Ehli Suffe'den olan ve yukarıda ismi geçen sahabilerden başka, bu babda Ebu Zerr el-Gıfari, Huzeyfe, Ammar, Habbab, Ebu Hüreyre, Selman-ı Farisi, Suheybi'r-Rumi, Ukbe b. Amir, Ükkaşe, Abdullah b. Mesud, Bera b. Malik gibi önemli sahabileri sayabiliriz.

Buhari'nin rivayet ettiği bir hadis-i şerifde Resulullah : "İki kişilik yiyeceği olan, Ashab-ı Suffe'den bir üçüncüsünü, dört kişilik yiyeceği olan, bir beşincisini, yahut da altıncısını alıp birlikte götürsün" buyurmuş ve bizzat kendisi on tanesini evine götürmüştür. Ebu Bekir da üç tanesini götürmüştür. (Tecrid-i Sarih Tercümesi, II, 540)

Kısacası Suffe; leyli-meccani bir eğitim ve öğretim yuvası, çeşitli hizmetler için de hazır bir kuvvet idi.

Suffe, eski evlerdeki seki, sed gibi yüksekçe eyvan demektir. Dilimizde buna sofa da denir. İslam tarihinde "suffe" denilince, Hz. Peygamber 'in Medine'deki mescidinin bitişiğindeki bu isimle anılan yer anlaşılır. Burada barınan sahabilere de "ashab-ı suffe" veya "ehl-i suffe" denir. (Tecrid-i Sarih Tercümesi, VII, 46).

Ashab-ı Suffe hayatlarını Peygamber medresesinden ilim ve irfan tahsil etmeye adamış seçkin kimselerdir. Bunlar daima Mescid-i Nebevi'de bulunurlar, kendilerini ilim ve ibadete verirler, hep oruçlu olurlar, Kur'an tahsil ederler, Hz. Peygamber'in vaz ve irşadını dinlerler, onunla beraber savaşlara iştirak ederlerdi. Onların geçimleriyle bizzat Hz. Peygamber ilgilenir ve ashabın zenginlerini de onla ra yardım etmeye teşvik ederdi.

Yeni müslüman olan kabilelere Kur'an ve diğer dini bilgileri öğretmek, onları İslami yönden eğitmek için Ehli Suffe'den muallim ve murşidler görevlendiriyordu. Raci' ve Bi'ri Maune vak'alarında kalleşçe şehit edilen yetmiş kurra, böyle bir göreve giderken müşrikler tarafından şehit edilmişti. İslam'ı öğrenmek için kısa bir süre Medine'ye, Hz. Peygamber'in yanına gelenler; bir taraftan sevgili Peygamberimiz'le görüşürken, öbür taraftan, bilhassa Suffe ehlinden olan muallimlerden çeşitli İslami bilgileri öğreniyorlardı. Peygamberimiz, Suffe ehlinden olan Bilal-i Habeşi ve Abdullah b. Ümmü Mektum'u müezzinlikle görevlendirmişti.

Durak PUSMAZ

Bunlar Kur'an okuyor ve Allah'a dua ediyorlar. Allah, dilerse verir, dilerse vermez. Ama şunlar, ilim öğreniyor ve öğretiyorlar. Şüphesiz ben bir muallim olarak gönderildim" buyurdu ve ilimle meşgul olanların yanına oturdu."

ilme ve Hz. Peygamber'in yanında olmaya düşkünlüğünden olsa gerek ki, Hz. Ömer'in oğlu Abdullah, Suffe'de kalmayı, Mescid-i Nebevi'ye hayli uzak olan baba evine tercih etmiş ve ilimle, hadis öğrenme ile daha fazla meşgul olmuştur.

Ashab-ı suffe ictimai, siyasi ve askeri nedenlerle Medine döneminde ortaya çıkmıştır. Kavim ve kabileleri arasında İslam'ı yaşama imkanı bulamayıp gerek Hz. Peygamber 'le beraber Mekke'den ve gerekse muhtelif yerlerden Medine'ye hicret eden fakir, yeri, yurdu olmayan kimseler burada barınırlardı. İslamiyet'te ilk yatılı medrese burası olmuştur. Bundan sonra buranın durumu örnek alınarak İslam aleminde medreseler hep camilerin etrafına yapılmıştır. (Elmalılı M. Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'an Dili, II, 940).

Akif KÖTEN

Ashab arasında,1000'den fazla hadis rivayet edenlere "Müksirun : Çok hadis rivayet edenler" denir ve bunların hepsi yedi sahabidir. Bu yedi sahabinin de üçü; Ebu Hüreyre, Abdullah b. Ömer, Ebu Said el-Hudri idi. Bu sahabilerden Ebu Hüreyre şöyle der:

Gücü kuvveti yerinde olan Suffeliler, dağdan sırtlarında odun taşımak dahil olmak üzere ellerinden gelen işleri yapıyor, mümkün mertebe ihtiyaçlarını sağlamaya çalışıyorlardı. Yoksa Suffe, bir tembeller yuvası değildi. Son derece ihtiyaç ve zaruret içinde olsalar da, iffet ve vakarları onlara, başkalarından bir şey istemeye izin vermiyordu. Şu ayetin onlar hakkında indirildiği rivayet edilir. (Kurtubi, el-Cami'u li Ahkami'l-Kur'an, III, 340)

Suffede sadece, kimsesiz sahabiler değil, zaman zaman, sevgili peygamberimizi görmek için gelen ve kalacak başka bir yeri olmayan misafirler de kalıyordu. Bunun yanında, evlenip ev-bark sahibi olarılar da Suffe'den ayrılıyordu. Bunun için, Ehli Suffe'nin sayısı daima aynı kalmamıştır. Kaynakların bildirdiğine göre Suffeliler'in sayısı;10-30-70-90-400 arasında değişmektedir. Bu rakamlar da, sayılarının zaman zaman değiştiğini göstermektedir.

