşrii olarak bahsedilen irade yalnız müsbet ve hayırlı şeylerle ilintilidir. Bu iki tür iradeden bahsedilmesi ve yalnız hayra taalluk eden bir irade türünün olduğunun zikredilmesiyle, Allah?ın yalnızca hayırlı ve güzel şeyleri Teşrii İrade ile dilediği, buna karşılık şerlerin ve çirkin şeylerin Tekvini İrade sahasına girdiği şeklinde bir sınıflandırma yapılmış olmaktadır. Bu konu ise şerrin ve kubhun yaratılmasının şer yada kubuh olup olmadığı meselesine gönderme yapmaktadır.

Allah?ın iradesinin mutlaklığının, Allah?ın her şeyi koşulsuz ve sınırsız olarak dilediği gibi yapan olarak algılanması çeşitli sorunlara yol açmıştır. Bu durumda Allah?ın külli iradesi, hikmet unsurunun olmadığı salt bir iradeye dönüştürülerek tanımlanmıştır. Bu ise onun tam olarak doğru anlaşılmasını etkilemiştir. Eğer Allah?ın sünnetullah adı verilen yasalarla fiillerini gerçekleştirdiği göz önünde tutulmazsa, onun iradesinin mutlaklığı rasgele hareket eden bir dilemeye dönüşür ki bu onun için mümkün değildir.

Mutlak ilim hakkında üç görüş bulunmaktadır: Birincisi, Mutlak ilim; zaruri ve apaçıktır, tanımlanmaya ihtiyaç duymaz. İmam Razi bu görüşü tercih etmiştir. İkinci görüşe göre mutlak ilim, zaruri ve apaçık olup, bir şey ile sınırlandırılarak yani bir takım bilinen şeyleri tertip ederek kendisini tanımlamaya ihtiyaç duyulmaktadır. Doğrudan doğruya bir tanımlamanın çok zor olmasından dolayı temsil ile tanımlama yolu izlenmektedir.

Klasik İslam Kelamına baktığımızda iki farklı eğilim ve gelenek görmekteyiz. Bunlardan birincisini Ehl-i Sünnet Düşüncesini temsil eden Eş?ari Mezhebi oluşturmaktadır. Akidesinde akli metodları kullanmasıyla ve akla verdiği önemle gelenek içerisinde tebarüz ederek Eş?ari çizgisinden ayrılan ve bir takım kelami sorunsallarda Eş?arilerden oldukça farklı eğilimler taşıyan Maturidi mezhebi, yine Ehl-i sünnet içinde mütalaa edilmektedir. Bağdadi?nin eserinde kurtuluşa eren tek fırka olarak gösterdiği Ehl-i Sünnet Düşüncesi, Tanrı?yı ezelde bilen ve irade eden olarak tanımlamış, onun ilim ve iradesini zatıyla birlikte kadim yani öncesiz kabul etmiştir ve bu sıfatların onun ne aynı ve ne de gayrı olduğunu söylemiştir.

Allah?ın hiçbir şekilde kötü olarak görünen bir şeyi yapmayacağını, böyle bir şeyi irade etmesinin mümkün olmadığını, bunun tanrılığına yakışmayacağını iddia etmiştir.

Kötülük Ve Adaletsizliklerin Yada Beşeri Zulmün İnsanların Kendi İçlerindeki Kötü İradeden Meydana Geldiğini Söylesek Bile, Evrensel Olarak Varolan Acı Ve Çilelerin Istırap Ve Üzüntülerin Varlığını Nasıl Açıklayabiliriz?

Muhammed b. Abdilvehhab el- Cubbai Allah?ı kulları için mümin olacak bir iman, kafir olacakları bir küfür, adil olacakları bir adalet, mütekellim olacakları bir kelam yaratmaya kudretle nitelememiştir. Çünkü ona göre mütekellim kelamı yapan demektir, bu adalet ve zulüm kavramları için de geçerli olmaktadır. Ehl-i hak ve ispat ise, Allah?ın kulları için mümin olacakları bir iman, kafir olacakları bir küfür, itaatkar olacakları bir taat ve asi olacakları bir isyan yaratmaya kadir olduğu görüşünü ileri sürmüşlerdir. Ehli ispatın çoğu, Allah?ın kullarını adalete yada imana, küfre yada zulme zorlamaya kudretle vasıflandırmışlardır. Mutezile kullarından irade ettiği fiillere meylettirmeye Allah?ı kudretle nitelemiştir. Muhammed b. İsa ise adalete veya küfre meylettirmenin bir zorunluluk haline gelmesi durumunda kul için seçme şansı olmamasından dolayı kabul etmemiştir. ?Allah zulme kadirdir fakat Allah zulmetmeye kadirdir diyemem? ifadesini kullanmıştır. Muhammed b. İsa, Allah?ın adalet ve zulüm işlemediğini ve Allah?ın işlemediği zulüm ve adaletle vasıflanamayacağını söylemektedir.

