Aynı zeminde kalmakla birlikte, vasıtaları gittikçe incelerek gelişen bu tavır modernleşme dönemine kadar devam etmiş; ancak İslam Dünyasının muhtelif yerlerinde farklı kanallar ve farklı formlarla gerçekleşen modernleşme/modernleştirme sürecinde, Din ile hayat arasındaki irtibat, seviye seviye koparılarak, günümüzde tamamen karmaşık ve karışık bir hal almıştır. Dini ilimlerin hayatla olan irtibatı asgariye indirilmiş; bunun neticesinde dinin hayat ile irtibatı gittikçe artan bir şekilde zayıflatılarak daraltılmıştır. Böylece, Din ile hayat arasında İslam tarihinde yaşanılan en zayıf dönem ortaya çıkmıştır. Modernleşme, kanalları ve formlarından kaynaklanan bir şekilde, batılılaşma ile eş anlamlı görüldüğü için, bu çerçevede dini ilimler modernleşmenin önünde bir engel olarak algılanmıştır.

GAZOZ İÇİP SERHOŞ TAKLİDİ YAPMAK

Tabiat kuralları kadar evrenselmiş! Acaba yukarıda yeni çağ filozoflarından Francis Bacon'ın veya John Locke'un bir şakirdi mi konuşuyor, yoksa 13. yüzyılın, o mucizelerin ve kerametlerin hükümferma olduğu aşıklar dünyasının yaramaz çocuğu Şems-i Tebrizi mi?

3. Ormanda gezinirken, bir Amerikalının "yoldaşlığına" asla güvenmemek gerekir!

M. E. Köktaş, a. g. e. , ss. 7-8; Çetin Özek, Devlet ve Din, Ada Yay. , İstanbul ty. , ss. 7, 9

Organik toplumlarda düşünce ve sosyal bölünmelerdeki farklılıklara dayanan iç güdüsel değişikliklerin yanında değişim belli bir takım yaygın ritüellerden de zuhur edebilir. Geçiş ayinleri sosyal sistemde yeni dini yöneliş ve değişimlerin akın etmesinin başlıca nedenidir. Geçiş yeni bir insan nin oluşumuyla alakalı bir ritüeldir. O mitolojik zamanlardaki kutsal varlıklar alemine ilişkin dini tecrübe aracılığıyla insan topluluğu içerisine girme yöntemini ifade eder. Çoğunlukla geçiş ayinlerinde adaya yaratılıştan önceki bir zamana geri gitme ve daha sonra da ilk yaratılışın arketipik safhalarını ritüel olarak taklit etme tecrübe ettirilir. Taklit etme hoş vakit geçirme veya evrene yeniden hayat verme kabiliyeti her geçiş ayininde muhtemelen mevcuttur ve bu tecrübe toplumdaki sosyal değişim için bir temel teşkil edebilir. Yeni bir varolma tarzının mevcut olabileceğine ilişkin tasavvur bu dini ritüeldeki radikal değişim için esastır.

Burada dikkate değer husus II. Dünya Savaşı?nın sona ermesinden bu yana ABD?de?sivil din? konusunda süregelen bir tartışmanın varlığıdır. Bu tartışma bir çok demokratik toplumda bu tip toplumlardaki süreç ve kurumlaşmaların demokratikleşmesi ve sekülerleşmesinin genişlemesi ile ön plana çıktı. Amerikan Cumhuriyeti örneği bu problemle alakalı uç bir örnektir. Çünkü bir ulus devlet olarak O felsefi açıdan ne arkaik veya yerli bir dinden türeyen açık veya gizli bir anlama ne de isim yapmış empirik bir dinin herhangi bir anlamına dayalıdır. Devletin kurucuları İspanya?nın Orta Amerika ve Güney Amerika?da yaptıkları gibi ülkenin gerçek sakinlerinin dini konusundaki hakikati kabullenme gereğini asla duymadılar. ?Tanrı? ya da?Tabiat tanrısı? tasavvuru arkaik kurucu bir prensip konusunda bir analoji olarak kullanıldı fakat onun çağrışımları kapalı kaldı; bu sebeple özel dini gruplar bu prensibi ABD?deki dini özgürlük ilkesi gereğince kendi tarzlarında yorumladılar. Bununla birlikte bu benzer anlam özel dini grupların yorumuyla sınırlı değildir. Ayrıca o belli siyasi adli ve kamusal simaların ifadeleri ve ulusun tarihiyle alakalı dokümanlardaki geniş yorumlamayı da çağrıştırır ve verir. Sidney M. Mead ve Robert N. Bellah Amerikan başkanlarının nutuklarındaki?Cumhuriyetin Tanrısı? ifadesinin anlamının sembolik yorumlarının konuya ait dini ve manevi anlamlarını ve Amerikan Cumhuriyetinin anlamını nasıl belirlemeye teşebbüs ettiğini göstermişlerdir.

C. Geertz?Religion as a Cultural System? in?The Interpretation of Cultures: Selected Essays by C. Geertz? Hutchinson of London 1975 p. 87-125.

Ortaçağ İslam Felsefesine Giriş, Oliver Leaman, Çev. Turan Koç, İz yay.

Bu konuda bir fikir vermesi bakımından sadece bir örnek zikretmekle yetineceğim. Akademik bir örnek!

Soruyu yönelten hanımefendinin, "bazı eleştiri kaynakları" ifadesiyle kimleri kasdettiğini anlayamadığım gibi; romanın "bir proje çalışması"na benzetilmiş olmasına bir mana veremedim.

Kenan şehrindeki kadınların Hz. Yusuf hakkında "Allah için bu bir insan değil, ancak değerli bir melek!" şeklindeki şaşkınlıklarını hikaye ettikten sonra bu kadıncağız şöyle diyor:

? "Bu romanımın benim yazdığım akademik tezimle hiçbir ilgisi yok!"

Kısacası, kolunda Seiko marka saatle Rumelihisarı'nın surlarında Bizans gavuruna kılıç sallayan Battal Gazi edebiyatına katkı sağlamak amacıyla vermiyorum bu örnekleri! Bilakis kutsal metinlerin kutsallığı karşısında duyarsız davranan bir kaleme, ciddiyetsizliğin hangi raddelerde seyredebileceğini göstermeye çalışıyorum.

Teftazani, Şerhü?l-Mekasıd I, s. 153

2) Bir dini topluluk içinde din sınıfının tersine onlara tabi olan cemaatin dini olarak popüler din. Bu din sınıfı genelde okur-yazarlığın üstünlüğüne dayalı olan ilmi bir geleneğin taşıyıcısıdır.

Gilles Deleuze-Felix Guattari, Kapitalizm ve Şizofreni 1, Çev. Ali Akay, Bağlam Yay. , İstanbul 1990, s. 11

Mevlana Hümanist Değil, Müslüman Bir Mutasavvıftır: Mevlana, hümanist bir düşünür olabilir mi? Hemen söyleyelim, hayır. Çünkü Mevlana, her şeyden önce Müslüman bir Türk şair ve düşünürüdür. Mevlana, insana değer verirken, insan sevgisini ön plana çıkarırken İslam?ın insan anlayışını dillendirmiştir sadece. İslam?a göre insan yaratılışı, yapısı, donanımı, işlevi bakımından saygıdeğerdir, büyüktür, önemlidir, eşref-i mahlukattır, halife-i ruy-ı zemindir. İnsan, Allah?ın dünyada, varlıklarda isim ve sıfatlarının tecellilerini, yansımalarını, iş görürlüklerini bilen, anlayan, farkına varan, takdir eden, fikreden ve şükreden tek yaratıktır. Adem, şeytandan üstün tutulmuştur. En üst makama yani ala-yı illiyyine çıkabilme ve en alt mertebeye yani esfel-i safiline düşebilme kabiliyetine sahip olan tek varlık insandır. Bu bakımdan insan, taşıdığı bu potansiyel bakımından meleklerden bile üstündür.

Yazar, Türkçe düşünmeye başladığında, bilinci kendisine bir oyun oynamış olmalı ki Love'ın yanına koymaktan çekinmediği o meş'um kırk kuralı Aşk'ın yanına koymaya eli varmamış. Hiç değilse kapakta...

Burada önce birbirinden ayrı gözüken iki tavrı kısaca ele aldıktan sonra, bu iki tavrı mümkün kılan bazı hususları dile getireceğim.

? "Ruhani, manevi bir raks düzenleyeceğiz. Daha evvel hiç görmediğin türden bir ayin bu. Müzik ve dans ve dua olacak. Hep beraber aşkla Rabb'ı zikredeceğiz." (s. 328)

Ben bir?mecburiyete? karşı çıkarken niye diğer insanlara bir?mecburiyeti? dayatayım, bu, iki yüzlülük olmaz mı?

Kaynak ise, Ertuğrul Düzdağ'ın "Şeyhülislam Ebussuud Efendinin Fetvaları" (İstanbul, 1983) adlı eseri.

Bir başka kişi de?Benim de her anlamda etkilendiğim isimlerden biri eşsiz hümanist Mevlana Celadeddin Rumi, diğeri de ünlü İranlı şair Ömer Hayyam?dır.? der.

DİPNOTLAR

Peki Şems, bu dertli kızcağıza nasıl tepkide bulunur, dersiniz?

HAKİKATİN EDEBİYATININ EDEBİYATI

Arkadaşlar edebiyat dediğimiz zaman biz, bizim dışımızdaki toplumun duygularını, hassasiyetlerini, kaygılarını, temposunu dile getiren, yönünü/istikametini gösteren bir edebiyatı kastetmiyoruz. Bununla şunu söylemek istiyorum, edebiyat dediğimiz zaman aynı zamanda bir kültürün hassasiyetinin dışa vurulduğu, kendisini en somut bir şekilde ele verdiği burçları kastediyoruz. Şiir herhalde bizim medeniyetimiz açısından baktığımızda başta gelir. Bir şeyi en güzel şekilde dışa vuruyor. Böyle olunca edebiyat, geleneğin veya bir toplumun özünü hem bilgi bakımından hem de varoluş bakımından iç içe geçmiş bir şekilde somutlaştığı bir ifadeyi ortaya çıkarır. Dolayısıyla edebiyat demek aynı zamanda bir epistemoloji demektir, aynı zamanda ontoloji demektir. Yani eğer edebiyat bir kavrayış, anlayış, anlamlandırış, seziş, eriş, oluşun somutlaşması ise burada bir ontoloji var demektir. Yani göbek bağı ile bağlı olduğumuz ve bizi biz kılan değerlerin bunun içerisinde çok somut/canlı göstergelerini biz yakalarız. Aynı zamanda bu bir epistemolojidir. Yani doğru nedir, hakikat nedir, iyi nedir, güzel nedir sorularının cevaplarını da ondan alırız. Dolayısıyla şimdi öyle şiirlerimiz var ki, bunu bir başkasına anlatmakta zorlanırız. Ama kendimize anlatmanın en dolaysız yönü de yine budur, demek ki bu bizi anlatıyor. Diyelim ki, Süleymaniye Camisi'ni bir İsveçli yapar mıydı bu şekliyle? Yapamaz. Bunu yapan nedir diye sorulsa, bu bir müslüman milletin yaptığı Mimar Sinan'ın eseridir diyeceğiz. İster buna sanat de, ister ontoloji de, ister epistemoloji de, hepsinin öz olarak verildiği bir eser. O bakımdan edebiyat önemli. Teknik bir bilgiyi, diyelim ki herhangi bir okulda öğretilecek bilgiyi öğrenmek çok kolay, fakat bir duyuşu, bir kavrayışı ve kavrayış tarzını, bir oluş biçimini ve kendimize dönük tarafını kavrama işi çok derin bir şey, köklü bir şey. Onun için edebiyat kimliğimize birebir gider.

Bu anlamda hümanist bir cereyanın başlamasıyla Avrupa?ya iki ana fikir girmiş oldu:

Bu ifadeler bütün bir kültürü, bu çerçevede bütün düşünce ve ilimleri siyasi bir faaliyet ve siyasi mücadelenin bir vasatı ve vasıtası olarak görmektedir. ?Siyasi? demek, buradaki hali ile, tahakküme yönelik demek olduğu için, burada bütün bir kültürün bir çatışma ve bir tahakküm arayışı içinde ve amacına matuf olarak ortaya çıktığını; kültürün bir esas olmaktan çok bir vasıta olduğu gibi bir iddia dile getirilmektedir. Bu iddia muhtelif şekillerde dile getirilmiş, modern bir?ideoloji? teorisi ve en iyi ihtimalle bütün bir düşünceyi bir?dünya görüşü?ne, bir?weltanschauung?a veya bir?world-view?a irca etmektedir. Bütün bir kültürü ve ilimleri, bu çerçevede bütün dini ilimleri siyasi bir çatışmanın ve iktidar mücadelesinin bir vasıtası ve vasatı olarak görmek, oldukça anakronik ve radikal bir kartezyen tavır olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tavır en açık halini Fichte, Hegel ve Schopenhauer?da bulduğu gibi, Nietzsche?den sonra kısmen övülmekle birlikte Weber ve daha sonra Heidegger ile önemli bir eleştiri konusu olmuş; daha sonra, Marx ile önemli bir ivme kazanmış olan ideoloji ve ideolojik tavırla farklı bir boyut kazandığı gibi 20. yüzyılın birinci yarısında Carl Schmitt ve ikinci yarısında Gramsci ve Foucault ile, burada dolaylı bir neticesini bulduğumuz bir kültür teorisi haline gelmiştir. Bugün karşı karşıya kaldığımız, sadece bizim değil bütün bir insanlığın karşı karşıya kaldığı en önemli sorun, tahakküme yönelik bir duruştan?konuşma? ve?müzakereye? yönelik bir duruş arayışında kendisini göstermektedir.

Dini ilimlerin araştırılması, bugün yapıldığı haliyle, en genel anlamda ilimlerin tarihini araştırmak şeklinde tezahür etmektedir. Bunda garip karşılanacak bir durum da yoktur. Çünkü tarih, insan olarak bizim varoluşumuzun bir boyutudur. Bu demektir ki dini ilimlerin araştırılması bizim varoluşumuzun bir boyutunun araştırılmasıdır. Bu çerçevede dini ilimlerle irtibat, varoluşumuzun tarihi boyutu ile irtibat olarak, tayin edici bir önemi haizdir. Dini ilimler, her biri birer ilim olarak geçmişte varlığını ve ehemmiyetini ispat etmiş ilimler olmakla birlikte, günümüzde bu ilimlerle irtibatımızın nasıl kurulacağı sorusu, genellikle el yordamıyla ve her bir araştırmacının şu veya bu şekilde ve şu veya bu oranda kendince takip ettiği bir yöntem çerçevesinde yürütülmektedir. Bütün bu çalışmalarda az veya çok dile getiril miş bir yöntem takip edilmekle birlikte, henüz muhtelif yöntem ler müzakere konusu edilmemiştir; halbuki ilmi araştırmaları diğerlerinden ayıran en önemli özellik, onun?en azından genel geçerlilik iddiası taşıyan- ifade edilmiş bir yönteme dayanmasıdır. Bugün yöntem meselesi, dini ilimlerin üzerinde durması gereken en önemli sorun olarak karşımızda durmaktadır. Bu mesele aynı zamanda dini ilimlerin geleceğini de doğrudan ilgilendirmektedir.

Her toplum üyelerinin sınıflamasına aktivite fonksiyon ve ilişkilerine dayalı bir takım bölünme ve ayrışmaları bünyesinde barındırır. Bununla birlikte toplumdaki her bir kurumun anlamının veya toplumun bir bütün olarak anlamının toplumun daha üst ya da elit kesimlerine has bir konu olduğu iddiası uzunca bir süre evrensel anlamda yaygın bir kanı idi. Aslında sosyal anlamın toplumun üst seviyelerinin yanı sıra öteki seviyelerinin özellikle sosyal yapının daha alt tabakalarından elde edilebileceği fikri yeni bir görüştü. Bu görüşün ön çerçevesi ise toplumun pozitif ve zorunlu bilgisinin bu tabakaların yorumlama anlam ve değerinin bir mahalli olarak tanımlanan daha alt seviyelerinden kazanılabileceğidir.

Rus, bir yandan kaçarken bir yandan da şaşkınlık içinde sorar:

Gayet de tuhaf bir nedeni var kaymakamın, ?müdür mesai saatlerinde? kıldırmış namazı.

Şu noktadan ele alacak olursak daha rahat anlaşılır sanıyorum. Mantıkta bir şey var; tecrübenin verileri doğrudan doğruya tanımlanamaz, tarif edilemez denir. Bunun için de aşk tanımlanamaz, yaşanır. Yani her türlü tecrübe böyle yaşanır, peki aşkı dile getiren şiirler ne oluyor? Onu yaşayan adamın o kendi tecrübesiyle ilgili yorumudur. Tecrübenin kendisini aktarmıyor bize. Yaşadığı tecrübeyle ilgili ilk elden bir yorum sunuyor, o yorumları okuya okuya tecrübenin ne olduğuna ilişkin bir şeyler bizde hasıl oluyor. Ama hiç öyle bir şey yaşamamışsa, acaba anlayabilir mi? Yani hiç elinizi yakmamışsanız, hiç cereyana çarpılmamışsanız, akılla bunları anlamanız çok zordur, bu tamamen bir tecrübe işidir. Dolayısıyla aşkın tanımı değil de, aşıkları tanımlayabiliriz, aşıkların ne yaptıklarını anlatabiliriz.

Benzer bir durum normal şahıslara nazaran farklı ve yüksek bilgiye sahip Şamanların bulunduğu toplumlarda da söz konusudur. Düşünce ve sosyal yapı farklılıklarının mevcut olduğu yerlerde sosyal bölünmeler ve / veya düşünce tarzları arasında bir gerilim olma ihtimali daima mevcuttur; bu gerilimler her an yenilik ifadesine bu nedenle de bir bütün olarak toplumda bir takım değişmelere sebebiyet vermeye yol açabilir.

Yani şiirle felsefeyi aynı kaynağın ürünleri olarak görebilir miyiz o zaman?

Bu çerçevede kelam ilmi, tekvinin ontolojik ve epistemolojik cihetlerini kendisine konu edinirken, Fıkıh ilmi teklifi, hayatın teferruatı ile irtibatlandırarak, teferruatın bir düzen ve bütünlük içerisinde devamını sağlamak; Fıkıh Usulü, bunun genel geçer yöntemlerini ve esaslarını ortaya koymak; Tefsir ilmi, bir dönemdeki bütün bir İslam kültürünün, Kur?an-ı Kerim ile irtibatı içerisinde bir muhassalasını gözler önüne sererek, bir anlamda bütün ilimlerin bir icmalini kendi içinde meczederek, meselelerin ve meselelere getirilen hal çarelerinin bu çerçevede değerlendirmesine imkan verme vazifesini görmüşlerdir. Bu yönden tefsirler, kendi dönemlerinin vicdanı olma hususiyetini taşırlar. Hadis ilmi ise, Dini tebliğ ve beyan eden Hz. Peygamber?in beyanını, toplumsallaşma süreci içerisinde muşahhas örnekler olarak göz önünde tutmak; bu sayede diğer ilimlere, Hz. Peygamber örneğinde vazifelerini yapmaları konusunda yol göstermek gibi bir vazife üstlenmiştir. Hadis ilmi, bu çerçevede muhtelif dönemlerde önceliklerini muhtelif meselelere yöneltmiş; ilk dönemlerde rivayetlerin sahihini sakiminden ayırmak gibi bir vazifeyi yerine getirirken, yavaş yavaş zaman ve mekan uzaklaşmalarını dikkate alarak, hadislerin anlaşılması konusunda gerekli çalışmaları yürütmüştür. Nihayet tasavvuf, Dinin, tamamen deruni ve ahlaki tarafını dikkate alarak, bunu kesbetmenin özel yollarını araştırmış; bu sayede sırf zahir ve formel bir hayat yerine, zahirden vazgeçmeksizin, tedeyyünün ahlaki ve hissi tarafı, insanın deruni yönünü dikkate alarak aktarmayı kendisine bir amaç olarak kabul etmiştir.

Hocam çeviri konusunda daha konuşulabilir ama biz bir de yeni eseriniz olan "İslam Estetiği"nden bahsetmek istiyoruz. Bugüne kadar İslam sanat anlayışının yeterince ön plana çıkarılmamasının sebepleri nelerdir?

İlkel insan, gerçek nedenlerini açıklayamadığı olaylar için efsane uydurup, sanal ve olağanüstü güçler vehmetmiş ve bunlara tanrılar izafe etmiştir. Denizi geçmeye yeterli teknik donanımı olmadığı, suyun değişik özellik ve kanunlarını bilimsel olarak açıklayamadığı ve gerekli tedbirleri alamayıp boğulduğunda denizler alemi denilen bir dünyada insana kötülük eden, onun iyiliğini istemeyen mevhum bir güç tasavvur etmiş ve?Poseidon? diye adlandırdıkları sanal bir tanrı üretmişler. Bunun gibi diğer tanrılarla insan arasında böyle bir çatışma vehmedilir. İnsanın bu tanrılara karşı mücadelesi, bir bakıma dünyayı kendisi için daha kolay yaşanabilir bir duruma getirme mücadelesinin de adıdır. Tabiatın, tabii güçlerin, doğal yapı ve zorlukların en üst düzeyde temsilcisi olan Zeus?a savaş açmak, aynı zamanda tabiatı hakimiyeti altına alarak kolay yaşama imkanlarını ele geçirme mücadelesidir. Öte yandan bu mücadele, insanın tanrının yerini alması mücadelesidir. O dönemde hümanizm, görüldüğü gibi tanrıların zulmü altında ezilen insanın kurtarılması, tanrılara üstün gelmesi ve hatta onların yerine geçmesi mücadelesidir.

1. İnsan, Allah?ın bir avuç balçığı diye küçük görülmeyip insan olarak ehemmiyetle telakki edilmelidir.

Kim olacak, kendisinden ayetler aktarılan Kur'an'ın sahibi!

Şeriat istememem?dini istememem? değildir, ?mecburiyeti? istemememdir.

Allah?ın değişik isim ve sıfatları vardır. Ama bunlar kendi başlarına soyutturlar. Bunlar ancak varlıklar üzerinde tecelli edince somutlaşırlar. Dolayısıyla insan da bu tecelli alanlarının en güzel örneklerinden biridir. İnsan gayr-i iradi özellik, sıfat ve fiilleriyle istese de istemese de Allah?ın sıfat ve isimlerine mazhardır. Suret olarak çok güzel yaratılması Allah?ın Cemil ismine mazhar olması onun gayr-i iradi fiilidir. Eğer iradi fiilleriyle bu mazhariyeti devam ettirir ve tamamlarsa insan-ı kamil olur. Şu halde tasavvufta daha genelde İslam?da insan-ı kamil, Allah?ın isim, sıfat ve fiillerine iradi fiilleriyle olabildiğince mazhar olabilme becerisine bağlı olarak gelişen bir süreçtir. Bir süreçtir çünkü bunun bir üst sınırı yok. Yani insan esfel-i safilin ile ala-yı illiyyin arasında gidip gelen bir yaratıktır. Ala-yı illiyyin bir üst sınırı ifade etmiyor. Gidilebildiği kadar gidilen en yücelerdir. Dolayısıyla insan-ı kamil olmak itibari, göreceli bir haldir. Her insan farklı derecelere sahiptir.

Balıklar nasıl ki içinde yaşadıkları okyanusun kaderine ve iç şartlarına tabi ise, insanlar da içinde yaşadıkları kültürün "başarı töresine" tabidir.

Din Dili, İz yay.

Mevlana?ya Hümanist Yakıştırmaları: Mevlana?ya yurdumuzda ve yurtdışında hümanist diyen birçok kişi var. Ancak ben burada hepsini zikretmeyeceğim, sadece birkaç örnek vermekle yetineceğim. Radi Fiş adında bir Rus oryantalisti, Mevlana?yı?Bir Mutasavvıf, Bir Ahi Hümanisti, Celaleddin Rumi Mevlana? olarak nitelendirir.

?Batılı insanlar, bir zamanlar izbeler içinde haşereler gibi yaşıyorlardı. Kolera, veba, çiçek hastalığı, din ve mezhep kavgaları, taassubun sıtmasına tutulanların insanları diri diri yakmaları, engizisyon mezalimi, bedbaht Avrupalıların sosyal hayatlarını dolduran olaylardı.

Evet, aklınca. Çünkü düşüne taşına, aklıyla yazmış romanını, gönlüyle değil. Kalbiyle hiç değil!

Evet, bu dönemde aruz vezniyle şiir yazmaya kalktım veya yeltendim. Bu şekilde yazdığım epeyce şiirim vardı, daha sonra onları imha ettim, çünkü kurtulamıyordum bir şekilde şiirin ne olduğundan. Belki de biçim beni zaptediyordu. İyi ki imha etmişim, yakın zamanlarda bir şey öğrendim ben. Mevlana diyor ki: "Ben bağ diyorum, sen bağ duvarından bahsediyorsun, onunla uğraşıp duruyorsun." Onlarda biraz bu durumu gördüm sanırım. Daha çok form üzerinde durmuşum, parmak sayısı, vezin, açık-kapalı hece üzerinde uğraşmışım.

Bu bize aynı zamanda şu noktayı düşünmeye sevk etmektedir: Türkiye?de dini ilimlerin hali ile sosyal ve insan bilimleri alanındaki meselelerin birbirine benzemesi, yani her iki alanda da önemli sıkıntıların olması, bunların birbirleri ile ne gibi bir irtibatının olduğu veya aralarında bir irtibatın olup olmadığı sorusunu da sormak durumundayız. Belki burada şöyle bir tez ifade edilebilir: dini ilimler alanında güçlü olmayan toplumlar, diğer alanlarda da başarılı olamazlar.

Başarı, seçilmiş bir hedefin elde edilmesi olarak tanımlanabilir. Bu seçilmiş hedefin elde edilme sürecinde yapılması ve yapılmaması gerekenler vardır. Bunları geçmiş deneyimlere ve mevcut gerçeklere göre yorumlayan kitaplara "başarı kılavuzu" denilmektedir.

6. Negatif düşünme mi yoksa pozitif düşünme mi üstün tutuluyor?

3. Paul Faure, La Renaissance, Paris 1949, s.124.

Olmuş da nitekim, mesela bakınız Elif Şafak hiç üşenmemiş, bizler için tam kırk aded kural uyduruvermiş. Aklınca...

Kutsal ve profan arasında bir ayrım yapıldığında dinin halihazırda mevcut olduğu söylenebilirse de ilkel ve halk-köylü kültürlerindeki bu ayrımın konumu yaygın biçimde paylaşılır. Kutsal olsun profan olsun bu nesne eylem ve duyguların birleşik bir anlamı vardır. Dini ve manevi düzenler eş anlılığa meyyaldirler; bu nedenle dini inancın bu kültürlerin olağan ve sıra dışı seviyeleri üzerindeki ifadesi bütüncül bir durum arz eder. Sıra dışı ifadeler dünyevi ve de toplumsal devirlerin önemli vurgulamalarını akla getirirler. Olağan biçimler kültürü günlük düzeyde sürdüren ve taşıyan gelenekler adetler ve birtakım dünyevi aktivitelerle ifade ederler.

2. Ahmet Ümit, 'Bab-ı Esrar' (Kasım 2008)

Meyhaneye girip ayık çıktıkları için... Gazoz içip serhoş taklidi yaptıkları için... VE dahi 'Hamuşan'da susmak yerine nara attıkları için...

Aristotales, Politika, Çev. Mete Tunçay, 3. bs. , Remzi Kit. , İstanbul 1990, ss. 9, 10, 79 vd.

Şaşırıp kalmıştım. Niçin sanki çok uzaklardaymışım gibi, babam bana böyle uyarılar gönderme gereği duymuştu acaba?

d) Tedricde?malayaniyi terk? veya?maleha ve ma aleyha? tavrı önemli bir yerde durmaktadır.

A. e. , s. 5

Arkadaşlar beğendiğiniz güzel makaleleri buraya eklerseniz bizlerde istifade etmiş oluruz...

İnsan-ı kamil kuramında?insan ne yaparsa yapsın Allah mertebesine çıkamaz ve onun sahip olduğu özelliklere sahip olamaz?, ilkesi temeldir. Buradan hareketle İslam?ın insan-ı kamil kuramıyla hümanizmin?tanrı-insan? kuramı tamamen birbirine zıttır. Mevlana, insan-ı kamil kuramına bağlıdır, dolayısıyla hümanist olamaz.

Popüler dinin bu çeşidinin başka bir anlamı da okur-yazarlığın din sınıfı ve elit sınıfla sınırlı olmadığı bir toplumda ortaya çıkar. Halk / cemaat birtakım muteber ve yarı muteber metinleri normatif yorumlama gücüne sahip olmaksızın kullanabilir. Bu nedenle onlar bu metinleri kendi tarzlarında kendi hissi gereksinimlerine göre yorumlarlar. Popüler dinin bu çeşidinin dikkate değer bir örneği?The Cheese and the Worms (1980)?da kilise otoritelerinden radikal biçimde farklı bir bütüncül kozmoloji yaratan okur-yazar köylü İtalyan değirmenci Domenico Sandella ?yu anlattığı eserinde Carlo Ginzburg tarafından verildi. Başka bir örnekte dinsel sınıf halk için ibadete ilişkin veya halkın daha yaygın popüler kültür formlarına sahip ilmihal tarzında popüler bir dini literatür yaratabilir. Bu arketiplerin muteber gelenekten popüler bir yapıya adaptasyonunda görülebilir. Örneğin Budist eserlerde Kuan-Yin?in popülerleşmesi ve Hindular arasında Krsna?ya dair mahalli ve yerel gelenekler. Başka bir örnekte daha eskiden popüler geleneklerden büyüyüp gelişen Noel modern toplumların kültür ve ekonomilerine adapte edildi.

Hümanizm Nedir?: Hümanizm tek bir anlama gelmiyor. Çok farklı anlamları var. Herkes kendine göre bir hümanizm anlayışına ve tarifine sahip. Kimisi için bir düşünce ve yaklaşım biçimi, kimisi için bir tavır alış şekli, kimisi için salt bir insan ve insanlık sevgisi, kimisi için de bir din. Batıda birçok insan hümanizmi kendisi için bir din olarak kabul ediyor. Dolayısıyla hümanizmin felsefi, edebi, ferdi, dini, ideolojik bir çok boyutu ve algılanma biçimi var. Muhafazakar Katoliklerin, Marksistlerin, Liberallerin, Egzistansiyalistlerin ve daha değişik kesimlerin kendilerince bir hümanizm anlayışı var. Hümanizm, bazen Hristiyan inancıyla bağdaştırılmış ise de çoğunlukla Hristiyanlığa ve genelde dine karşı bir hareket olarak yaygınlaşmıştır.

Ancak burada şunu da ifade etmekte fayda bulunmaktadır: Cabiri -her ne kadar epeyce sıkıntılı bir tavır sergilese de, kültürü kendi başına mevcut olmayan bir mevcut olarak ele alsa ve onu siyasete, yani iktidar arayışına bağımlı olduğunu zannetse de,- kavil teorisinin bir adım ötesine geçmiştir ve bir anlamda kavilleri anlamlı kılan, onların içinde anlamını kazandığı bir vasat olarak kültürü dikkate almaktadır. Onun sıkıntısı, kültürü dikkate alması değil, kültüre bakışındaki Kartezyen çıkmaz olarak gözükmektedir. Bu sebeple o meseleyi, en iyi ihtimalle, -tipik kartezyen bir tavır olarak-, epistemolojik olarak düşünebilmekte ve kavrayabilmektedir. Bu ise, yukarıda işaret edildiği gibi, sadece müslümanların, veya sadece dini ilimlerin meselesi olmayıp, bütün bir Batı Medeniyetinin ve bütün batılılaşmış insanların ve batılılaşmış insanlığın meselesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bize aynı zamanda şunu söylemektedir: Bütün insanlığın meselelerini üstlenmeden, kendi meselelerimizle karşı karşıya gelme ve onlara çözüm üretme imkanına sahip olamayız. Bu, Türkiye?de dini ilimlerle uğraşanların sorumluluğunun büyüklüğü hususunda da bir fikir vermektedir.

3. Kadercilik anlayışı mı, kontrolcülük anlayışı mı baskın?

?Men bende-i Kur?an?em eğer ki can darem

Şems ile Mevlana aşk şarabından içip sarhoş olmuşlar ama işe bakınız ki sekiz asır sonra kimileri?hem de ayık oldukları halde? 'agora'da nara atıyorlar!

Bir çok arayış yanında Habermas?ın?kommunikatif davranış teorisi? böyle bir arayışı ifade etmektedir.

Clifford Geertz ?in kültürel bir sistem olarak din tanımlaması bir iletim tarzı olarak kültüre ilişkin en uygun anlayışlardan birisidir. Onun tanımına göre: Din genel bir varoluş düzeninin kavramlarını formüle etme(1) ve bu kavramları bir olgusallık havasıyla giydirme(2) böylece de ruh halleri ve güdülenmelerin kendilerine özgü bir biçimde gerçekçi görünmeleri(3) suretiyle insanlarda güçlü yaygın ve uzun süreli ruh halleri ve güdülenmeler oluşturma(4) işini gören bir semboller sistemidir(5). Kültürel bir sistem olarak din düşüncesi kişinin dinin dünyevi gerçekliğe ilişkin bir kavrayışı nasıl ifade edeceğini ve aktaracağını anlayabilmesini mümkün kılar ve böyle güçlü ve yaygın bir düşünceye olan ihtiyaç gereksiniminin bir iletim tarzını da ima edeceği açıktır.

1743 tarihli Amsterdam?da neşredilmiş bir metin aynen şöyle demektedir: ?La société civile est, pour ainsi dire, la seule divinité qu?il reconnaisse sur la terre.? Nakleden Niklas Luhman, Soziologische Aufklaerung3, Opladen 1981, s. 294

İki kaşı bitişmiş halde ve o melül melül bakan buğulu gözler eşliğinde Şems şu soruyu yöneltiyor:

Hocam çeviri konusuna gelecek olursak, William Chittick olmak üzere birçok önemli isimden çeviri yaptınız. İslam düşüncesinin oluşumunda tercüme faaliyetlerinin önemli bir yeri vardı. Günümüzde yapılan çevirilerin böyle bir hizmet göreceğini düşünüyor musunuz?

Sihirli bir sözcük var ellerinde. Sorulursa söylüyorlar: Kurgu.

Modern Türk toplumunun, mülkiyet ve cinsiyet alanında kazandığı yeni bilinç yapısıyla artık geçmişine ihatalı bir biçimde, en azından müsamahayla bakabilmesi mümkün müdür? Veya mevcut mülkiyet ve cinsiyet kodlarıyla, mirasçısı olduğu o kadim dünyanın asırlık değerlerini sağlıklı olarak anlayıp yorumlayabilmesi?

Grek dini konulu iki çalışma bu hususu açıklamaya elverişlidir. Martin P. Nilson?Grek Halk Dini? (New york 1961) adlı çalışmasında kırsalın dinini kadim Yunanın halk-köylü dinini tasvir eder. John D. Mikalson?Athena Popüler Dini? (Chapel Hill N. C. 1983) adlı çalışmasında Grek dinini ne sınıf yapılarıyla ne de taşra ve kentli arasındaki bir ayrımla açıklar tersine o ilgisini geç dönem dördüncü ve beşinci yüzyıllar boyunca Athenalıların büyük çoğunluğunun yaygın kültürel tecrübesinin bir parçası olan görüş ve inançlar üzerine yoğunlaştırmıştır. Mikalson popüler dinin bu tip bir çok önemli kaynaklarından birisinin hatibin beşyüzyirmi veya daha çok Athenalı erkek yurttaşın bulunduğu jüri karşısında söylev verdiği hukuk mahkemelerinde verilen nutuklar olduğunu göstermeye çalıştı.

Ben, bu ülkenin?diniyle? barışması gerektiğine inanıyorum, burası, halkının çoğunluğunun Müslüman olduğu bir ülke, bunu inkar etmeye çalışmanın kimseye bir faydası olmaz.

