Eğer insan, "Ne yapayım bu duygu içime işlemiş. Huyum böyle. Kendimi tutamıyorum" derse, hasedin zararından kurtulması için şu çareyi gösterebiliriz:

Harise bin Numan ?nın Peygamber Efendimizin ?in:

Birincisi: Kovuculuk yapmak. Ben, arkadaşlarıma bir türlü sana karşı bir türlü konuşurdum.

?Göz değmesi haktır. Aşırı bir hayranlıkla bakarken şeytan ve insanoğlunun haset duygusu hazır bulunur.? diye belirtir.

Yahudi?siyle Hıristiyan?ıyla, dinimizin hak din olduğunu bilmelerine rağmen, İslam'dan dönmemizi temenni ederler. Hatta daha da ileri giderek Müslümanları Allah'ın yolundan alıkoymak için tutarsız şüpheleri körüklerler. Buna sebep ise hasta kalplerinin ta içine kadar nüfuz eden kıskançlıklarıdır.

Bir adam Allah?ın Resulü?ne gelerek: ?Ey Allah?ın Resulü! Ben Ramazan ayından başka oruç tutmam, beş vakitten başka namaz kılmam. Zekat verecek ve hacca gidecek kadar da malım yoktur. Bu durumda öldüğüm zaman yerim neresi olacaktır? Diye sordu. Allah Resulü,

Buradaki secde "ibadet secdesi" değil, selamlama ve saygı secdesidir.

Zübeyr bin Avvam 'dan rivayetle, Resulullah Efendimiz :

?Haset eden, söz götürüp getiren ve kahinlik yapan benden değildir, ben de ondan değilim.? buyurmuş,

Denilmiştir ki: Şeytan iyilik hususunda birbiriyle yardımlaşan kimselere haset etmez; onun hasedi, Allah için kardeş olan ve onun için birbirini seven insanlaradır. Gerçekten Allah için birbirini seven iki kimsenin arasını bozmak için şeytan bizzat gayret eder ve bütün taifesini buna teşvik eder.

Haset, bazen Türkçe?ye kıskançlık olarak çevrilir ki yanlıştır. Kıskançlık haset anlamına da gelebilir ama asıl anlamı haset değil, namusa düşkün olmaktır. Erkeğin karısını, başka erkeklerden kıskanması, onu sevmesinden ve namusuna düşkünlüğünden ileri gelir. Ölçülü kaldıkça bu iyi bir meziyettir. Fakat birinin karısını, kocasını, evladını, malını, güzelliğini, mevkiini, ilmini çekememek kıskançlık değil, hasettir. Çünkü bu, onun elindeki nimete göz dikmek değil, nimetin ondan gitmesini istemektir.

?Üç kötü huy vardır ki, ümmetim bundan kurtulamayacaktır: Su-i zan, haset ve bir şeyi uğursuz saymak. Bir zanna kapıldığında o zan-la hüküm verip öyle hareket etme. Haset ettiğinde Allah'tan affını dile. Bir şeyi uğursuz saydığında, ona itibar edip de işinden geri kalma.? buyurduklarını rivayet etmektedir.

Hz. Peygamber bir hadisinde "Bir kimse kardeşinin malını temenni etmesin, ama şöyle dua etsin: Allah?ım, beni rızıklandır. Allah?ım, bana da onun benzerini ver." buyurmuştur.

Hasetçi o hale gelir ki her şeyin kaza ve kader kalemiyle takdir edildiğini, her türlü nimetin bu yolla geldiğini görmez, görmek istemez. Oysa her şeyi kader programlar. Kişiye nimet gelecek veya gelmeyecekse o İlahi programla gerçekleşir. Hasetçi muhatap olduğu kişiye bir nimet geldiğinde ona haset eder, o nimetin yok olmasını arzular. Bu haliyle kaderle planlanıp kazayla ihsan edilen nimetin yok olmasını istemekle kaderin önüne geçmek ister.

İmam Ahmed rivayet ediyor, Peygamber Efendimiz ashabına,?Şimdi önünüze cennet ehlinden bir kimse çıkacaktır, buyurur. 0 sırada bir adam gelir. Peygamber Efendimiz ?in hakkında ne konuştuğunu adama haber verirler. Ashab, o kimseye, «Ne gibi bir amelde bulunuyorsun? derler. 0 kimse ise, «Ben nefsimde hiçbir kimseye karşı kıskançlık duygusu beslemem ve kimseyi aldatmam. Allah?ın bir kimseye verdiği hayırdan dolayı hiçbir kimseyi kıskanmam, der.

Haset, öyle kötü bir huydur ki zararı haset edilenden daha çok haset edene dokunur. Çünkü hasetçi haset ettiği kimseler nimet ve imkanlara kavuştukça huzursuz olur, acı çeker. Yükselip başarı üstüne başarı kazandıklarında kendilerini yiyip bitirirler.

