yaralayan keşke gerçekler olsa; SQ1x...

Osmanlı devleti ne olursa olsun bizimdir, bizi temsil etmektedir. bu anlayış eski Türklerden gelen "devletin babalıgı" ilkesinin geregidir.. devlet, halkına ne yaparsa yapsın, Babadır anlayışımız oldugu sürece böyle olacaktır...

Burada hem nitelik değişmesi hem kemiyet genişlemesi vardır. Bu gelişmelerin 1. ve 2. Meşrutiyetle beraber yürüdüğünü yani demokratik gelişmelere muvazi gittiğini hatta onu hazırladığını söylemek gerek. Nasıl ki 2002 ve 2007?de gerçek demokrasi yoluna giren Türkiye?de halk AK Parti?yi iktidara getirmiş ve bununla hem demokrasiyi hem inanç hürriyetini sağlama bağlamışsa. Bu ikisi çatışma halinde değildir. AK Parti?nin nasıl siyasi bir dönüşümü oluşturduğunu anlamak gerek. Bunu liderler halkın isteğini doğru yorumlayarak yapmışlardır. Bir yerde demokrasi halkın temel kültürüne uymayı kaçınılmaz hale getirir. Böyle bir gelişme ise ne moderniteyle, ne ilimle çatışır. Tam tersine modernite ve medeniyet psikolojik sarsıntıya yer vermeden bir toplumun özüne ve kültürüne bağlı kalırsa devamlı ve köklü olur. Temelde Cumhuriyetin ve Atatürk?ün amaçladığı sonuç bu idi. Bir gün bu konuda zamanı gelince söyleyeceklerimiz olacak. Eğer gerçek demokrasi Cumhuriyetle beraber Türkiye?ye gelseydi bugün?din, laiklik,? ?türban? gibi tartışmalara lüzum kalmazdı. Yukarıda çok genel olarak ana boyutlarını verdiğimiz durumun nasıl kanunlaştığını başka bir yazıda ele alacağız.

bir kaç Türk aydının çıkması bile, Osmanlı yönetimi içinde, ancak milli mücadeleye dogru var olabilmiştir.

Ziya Gökalp?ın gördüğü?Türk halkı? ve?Osmanlı idarecisi? ayrılığını?milli?likle açıklamak mümkün değildir çünkü 1856?dan sonra hem halk hem bürokrasi?milli?leşmişlerdir. Devleti halka dayandıran Osmanlılık halk kültürünü kısa zamanda devlet kültürü haline getirince devlet Müslümanlaşmıştır çünkü halk kültürü --Gökalp?ın?milli? dediği kültürün bir kısmı her ne kadar kavimsel Türk kültüründe köklü ise de?İslamlaşma? sayesinde Osmanlının?standart? kültürü haline gelmiştir. ?Türklük? yok olmamış?Müslümanlaşarak? yeni?milli? şekil almıştır. Böylece?devletin aslını? değiştirdiği için ulema tarafından tenkit edilen Tanzimat ricali, aslında devleti başka bir kapıdan geçerek yeni biçimde İslamlaştırmış ve modernleştirmiştir. Burada halkın çoğunluğunun kültürüne yakın yeni tipte bir İslamlaştırmadan söz ediyoruz ki bu halkın hoşgörüyü esas tutan bir İslamdır, ruhsaldır ve?milli?dir.

umursak, korkar taviz verirsek; lord gürzonun, 1 d. sav. da dedigi gibi;" Türkiye, Türklere bırakılmayacak kadar önemlidir" sözünü anlayamayız..

Osmanlılık veya Batı dillerinde Ottomanism?in; Türkiye Cumhuriyeti kimliğine giden yol üzerinde can alıcı önemde bir yeri vardır. Türkiye?de ve Batı?da Osmanlılığa çok olumsuz bakılmaktadır. Cumhuriyet rejimi Osmanlılığı, saltanatı ve halifeliği temsil ettiği nedeniyle siyasi rakip görerek reddetmiş, hatta Ziya Gökalp Osmanlılığı Türk milletinin milli dil ve kültürünün gelişmesini önlediği için mahkum etmiştir.

Osmanlılık

onu da sewn vermişsin zaten; naima tarihi diye..

Osmanlı, Türkleri geri plana atmış olsa bile, Türklere dayanarak, cihanı elinde tutmuştur.