Her iki başarı kültürünü değerlendirdiğimizde Doğu kültürünün reaktif davranış tarzını, kollektif başarıyı, kadercilik anlayışını, ilişkilerin ve dış disiplinin üstünlüğünü tercih ettiği, genelde hüzünlü ve negatif düşünmeyi seçtiği, kanaatkarlığı talepkarlığa tercih ettiği düşüncesi yaygındır. Ancak doğu kültürü batı kültürüne doğru kayma yaşamaktadır.

En nihayet bizimki bir kurgu! Abartıp da kurgumuzu her safhasında gerçekle karşılaştırmayın!

Hakikat talibinin, bir putperestin sadakatine, bir ateşgedenin içtenliğine, bir fahişenin inkisarına, bir sakinin hürmetine, bir karıncanın inadına ihtiyacı var; tasavvuf edebiyatı üzerinden aşk klişelerini piyasaya arzeden kısık gözlere değil!

Arkadaşlar bugüne gelmeden önce bir not düşeyim. Bizim büyük metafizikçilerimiz, mesela İbn-i Sina, Mevlana, İbn-i Arabi. Bu zatların metafiziksel konuları anlatırken şiire başvurduklarını görmekteyiz. Yani düşünce varlıkla buluştuğu yerde biraz şiirleşiyor gibi geliyor. Düşüncenin, tefekkürün varlığa açıldığı yerde, ister istemez şiirle karşılaşılıyor. Veya düşünce ile şiir bir noktada birleşiyorlar.

2. Başarılı olmak öğrenilebilir ve öğretilebilir.

1) Popüler din bir toplumun organik formuyla özdeştir. Dini ve manevi düzen / kurallar da ayrıca özdeştir bu anlamda popüler din ilkel ve folk dinin anlamlarıyla sıkı sıkıya ilişkilidir.

Modern Türkiye?de dini ilimlerin tahsilinde bir kopukluk ortaya çıkmıştır. Bu kopukluğun ortaya çıkması süreci, öncelikle açıklanması gereken bir?olay?dır. Bu kopukluğu anlaşılır kılmadan, üniversite bünyesi içerisinde yer alan, dolayısı ile modern eğitim sisteminin parçası haline gelen dini ilimler eğitiminin, durdukları yeri ve bu yerdeki değişikliğe bağlı olarak, anlamlarını değiştirmelerini anlamak mümkün olmayacaktır. Bu diğer taraftan dini ilimler hakkında yapılan çalışmaların anlamını da keşfetmede bazı manialar ortaya çıkaracaktır. Bu sebeple önce kopuşun ne olduğu ve nerede durduğu, nerede anlamını kazandığını kaba bir tahlile tabi tutmamız gerekecektir.

Sonuç, istikbal va'd eden genç akademisyenlerin işçiliğiyle, geleneksel/ortak değerler marjinalleşirken, kenardan köşeden toplanan kırıntılar yeniden-yapılandırılarak merkeze çekilir.

Nuri Ağabeyden önce ilk olarak alabildiğine sıcak dostlukların olduğu, muhabbetin kaynadığı o çevre ile tanışıyorsunuz. Bunların içerisinde İsmail Kıllıoğlu, Osman Sarı, Osman Nalbant, Şükrü Karatepe, özellikle Akif Ağabey , Alaaddin Özdenören ilk akla gelen isimlerden.

Sonuç gayet acı vericiydi. Çünkü ortada hakikat değil, hatta hakikatin edebiyatı bile değil, hakikatin edebiyatının edebiyatı vardı. Bildik mağara gevezelikleri... gölgelerle aşinalık... kokusuz edebiyat... tatsız tuzsuz ifadeler... aşksız tutkusuz kelimeler... şiiriyetten yoksun cümleler... yığınla klişe... hep bildik teraneler... pembeleşmiş aşk lafazanlıkları...

Burada dikkat edilmesi gereken önemli noktalardan birisinin, batılılaşmanın başından itibaren ve bugün de, esasında bir amaç olmayıp, varlığı devam ettirmek için bir?araç? olmasıdır. Ancak bu araç, Rusya?dan Japonya?ya kadar dünyanın bir çok yerinde, hiçbir zaman bir araç olarak kalmamış, zaman içerisinde kendisi amaç haline gelmiştir. Böyle olduğu için, yukarıda dile getirdiğim tavır, yani batılı olmanın veya batılılaşmanın her şeyin kendisi için yapıldığı bir amaç, klasik dil ile ifade edilecek olursa, bir?gai illet? olduğunu ifade etmek bugün bize garip gelmemektedir. Bu durumun bize garip gelmemesi, garip bir duruma düştüğümüzün üstünü örtmemektedir; aksine dikkatli bakan hemen herkes, muhtelif alanlarda ve muhtelif şekillerde garip durumları görmektedir. Araçların amaç haline gelmesinin nasıl bir şey olduğunu, biz bugün muhtelif alanlarda yoğun bir şekilde yaşadığımız için, burada sorulması gereken soru, daha esaslı bir şekilde böyle bir eğilimin insanın kendisi ile mi yoksa modernite ile veya batı ile mi alakalı olduğu noktasında ortaya çıkmaktadır. Her şeye rağmen bizim mevcut durumumuzun, ancak?batılılaşma? amacına bağlı olarak anlaşılabileceği ve sorunlarımızın önemli bir kısmının böyle bir amaç içerisinde anlamını kazandığını söyleyebiliriz. Buradaki?her şeye rağmen?, gerekçesi ne olursa olsunu ifade etmektedir ve bütün bu gayretlere rağmen, bizim batılı olup olmadığımız meşkuk bir haldedir.

Değerli hocalarım Erciyes İlahiyat'ın hocalarından Prof. Dr Turan Koç Hocayla yapılmış çok hoş bir söyleşi..

Aşk koşulsuz olandır. İçinde 'çıkar' ilkesinin olmadığı tek insani edimdir. Külliyen hazdır. Bütünüyle zevktir. Süreç içerisinde oluşmadığından her türlü koşuldan, her türlü kuraldan azadedir. Ani'dir; yani anda varolur; bir anda...

Hukuk mezunu bir kişisel gelişim uzmanı olduğum için başarı kültürü ile kişisel başarı süreci arasındaki ilişki hep ilgimi çekmiştir. Başarı kültürü, bireylerin başarı sürecinde ne yapacaklarını ve ne yapmayacaklarının teorik çerçevesini belirler. Neyin "normal" ve meşru olduğunu belirler.

Kaymakam, o müdür hakkında soruşturma açmış.

Ben?şeriat? istemediğim için başkalarının dinlerini yaşamasına engel olursam, insanları?din dışı? yaşamaya mecbur etmiş olurum.

Modern Dönemde Dini İlimlerin Temel Meselelerine Temelli Bir Bakış

Milli Eğitim Bakanlığı yap- boz tahtası gibi yıldan yıla değişen bir sistem arayışı içinde bir çok emeğin ve nesillerin harcanmasına yol açmaktadır. İsmet Özel?in deyimiyle kafası karışık olanın yürüyüşü nasıl düzgün olsun. Bir sistem düşünün; sınav sisteminden, disiplin yönetmeliğine, müfredattan atamalara kadar karmaşık bir yapı arz etmektedir. Bu durum öğrenciyi-veliyi-öğretmen-ülke düzeyinde bir çok olumsuz sonucu beraberinde getirmiştir.

Joachim Wach, Din Sosyolojisine Giriş, Çev. Battal İnandı, AÜİFY. , Ankara 1987, s. 16

? "Anlama-yorumlama edimlerinde, metin ve okur, birbirlerini karşılıklı olarak nasıl etkilerler?"

15. yüzyıl sonlarından itibaren hızlılık ve yoğunlaşmanın yaygınlaşmasıyla birlikte batı dünyası Avrupalı olmayan dünyayı modern endüstriyel sistemin yapıları aracılıyla kendi iletişim biçimlerine boyun eğdirdi. Batı ekonomi ve iletişim sistemleri daha çok milenyum ümitleriyle belirginleşen Batılı dini mitoloji ve ideolojinin taşıyıcılarıydı. Bu bakış açısından hareketle Batı dünyanın merkezi konumuna geldi; öteki bölgeler ise çevrede kaldılar. Başka bir deyişle Batı hakim elit sınıfın rol ve fonksiyonlarını üstlenirken dünyanın öteki bölgeleri ise eski köylü ve halk toplumlarının rolünü oynadılar.

Şöyle:

Göreceli olarak en yüksek dereceli insan-ı kamil Hz. Muhammed?dir. Bundan sonra kademe kademe diğer peygamberler, veliler, alimler ve diğer başka kişiler gelir. Ama hiç kimse Hz. Muhammed seviyesine ulaşamaz.

Derken, hatırladım; o tarihte, babamla aramda geçen şeriat-hakikat, zahir-batın münakaşaları yüzünden koca kütüphanemi de sırtıma alarak evi terketmiştim. Beş parasızdım. Fakat izzet-i nefsimi de ezdiremezdim ya! Ne de olsa bir dava adamıydım. Zahire sımsıkı sarılan genç bir adam!. Babasına rağmen, kendini kendine ispatlamaya ihtiyaç duyan küçük bir adam! İnsanlar sırf kendisini incitti diye, hakikati insanda arayıp bulmak yerine, onu sadece kitaplarda bulacağına ahdetmiş zavallı bir adam!

?Kur?ana yönelip onu okumaya ve üzerinde düşünmeye başladılar. Kur?an?ın ayetleri ise?çok yönlü anlamlar yüklü?ydü. Herkese?onun istediği anlamı? veriyordu . İlahi nassın derinliklerine kadar inen bu tefekkür ve tedebbürden sonra İslam düşünce yapısı şekillenmeye başladı. Bu çerçeve içerisinde insanlar değişik yollar ve metodlar izlemeye koyuldular. Ama her şeye rağmen tüm bu yolların dayandığı asıl kök birdi ve o da Kur?an?dı.

Tevatür, nakil ve amelin, bilfiil varoluşun en temel ve temelli şekli olduğu için, müslümanca varolmanın esasıdır.

Yukarıdaki beyitte Mevlana?nın?dost bana nazar edince birden taze bir genç oluverdim? demesi, onun verdiği telkin ve ilhamla birden ruh ve kalp dünyasında yepyeni bir kişilik kazandığını, ruhsal ve kalbi bir uyanış aşamasına geldiğini söylemek istiyor ki bu tasavvufi anlamda Allah aşkının çok derin ve çok başka bir boyutudur. Bir başka ifadeyle ilahi aşkta bir başka derinlik katmanına geçiverme halidir. Vedat Günyol?un yorumladığı gibi Mevlana ne ahiret mutluluklarını uydurma görüyor yani cenneti inkar ediyor ne de insanı tanrılaştır

Üzerinde durulması gereken diğer bir mesele, demek oluyor ki, metot meselesi olarak gözükmektedir. Metot meselesi, metafizik ile ilgili bir meseledir. Bunu şu şekilde ifade edebiliriz: Metot dediğimiz şey, yapılan faaliyet üzerinde gerçekleşen ve onun, özellikle intersubjektif geçerlilik cihetinden, tahlili ve terkibini ifade etmektedir. Bu da her halde?meta? bir söylem, meta bir tavır olarak karşımıza çıkmakta, veya mümkün olmaktadır. Bunu daha açık bir şekilde şöylece ifade edebiliriz: Günümüzde yöntem veya metot meselesi, kendi başına bir mesele olarak karşımızda durmaktadır ve bu mesele, esas itibariyle, metafizikten kopmanın ortaya çıkardığı bir sorundur. Dini ilimlerin, yöntem ile ilgili olarak karşılaştıkları en önemli mesele, daha başka bir ifade ile metafiziksiz bir şekilde yapılmaya çalışılmasıdır. Metafiziksiz bir şekilde yapma ise, varlıktan kopuk olmanın farklı bir ifadesidir.

Hakan Gündoğdu, ?Hümanizm Bir Din midir?, Dinler Tarihi Araştırmaları II, Sempozyum: 20-21 Kasım 1998 Konya, Dinler Tarihi Derneği Yayınları, 2000, s.99.

Arkadaşlar şimdi bizim işimiz dünyayı, hayatı, varlığı anlamak, kavramaktır. Nuri Pakdil'in ve oradaki sevgili ağabeylerimizin vurguladığı hususlardaki amaç bizim açılmamızı sağlamaktı. Küçük bir dağın zirvesinden bakıyorsanız, ufkunuz sadece o görünen az bir yerle sınırlı olur. Ama Everest'e çıkarsanız, başka şehirleri, daha geniş bir alanı görürsünüz. New York'taki Empire State Building'in tepesinden bakarsanız başka yerleri görürsünüz. Kudüs'te Zeytin dağına çıkıp bakarsanız Yahudi kimdir, Filistinli kimdir görürsünüz, niye İslam dünyasının kalbi delik deşiktir diye... Tabii bunları imajinatif olarak kullanıyorum. Bakışımızı sağlamlaştırmak ve durduğumuz yerin neresi olduğunu görmemiz açısından çeviri yapmak gerekir ki, bu sayede dünyayı daha iyi kavrarız.

6. Vedat Günyol, Devlet İnsan mı?, Çan yayınları, İstanbul 1975, s.116, 214.

Her ikisi de korkup aynı anda ormanın içine doğru kaçarlar. Bu sırada Amerikalı oturarak çantasından spor ayakkabılarını çıkarıp giymeye başlar.

Ahmet Altan - 03.10.2009

Bu noktada Eflatun'un şairler hakkındaki eleştirilerini hangi bağlamda değerlendirmek gerekir?

İslam Estetiği, İSAM

c) İ?mal ise hiçbir zaman lafızcılıkla tahakkuk etmemiştir.

Son ana kadar yanlarında olmalı.

Anlaşılan o ki amaç, "İslam'da kadın" kurgusunun parçalanması.

İster ilkel ister köylü veya halk kültürü olarak tanımlansın organik bir sosyal düzen tasavvuru çoğunlukla bir toplumdaki tam bir denge entegrasyon ve durağanlığı ima etmektedir. Bu pek de doğru değildir: Bütün toplumlar çeşitli şekillerde bölünme ve ayrışmalar gösterir ve çoğunlukla bunlar dini terimlerle açıklanır. Bunlar dini bilgi tiplerinin tedrici değişimleri yanında toplumsal cinsiyet tarafından belirlenen dini anlamlarda da görülebilirler. Ki bu dini bilgi tiplerinin dereceleri içinde esoterik ve gizli bilginin belli tipleri bir elit sınıf tarafından tutulmakta ve daha kamusal ve genel olan dini anlam ise toplumda serbest biçimde mevcut bulunmaktadır. Bunun iyi bir örneği Marcel Griaule?nin eski bir Dogan bilgesi olan Ogotemméli?nin bilgisine ilişkin izahatlarıdır. Ogotemméli?nin bilgisi kamusal anlama ve Dogan dininin sembollerine uygunluk arz etmektedir fakat bilgisi daha köklüdür ve metafizik bir boyuta sahiptir. Bilginin bu tipi ve bu tip insanlar bir çok geleneksel toplumlarda bulunmaktadır.

İlahi aşk, beşeri aşk, hepsi de nadan edebiyatı! Hepsi de birer dil oyunu!

Türkiye Tanzimat ile birlikte açık bir şekilde bir değişim sürecine girmiştir. Bu değişim sürecinin adı muhtelif zamanlarda değişse de, kendisi batılılaşmadır. Batılılaşma muhtelif dönemlerde muhtelif içerikler kazansa da, esas itibariyle kendisini Batı referansı ile tanımladığı için, iki noktada süreklilik içerisinde değişime konu olmaktadır: Bunlardan birincisi doğrudan doğruya Batı?da gerçekleşen değişiklikler. Bu değişiklikler muhtelif alanlarda ve muhtelif seviyelerde gerçekleşmektedir. Bunlardan birincisi doğrudan doğruya bilim ve düşünce dünyasında gerçekleşen değişikliklerdir . İkincisi ise siyasi ve toplumsal alanda gerçekleşen ve kendisini daha çok?savaş? olgusunda gösteren, daha doğrusu savaş ile irtibatlı olarak ortaya çıkan değişikliklerdir . Bu değişiklikler, Batı?nın etki alanındaki tezahürleri ile de irtibatlandırıldığı zaman , batıda ne gibi değişiklikler olduğu sorusuna daha açık bir cevap verme imkanı doğar.

Türkiye?de Hümanizm: : Türkiye?de hümanizm, daha çok Cumhuriyetin ilk yıllarında yoğun olarak gündeme gelmiştir. Yücel (1940?lardan sonra) ve Yeni Ufuklar gibi dergilerde hümanist düşüncenin yayılma çabalarını görüyoruz. Başlıca hümanist yazarlar olarak da Kazım Nami Duru, Orhan Burian, Celaleddin Ezine, Yavuz Abadan, Selahattin Batu, Hasan Ali Yücel, Hilmi Ziya Ülken, Suat Sinanoğlu, Suat Baydur, Nurullah Ataç, Vedat Günyol, Sabahattin Eyüboğlu, Füruzan Hüsrev Tökin gibi kişilerden söz edebiliriz.

Öncelikle hoş geldiniz arkadaşlar. Sorunuza geçecek olursak, ne kadar isabetli cevap veririm bilemiyorum ama şiirle tanışmamın bildiğim yönleri/aşamaları var şüphesiz, bir de bilmediğim taraflarının olduğunu da söylemek istiyorum. Bizim edebiyatımız biliyorsunuz biraz aşık edebiyatıdır. Milletimiz de aşık bir millet desem, biraz beylik bir söz gibi gelir. Ancak ninnilerimizde, manilerimizde, özellikle saz şairleri denilen kimselerde böyle olduğumuz görülür. İşte "Aşk imiş her ne varsa alemde" anlayışı halkımızın damarlarına girdi, bir şekilde annelerimizin babalarımızın götürdükleri mevlit merasimlerinde bizi şiirle tanıştırdıklarına inanıyorum. Diğer taraftan nasıl bilinçli başladınız derseniz, geriye döndüğüm zaman yakın akrabalarımdan birisi çobanlık ederdi, Karacaoğlan'ın şiirlerini ihtiva eden kitabı okurdu, eskidiği zaman yenisini alırdı, yanından hiç eksik etmezdi. Yanına vardığımız zaman da ondan çok tatlı şiirler okurdu. İkincisi ben ilkokulu bitirdiğimde, eski yazı ile -eskimiş yazı demiyorum- mevlit okurdum, hala ezberimdedir. Köyde makamlı olarak falan değil tabii de, makamı andıran, ona benzeyen bir mevlit okuma tarzı vardı büyüklerimden duyduğum, ben de o şekilde okurdum. Onun şiirsel duyarlılığımın gelişmesinde bir yerlerde etkisinin olabileceğini herhalde kabul etmek gerekir.

Milli Eğitim`de Din, Dil ve Gelecek Tasavvuru

Halk köylü ve popüler kültürlere ilişkin erken dönem çalışmaların amaçlarından birisi beşeri kültürlerde dinin niteliksek anlamına ulaşmaktı. İlgi adet ve geleneğin anlamı üzerinde diğer taraftan da hakim tarzda yazılı olmayan kültürlerdeki geleneksel değerlerin taşınma biçimi ve niteliksel anlamı üzerinde odaklaştı.

Giriş bölümünde, genç akademisyenin, tezinin içeriğini nasıl tanıttığına da bir bakalım:

Fenari şöyle demektedir:

Elif Hanım, romanınızı tüm dikkatimle okudum, ve şu kanaate vardım ki siz sanat değil, resmen propaganda yapıyorsunuz! Ortak değerlerimizin içini boşaltmakla kalmıyor, o boşalan alana, sözümona aşk diye diye modernliğin en çiğ, en batıl inançlarını boca ediyorsunuz.

Caminin imamı bir nezaket göstermiş, ?öğrencinizin namazını kıldırmak ister misiniz hocam? demiş.

Bu ilginin altındaki asıl soru sanırım şunu anlamaya çalışmam: Işık Doğudan yükselirken, neden ve nasıl göz kamaştıran başarılar Batıdan yükseliyor?

İyi olur, benim bu aralar meşguliyet haylice :) Ama güzel konu, güzel başlık, destekliyorum sizi.

Aşkın Halleri, Ahmed Gazzali, Çev. Turan Koç, Gelenek yay.

? Sözde babam Alamut'un son İsmaili imamıymış. Bana kara büyü yapmayı öğretmiş." (s. 279; krş. s. 254, 267, 396)

Burada ilginç bir şekilde şöyle bir soru da hatırımıza gelmektedir: dini ilimler alanında da bir?batılılaşma? yaşadık mı? Evetse bu nasıl bir şey oldu? Yani batı medeniyeti içinde islami-dini ilimler mümkün müdür? Mesela batılı bir tarzda?fıkıh? ilmi, anlamlı bir faaliyet midir? Bu sorular, sadece kendilerini değil, bunun ötesinde kendi durdukları yer, anlamlarını kazandıkları yer açısından da önemlidir. Bu sebeple, dini ilimlerin ilk elden din ile daha sonra da?ilim? ile alakalı olduğunu; bu sebeple her yerde ve zamanda yapılabileceğini söylemek arzu edilir bir şey olsa da, bunu bugün söylemenin, hele hele dini ilimlerin doğrudan dinle değil, müslümanların dinle irtibatı ile irtibatlı olduğunu veya böyle düşünülmesinin anlaşılmasının ön şartı olduğunu söylediğimizde, meselenin hiç te, ilk bakışta görüldüğü kadar kolay olmadığını; dini ilimlerin, diğer ilimler gibi, doğrudan medeniyetle alakalı olduğunu fark etmek gerektiğini söyleyebiliriz.

Pencereden dışarı bakmamın bedelini yeterince ödediğime göre, bir haftama malolan bu sevimsiz hikayeyi herhalde neşeli bir alıntıyla sonlandırabilirim.

Başarı kültürlerini karşılaştırırken dikkate alınabilecek karşılaştırma noktalarından bazıları şunlardır:

Geliniz, şimdi, ilgili kısmı birlikte karşılaştıralım:

Şayet bu kültürel bir sistem olarak din düşüncesi Robert Redfield ?in kültürel bir sistem içerisindeki bölünme ve ayrımlara ilişkin analiziyle ilişki halinde görülürse kültürel bir çevre içerisindeki popüler dinin anlamı için bir temel oluşturmuş olur. Redfield bir kültür içindeki?büyük gelenek? ile?küçük gelenek? diye adlandırdığı şeyler arasında kapsamlı bir ayrım yapar. ?Büyük gelenek? okumuş geniş bilgi sahibi olan elit kesimi ve daha çok da hakim sınıfı ifade ederken?küçük gelenek? geniş sınıfları alt sınıfları ifade eder. Onun bu iki teorili kombinasyonu bir bütün olarak kültür bakış açısından hareketle popüler dinin anlamını anlamamıza imkan sağlamaktadır. Bununla birlikte dünyanın bütün kesimlerinde endüstrileşme ve modernleşme sebebiyle kültürün anlamını bu terimler dahilinde belirlemek oldukça güç görünmektedir. Siyasi güç kültürel anlamın birçok biçimleri üzerinde egemen olan hakim bir elit sınıfta mevcudiyetini sürdürebilse de kent ve kırsal çevreler arasında olduğu gibi elit ve alt sınıflar arasında da sosyal gerçekliğe uygun bir sınır çizgisi çizmek imkansızlaşmaktadır. Bu bakış açısından hareketle iletişim ve iletim tarzları sembolik kümelerin veya ideolojik anlamın muhtevası olarak kültürün bütünleşmesini ve bütünlüğünü şöyle ya da böyle kullanmak zorundadır.

O da ne öyle, haşa, "Cebimde akreb var!" der gibi!

4. Füruzan Hüsrev Tökin, ?Türkiye?de Humanizma?, Yelken, S.47, s.3.

a) Tedricde nakil meselesi önemli bir yerde durmaktadır.

Eflatun'un karşı çıkışını anlamak için bir benzetme yapalım. Kur'an-ı Kerim'de bildiğiniz gibi "esatiru'l-evvelin" tabiri geçer. Bir de Kur'an-ı Kerim "kıssa" anlatır. Kur'an'ın bu tabiriyle kendi anlattığı kıssanın farkının ne olduğunu iyi kavramak gerekir. Bir benzetme yapacak olursak -teşbihte hata olmaz, hatasız teşbih olmaz- Platon'un karşı çıktığı tam bu bağlamda, felsefe ne kadar hakikate düşkün ise, şairlerin söylediği Yunan mitolojisinin de insanı hakikatten uzaklaştırma gibi bir görüntüsü var. Platon herhalde her şeyden önce şairlerin bu şekilde mitoloji söylemelerine karşı çıkıyordu, yoksa doğrudan doğruya şiire karşı çıktığını söyleyemeyiz.

İbn Haldun, Mukaddime, nşr. Ali Abdülvahid Vafi, III, 1010

Burada ciddi anlamda karmaşık bir durumla karşı karşıya olduğumuzu söyleyebiliriz: Bu sıkıntı dini?lokalize? etme veya?tayin? etmede kendisini göstermektedir. Kur?an-ı Kerim?in her şeyinin?dini? olduğu hususunda tartışma olmazken, dinin Kur?an?dan ibaret olduğunu söylemek mümkün değildir. Benzer bir şekilde Peygamber Efendimiz?den nakledilen şeylerin dini olduğunu söylemek mümkün ise de, biz dini bununla da tahdit edemiyoruz. Çünkü Kur?an-ı Kerim?de açıkça bulunmayan ancak bizim dini olduğunda, yani dine ait olduğunda şüphe etmediğimiz o kadar çok şey vardır ki, bu bizim dini, Kitap ve Sünnet ile tahdit etmemizi engellemektedir. Bu durumda bizim dini, mutlak olarak ve müspet bir şekilde tahdit etme ve onu takyid etme imkanına sahip olmadığımızı, ancak bunu menfi olarak yapabileceğimizi söyleyebilir: Mesela Kur?an-ı Kerim?de açıkça zikredilenin hilafına olan dini değildir. Son durum, yani menfi olarak dini tahdit ve takyid etmek, özellikle dinin mevcut olduğunu anlamak için önemlidir. Ancak bu durum bize din hakkında müspet bir şey söyleyemeyeceğimiz gibi bir şeyi ifade etmez; bu durumda din hakkında konuşurken, bir tedric gözetmek ve bu tedricde birkaç ciheti dikkate almak gerekmektedir. Bu cihetlerden en önemlisi, bütün insanları ilgilendiren ve dolayısı ile herkes tarafından, müslüman olmaları haysiyeti ile bilinen cihettir. Bu cihet, en tayin edici olandır. Bu tayin edicilik, tevatürde bilgi ile varlık?ın bir ve aynı şey olması, bilme ile varolmanın bir ve aynı şey olmasıdır. Bu noktada şunu ifade edebiliriz: Din söz konusu olduğunda, bizim doğrudan irtibatımızın olduğu ve kendisi ile irtibatımızın bizim varlığımızla aynı olduğu bilme yoluna /varolma yoluna tevatür diyoruz. Tevatür, ilginç bir şekilde Kur?an-ı Kerim?in nakledilme şekli olduğu gibi aynı zamanda?mesela- anlaşılmasının da esasını teşkil etmektedir. Biz işte tam burada yöntem ile ilgili soruyu ve hatta daha yukarıda sorduğunuz, ?kavil? anlayışını nasıl olup ta mümkün olabildiği, sorusunu ve bu sorunun esas itibariyle varlıkla irtibatımızın kopması ile alakalı olduğu sorusunun cevabına doğru bir adım, önemli bir adım atmış olmaktayız. ?Kavil teorisi? tevatür ile olan irtibatın kopmasının bir alameti olarak, bilgi ile varlığı ve varlık ile dili birbirinden ayırmanın bir neticesi olarak anlamlı olabilmektedir. Bu ise tevatür terkedildiği ölçüde gerçekleşmektedir. Burada şunu açık bir şekilde söyleyebiliriz: Kitaplarda nakledilen ifadeler, tevatürden en uzakta bulunanlara kavillerden bir kavil olarak gözükmekte ve sadece bir söz olarak dikkate gelmektedir. Tevatürü tamamen terketmiş olanlar ise, -her ne kadar bunun misalini görmek oldukça zor olsa da- ilginç bir şekilde başka bir tevatürü üstlenemedikleri için, herhangi bir konuda bir şey yapma?ehliyetini?, ?kudretini?, ?istita?atini? de yitirmektedir. Bunu biz klasik dil ile ifade edecek olursak, nutuk kabiliyetini kazanamamakta veya bunu tamamen biyolojik olarak ifade edilebilecek?temel ihtiyaçları karşılama? seviyesinde üzerlerinde taşımaktadırlar.

1. Nefrin Tokyay, 'Tebriz'in Kış Güneşi' (Aralık 2005)

Böyle bir amaç dikkate alınmadan Türkiye?de olduğu kadar İslam dünyasında da olup biten herhangi bir şeyi açıklama imkanı olmadığı için, bizim üzerinde durmamız gereken ilk sorun, nasıl olup ta bizim varoluşumuzun?böyle bir amaca bağlı? hale geldiği noktasında ortaya çıkmaktadır. Bugün, mesela böyle bir soruyu sormak, yani?amaçlar?ın niçin tayin edici olduğu, hatta biz bunu daha açık ifade edebiliriz, amacın nasıl olup ta bir?varlık ilkesi? haline geldiği sorusu, öyle gözüküyor ki, bizim son iki asırlık varoluşumuzun anahtar sorusu olmasına rağmen, ilk bakışta hemen garibimize gitmektedir. Çünkü her şeyin bir maksada matuf olarak?varolduğu? bir dünyada, bizim bir amaca matuf olarak varolmamızı, ilke bazında sorgulamak, en azından gariptir. Ancak varlığın kendi başına bir değer, amacın ise ona arız olmuş bir araz olduğunu düşündüğümüzde, amacı varlık ilkesi haline getirmenin, ilk bakışta göründüğü kadar?makul? olmayabileceğini düşünebiliriz. Varlığı bir amaca bağlamak demek, iradeyi bilginin önüne geçirmek ve bilgiyi sadece bir vasıta olarak kabul etmek demek olduğu için, batılılaşma amacı kendisi ile birlikte bizim mevcut ile olan irtibatımızı yeniden şekillendirdi. Bunu biz, bir?medeniyet değiştirme teşebbüsü? olarak isimlendirebiliriz. Yani biz batılılaşma sürecinde dinimizi terk etmeden, medeniyetimizi değiştirebileceğimizi varsaydık. Bugün geldiğimiz noktada karşı karşıya kaldığımız soru, medeniyeti değiştirerek Müslüman kalınıp kalınamayacağı şeklinde özetlenebilir. Bu soruyu ve bu soruya esas teşkil eden sorunu dile getirmek, tam da dini ilimlerin modern dönemdeki meselelerini dile getirmeye tekabül etmektedir.

Her dini davranışta bir?şeriat geliyor? paniği yaşıyorlar.

? "Eskiden, yani Şems bu eve gelmeden evvel, Mevlana ile haftada üç dört gün çalışır; ayetleri iniş sırasına göre incelerdik."

? "Bu romanımın benim yazdığım akademik tezimle hiçbir ilgisi yok. O da tasavvuf üzerineydi ama akademik bir çalışmaydı. Burada bir roman var. İki apayrı tür. Yepyeni bir şey bu."

Popüler din ve sosyal değişim arasındaki ilişki konusundaki verinin baskın karakteri çoğunlukla dini geleneğin kültürel bir gelenekle eşdeğer olduğu bir zaman ve mekandaki coğrafi yayılışla tanımlanan dini geleneklerden gelmektedir. Bu gelenekler çeşitli biçimlerde geniş bir sosyal kesim ve düşünceyi kapsar. Aslında bu gerilimler daha çok olan ve daha fazla yaygın olanlar arasında ve içindedir. Bu organik sosyal yapı ve hakim-elit sınıf arasındaki ayrımların çok yaygın olduğu geleneklerdedir. Bu iki büyük toplum yapısı arasındaki düşünce ve tecrübe mübadeleleri festival karnaval ve hac gibi ayinleşmiş biçimlerde vuku bulabilir. Bu ayin biçimleri sosyal bölünmelerin azalmasına ve siyasi ve sosyal farklılıkların belirlediği günübirlik iktidar tarafından hakim olunamayan iki grup arasındaki yaşam tarz ve stillerin iletişimine ve entegrasyonuna müsaade eder. Bu tip ayinler sadece sosyal farklılıkların çoğalmasını onaylamakla kalmazlar ayrıca onlar bu iki grup arasındaki hayati bilginin karşılıklı mübadelesine de imkan tanırlar. M. Bahktin bu özel ayin biçimlerinin kültürün elit ve okur-yazar üyeleri arasında belli edebi türlerin yaratılışına özellikle bu festival ve karnavallarla ilişkili olduğunda nasıl öncülük ettiğini göstermiştir. Edebi eleştiriler hac ayinin edebi tasavvur üzerindeki etkisini uzun uzadıya açıklamışlardır. E. Le Roy Ladurie Carnival in Romans (1979) adlı çalışmasında karnavalın köylüler ve kasaba insanının devrimci faaliyetler için nasıl bir çerçeve imkanı sağladığını göstermiştir. Daniel L. Overmyer White Lotus tarikatı ve Çin?de 16. yüzyılda Lo Ching (1443-1527) okulunda benzer bir durumu tespit etmiştir.

Kanlı canlı bir fetva bu! Celal sıfatının tüm haşmetini yansıtan bir fetva!

?: Web Hattı - Türkiyenin En Güncel Forumu http://www.webhatti.com/showthread. php?t=223551

Elif Hanım'a tavsiyem, Issız Adam'ın gözü yaşlı seyircilerinin etkileneceği türden hikmetler serdetmeden önce, meşgul olduğu sahanın kendisinden beklediği asgari özeni göstermeleri; ve mesela, Kur'an'ın anlatımı bir yana, Yusuf ile Züleyha hikayelerindeki nüanslara hakettikleri dikkati vermeleri...

Bu çerçevede bütün dini ilimlerin esasını?ilm-i hal?in teşkil ettiğini ve buradaki hal?in de tam olarak dinin hitab ettiği insan?nev?ini? müslümanlığa taşıyan en temel?varoluş kategorileri? olduğunu söyleyebiliriz. İlmihal bilgisi, dini ilimlerin ilk ve hayat içinde ve hayatla en yakın irtibat noktasıdır. İlmihal ile irtibatı olmayan herhangi bir disipline?dini ilim? denilmesi anlamlı değildir. Ancak dini ilimler ilm-i halden ibaret değildir. Burada belki üzerinde durulması gereken noktalardan birisi, Ahmedi?nin üzerinde durduğu alem hakkında bazı noktaları biraz tasrih etmek ve bunun üzerinden, ilimler ve özellikle dini ilimlere ulaşmak olacaktır. Burada teferruatına gitmeden şu noktaları göz önünde tutmak uygun olacaktır:

Yümni Sezen, Hümanizm ve Atatürk Devrimleri, ayışığı kitapları, İstanbul.

Değilse, sarhoş olanınız bir adım öne çıksın! Günah çukuruna batmış olanınız! Aç kaldığı için kendi yaptığı putu bizzat yemek durumunda kalanınız! Bir kez olsun Tanrı'yla başı belaya girmiş olanınız! Küfr-ü hakiki'nin asaletiyle yeryüzündeki tüm tasdikleri redde cesareti olanınız! Terki terk edeniniz!

Burada kısaca şunu söyleyebiliriz: Meselenin ortaya konulması biraz da dini ilimlerle ilgilenen insanların bizzat kendilerinin varlıkla irtibatını ortaya koymayı gerektirmektedir. Dini ilimlerin varlıkla irtibatı, ilgilenenlerin varlıkla irtibatına tekabül ettiği veya onların varlıkla irtibatı üzerinden irtibatlı olduğu için, onların bizzat kendilerinin varlıkla irtibatını keşfetmeden, onların ilimlerin varlıkla irtibatı hakkındaki iddialarının esasını keşfe yönelmenin bir anlamı olmayacaktır.