Kur?an-ı Kerim?de Allah?ın her şeye gücü yettiğini ifade eden bir çok ayet vardır. Tüm Müslümanlar bu konuda ittifak etmişlerdir ancak bu kudretin neliğini ifade etmede farklı yorumlarda bulunmuşlardır. Ehli sünnet inanışına göre Allah mutlak, ezeli zatıyla kaim bir kudret sıfatına sahiptir. O Kadir-i Mutlak olup, onun kudreti her şeyi kuşatmıştır. O her şeye kadirdir, yapar, niçin yaptığı sorulmaz.

Bu mahiyet iki kısımdır: Hakiki mutlak ve İtibari mutlak.

genelde Tanrının mutlaklığıyla ilgili inançsız arkadaşların bir sıkıntı var, onlara bir fikir açısından bu başlığı açtım ancak sanırım okumuyorlar devam ediyorum istersen bu kısmıda oku...

Geleneksel Ehli sünnet itikadına göre, Allah bütün mevcudatı bilir, onun ilminden zerre miktarı bir şey bile eksik değildir. Onun ilmi parça-bütün, mümkün ve mümkün olmayan mevcut ve mevcut olmayan her şeyi kapsar. Eş?ari?ye göre Allah?ın ilmi her şeyi, mazi, hazır ve istikbali ihata eder. İlim kadim bir sıfattır, değişikliğe uğramaz. Allah, vücudu adem halinde de oluş halinde de bilir. Çeşitli hallerde malum değişse de onun ilmi değişmez. İlim mahallinin alim olmasını gerektiren şeydir.

İnsan ile Allah arasındaki ontolojik farklılığın tabi bir sonucu olarak bu iki varlık kategorisinin bilmeleri arasında da fark vardır. İnsanın bilmesi sonradan olan ve çaba gösterilerek elde edilen bir niteliğe sahipken tanrının ilmi ezeli ve zorunlu olan bir ilimdir. Bu açıdan benzerlik göstermezler.

Allah?ın ilminin mutlaklığından söz edildiğinde, onun ilminin dışında hiçbir şeyin kalmadığı ve bu ilmin her şeyi kuşattığı kastedilmektedir. Bu mutlaklık anlayışı bağlamında ilim sıfatı, hem önceyi hem de sonrayı içeren bir sıfat olarak sınırsız ve sonsuz bütün her şeyin bilgisini içermektedir. Bu durumda Tanrı?nın sıfatlarından biri olan ilim, varlık alemine çıkan ve çıkmayan, görünen ve görünmeyen tüm her şeyin sahasına nüfuz etmektedir. Tanrı?nın ilminin mutlak olması bunu gerektirmektedir.

Bilmeye özne olan şey mutlak vücut sahibi Tanrı olduğunda bilmenin nesnesi olan ilim de zatının gereği olarak sınırsızlaşmaktadır. İlim bütün eşya ve durumların vacip varlıkça bilinmesini ve temyizini sağlayan bir sıfat olarak tarif edilebilir. Bilmek diye tarif edilen ilim mutlak ve mukayyet olmak üzere iki kısımdır. Mutlak ilim; bir şeyle kayıtlanmayan, mukayyet ilim ise bir şeyle kayıtlanan ilim demektir.

İslam kelamında Allah?ın irade sıfatıyla ilgili olarak Ehl-i Sünnet Düşüncesi, Allah?ın kulları için her zaman en iyisini dilediğini, görünüşte çirkin olan bir şey söz konusu olduğunda ise bunun gerçekte kötü olmadığını, hikmetler bakımından iyi olduğunu ve dünyada varolan kötü şeyleri Allah?ın muhabbetiyle yapmadığını savunmuştur. Mutezile Mezhebi ise

c. Kendi doluluğu içinde mükemmel ve kusursuz olanı ifade eden bir terimdir.

Mutlak?hiçbir kayıt ve şarta bağlı olmayan, her türlü denetimin dışında kalan, sınır tanımayan, salt ve tek olandır. Başka bir şeyle her türlü ilişkiden bağımsız olanı, yani

Allah elbetteki çok büyük bir kudret sahibidir. Biz bunu kendi zihnimizin imkanlarıyla algılarız ve yalnız kendi dilimizin araçları olan kelimelerle ifade etme imkanı bulabiliriz. Allah?ın kudretinin büyüklüğünü ifade ederken de dilin imkanlarını kullanmış olmakla sınırlı bir durumun içinde yer alırız. Ancak sınırsız ve sonsuz gibi kavramlarla tanımlanabilen bu çok büyük kudreti, imkanları sınırlı bir semboller bütünü ile ifade etmeye çalışmak oldukça güç ve zaaflara açıktır.