Osmanlılık 19. yüzyılda devlete siyasi bir kimlik vermiştir ki bu kimliği eninde sonunda çoğunlukta olan tebaanın ve devlete fiilen hakim olan elitler ve onların kültürü tayin etmiştir. İşin garibi şudur ki modernleşmeden evvel devletin siyasi kültürü elit kültürü olarak halk kültüründen nispeten farklı olmasına rağmen devletin halkın isteklerine ve kültürüne yani dine uymak zorunluluğu yoktu. Devletin idare ettiği halktan sosyal bakımdan kesin ayrılması yani reaya ve askeriler arasında duvarların aşılmaz olması devleti tebaaya hesap vermek zorunluluğundan muaf tutuyordu. Osmanlılık ise bu duvarı yıkıyor ve devleti idare edenleri halka hesap vermek durumunda bırakıyordu. Bürokrasinin Tanzimat ile elde ettiği gücünü durmadan genişleteceği ve bu gücü kendisinin tarif ettiği bir modernleşme ile meşruti hale sokacağını beklemek doğaldır. (19. yüzyılda oluşan bu gelişmeler Cumhuriyet döneminde de devam etmiştir.)

Sonuç olarak yakın tarihimiz olan Osmanlı Devleti ile gurur duyarken acaba gözümüz kapalı ama neşe içinde yolculuk mu ediyoruz diye düşünmemiz gerekiyor. Daha şeffaf bir tarih anlayışıyla yanlışları da yeni nesillerimize öğretmeliyiz. Artık Mohaç Muharebesi ya da Varna Zaferi ile çocuklarımıza milliyetçilik anlayışını öğretme çabasının modasının geçtiğini düşünüyorum. Bu tür bir politika bir taraftan yarar sağlarken diğer taraftan bir rehavet yaratıyor. Milliyetçilik , artık Osmanlı'nın da ötesinde doğrudan Türk Milletinin ali menfaatlerini her şekilde analiz edip kavrayan ve bilinçli hareket eden, her ortamda dünyadaki akranlarıyla rekabet edebilen bir Türk neslinin ana düşüncesi haline gelmelidir.

Ortaokul ve Lise yıllarında Celali İsyanlarını okurken, way hainler diyen çok arkadaş olmuştur :) buna ben de dahilim. Bazı paşaların fırtına gibi Anadolu'ya girerek isyanları bastırmalarını da gururla karşılamışızdır. Ancak günlük yazılan Osmanlı Vakanüvislerini özellikle Naima ve Peçevi Tarihi'ni okuyanlar olaylara farklı bakmaya başlayacaktır. İnanılmaz bir vergi yükü ve sefalet içindeki halkın isyana sürüklenmesi ortaöğretim tarih kitaplarına pek yansımıyor anlaşılan. Hatta Kuyucu Murat Paşa'nın dayanılmaz hüküm ve tedbirleri ise yürek burkuyor. Celali'lerin de Anadolu'daki Türk halkı olduğunu sonradan anlıyoruz.

Bilindiği gibi klasik Osmanlı devletinin cemaat yapısı her cemaate, yani din esasına göre kurulan?milletlere? ve her?milletin? içinde bulunan etnik ve dil gruplarına kültür, eğitim, aile hukuku alanlarında mutlak otonomi tanıyarak devleti bu hakların ve otonominin koruyucusu haline sokmuştur. Devlet Müslüman?dı fakat kendine göre laikti çünkü çeşitli dinlere --İslama şeklen siyasi üstünlük tanımakla beraber- eşitlik sağlamıştı.

dönme, devşirme vezir-sadrazam ve üst düzey yöneticileri açın bir inceleyin, hem Osmanlıya ihanet etmekten çekinmemişler, hem arapların yaptıgı gibi Türk-Osmanlıyı vurmaktan çekinmemişlerdir.

böylece Türk unsur ; sadece vergi, askerlik, toprakta hizmet unsurunun yapı taşı olacaktır.."idraksız Türk" boşuna denmeyecektir.

