böyle alınıp verilmemesi de kuvvetli bir kanunla sağlansın.?

bağlanması istendiği için yerine getirilemez)

Söz konusu makale Sayın Milli Eğitim Bakanımızın Van Milletvekili olduğu dönemde yazılmıştır.

menfur olup, harabbiyet-i mülkün sebeb-i a?zamı olan rüşvet

malında hak edilenden fazla tasarruf etmek günahtır)

dile getirir. Bugünkü Türkçe ile der ki: ?Baktım ki sorduklarıma

bir şey var ki, o da İngiliz diplomasisinin gösterdiği bu hassasiyetin

Dediler,

Şark?ta mevcut olmamasıdır.

- Zevayiddir husuli mümkün olmaz. (Artan kısımdan maaş

durumun böyle olmasının temel sebebi, buralarda hukuk ve prensipler

Bugün Türk Cumhuriyetlerinde rüşvetin adı?hörmet? İran?da ise

madde-i kerihesinin fimabad adem-i vuku?u maddesinin dahi

olarak gösterilmesi çok ilginçtir. Ne var ki sultan bir konuda

beklentiye karşılık olarak bu hediyeyi verdiğine bağlıdır. Mr. Sandison

geçiyor. Osmanlı - Rus savaşı devam etmektedir. Sultan II.

şahısların inisiyatifi ön plana geçer. İnisiyatif, kişiye göre muameleyi

şu ilginç cevabı veriyor: ?It depands on service which is

yadigardır. Türkiye?de rüşvetin bir düzine adı vardır. İnsanların

vadeli bir menfaat için yapılan yatırımlardır. Özellikle devlet ve siyaset

?çorba parası? veya?çay puli? ne derseniz deyin işin özünü değiştiremezsiniz. Burada önemli olan verilen veya alınan şeye ne isim verildiği değil; verilen veya alınanın ne amaçla alındığı veya verildiğidir.

Bir şeyin adının ne olduğu önemli değil; onun özü, içeriği önemlidir. Hukukta?tebeddül-i esma ile hakaik tebeddül etmez? diye bir kural vardır. Yani, isimlerin değişmesiyle gerçekler değişmez. Fakir bir vatandaşa zengin anlamına gelen?Gani? adını takmakla onu zenginleştiremezsiniz. Aptal birine Zeki, çirkin bir kıza Cemile adı takmakla onları değiştiremeyiz. Mutsuz, talihsiz insanlara?Mesut? , ?Bahtiyar? gibi isimler vererek onları mesut ve bahtiyar kılmak mümkün değildir. Aynen öyle de rüşvete ister?hediye? ister?behiyye? ister?armağan? ister?yadigar? ister?hörmet? ister?bahşiş? ister?bağış? ister?eşantiyon?ister

Pakistan?da en ünlü şeyin ne olduğunu sordum. Uzun süre düşündü ve

sadece içten gelen ikramlardır.

Dedim,

İslam?da hediyeye karşılık vermek vaciptir. Rüşvet ise, kanuna aykırı bir iş yaptırmak için yetkili birine sağlanan maddi menfaatlerdir. Rüşvet, bazen kanuni işlerde de sözkonusu olabilir. Bir yetkilinin normal görevi olan bir işi zora koşup ancak temin ettiği bir maddi menfaat karşılığında çözmesi de rüşvet meselesini gündeme getirir.

dikkatli olmaları lazım. Bu ülkede devletlülerin çocuklarına Jaguar

yayınladığı Tanzimat Fermanı?nın bir bölümünde, Sadrazam Reşit

olursa bu tuttuğunuz yolun yanlışlığı ortaya çıkar)

kıldım. Meyus u mahrum guşe-i uzletime çekildim? sözleri ile

çürümüşlüğün, iltimasın, rüşvetin genel adıdır. Doğu toplumlarında

Osmanlı tarihinde, birçok alanda rüşvetin hediye adı altında yürüdüğü maalesef bir gerçektir. Osmanlının altın çağı olan Kanuni döneminde şair Fuzuli?nin aktardığı bir olay, rüşvetin o gün için de bürokratik mekanizmanın içerisine bir virüs gibi girmiş olduğunu göstermektedir.

Ne yazık ki, günümüzde dünyanın hemen hemen her yerinde var

bir yazı ile Londra?daki Dışişleri Bakanı Lord Salisbury?ye bildiriyor.