Mutezile bu görüşü benimsemiş ve ilim bir şeyi bizzat kendi varlığında olduğu gibi kabullenmektir demiştir. İlim Kur?an-ı Kerim?de en çok kullanılan bir kaç maddeden biridir. İlim sıfatı bir çok ayette mastar şekliyle Allah?a izafe edilmiştir. Allah?ın ilmine delalet eden ilk vasıf, ism-i tafdil şeklinde A?lem vasfıdır. Daha sonra aynı vasfı bildiren çeşitli vasıflar gelmiştir. Bunlardan en çok kullanılanı Alim ismidir. Kur?an-ı Kerim?de ismi fail olarak geçen Alim ismi her zaman muzaf olarak kayıtlı bir tarzda Allah?ı tavsif etmektedir.

Ebu Hanife? ye göre Allah nesneleri bizim bilmemize benzemeyerek bilir. Yok olanı yokluk halinde yok olarak, var olanı da varlığı halinde mevcut olarak bilir. Mevcut olanın nasıl yok olacağı da onun bilgisi dahilindedir. Nesnelerin değişimleri onun ilmini değiştirmez. O, yeni bir bilgi hasıl olmadan bilir ezeli ve ebedi olan ilmi ile bilicidir.

Her ne olursa olsun kainatta bir yandan iyilikler ve zevkler bir yandan da zulüm ve kötülüklerin olduğunu inkar edemeyiz. Yaşadığımız dünya bu iki kutbu da içinde barındıran bir yerdir. Dünya hakkında edindiğimiz bilgi bizim her şeye Kadir, herkes ve her şeyden güçlü ve ölüm ile hayatı gölge ve ışık gibi bir arada gönderen bir Allah?ın varlığını kabul etmemizi gerektiriyor.?

Bu ayette ise, insanın dilemesinin ancak Allah?ın dilemesiyle mümkün olabileceği vurgulanmıştır. Eş?ari, ödül ve cezalar konusunda, Allah?ın mutlak rahmet ve mutlak kudretine vurgu yapmaktadır. Allah eğer dilerse cezalandırır, dilerse ödüllendirir. Klasik İslam kelamının Eşari karşısında yer alan diğer geleneğini oluşturan Mutezile Mezhebi, işte tam burada devreye girmekte, Allah?ın mülkünde dilediği gibi tasarruf eden değil, adaletle ve hikmetle iş gören bir varlık olduğunu söylemektedir.

üstün olarak kabul edilmiş, onun ilminden daha yüce bir ilim tasavvur edilemeyeceğine ve bu ilmin her şeyi kuşattığına inanılmıştır. İlim sıfatıyla Allah bütün her şeyi bilir ve keşfeder. Hiç bir şey ilim sıfatının dışına çıkamaz.

Varoluşu ve etkinliği için, başka bir şeye ihtiyaç duymayan, fakat tüm diğer varlıkların varoluş ve etkinlikleri için kendisine bağlı oldukları ve bir anlamda kendisine indirgenebildikleri varlık, aktüelleşme süreci içinde, tüm sonlu varlıkları, görünüşleri ve geçici varoluşu meydana getiren gerçekliktir.

Allah?ın şeyleri ezelde bilmesi, bilinenin de ezeli olmasını gerektirir. Bu ise kendi varlıklarından dolayı olmayıp Allah?ın onları seçmesiyle olmaktadır. Cenab-ı Hakkın ilmi bir külli ilimdir ki o Allah?ı sürekli bir şimdi içinde belirli olaylar düzeni olarak kabul edilen bütün tarih akışından dolayı haberdar kılan bir tek bölünmez idrak fiilidir.

Bu konu Mutezile?yi akidelerinin temelini oluşturan aslah ve adalet konularına götürmektedir. İnsanlar sınırlı özgür iradeye sahiptir ancak Tanrı için böyle bir sınırdan söz etmek mümkün değildir. O arzuların kendisi üzerinde herhangi bir etkisinin olmamasından dolayı tamamen özgür bir varlıktır. Allah?ın irade ediciliğinin sonsuz olması, dilediğini hikmetsiz de olsa yapan anlamına gelmemektedir. İrade edicilik ihtiyar anlamında seçebilme yetisini içine alan bir sıfattır. Allah için söz konusu olduğunda irade, onun her şeyin en doğrusunu en hayırlısını seçtiği, fiillerinin her zaman iyilik ve güzellik içerdiği anlamına gelmektedir. O kulları için her zaman en iyisini irade eder.

