"Evladım! Sakal mübarek şeydir, onunla böyle bir şey yapılmaz." diyerek omuzundan yakalamış, sonra da:

O da eskici Mehmed dede adı ile anılan bir zatın manevi delaletiyle tayy-i mekana nail olduğunu söyleyince, Hüdayi -kuddise sırruh- Hazretleri Mehmed dedeye başvurarak inabe talebinde bulundu.

Yanında bulunan kocası ise. arefe gününe kadar memleketinden ayrılmadığını kabul etmekle beraber, Hacc'a gidip geldiğini, hatta orada görüştüğü arkadaşlarından dönüşlerinde şahitlik yapmalarının istenebileceğini söyleyerek talakın gerçekleşmediğini savundu.

"Mahmud! Sen şeyhine, nefsini ayaklar altına alacağına dair söz vermedin mi?"

Hazret-i Üftade -kuddise sırruh- bir gün müridine:

"Maksat bu mertebeyi atlatmaktı." buyurmuş, sadık müridini içeriye alıp dergaha götürmüştü.

Mehmed dede ise: "Nasibin bizden değildir, Hazret-i Üftade'dendir, varın ona müracaat edin." deyince dünyevi meşgalelerini terkederek Üftade -kuddise sırruh- Hazretlerine intisab etti.

Bu korkunç rüyanın verdiği dehşet ve teessür içindeki günlerde mahkemeye bir dava getirildi.

Diye emretmiş, Hüdayi -kuddise sırruh- Hazretleri de hiç tereddüt etmeden sırığı samur kürkün üzerine almış ve Bursa sokaklarında: "Ciğerci... Ciğerci!..." diyerek satmaya başlamıştı.

Kararı açıklamakla beraber bu işin nasıl olduğunu ve gidiş-gelişin ne şekilde gerçekleştiğini adamdan gizlice öğrenmek istedi.

Şeyhine verdiği sözleri yerine getirerek önce mal ve mülkünü fakirlere dağıttı, sonra da memuriyeti terk etti. Arkasından da nefsini ayaklar altına alabilmek için çok sıkı bir riyazete başladı.

Şeyhinin vefatından sonra Rumeli'ye gitti. Trakya ve Balkanlarda bir süre kaldıktan sonra İstanbul'a geldi. Bu arada Üsküdar'da kendi dergahını inşa etti.

Miladi 1628 yılında seksenyedi yaşında olduğu halde vefat etmiştir. Cenazesi büyük bir merasimle kaldırılmış ve zaviyesinde bizzat kendisinin yaptırdığı türbeye defnedilmiştir.

Halktan sultanlara kadar uzanan geniş bir tesir sahası meydana getirdi. Dergahı her zümreden insanlarla dolup taştı. Akın akın gelenler, hasta kalplerine şifa olan sohbetlerine kavuştular. Devrin padişahları ona hürmette kusur etmediler.

Hüdayi -kuddise sırruh- Hazretleri ciğer satma vazifesini kemal-i ihtimamla yerine getirdikten sonra onu dergahın helalarını temizlemeye memur etti. Bir gün abdesthaneleri yıkarken kulağına davul-zurna ve dümbelek sesleri geldi. Meğer kendisinin yerine, yeni tayin olunan kadı geliyormuş ve halk onu karşılamakla meşgul imişler. Hazret halkın bu adetini bildiği için, sesleri duyunca kendi kendine:

Diyerek nefsinin iğfaline kapıldı. Hatırından bir an bunlar geçince derhal toparlandı ve:

Hazret-i Üftade -kuddise sırruh- ondan; önce mal ve mülkten, ikinci olarak memuriyetten feragat etmesini ve üçüncü olarak da nefsini ayaklar altına almasını istedi. O da bütün bunları tereddütsüz kabul ederek şeyhinin irşad halkasına katıldı.