Bununla beraber Türkçede bazen kıskançlık, haset anlamında kullanılır. Yalnız kıskanmanın özel bir anlamı bulunduğunu, bazen haset anlamında kullanılsa da her zaman haset anlamına gelmediğini bilmek gerekir.

Haset eden, Allah'ın yaptığı taksim ve takdire rıza göstermiyor, onun iradesine karşı geliyor demektir. O'nun bizce gizli olan hükümleri ile mülkünde gerçekleştirdiği adalete kızmak, onu çirkin bulmak anlamına gelmektedir. Bu ise, kişinin tevhidin özüne ters düşmesinden, dolayısıyla imanının zedelenmesinden başka bir şey değildir. Hasetten vaz geçmek için onun bu zararını bilmek bile yeterlidir. Fakat bunun yanında haset eden kimsenin bir mü'mini aldatmak, ona nasihat etmeyi terk etmek, mü'minleri sevmek yolundaki İslam'ın açık emirlerini terk etmek, mü?minlerin zarara uğramaları halinde bundan en çok sevinecek olan şeytan ve kafirlerle birleşmiş olmak gibi hiç de küçümsenmeyecek suç ve günahları işlemiş olacağı unutulmamalıdır.

Hakeza geçmiş ümmetlerin halini Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: "Kitap ehlinden bir çoğu, hak kendilerine besbelli olmuşken, ruhlarında yerleşmiş olan kıskançlıktan dolayı sizi imanınızdan sonra küfre döndürmek isterler?

4- Başka birisinde bulunan nimetin benzerinin kendi elinde de olmasını istemesi, fakat haset ettiği kişideki nimetin yok olmamasını istemesidir. İşte hasedin bu son derecesi eğer sırf dünyalık nimetler ise affedilmiştir. Eğer din hususunda ise tavsiye edilmiştir. Çünkü bu, hayırda yarışma buyruğunun kapsamına girmektedir.

Bu şekilde hayır işlerinde başkasına özenen kimse, bu tür işlere imrendiği ve onun peşine düştüğü için, bu yaptığı onun rıza makamında ilerlemesini sağlar.

Üçüncüsü: Benim bir hastalığım vardı. Doktora gittim, çaresini sordum. Doktor bana, her sene bir bardak şarap içmezsem hastalığımın geçmeyeceğini söyledi. Ben de her sene şarap içiyordum."

Amin ve de ecmain...

"Haset ettiği zaman hasetçinin şerrinden Allah'a sığınırım."

Abdullah bin Busr 'dan rivayetle, Peygamber Efendimiz ümmetinin felaketine yol açan bu kötü fiili işleyenleri kınayarak?

-Cennet, buyurdu. Adam:

?Rabbin meleklere demişti ki: "Ben çamurdan bir insan yaratacağım. Onu biçimlendirip ona ruhumdan üflediğim zaman derhal ona secdeye kapanın!"Meleklerin hepsi tüm olarak secde ettiler. Yalnız İblis etmedi, büyüklük tasladı ve kafirlerden oldu. Dedi ki: "Ey İblis, iki elimle yarattığıma secde etmekten seni alıkoyan nedir? Büyüklük mü tasladın, yoksa yücelerden mi oldun?" Dedi: "Ben ondan iyiyim. Beni ateşten, onu çamurdan yarattın." diye iblis emre muhalefet etmiştir.

?Şu üç şey imansız gitmeme sebep oldu:

Zira bizlerde olmayan bu gibi dünya ve ahiret nimetlerinin bizlere verilmediğini görerek kıskanacak olursak, Allah, buyruklarına karşı geldiğimizden dolayı bizleri, ilahi huzur çevresinden iblisi kovduğu gibi koyar. İblisin başına gelenler, Allah?ın selamı üzerine olsun Hazret-i Ademi kıskanmasının sonucudur Bu yönü ayetler açıkça anlatmakta dır. Bir kimse bilgin ve salih bir kimseyi kıskanırsa, iblisin başına gelenler kendisinin de başına geleceğini kesinlikle bilmelidir.

Peki ne yaparsak nefsin kötü hallerine müptela olmayız denirse? Kardeşlerimizin iyi haline sevinmeli, iyi hallere ulaşması için dua etmeliyiz.

Bu hadisin başka bir rivayetinde de:

Peygamber Efendimiz ?in bizlere vasiyetlerinden birinde de, Allah?ın bazı kimselere bağışladığı mal, şöhret, ilini gibi şeyleri görüp kıskanmamamız, Allah?ın onlara verdiği dünya ve ahiret nimetlerinin bu kimselerin elinden çıkmasını temenni etmememiz buyurulmaktadır.

haset hiç olamadım, şükür ki olmamışımda.