Kelam ilminde Tanrı Vücud- u Mutlak tır. Mutlak kelimesi dilimizde sınırsız ve koşulsuz anlamında saltık sözcüğüyle ifade edilir. Bu tanıma göre Tanrı sınırlı ve koşullu olan yaratıklarına göre sınırsız ve koşulsuz bir varlıktır. Mutlak kelimesi ıtlak mastarından bir ism-i mefuldur. Itlak sözlükte bir şeyi bağ ile bağlamayıp salıvermek manasına gelmektedir. Daha sonra bu kelime bir kayıt ile bağlanmış olmayan bir hakikat ve sırf bir mahiyet anlamında kullanılmıştır.

İlim sıfatı öteki bütün sıfatların dayandığı temel sıfat durumundadır. Tanrı?nın dilemesi ve yaratması bu sıfata göre olur. Tanrı kendi özünü bilen varlıktır. İlim terimi bilgiyi en geniş bir şekilde tarif eden terimdir. Bilgi elde etme imkanına sahip olan bir varlığın herhangi bir şey hakkında malumat sahibi olması demektir. Genel bir ifadeyle söylenecek olursa ilim bir bilme, bir tasavvur, bir tasdik, bir marifet, bir idrak, bir vicdan, bir ihata, bir itikat ve bir tecelli olarak tarif edilmiştir.

İnsan hürriyeti, adalet, kaza ve kader gibi itikadi pek çok meselede mutezileden farklı düşünen Cebriye mezhebine göre insanda ne irade ve ne kudret vardır. Her şey Allah?ın iradesiyle olmaktadır. Cebriye bir çok konuda olduğu gibi irade konusunda da aşırı ve mutlak cebri benimsemiştir. Onlara göre kaderin önündeki insan, rüzgarın önündeki yaprak gibidir. Mutezili düşünceye göre de irade hürriyeti bulunmayan bir insanın fiillerinden sorumlu tutulması düşünülemez. Allah?ın adaleti insanın hür olmasını gerektirir.

Eş?ari geleneğin tenzihçi teorisi Allah?ın yaratma ve dilemesine sınır koymamak maksadıyla bu çeşit bir sınıflandırmaya sıcak bakmıştır. Oysaki Mutezile?ye göre şerlerin yaratılması da şer olduğundan dolayı Mutezile Allah?ın iyi şeyleri dilediğini, buna karşılık kötü ve kabih şeyleri dilemediğini iddia ederek bu sınıflandırmayı farklı bir düşünce örgüsüyle gerçekleştirmiştir. Böylece Mutezile Allah?ın iradesini mutlak kabul eden ehli sünnet anlayışından farklı bir görüş ileri sürmüştür.

başlığın tamamını okuyabildiniz mi kardeş

Geleneksel İslam inancına göre Allah?ın ilmi diğer varlıkların ilimlerinden

Ehl-i Sünnet Düşüncesi?nde ; Allah, töz-ilinti, iyilik- kötülük bütün kainatın irade edicisidir. Ancak iyilik onun irade, hoşnutluk ve rızasıyla olurken kötülük kaza-kader- irade ve meşietiyle olur, muhabbetiyle olmaz. Ehl-i Sünnet Düşüncesi?ne göre irade sıfatı ezelidir. Allah dilediğini mutlaka yapar, emrini ve hükmünü asla kimse reddedemez Allah, ezelden eşyanın vücudunu murat etmiş ve bunları vaktinde yaratmıştır.

eleştirmedim güzel kardeş. kaynağı sordum da. karşılaştırmalı kelam tarhinden veriyorsunuz farkındayız elhamdülillah. kimden yararlanmaktayız onu bilemedim de.

İrade sıfatı Allah?ın zati sıfatlarından biri olup bir şeyi yapma veya yapmama gibi iki tarafından birini tahsis eden bir sıfattır. Nesefi, irade ile ihtiyar arasında yakın bir ilişki kurar. İrade talep etme ve meyilde bulunma anlamlarına gelen?revd? kökünden türemiştir. İrade zorunluluğun karşıtı olarak bir şeye yönelmek ve tercihte bulunmaktır.

Allah?ın ilim sıfatı ile her şeyi bilmesinin delili olarak alemdeki düzen ve ahenk örnek olarak zikredilir. Ancak hikmet ve ilim sahibi bir yaratıcı bu düzeni ve işleyişi yaratabilir. Tanrı?nın her şeyi bilen olduğuna inanılır. Bu bir anlamda Tanrı?nın her şeyi doğru bildiği inancını da içermektedir. İlahi ilim söz konusu olduğunda dikkat edilmesi gereken bir nokta da onun ezeli oluşudur. Ezel kavramı hem öncesinin yokluğunu hem de sonrasının yokluğunu içine alan bir kavramdır. Bu durumda ezeli bilginin mahiyeti büyük önem taşımaktadır.