Tebessüm etmeksizin böyle bir sahneyi hayal etmek çok güçtür. Çünkü "Kur'an ayetlerini iniş sırasına göre incelemek" tamamen mo-dern bir okuma biçimidir ve geçmişi otuz yılı bile geçmez. Gerçeği değil, hayali dahi...

POPÜLER DİN

6) Bir toplum içindeki sofistike farklı ve derin bilgili bir dine muhalif olan kitlelerin dini olarak popüler din.

2. Bireysel başarı mı, kollektif başarı mı üstün tutuluyor?

İnsanların inançlarını?özgürce? yaşaması değildir şeriat, ?şeriat? dediğimiz herkesin?din kurallarına uygun? yaşamasını mecburi kılmaktır.

Bir vesileyle, rahmetli babamın hususi nüshasını bulup çıkardım kütüphanemden, ve artık iyice sararmış ve yıpranmış yapraklarını karıştırırken, kendisinin sayfa kenarlarına düştüğü bazı notlara tesadüf ettim. Hepsi de "Mart 1982" tarihli...

Batı toplumlarının başarı kültürü ile doğru toplumlarının başarı kültürü arasındaki farklar, bireysel başarı süreçlerinde ne gibi farklı davranışlara neden olur? Bu konu hep ilgimi çekmiştir.

Ortaçağ Dönemi: Daha sonraki Ortaçağ döneminde Zeus?un yerine muharref Hristiyanlığın ürettiği zorba, baskıcı tanrı geçer. Bu dönemde de yine düalizm, tanrı-insan kavgası şeklinde devam eder. Muharref Hristiyanlık tanrısı yani beşer üretimi olan bir tanrı tasavvuru, insanı Zeus gibi ezmeye devam eder. Onun özgürce bilim, sanat ve düşünce üretmesine izin vermez. Ortaçağ Katolisizmi, eski Yunan ve Roma döneminin tanrı anlayışını, Zeus?un bir başka türevini devam ettirmiştir. Her şeyden önce insanı doğuştan günahkar ilan etmeleri, baştan insan karşıtlığı tavırlarını ortaya koyar. Engizisyon uygulamaları vb. insan üzerindeki binbir türlü zulüm ve baskı, insan-tanrı çatışmasının değişik şekillerde devamıdır. Ortaçağlarda bilim olarak sadece

Alfabenin değiştirilmesi Osmanlıca yerine Türkçe?nin konulması eğitim sürecine çok önemli katkı yapmıştır. Bu gün bir çok bilim adamı kabulüdür ki bu durum Türkiye?nin geleceğine bir çok olumsuz etkiyi beraberinde getirmiştir. Gelenek ve tarih ile derin bir kopma yaşanmış ve bunun sancısı bu günde devam etmektedir. Bugün bir genç Atatürk?ün gençliğe hitabesini ve Nutuk?u okuyamamakta ve dolayı ile anlayamamaktadır. Dil alanında ki yaşanan bu ayrışmanın telafisi gecikmeden yapılmalıdır. Osmanlıca dersleri liselerde ders olarak okutulmalıdır. Türkçe?nin konuşulmasında ve yazılmasında medya ve diğer etkenlerin oluşturduğu olumsuz etkiler en aza indirilmeye çalışılmalıdır.

Görüldüğü gibi onun düşüncesinin iki temel kaynağı vardır: Kur?an ve hadis. Mesnevi?de bu durumu şöyle belirtir: ?Vahiyden olmayan söz, heva ve hevestendir. Ahmed neyi söylerse hakikatte o söz hakikat denizidir.?

19-20 yaşlarında kendimce tutunacak muhkem bir kulp ararken, rahmetli babam her tutamağın bir tasallut sebebi olduğunda ısrar ediyordu. Ben hakikati ötelerde, yücelerde arıyordum, o ise, her defasında "Bir kez de insana baksan a evladım!" deyip işimi zorlaştırıyordu. "Gönlüne baksana!... Kendine!"

6. Dini İlimler: Geçmiş ve Bugün

Ramazan, bir yıl içerisinde sadece kendime sakladığım ay! Nadandan uzaklarda, içinde saklanabildiğim tek ay! Çengelköy'deyim. Evde. Yalınız.

Değil öyle 13. yüzyıla, 1980'lere bile geri çe-kilemez bir çeviriden, bir yorumdan, bir laubalilikten söz ediyoruz.

Hümanizmin ve Mevlana?nın Bu Dünyaya Bakış Açıları: Hümanizm, içinde yaşadığımız bu madde dünyasına bağlıdır. Bu dünyayı esas alır. Bu dünyaya yöneliktir. Mutluluğu bu dünyada arar ve bu dünyayı tanzim etmeye çalışır, öte dünya derdi yoktur. Mevlana ise birinci derecede bu dünyaya bağlı değildir. Bu dünyaya karşı değildir ama esas alarak birinci plana oturtmaz. O, öte dünyaya yöneliktir. Mevlana?ya göre akıl, insanı dünyada kurtuluşa erdiremez. Bu konuda yetersizdir, o yüzden peygamberler gelmiştir. Allah?ın nuruyla aydınlanan kişiler, bu dünyanın cazibesinden kurtulabilirler. O, dünyanın aldatıcı yönüne bağlanmamak gerektiğini söyler. Kişi dünyaya meylediyorsa bu, onun felaketidir. Şöyle der: ?Kendinde yeryüzüne bir meyil gördün mü feryad et, ağlayıp inlemeyi hiç bırakma.?

Gelişme veya çağdaşlaşmanın batılılaşma ile aynı şey olmadığı bugün artık bariz bir hale geldiği için, dini ilimlerden bağımsız bir gelişmenin artık mümkün olamayacağını söylemek gerekmektedir. Bu durumda, dini ilimlerin hayatla yeniden irtibatlarının kurularak, daha doğrusu Din ile hayat arasındaki irtibatın mevcut olan kısımlarının muhafaza edilerek, koparılmış olan kısımlarla irtibatlarının sistematik bir şekilde yeniden kurulması gibi bir vazife ortaya çıkmaktadır. Bu noktadan hareketle Din ile hayat arasında irtibat kurmanın sistematik şekli olan klasik ilimlerin, bu hüviyetleri ile kavranması ve bugüne taşınması gerekmektedir.

Özellikle serbest şiire yönelmenizde amacınız bir nevi bu formları kırmak mıydı?

Sırf ısınabileyim diye... iniltilerime karşılık vermekte "Yetimlerin Efendisi" gecikmesin diye...

Bu çok basit kelimelerden kurulu bir kıta, ama herkes bunu bu kadar etkili bir şekilde dile getiremez. Bu dilin böyle bilgi ve varlık bakımından uzantıları nedir, içerikleri nedir dediğimiz zaman, orada çok derin bir İslam kültürü ve irfanı boyutuyla karşımıza çıkar. Divan şiiri ve halk şiiri diye belki ayırıyoruz ama bunların da biraz bilgi düzeyinde yapılmış ayrımlar olduğuna inanıyorum. İkisi de aynı kültürün farklı boyutlarda ama algılanması ve atıfları aynı merkeze giden somutlaşmaları, aynı kültürün farklı renklerdeki tezahürleri olduğuna inanıyorum. Dinin, diyelim ki Kur'an'ın hakikat telakkisi ne ise, sanatımızın, şiirimizin dili de onu hiç zedelemeyecek kıvamdadır.

Türkçe Hz. Mevlana'nın mürşidi Seyyid Burhaneddin'e layık görülen şu ifadeye bir bakalım:

? "Öyle mi, bak sen!" (s. 244)

Popüler Dinde Çeşitlilik ve Boyutlar

2. Tabiat, Allah?ın sanatının bir eseri olarak seyredilmeyip insan muhiti olarak tetkik edilmelidir.?

İkinci bir tavır ise, şii eğilimli bir İslam tarihi bakışı ile buluşan; köken olarak Hegel ve Ranke?ci; Ranke üzerinden oryantalizme, oradan da İslam tarihi araştırmalarına uzanmış; en açık ifadesini ise Cabiri?nin aşağıdaki ifadelerinde bulduğumuz bir yaklaşım teşkil etmektedir:

Hocam tasavvufi bakış açısından söz etmişken, geçen yıl kamuoyunda tasavvuf eserlerinin çevrilmesi, halka açılması ile ilgili bir tartışma vardı. Siz bu alanda yapılan çeviriler konusunda ne düşünüyorsunuz?

İşin bu tarafına o kadar önem verilmiş ki tezin daha girişinde Ebussuud Efendi'nin bir fetvasına yer verilmiş; bir zaviyede ilahiler okuyup sema eden dervişler hakkında verdiği bir fetvasına...

Bir sayfada bir paragrafı daire içine almış ve yanına şöyle bir not çıkmış:

Ve daha bu minval üzre yazılmış muhtelif notlar...

Pirizade, Tercüme-i Mukaddime-i İbn Haldun, s. 504-505

Tam da burada, "Tanzimat ilan ettik değişen bir şey olmadı; iki defa Meşrutiyet ilan ettik, o da pek işe yaramadı; en son Cumhuriyet ilan ettik yine aynı tas, aynı hamam! Acaba şimdi de biraz ciddiyet mi ilan etsik?" diyen Sakallı Celal'in kulakları çınlasın!

İnsan-ı kamil kavramı İslam?da Kur?an?ın şu ayetlerinden mülhemdir: ?Biz insanı en güzel biçimde yarattık? Burada insan, tanrı değil yaratılmış bir varlıktır. Yaratıcı değil, yaratılanların en güzel suretlisidir. Bu en güzel surete sahip oluşu da Allah?ın bazı isim ve sıfatlarının tecellisine mazhar olmasıyla sağlamıştır. Bir başka ayette de şöyle der: ?Onu düzenleyip insan şekline koyduğum ve ona ruhumdan üflediğim zaman hemen ona secde edin.? Bir hadis-i şerifte de bu durum, ?Allah Adem?i kendi suretinde yarattı? şeklinde belirtilir.

Aslında, öğrenciler öğretmenlerini yolcu eder ama bu sefer tersi olmuş, bir kaza, bir talihsizlik?sırayı? bozmuş.

Peki, sonra ne olmuş?

? "Tanrı kılı kırk yararak titizlikle çalışan bir saat ustasıdır." (s. 397)

Doğu kültürü, Batı kültürü ve başarı kültürü üzerine! Yazar : Mümin Sekman Bir Amerikalı ile bir Rus işadamı ormanın içinde bulunan bir otelin çevresinde dolaşmaktadır. Aniden aç bir aslan üzerlerine doğru saldırmaya başlar.

Öğrencilerin ilk okuldan itibaren sınav stresi altında yönlendirilmeleri her türlü sosyal aktivitenin ertelenmesini beraberinde getirmektedir. İlk okul ikiden itibaren dershanelerin pazar alanı oluşturdukları test kağıtlar arasında öğrenci bunalmaktadır. Yaşına ve gelişimine uygun beceri ve aktivitelerle eğitim desteklenmelidir. Üniversiteler teori ve pratik anlamda eğitim ve öğretim kalitesini yükseltilmesi için destek vermelidir.

Sorun, dünyayı/eşyayı idrak tarzımızın hem içerik, hem de biçim itibariyle kökten dönüşmesi. Dünyagörüşümüzün neredeyse bütünüyle değişmesi.

? "DÜCANE'nin kulağı çınlasın!"

Bugün her ne kadar bir çok meseleyi?AB sürecinde? başlığıyla ele almak, konuya?mana ve ehemmiyet? kazandırmakta ise de, dini ilimlerle ilgili meselelerimiz, AB sürecini her yönden aşan, dolayısı ile olması ile olmaması arasında esaslı bir farkın söz konusu olamayacağı, AB?den daha esaslı bir şeyi işaret etmektedir. Bu sebeple dini ilimlerin meselelerinin, AB olsa da olmasa da, esası ve ana çizgileri ile değişmeyeceğini söyleyebiliriz. Bunun sebebi dini ilimlerin, ?zevi?l-ukulü hüsn-i ihtiyarları ile bizzat hayırlara sevkeden vaz-ı ilahi? ile irtibatlı olması ve bunun da, insanın ve şartların tasarrufu ötesinde bulunmasıdır. Buradaki?sevk?, inşailiğe tekabül ettiği için, din kendi anlamını ilahi vaz ile gerçekleştirmiş olmaktadır . Dinin Cenab-ı Hakk tarafından vazedilmiş olması, insanın hayatına teklif olarak girmekte, muhatabını mükellef kılarken, mükellefin ittibası ile hayata nüfuz etmektedir. Bu kısaca dinin hayatta gerçekleşse de, hayat olmadığını ifade etmektedir. Din hayat değildir, hayat da din. Din hayatta gerçekleşir ve hayat dinle. Burada önemli olan soru, hayatın dinden nasıl ayrılacağı değil, bir yerde, yani Peygamber Efendimizin hayatında bir ve aynı olanın, ona ittiba eden müslümanın hayatında ayrılmadan sürdürülmesidir. Hayatı dinle sürdürmenin ön şartı, bunlar arasındaki irtibatın muhtelif şahıslar, zaman ve mekanlarda da aynen muhafaza edilmesidir. Buradaki aynen muhafaza, meseleyi bir?irtibat?, bir?bağlama ve bağlanma? meselesi olarak karşımıza çıkarmaktadır. Önemli olan nokta dinin hayatla olan irtibatının muhafazasıdır. Bütün dini ilimler ve bütün bir tefekkür, ama sadece bunlar değil, bütün boyutları ve seviyeleri ile müslümanın yaşadığı hayat, dinin hayatla irtibatını muhafaza ederken gerçekleşmektedir. Burada müslümanın hayatı ne kadar din ile irtibatlı olursa olsun, hatta tartışmasız?dini? olarak bilinen ne ise o hakkında, ?tayin edici? olarak görülsün, dinin kendisi değildir. Dini olanın ne olacağı hususunda kendisine dayanılsa da, ona biz?din? diyemiyoruz. Din, her şeye rağmen, hayatın üstünde ve hayatın karşı karşıya kaldığı bütün değişimlere rağmen, değişmeden durmaktadır. Dinin değişmeden durmasının onun bulunuş şekli ile doğrudan alakalı olduğunu ve ancak bu cihetten anlaşılabileceğini söylemek gerekmektedir.

O tarihlerde ben neredeydim?

Neyse ki hepsini okudum. Hem de altını üstünü çize çize.

Burada, kabaca ifade etmek gerekirse, dini ilimler, bir tür Kur?an tefsiri olarak algılanıyor. Bu algıda eserlerde bulunan ifadeler?kavil? olarak kabul edilmekte; bu kaviller, kendisine alim denilen insanların?görüşlerini? dile getiren?sözler? olarak dikkate alınmaktadır. Bu çerçevede sözler geriye doğru gittikçe, mütekellimi farklı olması açısından tefrik edilmekle birlikte, söz olmak açısından, birbirinden tefrik edilmemektedir. Bu çerçevede bütün bir ilimler tarihi, sözler cümbüşü olarak karşımıza çıkmaktadır. Günümüz araştırmacısı kendisini bu söz?mozayiği? karşısında, muhayyer kabul etmekte ve uygun gördüğü birini?tercih? etmekte veya?yeni? bir söz söylemeye yönelmektedir. Böylece bütün gayretler?sözle? ve?sözde? cereyan etmektedir. Kavil konusundaki tavır, sadece ulema ile sınırlı kalmamakta, bu tabii ve sahabiler için de geçerli olduğu gibi, bazıları için Hz. Peygamber de?kavil sahiplerinden birisi? muamelesi görmektedir. Bunun en nihai şekli ise, Kur?an-ı Kerim?i bir?kaviller? toplamı, o günkü şartların tetiklediği ilahi?kaviller? olarak algılama eğilimidir.

Oysa Kur'an'da böyle bir ayet-i kerime yok! Aksine bu bir hadis-i şerif. Öyle hadis literatürüne filan vakıf olmaya da gerek yok, çünkü Şems-i Tebrizi Makalat'ında, Hz. Mevlana ise Fihimafih'inde bu hadisi şerh ediyorlar.

Asıl skandal, Ebussuud Efendi'nin bu suale verdiği cevabın çevirisi. Çünkü Elif Hanım, soruya tam olarak anlam veremediği için, önce cevapta yer alan bütün gerekçeleri budamış, sonra da "Canlarına okuyun o kerataların!" dercesine kısa bir cümleyle zahir ulemasının celalini gözler önüne serivermiş!

Bırakın kıldırsın, ne zararı var bunun, tam aksine böyle davranışlar insanların içini rahatlatır, onlara en acılı zamanlarında bile bir huzur verir.

İslam'ın Vizyonu İslam İman ve Amelinin Temelleri, Sachiko Murata, William C. Chittick; Çev. Turan Koç, İnsan yay.

Trafiğin kuralları olur, ama Aşk'ın kuralları olmaz!

Amerikalı akademisyenler ve işletmeciler yönetimin ve başarının kişilere göre değişmeyen, bilimsel, kontrol edilebilir yollarını arayıp durmaktadır. Amerikan usulü başarının temeli metodik ilerlemedir.

Mesela epistemolojide böyle bir tavır için bak: Hilary Kornblith , Epistemology: Internalism and Externalism, Oxford 2001, s. 4-7; Kartezyen tavrın bir bütün olarak ortaya çıkardığı meseleler için bak: Herbert Schnaedelbach, Reflexion und Diskurs. Fragen einer Logik der Philosophie, Frankfurt/Main 1977

Hümanizm muhteva, kavram, anlam ve anlayış olarak Batı tarihinin hemen her döneminde var. Antik çağlarda Protagoras: ?İnsan her şeyin ölçüsüdür.? diyerek kendince bir hümanizm anlayışını dillendirmiştir. Ancak dünya tarihinde yaygın olarak hümanizm denince Ortaçağ (476-1453) dan sonra 15. yüzyılda İtalya?da başlayıp daha sonra tüm Avrupa?ya yayılan bilim, düşünce, kültür ve sanatta yenilenme anlamındaki Rönesans, Aydınlama ve Pozitivizm gibi hareketlere bağlı olarak gelişen ve Batı dünyasında yaygınlaşan bir felsefe ve edebiyat hareketi olarak anlaşılıyor. Hümanizm genel, yüzeysel ve sıradan algılayışla?insanseverlik?, ?insancıllık? anlamında kullanılmakla birlikte esas itibariyle, felsefi ve ideolojik içeriğiyle, ?insancılık, insancılık felsefesi? anlamındadır. Felsefi anlamıyla hümanizm, tanrı-insan mücadelesinde tanrıya karşı insanın tanrılaştırılması, kutsanması, değer belirleyen birincil kaynak olarak alınmasıdır.

Elif Şafak'ın tezinin ilk bölümü Fetva kurumuna ayrılmış. İslam'ın zahirine. Şeriatın en güçlü silahına. Örnek olarak da Şeyhülislam Ebussuud Efendi seçilmiş, hem de Tanrı'nın cemalini değil, celalini temsil ettiği düşünülerek. Yaklaşık 60 sayfa.

Biliyorsunuz William Chittick'ten "Tasavvuf" adlı kitabı çevirdim, az önce de geçti konuşmalarımızda. Bu eserde Chittick, Ahmed Buşenci'yi anar. Buşenci der ki: "Tasavvuf kelimesi yokken, tasavvuf diye bir şey vardı. Tasavvuf kelimesi yaygınlaştı, tasavvuf kalmadı." Günümüzden örnek verelim. Mesela felsefi öğretiler, doktrinler, teoriler, estetik kuramlar var. Öyle insanlar var ki, estetik kuramlarını okuyor, ona göre resim yapıyor, estetik kuramcısı da yapılan resimlere bakıyor, o da ona göre estetik kuramı oluşturuyor. Dolayısıyla estetik veya sanat felsefesi ile fiilen icra edilen sanat eseri arasında böyle bir karşılıklı ilişki söz konusudur. Önceden siz, estetiğinizi, sanat kuramınızı ya da sanat felsefenizi yazarsanız, ona göre sanat üretmek durumunda kalırsınız. Diyelim ki "Poetika"sını daha önce yazan bir adamın ona göre şiir yazması gerekir ve bu şekilde kendisini sınırlamış olur. Bizim atalarımız öyle doğru/yerinde davranış sergilemişler ki, estetik kitabı yazmamışlar. Ama yaptıkları her şeyi belirli estetik sınırları içerisinde yapmışlar, kısacası estetik bir şekilde yaşamışlar. Yaşamayı sanat haline getirmişler. Baktığımız zaman her alanda göz kamaştırıcı eserlerle karşılaşıyoruz. Bu eserleri ortaya koyanların hiçbirisi estetik kitabı okumamışlar. İspanya'da Java adalarından Semerkant'a varıncaya kadar her yerde aynı duyarlılığı göstermişlerdir.

10. Vedat Günyol, Devlet İnsan mı?, Çan yayınları, İstanbul 1975, s.215-216.

Sosyal düzenlere ilişkin bu iki yeni ve farklı formun keşfi -birisi Avrupa dışında ötekisi Avrupa kültürüne dahil olan - gerçekte bir köken araştırması sebebiyle teşvik edildi. Bu araştırma bazı açılardan aykırı ve öteki birtakım açılardan da İncil ve Yunan Kültüründeki Batılı kaynakların anlamına bir ilave anlamı taşıyordu. İnsan kültürü ve toplumunun arkaik düzeylerinin mevcut Batı kültürlerinde empirik bir konuma sahip oluşu modern ve çağdaş toplumlardaki düzenin bu yeni yapılarının meşrulaştırımında felsefi teolojik ve ideolojik temel oldu.

2. Varolmak ve Bilmek

Şevki ale?l-Fenari, İstanbul 1284, s. 3-5

Bir?öğretmen? nasıl namaz kıldırır, diye düşünmüş herhalde.

Bkz. James A. Beckford, ?1945-1989 Yılları Arasında Din Sosyolojisi?, Çev. Nuri Tınaz, Dokuz Eylül Ü. İlahiyat F. Dergisi, Sayı: VIII, İzmir 1994, s. 483

Hemen hemen dünyanın bütün bölgelerinde Batının bu hegemonyasına karşı dini bir cevap ortaya çıktı. Çoğu örneklerde sömürge ülkelerinde Batılı ülke ve yapıları taklit eden yeni bir elit sınıf da ortaya çıktı. Bu durum?popüler?in yeni bir formunun da ortaya çıkmasına neden olmuştur. Yerli kültürün geleneksel dini Popüler bir din haline gelir ve kendisini yeni yerli elit sınıfın otorite ve gücüyle ilişkili olarak yeniden düzenlemesi gerekir. Bu durum tamamen bir muhalefet gerilimi yaratmaz. Batının dini ve ideolojik anlamı toplumun tamamını?çeşitli derecelerde- şekillendirir ve yerli geleneğin yeniden düzenlenmesi daha eski yerli biçimler ve yeniden yorumlanan Batılı dini geleneğin bir karışımını ifade edecektir. Popüler dinin yeni anlamları bu bağlamda gelişecektir. Batılı sömürgecilerin iletişim sistemlerini kullanmaları sebebiyle bu hareketler çoğu tarzlarında kendi yerel kültürlerinin taşralı sınırlarının ötesine taşınacaklardır. Belirgin bir örnek Afro-Amerikan müziğinin hemen hemen dünyanın bütün bölgelerinde evrensel bir etkiye ve kabule maruz kalmasıdır. Walter J. Hollenweger The Pentecostals (1972) adlı çalışmasında kanıtladığı gibi dinin bu biçim ve stili dünyanın bütün bölgelerindeki bütün dini toplulukları birbirine bağlayan küresel bir fenomeni değişik ve eleştirel bir cevabı ifade etmektedir.

Gönül de neymiş!? Ben uçmak istiyordum, bu nedenle de kanatlarıma dayanıyordum. O ise kanatlarıma değil, ayaklarıma dayanmam gerektiğini söylüyordu. Üstelik uçmak için değil, icab ederse birgün, inmek için!

Hümanizm ve Mevlana?da Akla Yaklaşım Biçimi Farkı: Hümanizm, insan aklını yüceltir, kutsallaştırır, ilahlaştırır. Rasyonalite, Rasyonalizm gibi kavramlar bu anlayışa dayalıdır. Dolayısıyla hümanizmde dini içeriğe sahip mistisizme yer yoktur. Akıl en üstün değerdir, insan mutluluğunu ve ihtiyaçlarını sağlamaya yeterlidir. Mevlana ise tam tersi bir yaklaşım içindedir. Hümanizm, insan aklının her şeye yeterliliği inancında iken Mevlana, aklın yetersizliği düşüncesindedir. Şöyle der: ?Dünya büyücüsü pek bilgiç bir karıdır. Onun büyü ipini çözmek herkesin ayağının harcı değil! Eğer akıllar, onun bağladığı düğümü çözebilseydi Tanrı peygamberleri yollar mıydı?

Bu sufilik edebiyatı bir New Age modası! Bu aşk edebiyatı ise tam bir kitsch!

? "Mevlana... İslam aleminin Shakespeare'i!" (s. 38)

7. Başarının ölçüsü, kişinin kendi isteklerini gerçekleştirme düzeyidir.

Bir lise öğrencisi, kız arkadaşıyla birlikte tren yolunda yürürken geçirdiği kaza sonucu ölmüş.

(s. 243)

Hümanizmin?Tanrı-insan? Anlayışı ve Mevlana?nın?İnsan-ı kamil? Anlayışı Arasındaki Karşıtlık:

Avrupa ve Amerika toplumlarının oluşturduğu bu başarı kültürü son yıllarda hızla "Amerikan usulü"nün etkisi altına girmektedir.

Ürküyorum bu yüzden. Beyaz ölüm'ün hemen yanıbaşına, bu sefer, adetim hilafına, siyah ölümü de iliştirmek istiyorum.

Öğrencisini?yalnız bırakmayan? öğretmeni kutlamışlar mı?

Mesela Mevlana'nın mübarek oğlu Sultan Veled'in hissesine düşen hezeyanlardan biri de şu:

"Dil verdiğimiz yareni geh-i gazabından,

Ejder OKUMUŞ

Gerçekte yorum yorar; yoranı da yorar, yorumlananı da.

Popüler dinin bu çeşit biçim ve anlamları hesaba katılırsa bütün bunlar içinde genel unsurun ne olduğunu sormak uygun olur. Burada iki genel unsur vardır. Bunlardan ilki çeşitlerinin tamamında?popüler? kültürün iletim tarzıyla alakalıdır. Grup ister küçük ister büyük olsun veya dinin muhtevası sürekli ya da geçici olsun?popüler? onun iletim tarzının evrenselleştirilmesini ifade eder. Köylü ve halk koşullarında bu iletim tarzı geleneksel olarak uzun ömürlü ve bütünleştirici olmaya meyyal olan sembol ve arketiplerde somutlaştırılır. Modern endüstriyel toplumlarda iletim tarzları okur-yazarlık elektronik medya gazeteler kitaplar vs. gibi çeşitlidir. Bu tip iletişim biçimleri kültür içindeki diğer sosyal tabakalardan farklı olan; fakat onlarla örtüşedebilen bir popüler kültür meydana getirebilir. Bu iletişim biçimlerinin yoğunluğu sebebiyle popüler kültür biçimlerinin muhtevası çabucak değişebilir. Bununla birlikte burada önde olan muhteva değil fakat iletim biçimleri tarafından imkan tanınan bilişim tipidir. İletimin şiddetlenmesi ve muhtevanın geçiciliği hesaba katılırsa popüler din ve kültürün bu biçimi semiyotiktir- sembol ve arketiplerden ziyade bir işaretler sistemi içerisine oturtulur.

P. Berger-T. Luckmann, ?Sociology of Religion and Sociology of Knowledge?, Sociology of Religion, Ed. Roland Robertson, Penguin Books, England 1971, s. 62 (?Bilgi Sosyolojisi ve Din sosyolojisi?, Çev. M. Rami Ayas, AÜİFD. , c. XXX, Ankara 1988, ss. 375-385)

? "Söylesene Kimya, hayatında hiç nehirde yüzdün mü?" (s. 245)

Hümanizm, bundan böyle hayatı vahiy yerine insan aklının ve onun ürünü olan bilimin tanzim etmesini istedi. Sonuç olarak hümanizm, belirleyici, yön gösterici tek kaynak olarak Tanrı yerine insanı, insan aklını ve din yerine insan aklının üretimi olan müspet bilimi, ahiret yerine dünyayı, maneviyat yerine maddiyatı esas alır.

3. Saide Kuds, 'Kimya Hatun' (Şubat 2009, Farsça'dan)

Kimya'nın bu konuşmaya kulak kabartan annesi hemen atılır: "Kız çocuğuna okul ne gerek?"

Ne münasebet, Aşk'ın kuralı olmaz ki kuralları olsun!

Şeriat böyle gelmez.

Yaşlı Bilge ciddiyetle şöyle der: "Kimya'yı muhakkak okula gönderin!"

Şarap üzümden yapılır, tersi olmaz!

Bu iddialı tezin, en temel amacının akademik olmaktan çok, ideolojik bir karakter taşıdığını, sadece başlığı ve yazarının sunumu değil, tezin içeriği de açıkça göstermektedir.

Kafesten kuş uçmuş gibi."

07.12.2008 Rüstem Budak

Mevlana ve Şems ve aşk

Sosyal bilimlerin zaman içerisinde?human sciences? gibi veya?behavioral sciences? gibi isimler adı altında sürdürülmesi, özünde bir değişiklik olarak değil, belli ölçüde Batı medeniyeti içerisinde ortaya çıkan ve etkin olan, esası itibariyle hepsi kartezyen, tavırları işaret etmektedir. Bu çerçevede Almanlar?ın farklı gibi gözüken?Geisteswissenschaften? anlayışı da, özünde kartezyen olduğu için, diğerlerinden esası itibariyle farklı değildir. Bu ilimlerin hemen hepsi, Batı kültürü içinde kendisini tanımlayan?insan? ile ilgili olduğu için, hemen her şeyi ile Batılıdır. Bugün, kültürle?en azından bir iddiaya göre- en az irtibatı olan felsefe alanında bile, Batılı filozofları okumanın ve onların ebedi talebeleri olmanın kimseyi filozof yapmadığı, Weber veya Freud okunarak sosyolog ve psikolog olunmayacağı artık anlaşıldığı gibi, Goldziher okunarak muhaddis, Schacht okunarak fakih, van Ess veya Watt okunarak mütekellim, Massignon okunarak sufi olunmayacağı da anlaşılmış olmalıdır. Çünkü alimlik, sadece bir bilgi meselesi olmayıp bir varlık, bir varoluş meselesidir.

Peki ya, zavallı pirimiz Bayezid-i Bistami'nin başına gelenler?! O da güya şöyle demiş: "Hırkamda Allah var!" (s. 200)

Peki günümüz açısından şiir-felsefe ilişkisi nasıl bir görüntü arz ediyor?

Yazarlar, öte dünyada?meşrebimce, bizzat "bu dünyada"? Hz. Pir'le veya Şems'le karşılaşabileceklerini hiç akıllarından geçirmişler midir acaba?

Neymiş, kutsal metin de en son tahlilde bir metin imiş, ve tabiatıyla yeni-okumalara ve yeni-yapılandırmalara da açık imiş!

Yine, Ahmed Gazzali'nin önemli eserlerinden "Aşkın Halleri"ni çevirdiniz. İslam kültüründe birçok alanda aşk önemli bir yere sahip. Sizce bu gizemli duygunun tarifini yapmak ne kadar mümkün? Aşk nedir?

Klasik kültürü ile bu tanışmalar, kilise baskısı altında yaşayan insana kilise dışında bambaşka ve gerçek bir hayatın varlığını öğretti. Batılılar kendilerini bir anda kilisenin, manastırın dışında buldular ve din hayatından başka yepyeni bir hayat olduğunu gördüler. Araya Allah girmeden düşünmek, yaşamak, öğrenmek mümkün olduğu anlaşıldı. Büyük bir uyanışa varan bu insanlar, Orta Çağ görüş ve anlayışına karşı savaşta en kuvvetli silahları buldular. Bu suretle ilim, fikir, sanat dinin dışında gelişmeye ve olgunlaşmaya başladı.

?hamden leke allahümme ala ma lahhaste li min minehi?avarifi?l-efadil ve hallastani min miheni avasıfi?l-fedail? ?Ya rabbi sana, bana faziletlilerin yöntemlerini mulahhas bir şekilde ulaştırdığın ve böylece beni lüzumsuz şeylerle uğraşma fırtınalarından muhafaza ettiğin için hamdederim?

İşin ironik yanı ise, batılı seçkinlerin ise doğunun başarı öğretilerine kendileri kaptırmalarıdır. Doğulu fakirler batılı gibi yaşayıp zengin ve başarılı olmayı düşünürken, batıda zenginliğin ve başarının zirvesine çıkmış bir çok insan uzakdoğu öğretilerinde çare aramaktadır.

Hocam İlahiyat Fakültesi'nde okuyan öğrencilere vakitlerini boşa geçirmemeleri ve faydalı şeyler yapmaları konusunda neler tavsiye edersiniz?

Bu hikayenin bir de sürprizi var; hem de skandal düzeyinde!

Çağımızın mülkiyet ve cinsiyet putlarına tapınan zavallı kölelere, irfan geleneğimizin, o uğruna hiç emek sarfedilmemiş saygınlığından yararlanılarak ucuz tatminler hediye etmek!

Öncelikle bu konu çok somut olarak anlaşılamaz, soyut kavramlarla ilgilidir daha çok. Biliyorsunuz bizim felsefi kültürümüzün en çok topluma sirayet etmiş boyutu kelamdır. Yani çok da içine girmiş diyemeyiz belki ama en azından felsefeye göre daha içselleştirilmiştir. Kelam uluhiyet konularında tenzihi öne alır, Allah'ın aşkınlığını vurgular. Mümkün olduğu kadar O'nun Kuddus olma tarafını, Sübhan oluşunu dile getirir. Yani her türlü eksiklikten, kusurdan münezzeh olduğunu dile getirmeye çalışır. Buna karşı tasavvuf ise tenzihden vazgeçmemekle birlikte tenzih ve tevhidi yine vurgulayarak, kullanılan dilden de anladığımız gibi teşbihi bakış açısına sahip olan ve dilleri daha çok teşbihten beslenen bir anlayış ve anlatım sergiler. Tenzihi vurgulayan birisi için Allah veranın, ötenin ötesindedir, ama diyelim ki bir sufiye sorarsanız, o da "Ene'l-Hakk" diyebilir. Doğrudan doğruya kullandığı dil bununla bağlantılıdır. İşte bu açıdan aşka hangi noktadan baktığınız önemlidir. Bir de insanın Allah ile olan ilişkisi dikey bir yapı arz ederken, insanlar arasındaki ilişki ise daha çok yatay bir yapı arz eder. Bence bu noktadan hareketle meseleyi daha iyi yorumlayabiliriz.

Haydi gelin, birlikte, Aşk'ın en neşeli pasajlarından birine göz atalım:

Önce marjinal algıları tesbit et; sonra bu cılız malzemeyi zaten karikatürize edilmiş genel algıyla eşleştir; derken, "öyle de olur, böyle de olur, çünkü ortada farklı yorumlar var" de! Ardından, kapitalizme halen direnen geleneksel değerlerin çözülmesi için bu curufatı medya aracılığıyla sürekli mazlum halkların bilincine zerket. Direnenleri ise, "Ayol, sen hala orada mısın?" yollu küçümsemelerle marjinallik sınırına it!

Türkçe'de "Kur'an Hermeneutiği" üzerine ilk yazıları, ilk kitapları bendeniz kaleme aldı. İlk makalemin basım tarihi 1994. "Hermeneutik Bir Deneyim" alt-başlıklı kitaplarım ise 1995.

Hz. Pir-i Mevlana, oğulları Sultan Veled ile Alaeddin, ikinci eşi Kerra Hatun, ve divanesi Şems-i Tebrizi ve kılıktan kılığa sokulan zavallı eşi Kimya Hatun...