Öyleyse şeytanın vesvesesi ve nefsin isteklerini yerine getirmeyerek, hatta aksini yaparak ona hükmetmesini öğretmektir. Sözgelimi içindeki haset duygusu birisini kötülemesini istediğinde kişi, bunu şeytanın kendisi için hazırladığı tuzağa düşmek demek olduğunu anlayarak tersini yapmalı onu övmelidir. Kendisinden birisine karşı kibirli davranmasını istediğinde karşı koyarak tevazu göstermeli; vermemeyi fısıldadığında, vermelidir. Kişinin bu davranışları, karşısındaki insanı memnun eder ve onun tarafından sevilmesine neden olur. Bu şekilde karşılıklı sevgi başlar ve zamanla haset hastalığı yok olur. Baştan zorla yapılan bu davranışlar zamanla insanın kişiliği doğası hafine gelerek kökleşir. Doğal olarak şeytan bu gelişmeden hoşnut olmayacak, olumlu gelişmeyi engellemek isteyecektir. Bu davranışının güçsüzlüğünden, korkusundan ileri geldiğini öne sürerek onu iğfal etmeye çalışacaktır. Fakat mü'min şeytanın vesvesesine kendisini kaptırdığında sapacağım, ziyana uğrayacağını unutmamak zorundadır.

Vehb b. Münebbih şöyle der:Haset edenin üç özelliği vardır;Huzurunda bulunduğun zaman dalkavukluk yapar, arkadan gıybet eder ve birinin başına gelen musibetle alay eder, sevinir.?

İnsan, çeşitti faziletlerin diğer bir insanda bulunduğunu müşahede edip, kendisini bu faziletlerin hepsinden ya da büyük bir kısmından mahrum görünce, bu durumda kalben kederlenir, zihni karışır, sonra da kendisinde şu iki hal meydana gelir:

Bütün bunlar ise insanı küfre ve bid'at karanlıklarına düşüren, kalbinden iman nurunu silip süpüren şeylerdendir. Haset, dini bakımdan bir fesada sebep olduğu gibi, dünyevi bakımdan da fesadın sebebidir. Çünkü bu durum sevgiyi, muhabbeti, dostluğu sona erdirir ve bütün bu halleri, onların zıddına dönüştürür.

İşte bugünde bu fiili yapan mü?minler bilmelidirler ki, yaptıkları şeytani bir fiildir.

Haset daha önce de ifade edildiği gibi kalbin en büyük hastalıklarındandır. Kalp hastalıkları ise ancak ilim ve amel ile tedavi edilebilir. Haset hastalığını tedavi edebilmek için öncelikle hasedin din ve dünya için getirdiği zararları bilmek, bu hususta ilim sahibi olmak gerekir. Üstelik haset, kendisine haset edilen kimseye zarar getirmez. Bu nedenle kişinin kendine düşman olması anlamına gelen hasetten kurtulmak için, hasedin şu zararlarını iyice anlamalıdır.

?O içinde hiçbir aldatma, hıyanetlik, kin ve haset bulunmayan takva sahibi, temiz kalptir.? diye belirtmiştir.

a) Bu kimse, o mutlulukların o insandan zail olmasını temenni eder.

Haset, çirkin huyların en zararlılarındandır. Herkeste bulunmakla birlikte dereceleri farklıdır. Kimi insanda haset duygusu bir an için gelip gider; kiminde ise iyice yerleşir, bütün benliğe hakim olur ve gittikçe artar. İşte asıl üzerinde durulması gereken ve tehlikeli olan haset sonuncusudur.

Ey kardeşim! Bu ahitle amel etmek istenen yol sahibi bir şeyhi izlemelisin. Allah seni hidayete eriştirsin.?

Bu nasıl bir hastalıktır ki, iblisi Rabb?inin emrini yapmamaya sevk etmiş, yeryüzünde bir Peygamberin iki oğlunun arasında katilliğe yol açmış, sonraki diğer ümmetlerin iman etmemelerine sebep olmuş, insanları birbiri düşman yapmış?Bitmemiş bugün dahi Müslümanların arasını açmakta, amelleri zayi etmektedir.

İmam Gazali 'e göre haset ancak bir nimete karşı olur. Allah bir kimseye bir nimet bağışladığı zaman diğer insanda ona karşı iki türlü hal belirir. Birincisi, o nimeti çok görerek onun elinden gitmesini istemektir; buna haset denir. Hasedin tezahürü de insanın elindeki varlığı, nimeti çok görmek ve yok olması halinde sevinmektir. İkinci hal ise ne varlığa sevinmek, ne de yok olmasını istemektir. Buna karşılık o insanda bulunan nimetin kendisinde de bulunmasını istemektir. Buna da gıpta denilir.

Unutulmamalıdır ki, Bir kul, hayır ve şer olarak din kardeşine ne dilerse, Hak Teala da o ölçüde kendisini cezalandırır veya mükafatlandırır.