19. yüzyılda Islahat Fermanının gayrimüslimlere sağladığı?eşitlik? statükosu ve Batı?nın ekonomik ve eğitim desteğiyle bu gayrimüslim cemaatleri Müslümanlara göre çok daha hızla modernleştirerek içinden etnik ve dini bilince sahip yeni bir orta sınıf ortaya çıkarmışlardır. Böylece din eşitliği üzerine kurulmuş klasik Osmanlı devleti --Osmanlılık sayesinde- Müslüman ve gayrimüslimleri birbirine rakip, hatta düşman hale gelmiştir. Osmanlılık devleti cemaat esasından ayrılarak kişiyi devletin temeli yapmaya onun üzerine kurmaya karar verip buna göre yeni bir hukuki düzen uygulamaya başlayınca eski dini, dil kimlikleri?milli? kimliğe dönüşerek Müslimler ve gayrimüslimler arasında beklenilmedik bölünmelere ve ihtilaflara yol açmıştır. Osmanlı devletinin akıbetini bu ayrılıklar tayin etmiştir. Eskiden din, dil, vs. temel toplum özellikleri devlet üstü adeta Tanrının verdiği ve kulların değiştiremeyeceği temel haklar olmaktan çıkarak devletin iradesine bırakılmış bir lütuf haline gelmiştir. Osmanlılığın eşit vatandaşlık sayesinde bu ayrılıkların üstüne çıkararak devletin parçalanmasını önleyemeyeceği ve isminin kötüye çıkacağı kaçınılmazdı. Fakat Müslim ve gayrimüslim farkları halen devam etmekte ve siyasileşmekte çünkü devletin?sahibi? Müslümanlardır ve diğerleri azınlık olmuşlardır. Nasıl ki bugün bir gayrimüslim, vatandaş olarak?Türktür? fakat toplum gözünde?Türk? değildir.

Devlet gayrimüslim gruplara verdiği kültürel-dini-hukuki otonomiyi İslamın geliştirdiği Zımni kavramından hareket ederek yapmıştı. Fakat klasik Osmanlı devleti bu İslami prensibin ana esaslarına bağlı kalmakla beraber patrikhanelere ve onların synod lerine verdiği etkilerle bu zımniliğin anlamını hayli genişletmiş ve değiştirmiştir. Kilise bu?Müslüman? devletin bir organı olarak bu düzenin baş destekçisi olmuştur. Bu sayede gayrimüslim milletler ve onların etnik birimleri Osmanlı idaresi süresince padişahın tebaası olarak evrim ve değişme geçirerek durmadan gelişmişlerdir. Bu sayede kilise sanatı, gayrimüslimlerin ticaret hayati, okul sistemi devamlı gelişmiştir.

Padişahların soybağına biraz bakarsak özellikle Kanuni döneminden itibaren çoğunlukla yabancı kökenli kadınlarla evlilikler ve hasekilerin çoğunun yabancı kökenli kadınlar olduğunu görüyoruz. Bu durumda biraz can sıkıcı oluyor ama soybağı gitgide Türk yapısından çıkarak multinasyonel bir kimlik alıyor. Bir Türk kızıyla evlenen II. Osman'ın ise vahim bir akıbeti vardır.

milli kimlik ve milli düzen; her ikisi de ayrı alemler gibi gözükse dde iç içe var olan olgu-durumlardır.. bilimsel yazmak derdi olmasa daha rahat yazardım ama, bu bilimsellik düşünce ufkumu engelliyor; çünkü kanıt gerektirecek..

Osmanlı?dan Cumhuriyet?e Kimlik Arayışı - 1

Türksen ögün, degilsen itaat et... bu sözdeki Türk, etnik bir ırkı simgelemez..." ne mutlu Türküm diyene " sözüyle aynı içeriktedir...

Bazen arkadaşlarla tartışırken, bazılarımız Osmanlı'ya büyük bir hayranlık besliyorlar. Sebebini sorduğumuzda ise İstanbul'un fethinden Estergon ve Uyvar Muhasarasına ve Bağdat seferlerine kadar pek çok şey sayılıyor. Bunlar inanılmaz derecede gurur verici, ancak II. Viyana Kuşatmasına kadar 384 yıl herşeyi gurur verici sayarsak, geriye kalan 239 yıl boyunca yaşananları kimse dile getirmek istemiyor. Bu nedenle hep iyiyi güzeli anmak milletimizde bir rehavet yaratıyor bence.