Halk -köylü toplumlarının diğer bir karakteristik özelliği de onların üyelerinin yaşamlarını belli bir ekolojik konumun bağlamı içerisinde belirlemeleridir ve onların varlık tür ve biçimleri bu bağlama gelenek ve his bağları ile bağlanırlar. Grup ve ekolojik yapı bu nedenle ilişkilerin sürekliliğini belirler. Bu tarz toplulukların duyguları ve manevi düzeni dinlerinin sahip olduğu anlamla eş değerdedir. Ziraata dayalı köylü ve halk kültürlerinde zirai mevsimlerdeki ahenklilik insani ilişkilerle ve toplumsallaşmayla iç içedir. Dinin sembol ve arketipleri beşeri topluluğun münavebesinin ve bütünleşmesinin üretim tekniklerinin ve doğal dünyanın gerçekliğinin bir ifadesidir. Çoğu kültürde popüler dinin bu tipi dinin ab origine ve arkaik çağrışımını içerisinde taşır. R. Redfield folk-köylü yaşam tarzının dünyanın her bölgesinde bulunan süreğen bir beşeri topluluk yapısı olduğunu ileri sürmüştü. Bu tarz sırf beşeri bir topluluk tipinin empirik bir başlangıcı bir başlangıç noktası olmakla kalmaz ayrıca dini ve manevi değerle alakalı ebedi bir kaynak imkanını sunar.

Roman'ın referanslar bölümünde bu iki çeviri de zikredilmiş, ancak İngilizce bir çeviriden bahis yok. Bu durumda Elif Hanım, metne kendi çevirisini koymuş olmalı.

? "Bazı eleştiri kaynaklarınca bu roman, edebi tasavvurdan ziyade, bir proje çalışması gibi duruyormuş. Bu çalışmanın gerçek teziniz olan Bektaşilikten farkı nedir?"

Yanlış anlaşılmasın, bir romancıdan ahlaki va-azlar döktürmesini bekliyor değilim. Aksine tüm beklentim birazcık özen, birazcık titizlik. Üstelik dinsel filan da değil, sadece sanatsal!

Batı Medeniyeti İçerisinde İslami İlimler Mümkün Müdür?

Avrupalıların gelmesi öncesinde Avrupa dışındaki topluluklardaki büyük sosyal değişimlere öncülük eden geçiş ne ilişkin bir izlenim konusunda elde pek mevcut bilgi yoktur. Bununla birlikte Hıristiyanlık öncesi Avrupa kültürlerindeki bu tarz geçiş kültleri sosyal düzendeki değişiklikler konusunda kendi anlamlarını açığa vururlar. Grek-Doğu sır dinleri kutsal realitelerin daha derin ve daha kişisel tecrübelerinin anlatımları içerisinde Helenistik dönemin avami dini kültleri arasında aşırı bir gerilim ortaya çıkarmıştır.

Çev. Mustafa Arslan

Molla Fenari ve Mehmed Emin Efendi?nin dile getirdiği önemli noktalardan birisi, ilimleri şu veya bu şekilde öğrenmek ve/veya geliştirmek ve/veya vaz?etmek için gerekli olan ilk şeyin, karşı karşıya olduğumuz ve/veya içinde bulunduğumuz ve/veya parçası bulunduğumuz mevcuda, bir cihetten?bakmak? olduğudur. Mevcudu ilmin mevzusu haline getiren salt varlığı değil, bizim ona yönelik bakışımız ve onunla irtibat kurduğumuz?cihet? olmaktadır. Bir faaliyete?ilim? denilebilmesi için, mevcuda bir cihetten nazarın neticesi olması gerekmektedir. Bu nazar ciheti, mevcuttan bir şey?vaz?eder ki, buna?mevzu? denir. Buna göre bir ilmin mevzusu, bir cihetten kavranmış, araştırmaya yönelinmiş mevcuttur. Mevcut aynı olmakla birlikte, ona yönelme ciheti, ona yönelen soruları değiştirmekte, buna bağlı olarak ta sorular ve onların delalet ettiği sorunlar değişmektedir. Diğer taraftan cihetle birlikte taayyün eden mevzu, kendisine uygun bir bilme yolunu öngördüğü için, yol veya yöntem mevzunun taayyünü ile birlikte taayyün etmektedir. Burada yine üzerinde durulması gereken noktalardan birisi, mevzunun, mesail ve usulün taayyününde, bu cihetin tayinini de önceleyen?gaye?dir. Mevcuda yönelmenin gayesi, mevcudu önceleyeceği için, bu gayeyi belirlemeden mevzu hakkında bir fikir edinmek veya mevzunun taayyün edişini anlamak mümkün olamayacak gibi gözükmektedir.

Şems'in, Kimya'ya okuduğu iki ayet çevirisinden ilk versiyon, yani kadınlara haksızlık ettiği varsayılan metin, Elmalılı Hamdi Yazır'ın Meal'inden alınma. Buna mukabil ikinci metin ise, yani sevgili Kimya'mızın sıkıntılarına çare olan versiyon ise, Yaşar Nuri Öztürk'ün çevirisinden.

Her neyse, işte ben böyle, bir kez daha Şems'in Hırkasıyla ısınırken, bari şu romanları da topluca okuyup aradan çıkarayım dedim.

Eğer insanlara iki?mecburiyetten? birini dayatırsanız, insanlar Allah adına getirilen?mecburiyeti?, ?devlet? adına getirilen mecburiyete tercih ederler.

Descartes?in ifadelerinde açık bir şekilde insanın kendisinin her şeyi sıfırdan keşfetmesi ve bizzat ulaşmadığı şeylerin, kendisi için fazla bir anlam ifade etmemesidir. Kısaca Descartes?in insanın kendi tecrübesini nihai esas olarak kabul ettiğini ve bütün bilgiyi böyle bir zemin de temellendirdiğini söyleyebiliriz.

Vedat Günyol, İslam?ın ahiretine inanmayan dinsiz, salt insana tapan garip bir hümanist Mevlana figürü üretiyor. Buradaki yargısı tashih edilmeye değmeyecek kadar komik yanlışlarla dolu. Bir defa Günyol?un tasavvuf bilgisinden haberi yok. Tasavvufta yaradılanda yaratanı görmek, insanda ve diğer mahlukatta Allah?ın isim ve sıfatlarının tecellilerini görmek, buradan yola çıkarak Allah?a ulaşmak, yani eserden müessire, sanattan sanie gitmek, insanın, insan kalbinin bir vahid-i kıyasi olarak Allah?ı bir mahzar, memerr ve ma?kes olarak yansıtması gibi bir çok durum var. Mevlana Şems-i Tebrizi ile karşılaştığında, Şems ona bir bakışla bir nazarla, nazar edince gönül zenginliklerini açtı, içinde gizli bir hazine halinde duran büyük aşk volkanını, yanardağını kıvılcımladı, ilahi aşk ve şevk neşesini coşturdu, onu deli divane eyledi. Mevlana ondan sonra bambaşka bir adam oldu. Ruhen, kalben birden gençleşti. Mevlana onda ilahi aşk ve iman idealini, Allah?ın isimlerinin tecellilerini çok kuvvetle sezdi, ondan ilham aldı ve ondan sonra ilahi aşk şevkini kuvvetle hissedip hareketleriyle, yaşantısıyla, şiirleriyle dışarıya aksettirdi. Yoksa onun yüzünde yani insanda tanrılık vasfı, özelliği ve gücü görmedi. Böyle bir şey mümkün değildir. İnsana bakıp onda tanrıya ait yansımalar, izler görmek başka, bizzat tanrılığın kendisini görmek, böylece insanı tanrı bilmek, başka bir şeydir. Şems, Mevlana?yı somut bilgiden, ilimden alıp ruhani vecdin uçsuz bucaksız derinliklerine attı.

Genç kız Mevlana'nın yerinde Şems-i Tebrizi'yi bulunca, çaresiz derdini ona açar:

Tez İngilizce olduğu için, genç akademisyen, Ebussud Efendi'nin fetvasını özetleyerek İngilizce'ye çevirmiş.

Bir gün ola çıka gide

Etmesin mi?

16. Mevlana Celaleddin, Divan-ı Kebir, C. IV, hzl. Abdülbaki Gölpınarlı, Kültür Bakanlığı yayınları, Ankara 1992, s.410.

Görünen o ki yazar kendi kelimelerini, kendi cümlelerini kimin ağzına koyduğunun hiç de farkında değil. Mesela, Şems bir defasında çatıp kaşlarını söyleniyor: "Bu Allah'tan rol çalmak olur!" (s. 120)

Metinde geçen Zariyat Suresi'nin 56. ayeti, nasıl olup da bir ilmihal maddesiyle yer değiştirivermiş?

Şems geldiğimi görünce gülümsedi:

Bizden bir siyaset adamı, 18 Mayıs 2002 tarihinde New York?taki?Türk Günü?nde bir konuşma yapan Turizm Bakanı Mustafa Taşar, konuşmasının sonunda şöyle der: ?Büyük hümanist Mevlana?nın bu sözlerini Türk halkının da ABD halkıyla paylaştığını belirtmek isterim.?

Bir toplumun pozitif anlamının?avam? ?halk? ya da köylüler tarafından temsil edileceği fikri?kültürel pozitivizm?in nitelikli ve bir medenileştirmeden ve medeniyet tarzından memnuniyetsizliğin bir izlenimi ve kültürün arkaik temellerine yönelişi arzulayışın bir ifadesidir. P. Burke?in deyişiyle bu?halkın keşfi? olgusu Avrupa?da geç 18. yüzyıl ve erken 19. yüzyıl döneminde başladı. Bu yönelişin felsefi meşrulaştırımı Giovanni Battista Vico (1668-1744) ve Johann Gottfried Herder (1744-1803)?in yazılarında bulunabilir. Muhtemelen ötekilerden daha çok bu iki düşünür tarih din ve toplumun doğasına ilişkin yeni teorik yaklaşımlarda bulundular. Onlar Avrupa Aydınlanması tarafından ortaya konan rasyonelleştirme medenileştirme sürecinden ayrılan hümanizmanın değişen ve yeni olan anlamının temeli olarak?populari? ve?the volk? kavramlarını ayırdılar.

9. Gökçe Gerçek, http://www.kahvemolasi.com/sayilar/20060411. asp

Şüphesiz bugün din-devlet ilişkilerini önemli kılan etkenlerin başında, dinin ve dini hareketlerin, genel anlamda Dünya ölçeğinde, özel anlamda ise İslam Dünyası ve Türkiye coğrafyasında yeniden canlanması ve apaçık bir biçimde kendini ortaya koymasıyla birlikte din-devlet ilişkileri olgusunun, en çok üzerinde durulan tarihi, sosyal, kültürel, siyasi vb. konular arasında bulunması gelmektedir. İkinci Dünya Savaşı?ndan sonra bütün dünyada dinin canlandığı, dindarlık eğilimlerinde büyük artışlar olduğu gözlenmeye başlamıştır. Türkiye?de ise dinin, toplum hayatının önemli ve ayrılmaz bir realitesini meydana getirmekte olduğu vakıası, dini ve sosyal bilimler ve özellikle din sosyolojisiyle meşgul olanların gözünden kaçmayan bir husus olduğu gibi, son dönemde de bir yeniden dini canlanmadan ve dindarlık artışından söz edilmektedir. Doğal olarak bu canlanmalar, din-devlet ilişkileriyle ilgili meseleleri de beraberinde getirmektedir. Esasen bugün dini unsurların siyasal iktidarla ilişkisinin boyutları ne olursa olsun, din tüm sosyal yapı üzerindeki nüfuzunu ve toplumun siyasi hayatında görmezlikten gelinemeyecek denli etkin olma niteliğini sürdürmektedir. Dün olduğu gibi bugün de din ile siyasi iktidar arasındaki ilişkiler, toplumların hayatında önemli ve dinamik bir yer tutmaktadır. Hemen hemen her şeyin kısmen siyasal olduğu , insan psikolojisiyle siyaset arasında yakın ilişkiler bulunduğu veya insanın doğuştan siyasi bir takım özelliklere sahip bulunduğu düşünüldüğünde, din-devlet ilişkisi olgusunun sosyal hayatta ne kadar önemli bir yere sahip olduğu daha net görülebilecektir.

Hümanizm ile Mevlana arasındaki farkı biraz daha belirginleştirelim.

Hümanistler toptancı bir yaklaşımla insan dışındaki bütün tanrılara savaş açtılar, reddettiler, onların yerine insanı koydular, insan merkezli bir dünya kurguladılar. Vahiyden, maneviyattan, soyut değerlerden yoksun bir anlayış içinde hümanist düşünce değişik adlar altında hep pozitivist, materyalist bir yapı kazandı. Marx, ?din afyondur.? diyerek toplumun kurtuluşunu bir insan kümesi olan proleteryanın insiyatif kullanmasına dayandırdı. Marksist ideolojiyi kuran bir insandır yani kendisidir, bir vahye veya peygambere dayanmaz, tamamen beşer kaynaklıdır, bu ideolojiyi pratiğe dökecek olan da yine insandır yani proleterya. Marks?ın hümanizminde insanın tanrılaştırılması, tanrısal gücün, ?proleter insan?a verilmesiyle ortaya çıkar. Bunun semavi, ilahi bir ilişiği yoktur.

Hakikaten Aşk'ın en büyük eksikliği ciddiyet!

Hemen karşı sayfada Şems'in bir ayetle ilgili teviline şu notu düşmüş:

"Ne zaman karanlık artar ve sevgili sana çirkin görünmeye başlarsa, ona daha çok yaklaş!" diyen ustanın, Tebrizli Şems'in öğüdüne uyuyorum. Geceleri, yatağıma uzanıp iki dizimi de karnıma çekiyor ve sevgiliyi ancak üşürken zikredebiliyorum.

Osmanlı imparatorluğunun son döneminden başlayarak Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşu ile hız kazanan modernleşme çabaları kendini eğitim öğretim alanında dada hissettirdi. 1800?lü yıllarda askeri eğitimden başlayan daha sonra eğitim- sağlık? yönetim alanlarına da yayılan bu çabalar artarak devam etmektedir. Bu dönemde geleneksel eğitim kurumları yanında modern kurumlar ihdas edilmiş mevcut pratik ihtiyaca göre düzenlemeler yapılmaya çalışılmıştır.

İkinci iktibas Descartes?e aittir. Descartes şöyle demektedir:

XIX. yüzyılda başlayan ve adına?batılılaşma? denilen bir süreç neticesinde Türkiye, bugün özellikle batılı siyasiler ve düşünürler arasında, batılı olup olmadığı tartışmalı bir ülke haline gelmiştir: bir çok batılıya göre Türkiye batılı siyasi ilkeleri üstlenme ve uygulama başarısını göstermiştir, bu sebeple onun, halkı müslüman olsa da, batılı olduğunu teslim etmek gerekmektedir. Başka bir grup ise Türkiye?nin siyasi olarak batılı değerleri üstlenmiş olmasının veya bunu tam olarak üstlenme ve tatbik etme iradesini izhar etmiş olmasının, onun batılı olması için yetmeyeceğini, Türkler?in müslüman olduklarını, dolayısı ile halkı müslüman olan bir devletin hiç bir zaman batılı bir devlet olamayacağını iddia etmektedirler. Ve tartışma daha uzun bir süre devam edeceğe benzemektedir.

Dini ilimler, İslam toplumunun varlığını sürdürmesini sağlayan sistematik gayretler olmaları hasebiyle, İslam Medeniyeti?nin mütemmim cüzleridir. Bu ilimlerin gücü, İslam Medeniyetinin hayatiyeti ile doğrudan irtibatlıdır. Bundan dolayı, bu ilimlerin başarılı olduğu dönemlerde, akli ilimlerde de önemli başarılar elde edilmiştir. Daha doğrusu, İslam toplumunun kendi varoluşu ile ilgili zemini teşkil eden dini ilimler alanındaki sağlamlık ve derinlik, müslümanlara diğer alanlarda da cesaretli işler yapma imkanı sağlamıştır. Bugün dini ilimlerin durumu ile diğer alanlardaki durum arasındaki irtibat görünüşte koparılmış veya kopuk gibi gözükse de esasta devam etmektedir. Bundan dolayı Türkiye?de genel olarak ilim ve düşüncenin meseleleri, doğrudan doğruya dini ilimlerin meseleleri ile irtibatlıdır. Ancak bu durumun fark edildiğini söylemek oldukça zordur. Bu çerçevede dini ilimler üzerinde mütehassıs olanların, ihtisas alanlarının öneminin farkına vararak, ilimlerin mevcut durumunu gözden geçirmeleri zarureti ortaya çıkmaktadır.

Ölen, bir köy çocuğu herhalde.

Öğretmenler, öğrencilerini böyle sevmeli diye düşündüm.

Kısacası, kutsal metin yorumlarında yeniden-yorumlamanın, yeniden-yapılandırmanın önemini takdir etmekte hiçbir sakınca görmüyor; hatta bu yoldaki çabaları samimiyetle destekliyorum.

Roman dediğiniz nihayet bir kurgu, kronolojik hatalar da olur, bilgi hataları da, aşırı-yorumlar da! Yazar özgürdür, kurgu özgürdür. Tasavvuf da bir ummandır, herkes o ummandan kabınca içer, vs.

Ara Dönem, İz yay.

Bu çerçevede yine, bizim batılı olup olmadığımız hala?meşkuk? ise, biz bu?meşkuk? hali nasıl değerlendireceğiz? Soruyu biraz daha farklı bir şekilde şöylece de sorabiliriz: İslam Medeniyetini terk ederek müslüman kalmak mümkün müdür? Dini ilimleri terk etmeden Batılı olmak mümkün müdür? Dini ilimleri terk ederek, Müslüman kalmak mümkün müdür?

Bu muammanın çözümü çok basit aslında. Orijinal metinde ayet Arapça harflerle dizilmiş ve bir dipnotla kitabın sonunda gerekli bilgi verilmişse de, tecrübesiz araştırmacımız, oraya bakmayı akıl edemediğinden böyle de kurtarır deyu bir şeyler uydurup metne eklemiş.

2. Sizi uzun vadede öne geçirecek bir fikri uygulamak için, bir süreliğine geride kalmayı göze alabilmelisiniz.

? " Ehali-i mahalleden bazı kimseler zaviye-i mezbureye şeyh olan Zeyde, "Bu makule evza niçin ettirip razı olursun?" dediklerinde, Zeyd, "Ne lazım gelir? 'İnsanları ve cinleri bana ibadet etsinler diye yarattım' " demekle cevap verse, şer'an Zeyd-i mezbura ne lazım gelir?" (s. 87)

Pakdil ile ilgili son bir soru soracak olursak, onunla aranızda geçen unutamadığınız anı veya anılarınızdan bahsedebilir misiniz?

Evet kesinlikle. Prizmanın başka renkleri gibi aynı yere işaret edebilirler. Fakat bunu yaparken, epistemoloji son derece önemli... Geleneksel şiirimizde bu böyledir, çünkü geleneksel şiirimizin merkezi var, yönü var, kıblesi var, hakikatle olan ilişkisi belli, ahlakla olan ilişkisi belli, yine başka değerlerle olan ilişkisi belli. Arapça bir kelimeden yola çıkarsak, "vücud" vicdanla kavranıyor, vicdan bir bilgi yetisi, vecd de orada doğuyor zaten. Varlıkla temas kurduğumuz yerde vecde gelmemek mümkün değil. Bu noktayı "ya - ya da mantığı" ile anlatmak epeyce zordur ki orada şiir doğar. Bugüne gelecek olursak, nihai anlamda modern sanatın ilgisi veya ağırlıkla üzerinde durduğu konuların durumu ile ilgili söyleyecek olursak, biraz psikolojizme saplanmış gibi görünüyor. Dolayısıyla felsefe ile ilgisi de hangi felsefi akıma göz kırptığı ile ilgili bir husustur. Bunların içerisinde rasyonalistlerden etkilenenler olduğu gibi varoluşçuluktan da etkilenenler var. Bu modern sanat ve şiir, hatta postmodern sanat ve şiir genel görüntüsü itibariyle modern değil; modern de klasik dönemin hem epistemolojisi olarak, hem duyarlılığı olarak, hem ilgi alanları olarak, hem de vurguları olarak klasikten son derece farklı. Dolayısıyla yani şimdiki felsefe nasıl dil çözümlemesi üzerinde duruyorsa, şiir de biraz insanın kendi bireysel duyuş ve yönelişlerinin dışarıya sızması olarak görünüyor genel olarak. Daha çok psikolojizmin, bireyselciliğin ağında debeleniyor gibi bir görüntüsü var.

Bir yerde de şu tuhaf ifade yakıştırılmış ağzına: "Bizim tek mezhebimiz var: Allah." (s. 78)

Biz bu yazımızda hümanizmin ne olduğunu ve zannedildiği gibi Mevlana?nın hümanist bir şair olmadığını tespit etmeye ve irdelemeye çalışacağız.

Elbette tür itibariyle değil ama yöntem ve amaç itibariyle var!

Tarihe sadakat umurlarında olmadığına göre, yazarımız, eli değmişken, Hz. Pir-i Mevlana'ya da örtü ayetini yorumlatıp bugünün Kimyalarını da sıkıntılarından kurtarmayı düşünürler miydi acaba!?

Bildiğim en iyi işi yapıyorum. Okuyorum.

Üşüdükçe, Şems-i Tebrizi'nin?'Hırka-i Şems' olarak da bilinen? 'Makalat'ıyla bir kez daha ısınmayı beceremeseydim, acaba bu dört kitaplık gürültünün üstesinden gelebilir miydim, bilemiyorum.

Burada dini ilimler ilginç bir yerde durmaktadır: Bu ilimler, varlıkları itibariyle, batı kaynaklı değildir. Batı kaynaklı olmamakla birlikte, batı kaynaklı bir dünyada yer almak iddiasındadırlar. Bir?rivayete göre? bu ilimler din de değildir. Öyle olunca bu ilimleri terk etmek, dini terk etmek anlamına gelmemektedir. Bu ilimler, İslam medeniyetine aittir ve bizim yaptığımız, medeniyeti terk ederken, ona ait olan dini ilimleri de terk etmektir. Ancak biz bugün dini ilimlerle iştigal etmekteyiz ve bu ilimlerle iştigal etmek, batılı olmayan bir şeyle iştigal etmektir. Yani batılılaşma yolundaki bizler dini ilimlerle meşgul olmakla batı medeniyeti içinde, batılı olmayan bir şeyleri benimsemeye teşebbüs etmekteyiz. Bu, bizim mevcut halimizi göz önüne alacak olursak?batı kaynaklı? olmayan?bazı?geleneksel?, yani nostaljik sanatları bir kenara bırakacak olursak- yegane kısmımız gibi durmaktadır. Ancak burada da, yine ilginç bir şekilde, batılı unsurlar, diğer alanlardaki kadar olmasa da, etkindir: Bugün dini ilimler alanında faaliyette bulunan insanlar arasında Goldziher?in, Schacht?ın, Massignon?un ve daha bir çok oryantalistin, İmam-ı Azam, İmam Şafii, İmam Matüridi, İmam Eş?ari, İmam Gazali gibi din alimlerinin yanında, belki onlardan daha fazla tanındığını ve istifade edildiğini söyleyebiliriz. Bu ise ister istemez şöyle bir soruyu karşımıza çıkarmaktadır: Oryantalist bir formda dini ilimler yapılabilir mi? Bunu biraz daha farklı bir şekilde şöylece dile getirebiliriz: Batı medeniyeti içinde islami-dini ilim yapmak mümkün müdür? Özellikle klasik dini ilimlerin konularının, müslümanların ortaya çıkardığı ve yukarıda medeniyete ait olarak zikrettiğimiz alanlar olunca, medeniyet değiştirmek demek, dini ilimleri mevzusuz, dolayısı ile anlamsız bir faaliyet haline mi getirdi? Yaşanan bir çok sıkıntının kaynağı burası mı?

Böylece Elif Şafak'ın, tıpkı "Aşkın Kırk Kuralı" gibi, yaratıcı muhayyilesinden yardım alarak icad ettiği "Kur'an Yorumunda Dört Akıntı Teorisi"ni Şems'ten dinlemeye başlıyoruz.

İlk şiirlerinizi de bu dönemde mi yazmaya başladınız?

Bak sen!

ALTERNATİF YORUMLAR

Hocam bu aziz hatıraların büyüsünü bozmayalım o zaman. Başka bir konuya geçelim, edebiyata olan ilginin azaldığı, onun yerine başka şeylere olan ilginin giderek arttığı yönünde bir tez var. Siz bu konuyla ilgili neler söylersiniz?

Evet, hepsi de yaşanmamış bir aleme öykünmenin ürünü!

Kürtler de var, Müslümanlar da var, bu insanları?bir şeyler?olmaya?mecbur? etmeyin, şu?mecburiyetleri? çıkartın halkın hayatından.

Ben kimsenin bana?din kurallarına uygun yaşamam? için baskı yapmasını istemem ama insanların inançlarını özgürce yaşamasını isterim.

Men hak-i reh-i Muhammed Muhtarem

Tabula Rasa Sayı 4 Isparta 2001

Müdür, din öğretmenliği de yapan bir İmam Hatip mezunu.

Charles H. Long?Popular Religion? The Encyclopedia of Religion Mircea Eliade Macmillan New York 1987 C. 11 s. 442-451.

Ve neşkürüke?ala ma?allemtena min kava?idi?l-?aka?idi?d-diniyyeti ve havveltena min?avarifi?l-me?arifi?l-yakiniyyeti ve hedeytena ileyhi min tariki?n-necati ve sebili?r-reşadi ve delleltena?aleyhi min seneni?l-istikameti ve nehci?s-sedadi.

Bu açıklamalara göre hümanizm, Avrupa?da Ortaçağ sonrasında Reform ve Rönesans hareketleriyle birlikte eski Yunan ve Latin kültürüne dayalı olarak gelişen bir insan, tanrı, dünya ve hayat görüşüdür. Ortaçağda muharref Hristiyanlığın insanlar üzerindeki tanrı adına ortaya koydukları zulüm ve baskılara karşı bir tepki olarak doğmuştur. Ortaçağ Hristiyanlığı insanı ezen, onun fikir ve sanat üretimine izin vermeyen bir tanrı kavramı sunuyordu. Hümanist düşünce, buna tepki olarak tanrıyı yok sayan, reddeden?yüce insan?, hatta?tanrı insan? kavramını getirdi. Bu, bir anlamda insan adına tanrıdan öc alma hareketiydi. Muharref Hristiyanlık, hayatı, dünyayı, toplumu vahiy adına tanzim ediyordu. Fakat bu gerçek vahiy değil, insan eliyle, papazlar eliyle yeniden şekillenmiş yani beşerileştirilmiş bir dinin vahyi idi.

Hakikatten yoksun! Ve samimiyetten! Ferd planında çekilen ızdırabın kokusu duyulmuyor; ne şahsi bir hesaplaşmanın, ne de gerçek bir acının.

10. Kişinin yapabileceklerinin limitini yetenek ve eğitim seviyesi, yaptıklarının limitini ise moral ve motivasyon seviyesi belirler.

4. Elif Şafak, 'Aşk' (Mart 2009, İngilizce'den)

Bugün dini ilimlerin bugünkü meselelerini konuşurken, aynı zamanda böylesi bir tecrübeyi ve böylesi bir tecrübeye dayanarak konuşmaktayız.

Mecnundan habersiz bin Leyla! Leyla diye diye başından yetmiş nikah geçmiş bin Mecnun!

selamlar..

Tasavvuf -Kısa Bir Giriş-, William C. Chittick, Çev. Turan Koç, İz yay.

Ne büyük zavallılık!

Sivil toplum kuruluşlarına çok büyük işler düşmektedir. Her şeyi devletten beklemek yerine projeler üreterek bunların teorik-pratik uygulamasını üstlenerek açık bırakılan alanları kapatmalıdırlar. Devlet yapısındaki dönüşümde bunu olanaklı kılmaya başlamıştır.

Öğrenci düzeyinde meseleye baktığımızda her şeyden önce kimlik ve gelecek krizi yaşayan bir kesim ile karşı karşıyayız eşit şartlarda eşit eğitim alamayan gençler başı boş durumdadırlar şans oyunları müzik eğlence yaşam tarz haline gelmiş pragmatist anlayışlar yerleşmiş giderek a sosyal bir duruma doğru gitmektedirler. Toplumsal ve kültürel aidiyet hissi zayıflamış, stadyum-cafe mekanlarından başka bir uğrağı kalmamıştır. Artık onlar için ne cami nede kütüphane cazip değildir. Okumayan düşünmeyen üretmeyen bir gençlik ile karşı karşıyayız. Gençlere güvenmeyelim anlamında değil onları bu hale biz büyükler getirdik. Eğitim ve öğretim sistemindeki çarpıklıklar dünya ülkelerine göre en büyük hazinemiz olan gençlerimizin yok olmasına sebep olmaktadır.

Turan Koç'la güzel bir ilkbahar günü, cuma namazı sonrasında Kayseri İlahiyat'ta buluştuk. Kendisiyle eski günlerinden, şiire ne zaman başladığından konuştuk. Turan Koç hala o günlerin sıcak dostluklarını hissediyor. Nuri Pakdil ve düşüncelerini sorduk öğrencisine. Biz her ne kadar "Pakdil Usta" diye söze başlasak da Koç, "Nuri Ağabey" diye cevap vermeyi tercih etti. Yine Turan Koç hocamızla, "Din Dili"ni, yapmış olduğu çevirilerini, yakında yayımlanan ve yine "ilk" olma özelliğini taşıyan eseri "İslam Estetiği"ni konuştuk. Çok samimi ve sıcak bir ortamda gerçekleşen bu söyleşide edebiyattan sanata, çeviriden şiire, felsefeden aşka birçok meseleyi ele almaya çalıştık. Hocamızın nezaketi, hoş sohbeti, samimiyeti ve misafirperverliği ile oldukça zevk alarak gerçekleştirdiğimiz bu istifadeli söyleşiyi, sizin de keyifle okuyacağınızı düşünüyoruz.

Ali Sami en-Neşşar, Neş?etü?l-Fikri?l-Felsefi fi?l-İslam, Kahire 1981 , I, 227 ,

Utanmadan bir de diyorsun ki: Ben kafirim!

ELİF ŞAFAK - YAŞAR NURİ ÖZTÜRK ELELE

Hocam makale türüne girmezse başlığın dışına çıktığım için özür dilerim.. son dönemlerde popüler olan bir kaç kitap için güzel bir yazı... paylaşmak istedim

13. YÜZYILDAKİ AZINLIKLAR!

Oysa altın bulmak ümidiyle erenlerin türbesine kazma vurulmaz!

Cenazesini köye götürmüşler.

Aşk yazarının devirdiği çamların haddi hesabı yok, heyecanından İslam irfanının ustalarını günümüzün ekran papazlarına dönüştürmüş; doğruları yanlışlarına yetmiyor bile.

8. Kişilerin neleri başarabilecekleri hakkındaki inançları, neleri başarabileceklerini de belirler.

Bu iki soruya verilecek cevabın, öncelikle, sadece "metin-okur" ilişkisinin değil, "kutsal metin-inançlı okur" ilişkisinin de yorumlamamıza katkı sağlayacağına inanan Elif Hanım, tam da burada kendisine dikkat edilmesi gereken hassas bir noktanın varlığına işaret eder:

Batılıları mazur görmeli, ne yapsınlar zavallılar, dillerinde tek kelime var: Love veya Die Liebe ya da L'amour!

O dönem için böyle bir bilinçlilik durumu yoktu belki ama ben her iki türden de bol bol şiir okuyordum. Zaten aruz vezniyle yazdığım şiirlerimi imha edişim daha sonraydı, Ankara yıllarıydı. Bu arada ben artık Yahya Kemal'den, Mehmet Kaplan'dan okuyorum dergilerden falan, Sezai Ağabeyin şiirlerini okuyordum yine aynı şekilde. Cahit Zarifoğlu ile tanıştım. Şiirin başka bir boyutuyla tanışmış oldum.

?Hümanizm? kelimesi, her ne kadar 1539 yılında kullanılmışsa da kavramsal içeriğiyle çok eski zamanlara kadar gider.

Selamlar..

Bogos Zekiyan, Humanizm, İnkılap ve Aka Kitabevleri, İstanbul 1982.

İşte size Türkçe'nin cilvelerinden biri daha! Çünkü Türkçe'de Aşk denince, kural mural akla gelmez; Türkçe'de aşkın ne kuralı olur, ne de kuralları. Hepsi de bir anda uçup gider.

Sormak gerekmez mi, kara büyü'nün, fildişi kulelerin, aforoz kurumunun, azınlıkların bizim kültür dairemiz içerisinde ne yeri var?

? "Efendi hazretleri, kızım Kimya özel bir çocuk. Ama anası da, ben de basit insanlarız. Onu layıkıyla yetiştiremeyiz. Bu yörenin ilmi en kuvvetli kişisi sizmişsiniz. Kimya'yı öğrenciniz olarak kabul eder misiniz?" (s. 217-218)

?14. asır zarfında bilhassa İtalya?da eski eserleri okumaya karşı büyük bir alaka uyandı: Bahse mevzu olan eserler Yunanca ve Latince yazılmış olanlardı. Hümanistler yeni bir zihniyete yol açtılar ki kalıp fikirlerin tazyikinden sıyrılmak ve kazanılan nefis itimadıyla bütün tabiat ve tabiat ötesi hadiselerini tetkike girişmek suretinde tezahür eden bu zihniyet Avrupa medeniyetinin doğmasında ve yaşayışa gelmesinde amil olan hümanist zihniyettir. Bu tarzda düşünmeye başlayan insan artık kilisenin telkinini tekrarlayıp?Ben bir hiçim; onun için duygularımı, düşüncelerimi, ihtiraslarımı boğmalıyım; nefsimi inkar etmeliyim. Yegane vazifem: Kainatı yaratan, onu idare eden Allah?ın iradesine hizmetkar olup adını tebcil etmektir. Herhalde esrar-ı ilahiyyeye nüfuz etmek bana düşmez? demeyecektir. Kısaca denilebilir ki Ortaçağ kainat hakkında Allah?ın fikrini dinlemişti. Hümanisma?Bu hususta insanın da bir fikri olabilir? diyor ve ona şüpheyle bakanlara?nasıl ki Yunanlıların ve Latinlerin de vardı.? Diye misal gösteriyor.

Mevcut ile kurulan bu irtibat, dini ilimlerin mahiyeti konusunda da bize epeyce bir fikir vermektedir. Dini ilimler, İslam toplumunun varlığını sürdürmesinin intersubjektif esasıdır. Bu esas bir taraftan faillerle, yani alimlerle irtibatlı ise de diğer taraftan onları önceleyerek, onları muktedir kılan bir zemindir. Bu zemini biz daha çok klasik gelenek içerisinde?metinler? olarak görmekteyiz. Ancak metinlerin kendilerinin?son? söz olmayıp, bir alanla ilgili?ilk? sözler olduğunu söylemek mümkündür. Bu ilk sözler, hoca ile talebe arasında müzakereye bir zemin, bir vasat teşkil etmekte ve asıl ilmi etkinlik olan hoca ile talebe irtibatı üzerinden, sadece bu irtibatı kurmanın bir vesilesi olmaktadır. Kitaplar hiçbir zaman?hoca? ile mukayese edilebilir bir konumda olmamıştır. Kitaplarla bir medeniyetin ne kadar tanınabileceğinin en ilginç örneğini biz, batılılaşma süreci içinde ve batıyı tanıma yolundaki?kitabi? ve?kitaplı? gayretlerimizde görebiliriz. Bu çerçevede mesela alim olmayı kitap yazma olarak görmek ve kitap yazmayı da?kavil? sahibi olmak olarak düşündüğümüzde, bir oryantalist ile müslüman bir alim arasındaki fark ortadan kalkmakta; ortada iki ayrı kavil durmaktadır. Bunun ilginç neticelerinden birisi, dini ilimlerin, dini bilginin?üretildiği? bir alan olmaktan çıkması, bunun yerine?din hakkında bilgi?nin üretildiği bir vasat olmasıdır. Bunu biz aynı zamanda?objektivist? söylem içinde de bulmaktayız. Hatta dini ilimlerin?sosyal bilimler? olduğu ve sosyal bilimler tarafından ikame edilmesi veya dini ilimlerde sosyal bilimlerin metotlarının kullanılabileceği, veya edebiyat bilimlerinin yöntemlerinin kullanılabileceği, daha doğrusu özellikle bu yöntemlerin kullanılması gerektiği gibi tezlere rastlamak veya muhtelif çalışmalarda bu tip gayretlere rastlamak çok ta istisnai bir durum gibi gözükmüyor.

