Belki bazı kimseler, yarınlar için plan, proje yapmanın, Allah'a ve kaza-kadere imana ters düştüğü anlayışıyla, bırakınız planlamayı teşvik etmeyi, dini hayatta planlamaya asla yer olmadığını savunarak bu düşünceyi tamamen zihinlerinden çıkarırlar. Ne var ki gerçek durum bundan farklıdır. Zira Kur'an ve Sünnet'i iyice tetkik eden kimse, görecektir ki Kur'an ve Sünnet, hazırlıksız olmayı, rastgele hareket etmeyi, işlerin plansız, prensipsiz ve intizamsız olarak kendi haline bırkılmasını reddetmektedir. Hz. Peygamber'in bildirdiğine göre Allah'a tevekkül etmek, sebeplere sarılmamak ve Allah'ın mahlukatı için koymuş olduğu sünnetullahın önemsenmemesi demek değildir. Neredeyse her müslüman, Hz. Peygamber'e gelip de devesini mescidin önünde bırakıp sonra Resulüllah'a şöyle bağıran bedevinin hikayesini bilmektedir:

"Rumlar en yakın bir yerde yenilgiye uğradılar. Halbuki onlar, bu yenilgilerden sonra bir kaç yıl içinde galip geleceklerdir.

"Üzülme! Allah bizimledir.

Hz. Peygamber'in siretini okuyan kimse, Onun Allah'a en güzel şekilde tevekkül ettiği halde her iş için hazırlık yaptığını, o işin sebeplerine tevessül edip onun için hazırlandığını, bütün ihtimalleri göz önüne alarak tedbir aldığını fakat her zaman ihtiyat paylarını da bıraktığını görecektir. Öyle ki, -Kureyş'in ashap üzerindeki baskı ve işkenceleri artınca- onlara Habeşistan'a hicret etmelerini emretmiş; ancak bu sanıldığı üzere, okun yaydan firlaması gibi birden bire olmamıştır. Bilakis o vakitte Habeşistan'ın coğrafi, siyasi ve dini durumu göz önünde tutularak verilmiş oldukça stratejik bir karardır. Yoksa Arabistan ile aynı şartlardaki bir yere hicret etmeyi ashaba emretmek, hiç de akıllıca. ve hikmetle planlanmış bir iş olmazdı. Çünkü Kureyş, dini, kültürel ve edebi nüfuzuyla onlara kolayca ulaşabilirdi.

Böylece Hz. Peygamber, yol arkadaşı Ebu Bekir ve kılavuzları, çıkacakları bu uzun yolculukları için gerekli hazırlıkları yapmışlar, kervan ve yolcuların az uğradığı bir yerde buluşmak üzere anlaşmışlardı. Arama tarama faaliyetleri azalıncaya ve Kureyşliler Hz. Peygamber ve yol arkadaşını bulma konusunda ümitsizliğe düşünceye kadar, üstelik Kureyşlileri fazlasıyla şaşırtmak için Medine yolu üzerinde olmayan bir mekan olan Sevr Mağarası, bir kaç gün gizlenmek üzere seçilmişti.

eksik olursa affola.

Planlama ve Tevekkül

Şu halde Habeşistan, coğrafi olarak böyle bir hicret için en münasip yer durumundaydı. Zira bu bölge, Arabistan'a ne çok uzak ne de çok yakındı ve Arap Yarımadası ile arasında deniz bulunmaktaydı. Ayrıca dini olarak da, hicret etmeye en uygun yerdi. Çünkü halkı, Ehl-i kitap'tan sayılan hıristiyanlardan oluşmaktaydı ve müslümanlara sevgi besleme konusunda en yakın dini grup olarak ddediliyorlardı. Yine siyasi bakımdan da Habeşistan'da, hicrete münasip bir ortam bulunuyordu. Zira insaf ve adaleti ile ün salmış bir hükümdar tarafından yönetilmekteydi. Bu sebepledir ki, Resulüllah oraya hicret iznini verirken ashabına şöyle demiştir: "Orada size zulmetmeyecek bir hükümdar bulunmaktadır."

Aynı şekilde bu İlk Habeşistan muhacirlerinin, İran ve Roma imparatorluklarının hükmü altındaki bir beldeye de gitmeleri akıllıca olmazdı. Zira bu imparatorluklar, yeni ortaya çıkan din ve mesajları kabul etmeye yanaşmayan zorbalar tarafından yönetilmekteydi. Hint Alt Kıtası ve Çin gibi Arap Yarımadası'ndan uzak bölgelere gitmeleri de planlı ve hfkmetli olmazdı. Zira böyle bir durumda onlardan haber alınamaz ve hicret, onların kaybolup gitmelerine sebep olabilirdi.