Lord Salisbury, Layard?a yazdığı cevabi yazıda selam kelamdan sonra

Günümüz Türkiye?sinde rüşvet alınıp veriliyor mu? diye sorsanız,

Paşa?ya hem rüşvetin ulaştığı vahim boyutu hatırlatır hem de

rüşvet ile ehliyetsiz kişilere verildiğinden acı acı şikayet eder. Aynı

çoğunun birbirlerine hediye adı altında verdikleri bile kısa veya uzun

yüreğine sağlık gardaşlık...

Abbasiler?i de etkilediği bilinmektedir. Selçuklular döneminde, rüşvetin hediye maskesi altında saraya ciddi şekilde bulaştığı, Osmanlılar?ın da bu mirası devraldığı tarihi bir gerçektir. Çandarlı Halil Paşa?nın ilk orduyu kurarken işe rüşvet bulaştırdığı rivayet olunur.

meselesi idi.

sözkonusu hediyeyi aldı mı almadı mı bunu bilmiyoruz. Ama bildiğimiz

rüşvetin asgariye indirilmiş olması, hukukun üstünlüğüne dayalı şeffaf

uydurmanın, asırlar geçse de karakterini koruduğunu göstermektedir. Diyaloğun sözkonusu bölümü şöyle cereyan eder:

korrupsiyon?. Korrupsiyon, yozlaşmanın, yolsuzluğun,

expected? (Public Recard Office, F. O: 195 - 1169 no: 828) yani Mr.

hediyeyi alamayacağını beyan ederek huzurdan ayrılıyor. Konuyu

etmek istiyor. Mr. Sandison, büyükelçi Mr. Layard?a danışmadan

bürokrasinin her zamanki cevabı verilmiştir. ?Sen git, biz gereğini yaparız? Ne var ki aradan haftalar, aylar geçer ama garibim Fuzuli?yi ne arayan vardır ne de soran. Tekrar vakıf idaresinin yolunu tutar ve beratının gereğinin niye yerine getirilmediğini sorar. İkinci gidişte karşılaştığı muameleyi ve memurlarla arasında geçen diyaloğu Nişancı Paşa Celalzade?ye?Şikayetname? olarak yazar. İşte meşhur?selam verdim, rüşvet değil deyü

Tanzimat dönemine gelindiğinde rüşvet devlet yönetimini tehdit

olmakla beraber Doğu toplumlarında, rüşvet daha bir yaygınlaşmış

Abdülhamid, İstanbul?daki İngiliz Büyükelçiliğinin 1. katibi

Sen ne usta çilingirsin bay rüşvet!...

Padişah: ?Dinen red edildiği halde ülkenin alt üst olmasının

Mr. Sandison?a çok değerli elmaslarla süslü bir enfiye kutusu hediye

Peçevi tarihine göre, İslam tarihindeki ilk rüşvet olayı, ünlü komutan Halid Bin Velid?in Hz. Osman?ın huzuruna girebilmek için bevvaba 2 altın vermesi hadisesidir. Hz. Ali ile Muaviye arasındaki çekişmede, Muaviye?nin birçok kişiyi yanına çekebilmek için rüşvete başvurduğu, aynı anlayışın oğlu Yezid tarafından da devam ettirildiği iddia edilmektedir. Emeviler döneminde, valilik gibi önemli memuriyetlerin satıldığı; Abbasiler döneminde, Sasaniler?le temas sonucu, onların bozuk bürokrasisine hakim olan rüşvetçiliğin

cevabım?hayır? olur. Sadece bir kısım memurlarımız işini biliyor, bir

- Vakıf malın ziyade tasarruf etmek vebaldir. (Vakıf

- Zaruriyat -ı Asitane?den ziyade kalırsa bizden kalır

haram olduğu bilindiği halde alınıp verildiğinden şikayet eder:

diyordu.

artanı olmaz mı?)

- Hesap alsalar bu sülukunuzun fesadı bulunur. (Teftiş

berat ile hacetim reva görmezler, naçar terk-i mücadele

hatta kurumlaşmış durumdadır. Bir ara Pakistanlı bir dostuma

Fuzuli, kişisel mücadelesinin sonuç vermediğini ve ümitsizliğini

olarak kendi yalnızlık köşeme çekildim.?