Bu alemde hakiki kafiri nerede bulacaksın? Hadi bul da önünde secdelere kapanayım! Yeter ki hakikatiyle "Ben kafirim!" desin de buseler vereyim ona!

Bezirgan takımının ayakları ne de güçlü! Kanatsız iskeletler... dertsiz tasasız kafatasları... tam ortasındaysa aşksız, tutkusuz, kısık gözler... hakikate çok uzaklardan, isteksizce bakan gözler...

Gençliğin zamanında değerlendirebileceği alternatif eğitim, spor, eğlence ve dinlenme merkezleri oluşturulmalıdır. Gençlerin halihazırda okul dışında zamanını değerlendirebileceği cazip ortamlar bulunmamaktadır. Bu konuda belediyelerin çalışma yapması gerekir, kütüphanelerinde kullanım ortamları ve zenginliği artırılmalıdır.

Eğitim ve öğretimi etkileyen en önemli bakış açılarından biride geleceğe yönelik belirlenen hedefler ve bunların rolüdür. Yeni Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı İmparatorluğu?nun gerileme ve içe kapanmasının ürünü olduğu için Devlet kadroları da bu korku ve bunun yarattığı tepkiler doğrultusunda hareket etmişlerdir. Mağlubun galip olanağa benzeme alışkanlığı bu dönemde de tezahür etmiş ; batı her şey doğu hiçbir şey zihin örüntüsüyle hareket edilmiştir. Eğitim ve öğretimde de tarih ve medeniyet algısı bu doğrultuda verilmeye çalışılmıştır. Tarihine dinine geleneğine kültürüne yani kendine yukarıdan bakan küçük gören anlayış ortaya çıkmıştır. Kim olursa olsun; bir insan da olabilir, devlet de kendine güvenmiyor, inanmıyorsa başarılı olması beklenemez. Birey ve toplum olarak özgüven problemi o günden bugüne bir sorunda durumumuzu problemli hale getirmeye yetmiştir. Eğitim milli kimliğini azar azar yitirmeye başlamıştır.

Bilakis, pekala ilgisi var efendim!

"Şems geldiğimi görünce gülümsedi: "Kerra, seni ayinimize davet ediyoruz."

Tabii Ankara'da öyle güzel bir ortamda bulundum ki, bu ortam sevgili Nuri Pakdil Ağabeyimin çevresinde onunla hemhal olan, onunla sohbeti olan değerli insanlardan oluşuyordu. "Sohbet"i "söyleşi" anlamında kullanmıyorum, "sohbette mülazemet" vardır derler, yani arkadaşlıkta ayrılmazlık, sürekli birliktelik vardır. Bu birlikteliği mecazla ifade etmek gerekirse, rahmetli ve sevgili Cahit Zarifoğlu'nun "Yedi Güzel Adam" benzetmesini söyleyebiliriz. İşte o güzel adamların semtine düştük, orası benim için ayrıca bir fakülte oldu. Şiirin, edebiyatın, yazının ne anlama geldiğini cidden üst düzeyde derinlemesine kavrama, bilincine erme, hatta vakıf olma seviyesini elde ettim. Böyle bir ortam benim için büyük bir şans oldu.

Hiçbir muhayyile hakikatin sınırlarını aşamaz.

Postmodern Aşk dediğim de işte tamıtamına bu: Müzik ve Dans ve Dua...

... ... saygılarımla...

? "Hiç kuşkusuz" der; "kutsal metinlerin doğrudan bu bakışaçısıyla ele alınamayacağını, kutsallıklarından ötürü kendi okurlarının gözünde bir 'metin'den çok daha fazlası olduklarını gözönünde bulunduruyorum. Ancak yine de, kutsal metin de en son tahlilde bir metindir ve bu nedenle de farklı yeni-okumalara ve yeni yapılandırmalara açıktır." (, s. 64-65)

Bence hiçbir mahzuru yok! Kalkıştığı işin hakkını veren, hiç değilse vermeye çalışan her müteşebbisin ellerinden öperim, ?hadi ben de Şems gibi söyleyeyim? ona yüreğimde ısıttığım sımsıcak buseler gönderirim.

Mesela fıkıh usulü, Büyük Haydar Efendi yerine Muhammed Ebu Zehra veya Abdülvehhab Hallaf veya Zekiyüddin Şaban?ın eseri üzerinden öğrenildi/öğretildi. H. Karaman Hoca?nın İmam Hatip Okulları için ders kitabı olarak telif ettiği Fıkıh Usulü (Istanbul 1964) eseri bu çerçevede bir istisnadır.

Dini ilimlerin mevcut durumunu ele alırken, Türkiye?de oldukça yaygın olduğunu düşündüğüm iki tavrı temsil eden iki iktibas üzerinde durmak istiyorum. Bu iktibaslar, her ne kadar Türkiye?de olup biten bazı şeyler hakkında konuşmak için seçilmiş olsa da, Türkiye kaynaklı değil. Bunun önemli sebeplerinden birisi, Türkiye?deki ilmi faaliyetlerin uzun bir süredir Türkiye dışı ile, belli ölçüde bir bağımlılık ilişkisi içinde, gelişmiş olmasıdır. Bunun üzerinde durulması gereken muhtelif sebepleri olmakla birlikte, en önemli sebebi Türkiye?de yaşanan tecrübenin radikalliği ile alakalıdır. Bu radikallik zaman içerisinde dini ilimlerle irtibat imkanını neredeyse ortadan kaldırdığı için, uzun süre dini ilimlerle irtibat kurmaya yönelen bir çok insan, bunu Türkiye dışında yapılmış olan çalışmalar üzerinden gerçekleştirdi. Bu önemli bir nokta olsa da, tayin edici olan değildir. Tayin edici olan Türkiye?de olup biten modernleşme sürecidir. Bu süreç, artık tamamlandığı ve batılılaşma?her türlü anlamı ile- bittiği için, bugün artık tarih olan bir olaylar ve kararlar dizisi hakkında konuşmak ve bunu değerlendirmek durumundayız. Bu aynı zamanda kendi hakkımızda konuşmaya başlamamız anlamına gelmektedir ki, bu bizim kendi kendimize ve kendi yaptıklarımıza, bu batılılaşmak da olsa, değer vermemiz anlamına gelmektedir.

?İnsanla başlıyor ve insanla bitecek her şey, iyisi kötüsü, güzeli çirkiniyle her şey, şu milyarlarca yıl yaşamış, belki bir o kadar yaşayacak olan dünyamızda. Benim için dünyada tek gerçek insandı ve insanın insan gibi yaşamasına önem veren, insanın insan tarafından sömürülmesine karşı çıkan bir düzendi kurulmasını istediğim ve dilediğim. Bu bakımdan hümanizmaya bağlandım, zamanla gücünü ve değerini yitirebilecek?izm?lerden sıyırdım kendimi.?

"Düşünce Varlıkla Buluştuğu Yerde Şiirleşir"

Son dönem divan edebiyatının en önemli örneklerinden biri olmasının yanı sıra, tasavvufi alt yapısı ve sembolizmi ile genel olarak edebiyat ve spiritualizm açısından çok önemli bir eserdir. Eserin kahramanları güzellik ve güzelliğe yönelişin sonucu olan aşk'tır. Eserin her bir satırında tasavvufi simgeler bulunur; kişi isimlerinden, yer isimlerine ve benzetmelere kadar. Sebk-i Hindi ile kaleme alınmıştır. Şeyh Galib eserin, Der beyan-ı sebeb-i te'lif kısmında, bir oturumda Nabi'nin Hayr-abad isimli eserinin fazla övülmesinden rahatsız olarak eseri yazmaya karar verdiğini belirtir. Şeyh Galib, Nabi'nin eserinin özgün olmadığını öne sürmüş ve özgün bir eser kaleme almak istemiştir. Bu doğru bir tespittir; zira Baltacı Mehmed Paşa adına 1705'te kaleme alınan Hayr-abad, Attar'ın İlahi-Name isimli eserindeki bir hikayeden temel almaktadır. Çoğu motifi ve kurgusal detayı söz konusu hikaye ile aynıdır. Aslında dönemin ünlü edebi eserleri düşünüldüğünde, bu pek normaldir. Şeyh Galib bu eseri özgün olmadığı için kınamış ve kendisi hem edebi anlamda gelişmiş hem de özgün olan bir eser kaleme almak istemiştir. Ayrıca eserdeki tasavvuf ağırlığı ve Şeyh Galib'in tasavvufi yönü göz önüne alınırsa, eserin yazılış amaçlarından biri de önemli bir tasavvufi eser yazmak istemesidir. Hüsn ü Aşk, kurgusal anlamda Hüsn isminde bir kız ile Aşk isminde bir erkeğin aşkını anlatan, tasavvufi bir tema ve temele sahip bir mesnevidir. Mesnevide anlatılan hikaye şöyledir: Sevgioğulları isimli bir Arap kabilesi vardır. Bir gece bu kabilede bir kız bir de erkek çocuk doğar, erkeğe Aşk kıza Hüsn ismini verirler, bu ikisini birbirlerine nişanlarlar. Öğrenim zamanları gelince ikisi de Edep okuluna giderler, bu okulda Munla-yı Cünun isimli büyük bir hoca vardır. Bu sıralarda Hüsn Aşk'a aşık olur. İkisi zaman zaman Mana gezinti yeri`ne gitmekte gezinmekte, sohbet etmektedirler. Bu gezinti yerinde Suhan isimli bir mihmandar vardır ki bu kişi her şeyi bilen çok büyük bir insandır. Fakat, Hayret isimli kudretli bir kişi Hüsn ile Aşk'ın görüşmesine mani olur. Bir süre Suhan yoluyla mektuplaşırlar. Aşk'ın Gayret adında bir lalası vardır ve sonunda ikisi Aşk'ın gidip Hüsn'ü kabile büyüklerinden istemesi konusunda anlaşırlar. Kabile büyükleri ise Aşk'ın bu arzusuyla alay eder ve eğer Hüsn'e kavuşmak istiyorsa Kalb ülkesine gidip Kimya`yı alıp gelmesi gerektiğini söylerler. Yolun ne denli zorlu ve korkunç olduğunu da anlatırlar, Aşk yolda dev, cin ve cadılarla karşılaşacak, ateşten bir denizden geçmek zorunda kalacaktır. Aşk ile Gayret Kalb ülkesine yola koyulurlar ve başlarından birçok badire geçer. Her badirede onları Suhan kurtarır. Mutlu sonla biten hikayede; işin sonunda Aşk'ın Hüsn'ü kendinden ayrı sanmasının onu yanlış yollara düşüren şey olduğunu, aslında Aşk'ın Hüsn, Hüsn'ün de Aşk olduğunu, birlikte ikiliğin var olmayacağını aslın birlik olduğu mesajı ile karşılaşılır. Kahraman ve yerlerin isimlerinden hikayenin sonucuna kadar neredeyse her unsur tasavvufi bir anlam taşımaktadır. (Örneğin; Hüsn ile Aşk seven ve sevileni yani hüsn-ü mutlak ile dervişi, edep; dergahı, Munla-yı Cünun; mürşidi, Kalp şehri; Allah?ın tahtı olan gönlü ve oraya yapılan seferin, çile dolu sevgi mücadelesinin simgeleridir.) Bu nedenle Hüsn ü Aşk tasavvuf edebiyatı açısından çok önemli bir eserdir...

Bu hiyerarşik ve geleneksel toplumlardaki din sınıfı ile bu sınıfa ait olmayanlar arasındaki farklılığa dayanan bir varyasyondur. Popüler dinin bu biçiminde demokratik siyasetlerin ve endüstrileşmenin bir ürünü olan kitlelere ait manaya vurgu yapılır. Daha eski geleneksel hiyerarşik toplumlarda din sınıfı ile dini olmayan sınıfın her ikisi de bir takım geleneklere sahipken?kitleler?in modern tanımı geleneğin ve diğer zevke ait kuralların yokluğunu ifade eder. Ki şimdilerde bunlar özel eğitim imkanına sahip olan imtiyazlı bir elit sınıf tarafından belirlenmektedir. Alexis de Tocqueville?nin Amerika?daki demokrasinin anlamı üzerine yorumları göstermektedir ki demokrasi ve kitle kültürü eş anlama sahiptir. Popüler dinin bu biçimi tarihinin her anında kitle nüfusunun varoluşsal ve geçici ilgilerini açıklama eğiliminde olacaktır.

Yöntem ise, tasavvuf edebiyatı üzerinden İslam'ın temel kaynaklarını farklı okumalara tabi tutmak. İslamın kadın tasavvurunu dönüşüme açık hale getirmek.

esoterik: Küçük bir grup tarafından anlaşılan

"Avrupalı" başarı kültürü

Rasim Özdenören de yok muydu?

1. Günümüzde dini ilimlerin meselelerini felsefi olarak ele almak için, yapılması gereken ilk iş, meselenin bir varlık meselesi olarak ele alınması ve bu anlamda dini ilimlerin hakkında oldukları mevcut hakkında bazı noktaların tasrih edilmesi gerekmektedir.

Devletin varlık nedeni budur.

Hocam, Pakdil'in dikkatimizi çeken bir özelliği de, onun yabancı dil öğrenmeye ve çeviriye büyük önem vermesi. İbrahim Demirci'nin, sizin veya Pakdil'in çevresindeki diğer kişilerin çeviriyle özel olarak ilgilendiğini biliyoruz. Çeviriyle bu denli uğraşmanızda Pakdil'in etkisi ne ölçüde olmuştur?

11. Mevlana?nın Rubaileri, Rubai: 1052, çev. M. Nuri Gençosman, İstanbul 1986, s.216.

"Din Dili" literatürü tamamen Batı kaynaklı gelişiyor. Bunun İslam düşüncesine uyarlanması mümkün müdür, dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir?

Bu, ?dini? olmaktan da öte?insani? bir davranış, insanca bir sıcaklık var bu davranışta.

Kültürün Doğası ve Popüler Din

Tanrı'ya inanan adam olmak kolay, asıl zorluk Tanrı'nın inanacağı adam olmakta! Ne ki insanın en kalın perdelerden biridir aramak, ve fakat gerçekte aranıyor olduğunu bilmemek!

Bakalım o halde, aşağıdaki yalanların hangisinde bir emeğin izini görülüyor?

Love deyince, mehabbet deyince, sevgi deyince, bakınız işte o zaman işin rengi değişiyor. Çünkü sevginin koşulları ve kuralları olur. Hem de üç tane değil, beş tane değil, kırk tane bile olur!

Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşu ile birlikte geleneksel eğitim kurumları kapatılmış batıdaki uygulamalar takip edilerek yenileşme sağlanmaya çalışıldı. Bu sürecin en önemli üç boyutu dil, din ve gelecek tasavvuru konularında olmuştur.

? Gönlü Geniş ve Ruhu Gezgin Sufi Meşreplilerin Kırk Kuralı.

Dolayısıyla hümanizm, batıda ve bizde dine, tanrıya, maneviyata, ahirete karşı gelişen bir tepki hareketidir. Batı dünyasında kendi tarihsel şartları içinde onlar açısından böyle bir tepki, çıkış noktası olabilir. Ancak İslam dünyasının tarihsel süreci ve şartları Avrupa?nınkinden farklıdır. İslam, bozulmamış sahih bir din olduğu için insanı hiçbir zaman ezmedi, baskı altında tutmadı, onun fikir, bilim ve sanat üretmesine engel olmadı, tam tersine imkan sağladı. İnsana?düşman bir tanrı? anlayışı değil, ?dost Allah? anlayışını, Allah?ın insana rahmet, lütuf ve yardımı anlayışını getirdi. Sadece maneviyata ve ahirete değil, aynı zamanda maddeye ve dünyaya da önem verdi. Dolayısıyla İslam dünyasında hümanist içeriğe uygun bir tepki ortaya çıkmadı. Çünkü zemini yoktu. Sonradan zorlamayla ve başka maksatlarla kasıtlı olarak sun?i biçimde propaganda edilmeye, yayılmaya çalışıldı ama tutmadı. Dolayısıyla İslam dünyasında hümanizm düşüncesi, boşta kalan, zemini olmayan, Batıya özgü bir felsefe ve bir yaklaşım biçimidir.

Eserleri eleştirileri ile okumak herdaim değerlendirme açısından daha sağlıklıdır.. Bu minvalde yazılan kitaplar için iki gündür devam eden ciddi ve ses getirecek bir eleştiri Dücane Cündioğlundan...

Maurice Duverger, Siyaset Sosyolojisi, Çev. Şirin Tekeli, Varlık Yay. , İstanbul ty. , s. 18

Toplumun popüler tabakasından çıkan bu tür hareket ve eylemler Wric J. Hobsbawm tarafından?siyasal öncesi ? olarak adlandırıldı. Bununla o insanların dünyaya ilişkin emellerini ifade edebilecekleri özel bir siyasal ideolojik formun bulunmadığını kastediyordu. Birçok durumda bu doğru olabilse de bu tarz emeller dini terimlerle açıklanıyordu ve bu popüler dinin eşsiz anlam boyutlarının zuhur ettiği ifade düzeyi üzerinde var olmaktadır. İlkel toplumların başlangıç yapısını adeta anımsatır bir tarzda köylü ve halk toplumları yaşam türlerinden ve geleneksel dini yeniden yorumlamaktan çıkan arkaik semboller aracılığıyla dayanışmalarına ilişkin yeni bir öz bilinçliliği ifade etmektedirler. Çoğu durumda semboller ve geleneksel din öğretileri daha literal bir tarzda anlaşılırlar. Haydutluk eşkıyalık ve sosyal düzeni bozan diğer eylemlere devrimci çevrelerce müsaade edildi. Çünkü onlar devrimci faaliyetin bağlamını oluşturan ve Victor Turner?in?liminal devlet? diye adlandırdığı şey tarafından tasvip görmüşlerdi. Bu devlet toplum düzeyindeki kaosa bir geri dönüş demektir.

Cabiri, Arap Aklının Oluşumu, s. 19

Öğretmen açısından durum daha vahim görülmektedir. Toplumun yaşadığı değişime paralel olarak ideallerinden soyunmuş öğretmenler memurluk zihniyetini aşamamaktadır. Mesleki formasyonu üniversite döneminde tam anlamıyla alamayan öğretmen, öğretmenliği okul sürecinde yeni baştan öğrenmeye başlamaktadır. Bu hem zaman, hem de çocuklar açısından bir kayıptır. Özellikle büyük şehirlerde maddi sıkıntıların pençesinde mesleki motivasyondan yoksun olmaktadırlar. Bilgiye en hızlı ulaşılan bu çağda ne yazık ki yeterli mesleki donanım sağlayamamaktadır. Araştırmayan kitap okumayan bir öğretmenin öğrenme ve bilgi aşkının ne kadar öğrenciye verebileceği şüphelidir. Buna iktidarların milli eğitim ile her yıl hatta her ay değişen sistem tekliflerinden başı dönen öğretmen ne kadar verimli olabilir. Değim yerindeyse antibiyotik ilaçlar kullanıla kullanılan akıl ve beden felç olmuştur. Hap merkezli çözümleri bir yana bırakmalıyız.

Etnisiteleriyle veya bir ideoloji veya işleriyle alakalı bir mitoloji ile nitelenen birtakım özel sınıflar popüler dinin özel bir sınıfını oluşturur. Çoğu durumda bu tür gruplar başka kültürdeki yabancı toplulukları ifade etmez. Tersine ırksal özellikleri veya meşguliyetleri sebebiyle kendi topluluklarının dışında olan insanlar için?öteki? ve yabancılık problemlerini ortaya çıkarır. Yine de bu gruplar yaygın bir kültürel ideolojinin ve onun işlevselliğinin zorunlu bir bileşeni olarak sosyal yapıyı tamamlarlar; ?toplumun bir parçası olmaksızın onun bir parçasını? oluştururlar. Dünyanın oldukça geleneksel olan kültürlerinde belli meslekler bu anlamı ifade ederler. Bunlar köylerdeki bir takım mekanlarla sınırlıdırlar ve hem kendi ritüllerine ve hem de evrenin doğasına ilişkin değişik anlamalara sahiptirler. Bu tip mesleklerin rol ve fonksiyonu toplumun geri kalanlarınca anlaşılsa ve toplumun genel kozmolojisinde bir yere sahip olsa da yine de onlar toplumun doğasına ilişkin değişik bir anlamanın temelini oluştururlar. Popüler dinin bu biçiminin ırksal anlamına ilişkin örnekler Hıristiyan ülkelerdeki Yahudi tarihinde veya Yeni Dünyadaki Afro-Amerikan dinlerde görülebilir.

Bu tarz popüler dini hareketlerde dini şahsiyetlerin iki büyük tipi görülür: Peygamber figürü ve eşkıya. Dini bir şahsiyet olarak peygamber popüler dinin konumuna karşı yeganelik teşkil etmez. Bir çok durumda bu çeşit figürler geleneksel kültür öğretisinin bir parçasıdır. Popüler din tabakasından hareketle peygamberin anlam ve rolü hakim ve elit sınıfın suiistimal ve adaletsizliklerine karşı halkın eleştirici ve kınayıcı sesi olarak artış gösterir. Peygamber halkın varoluşsal durumunu onların yaşam tarzından ve dini geleneğin yeni bir yorumundan neşet eden en eski dini bilgelikle ilişkilendiren bir kişidir.

7. Kanaatkarlık mı yoksa talepkarlık mı yüceltiliyor?

The Lively Experiment New York 1963.

DİN-DEVLET İLİŞKİLERİNE MEŞRUİYET KAVRAMI ETRAFINDA BİR YAKLAŞIM

Böylesi bir beklentiyi karşılayabilecek bir sanatsal titizlik tarafından ikna edildiğimi söyleyebilir miyim?

Çağdaş İslami Protestanlığın cılız numunelerinden birinin, tamamıyla politik hesaplardan beslenen birtakım sığlıkları, nasıl olup da Kur'an'ın batıni yorumuymuş gibi sunulabilir; Şems-i Tebrizi'nin ruhaniyeti nasıl olur da bu denli ucuz bir biçimde istismar edilebilir, doğrusu bir anlam vermekte zorlanıyorum.

? Destructuring "Woman in Islam" within The Context of Bektashi and Mawlawi Thought (Temmuz 1996).

Eğitim- öğretim insanın yaşam boyunca her boyutta sürdürülmesi gereken sürecin adıdır. Ahlaki, mesleki, dini ve milli alandaki donanımlar bu süreçte verilir. Bu insan-aile-devlet-medeniyet zincirinin kaynaşması ve gelişmesi için zorunludur.

Gide, inanmadan da kutsalın anlatılabileceğini gösteren büyük bir edibdi.

Bu iki ilk dönem yenilikçisi Herder ve özellikle Vico yazılı olmayan dilin biçim ve çeşitlerini zaten belirtmişlerdi. Vico felsefi külliyatının tamamını dilin ya da daha doğru bir deyişle retoriğin kökeni ve gelişimi üzerine kurdu. Retorik deyimiyle Vico içerisinde dilin insan varlıkları dünya ve toplum dışı diğer varlıklar arasındaki kurucu bir ilişki biçimi olarak üretildiği bir tarza referansta bulundu. Herder?in kültür ve tarih felsefesiyle yakın bağlantısı olan bir çalışma da Grimm kardeşlerin Alman dili konusundaki felsefi çalışmalarıdır. Onların Peri masalı koleksiyonu ve halk hikayeleri sözlü geleneğe ilişkin ciddi akademik çalışmanın başlangıcını oluşturur. Grimm?lerin çalışmasında sözlü gelenek çeşitleri ve iletişim tarzları arasında açıkça görülen bir ilişki boy gösterdi. Bu ilişki önemlidir çünkü yazılı olmayan toplumların belirgin olarak varsayılan organik biçimi nihai anlamın iletim türleri normal ya da sıra dışı da olsa dinsel merkezin konumunu belirledi. Romantik düşünce tarzı yani dinin nihai-bütün bir alan ve kültürün özü oluşu kültürün bu formunun din olarak intikali tezahürü ve ifadesine meyyal olan öneminin temelini oluşturur. Bu nedenle din sadece dini kurumlarda değil kültürel hayatın bütün boyutlarında ifadesini bulduğu için toplum ve kültür içine nüfuz eden olarak anlaşılır.

Süreç değil bir tek, sonuç da benim açımdan acı vericiydi.

veya:

Bu bakış açısı tamamen ecnebi bir bakışaçısı. Amerikan akademizminin gazetecilik mentalitesiyle atbaşı giden ritmine uygun bir projelendirme tarzı! Tipik toplum mühendisliği!

Konuyu daha farklı bir yere çekecek olursak, adı sizinle özdeşleşmiş bir çalışmanız var: "Din Dili". Din-Dil ilişkisi bağlamında dinimizin dile ve dilimizin dine etkisi ne ölçüde olmuştur? Bu ikisi arasında nasıl bir ilişkiden bahsedilebilir?

3. İki Eğilim: Akval ve Siyaset

Önce fetvanın ilgili kısmını orijinalinden aktaralım:

Bu köylü ve halk kültürünün dini olarak popüler dinin orijinal anlamını ifade eder. Halk ve köylü dini ile kentli kesimlerin dini arasındaki ayrım bütün kültürlerin endüstrileşme döneminde açık seçikse de bu tarz bir ayrım basitçe bu esas üzerine oturmaz. Farklı kültürlerin feodal dönemlerinde bu ayrım belli pratik hususlarda ve toplumun hiyerarşik yapılarında daha belirgindir. Feodal toplumlarda üst sınıflar bu grupla sınırlanan bir okur-yazarlık biçimine katılıyor ve onu kontrol ediyorlardı. Çeşitli kültürlerde bu kutsal metinlerin çevresinde dönen dini yönelişe giriş anlamı taşımaktadır. Örneğin Çin?de Konfiçyüsçü klasiklerde; Hindistan?da Sanskritçe yazı geleneğinde; Hıristiyanlık?ta İncil?de vb. bu durum görülebilir.

Hangi romancının muhayyilesi Hz. Pir-i Mevlana ile Şems-i Tebrizi'nin hakikatini, olduğundan daha yukarıya çıkarabilir?

Descartes, Metod Üzerine Konuşma, çev. Mehmet Karasan, MEB Ankara 1997, s. 4-5 [İbrahim Edhem Mesud?un 1895 yılında neşredilen tercümesi kendi başına okunmaya değer: ?Fakat şurasını beyandan çekinmem ki ben daha gençliğim zamanından itibaren bazı mesalike tesadüf etmek talii azimine mazhar olduğum zannındayım, ki bu mesalik beni bir takım mülahazat ve mebadiye sevk eylemiştir. Ben de bunlardan, vasıtasıyla malumatımı tedricen tevsi etmek, zihnimin adiliği ve ömrümün kısalığı müsaid olduğu derecede, bir mertebe-i aliyeye isal eylemek zannında bulunduğum bir usul teşkil eylemişimdir. Zira bu usulden şimdiye kadar öyle semerat iktitaf ettim ki, kendi hakkımdaki muhakematta, nefsime mağrur olmak cihetindense, itimad etmemek cihetine daima rağbet göstermeğe ikdam etmekliğim, bilcümle insanların ef?al ve teşebbüsat-ı muhtelifelerine bir hakim gözüyle bakınca, hemen hiç biri bana boş ve bifaide görünmekden hali kalmadığını nazar-ı dikkate almaklığımla beraber, taharri-i hakikat hususunda şimdiye kadar etmiş olmak zu?munda bulunduğum terakkiden dolayı ol kadar memnun ve müstakbel için dahi ol derecede ümidvar olmakdan geri kalmamaktayım ki, insanların, fakat sırf insanların, meşguliyetleri içinde cidden bir iyisi ve mühimmi var ise, onun da benim intihab etmiş olduğum meşguliyet olduğunu itikada cür?et eylerim.?, Usul Hakkında Nutuk, terc. İbrahim Edhem b. Mesud, İstanbul 1311/1895, s. 21-22

Ne diyebilirim, YENİ ÇAĞ'ı takdimimdir!

Hakikat şu ki hala yere iyi basamam. Kolay incinirim. Kolay incitirim. Yedi kat gökte savaşmaya yarayan kılıcım da, kalkanım da ilim cevherinden olduğu için asla uzun süre ayakta kalamam, hemen düşerim.

Bütün dinler 'yasak aşk' meselesini ciddiye alırlar. Arzular bir duygu olarak kalmayıp fiile dönüştüğünde, tabiatıyla onu bir suç olarak görürler, bir düşüklük, bir kötülük olarak adlandırırlar. Karşılığında da iffeti, edebi ve ahlakı yüceltirler.

Türkçesi C. Ginzburg Peynir ve Kurtlar Çev. A. Gür Metis Yy. İstanbul 19961999.

17. Mevlana, Mesnevi, C. III, çev: Veled İzbudak, gözden geçiren: Abdülbaki Gölpınarlı, Milli Eğitim Bakanlığı yayınları, İstanbul 1988, s.132.

15. Mevlana, Mesnevi, C. IV, çev: Veled İzbudak, gözden geçiren: Abdülbaki Gölpınarlı, Milli Eğitim Bakanlığı yayınları, İstanbul 1988, s.256.

Elif Hanımın, hadi tezini şimdilik bir kenara koyalım ama diğer çalışmalarında?verdiğimiz örneklerden de anlaşılacağı üzere? sürekli işbu 'açık' noktadan içeri sızmaya çalıştığını söyleyebiliriz.

Siz eğer insanların inançlarına uygun davranmasını böyle engellerseniz, ?dini bir şeriatı? engellemek adına, ?laik bir şeriatı? zorlamış olursunuz.

? "Ne ayiniymiş?" diye sordum.

Popüler Din

Rasim Ağabey biraz sonradan katıldı. Cahit Zarifoğlu'yu da daha sonraları tanıdım. Onlarla tanışmadan önce Nuri Ağabey'i de bir şekilde tanıdım, hatta kendisini hiç görmeden birkaç defa evine gittik. Tabii bundan sonra Edebiyat Dergisi'ne gidip gelmeye başladım. Katlama, pullama, yapıştırma gibi mutfak işleriyle uğraşıyorsunuz tabii önce ki bu da sizi o çevreye alıştırıyor. Sonra "Ne duruyorsunuz?" diyorlar, yani sen eşiği geçtin artık, yaz anlamına geliyor bu. Çok korkunç bir an, yaz dedikleri zaman. Yaz demek, uçurumdan atla demek gibi bir şeydir. Bir şeyler öğreniyorsun ama bilinçli bir yazma işi gerçekten zordur. İşte biz de böylece başladık. Benim ilk şiirlerim yayımlanırken, rahmetli Akif Ağabey'in beni öptüğünü, tebrik ettiğini hatırlıyorum. Hoş hatıralar tabii bunlar, bu dönem şiirlerim ise daha çok aruzla serbest arasında bir yerlerdeydi.

Bu sefer öyle yapmadım. Bir la havle çekip bu bayağılığın altını çizdim, sonra da Elif Şafak'ın Aşk'ını okumaya devam ettim.

Bu insanca davranıştan, bu sıcaklıktan neden korkuyorsunuz?

Aslında bu sorunun tek bir kelimelik cevabı var. Kur'an'ın kullandığı "Allah muhsinleri sever" ifadesindeki "ihsan" müslümanları bu bilince sürükledi. Hayır-hasenatın, ihsanın, tahsinin, hasanın, hüsnünün, hüseyninin ne anlama geldiğini anlamak gerekir. Peygamberimizle Hz. Ali arasında geçen çocuklara isim koyma hadisesindeki evrensel estetik tavır son derece önemlidir. Peygamberimiz'in göstermiş olduğu titizlik ve yönlendirme müslümanlar için ufuk açıcı olmuştur. Atalarımız bu anlayışı çok iyi benimsemiş ve eserlerine yansıtmışlardır.

Vedat Günyol ise Mevlana?yı şöyle bir mutasavvıf olarak görür:

Bırakın bir öğretmen istiyorsa öğrencisinin namazını kıldırsın.

N'olmuş yani? Ne mahzuru var, kutsal metinleri farklı bir biçimde yeniden-okumaya, yeniden-yapılandırmaya çalışmanın?!

Ulusal başarı kültürü, bireysel başarı sürecini ciddi oranda etkilemektedir. Bu ilişki balıklar ile okyanus arasındaki ilişkiye benzetilir. balıklar nasıl suda olanı içlerine soluyor, içlerinde olanı suya katıyorsa, başarı kültürü de bireylerin başarı algısını böyle biçimlendirir.

Ünver Günay, ?İktisadi Ahlak ve Din?, AÜİFD. , Sayı: 7, Erzurum 1986, s. 110

Geçelim.

Cenaze namazını?mesai saatlerine? göre ayarlayan bir din mi var yeryüzünde, cenazeyi mesai saatine nasıl denk getireceksiniz?

1. Papa Paul, 1969 yılında?Roma Katolikliği bir tür Hristiyan hümanizmidir ve tek gerçek hümanizm de budur? demiştir.

Dini ilimlerin günümüzdeki meselelerini konuşmak, aynı zamanda bu meseleleri dile getirmek ve müzakere etmek anlamına gelmektedir.

İnanç alanında, hiç kimsenin hiç kimseyi?bir şeye? mecbur etme hakkı yoktur.

Kimya'nın şaşkınlığından istifadeyle ilgili ayetin iki versiyonunu ezberinden okuyan Şems sorar:

Şems'in şöyle dediğini duyar gibiyim:

Mevlana, Müslüman bir şairdir. Bunu uzun uzun açıklamaya bile gerek yok. Hayatı ve eserleri ortadadır. İnsan olarak kendisini özele alıp bir rübaisinde şöyle der:

Veyahut, 13. yüzyılda gözlük camlarının, kılı kırk yararak titizlikle çalışan bir saat ustasının ya da hayal perdesinde oynayıp duran bir Karagöz'ün?

Devlet, insanların?kim? olacağına, ?nasıl yaşayacağına? karar veremez, devlet birilerinin başkalarına baskı yapmasına, ?sen şu olacaksın? demesine ya da?sen böyle yaşayacaksın? demesine engel olur.

Tahsin Görgün

Dini ilimlerin kendisine yöneldiği ve kendisinden beslendiği zemin, din tarafından ortaya çıkarılan mevcut olduğuna göre, dinin ne olduğu sorusu, aynı zamanda ilmin ne olduğu sorusunun cevabını da etkilemektedir. Dinin ne olduğu ilmin ne olduğunu etkiler demek, değer ifade eden bir söz olmayıp, tamamen değerden ari, tamamen ihbari bir ifadedir. Bunu biz hemen İslam dışındaki dinler ile ilgili olarak geliştirilmiş olan?ilimlerin? neler olduğuna bakınca ve bunlar ile islami ilimleri mukayese edince açık bir şekilde görebiliriz. Mesela hıristiyanlığın?dini ilimleri? ile İslam?ın veya müslümanların?dini ilimleri? birbirinden tamamen farklıdır. Birbirlerinden tamamen farklı olma, hiçbir müşterek konusu olmama anlamına gelmez; aksine müşterek gibi gözüken konuların mevcut olmasına rağmen, bu müşterekliğin sadece zorunlu bir dil benzeşmesinden ibaret olduğunu, aslında bunların esasta bulunan ve esaslı olan farklılığa bağlı olarak, birbiri ile doğrudan alakası olmayan, bu sebeple de anlaşılmaları ile farklı dinlerle ilgili meseleler olduklarını izhar edecek kadar fark taşıdıkları; bu farkı görmemenin sadece bu dinleri bilmeme anlamına geldiğini gösterir. Bu sebeple ilimlerin farklılığı, dinlerin farklılığından kaynaklanmaktadır ki bu nokta ciddi bir şekilde üzerinde durulması gereken esaslı bir sorun teşkil etmektedir. Yani ilimlerin farklılığının dinlerin farklılığının tabii bir neticesi olduğunun tespit edilmesi, son zamanlarda yaşadığımız zihin karışıklığının anlaşılması yönünde ciddi bir adım olacaktır. Bu çerçevede dinlerdeki farklılığı fark etmeyen ve dikkate almayan bir tavrın, bunları yok sayarak, bunlarla ilgili olarak geliştirilmiş olan ilimler arasında?iktibaslara? yönelmesi, sadece kargaşaya sebep olacaktır.