Haset eden kimsenin içinde sürekli bir ateş yanar. Bu ateş onu yakar, yavaş yavaş eritir. Çünkü birisine haset edildikçe Allah onun nimetini artırır. Onun nimetinin artması da hasetçinin hasedini, dolayısıyla rahatsızlık ve sıkıntısını çoğaltır. Hasetçinin göğsü daralır, uykusu kaçar. Amansız bir hastalığa düşer. Bu ise ancak kişinin düşmanlarının isteyebileceği bir durumdur. Haset edilenin perişanlığı istenirken, hasetçi perişan olur. Bunun yanında haset edilen kimsenin durumunda bir bozulma, bir kötüleşme olmaz. O halde, kişi bir ahiret hesabı ve korkusu çekmese bile, aklın gereği olarak bu yararsız azaptan kurtulmayı istemelidir. Üstelik ahirette neden olacağı ceza da unutulmamalıdır. Öyleyse insanın ahirette Allah'ın gazabına çarpılmak istemesinden, azaba uğramak için çalışmasından daha akıl dışı ne olabilir?

Çünkü zenginlik, taşkınlık getirir. İbn Kesir şöyle der: Eğer Allah onlara, ihtiyaçlarından fazla rızık verseydi, bu onla şımartarak, birbirlerine karşı azgınlığa ve taşkınlığa iterdi. Katade şöyle der: Geçimin en hayırlısı, seni meşgul etmeyen ve azdırmayandır. Fakat Yüce Allah, kulların azıklarını, hikmet ve menfaat gerektirdiği kadar verir. Nitekim kutsi hadiste şöyle buyurulmuştur: ?Kullarımdan Öylesi vardır ki, zenginlikten başkası ona yaramaz. Onu fakirleştirseydim, bu fakirlik onun dinini mutlaka bozardı. Yine kullarımdan; öylesi vardır ki, ona fakirlikten başkası yaramaz. Onu zengin kılsaydım, zenginlik mutlaka onun dinini bozardı.? Şüphesiz Allah kullarının hallerini ve onlara yarayan şeyleri bilendir. İlahi hikmet ne gerektiriyorsa ona göre verir veya vermez; bollaştırır veya daraltır.

Müslümanlara karşı kalp safiyeti ve güzel duygular taşıma konusunda Sahabe-i Kiram ve Allah dostlarında güzel örnekler vardır.

Burada önemli bir husus daha var, bazı insanların diğer bazılarından farklı ve üstün olarak yaratılmasında Allah Teala?nın bir taksimidir ve bir hikmetten, tedbirden ve kullarının hallerini ve kendisine rızık genişliği veya darlığı takdir ettiği kimselere uygun olanı bilmesinden kaynaklanmıştır. Buyurmaktadır ki: "Eğer Allah kullarına bol rızık verseydi yeryüzünde taşkınlık edip azarlardı."

Allah insanları, malca, fiziksel kuvvetçe, kabiliyetçe, akılca birbirinden farklı yaratmıştır. Kimini güçlü, kimini zayıf, kimini zengin, kimini yoksul, kimini daha akıllı, kimini belli bir yönde daha kabiliyetli yaratmıştır ki insanlar birbirine muhtaç olup birbirine iş görsünler, birbirini tamamlasınlar diye değişik kabiliyetlerde yaratmıştır.

Hasedin ortaya çıkmasına bir çok sebepler vardır. Bunların başlıcaları şunlardır:

Peygamberimiz mühim bir işe teşebbüs eden kimsenin yapacağı işi herkese yaymamasını tavsiye etmekte ve işi gizli tutmanın onda muvaffak olmaya yardımcı olacağına dikkat çekmektedir. Mesela bir kimse faydalı bir iş planlayacak olsa, plan program yaparken bunu olur olmaz yerde yaysa, onun kazanmasını istemeyen hasetçiler bu karlı teşebbüsüne mani olmak için harekete geçerler, ona ayakbağı olmaya çalışırlar.

Peygamber Efendimiz bir başka hadis-i şerifinde ise:

?Kendisine haset edilecek kimselerden birisi Allah?u Teala?nın kendisine Kur?an?ı verdiği kimsedir. O, gece gündüz okuduğu ayetlerin gereğini yerine getirmekle meşgul olur. Onu gören bir kişi şöyle der: Eğer Allah buna verdiğini bana verseydi, ben de onun yaptığı gibi yapardım.?

İşte bu durumu Ebu Hureyre ?den rivayetle, Resulullah Efendimiz :

Ebu Talha , İbn Abbas ?nın şöyle dediğini nakleder:?Kişi; falanca adam ve ailesinin sahip olduğu mal keşke benim olaydı, diyerek temenni ve özlemde bulunmasın. Allah Teala işte bunu yasaklamıştır. Yalnızca Allah?ın lütfundan istenmelidir.?

Yeryüzünde de Adem ın evlatlarından Kabil ile Habil arasında cereyan eden olayın ve işlenen suçun da nefsin hasedi ve cimriliğinden kaynaklandığını görülür.

Enes ?dan rivayetle, Resulullah Efendimiz şöyle buyurmaktadır: ?Fakirlik nerdeyse küfür olacaktı. Haset neredeyse kaderin önüne geçecekti.?

Allah razı olsun kardeş...