Kemaliyet laf ile değil, yaşama iledir. Bunlar bu yolda hep birer vartadır, birer imtihandır. Şeyhine karşı teslimiyet ve merbudiyet sayesinde bu imtihanlar atlatılabilir. Bütün bunlar ilahi takdirin tecelliyatıdır. Allah-u Teala bu lütfü ona bahşedecekti, takdirinde vardı, imtihanın neticesinde-takdir olunan bu lütfa nail oldu.

Bu hali gören ahali: "Kadı çıldırmış!" diyerek aleyhinde bir sürü dedikodular uydurdular. Fakat o, bu şekilde nefsini kırıp ruhunu yükseltmek için, bu söylenenlerin hiç birine aldırmadı.

Hüdayi -kuddise sırruh- Hazretleri şeyhinin taht-ı terbiyesinde her geçen gün manevi tecellilere nail oluyor, ruhu olgunlaşıyordu. Nefsini tezkiye ile kalbini tasfiyeye muvaffak olan Hazret, artık nebatatın bile teşbihini duyar hale gelmişti. Üç yıl gibi kısa bir zamanda seyr-ü süluk'unu tamamladı ve irşada mezun oldu.

Miladi 1541 yılında Şereflikoçhisar'da dünyaya geldi. Medrese tahsilini İstanbul'da tamamladı. Hocası Nasırzade ismindeki zat Edirne'ye müderris, Mısır ve Şam'a kadı tayin edildiği yıllarda onu da yanından ayırmadı. 1573'te Mısır'dan dönüşünde Bursa Ferhadiye medresesine müderris ve Cami-i Atik mahkemesi'ne naib tayin edildi. Üç sene sonra, hocasının vefatı ile Bursa kadılığına getirildi.

- Bu yazı Ömer Öngüt Efendi'nin "Tasavvuf ve Marifetullah" adlı eserinden alınmıştır.

Dava, kadı Mahmud efendi tarafından hacıların dönüşüne kadar tehir edildi.

"Denizde boğulmasınlar, ahir ömürlerinde fakirlik görmesinler ve imanlarını kurtarmadıkça gitmesinler."

Boşanma davası ile huzuruna gelen bir kadın, kocasının her sene Hacc'a niyet ettiği halde gitmediğini ve o sene yine Hacc'a niyet ettiği halde gitmediğini ve o sene yine Hacc'a niyet edip eğer gitmezse kendisini üç talakla boşayacağını söylediğini, fakat arefe gününe kadar gitmediği halde kurban bayramı günlerinde birkaç gün ortadan kaybolduktan sonra meydana çıkarak Hacc'a gidip geldiğini söylemek suretiyle yalan konuştuğunu, bu itibarla talakın gerçekleşmesini istedi.

Diyerek kalbinden geçen bu hale tevbekar olmuş ve elindeki süpürgeyi atarak taşları sakalıyla süpürmeye başlayacağı bir anda şeyhi yetişmiş ve:

Hacılar döndükten sonra ise, kocanın iddiasında doğru olduğu hacı arkadaşlarının şahitlikleri ile anlaşıldı. Bunun üzerine kadı Mahmud efendi talakın vaki olmayacağına dair hükmü ilan etti.

Kadılığı esnasında bir gece rüyasında kıyametin koptuğunu, sırat ve mizan kurulduğunu, salih kişiler olduklarını zannettiği pek çok kimsenin, hususiyetle çok sevdiği hocası Nasırzade'nin de cehennemlikler arasında bulunduğunu gördü.

"Yeni kadı geliyor ha!... Biçare Mahmud, sen böyle bir mesleği bıraktın, şimdi abdesthanelere hizmetkar oldun!"

"Haydi evladım! Bir sırık ciğeri omuzuna alarak Bursa sokaklarında dolaşıp satmalısın."

Hususiyetle mensupları, sevenleri ve türbesini ziyaret edenler hakkında:

- Aziz Mahmud Hüdayi -

Şeklindeki duası, türbesini ziyaretçisi en çok olan türbeler arasına sokmuştur.