Güzel bir yaklaşım olmuş, halen tartışılan "Türkiyelilik" kavramı da içler acısı bir hal almaya başlıyor. Sanki bölünmekte olan Osmanlıyı kurtarmak üzere ortaya tılmış "Osmanlılık" anlayışı gibi. Kimseyi kırmayalım gücendirmeyelim, biz kendi öz sıfatımızdan fedakarlık ederiz zihniyeti devam ediyor. Bunu eleştirmek de ırkçılık yapmakla itham edilebiliyor, çok hassas konular aslında.

Daha kötüsü Osmanlı, Gökalp?a göre bir üst dil ve kültüre sahip hakim bir sınıf olduğu için idare ettiği halktan ayrı yabancı bir sosyal gruptu. Batılılar yaratılışından beri Osmanlıya karşı olduğu için (1396 Niğbolu ve 1444 Varna Haçlı seferlerini hatırlatmak yeter) Osmanlının çöküşünü hazırlamakla kalmamış bu çöküşü medeniyetin ve insanlığın bir zaferi olarak görmüşlerdir. Bu durum karşısında Cumhuriyet idarecilerinin Osmanlıya sırt çevirerek milli tarihi 1923?te başlatmalarını anlamak kolaydır. Ancak Cumhuriyet kendi toplumunun temelinde yatan kolektif dayanışmayı ve kimliği Osmanlının hazırladığını uzun süre görmezlikten gelemezdi... Gerçek şudur ki bu sosyo-politik kültür ve toplum olmasa idi Cumhuriyet de olmazdı. Osmanlı olarak doğan, eğitimini Osmanlı okullarında alan ve ilk siyasi kimliklerini Osmanlı olarak tanımlayan kimselerin bir anda?Türk?, ?Cumhuriyetçi? ve bunlara köklü bir şekilde bağlanmalarını anlamak kolaydır, çünkü bu?yeni? kimlikler eskilerinin?milli?leşmiş şeklidir.

Bu düzene karşı, celali isyanlarının çıkması, şeyh bedrettin isyanı çıkacaktır ama bunlar ekonomiktirki; Anadoludaki isyanlar toplumsal kargaşanın arttıgı dönemlerdedir.. yani Padişah denen saray ve otoritesi, Türk tebaayı artık düşünmemektedir...

Arkadaşlar, şu konu biraz tartışmalı. Açıkcası bazı gerçekler insanlarımızın gönlünü yaralıyor ama görüşlerinizi bilmek isterim. Ancak lütfen yazılarınızı tarihsel verilerle destekleyin. Hangi yönde olursa olsun. Sırf ben öyle istiyorum diye tarih değişecek değil.

Ortaokul ve Lise yıllarında Celali İsyanlarını okurken, way hainler diyen çok arkadaş olmuştur :)

Sultan orhan bey döneminden itibaren, yabancı uyruklu kadın-prenseslerle evlenilmeye başlandı ise de, en agırlıklı noktamız, F. S. M dönemindedir. böylece kulluk sistemi ortaya çıkar, yararı ve zararı ; padişahın varlıgında var olan bir hizmet sınıfı ortaya çıkar...

kim için denmiştir bu sözler?

mogol egemenliğine giren A. S. D'de de, üst yönetim mogollar tarafından atanmış, basit ifadeyle özgürlüğünü mogol hakimiyetine bırakmak zorunda kalmışlardır.

her zaman bunu dedim ve yazdım forumda defalarca, özellikle F. S. M ve imparatorluk zihniyeti ve devletler bütünlüğü oluşan yapıyla, Türkteba atılmış itilmiş terk edilmiştir.. Türk soyundan vezir olan Çandarlılar, F. S. M döneminde, istanbulun fethine engel olma noktasında görüldüğü için, padişahın kendisine baglı bir kulluk sistemini ortaya koyması kaçınılmaz olmuştur.

YAZININ DEVAMI,5 SAYFA HALİNDE.. BU ADRESTEN BULUNABİLİR...