HASET AMELLERİ YAKAR

Mıtaz bin Cebel 'den rivayetle, Resulullah :?İhtiyaç duyduğunuz bir şeyi gerçekleştirirken onu gizli tutmakla yardım isteyiniz. Çünkü her nimet sahibine haset edilir.?

Şimdi ben sana öyle bir ölçü vereceğim ki, kimin kimi kıskandığını bu ölçüye vurarak anlayacaksın. Gerek dünyevi gerek uhrevi hususlarda şer?i ölçüler dairesinde aleyhine bir delil ikame edemediği halde senden hoşlanmayan kimse hasetçidir. 0 kimse, Allah?ın sana bağışladığı nimetin zevalini ister.

?Ancak iki kimseye haset edilir:Birisi Allah?ın kendisine hikmet/ilim verdiği kimsedir; o, bu hikmeti/ilmi insanlara yayar ve öğretir. Diğeri, Allah?ın kendisine mal verdiği kimsedir; o, bu malı bütünüyle Hakk yolunda harcar.?

Allah Teala, Meleklere hitaben, üstün olarak yaratılacak olan Ademoğluna secde etmeleri emri vermiş ve:

HASET DEĞİL GIPTA

Öyleyse hizmetlerde haset değil, başarıyı örnek almak, gıpta etmek ve sevinmek vardır. Ama anlattığımız hususlara tersinden bakan, işin sonunun nereye varacağını bilmeyen, gaflet hali kendisine hakim olan, koyu bir cehaletle kuşatılan kimse, dünya işlerinde kendisinin üstünde yer alan kimseye bakar, ona gıpta eder, onun yerinde olmak ister. Yahut onun bu bakışı, Allah?u Teala?nın kendisine bahşettiği nimetleri küçümsemeye, kendisi için takdir edilmiş kısmeti hafife almasına yol açar. Sonra bu kimse, din bakımından kendisinden aşağı derecelerde bulunan avam halka bakar; makamındaki noksanlıklara razı olur, bunu kendisi için bir mazeret sayar, onunla kendisini teselli eder. Bu düşünce onu hayır işlerinde koşmaktan geri bırakır. İhtimal, ona kibir ve gurur hali gelir; içinde bulunduğu halle kendisini üstün görür. Yahut başkalarını kendisi gibi amel etmekten yana noksan görerek, nefsine bakıp amellerini beğenir.

HASED VE ÖZELLİKLERİ

Peygamber Efendimiz gıpta edilmesi uygun görülen vasıfları belirtirken:

İkincisi: Haset etmek. Arkadaşlarıma hep haset ederdim

Haset; kıskanmak, çekememek, başkasında olan sağlık, zenginlik ve benzeri nimetlerden dolayı rahatsız olarak o kişiden o nimetin gitmesini istemek. Kalpte bulunan ve insanı kötülüklere sürükleyen en önemli ve gayri ahlaki özelliklerden, hastalıklardan birisidir. Bilgisizlik ve tamahkarlığın birleşmesinden, kaynaşmasından doğar. En çok da tanıdık ve akrabalar arasında kendisini gösterir:

İşte hasedin bu tehlikeleri sebebiyledir ki bir hadis-i şerifte, "Ateşin odunu yiyip bitirdiği gibi haset de iyi amelleri yiyip bitirir" buyurulmuştur. Hasetçinin şerrinden de Allah'a sığınma tavsiye edilmiş ve bir ayette şöyle buyurulmuştur:

2- Haset ettiği insanın elindeki nimetin, kendi eline geçmesini istemektir. Bunun isteği o nimetin kendi eline geçmesi, amacı o nimete kendisinin sahip olmasıdır.

HASET?İN İLACI

Cenab-ı Hakk?a meleklerin bu soruş biçimi, karşı çıkma cihetiyle değil, öğrenme türünden bir sorudur.

Öyleyse, kalbinde marifet ve muhabbet bulunan, Rabb?iyle hoş olan mü?min haset edemez. Bu da akıl sahibi kimselerin haset edeceği zaman yaptığı fiilin menfi ve müspet yönlerini düşünerek hak ve hakikati görmekle olur.

Eğer bu duygu içte kalır, haset ettiği kişiye karşı kötü bir tavır ve tutum içine girmez, dedikodu, gıybet yoluna gitmez, aksine o duyguyla mücadele edip kardeşine karşı iyi bir tutum ve davranış sergilerse, vebalden kurtulur. O duyguyu dizginleyemez, içinden atamazsa da içinden pişmanlık duyması, kusurunu anlayıp kurtulma çabası içerisine girmesi, haksızlığını anlaması, onu şerrinden kurtarır.

-Sizinle beraber mi? dedi. Allah?ın Resulü tebessüm etti ve:

Hasedin çaresinden birisi de, haset edilen şeylerin akıbetini düşünmektir. Düşünüldüğünde görülecektir ki, haset edilen kişideki zeka, güzellik, güç, kuvvet, servet, makam ve mertebe fanidir, geçicidir. Faydası az, zahmeti çoktur. Eğer ahirete ait meziyet ve faziletlerde haset ediyorsa, bu onun riyakar olduğunu gösterir, ahiret malını dünyada mahvetmek ister. Veyahut haset ettiği kişiyi riyakar zanneder, haksızlık eder, zulmeder.