Kur'an'da, akıl sahipleri için oldukça ibret verici bir kıssa vardır. Bu kıssa, Yusuf kıssasıdır. Kur'an'ın zikrettiğine göre bu kıssada, gıda maddelerinin eksikliği konusunda umumi bir krizle karşılaşıldığında on beş yıl boyunca tanınsa, üretimin nasıl planlanması gerektiğinin ipuçları vardır. Hz. Yusuf, -Allah Teala'nın rüya tabiri konusunda ona ilhamı sayesinde- bölgenin genel bir tarımsal ürün azalması kriziyle karşılaşacağını bilerek, kendi plan ve projesini dönemin Mısır Kralına önermiş ve neticede bu planın yürürlüğe konulması işi de kendisine verilmişti. Bu planın uygulanmasının bir sonucu olarak, Mısır ve civar bölgeler tarımsal ürün bolluğuna kavuşmuştu. Bu durum, Yusuf suresinde şöyle anlatılmaktadır:

Diğer taraftan Hz. Peygamber'in Medine'ye hicreti, bu konuda daha açık bir örnektir. Çünkü bu hicrette ilmi planlama ve imani tevekkülün nasıl yan yana olduğunu görmekteyiz. Zira Hz. Peygamber bu hicret esnasında, bir beşerin hazırlaması gereken bütün tedbir, hazırlık ve yardımları tek tek planlayıp uygulamaya koymuştur.

Bütün bunlara rağmen plan nerdeyse başarısız oluyordu. Zira müşrikler, onların saklandıkları mağaranın kapısına kadar gelebilmişlerdi. Planın suya düşmesi ve olayın mahiyetinin ortaya çıkması ve de Resulüllah'ı mağarada görmek için, kapıya kadar gelen müşriklerden birinin sadece mağaranın içine bakmış olması yeterliydi. Nitekim Hz. Ebu Bekir'in Resulü! lah'a, "Onlardan biri eğer içeri bakmış olsalardı bizi görürlererdi" sözüyle endişesini dile getirmesi, bunu gösterir. Ancak Hz. Ebu Bekir'in bu endişesini gören Resulüllah, iman dolu ve teskin edici sözlerle ona, 'Ey Ebu Bekir! Üçüncüsünün Allah olduğu iki kişi hakkında ne düşünürsün?" buyurmuş ve şu ayeti okumuştur:

Özü itibariyle dini düşünce, gelecek için plan ve proje yapma esası üzerine kurulmuştur. Böylelikle dindar bir müslüman, yarını için bugününden; bir diğer ifade ile, ölümü için hayatından, ahireti için de dünyasından fedakarlıkta bulunmakta ve kendisini Allah'ın rızasını kazanma hedefine götürecek bir planı hazırlamış olmaktadır.

Bu da göstermektedir ki Hz. Peygamber ve ashabı, kıtalar ve ülkelerarası bütün ulaşım zorluklarına rağmen, içinde yaşadıkları dünyadan kopuk olarak, uzlet hayatı içerisinde değillerdi. Yine, müslumanlarla müşrikler arasında münakaşaya sebep olan ve Rum suresinin İlk ayetlerinde anlatılan, İran ve Roma imparatorluklarının birbirleri ile savaşları konusundaki tavırları da, Hz. Peygamber ve ashabının planlamasına delalet etmektedir. Kur'an'da şöyle buyurulmaktadir:

Hizmet için görevli olan grup, gizlendikle] i süre zarfında, onlara azık getiriyor, Kureyşliler hakkında istihbaıat topluyordu. Buna göre, Hz. Ebu Bekir'in kızı Esma, o"! u Al dullah azık getiriyor; ardından da Ebu Bekir'in azatlı ki leM Amir b. Füheyre, koyunlarıyla gelip sütünü sağıyor, onl ra veı\ i ten sonra geri dönerken, Abdullah ve Esma'nın ayak /: t-, ilip yok ediyordu.

Yine pek çok tehlike ve ani ortaya çıkacak durumlar içeren bu zorlu yolculukta kendisine arkadaşlık edecek kimseye kalbi ısınmıştır. Tabi ki bu arkadaşlık konusunda Ebu Bekir'den daha faziletli kimse bulunmamaktaydı. Hicret yolculuğuna çıkacağı gece kendisini muhtemel tehlikeye atarak ve onları gözleyen düşmanların hainliklerini hesap ederek, kendi yatağında geceleyecek fedaiye de kalbi ısınmış ve ona güvenmiştir. Elbette ki bu görev İçin en uygun fedai, -amcası Ebu Talip'in oğlu ve İslam mücahidi- Hz. Ali'den başkası olamazdı. Diğer taraftan da Hz. Peygamber, hicret esnasında kendisine yol gösterecek, Onu arayanların şaşırmasını mümkün kılan yol ayırımlarında ve gizlenilecek yerler hususunda kendisine yardım edecek mahir bir kılavuz bile ayarlamıştı. Bu kılavuz, emin bir müşrik olan Abdullah b. Üreykıd idi.