"Benim fazla hadis rivayet etmem çok görülmesin! Muhacir kardeşlerimiz çarşıda, pazarda ticaretle, Ensar kardeşlerimiz de tarlada bahçede ziraatle uğraşırken Ebu Hüreyre, boğaz tokluğuna Peygamber'in mübarek nasihatlarını ezberliyor, onların şahit olmadığı olaylara şahit oluyordu."

Medineli müslümanlar olan Ensar evini-barkını, bütün mal varlığını geride bırakarak şehirlerine hicret eden müslümanlara maddi ve manevi yönlerden çok yardımcı oldular. Fakat buna rağmen, yer-yurt sahibi yapılamıyan bazı kimsesiz müslümanların açıkta kalmaması için böyle bir yer yapıldı. Suffe ehlinin ihtiyaçlarıyla Hz. Peygamber bizzat ilgilenir, Beytü'l-mal'e ve kendisine gelen malların büyük bir kısmını onlara ayırırdı. Kendisinin yetişemediği hallerde Ashab'a tavsiye eder, evlerine Suffe ehlinden götürebilecekleri kadar misafir almalarını söylerdi. Bu sebeple bunlara: Edyafu'l-müslimin de denilmiştir. (Buhari, Rikak, 17) Suffe ehlinin ihtiyaçlarıyla Peygamberimiz, kendi ailesinin ihtiyaçlarından daha çok ilgilenirdi. Bir defasında, değirmen çekmekten yorgun düştüğü için bir hizmetçi isteğinde bulunan kızı Fatıma'ya peygamberimiz: "Kızım! sen ne diyorsun? Ben, daha henüz Ehli Suffe'nin ihtiyaçlarını temin edebilmiş değilim. " demişti.

"Sadakalarınızı, kendilerini Allah yoluna adayıp yeryüzünde dolaşamayanlara; hayalarından dolayı, kendilerini tanımayanların zengin sandıkları yoksullara verin. Onları yüzlerinden tanırsın; yüzsüzlük ederek insanlardan bir şey istemezler. Sarfettiğiniz iyi bir Şeyi, Allah Şüphesiz bilir. " (el-Bakara, 2/273)

Peygamber Efendimiz Suffe'de yetişen bu elemanları, bilgi ve kabiliyetlerine göre çeşitli hizmetlerde kullanıyordu. Mesela;

Peygamberimize bir şey ikram edildiği zaman Efendimiz, ne maksatla getirildiğini sorardı. Sadaka olduğu söylenirse kendisi kabul etmez Ashabı Suffe'ye gönderirdi. Şayet hediye olduğu söylenirse, bir kısmını ailesi için alıkor, bir kısmını yine Ashab-ı Suffe'ye gönderirdi.

Peygamberimiz Suffe ehlinin sadece maişetiyle değil, ibadet ve ilim hayatıyla da yakından ilgileniyordu. Şu hadise bunu göstermektedir: "Bir gün Resulullah evinden çıkarak mescide girdi. Mescidde iki halk ile karşılaştı. Bunlardan biri Kur'an okuyor ve Allah'a dua ediyor, diğeri ise ilim öğreniyor ve öğretiyordu. Bunları görünce "İkisi de hayır işliyorlar.

Hz. Peygamber 'in mescidine bitişik sofada barınan ve islami tedrisatla meşgul olan sahabiler.

Bu iki topluluk da Ehli Suffe'den idi. Çünkü onlar, gündüzleri mescidde ilim ve ibadetle meşgul olur, Suffe'yi yatakhane ve ilmi müzakere yeri olarak kullanırlardı. (Ebu Davud, Büyu', 36) İlimle meşgul olan Suffe ehline başta Kur'an-ı Kerim olmak üzere; yazı, hadisler, çeşitli dini bilgiler öğretiliyordu. Öğretmenleri ise; başta sevgili Peygamberimiz olmak üzere, Abdullah b. Mes'ud, Übey b. Ka'b, Muaz b. Cebel, Ebu'd-Derda, Ubade b. es-Samit gibi bilgin sahabiler idi. Ehli Suffe ilme son derece düşkündü. Dünyevi meşgaleleri de olmadığı için zamanlarının çoğunu, ilmi müzakerelere ve Peygamberimizle beraber olmaya verebiliyorlardı. Belki de Peygamberimiz, böyle bir imkanın doğması için onların ihtiyaçlarını gidermeye bu kadar ihtimam göstermiştir.