HASET İMAN İLİŞKİSİ

Düşmanlık, Bir kişinin üstünlük taslaması karşısında diğer bir kişinin ağırına gitmesi, şaşkınlık ve hayranlık, amacına ulaşamama korkusu, makam ve mevki sevgisi, önderlik isteği, kötü huyluluk ve Allah'ın kullarına verdiği nimetlere karşı cimrilik?vb sebepler haset hastalığının hasıl olmasına sebeplerden bazılarıdır.

Fudayl b. Iyaz'ın talebelerinden biri ölmek üzere idi. Fudayl onun yanına gitti ve baş ucuna oturdu. Yasin suresini okumaya başladı. Talebesi okumayı kesmesini isteyince o da okumayı kesti. Sonra talebesine kelime-i tevhidi telkin etmeye başladı ve "La ilahe illallah" de deyince, talebesi:

Cafer-i Sadık hazretleri de:? Başkasının iyiliğini çekemeyen hasetçi rahat yüzü göremez? der.

"Dünya ancak dört kişiyedir: Allah'ın mal ve ilim vermiş olduğu ve o da, bunlar vasıtasıyla Rabbinden korkan, akrabalık bağım gözeten, Allah'ın onda bir hakkının bulunduğunu bilen bir kimse. Bu mevkilerin en üstün olanlarıdır. Allah'ın, ilim vermekle mal vermediği bir kimse. Bu kişi samimi niyeti ile der ki: Eğer benim de bir malım olsaydı, mutlaka o malımda filanın amel ettiği şekilde amel ederdim. İşte bu niyetine göre ecir alır ve her ikisinin de ecri birbirine eşittir." buyurmuştur.

?Bunun üzerine Cenab-ı Allah,?Sizin bilmediğinizi ben bilirim.? dedi."

Bunun için Allah'ın bazınıza diğer bazınızdan fazla olarak bağışladığı şeyleri temenni etmeye de kalkışmayınız, birbirinizin malına, makamına ve sahip olduğu Allah tarafından verilmiş veya çalışmakla elde edilen nimetlerine göz dikmeyiniz. Çünkü bu gibi temenniler, ilkönce haset, kin ve düşmanlık uyandırır. İkinci olarak Allah'ın takdir ve taksimine razı olmamayı bildirir. Üçüncü olarak, kendi hakkında takdir edilmeyen bir şeyi temenni etmek, kaderdeki hikmete karşı gelmek ve boş bir ızdıraptır. Başkasının hakkında çalışmakta takdir edileni, kuru kuru temenni etmek bir işsizlik ve avarelik ve zamanı boşa harcamaktır. Çalışmadan takdir edileni, temenni etmek de gerçekleşmesi imkansız olan boş bir temennidir.

Haset öylesine kötü bir huydur ki, bu mikrobu taşıyan kimse başkasında bir nimet ve üstünlük görse onu kıskanmaya kalkar. Bu onu o noktaya götürür ki, o nimetlerin sadece kendisinde bulunmasını ister. Başkalarında bulundukça da huzuru kaçar, o kimseler hakkında kötülük düşünmeye başlar. O kimsenin bu imkan ve nimetlerden mahrum kalabilmesi için akla hayale gelmedik hile ve tuzaklara başvurur, iftiraya; malına, canına suikaste kadar gidebilir.

1- Haset ettiğin kimsenin elindeki nimetin yok olmasını istemektir. Bu nimet ister kendi eline geçsin, ister geçmesin, yeter ki haset ettiği kişide bulunmasın. Hasedin en kötü olanı budur.

Ey mü'minler! Allah'ın başkalarına vermiş olduğu din ve dünya ile ilgili şeyleri hasretle temenni etmeyin. Zira bu, karşılıklı kin ve hasede sebep olur. Zemahşeri şöyle der: ?Mü'minler hasetten ve Allah'ın bazı insanlara diğerlerinden fazla olarak verdiği makam ve malı arzu etmekten nehyedildiler. Çünkü bu Allah'ın taksimidir, bir hikmetten dolayı böyle olmuştur ve Allah'ın, kullarının halini bilmesinin bir sonucudur.?