"Ey Allah'ın Resulü! Devemi bağlayıp da mı, yoksa serbest bırakarak mı Allah'a tevekkül edeyim?" Buna Resulüllah'ın cevabı İse, "Deveni bağla, sonra Allah 'a tevekkül et" olmuştur.

Hz. Yusuf as'ın kaybolma sebebi Yakup as Mübareği abilerinin yanına verirken "ona dikkat edin" demiş bunun üzerine Allah'a emanet etmediği için Onları ayrı konulmuş.

"Yusuf dedi ki: Yedi sene adetiniz üzere ekin ekersiniz. Sonra da yiyeceklerinizden az bir miktar hariç, biçtiklerinizi başağında bırakınız. Sonra bunun ardından, saklayacaklarınızdan az bir miktar hariç, o yıllar için biriktirdiklerinizi yeyip bitirecek yedi kıtlık yılı gelecektir. Sonra bunun ardından da bir yıl gelecek ki, o yılda insanlara yardım olunacak ve o yılda meyve suyu ve yağ sıkacaklar."

-paylaşım için sağol sn. fusul-i erbaa.

Hz. Peygamber'in müslüman olmayan birinden yardım almasından fakihler, köken itibariyle müslümanyara ait olmayan teknik bilgilerin iktibas edilmesine ve müslüman olmayan bilginlerden, güvenilip emin olunması durumunda, yardım talep edilmesinin caiz olduğuna hükmetmişlerdir.

İmam Taberi, sebeplere sarılmanın tevekkülün kemale ermesine etki edeceğini iddia edenlerin bu anlayışlarını reddederek şöyle demiştir: "Gerçek olan şu ki, Allah'a güvenen ve Allah'ın takdirinin mutlaka vaki olacağına tam bir itimat içerisinde olan kimsenin sebeplere sarılması, onun tevekkülüne zarar vermez. Zira Resulüllah'ın sünnetine uymanın icabı budur. Çünkü Hz. Peygamber zırhını giyinimiş, miğfer takmış, okçuları vadinin baş tarafına yerleştirmiş, Medine'nin etrafına hendek kazmış, Habeşistan'a ve Medine'ye hicrete izin vermiş ve kendisi de Medine'ye hicret etmiştir. Yine Resulüllah yeme-içme gibi sebeplere de tevessül etmiş, ailesi için azık biriktirmiştir. Hiçbir surette bu azığın gökten kendisine inmesini beklememiştir. Halbuki böyle bir şey olacak olsaydı, insanlar içerisinde bunun olmasına en layık kimse Resulüllah olurdu.

Görüldügğü üzere bu hicret yolculuğunda, halkalar birbirine iyi Örülmüş, içinde doldurulmayan hiç bir boslu "un bakılmadığı, her görevlinin şartları ve gücü oranında kendi ne uy^u görev stlendiği, kısaca her türlü tedbirin alındığı bir plan devreye konulmuştu. Bu planın uygulanmasında Hz. Ebu Bekir'in rolü, Hz. Ali ve Hz. Esma'nın rolünden farklıdır. Yani her şey yerli yerinde uygulamaya konulmuştur.

Öncelikle Evs ve Hazrec kabilesinden müminlerle I. ve II. Akabe bey'atlerini gerçekleştirip onlardan, kendileri için zararlı görüp men ettiklerini kendisi İçin de men etmeleri sözünü almış ve böylece hicret edeceği yere kalbi ısınıp mutmain olmuştur.

İşte bu şekilde onlar, kendilerine yönelik bütün işkencelere ve güçsüzlüklerine rağmen İslami davetin İcaplarım yerine getirmekten geri kalmadıkları gibi, dönemin en büyük iki devleti veya Doğu ve Batf'daki en büyük iki ordusu arasındaki çekişme konusunda da bilgi sahibi idiler.

İşte burada Allah'a gerçek tevekkülün nasıl olması gerektiği ayan beyan ortaya çıkmaktadır. Buna göre insan güç ve kudreti oranında gayret sarfedecek, alabildiği kadar tedbirini alıp, yapabildiği kadar planlamasını yapacak, güç ve takatini aşan kaderin ani tecellileri konusunda da Allah'a sığınacaktır. Zira buradaki "Allah bizimledir" ifadesini böyle anlamak gerekmektedir.

Yıllarca aramış oğulcuğunu Yakup as. Onu bulmasına sebep olan cümle şu olmuş "Allahtan ümit kesilmez" Baba ile oğul birleşince Yakup as sormuş "Ben senin nerde olduğunu bilmiyordum heryerde aryordum sen neden bana yerini bildirmedin" Yusuf as babasının yanından kalkmış bir demet kağıt getirmiş hepsinde sadece besmele yazıyormuş bunlar nedir diye sormuş babası "babacığım bunlar sana yazmaya çalıştığım mektuplardır. Besmele ile başlıyordum yazıyordum yazıyordum ardından melekler siliyordu"

Çok yavan oldu anlatım. Kabımızca...