İşgal Altında, Nizar Kabbani, Çev. İbrahim Demirci - Turan Koç, Rey yay.

Amerikalı, spor ayakkabılarını giydiği gibi hızla koşmaya başlar. Önce Rus ́u yakalar, sonra da geçer. Çünkü biri iş ayakkabılarıyla, diğeri spor ayakkabılarıyla koşmaktadır. Rus ́u geçen Amerikalı dönüp cevap verir:

Baba sözü dinlemedim çünkü!

"İş bu söze Hak tanıktır

çok güzel bi başlık olmuş teşekkürler. güncel kalır inş.

Genel bakışı tamamlamadan önce, günümüzde bir imkan gibi gözüken, ancak mevcut haliyle bir imkan olmadığı artık bariz olan bir konuyu, sosyal bilimlerin genel olarak durumuna da kısaca bir atf-ı nazarda bulunmak istiyorum. Kartezyen tavrın, ilimler cihetinden bakıldığında, neticelerden birisi, sosyal ilimleri ortaya çıkarmaktır. Sosyal ilimler, her şeyden önce kilise dışı toplumun, yani?sivil toplum?un kendi başına bir değer kaynağı olduğu düşüncesi ile doğrudan alakalı bir tavır olarak karşımıza çıkmaktadır. Burada bir noktanın esaslı bir şekilde göz önünde tutulması gerekir: sivil toplumun?yegane otorite? olması ve dolayısı ile, olup biten her şeyin taşıyıcı esası olarak kabul edilmesi, kendisi ile birlikte sivil toplumu ve ondaki muhtelif halleri ve dönüşümleri incelemeyi kendinde değerli bir hale getirdi. Böylesi normatif bir bakış olmadan sosyal bilimleri temellendirmek mümkün olmadığı gibi, bugün bunların mesela Türkiye?de gereği gibi yapılamıyor olmasını da anlamak mümkün değildir. [Burada belki Ziya Gökalp?in, örfü, örf ve adetler olarak gören ictimai usul-i fıkıh anlayışını da, bu çerçevede anlamak gerektiğini; ancak bu tavrın bile kabul görmediğini ifade etmek gerekir. Bunun yerine, Batılıların?sivil toplumu? bizde de, ?alelıtlak sivil toplum? olarak kabul görmüşe benzemektedir. Bu çerçevede sosyal bilimler, batılı sivil toplumu kendisine konu edinen çalışmaların neticelerini öğreten ve anlatan bilimler olarak öğretilmişlerdir. Bu çok ilginç bir durum ortaya çıkarmaktadır. Daha başka bir ifade ile biz, kendi toplumumuzu bilgi ve değer kaynağı olarak kabul etmiyoruz; batı toplumunu bilgi ve değer kaynağı olarak kabul ediyoruz. Bunu biraz radikal bir şekilde ifade etmek gerekirse bizim kendi kendimizi henüz?insan? olarak kabul etmediğimiz, veya?adam? yerine koymadığımızı söyleyebiliriz. Batılılaşmayı mümkün kılan esas ta bu olsa gerek. Bunun nasıl olup ta mümkün olduğu sorusu, kendi başına bir mesele. Bence Türkiye?de düşüncenin düşünmesi gereken ilk ve esaslı mesele olarak durmaktadır.]

Kimya'nın anne-babası da soluğu Mevlana'nın yanında alırlar. Babası der ki:

Dini ilimlerin meselelerini ele almadan önce biri (öl. 834/1430-31) yılında vefat etmiş, diğeri ise 1650?de vefat etmiş iki düşünürden iktibasta bulunmak istiyorum. Bu iki düşünürün de özelliği kendilerinden sonraki yaklaşık üç asırlık dönemi derinden etkilemiş olmalarıdır. Bunlardan birincisi Büyük Türk Düşünürü, Molla Fenari?ye ait iken ikincisi Modernite?nin veya Modern Batı düşüncesinin belki en önemli düşünürü Descartes?e (1596-1650) ait.

Demek oluyor ki yaptığı şu açıklamaya artık inanmamakta mazuruz:

- Ben o spor ayakkabılarını giyerek aç bir aslandan daha hızlı koşarım demedim, senden daha hızlı koşarım dedim!

4. Her işi yapmanın daha iyi bir yolu vardır.

"Hoppala bu da nereden çıktı?" demiyoruz ve bu Yeşilçam repliğinin ardından, Şems'in bütün ciddiyetini takınarak, Kur'an'ı, çağıl çağıl akan bir nehre benzettiğine tanık oluyoruz; uzaktan bakana tek bir akıntı gibi, ama içinde yüzene dört ayrı ırmak olarak görünen bir nehre...

8. A. A., http://www.bygm.gov.tr/yayinlarimiz/anadoluyahaberler

Romancılarımızın hepsinin de ucundan kenarından, kendilerince ve fakat farklı nisbetlerde kuklalaştırdıkları ortak kahramanlar işte bu birkaç tarihi isim. Ne rol verilmişse kendilerine, onu oynamak zorunda kalmışlar. Yazarların özgür muhayyileleri, iplerini ne tarafa çekmeyi dilemişse, kuklalar da çaresiz o yöne meyletmişler.

O halde nedir sorun?

Eğitim kurumları iyi idare edilememektedir. Milli eğitim gibi ülkenin hassas kurumunun yönetim kademelerinde gerçekten ehliyetli idareciler çok az ve bunlara da tahammül edilememektedir. Yöneticisinden gerekli moral ve motivasyon, yönlendirme bulamayan öğretmenim verimi azalmaktadır. İncelenirse görülecektir ki iyi idarecilerin kurumlarının da başarılı olduğu görülecektir. Eğitim ve öğretimle ruh mana aleminde oluşmayan zeminler yönetimde durdukça kayıplar artacaktır.

Din, Devlet elitince ve bir grup aydın tarafından gerilemenin asri unsuru görüldüğünden insan ve toplum yaşamındaki yeri en asgariye indirilmeye çalışılmış Devlet hayatında da yok edilmiştir. Tarihin en derin yanılgısı ki- bu batı düşüncesinin etkisiyle meydana gelmiş? kişilik kimlik bozulmalarına yol açmış siyasi ekonomi? kültürel alanda derin yaralar oluşmuştur. Eğitim öğretim insanı doğa? toplum? tarih ve vicdan örgüsündeki terini belirlemeye çalışır. Bu yerin anlamlandırılmasını din sağlar. İslam dininin tarihi hayatımızdaki rolü ortadadır ve bu silinip atılmayacak derecede hayatımıza nüfuz etmiştir. İlber Ortaylı?nın deyimiyle din anlaşılmadan ne tarih, ne toplum, ne de devlet doğru bir şekilde anlaşılabilir. Dinin doğru bir şekilde anlatılıp öğretilmesi yerine her türlü olumsuzluğun baş sebebi olarak görmek sorunları derinleştirmekten öte bir anlam taşımamaktadır. Devlet bu noktadaki bakış açısını düzeltmeli, eğitim ve öğretim için gerekli alt yapıyı hazırlamalıdır. Toplumsal ve siyasal alandaki yozlaşmanın önüne ancak bu şekilde geçilebilir.

Hümanist olduğunu söyleyen bir başka akım Egzistansiyalizm de kaynak olarak insanı alır. Onlar da kurtuluşu insan iradesinin bağımsız olarak kullanılmasında görürler. Yani insan, varoluşunu ancak iradesini özgürce, vahiy gibi dış etkenlerden uzak olarak kullandığı takdirde gerçekleştirecektir. Varoluşçuların hümanizmi de insan?iradesi?nin tanrılaştırılması, belirleyici tek kaynak ve güç olarak kabul edilmesiyle belirir.

Burada vurgu iyileştirici esoterik formlara sahip dini değerlere mantıksal kanıtlara dayanmayan olaylara ilişkin kehanetlere ve esoterik bir kaynağa sahip olan ve toplum içinde bir bütün olarak cari olandan ziyade farklı bir kozmolojiye delalet edebilen terapik pratikleredir. Çoğu durumda uygulayıcılar ile müşteriler normal tedavi tarzlarından çekinirler. Esoterik inanç ve uygulamalar geniş çapta toplumdaki bu tarz bilgi ve pratiklerin normatif formlarının yumuşak bir eleştirisini temsil eden ilavelerdir. Popüler dinin bu çeşidi endüstri toplumlarında insan karakterini tanıma el falı astroloji ve bunun yanında esoterik?metafizik? inanışlar gibi pratikler altında halen mevcuttur. Popüler dinin bu çeşidinin her tarafa nüfuz eden doğası hemen hemen bütün endüstrileşmiş ülkelerin bütün büyük şehirlerinde her büyük gazete ve dergide astrolojik tahminleri veya değişik bir dünya yorumunu içeren öteki sembolik tarzları taşımayı gerekli görmesi gerçeği ile fark edilebilir.

?Canım tenimde oldukça Kur?an?ın kölesiyim. Ben Allah?ın seçkin peygamberi Muhammed?in yolunun toprağıyım. Her kim bundan başka benden bir söz naklederse ona çok üzülür ve o sözden de çok üzüntü duyarım.?

Kürtlerin varlığını reddet, Müslümanların varlığını reddet, sonunda bu devlet?gerçeklerden? kopuk yaşayan bir şizofrene dönecek.

?Civil Religion in America? Daedalus 96 Winter 1967 p. 1-21.

Mevlana, derin düşüncesi, engin birikimi, cazibeli yaklaşım ve yaşantısıyla bütün dünyada büyük saygı uyandırmış, takdir görmüş bir Müslüman Türk büyüğüdür. Göz ardı edilemeyecek, yok sayılamayacak, kendini kabul ettirmiş, evrensel bir kişilik haline gelmiştir. Batı dünyası, tarihe yayılan bir süreçte Türklüğe ve Müslümanlığa genelde düşmanca bir tavır içinde olmuştur. Batıda ortaya çıkan oryantalizm anlayışına, ürünlerine, üniversite çalışmalarına bakılırsa bu açıkça görülür. Oryantalizm demek, bir bakıma Türklük ve Müslümanlık düşmanlığı demektir. Batı, genelde Türklüğü barbarlık ve İslam?ı da primitif, yani gerilik, ilkellik olarak algılama eğilimindedir. Onlara göre Türkler, medeniyet ve kültür üretmeyen, şehvet ve şiddet yani harem ve kılıçla özdeşleşen bir kültüre sahip, barbar bir millettir. İslam?ı da böyle görürler. Bugün bile böyledir. Nitekim günümüzde politikacıları İslam?ı terörizmle yani şiddetle özdeşleştirirlerken, son Papaları da kılıç dininden bahsetti, bütün İslam dünyasını ayağa kaldırdı. Bu yaklaşımlarını saklama gereği bile duymuyorlar.

? "Okur ve metin arasındaki ilişkinin mahiyeti nedir?"

Ü. Günay-H. Güngör-A. V. Ecer, Laiklik, Din ve Türkiye, Adım Yay. , Ankara 1997, ss. 3, 136-137; Uriel Heyd, ?Modern Türkiye?de İslam?ın Yeniden Dirilişi?, Türkiye?de İslam ve Laiklik, Çev. D. Dursun, İnsan Yay. , İstanbul 1995, ss. 165-183; M. Emin Köktaş, Din ve Siyaset, Vadi Yay. , Ankara 1997, ss. 7-8; Z. Arslantürk, ?Tanrı?nın Dönüşü?, Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, Sayı: 4, Yıl: 1997, ss. 119-128; Mehmet Aydın, ?Değişim Sürecinde İslam?, İslam Kültürü ve Toplumsal Ekonomik Değişim, , Çev. A. B. Baloğlu-O. Bilen, TDVY. , Ankara 1997, ss. 135-147

? "Bu çalışma, hem İslam'da Kadın tartışmalarını eleştirel bir biçimde ele almaya, hem de bu alanda alternatif bir yaklaşım geliştirmeye yöneliktir. Burada, Bektaşi ve Mevlevi düşünceleri bu alternatif yolun temelini teşkil etmektedir. Çeşitli İslami kadınsılık kurgularından biri, ve bunun uzantıları, dervişlerin döngüsel anlayışlarındaki sınırsız yolculukları belirleyen aşamalar etrafında örülerek incelenmiştir."

Sırf siyah ölümün hatırına... bir vazife duygusuyla... ızdırab içinde... ve tabii ki pencereden dışarı bakmanın cezası olarak...

Ne demek oluyor şimdi bu?

Charles H. Long

Burada cevabı düşünülmesi gereken sorulardan bir diğeri şudur:

Neticede müdür, öğrencisinin namazını kıldırmış.

Hocam ilk olarak şiirlerinizle tanıdık sizi. Şiirle ilk ne zaman tanıştınız?

Başarı ve kültürün başarıya etkisi

ELMALILI HAMDİ YAZIR versus ŞEMS-İ TEBRİZİ

Ve, öğretmen, genç öğrencisi için?helallik? istemiş.

Bunun üzerindeki düşünce, müsümanca yaşamanın şuur haline getirilmesi, muhtelif dönemlerde, müslümanların varoluş şartlarına tekabül eder bir şekilde, tahakkuk etmiştir. Bu çerçevede her ne kadar biz temel islami ilimlerden bahsetsek te, bu ilimler, muhtelif varoluş şekillerinde kendilerini izhar etmektedirler. Bu çerçevede biz üç ayrı alanı birbirinden tefrik etmek ve bu arada bunları birbirleri ile irtibatları içinde ele almak durumundayız. Şöyle ki insan hayatı, biyolojik değil, insan olarak yaşadığımız hayat üç ayrı boyutta ve temel kategoride gerçekleşmektedir. İlim ve düşünce, sosyal ve siyasi müesseseler ve mimari. Bu üçünü terke yönelme, dini ilimleri kendi hüviyetleri içinde incelemeyi anlamsız kılmakla birlikte, bu başarılı olmadığı için bugün karşı karşıya olduğumuz en önemli mesele, ?hatırlama? noktasında karşımıza çıkmaktadır. Bu eskinin aynen ihyası veya eskiye dönüş veya eskiyi aynen bugüne getirme değil, hafızası olan bir toplum olma yoluna düşme olmaktadır. Bu çerçevede bizim karşımızda duran vazife, Ahmed Naim Efendi?nin bir asır önceden ifade ettiği gibi, kartezyen bir vaz-ı cedid değil, Fenari?vari bir keşf-i kadim?dir.

7) Bir toplumun elit kesimlerince oluşturulan bir dinin ideolojisinin ifadesi olarak popüler din.

Ne yazık ki hayır!

Klasik kültür hazinelerinden çeviriler, aktarmalar yapan ve bunlar üzerinde çalışan hümanistler, sadece bir fikir, sanat ve edebiyatı temsil etmiyorlardı. Hümanizma, aynı zamanda insanlığı Orta Çağın karanlık ruh çemberinden kurtarmak, din değerleri yerine dünya değerleri getirmek, aklın egemenliğini kurmak, insanın hür gelişmesini sağlamak, hak üstünlüğünü tanıtmak istiyordu. Hümanizma, yeni bir toplumun hayat kavrayışını getiriyordu. Bütün Rönesans, bu Hümanist temel üzerine kuruldu.?

5) Bir kültür içindeki bir alt sınıf veya azınlık grubunun dini olarak popüler din.

6. Her insan başarılı olmak için gerekli iç kaynaklara sahiptir.

Bundan böyle geleneksel/ortak değerlerin çözülmesine karşı koyan her direniş hamlesinin taassub, bu değerlerin çözülmesi amacıyla türbelerimize vurulan her kazma darbesini ise özgürlük olarak adlandırmak kolaylaşır.

?Mevcut? hakkında söylenen bu sözler, aynı zamanda mevcutla olan irtibatı da ifade etmektedir: Mevcut, sadece bizden bağımsız olarak varolan bir şey olmayıp, en azından kısmen bizimle?varolan?dır. Bizimle varolmasının ifade edilmesi, bizimle varolduğunun bilinmesine, bu da hakikaten bizimle varolmasına bağlıdır. Bizimle varolduğunu bildiğimiz şeyler bizim varolmasında dahlimizin olduğu şeylerdir; buna bağlı olarak ta hem biliriz, hem de yapabiliriz. Burada bilmek ile yapabilmek bir noktada aynileşir. Bu çerçevede bilmenin yapabilmek olduğu hali kavramadan, hem dini ilimleri klasik halleri ile kavramak mümkün değildir, hem de bugünkü durumu tahkik etmek. Bu sebeple dini ilimlerin bugünkü halinden bahsetmek, müslümanların bugünkü halinden bahsetmek olduğu gibi, dini ilimlerin konumundan bahsetmek, dindar insanların konumundan bahsetmek; dini ilimlerin etkisinden bahsetmek dindar insanların etkisinden bahsetmek anlamına gelecektir; çünkü bilmek, esası itibariyle yapabilmektir.

-Sen o spor ayakkabılarını giyerek, aç bir aslandan daha hızlı koşabileceğini mi sanıyorsun?

Hocam söz Pakdil'e gelmişken, onun "Düştüğümüz yerden kalkmalıyız" diye edebiyata ve sanata bir işareti var. Bu konuda siz ne düşünüyorsunuz?

Bir yerde Şems, "Bal içindeyiz, kanadımızı çırptıkça daha çok yapışıyoruz" demiş, babam da yanına şu notu düşmüş:

MEVLANA HÜMANİST BİR ŞAİR MİDİR?

Eğitim öğretim resmi ve sivil kurumlar aracılarıyla sürdürülür. Devlet belirlediği hedefler doğrultusundaki işleyiş için öğretmenler yetiştirir binalar araç gereçler vb. ile gerekli alt yapıyı hazırlar. Sivil kurumlar bu süreçte bazen tamamlayıcı faaliyetler yürütür bazen de alternatifler üreterek katkıda bulunur. Eğitim ve öğretimin içinde bulunduğu durum ve yaşanan gelişmeler Türkiye ve Dünya gerçeklerinden bağımsız düşünülemez.

Dini bilgi üreten din alimleri kendileri ile birlikte, hayatın bütünü ile ilgili bir varoluş imkanı ortaya çıkaracaktır ki, bu, tebliğin başında soruduğumuz soruyu anlamsız, dolayısı ile lüzumsuz bir hale getirecektir.

Antropoloji ve dinler tarihi ve bilgi sosyolojisinin disipliner yönelimlerinden hareketle popüler kültürün ve dilin anlamına ilişkin eleştirel araştırmalar popüler dinin formlarına ait geniş bir çeşitliliği ortaya çıkardı. Bu antropolojik ve tarihsel perspektiften hareketle kişi dinin kültürel tabakanın farklı düzeylerindeki karakteristik tecrübe ve ifade biçimlerini belirtebilir ve tanımlayabilir. Bilgi sosyolojisi popüler dinin oluşum ve içeriğini ve ondaki mevcut düşünce tarzı ve tasavvuru anlamamıza imkan sağlar ayrıca sosyal bir düzen içindeki farklı tabakaların popüler dinin değer anlam ve yapılarıyla nasıl ortaklaşa bir durum arz ettiğini bize açıklar.

2... Aklın kaleminden kırk kurallı aşk

Folk Buddhist Religion Cambridge Mass. 1976.

Hümanizm Dönemi: Ortaçağdan sonra Rönesans, Aydınlanma, Pozitivizm gibi hareketlere bağlı olarak gelişen süreç, insanın gerçek anlamda semavi, ilahi değil; tamamen beşer üretimi olan sanal tanrı kavramına karşı mücadelesinde başarılı olduğu, tanrının yerini aldığı bir dönemdir. Voltaire, Diderot, Marx, Sartre, Camus gibi değişik eğilim ve dönemlerin temsilcilerinin ortak özellikleri hümanist olmalarıdır, yani insanı öne almaları, tanrı yerine insanı ikame etmeleridir. İnsanın gücünü birincil ve belirleyici güç olarak almalarıdır. Hümanistler, Zeus?la muharref Hristiyanlığın beşer üretimi olan tanrısını aynı görmüşlerdir. Bu konuda bir bakıma haklıdırlar. Çünkü her iki tanrı kavramı da insana kötülük eden bir tanrıdır. Sadece muharref Hristiyanlığın tanrı anlayışına karşı çıksalardı haklı olacaklardı. Ama bu durumu genelleyip bütün din ve semavi tanrı anlayışına toptan karşı çıktıklarında yanıldılar. Çünkü İslam tanrısı olan Allah, insan düşmanı değil, tam tersine insana iyilik, yardım ve rahmet elini uzatan sahih bir tanrıdır. Prometheus?un tanrıların elinden çaldığı kutsal ateş, bir bakıma İslam?da Hz. Muhammed eliyle vahiy olarak getirilir. Yani Allah kutsal ateşini gizlemez, tam tersine insana sunar, insanın bundan yararlanmasını ister. İnsan karşısında kıskanç ve ona düşman değildir. Onun için İslam?da düalizm, teslis, ikilik, ikili çatışma, tanrının üçe bölünmesi vs yok, tevhid vardır. Yani birlik ve bütünlük.

Ne de olsa romandı... şiirdi... sanattı... mecazdı... bunlar, sözümona kanatları güçlü olanların semasıydı... Hz. Pir'in nefesi, acaba onları ne kadar yücelere çıkarmıştı, Şems'in ışığı kendilerine hangi hakikati hangi açıklıkta göstermişti?

7. Bazı Temel Meseleler

Hala kanatlarım çok güçlü, ve fakat ayaklarım zayıftır! 30 yıldır kanatlarıma dokunamayan mü'min dostlarım, nedense hep ayaklarıma tekme atmaktan zevk aldılar; yere inersem yürüyemiyeyim diye... ilk fırsatta sol kulağımdaki küpeyi çıkarıp atayım diye...

Mevlana?ya göre insan aklı, yetersizdir, ilahlaşamaz: ?Cüzi akılla Akl-ı Küllü nasıl görebilirsin? O kanlar içen denizde şu küçücük akıl, ne oluyor ki?

Tasriha mecal olmadı ima ile geçtik"

Tabii?mesai saatleri? bir kılıf, asıl namaz kıldırmasına kızmış belli ki kaymakam.

R. Redfield The Little Community Chicago 1955.

Hataların ortak özelliği özensizlik; bir kısmı da yetersizlik!

Bu yönden karşımızda iki yol bulunmaktadır: Bunlardan birisi dini ilimleri kendi oluştukları ve etkin oldukları dünyanın dili ile ele almak ve onlar ile ilgili soruyu, ait oldukları vasatın dili ile ifade etmek olacaktır. İkincisi ise bugün mevcut ve etkin olan bir dili kullanarak gerçekleşecektir. Bu yollardan her biri kendi içinde daha alt imkanlar içermekle birlikte, biz bunların ikisi ile ilgili de bazı ön tespitler yaparak bir tercihte bulunmak ve buradan hareketle sorunumuzu bir soru haline getirmek durumundayız. Bu çerçevede yöntem meselesini, bir tür araştırma yolu olarak değil de, araştırmayı başlatma yolu olarak düşünmekle birlikte, bu başlatma yolunun bizi dikkate alacağımız yöntemlerden birini tercihe zorlaması ihtimalini de açık bırakmak durumundayız.

7. Rusçadan çeviren: Mazlum Beyhan, Yön ve Evrensel Yayıncılık, Ekim 1990.

5. Her zaman daha fazlasına, daha iyisine, daha çoğuna sahip olmak için çalışılmalıdır.

4) Genel-ortak ya da sivil dinden farklı olan fakat genellikle toplumun daha aşağı katmanlarında oluşan inanç ve pratiklerin bir karışımı olarak popüler din.

Popüler dinin anlamı herhangi bir kültürün bütünlüğü içerisindeki farklılık ve bölünmeleri anlama yeteneğine sahip olan kültürün doğasını anlamayı gerektirir. Dahası kültür tasavvuru kültürel geleneğin temel iletim biçimlerinden birisi olarak dinin anlamına yer vermelidir.

? "O senin yüzüne bakıyor halde iken, , sen hala arkasından gıybetinde bulunuyorsun."

İslami hayat tümüyle Kur?an?ın yorumundan ibaretti. Kur?an?ın ameli hayata yönelik kanunların dan fıkıh doğdu. Metafiziği vaz?den bir kitap olarak incelenmesinden kelam doğdu. Uhrevi bir kitap olarak incelenmesinden zühd, tasavvuf ve ahlak doğdu. Bir yönetim kitabı olarak incelenmesinden siyaset ilmi ve ilahi bir lisan olarak incelenmesinden dilbilimi?. ilh. doğdu. İslami ilimlerin bütününün gelişmesini ancak bu çerçevede ele almak gerekir: Kur?ani bir çerçevede doğdular, aynı çerçevede olgunlaşıp geliştiler ve kemale erdiler, karşılaştıkları kavimlerin ilimleri karşısında kabul veya reddetme tavrını da onun ışığında belirlediler.?

Ahmedi?alem, ilm ü ameldir? demektedir. Bu söz?ilimsiz dindarlık olmayacağı? ifadesi ile birlikte düşünüldüğünde, dine uyma olarak dindarlığın ilimsiz olmayacağı, ilme uymanın ise bir?alem? teşkil edeceği açıkça ortaya çıkacaktır. Ancak burada ilim ile dindarlık ve bunlar ile?alem? arasında bir irtibat kurmamız gerekecektir. Bu da belli ölçüde alem ve İmam Muhammed eş-Şeybani tarafından dile getirilen?nizam-ı alem? kavramı ve bu kavramın ilim ve dini ilimler ile irtibatını keşfetmeden mümkün olamayacaktır.

? "Evet var!" diye cevap verir Kimya: "Aynı ayetin iki farklı yorumunu okudun. Dokuları nasıl da farklı. Birincisi evli erkeklere karılarını dövme izni veriyor. İkincisi en kötü durumda 'uzaklaş ya da uzaklaştır' diyor. Aralarında epey fark var. Niye böyle?"

Meselelerini ciddiye alan her namuslu zekanın bu soruya vereceği cevap olumsuz olacaktır!

Şu şekilde ifade edeyim: Buna benzer şekilde net bir biçimde göremesek de, aynı durum Türkçe için de söz konusudur. Eğer kelimeler kafamızı çeldirecek yapıda ise müslüman olduktan sonra din-dil ile yani Türkçe ile özdeşleşiyor. İşte bu arada bizim eski kültürde dine aykırı gelecek şeylerin ayıklanması söz konusu. Nerede bu netleşiyor? Yunus Emre'nin dilinde... Yunus Emre'nin dili nereden bakarsanız bakın dini bir dildir:

Öğrencisini?yolcu? etmiş öğretmeni.

2. Sovyetler Birliği döneminde Felsefe Enstitüsü başkanlığı yapan F. N. Fedoseyev gerçek hümanizmin komünizm olduğunu söylemiştir.

Bu çeşit mülahazalar dinin çağdaş endüstriyel toplumlardaki yeri ve konumuna ilişkin konuları ortaya çıkartır. İletimin yoğunluğu sebebiyle iletilen-aktarılan şeylerin muhtevası geçici olmaya meyyaldir. Bu sebeple güçlü yaygın ve uzun süreli ruh halleri ve güdülenmeler olarak din tasavvuru tecrübe biçimlerine yönelik muhteva ve özden uzaklaştı. Popüler din bu sebepledir ki artık süre gelen geleneklerle değil tersine tecrübenin anlamının nitel doğasında tanımlanır oldu. Bu sebeple modern toplumda dini tanımlama çabası çerçevesinde araştırmacı kültür üyelerinin tecrübelerini açıkladıkları televizyon radyo ve gazeteler gibi geniş bir medya çeşidinde spor faaliyetleri eğlendirici olaylar siyasi aktiviteler vb. de araştırmaya girişebilir. Bu bakış açısından bakıldığında?popüler? bir toplumdaki köylü-halk ve organik anlam olarak?popüler?in daha eski ve yeni nosyonunun bazı yönlerine aşağı yukarı yaklaşmış olur. Köylü-halk organik bir toplumda iletim tarzı nispeten ağırdı ve bu nedenle bilinçli ve bilinçsiz bir şekilde toplum yaşamına şekil vermeye razı olan sembolik anlayışı hesaba katmak suretiyle iletimin muhtevası baskın hale geldi. Modern endüstriyel toplumlarda iletim hemen hemen toplumun her kesimini kapsamaktadır fakat muhteva daha fazla organik ve bütünleştirici formu taşıyamamaktadır.

Bizarem ez ü ve?z an suhen bizarem?

Bu durumdan dolayı, Mevlana gibi evrensel bir değeri Türk ve Müslüman görmek ve dünya kamuoyuna böyle sunmak istemezler. Mevlana?nın Türk ve Müslüman olması, onları rahatsız eder. Reddedemeyecekleri Mevlana?yı saptırarak, çarpıtarak, özünden boşaltarak, asliyetini, kimliğini değiştirip başkalaştırarak dönüştürmeye, bozmaya çalışırlar. Türk dememek için bin türlü gayret içine girip Türklüğünü belirsiz bir milliyetle bulanıklaştırmaya, İslamlığını da hümanizma gibi batı kaynaklı ama Müslümanlıkla alakası olmayan bir terimle sulandırmaya çalışırlar. İyi niyetli oryantalistler ve başkaları Mevlana?yı gerçek kimliğiyle görmüş ve göstermişlerdir. Onlara diyeceğimiz yok. Ancak kötü niyetli ve öznel amaçlı bazı oryantalistlerin kastı ve tavrı kötü ve yanlıştır. O yüzden Mevlana hakkındaki hümanist yakıştırmalardan uzak durmak gerekir. Mevlana insancı ve insancılık felsefesi yapan bir hümanist değil, insansever, insaniyetçi bir Müslüman - Türk mütefekkiri, mutasavvıfı ve şairidir. Kendi değerlerimizi batılı kavram ve terimlerle ifade etme zorlama tavrından artık kurtulmalıyız.

1. Mesele:

O halde bazıları, özellikle bilinçli ve bilgili oryantalistler ve yerli batıcılar, neden onu zorla hümanist yapmaya çalışmaktadırlar?

Bkz. Erol Güngör, İslam?ın Bugünkü Meseleleri, 8. bs. , Ötüken Yay. , İstanbul 1991, ss. 17-66; Nuray Mert, Laiklik Tartışmasına Kavramsal Bir Bakış -Cumhuriyet Kurulurken Laik Düşünce-, Bağlam Yay. , İstanbul 1994, ss. 9-16; Zeki Arslantürk, Kutsalın Dönüşü, Yeni Toplum Arayışları, Ayışığı Kitapları, İstanbul 1998, ss. 11-40; Elisabeth Özdalga, ?Din Din midir Yoksa Başka Bir Şey midir? Dinsel Fenomenleri İndirgeyici Yaklaşımların Bir Ön Eleştirisi?, İslami Araştırmalar, C. 3, Sayı: 2, Nisan 1989, s. 30; Ünver Günay, ?Türkiye?de Toplumsal Değişme ve Din?, Türk Yurdu, Sayı: 462-463, Nisan-Mayıs 1997, s. 87

Giriş: Yerli ve yabancı olmak üzere yazar, edebiyatçı, siyasetçi, oryantalist, sıradan vatandaş birçok kişi, büyük Türk düşünürü Mevlana?yı eserlerinde sıklıkla vurguladığı insan sevgisi yüzünden bilerek ya da bilmeyerek, bilinçli olarak ya da ağız alışkanlığıyla ve yüzeysel anlamıyla hümanist bir şair, düşünür ve filozof olarak nitelendirmektedir. Bir kısım oryantalistler ve ideoloji taraftarları bilinçli olarak Mevlana?yı?Hümanist? olarak nitelerken; bir kısım insanlar da hümanizmin ne olduğunu bilmeden son derece basit ve yüzeysel anlamıyla?insan sever?, ?insancıl? anlamlarıyla Mevlana?yı hümanist olarak nitelendirmektedirler.

Son romanının başlığı şöyle: The Forty Rules of Love: A Novel of Rumi.

Elif Hanım bu başlığı şu şekilde Türkçeleştirmiş:

Ayrıca Mevlana, bütün hayatı ve eserleri boyunca gördüğümüz İslam mistisizmi olan tasavvufla özdeşleşen bir kişi olarak nasıl hümanist olabilir?

Ne diyeyim sana ey talib, aşk'tan biraz haberdar olsaydın, aşka kurallar icad etmeye kalkışmazdın!

Hümanizm insana masdar olarak bakar. İslam ise mazhar ve memerr olarak. Hümanizm, insana bütün iyilik, güzellik, güç, başarı gibi değerlerin masdarı yani kaynağı olarak bakar. Bütün olumlu değerleri üreten birincil kaynak olarak görür. Asıl kaynak insandır hümanizme göre. İslam?da ise insan masdar değil, mazhar ve memerrdir. Yani Allah?ın yarattığı değerleri yansıtan bir aynadır. Dolayısıyla asıl değil tebeidir, birincil kaynak değil, ikincil kaynaktır, Güneş değil Aydır. Mevlana?nın dini olan İslam?da ise değer üreten birincil kaynak Allah?tır. İnsan ise Allah?ın sahih dinine bağlı olarak ikincil değerler üretebilir.

Bir de Batı, en eski zamanlarda Müslüman deyince Türkleri anlardı. Müslüman demek Türk demek, Türk demek Müslüman demekti. Çünkü Müslüman olarak karşısına hep Türkler çıkmıştır. Haçlı seferlerinin manası budur. İslam dünyasını emperyalist Batı saldırganlığına karşı Türkler korumuştur. O bakımdan Türklere karşı kinleri büyüktür.

?Fakat söylemekten çekinmeyeceğim ki, gençliğimden beri, mutlu bir tesadüfle, beni bir takım düşünce ve düsturlara götüren bir yol üzerinde bulundum, onlarla bir metot kurdum, onunla da yavaş yavaş bilgimi arttırdım, bunu da zihnimin fakirliği ile ömrümün kısalığının götürebildiği en yüksek noktaya basamak basamak çıkarmak yolunu buldum sanırım. Zira daha şimdiden bu metottan öyle meyveler topladım ki, her ne kadar kendi üzerime verdiğim hükümlerde böbürlenmeden çok güvensizlikten yana eğilsem de ve bütün insanların girişip yaptığı işlere bir feylesof gözüyle bakınca, içlerinden bana boş ve beyhude görünmeyen hemen hiç birini bulamasam da; şimdiye kadar yaptığım araştırmada gösterdiğimi sandığım ilerlemeden büyük memnunluk duymaktan, gelecek için de büyük ümitler beslemekten geri kalmıyorum, öyle ki, sade insan olan insanların işleri arasında, sağlamca iyi ve önemli olan birisi varsa, o da benim seçtiğim iş olduğuna inanmak istiyorum.?

İngilizce olarak yazılan bu eser henüz yayımlanmamakla birlikte Türkçe çevirisi altı aydır elimizde. Üstelik adı da gayet sade, gayet ekonomik: Aşk. Evet, sadece Aşk.

Aşk'ın kuralları olur mu?

Bu can gövdeye konuktur

Varolmanın Boyutları, Çev. Turan Koç, İnsan yay. ''

3) Yaygın inançlar ritüeller ve bir toplumun değerleri olarak Popüler din. Popüler dinin bu tipi bir çeşit sivil din veya kamusal dindir. O bir toplum içerisindeki dini tabiatın bütününe ilişkin bir müzakere için genel ve geniş bir bağlam sunar.

? "DÜCANE okusun! Ayeti de inkar edemez ya! Kendine yakın olandan kaçmasın yeter!"