Demokrasinin kökeni budur. Gerçekten 1876 1. Meşrutiyeti, eşit ilan edilen vatandaşların devlet idaresinde söz sahibi olmasını amaçladığı için, demokrasiye gidecek adım olarak görmek yerindedir. Fakat?eşitliği? uygulayacak bürokrasi kendini?halk? olarak görmüş ve?halk? adına siyasi gücü kendi elinde toplamıştır. Diğer yandan yeni Osmanlılık klasik devletin temeli olan cemaati bir yana bırakarak ferdi esas olarak alması beklenilmedik ayrılıklara yol açarak siyasi kimliğin din üzerine kurulması ile neticelenmiş ve bu da nüfusu ikiye bölmüştür. Böylece hem Batılılar hem de Osmanlı idarecileri değiştirmeye kalktıkları devletin niteliğini anlamadıkları için modernleşmeyi de yanlış yola sevk etmişlerdir. Çok girift ve anlaşılması güç olan bu değişmeleri şu şekilde özetleyebiliriz:

Türk nüfus, devletin 2. sınıf insanı olmaktan yukarısına çıkamamıştır, hala da öyle yaşamaktayz..

Türkiye Türklerindir anlayışına sahipsek, istedikleri gibi yargılasınlar, umrumuzda bile olmaz...

bugün bile devam etmektedir ki bu durum, askerde şehit olan kardeşlerimiz için; "vatan -millet, devlet baba sagolsun " diyebilmekteyiz...

Nitekim Naima Tarihi'nin 5 Cildini de okuyan arkadaşlar günlük olaylar silsilesinde sık sık değişen Sadrazam ve Vezirlerin çoğunlukla devşirme kökenli Enderunlular olduğunu ve Türk kökenli paşaların bu çekişmede fazla rekaber gücüne sahip olmadıklarını görür. Hatta bazı yerlerde devşirme ve vezirlik payesine yükselmiş paşalar, nadiren yetişen Türk kökenlilere karşı "nobran" ve "idraksiz" gibi sıfatlar takmışlardır. Zaten Türk kökenli halk için "Etrak-ı bi idrak" sözünün söylendiğini duymuşsunuzdur.

Prof. Dr. Kemal H. Karpat - 10.02.2008

Yönetsel yapıya gelince, bana göre Cumhuriyet ile birlikte Türk milleti özüne dönmüştür. Bu cümleyi kurarken içimde bir ferahlık hissediyorum. Bu konuda arkadaşların fikrini merak ediyorum mesela. Benim, içinde "Osmanlı" kelimesi geçen bir hayalim veya düşüncem yok. Ama isminde ve özünde "Türk" kelimesi geçen bir devletin ve yurdun sevdasını ebedi bir hissiyatla benimsiyorum. Ve öyle bir devletin mensubu olan her Türk'ün de birbirine kan bağıyla gelen bir üstünlüğü olmaksızın eşit olması gerektiğine inanıyorum. Böylece en fakir aileden gelen ama ilim ve beceride derinleşmiş bir Türk çocuğunun da devletin en üst makam ve mevkisine çıkabilme imkanı doğmuş oluyor. Ancak monarşik Osmanlı yapısında devletin zirvesinde oturacak olan kimseye mecbur ve muhtaçtı Türk halkı. Ve ne yazıkki her saltanat mensubu da Kanuni Süleyman ya da Fatih Sultan Mehmet olamıyor.

Bana göre Osmanlılık kuruluş aşamasında Türkmen geleneğinden geldiği halde yükselme dönemi ile birlikte bir imparatorluk yapısına geçmiş ve Anadolu Selçuklu döneminden gelen Türk beylikleri ve Türklük bilincinden uzaklaşmıştır. Asitane yani başkent yönetimi çoğunlukla Enderun çıkışlıdır. Enderun'un talebe kaynağı ise çoğunlukla devşirme kökenli insanlardır.