Hasedin haram olmasının sebebi Allah'ın kullar arasında yaptığı taksim ve takdire razı olmamayı, teslimiyet göstermemeyi ifade etmesi ve Kur'an-ı Kerim'de ifade ettiği gibi kafirlerin özelliklerinden birisi olarak sayılmasıdır: "Size bir iyilik dokunsa, bu onları tasalandırır," size bir kötülük dokunsa, ondan ötürü sevinirler"

İmam Gazali hasedi başlıca dört dereceye ayırarak inceler:

İmam Şa?rani şu nasihati yapar:?Ey kardeşim! Uyanık ve uyarıcı bir şeyhi izlemeden amel etme. Zira yalnız başına bir işte başarılı olamazsın. Ancak bir mürşit elinden tutarak nefsinin şerrinden seni kurtarabilir. Aksi halde kıskançlık denilen bu kötü hastalıktan selamete çıkamazsın Şayet akıllı davranmış olursan kıskandığın adama Rabbinin verdiğini sen de ondan öğrenip istemelisin. Böylece aşağılık dereceye inmekten ve kıskançlığa düşmekten rahat etmiş olursun.

?Sizden önceki ümmetlerin hastalığı yavaş yavaş size de bulaşır. Bu, haset ve kindir. Bu hastalık tıraş edicidir. Fakat saçı değil, dini tıraş eder. Buyurarak ümmetine tehlikelerin en beterinden haber vermektedir.

SAHEBE-İ KİRAM VE ALLAH DOSTLARINDAN ÖRNEKLER

?Onlar,?Biz Seni teşbih edip dururken, orada fesat çıkaracak, kanlar akıtacak birini mi yaratacaksın? dediler.

İşte insanoğlunun yaratılışındaki ilahi hakikat bu veçhiledir.

3- Başka birisindeki nimetin aynısının veya benzerinin kendisinde de olmasını istemesidir. Eğer kendi eline geçmeyecekse, onun elinde de olmamasını arzu etmesidir.

"Dünya hayatında onların maişetlerini bile aralarında biz taksim ettik. Onların bazısını, derece derece diğer bazısının üstüne çıkardık." ayet-i celilesinde de ifade edildiği gibi hikmet sahibi ve kullarının her şeyinden haberdar Hak Teala tarafından sadır olmuş bir kısmet ve takdirdir. İbni Abbas der ki: Biriniz "Keşke filan kişiye verilen mal, nimet, güzel kadın bende olsaydı" demesin. Böyle bir temenni haset olur. Fakat "Allah?ım, bana da onun gibisini ver" desin. Şu halde haset yasak, gıpta ise caizdir.

Cenab-ı Allah, Adem 'ı yaratmadan önce meleklerine hitap ederek, "Rabb'in meleklere,?Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım.? Dediğinde? onlara yeryüzünde kendisine vekaleten iş görecek bir halife yaratacağını haber vermişti. Halife, asıl yetkili adına işleri yürüten, onun adına tasarrufta bulunan, mevcut kanun ve kuralları gerektiği şekilde tatbik ederek düzen ve asayişi sağlayan görevli demektir. Buna göre yeryüzünde Allah'ın halifesi olmak, yeryüzündeki imkanları insanların ihtiyaçları için kullanırken, bir temsilci sıfatıyla, kendisine bu yetkiyi veren Allah'ın istediği şekilde hareket etme sorumluluğunu da beraberinde getiriyordu. Dolayısıyla bütün bu işleri yapabilmesi için, yaratılacak halifenin önemli kabiliyet ve güçlerle donatılması gerekiyordu. Cenab-ı Hak, kendisine halife olarak seçtiği insana, temelini akıl, ilim ve irade sıfatlarının teşkil ettiği kabiliyetler lütfetti. Bu özelliği sayesinde insan, Allah ve peygamberlerinin emirlerine uyduğu takdirde, yeryüzünü gerektiği şekilde imar edebilir, orada Allah'ın hükümlerini hakim kılarak, O'nun istediği hal üzere yaşanmasını sağlayabilirdi. İnsanları eğitir ve idare eder, bu maksatla diğer bütün canlılardan istifade edebilirdi. Ancak insan, Allah'ın emir ve yasaklarını bir tarafa bırakır, kendisine verilen bu yetkiyi, kendi arzu ve menfaati istikametinde kullanırsa, halifelik sınırını aşmış haddini tecavüz etmiş olacaktı.

İşte bu sözleriyle kibir ve haset eylemini ilk defa bu haliyle sergileyen şeytan, bu yüzden Allah'ın rahmetinden ebediyyen uzaklaşmıştır.

Unutulmamalıdır ki, toplum bireyleri birbirine muhtaçtır. Kiminin parası, kiminin zekası çoktur. Kimi güçlüdür, kimi zayıf. Kiminin ilmi, kiminin sanatı vardır. Böyle farklı meziyetlere sahip olan insan oğulları, birbirlerine muhtaç olup birbirini tamamlamaktadırlar. Bu farkların bulunması, toplum düzeninin gereğidir. Ama para, mal, beden gücü insana manevi bir üstünlük sağlamaz. Dünya malıyla zengin, fakirden üstün olamaz. Üstünlük takva iledir. Allah katında dünya malının bir değeri yoktur. Çünkü zaten dünya ve içinde bulunan her şey Allah'ındır, hiç kimsenin değil. İnsanlar hayalleriyle bunlara sahip olduklarını zannederler. Sonra bırakıp giderler. Dünya, üstünde bulunan yaratıkların ortak malıdır. Bu havada, suda, toprakta ve toprak ürünlerinde her canlının hakkı vardır. Herkes çalışması oranında bunlardan bir miktarına sahip olur. Gerçekte Allah'a ait olan bir şey ile başkalarına üstünlük taslamak, kibir ve gurur içine düşmek uygun ve yakışır bir davranış değildir.