Halk hikayesi halk türküsü sanat ve mitolojisi gibi türler popüler dinin anlamlı formları oldular. Şiirsel anlama hikmet ve mecazi sembolik ifadelerle alakalı ifadeler popüler dinin geleneklerindeki dini hassasiyetin kaynakları olarak ortaya çıktılar. Kültür ve toplumun yorumlanması hususunda bir yaklaşım olarak ve insani değerlerin yeni bir biçimi olarak ilk kez?halkın keşfi? edebi çalışmalardaki sezgisel yöntemlerin himayesi altında ve spekülatif bir tarih felsefesi perspektifinden hareketle yapıldı. ?Popüler?e ilişkin bilgiye belli bir akademik alaka gösterilmesiyle beraber bir takım müphemliklerin farkına varıldı. Halkın bu yeni keşfedilişi genellikle popüler ve şehirli arasındaki zıtlığa ya da bir medeniyet formu olarak şehirli tarzın suniliğine dayandırıldı. Bu anlamda popüler kültürün arkaik ve orijinal formlarının temsilcisi; ve de onun temeli oldu. Bununla birlikte popüler anlam koruyucu değer muhafaza edici tortulaşmış toplum ve kültürün kendi kendine yeten bir ünitesi olmakla sınırlandırılamaz. Popüler bir kültürel geleneğin anlamına ilişkin temel öğelerden birisi onun aktarılış tarzıdır ve kesinlikle bu öğedir ki bu tip bir geleneğin anlamının yazılı olmayan toplum tabakasının da ötesine hamledilmesine imkan verir.

"Başarının Kırk Kuralı: Jeremy Bentham Hakkında Bir İnceleme" der gibi bir adlandırma!

"Kerra, seni ayinimize davet ediyoruz."

Bu demek oluyor ki bizim günümüzde hatırlamamız gereken en önemli nokta, dini ilimlerin meselelerinin ilk elden?epistemolojik? ve dolayısı ile?metodolojik? olmadığı; bunun bir?varlık? meselesi olduğudur. Dini ilimlerin gereği gibi yapılması da esas itibariyle, müslümanca varolmanın ancak dini ilimler üzerinden ve bunlar yoluyla olacağının fark edilmesi ile başlayacaktır. Bu da bizi, son zamanlarda girdiğimiz yol olarak din hakkında konuşan ilahiyatçılar veya ilim adamı / araştırmacılar olmaktan çıkarak, tekrar dini bilgi üreten din alimleri olmaya yönelmeye sevk etmektedir.

Bu iki iktibası dikkatlice inceleyecek olursak bugün dini ilimlerle iştigal eden bizlerin kendimizi genel olarak Fenari?den çok Descartes?e yakın hissettiğimizi ve her birimizin en azından bir?yöntem? peşinde koştuğumuzu; daha doğrusu her birimizin gönlünde bir?Descartes?in yattığını söyleyebiliriz. Bu tavrın nereden geldiği ve bizi nerelere götürdüğü ile ilgili soruyu ve bu soruya esas teşkil eden sorun hususunda zihin açıklığına kavuşma hususuna, özellikle dini ilimlerin karşı karşıya kaldığı meseleler cihetinden, bir katkıda bulunmak, bu tebliğin amacını teşkil etmektedir. Bunu bir şekilde içinde bulunduğumuz kartezyen tavırla bir hesaplaşma olarak ta isimlendirebiliriz. Bu çerçevede kısaca bazı hususları ele aldıktan sonra, dini ilimlerin meselelerinin epistemolojik veya metodolojik olmaktan çok, ontolojik olduğunu ve meselenin bu çerçevede nasıl ele alınabileceği hususunda bazı noktalara işaret edeceğim.

Çaresiz, hemen sormak zorundayız: Tamıtamına kırk kuralı olan bu Love'dan muradı nedir acaba yazarın: Sevgi mi, Aşk mı?

Muhakkak bir şekilde yüzyüze geleceklerini...

3... New age: Müzik ve dans ve dua

Boş zamanları olmamalı zaten, dolu dolu geçirsinler vakitlerini. Yirmi dört saate bir yirmi dört saat daha katmak gerekir. Bu nasıl olur? Mesela okula giderken, yolda bir şeyler okuyarak gitsin. Yani beş yıl aynı apartmanları seyrederek okula gitmesin. Bu yapılabilir. İkinci olarak ise, bizim medeniyetimiz, uygarlığımız genel anlamda bir "kelam" uygarlığıdır. Yani Kelam-ı Kadim gibi bir kitabımız var. Bu kitapla şöyle veya böyle bağlantıları olanlarımızın dili çok güzel kullandıklarını biliyoruz. Baki, Nedim örnek verilebilir burada. Yine Fuzuli çok içli bir dil kullanmış. Yahya Kemal, Necip Fazıl, hele hele Sezai Karakoç, dili çok güzel kullanmış bu kişiler. Bu kişiler, bu medeniyetin varisleri olduklarının bilincinde oldukları için dili böyle kullanmışlar. Bu dilde, Kur'an'ın bahsettiği ihsanın, yani yaptığı işi güzel yapmanın, güzel olanı yapmanın tezahür ettiğini görüyoruz. İlahiyattaki arkadaşlarımız da dili bu anlamda güzel kullanmalıdırlar, çünkü dil son derece önemlidir. Mümkünse iki veya üç dil, iki dil az bile geliyor artık. Hatta bunu dörde bile çıkarabiliriz. Çünkü bir İlahiyat öğrencisi klasik İslami dillerden Türkçe, Arapça, Farsça'yı bilmelidir öncelikle. Bir de Batı dili, toplam dört dil. Bu olamayacak bir hadise değildir, hedefe ulaşmak için çaba harcandığında gerçekleşir.

Peki hocam özellikle tasavvuf kültüründe Allah aşkı öncelenirken, Leyla, Mevla'ya giden yolda geçilesi bir durak olarak görülür. Sizce bunun sebebi nedir?

Bkz. Olivier Roy, Siyasal İslam?ın İflası, Çev. Cüneyt Akalın, Metis Yay. , İstanbul 1994

Eşkıya popüler devrimci dini hareketlerde kahramanlık dini figürüdür. Eşkıya arketipi faaliyetleriyle toplumda adaleti tesis eden bir kişiliktir; eşkıya zenginden alır fakire verir. İngiltere?de Robin Hood Polonya?da Janosik Endenozya?da Corrietes İrlanda ve İskoçya hikayelerinde Finn gibi eşkıyaya ilişkin efsane ve söylenceler pek çoktur.

Bu Herder?in?organik yaşam biçimi? ile kastettiği şeydir. Bu fikre metodolojik kesinlik Gemeinschaft?a göre düzenlenmiş topluluklarla yaşam ve dünyaya Gesellschaft yönelimi ifade edenler arasında tipolojik bir ayrım yapan sosyal felsefeci Ferdinand Tönnies tarafından verilmiştir. Benzer bir ayrım antropolog Robert Redfield tarafından yapıldı. O manevi düzenin teknik düzene hakim olduğu kültürleri kent-öncesi kültürler olarak tanımlandı. Bu yorumlayış tarzına göre manevi düzen topluluk içerisindeki bütün bir doğaya ve hayatın gayesine ilişkin genel bir anlamadır. Topluluğun organik doğasına ve manevi düzenin önceliğine ilişkin tasavvurlar Gesellschaft tipi kentli toplumlara kıyasla ilkel ve halk ya da köylü kültürlerindeki dini hayatla alakalı farklı anlamların çıkışına neden oldu. Dahası bu iki toplumdaki dini ve bilişsel olan arasındaki ilişki ve ayrım da farklılık arz eder.

Özgürlük ve şeriat arasında çok büyük bir fark var.

Buna göre Mevlana, felsefi anlamda din ve Tanrı karşıtı ve insanı yüceltip ilahlaştıran bir hümanizm anlayışıyla bağdaştırılamaz. Mevlana, bu kadar açık ve net konuşurken ona nasıl hümanist denilebilir?

Bu konularda kalem oynatmak için Tanrı'ya veya bir dine inanmak gerekmediğini bilenlerdenim. Sanatçıyı yücelten, dine değil, sanata inancıdır. Sanatın sınırlarına saygıdır.

Son yılların popüler konularından biride veli eğitimi olmuştur. Bu eğitim sisteminden geçerek büyüyen mevcut veliler okul ve öğretmen nazarında eksik verilmiş olan eğitimlerini tamamlamak istercesine eğitime tabi tutulmaya çalışılmaktadır. Burada öncelikli adres yanlış seçilmektedir. Düzeltilmesi gereken öncelikle eğitim- öğretim- okul- öğretmen alt yapısıdır. Veli ile iletişim para merkezine indirgenmesi torpiline göre okul ve eğitim seçme zorunda bırakılan velinin güveni nasıl sağlanabilir. Yüzyılımızın en geçerli psikolojisi olan adam etme psikolojisi bu alana da sirayet etmiştir. Karşılıklı bir güven bunalımı vardır, bu konuda öncelikle okul tarafı kendini sorgulamalıdır.

? "Nisa suresi" dedim yavaşça. "İçime sinmeyen birkaç husus var orada. Bazı yerlerde erkeklerin kadınlara üstün olduğu yazılı. Hatta kocaların karılarını dövebileceğini söylüyor."

? " Şayet ayini yöneten şeyh, kendisine itiraz edildiğinde, "Bunun nesi yanlış? Herşeyi, iyiyi de, kötüyü de Tanrı yaratmadı mı?" diye cevap verse, hükmünüz ne olur?"

Küresel Yapılar ve Popüler Din

İşte bu çalışmada din sosyolojisinin önemli ilgi alanlarından olan din-devlet ilişkileri olgusu, meşruiyet kavramı etrafında tipolojik verilerden de yararlanarak ele alınmaya ve anlaşılmaya çalışılmaktadır.

Sosyal Değişim ve Popüler Din

Dini ilimler, mahiyetleri itibariyle Din ile hayat arasındaki irtibatı kurmanın metodik şeklidir. Bir anlamda Din ile hayat, aralarında irtibat kurulan iki bağımsız birim olarak durmakta; bunlardan birisi değişmez ve sabit, diğeri değişken ve kararsızdır. Bu yönden dini ilimler, değişkenin değişkenlik özelliğini dikkate alarak, bunun belirli bir düzen içerisinde kavranmasını ve değişmeyen bir zemin üzerine taşımayı hedef haline getirmektedir. Hayatın değişmesini engellemek mümkün olmadığı için, bu değişmeyi durdurmadan, değişmez bir zemin üzerinde gelişmeye yöneltmek, klasik dini ilimlerin en büyük özelliği olmuştur.

İnsan-tanrı zıtlaşmasını, mücadelesini, insan kafasının ürünü olan sanal, uydurma, mevhum tanrıların insana zulmetmesi durumunu Prometheus efsanesinde açıkça görmek mümkündür. Prometheus, kutsal ateşi, tanrıların ateşini yani tanrılara özgü kutsal bilgiyi, gücü, faydayı gizlice çalıp insana verdiği yani insanı kurtuluşa erdirmek istediği için tanrılar tarafından cezaya çarptırılır. Eski Yunan mitolojisinde deniz tanrısı, fırtına tanrısı, deprem, hastalık, aşk tanrısı vs. bir sürü sanal tanrı vardır ve bunlar, insana düşmandır, insanın kötülüğünü ister, insana zulmeder.

Hocam, şiirle ilgilendiğiniz kadar felsefe ile de uğraştığınızı biliyoruz. Eflatun'dan ilham alarak soracak olursak, şiirle felsefe bir paradoks oluşturmuyor mu sizce?

Siyah ölüm uğruna, bu ilk hafta, ne yapıp edip okumalarım arasına dört de roman sıkıştırdım: Hz. Pir-i Mevlana ile Şems-i Tebrizi hakkında yayımlanmış ikisi tercüme, ikisi telif olmak üzere dört roman...

?Dost bana nazar kıldı / Taze civan oldum ben? diyor dost canlısı, insan yüzünden gelen mutlulukların en tazesini, en yücesini uydurma ahret mutluluklarına değişmeyen Mevlana. Bu dost yüzüne, bu insan yüzüne duyulan özlem değil mi büyük sanat eserlerine can katan?

Daha sonra şehre geldiğimde, destanlar satın alırdım. Ayrıca o zamanın meşhur türkülerinin yazılı olduğu çeşit çeşit renklerdeki kağıtlardan alır, cebime koyup onları dağlarda okurdum, sonuçta ben köy kökenli bir kişiyim. Çocukluğum, ilk tecrübelerim hep köyde geçti. Toprağı, yağmuru, bulutu, soğuğu, özellikle de tozu-çamuru köyde tanıdım, tabii yalnızlığı da. Tabiata, toprağa yakın olmanın ne olduğunu belki o zaman bilmiyorduk ama sonraları döndüğümde bunların gerçek şiir olduğunu görüyorum. Ben ilk önce bunları yaşadım.

Neymiş, ilahi aşkmış!

Bilgi verme metodu temelden yanlıştır. Çoktan seçmeli sınavlara dayanan eğitim sistemi öğrencinin zihnini kısırlaştırmaya kurumaya yol açmıştır. Bu yönde bazı düzenlemeler yapılmış olsa da yetersiz veya başka bir iktidar döneminde değiştirilip değiştirilmeyeceği şüphelidir. İlk okul birinci sınıftan itibaren çocuk bilgi ve okuma aşkından uzak yetişmektedir. Dillere pelesenk olan düşündüren araştıran ve özgür bireylerin yetiştirilmesi hedefinden gittikçe uzaklaşılmaktadır. Bu durum öğrencide enerji kaybına yol açmakta veya boşa harcanmasına yol açmaktadır. Dershanelerle desteklenen okul süreci öğrenciyi bilgiden uzaklaştıran hatta nefret ettiren konuma getirmiştir. Bu kurumlara aktarılan konular belki ekonomik anlamda çok anlam ifade edebilir, ancak eğitim açısından bir kayıptan öte anlam taşımamaktadır. Bilgi üreten değil bilgi tüketen merkezler konumuna gelmişlerdir. Test kağıtları ve kitaplarının bilgi değeri olmadığı gibi harcanan paralar asli yerine harcansaydı bu gün daha iyi durumda olacaktık.

? "Mevlana oldum olası gayrimüslimlere iltimas geçti, azınlıklara yumuşak davrandı." (s. 313)

? "... ve Kur'an-ı Kerim'de yazan bir hükmü hatırlattım: Mümin müminin aynasıdır." (s. 98

5. İç disiplin mi yoksa dış disiplin mi tercih ediliyor?

ŞARAP ÜZÜMDEN YAPILIR, TERSİ OLMAZ

1950?lerden sonra baş gösteren yabancı dille eğitim genç nesiller üzerinde uzun vadede olumsuz etkiler yaratmıştır. İlk, orta ve yüksek öğretimde devam eden bu uygulama düzeltilmeyi beklemektedir. Yabancı dilin öğretilmesi ayrı, bunun öğretim dili olması ayrı şeydir. Gençler yabancı müzik dinlemeyi taklit unsuru olarak yönelmekte, dükkan ve marka isimleri yabancı kelimelerden seçilmekte ve bu öz güven problemini iyice açığa çıkarmaktadır.

? "Kehf suresinde apaçık yazmaz mı? Hazreti Musa efsanevi bir komutan, kanuni sıfatına layık biri olmanın yanı sıra günün birinde peygamber olacak kadar da mümtaz bir adammış." (s. 258)

Müdürün öğrencisinin cenazesine gitmesi, onun namazını kıldırması, onunla kendi itikadınca vedalaşması, onu son yolculuğunda yalnız bırakmadığı gibi o yolculuğun eşiğinde o çocuğun elini son kez?manevi bir dünyada? tutması çok insani geldi bana.

Popüler dinin benzer biçimleri dini alt-tabakanın kültürün içerisine yayıldığı ve açık ifadesini -veya kapalı nüans ve kökenini- özel dini kutlamalara vakfetmeden başka kurumlarının oluşum ve gidişatında bulduğu bütün kültürlerde mevcuttur. Aslında Popüler dinin bu biçimi bulunduğu kültürün bağlamı içerisindeki dinin anlamı ve müzakeresi için genelleştirilmiş bir retorik ve norm imkanı sunar. Çoğu örnekte Popüler dinin bu tarz anlamı kültür üzerinde köklü ve yaygın bir etkiye sahip olan baskın bir dini gelenek aracılığıyla ifade edilir. Örneğin Batı dünyasında Hıristiyan aleminden ve İncil ağırlıklı yönelişlerden; Hindistan?da Sankrist dili kültürel geleneği Çin ve diğer uzak Doğu bölgelerinde Konfüçyüsçü ve Budist gelenekten bahsedilebilir. Her bir durumdaki özel dini yöneliş kültürel hayatı o kadar derinden enforme etmiştir ki artık o?doğal? olmuştur. Ve ayrıca genelde?normatif din dili? ve kültürel yaşamın seküler formları onların o dini gelenekteki köklerine bir anlam vermektedir.

Çocuğun okuduğu okulun müdürü de cenazeye gitmiş.

3. Bir insanın hayatta başarılı olup olmayacağını belirleyen şey karşılaştığı olaylar değil, olaylar karşısında ne yaptığıdır.

?Laiklik istiyorum? derken?şeriatın? yolunu kendiniz açarsınız.

Şems, güya diyesiymiş ki: "Bu kurallar benim için tabiat kuralları kadar evrensel, onlar kadar temeldir." (s. 63)

Ne tuhaf değil mi, Hz. Ali, "Perde açılsaydı yakin yine artmayacaktı" diye uyarmış hakikat talibini. Yani günün aydınlanmış olması, hakikati görmenin güvencesi değil.

Kural, aklın vaz'ettiği ilkelere verilen ad! Bu nedenle hesaba kitaba gelir işlerin kuralı olur. Gönülse akla benzemez, çünkü ferman dinlemez. Hesaba da, kitaba da gelmez. Nedensizdir. Koşulsuzdur. Kuralsızdır. Bu yüzden mehabbet başkadır dilimizde, aşk çok daha başka!

14. Buhari, İstizan,1; Müslim, Birr,115.

Şükür ki Şems'in 'Hırka'sı hala içimizi ısıtmaya devam ediyor: "Bana göre arayan Tanrı'dır. Fakat o aranılan sevgilinin hikayesi hiçbir kitapta meşhur olmadı."

5. Orhan Burian, ?Humanisma ve Biz?, Yücel, Mayıs 1940.

Çünkü Medeniyet esas itibariyle üç alanda kendisini izhar etmektedir: Bunlardan birisi mimari ve fiziki dünyanın imarı, ikincisi toplumsal ve siyasi kurumlar ve nihayet üçüncüsü ilimler ve düşünce. Biz medeniyet değiştirmeye teşebbüs ederken bu üç alanda eskiden sahip olduğumuz şeyleri, batıdan üstlendiklerimizle değiştirmeye teşebbüs ettik. Bu çerçevede mimarimiz tamamen değişti: bugünkü şehir ve ev mimarimizin ikiyüzyıl öncesi ile neredeyse bir irtibatı yoktur; neredeyse tamamen, batılıdır veya örnekleri batıdan alınma anlamında, batı?kaynaklı?dır. Toplumsal ve siyasi kurumlarımız neredeyse tamamen, ifade edildiği anlamda, batı kaynaklıdır. Üniversitelerimizde öğretilen hemen bütün disiplinler, muhtevaları ve terimleri ile birlikte, neredeyse tamamen batı?kaynaklı?dır.

Tabii ki birçok hatıramız var. Nuri Ağabey bizim sevgili ağabeyimiz. Bakın arkadaşlar ağabeyin yanında sigara içilir, ağabeyin yanında gülünür. Onun için çok rahat davranırdık ve bu sayede de çok güzel anlarımız geçti. Ağabey kültürü bizim kültürümüzün can damarını oluşturur. Otobüse binersiniz, ücretini o verir, kahveye gidersiniz, çay parasını o verir, ağabey dediğin bu demektir, sadece yaşça büyük olmak demek değildir. Biz ağabeylerimizde insanlık, adamlık nedir onu gördük. Nuri Ağabeyi ve diğer ağabeylerimizi bu yüzden hiç unutamıyoruz. Allah da unutturmasın. Anılarımıza gelince, anlatılınca büyüsü bozuluyor, o yüzden de fazla bahsetmek istemiyorum.

BEN YAPTIM OLDU

Laik bir düzen, ?mecburiyet dışı? bir düzendir.

31 Ağustos 2008 Prof. Dr. Nurullah ÇETİN

Eski Yunan Dönemi: Batıda hümanizm, tarihi süreç içinde hep düalizm e dayanır. Bu düalizm, özü itibariyle Eski Yunan Mitolojisinde tanrılar-insan karşıtlığı, gök-yer çatışması şeklinde karşımıza çıkar. O dönem insanlarının kafalarında ürettikleri sanal tanrılar, insanın amansız düşmanı olarak algılanmış. Bilimsel ve gerçekçi olarak açıklayamadıkları insanın iç dünyasındaki ve dış dünyadaki olay, olgu, durum ve özellikleri efsaneler haline getirip bunlarla ilgili simgesel olarak tanrılar uydurmuşlar.

Kısaca Cabiri?nin bahsettiği kültürün İslam kültürü ile neredeyse hiçbir alakası yoktur. Öyle olduğu için de dini ilimlerin anlaşılmasından çok, onları kendi mahiyetleri hilafına te?vile matuf bir tavır olarak durmaktadır. Burada Cabiri?nin eserinde oldukça etkin olan ve?müellifi öldüren? fransız yapısalcılığının, modern Batı?nın kendi kendisine oluşturduğu hapishaneyi kendisine konu edinmesini ifade ettiğini ve bu anlamda tam da Zeitgeist?e tekabül ettiğini; bunun ise İslam toplumunun tam aksi olduğunu; İslam toplumunun tarihinin hiçbir döneminde, ferdi özgürlüğün yapılar içinde eridiği bir?düzenin? tasviri olma iddiasında olan yapısalcılığa tekabül edebilecek bir?yapı? oluşturmadığını söyleyebiliriz. Bu noktadan iktidara dayalı bir İslam tarih yazıcılığının, hiçbir zaman İslam toplumlarını anlatamayacağını da; dini ilimleri anlatma imkanının ise, neredeyse hiç olmadığını söyleyebiliriz.

İlkel ve köylü-halk toplumları demografik açıdan küçüktür. Bu toplumlardaki insanlar arası ilişkilerin doğada kişisel olduğu düşünülebilir. Belli başlı bütün ilişki biçimleri doğa ve yaşamın amacına ilişkin sezgisel ve empatik bir anlamaya tekabül eder.

Yaşlı bilge de yeni bir öneride bulunur: "Madem okul yok, kızınızı bir alimin yanına verin!"

Dini ilimleri bir?kaviller? toplamı olarak gören bu tavrın, nasıl olup ta mümkün olabildiği ve nasıl olup ta böyle bir tavrın epeyce etkin bir tavır olabildiği, bu tebliğin olduğu kadar bu alanda düşünen hemen herkesin ele alması gereken sorunlardan biridir. Çünkü sözün bir fiil olduğunu ve mevcudatın bir kısmının?insan fiillerinden? ibaret olduğunun farkında olan bir medeniyetin taşıyıcı yöntemi ve yolu olan ilimleri, sadece?dile getirilmiş görüşlerin toplamı? olarak algılamak ve görüşü de bir tür?entelektüel kurgu? olarak görmenin, bunu böyle?görebilmenin? kendisi açıklanması gereken başlı başına bir fenomendir. Bu sebeple bizim üzerinde duracağımız sorunlardan birisi, böyle bir tavrın imkanının ön şartları olacaktır.

Pozitif bir başarı kültürünün temel kabulleri şunlar olabilir:

Zaman zaman söylediğiniz endişe ya da tespit doğru gibi görünüyor. Fakat ben şunu söylemek isterim bu soru veya durum karşısında: Edebiyat veya sanat dediğimiz faaliyet biçimi aslında bilimin, teknolojinin, felsefenin veya bunların anlatımı olan dilin ifade edemediği durumları bir anlatma yoludur. Bilimin, düz mantığın anlatamadığı, iş görmediği yerde hakikate götüren/açılan kapıları işaret edecek bir alet, bir araç gerekir. İşte edebiyat aslında odur. O bakımdan edebiyat ciddi bir bilgi kuramıdır, ama mantığı belki çift değerli bir mantıktır. Yani ya - ya da mantığı değil, bir şey ya a'dır, ya b'dir değil, hem a'dır hem b'dir. İşte onu yakaladığınız yerde belki üçüncü bir adım olarak, bizim kendimizi, hayatı, varlığı, varoluşu keşfetme, o anlamda hakikatin ne olduğuna ilişkin bir yönelişi başlatma durumu oluşacaktır ki edebiyatın işi bu. Eğer bu durursa ne olur, bir ara Avrupa'da öyle bir akım çıktı, mantıkçı pozitivizm. Bizim medeniyetimizde "el-mecaz kantaratü'l-hakika" vardır, yani mecaz hakikate giden bir köprüdür, mecaz bilgiye ulaştırıyor. Burada şiir ve sanat anlatılıyor diye düşünebiliriz. Ama salt/düz mantık açısından baktığımız zaman, mecaz bir süstür, kaldırıp atarsanız her şeyi doğal dil, bilimin dili ve rasyonalizmin dili çözer. Öyle bir yerde de insan çözülür ve bölünür gibi geliyor. Yani insanın bütünlüğünü koruması için, genel anlamda sanatın, sözlü sanat olarak da edebiyatın -edebi sanatların- mutlaka söyleyeceği bir şeyler olacaktır.

Önce Türk düşünce ve edebiyat hayatında bu konu üzerinde duran bazı hümanist yazarların hümanizmi nasıl algıladıklarını gösteren örnekler sunalım:

Bu haber beni çok etkiledi.

Fakat hiç değilse bu vesileyle bir şey yaptım, kanaatlerimi yazmaya karar verdiğimde, Ankara'daki bir talebemden, Elif Hanım'ın Yüksek Lisans Tezi'nin bir fotokopisini temin edip adresime göndermesini rica ettim.

Kökeni tarihin derinliklerine uzanan ve tarih boyunca değişik boyutlarda kendini gösteren din-devlet ilişkileri olgusu, din sosyolojisinin önemli ilgi alanlarından birini oluşturmaktadır. Özellikle yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren din sosyolojisi alanında, din-siyaset, din-hükümetler, din ve devletler arasındaki kompleks ilişkiler önemli ve başlıca inceleme konuları olarak karşımıza çıkmaktadır. Modern zamanlarda her ne kadar ulus devletler, dini belli alanlara hasretmeye özel bir çaba harcamışlarsa da modern toplumlarda, modern halk katmanları arasında dinin ve dini değerlerin yönlendiriciliği devam etmiş ve giderek de artmıştır. İslam Dünyası?nda meydana gelen bazı olaylar ise, bütün bir dünyanın dikkatlerini üzerine çekerek din-devlet ilişkileri olgusunu çok hızlı ve etkin bir biçimde gündeme sokmuştur. Bu durum, din sosyolojisinde de din-devlet ilişkileriyle ilgili alanlara yönelimi arttırmıştır. Denilebilir ki bugün din-devlet ilişkileri olgusu, genel olarak sosyal bilimlerin, özelde ise din sosyolojisinin en önemli ilgi alanlarından birini oluşturmaktadır. Din ile toplum ilişkilerinin tam bir sosyolojik incelemeye tabi tutulabilmesi, dini faktör ve düşüncenin, grup ve toplumların hayatları açısından ne denli önem taşıdığının anlaşılması için, belki de toplumsal ünitelerin en karmaşığını teşkil eden, nicelik ve nitelik bakımından diğer sosyal teşkilatların önünde yer alan devletin, din ile nasıl bir ilişki içerisinde bulunduğunun tetkik edilmesi şarttır. Kaldı ki pratik dünyamızda da dinin en çok söz konusu edildiği, en çok tartışıldığı, en çok problemli olduğu yerlerden biri, devlettir. Dolayısıyla din sosyolojisi, din ile belli ilişkileri olan ve sosyolojik ehemmiyet taşıyan bir olgu olarak görülebildiği ölçüde devletle ilişkilidir. Esasen bunun nedeni, önemli sosyal düzen biçimi olarak devletle, önemli sosyal bir olgu olarak din arasındaki ilişkilerin tarihi ve sosyolojik açıdan ayrı bir önem taşımalarıdır.

8. Netice Yerine

Stephen Hawking, Malezya ́nın bir kasabasında dünyaya gelse idi yine de ünlü bir fizikçi olabilir miydi?

Bu ortak estetik zevki oluşturan sebep neydi hocam?

Böylesi savunmaları hizaya sokacak en masum teklif şu olsa gerek:

Dini ilimlerde muhtelif yöntemlerin kullanılması yeni bir durum olmamakla birlikte, bugün yeni olan, dini ilimlerin mantık, lisan, gözlem ve deneyden muhtelif şekillerde istifade etmesi olmayıp, dini ilimleri bu alanlara irca etmek ve dini ilimleri sadece bir?empirik? ilim olarak yapma eğilimidir. Bunun ön şartları ve neticeleri bir tarafa, düşünülebilir olması kendi başına kaygı verici ve bu sebeple de evleviyetle üzerinde durulması gereken bir mesele gibi gözükmektedir.

Müdürün kendisi?ben kıldırayım? diye teklif etmiş de olabilir, öyleyse benim için daha da makbul.

4. Yeteneğe mi yoksa ilişkilere mi daha çok değer veriliyor?

Bizim devlet ise tam tersini yapıp kendi?varlık? nedenini ortadan kaldırıyor.

Joachim Wach, Din Sosyolojisi, Çev. Ünver Günay, İFAV Yay. , İstanbul 1995, s. 353

? "Fildişi kulelerde alimler, medreselerde şeyhler, makamında şıhlar, tahtında sultanlarla değil, aforoz edilmişlerle, kalbi incinmişlerle, kenara itilmişlerle yarenlik yaptım." (s. 64)

Ve o zatların hikayeleri hakkında yazdıkları her satırın, bir insan olarak kendi kişisel öykülerini de belirleyeceğini...

Hakikatin kokusundan eser olmadıkta, o aşkın adı ilahi olsa n'olur, beşeri olsa n'olur?

Acaba kimler ne kadar içebilmişti o pınardan?

Tabii ki mümkündür. Şimdi şöyle söyleyeyim, kavramlar nedir, dışımızda gördüğümüz nesne, olay, durum vesaireyi anlatmak için kullandığımız şeylerdir. Bir gerçek var, bir de kavram var. Bazı gerçekler o kadar yoğun, genel bir şekilde, hatta evrensel düzeyde bir toplumda öyle yaşar ki, bunları anlatmak için kavram geliştirmek ihtiyacı hissetmeyebilirsiniz. Biz de toplum olarak öyle şeyler yaşarız ki, birisi gelip siz şöyle yaşıyorsunuz diyebilir ve onun adını o koyar. "Din Dili" tabiri de Batı'da dinin dilinden başka diller ortaya çıktıktan sonra geliştirilmiş bir kavramdır. Örnek vermek gerekirse, diyelim ki, bizim geleneksel kültürümüzde "fıkıh" denilince herkes bir şey anlardı ama şimdi kimse bir şey anlamıyor bundan. Tabii ki biraz abartarak söylüyorum, yani ilahiyat alanıyla ilgilenmeyen kişilerden kaç tanesi bu kavramı bilir? Yüzde olarak çok az bir insan bunu anlayabilir belki. Ne zamanki biz başka hukuklarla karşılaştık, "Fıkıh" tabirinden vazgeçtik "İslam Hukuku" dedik. "Din Dili" tabiri de bu şekilde gelişti. Batı'da ahlak dili, felsefi dil, doğal dil, şiir dili gibi dillerle ilgili çalışmalar yapılırken, ister istemez böyle bir dil olduğu vurgulandı ve bununla ilgili eserler yazılmaya başlandı. Ülkemizde ben dahil Din Dili ile ilgili çalışmalar yaparken, Batı'da bundan ne kastediliyor, bunu sorgulamaya/anlamaya çalıştık. Dolayısıyla ister istemez referanslarımız da Batı kaynaklı makaleler, kitaplar oluyor. Bence önemli olan buradaki bakış açısıdır. Batılı kaynaklardan yararlanırken görüyorsunuz, bunların her biri -biraz amiyane tabirle- başka telden çalıyor, hepsi aynı şeyi söylemiyor. En kaba tabirle, dini dilin olup olmadığı, varsa nasıl olduğu konusunda çok farklı görüşler var. İşte bunları iyi hazmedip, kendi geleneğimizle Türkçemizin ilişkisini anlatırken, nerden başlayacağımızı ve nerede durmamız gerektiğini iyi tespit etmeliyiz. Yoksa doğal dili ele alacak olursak, mesela bugünkü Türkçemiz büyük ölçüde mecazlarıyla, hayale yaslanan taraflarıyla yani imajinatif özelliğiyle, deyimleriyle, şiirleriyle dini bir dildir veya din dilinin yanına, arkasına, önüne konabilecek bir dildir. Yani "Taş olsaydım erirdim / Toprak idim dayandım" sözü hiç de analitik ve mantıkçı pozitivistlerin benimseyeceği bir şey değildir. Buradaki imaj, buradaki mecaz, kültürün özetlenmesi, plastik zevkin çok ötesine geçmiştir. Türkçe'de buna benzer çok sayıda şiir vardır: "Ağlama kömür gözlüm / Elbet Mevlam kerimdir" veya "Gesi bağlarında bir top gül idim"; bunlar düz mantık diliyle anlaşılmaz.

İbn Haldun?un (1406) Mukaddime?de, ifade ettiği gibi mevcut iki kısma ayrılmaktadır: Birisi doğrudan Yüce Allah?ın yaratması ile ortaya çıkan ikincisi ise insan fiilleri neticesinde ortaya çıkan mevcutlar. İbn Haldun şöyle demektedir:

[Hemen hemen aynı dönemlerde yaşamış başka bir alimden, Teftazani?den de bir misal verebiliriz:

Ben sorunuzu iki kategoriye indirmek istiyorum. Önce şunu arz edeyim kitabın öneminden söz ettiniz, gerçekten kitaba bir teveccüh oldu. Ancak ilk çalışma olmasından dolayı bu teveccühü kazandığını düşünüyorum. İnşaallah! Yapılacak yeni çalışmalarla bu alandaki eksiklerimiz giderilecektir. İkinci hususa, yani din-dil ilişkisine gelecek olursak, bunu bir örnekle izah edeyim: Şimdi İslam, Hint alt kıtasına indiğinde, kadim bir geleneği, hatta gelenekleri olan bir kültürle karşılaştı, Budizm, Hinduizm gibi birçok düşünce sistemi olan bir yer orası. Burada İslam'ı anlatacaksınız, ne diyeceksiniz? Ezeli diyorsunuz, karşısına Hintçe'de Sanskritçe'de bir kavram çıkıyor, ebedi diyorsunuz başka bir şey çıkıyor. O zaman ne oldu İslam? Kavram olan kelimeler benden olacak, diğer gündelik dilden olan kelimeler senden olacak. Urduca böyle ortaya çıktı. Urduca İslam'ın Hint alt kıtasına girdikten sonra çıkan bir dildir.

4. İslam Toplumunun Varlığı ve Dini İlimler

Hangi kalem, onların öykülerini, olduğundan daha ilginç, daha zengin, daha hüzünlü ve daha gerçek hale getirebilir?

Hocam burayı biraz daha açacak olursak...