Bu yeni esas Batı?nın baskısı ile kabul edilen kişi üzerine oturmuş devletti ki bunun temeli vatandaşlık kavramı idi ve onun kökeni 1856 Islahat Fermanı?ndadır. Vatandaşlık, eskiden padişah ve tebaanın arasında sultana itaati esas alan kişisel ilişkiler yerine tebaa?yı vatandaş yaparak onu devlet ve devleti idare edenlere bağlamıştır. Devlet padişahın şahsında simgelenen kişisel bir varlık olmaktan çıkarak soyut bir kavram olmuştur. Gerçi sultan?devlet başkanı olarak gözükmekte devam etmişse de o eskiden olduğu gibi devletin mutlak maliki sahibi değil, devletin bir uzvu haline girmiştir. Bu modern, Batı devlet modeline giden ilk büyük adımdı. Böylece Osmanlılık ilk kez kişiyi devletin temeli yapmış ve kişiyi böylece siyasileştirmiştir. II. Mahmut zamanında çıkarılan mürur tezkeresi bir süre kimlik ve bir süre pasaport olarak kullanıldıktan sonra?hüviyyet tezkeresi? ?hüviyyet cüzdanı? isimleri ile bugünkü kimlik nüfus cüzdanı haline gelmiştir. Bu cüzdan kişiyi padişahın kulu olmaktan çıkararak devletin vatandaşı olduğunu simgeleyen bir vesikadır. Pasaport, sonraları dış ülkelere seyahat için kullanılan ve dış ülkelerde Osmanlı vatandaşlarının hukuki durumunu tespit eden ayrı bir vesika olarak verilmiştir. Osmanlılık, vatandaşlar arasında din, dil, mevkii farkı gözetmeksizin hukuki eşitlik getirerek teorik olarak devleti vatandaşların ortak sahip oldukları bir kurum haline sokmuştur ve Cumhuriyet halkçılığın, yani demokrasinin ifadesi olarak demokrasinin temelidir. Daha 1920?de Atatürk halkçılığın devletin halkı idaresi manasına geldiğini ifade etmiştir.

Örneğin, Mohaç Savaşındaki gurur hissiyatını 93 harbindeki yenilginin tafsilatlı bir analizini yapmanın üzerinde tutmamalıyız diye düşünüyorum. En azından ne kadar gurur duyuyorsak en az o kadar da eleştiriye ihtiyacımız olmalı. Ki tedbir alabilelim, çünki tarih geriye değil ileriye doğru akıyor. Bence ortaöğretim kitaplarında geniş değişiklikler yapma zamanı geldi ve geçiyor. Liseden mezun olurken hayalimdeki Osmanlı ile ciltler dolusu tafsilatlı tarihi okuduktan sonraki Osmanlı çok farklı oluyor. Aslında herşey toz pembe zaferlerden ve fetihlerden ibaret değilmiş. 623 yılda bir devlet yola çıktığı ilk sınırlarına geri dönüyorsa burada aynaya dönüp biraz kendimize bakmamız gerekir diyorum.

Eski Devlet-i Ali-i Osmani bir hanedan devleti idi ve bu kimliğini tebaanın etnik ve dil kimliğinden almadığı açıktır. Ama devlet kurucularının dili Türkçe idi. Devlet hanedan ismini almadan evvel onlar Osmanoğulları olarak bilinirdi, benzeri de çoktu. Din Müslüman tebaa ile hanedan-devleti birbirine yakınlaştırır ve gayrimüslimden ayırırdı. Klasik devletler siyasi elitler din, dil, kavim-soy ve bunların doğurduğu hukuki-siyasi düzen ve onun kültüründen oluşur. Din siyasi sistemin destekçisidir, özü değildir. Cengiz Han?ın kurduğu devlet ve onun devamı olan devletler de başlangıçta hanedan ve özel hukuki-siyasi bir düzen üzerine oturmuşlardı. Fakat ayakta kalabilen Cengiz sülalesi devletleri din sayesinde yaşayabilmişlerdir. Eski ve yeni Osmanlılığın ve bilhassa onların doğurduğu siyasi kimliklerin doğru değerlendirilmesi Türkiye?nin siyasi kimliğinin daha sıhhatli anlaşılmasına yol açabilir. 1839 Tanzimat ve bilhassa Islahat Fermanı idare eden ve idare edilen arasındaki geleneksel siyasi ilişkileri yeni bir esas üzerine kurmayı amaçlıyordu.

Bir yerde Osmanlı kolayca Türk olmuştur, fakat nasıl bir Türk? Bu sorunun cevabını, sosyo-politik kimlik değişmelerini tarihi gerçeklerin ışığında incelemekle verebiliriz. 19. yüzyıl boyunca oluşan bu gelişmeler Osmanlılık kavramında simgeleşmektedir. Ancak 19. yüzyılda ortaya çıkan Osmanlılığın daha evvelki yüzyıllardaki geleneksel tarihi Osmanlılıktan çok farklı olduğunu peşinen belirtmek gerekir.

16,17,18. yüzyıllarda ise yönetimde bir rehavet ve politikanın tek elden yönetilmesi sebebiyle kontrolsüzleşmesi, devleti parçalanmaya itiyor. Sonrası ise 9-17 Eylül 1922'ye kadar bir trajedi.