Onun içindir ki mü?min hem kendisinin zarar görmemesi hem de Mü?min kardeşinin haset ederek amellerinin zayi olması istemiyorsa planlayacağı işlerde gizlilik prensibini şiar edinmelidir.

?Ben o sözü söylemem, ben o sözden uzağım! ?dedi ve o hal üzere vefat etti. Bunun üzerine Fudayl evine kapandı, ağlamaya başladı ve kırk gün dışarıya çıkmadı. Sonra o talebesini rüyasında cehenneme sürüklenirken gördü.

b) Ya da, bunu temenni etmez de, onunki kadar bir mutluluğun kendisi için de bulunmasını temenni eder. Bunlardan birinci hal, mezmum ve kötü olan bir hasettir. Zira, alemin müdebbiri ve yaratıcısı olan Allah'ın ilk gayesi, kullarına ihsanda bulunup onlara cömert davranarak, adeta sağanak halindeki yağmurlar gibi, onlara ikram ve ihsanlarını dökmesidir. Binaenaleyh, kim bunun zail olmasını isterse, o kimse sanki Cenab-ı Hakk'ın alemi yaratıp mükellef varlıkları halk etmesindeki ilk maksadı hususunda Allah'a itiraz etmiş olur. Yine çoğu kez o kimse, kendisinin bu nimetlere o insandan daha layık olduğuna inanır. Ki bu da, Allah'a bir itiraz ve O'nun hikmetini bir ta'n olur.

Müslümanların nasıl olması gerektiğini de:?Birbirinize buğz etmeyin, birbirinize arka çevirmeyin, birbirinize haset etmeyin, birbirinizle ilişkili kesmeyin; ey Allah?ın kulları kardeş olun.? diye ikaz etmiştir.

?Evet, eğer kalbini kin ve hasetten, dilini gıybet ve yalandan, gözünü Allah?ın bakmayı haram kıldığı şeylerden ve onlarla bir Müslüman?a eziyet etmekten muhafaza edersen benimle beraber cennete girersin.? buyurdu

?Bir de Allah'ın bazınıza, diğerinden fazla verdiği şeyleri temenni etmeyin.?

Görüldüğü gibi Müslüman, hayır işlerinde önde gidenlere haset yani gıpta etmeye özendirilmiş ve Allah?u Teala hayır işlerinde yarışmaya teşvik ettiği için bu konularda birbirine haset edenler özenenler faziletli kılınmıştır.

?Sen benim en bilgili talebem olduğun halde imansız gitmene sebep olan ne idi? diye sordu. Talebesi şöyle cevap verdi:

Her vekilin/halifenin şerefi, bu vekaleti verenin şerefi ve vekilliğin derecesiyle mütenasiptir. Bunun farkında olan melekler, Allah'ın sözlerini duyunca, yaratılacak insana verilecek halifelik görevi sebebiyle hayrete düştüler. Çünkü onlar, Cenab-ı Hakk'ın, yeryüzünde halifesi kılacağı insana, kendi irade ve kudret sıfatından bir takım kabiliyetler vereceğini ve ona diğer yaratıklar üzerinde bazı salahiyetler tanıyacağını anlamışlardı. Bunu tahmin etmekle birlikte melekler, hikmet ve ihtimaller açıklanmadığı için, insanın halife kılınmasının sebebini öğrenmek istediler. Kendileri devamlı bir şekilde Allah'ı teşbih ve takdis edip durdukları halde, kendilerinin değil de, yeryüzünde bozgunculuk çıkaracak ve kan dökecek bu yeni yaratığın halife kılınmasının hikmetini anlamak maksadıyla, şu soruyu sormaktan kendilerini alamadılar:

Zira haset ateşi en büyük tahribatı sahibine verir, boş yere kalbi eritir, ve insanda hayır bırakmayan bir hastalıktır. Ateşin kuru odunları yakıp kül ettiği gibi, haset de insanın yaptığı hayırlı amelleri yakmaktadır.

Allah?u Teala insanoğlunu:"Gerçekten biz Ademoğullarını üstün kıldı" beyanıyla övgüye mahzar olarak yaratıldığını beyan etmiştir.

Peki yerilen bu fiil ne demektir?

Yarın kıyamet gününde övüneceği ve hoşnut olacağı ümmetinin vasıflarını da?

Gıpta, kardeşinde görülen güzel bir şeyin sende de olmasını istenmesidir. Fakat ondaki şeyin yok olmasını istemeyip bilakis sahip olduğu güzel halin kalmasını ve daha mükemmel olmasını istemektir.