Dini ilimler alanında batılılaşma süreci içinde, bir çok alanda olduğu gibi, bir Batı tesiri açık bir şekilde hissedilmektedir. Batı?da yapılan araştırmaların?objektif? olduğu varsayımı ile, zaman zaman ilmi objektiflik adına bu araştırmaların neticeleri objektif veriler olarak kabul görmekte, Batıdaki araştırmaların duruş ve amaç farklılığı göz ardı edilerek, onların dini ilimlere ait araştırmalar gibi algılanması, dini ilimler alanında ortaya çıkan, onların mahiyetleri ile çelişen mesafeli duruşu da birlikte getirmektedir. Daha başka bir ifade ile Batıdaki araştırmaların mahiyetlerinden farklı bir şekilde algılanmaları ve bu algıya dayalı kullanım, dini ilimler alanında meselelerin halledilmesi yerine, halledilmesi mümkün olmayan meseleler ortaya çıkararak, netice olarak zaman ve enerji kaybına sebep olmaktadır. Burada unutulan en önemli husus, ?dini bilgi? ile?din hakkında bilgi?nin birbirinden tefrik edilmeyerek, din hakkında bilginin dini bilgi yerine ikame edilmesi gibi gözükmektedir.

Çöl Gülü, Hristiyan okurların ihtiyaçları da dikkate alınarak yaratılan bir Maria Magdalena taklidi. Şems'in irşadıyla hidayete eren bir fahişe.

İSLAM'DA KADIN KURGUSUNUN PARÇALANMASI

Amerikan başarı kültüründe risk alma ve rekabet etme özendirilmektedir. Bireysellik ve konformist eğilimler tercih edilmektedir. Toplum için değil, kendisi için başarma, en dipten en üste çıkmak teşvik edilmektedir.

Bizim devletin bu?din korkusu? hastalık düzeyinde, toplumun bir kesimi de bu korkuyu paylaşıyor.

? Bektaşi ve Mevlevi Düşüncesi Kapsamında "İslam'da Kadın" Kurgusunun Parçalanması.

Okur-yazarlık biçimlerinin sınırlılığı gösteriyor ki her ne kadar mevcutsa da çoğunlukla onlar sözlü ve okur-yazar olmayan geleneklerin egemen olduğu bir bağlam içerisinde konumlanmışlardır. Yazılı kültür ve sözlü gelenek arasındaki bu sınır hattının belirginliği pek açık değildir. Çoğu durumlarda yazılı gelenekler köylülere ve halka ait sözlü geleneğin birçok içerik biçim ve stillerini içlerinde barındırırlar. Birçok kültürde biçimlerinin evrenselleşmesinden önce okur-yazarlık bir inanç ve saygı konusu sayılıyordu. Özel yazılarının içeriği yanında kutsal metinlerin büyüsel yetkin bir anlama da sahip olduğuna inanılıyordu. Tanrı ve tanrılara ilişkin yazılı sözler kültür içerisindeki elitler tarafından ikame ve kontrol ediliyordu.

İmdi, tezin şahsen bendenizi ilgilendiren en önemli kısımlarından birine atf-ı nazar edeceğim; "Qur'anic Hermeneutics" başlığı altında yapılan açıklamalara...

9. Dış başarının temeli iç başarıdır.

Tezi ele aldığımda, ilk şaşkınlığımı, tezin başlığı vesilesiyle yaşadım. Çünkü görebildiğim her yerde "Bektaşi ve Mevlevi Düşüncesinde Döngüsellik ve Kadınsallık" olarak adlandırılan tezin orijinal başlığı, bilinenden çok farklıydı:

1. Proaktif başarı kültürü mü yoksa reaktif başarı kültürü mü egemen?

Klasik dini ilimlerin nerede durduğu noktasını biraz açığa kavuşturmak için, temsil gücünün oldukça yüksek olduğunu düşündüğüm bir ifadeyi iktibas etmek istiyorum. Bu iktibas miladi 1406 yılında vefat etmiş olan bir alime, İbn Haldun?a aittir. Bu ifadeyi hem orjinali hem de 18. yüzyılda Pirizade tarafından yapılmış olan tercümesi ile birlikte nakledeceğim.

Bu konularda eline kalemi alan kim olsa, sonucun yine de değişmeyeceğini bilmek, belki de ızdırabımın asıl sebebi. Çünkü kendi irfan hazinelerimizle ve ortak değerlerimizi kendilerine borçlu olduğumuz büyük ustalarla sahih irtibatlar kuracak o muhkem noktadan artık iyice uzaklaşmış durumdayız.

2. Dini ilimlerin mevzusunu teşkil eden mevcudun sebeb-i vücudu, dindir. Din ise İslam olunca, dini ilimler, islami ilimler olmaktadır. Bu ilimlerin neler olduğuna bakacak olursak, bu bize din denildiğinde bu ifadenin tam olarak neler söylediği hususunda bir fikir verecektir. İslami ilimler, Fıkıh, Hadis, Tefsir, Kelam ve Tasavvuf?tur. Mesela dil ile ilgili ilimler ve metafizik, ne kadar önemli olarak kabul edilirse edilsin dini ilim veya islami ilim olarak kabul görmemiştir. Bu çerçevede bizim öncelikle bu ilimlerin ne olduğunu ve bu ilimleri?dini? yapanın ne olduğunu belirlememiz gerekmektedir. Bu çerçevede benzer bir şekilde bu faaliyetleri?ilim? yapan unsurun ne olduğunu da netleştirmemiz gerekecektir. O halde bizim karşımızda duran iki mesele vardır ve bunlardan birincisi ve ikincisi, klasik anlamıyla dini ilimleri, ait oldukları varlık düzeni içinde, yani dine ve ilme nispeti içinde tayin etmek ve bu çerçevede anlamaya çalışmaktır. Bu çerçevede ilk soru, ilimleri dini yapan?din?in ne olduğu ikinci soru ise din ile irtibatlanan ilmin nasıl bir ilim olduğudur. Bu iki soru, sadece bir?anlayış? meselesi değil, bir varoluş meselesi olduğu için, sorular ilk elde epistemolojik değil, ontolojik olacaktır. Bu da bizim en azından burada zihin metafiziğini terk ederek, varlık veya varoluş mefafiziğine yönelmemizi ifade etmektedir. Bu yukarıda kısaca işaret ettiğimiz iki yol/yöntem meselesini de tam olarak ve mesele içinde keşfetmek anlamına gelmektedir. Yöntem meselsini müzakere ederken, varlık/varoluş metafiziği mi zihin metafiziği mi bize yol gösterecek sorusu, tayin edici soru olacak gibi gözükmektedir.

BİLGİ YOK, YORUM ÇOK

Sanat üzerinden hakikate el uzatan dört yazar da "yalanlarının doğruluğuna başkalarını ikna etmek" gibi sahici bir endişeye sahiplenmeyi düşünmemişler.

?: Web Hattı - Türkiyenin En Güncel Forumu /makaleler/223551-dogu-kulturu-bati-kulturu-ve-basari-kulturu-uzerine.html

Hümanizmin?Tanrılaştırılmış insan?ına karşı genelde İslam tasavvufunun, tabii özelde Mevlana?nın?insan-ı kamil? anlayışı vardır. Her iki kavram da insana değer verir, ancak bu iki kavram temelde birbirinden farklıdır.

Bizlere aktaracağınız doğrulara değil, yalanlara bile inanmaya hazırız; yeter ki bizi ikna etmek için biraz emek sarfediniz, biraz yorulunuz!

İktibas edilen bu ifadelerde Fenari, kendisini muktedir kılanın kendisine nakledilen olduğunu ve kendisinin böyle bir imkan sayesinde, lüzumsuz şeylerle uğraşmaksızın meselelerini hallettiğini söylemektedir. Daha başka bir ifade ile Teftazani ve Fenari için yöntem, vazedilen ve her bir fert tarafından ayrı ayrı geliştirilen bir şey değil, üstlenilen ve sürdürülen, böylece insanı muktedir kılandır. Bu ifadeler tam olarak daha sonra yaşanan en az üç asırlık bir dönemde Osmanlı düşüncesinin temel özelliklerini ifade etmektedir. Bu düşüncenin en önemli özelliği, kendi varoluş zemini ile irtibat halinde düşünmeye devam etmesi ve meselelerini bu zemine bağlı olarak kavrama ve halletmeye yönelme olarak ifade edilebilir.

Müsaadenizle şu şiiri okumak istiyorum:

Eğer nakl küned cüz in kes ez güftarem

Fakat şu koşulla: Meseleyi sulandırmamak koşuluyla! Konunun ciddiyetini ve ehemmiyetini kavramak koşuluyla! Her şeyden önce, kutsal metnin orijinal diline vakıf olmak koşuluyla! "Ben yaptım oldu" bahanelerinin arkasına saklanmamak koşuluyla!

b) Nakil, ihmal ile değil, ancak i?mal ile mümkündür.

Dolayısıyla Mevlana?nın insan sevgisi, insana değer ve önem atfetmesi sadece bu bağlamdadır. Yoksa hümanistler gibi insanı hiçbir zaman Allah?a rakip olarak çıkarmamıştır. Allah?ı devre dışı bırakıp kurtuluşu, mutluluğu, çareyi, çözümü sadece insandan, insan aklından, düşünce ve biliminden beklememiştir. Yani Mevlana insanı tanrılaştırmamıştır.

Tüm olumsuzluklara rağmen Cumhuriyetin ilk döneminde okullaşma oranı artmış, okuma- yazma oranı yükselmiş, mesleki ve teknik eğitim süreci iyileşme göstermiştir. Köy enstitüleri, öğretmen okulları, imam hatip ve meslek liseleri gibi iyi programlanmış projeler bazı yanlış adımlardan dolayı akamete uğramıştır.

Türkçe kitaplarında karşılaştığım şiirler beni etkiledi. İlkokulda hemen hemen her belirli günlerde, bana bir şiir okuturlardı, "Bu Vatan Kimin?" gibi. Daha sonra İmam-Hatip'i okudum ben. İmam-Hatip'in ilk yıllarında Maraşlı -rahmetli olmuş şimdi- Necmettin Gevri idi sanırım. Onun bir Bülbül şiiri okuduğunu duydum ilk defa. Bir teypte kanarya sesi desteği ile okunmuştu, beni çok etkilemişti. Ben iki gün sonra bu şiiri ezberledim ve hala ezberimdedir. Daha sonra ise Divan Edebiyatı faslı başladı. Orada da sevdiğim ve şiirde derinleşmemi sağlayan ipuçlarını/kilometre taşlarını müşahede ettim.

Bu ifadelere baktığımız zaman burada dini ilimlerin Kur?an tefsiri olarak kabul edildiğini söyleyebiliriz. İlk bakışta Kur?an-ı Kerim?i oldukça yüceltici gibi gözüken bu ifadelerin, vakıa mutabık olmamasından veya vakıa ile kurduğu irtibatın vakıa mutabık olmamasından dolayı, yanlış bir ilim tasavvuru oluşturduğu söylenebilir. Burada söz konusu olan ilim, insanın?önünde? bulunan Kur?an ile, onu yorumlamaya yönelik bir irtibatı olarak ortaya çıkmaktadır. İşin ilginç tarafı, bu yorumlama noktasında Kur?an?a verilen yer, ilk bakışta uyandırdığı?yüceltme? intibaı ile tamamen çelişmektedir. Çünkü Kur?an-ı Kerim?den?herkese istediğini veren? bir kitap, yani herkesin onda?bildiğini? okuduğu, dolayısı ile kendi anlamı olmayan bir metin olarak bahsetmekte; bu durumda Kur?an, etkin değil, edilgen bir konuma itilmektedir. Bu ise Kur?an?ın, tesir ettiğinden çok, Kur?an?a tesir edildiği intibaını ortaya çıkarmaktadır. Bu çerçevede hem fıkıh, hem tefsir, hem hadis, hem kelam, hem de tasavvuf, Kur?an-ı Kerim?i bir tarafa çekmek ile ortaya çıkmış, başarı olmaktan çok?sapma? olmaya aday neticeler olarak teşhise konu edilmektedir. Bu tavır, aşağıda kısaca üzerinde duracağım ikinci bir tavra, bir cihetten esas teşkil ederken, başka bir cihetten de yol göstermektedir. Bu tavrın kısa yoldan, müslümanlar arasındaki vahdeti ve bir müslüman başarısı olarak gerçekleşmiş vahdet medeniyeti olarak İslam Medeniyetini açıklamaktan oldukça uzak olduğunu söyleyebiliriz. Bu tavır Kur?an ile hayat arasındaki irtibatı kuramadığı gibi ilimleri de en iyi ihtimalle sırf zihni ve entelektüel bir faaliyet haline getirmektedir.

? "Hayal perdesinde Karagöz oynatanlar.." (s. 321)

Şems-i Tebrizi'nin dediği gibi: "Yazıklar olsun o hastaya ki işi Yasin'e kalmıştır!"

Kim ne diyebilir? Öyle ya, yazarın özgür ve yaratıcı muhayyilesine kim karışabilir?

Başka bir zaman olsa, bu denli bayağı bir benzetmeyle karşılaştığım daha ilk anda muhtemelen elimdeki kitabı -bir daha açmamak üzere- kapatır ve bir kenara koyardım.

Hayır.

Bu makalenin konusu Şark ile Garp ́ın; yani doğru ile batının başarıya bakışının karşılaştırmalı analizidir.

Hümanizm ise insana tanrısal özellikleri yüklemiştir. Hümanizmde insanın kendine güveni, gurur ve firavunluk mertebesine ulaşmıştır. Yani nefs kutsallaştırılmıştır. Bir başka deyişle hümanizmde insan, Kadir-i mutlak ve Hakim-i mutlaktır. İslam?da ise nefs kötüdür, insan aciz ve zaiftir. Tasavvufun temel hedefi benliği kırmaktır.

Bu romanları okurken, bir İspanyol ressamın, Pablo Picasso'nun beklentisi, benim de biricik beklentimi teşkil etmişti:

Kim demiş ki Tanrı'ya aşık olmak için O'na inanmak gerekir diye? Bilakis en inançlı insanlar, kalpleri kuşkuyla yanıp kavrulanlar arasından çıkar; şüphe girdabında nefes bile alamayanlar arasından... inanıp inanmakta kuş gibi ürkek davrananların arasından...

Sorun, öyle alelade bellek yitimiyle izah edilecek gibi değil. Çünkü pekala kadim bilgi kaynakları elimizde. İnsan malzemesinde de sıkıntı çekilmiyor. Gayret eksikliği veya iyi niyet yoksunluğu türünden yakınmaları da -hiç değilse bu bağlamda- ciddiye alamayız.

Lütfen biraz muhayyilenizi zorlayın ve 13. asra gitmeye çalışın; sonra da Hz. Mevlana ile genç bir kızı, oturup Kur'an ayetlerini, hem de iniş sırasına göre, incelerken tahayyül edin.

Öncelikle hangi tasavvuf eseri ve hangi kamuoyu diye sormak gerek. Tasavvufi kültürde bizim veli diye bildiğimiz birçok zat, halktan, avamdan kimseler. Şöyle bir şey var, mesela az önce adını andığınız Ahmed Gazzali'nin "Sevanihü'l-Uşşak"ı, ağabeyi Muhammed Gazzali'nin "Mişkatü'l-Envar"ı -ki bu eseri de tercüme ettim, Hece yayınları arasında yakında yer alacak- gibi bazı eserlerin başında der ki, ben bu eserimi ilimde ilerlemiş öğrencilerimden birisinin sorusu üzerine yazdım. İlimde ilerlemiş olan öğrenciler ise, mesela diyelim ki tasavvuf Erciyes dağına çıkmaksa, şu karlı yolların epeycesini geçmiş ve dağa çıkmanın ne olduğunu bilen kişilerdir. Çok seçkin, havas dediğimiz kimselere yazmışlar. Tasavvuf dediğimiz üst düzeyde bir kavrayış, anlayış, algılama, anlamlandırma durumudur. Tabii o tarikat, o tekke de bu tür kavrayışa insanları hazırlayan kurum ve mekanlardır. Dolayısıyla şimdi bugün olsaydı, ne yapmak gerekirdi? Bugün Batı kültüründe çok üst düzeyde şiirler yazan şairler var. Bunların içerisinde şöyle böyle tasavvufa yakın duran, onu andıran bir mistisizmden bahseden kişiler yok mu, var. William Chittick, İslami Sufizm ile ilgili bir kitap yazdığı zaman, bunu halk okumuyor mu, yani onu New York üniversitesi çıkarıyorsa bunu herkes okuyabilir. O zaman diyebiliriz ki, bilgi toplumunda, iletişim toplumunda şu eser basılsın, şu eser basılmasın demek bana çok doğru gelmiyor. Belki kitapların başına bazı bilgilendirme notları eklenebilir. Kaldı ki, ben yazılamaz desem yazılmayacak mı?

?Kültür?hangi kültür olursa olsun- özünde siyasi bir olgudur. Diğer kültürler bir yana özellikle Arap kültürü uzun tarihi boyunca hiçbir zaman sosyal ve siyasi çalkantıların üstünde ve onlardan bağımsız kalmamıştır. Aksine tarihinin her döneminde bu çatışma ve çalkantıların en önemli arenalarından biri olmuştur. Siyasi veya dini hareketlerin hatta siyasi iktidar peşinde koşan bütün sosyal hareketlerin siyasi faaliyetler listesindeki en öncelikli nokta kültürel egemenlik olmuştur. İşte İslam kültüründe ideolojik mücadele ile epistemolojik çatışma arasındaki organik ilişki böyle doğmuştur. Bu, kesinlikle gözden kaçıramayacağımız ve önemini eksiltemeyeceğimiz bir ilişkidir. Aksi taktirde analizimiz oluşum boyutunu yani konuya tarihsellik kazandıran boyutunu yitirecektir.?

İlk tavrın çok sayıda ifadesi olmakla birlikte, burada Ali Sami en-Neşşar?ın sekiz baskı yapmış bir eserinde bulunan ifadelerinde dile geldiğini söyleyebiliriz. Ali Sami en-Neşşar?ın şu ifadeleri Türkiye?de ve genel olarak İslam dünyasında dini ilimlerin kavranışının bir şeklinin de ifadesi gibi gözükmektedir:

Sonuç: Görüldüğü gibi Mevlana, ?insan sever?, ?insana değer veren? anlamında yani sığ, yüzeysel anlamda hümanist olarak görülebilirse de felsefi anlamda ve terim olarak dünya literatürüne giren şekliyle hiçbir zaman hümanist olarak değerlendirilemez. İyi niyetle bile olsa kavram kargaşalığına meydan vermemek için özellikle Mevlana?nın hümanist olarak nitelendirilmemesi gerekir. İnsanı sevdiği doğru, ama hümanist olduğu yanlıştır. Dünyaya özellikle Batı dünyasına Mevlana?yı güzel göstereceğiz diye işgüzarlık yapıp, Mevlana?nın ne kadar insancıl olduğunu söylemek için onu hümanist yapmaya gerek yok. İnsanı sevdiği ve ona değer verdiği anlatılır, açıklanır ama bu durum, ?hümanist? terimiyle ifade edilemez.

Elif Şafak, bu soruyu?biraz da sinirlenerek- şu şekilde cevaplandırıyor:

Popüler din kavramı Batı kültürünün içinden veya dışından olsun arkaik formlara başvurmak zorundadır. Bu bağlamda popüler dinin anlamı dünyanın bütün bölgelerindeki hem ilkel dinler hem de köylü ve halk kültürleriyle ayrılmaz bir bütünlük arz eder. Bu bütünlük tarihsel veya genetik nedensellikten daha çok bütün bu toplum tiplerinin organik doğasınca belirlenen yapısal benzerliklere dayandırılır.

Sorumluluk sahibi her vicdanın itiraf edeceği üzere, sadece hakikati değil, sanatı da incitmişler.

(s. 381)

Sanata inanç sözkonusu oldukta, ateist bir edebiyatçının, André Gide'in DAR KAPI'sını hatırlamamak mümkün mü?

12. Tin, 95 / 4.

Türkiye?de dini ilimlerle sistematik irtibat, medeniyet değiştirme teşebbüsüne bağlı olarak belli bir süre akim kaldığı için, bu alanlar daha çok bu konularda gerekli alt yapıya sahip olmayan insanların elinde kalmış; özellikle 1930-1960 yılları arasında yaşananların bazı özelliklerinden dolayı, -başta felsefe olmak üzere- diğer alanlarda da dikkate değer bir başarı sağlanamamıştır. 1949 yılında Ankara Üniversitesi bünyesinde bir İlahiyat Fakültesinin kurulmasından sonra 1960?lardan itibaren dini ilimlerin araştırılması amacıyla bir çok resmi ve sivil kurum ortaya çıkmıştır. Kurumsal seviyede oldukça önemli başarılar ortaya çıkmış olmakla birlikte, muhteva açısından daha önceki dönemlerle mukayese edilebilir bir başarının elde edildiğini söylemek oldukça zor gözükmektedir. Bu durum bizi, dini ilimlerle son kırk yılda kurulan ilişkinin gözden geçirilmesi gerektiği gibi bir düşünceye sevk etmektedir.

Dünyanın yeniden oluşacağına ilişkin dini anlam popüler devrimci hareketlerinin belirgin temasıdır. Batılı dini geleneklerde bu tema gelişi eski dünyanın yok oluşunu veya dünyanın kökten yeni bir oluşumunu haber veren Mesih dini sembolünden türemiştir. Dünya alt üst olacak bu nedenle de bütün yanlışlıklar ıslah edilecektir. Bu milenyum beklentileri sadece bir hareketin amaçlarından değildir; Popüler din düzeyinde yeni bir sosyal dini düzen ihtimalini ortaya koymanın yanında fiziksel yapıyı da yeniden düzene koymaya müsaade etmeleri sebebiyle onlar takipçilerinin bütün dini faaliyetlerine nüfuz etmektedirler.

Bu davranışın, o çocuğun ailesine de bir nebze olsun bir teselli vermekte çok faydalı olduğunu düşündüm, sanki çocukları başka bir alemde yalnız kalmayacakmış, öğretmeni orada da ona yol gösterecekmiş gibi hissetmişlerdir diye geçti aklımdan.

Elif Şafak'ın gönlü, acep şu akla zarar tamlamanın tüm günahını, maşukların sultanı Şems-i Tebrizi'ye yüklerken hiç mi sızlamamış?

Nuri Pakdil ve Edebiyat Dergisi çevreleriyle ilk tanışıklığınız bu döneme mi rastlar?

Muhammed Abid el-Cabiri, Arap Aklının Oluşumu, çev. İbrahim Akbaba, İstanbul 1997, s. 9-10

Bırakın insanlar istedikleri gibi yaşasınlar.

?i?lem enne aleme?l-kainati yeştemilu ala zevatin mahdatin ke?l-anasırı ve asarıha ve?l-mükevvenatü?s-selasetü anha elleti hiye?l-ma?den ve?n-nebat ve?l-hayevan ve hazihi küllüha müteallekatü?l-kudreti?l-ilahiyyeti, ve ala ef?alin sadiratin ani?l-hayevanati vakı?atin bi maksudiha müteallekatün bi?l-kudreti elleti ce?ale Allahu leha aleyha: fe minha muntazamun mürettebün ve hiye ef?alün beşeriyyetün; ve minha gayru muntazamin vela mürettebin ve hiye ef?alü?l-hayevanati gayru?l-beşeri ve zalike?l-fikrü yüdrikü?t-tertibe beyne?l-havadisi bi?t-tabi ev bi?l-vaz?i.?

Carl Schmitt?in ifadesi aynen şöyledir: ?Inzwischen haben wir das Politische als das Totale erkannt und wissen infolgedessen auch, dass die Entscheidung darüber, ob etwas unpolitisch ist, immer eine politische Entscheidung bedeutet, gleichgültig wer sie trifft und mit welchen Beseisgründen sie sich umkleidet.? Politische Theologie, Berlin 1985, s. 7 (Vorbemerkung zur zweiten Auflage, 1933)

hocam yeni gördüm makaleler başlığını. Allah razı olsun. inşallah devamı da gelir.

Madem hocam dediniz, söylemeye cesaret edebilirim o zaman. Bir kere Eflatun'dan ilham almayalım. Çünkü ilham vahyin hemen altında, vahyin geldiği yola ayarlı, geleneğimizde çok ayrı bir yeri olan kavramdır. İlhamımızı biz yine Allah'ın bahşettiği önemli bir kavrama ve bir şeye ulaşma yolu, yordamı, hatta aracı olarak kabul edelim. Biz Eflatun'dan esinlenelim. Şimdi bir kere şunu tespit etmekte yarar var: Eflatun'un yazılarının hemen hemen tamamında -bugünkü anladığımız anlamda- sanatın ayrılması söz konusu değildir. Onda bütüncül bir bakış açısı var ve bu, o günün siyasetinden ve ekonomisinden de bağımsız şeyler değil. Dolayısıyla Eflatun şairler hakkında, onların aleyhinde bir şeyler söylüyor demek doğru olmaz. Bu bağlamda Eflatun'a topyekun baktığımız zaman, kendisinin de iyi bir şair olduğunu görürüz. Çünkü şiiri biraz hakikatten ilgisini kesmeyen, ahlakla bağlantısını koparmamış bir epistemoloji olarak görecek olursak Platon'un aslında fazla karşı çıkmaması gerekir. Eğer bir şair veya ressam, tabiatta olan biteni taklit ediyorsa, diyor ki, zaten siz taklit olanı taklit ediyorsunuz. Mesela karşı gelmesinin sebeplerinden birisi böyle bir şey olabilir. Öyle olunca Eflatun'un dili bir yönüyle imajinatif bir dildir. Yani kuru akıl, kuru veya düz mantık dili değildir. Bizi bir yere çekiyor. Eflatun'un eserleri çevrilirken, canlı değil de biraz daha kuru mantığa dayalı olarak çevrildiğini düşünüyorum ben. Yunanca'dan yapılan çeviriler biraz daha düzgün ve gerçeğe yakın olsa, Eflatun'un daha farklı bir görüntü arz edeceğini sanıyorum.

GÖNÜL FERMAN DİNLEMİYOR

1. İnsanlar kendi kaderini seçebilir, değiştirebilir ve kontrol edebilir.

? "Bir meleğe aşık oldu diye kim Züleyha'yı suçlayabilir ki?"

1. Uzun vadede farklı sonuçlar almak için bugünden rakiplerin düşünmediği farklı bir şey yapmak gerekir.

Akademik açıdan disipliner yaklaşımlar popüler?in daha açık bir anlamına ve de?popüler? ve?popüler din?in orijinal anlamının eleştirisine imkan veriyorsa da bu tip çalışmalar ayrıca popüler dinin farklı anlamlarının ve yorumlarının çoğalmasını da beraberinde getirdi. Bunlardan yedisi oldukça belirgindir:

Zihin Felsefesi, Jerome A. Shaffer, Çev. Turan Koç, İz yay.

Bir de servis+yemek ücreti meselesine dair birkaç diyalog daha döktürülseymiş harika olacakmış, değil mi?

5. Yöntem Meselesi:

diyor Naili-i Kadim. Bizim Divan şiirleri genellikle ima şiirleridir, ima eder, bir yerlere gönderir ve çekilir. Tabii ki ben de kendi hayatımdan bahsediyorum, imalarda bulunabilirsem ne mutlu.

Eserleri:

Hayır efendim, sen müslümansın! Müslümanlık kafirde de vardır.

? "Ne dersin Kimya? Sence bu ikisi arasında bir fark var mı?".

Popüler kültür ve din etüdünün ilk başlangıcından bu yana?popüler? üzerine yapılan her türlü keşif anlama ve değer biçimi toplum içindeki elitler tarafından gerçekleştirildi. Özellikle endüstrileşmenin gelişimi ve ulus-devletin yükselişi ile birlikte bir kültür içindeki köylü ve kırsal halka ait taşra gelenekleri daha geniş genelleştirmelerin devlet ve onun bürokrasisinin merkezi nizamının siyasi ve ideolojik anlamlarının altına girmek zorunda kaldı. Taşra ve köylü kültürlerinin ideolojik anlamının devletin amaçlarına hizmet etmesi oranında kendi arkaik formlarından oluşan devletin daha eski geleneksel anlamı gibi yeni bir anlam türetildi. Bu biçim içerisinde popüler kültür ve din folklor toplulukları müzeler tarafından devlet teşviki ile ve toplumun geçmişine ilişkin tarihsel araştırmanın teşviki ile icat edildi ve türetildi. Şimdilerde kültür ve dinin sahih ve otantik halk ve köylü geleneğinin esası üzerinde popüler biçimlerin yeni bir anlamı benimsenmekte ve devlet tarafından destek görmektedir.

13. Hicr, 15 / 29; Sad, 38 / 72.

Kaynakça

Senin tüm günahın hakikat ile mecaz'ı birbirine karıştırmak!

Kur'ani mecaz, yazarın elinde hakikate dönüşmüş. Yazar surenin bütününü dikkate almamış ve Aziz'in karısının/Züleyha'nın Hz. Yusuf'la birlikte olmak için zora başvurduğunu, emeline ulaşamayınca da onu zindana attırdığını aklına bile getirmemiş. İşin 'aşk' kısmı, gerçekte nedamet sahnesinden sonra başlar; 'nefs-i emmare' itirafından sonra... yani kötülüğü emreden nefsin, Rabbinden af dilemesinden sonra...

Bu özensizliklerin miktarını artırmaya gerek görmüyorum. Hakikaten Mevlana'ya babasından nasıl olup da Kamus'ul-A'lam kaldığı (s. 253) veya kendisinin nasıl olup da İbn Rüşd'ün Tahafut al-Tahafut ismindeki kitabını okuyabildiği (s. 361) gibi tuhaflıkları açığa çıkarmaktan da hoşlanmıyorum.

POSTMODERN AŞK

Yazar açıkça yanlı davranıyor. Çünkü Kur'an yorumlarında geçmişi 20 yıl öncesine bile gitmeyen tamamen subjektif bir çeviri zaafını, tamamen Şems-i Tebrizi'nin manevi otoritesi üzerinden haklılaştırmaya çalışıyor. Hem de Kur'an'ın batıni yorumu bahanesiyle!

Bu insanları bu müthiş kabustan kim kurtardı? Peygamberler mi? Azizler mi? Devlet adamları mı? Hayır!. Sadece kendilerini ilim, felsefe, sanat ve edebiyat çalışmalarına veren ve Antik Çağın eserlerinden çeviriler yapan adsız-sansız?Humanist? adı verilen bir takım aydın kişilerdi. Bunların gün yüzüne çıkardıkları eski kitaplarda, insanların insanlaşmış sırrı bir mucize gibi meydana çıkıverdi.

? Siz neyi inkar ettiniz, neyi terkettiniz? Hani küfrünüz nerede? Reddiniz? İtirazınız? İnkarınız? Öfkeniz? Safi imansınız maaşallah! Hiçbir itikadı incitmeyecek denli sığ suları yeğleyen ikiyüzlü kalbinizin kılavuzluğunda yürüyorsunuz! Zarar edenlerin zararından kar etmeyi başarıyorsunuz.

? "Eğer insanın taktığı gözlüğün camlarına olumsuzluk sinmişse..." (s. 230)

İş adamlarına yönelik düzenlenen "etkili yönetim ve liderlik becerileri" seminerlerinde sık sık anlatılan bu hikayeden çıkarılabilecek üç ders vardır:

Sözgelimi mülkiyet ve cinsiyet.

İslam Sanatı Dil ve Anlam, Titus Burckhardt, Çev. Turan Koç, Klasik yay.

Yazarları hakikate ihanetle suçluyor değilim. Haşa! Bilakis mecaz ve misal'in, metafor ve allegori'nin özüne sadakatsizlik ettikleri için kendilerini eleştiriyorum.

? "Hepimiz biliyoruz ki sanat, hakikat alanına ait bir şey değildir. Hakikati?en azından, anlamamız için bize dayatılan hakikati? farketmemizi sağlayan bir yalandır sanat! Sanatçı, yalanlarının doğruluğuna başkalarını ikna edecek yolu bulmalıdır."

Şimdi düşünmüyorum desem, niye çevirdiniz diye soracaksınız haklı olarak . Şaka bir tarafa gerçekten düşünüyorum. Arkadaşlar çeviri işi cidden zor ve ciddi de bir iş. Başlı başına bunun için okullar, bölümler var biliyorsunuz. Çeviri yapılmasının gereğine de inanıyorum. Zaten ihtiyaç olmasa çeviri de olmazdı. Bir eseri çevirmekle diyorsunuz ki, ben bir yerde bir şey gördüm, dilimin döndüğü kadar bilgim nispetinde, elimden geleni, yüreğimi, terimi, kaygılarımı ortaya koyarak bunu çeviriyorum, sen de oku bunu. Aslında, hem çevirdiğimiz dile, hem de getirdiğimiz dile bir katılımdır bu, hem de içinde yaşadığımız topluma sorumluluğumuzun bilincinde olduğumuzun bir işaretidir bu. Yani burada birkaç şey de söylenebilir. Mesela Batı'dan yapılan çevirilerle, İslam medeniyetine ait bir eseri çevirmek aynı şey değildir. Şüphesiz bunlar bir kesişme alanı oluşturacak, biz de bunu bir yerlerde anlamaya ve anlatmaya çalışacağız. Fakat bunlardan birisi çeviri, diğeri çeviri değildir. Ne demek istediğimi anlatabildim mi? Mesela Gazali'nin bir kitabı çeviri midir, ben onu çevirmiyorum. Bildiğimiz bir şey, ama bildiğimiz bir şeyi hatırlatacak başka bir şey ortaya koymuş oluyoruz.

Batılıların bizim hakkımızda yaptıkları tartışma, ilk bakışta bizim meselemiz değil gibi gözükse de, bizi derinden ve esaslı bir şekilde ilgilendirmektedir. Çünkü biz, XIX. yüzyıldan itibaren muhtelif sebeplerle ve muhtelif şekillerde?batılı olmak için? bir gayret içine girdik ve en azından iddia olarak, dinimizi terk etmeden?batı medeniyeti? içinde yer almak gibi bir amacımız olduğunu dile getiriyoruz.

Kaynak : Türk Usulü Başarı/ Alfa Yayınları

Bugün geriye dönüp baktığımızda, Batı dünyasında özellikle postmodern eğilimlerin güçlenmesi ile birlikte?ama sadece bununla değil- Kartezyen tavrın günümüzde karşı karşıya kalınan meselelerin temel sorumlusu olduğu ve içinde taşıdığı /veya ortaya çıkmasına esas teşkil ettiği irade metafiziği ile insanlığı biyolojik varlığı açısından bile bir yokoluşla karşı karşıya getirdiği epey sıklıkla telaffuz edilen temel bir tez olarak gözükmektedir.

KAHRAMANLARDAN KUKLALARA

''Sanat ve edebiyat dünyasının yakından tanıdığı Turan Koç, 1952 yılında Kayseri'de doğdu, ortaöğrenimini burada tamamladı. 1977 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nden mezun olan Koç, bu yıllarda edebiyat çevrelerinde adından söz ettirmeyi başardı. Onu ilk olarak Edebiyat ve Diriliş dergilerinde yayımlanan şiirleriyle tanıdık. Bu dönemde "Sevgili Ağabeyim" dediği Nuri Pakdil ile tanışan Koç, Pakdil ve çevresindeki edebiyatçılarla ömür boyu devam edecek olan dostluklar kurdu. 1980 sonrasında akademik çalışmalarına hız veren Turan Koç, alanında "ilk" olma özelliğini taşıyan "Din Dili" eseriyle her kesimden entelektüelin haklı takdirini kazandı. Halen Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Din Felsefesi alanında profesör olarak görevini sürdürmektedir.

Popüler dinin bu tipi okur-yazarlığın genellikle din sınıfıyla sınırlı olduğu dini topluluklarda belirgindir. Dinsel sınıf dini metinleri kullanarak geleneğin otoritesini icra eder. Cemaat / halk dini metinleri ezberleyebilir ibadet ve ayinlerde tekrar edebilir ancak kutsal yazının kurumsal otoritesine ve araçlarına sahip değildir. Hem din sınıfı hem de bunun dışındaki halk tabakası halkın hayatından zuhur eden diğer geleneklere iştirak edebilir ve saygı gösterebilir. Bu tip gelenekler zirai mevsimlerin kutsallaştırılmasıyla ve ayrıca yatır ve azizler kutsal insanlar hacılar vs. şeylere has kültlerin çevresinde odaklanan ibadetlerle ilişkili olan geleneklerdir.

Ölümsüzlük Düşüncesi, İz yay.

J. Wach, a. g. e. , s. 353