- Dünyada dahi hesap olur, zira haberin işitmişiz. (Haber

Rüşvetin bir de diplomatik boyutu vardır. İngiliz Devlet

Fermanda, rüşvetin ülkeyi çöküntüye götüren en büyük sebep

almadılar? ifadesi bu şikayetnamenin baş tarafında geçer. Fuzuli?nin?dedim, dediler? şeklinde aktardığı konuşma, bürokratik çarktaki sevimsizliğin, keyfi idarenin, çalınan minareye kılıf

hakimiyetinin olmamasıdır. Hukukun, kuralların hakim olmadığı yerde

kısım vatandaşlarımız da işini gördürüyor! Bunda ne fenalık var?...

doğurur ve bu da keyfiliğin topluma hakim olması anlamına gelir.

risalede, eski kanunun bozulduğundan, memuriyetlerin çoğunun

cedelleşmeyi bırakıp karamsar ve hiçbir şey elde etmemiş

Koçi Bey, XVII. asrın başında Sultan IV. Murad?a yazıp sunduğu

bağışlandığına şahit olduk. Verenlere de alanlara da sorsanız bunlar

?Gördüm ki sualime cevaptan gayri nesne vermezler ve bu

- Akçemizle satın almışız bize helaldır.

Elinize sağlık Dede Ali editör güzel bir konu olmuş.

- Böyle vakıf zevayidsiz olur mu? (Böyle büyük bir vakfın

Sandison?un bu hediyeyi alıp almaması, Sultan Abdülhamid?in hangi

cevaptan başka bir karşılık vermiyorlar ve bu berat ile

ihtiyacımı karşılamıyorlar, çaresiz olarak onlarla

Doç. Dr Hüseyin ÇELİK

?Dünyada bir zararı ve cezası görülmediği yerde hiç bir

Arşivi?nde konuyla ilgili ilginç bir belgeye rastlamıştım. Olay 1878?de

- Bu hesap kıyamette alınır.

yanılıyordu. O da rüşvetin yasa çıkararak kolay kolay önlenemeyeceği

marka otomobiller hediye edildiğini, bürokratlara trilyonluk villalar

en büyük sebebi olan rüşvet denen iğrenç şeyin bundan

devlet yapılanmasına sahip olmaları sonucudur.

?I think, Just Corruption? dedi yani?sanırım, sadece

dindarlığından ve Allah korkusundan dolayı değil, hazmı

- Andan dahi bakimiz yoktur, zira katipleri razı etmişiz.

eder düzeye ulaşmıştır. Nitekim Sultan Abdülmecit 1839?da

yasaklanması için yasal düzenleme yapılmasını ister: ?Şer?an

şekilde çağdaşı Katip Çelebi, Mizanü?l-Hakk isimli eserinde, rüşvetin

Halbuki rüşvet ile hediye arasında çok ciddi bir fark vardır. İslam hukukunda hediye, herhangi bir menfaat beklenmeksizin, hediye alanla, hediye veren arasında ruhi bir yakınlaşma doğmasına sebep olan, kanunsuz bir işin yapılmasına vesile olmayan şeylerdir. Kaldı ki,

Fuzuli, Bağdat civarında yaşayan fakir bir şairdir. Kanuni?ye yazdığı bir mektupta durumunu belirtmiş ve devlet hazinesinden kendisine maaş bağlanmasını istemiştir. Padişah, kendisine bir berat göndermiş ve bu beratta Bağdat?taki vakfın zevaidinden, yani masraflar çıktıktan sonra kalan fazlasından Fuzuli?ye maaş bağlanmasını istemiştir. Fuzuli, beratını alır almaz vakıf idaresine gitmiş ve beratın gereğinin yerine getirilmesini istemiştir. Kendisine

Keyfiliğin olduğu yerde ise rüşvetin alası döner. Batı ülkelerinde

Rüşveti gördüğümüz yerde müdahele etmezsek sel olur gelir bizi boğar.

mı? (İstanbul?un gereksinimlerini karşılamaktan artarsa bizden artar

adamlarının eşantiyon, hediye adı altında şunu bunu alırken çok

Henry Layard?a açıyor ama o da bir karar veremiyor. Meseleyi resmi

kimse tereddüt etmeyip kabul eder. Etmeyen de

- Beratımın mazmunu niçin suret bulmaz. (Beratımın

almışız ki dünyada da hesap alınır)

gereği niye yerine getirilmez)

Rüşvetçilik, ezeli bir hastalıktır. Tarihin hiçbir dönemi yoktur ki, bu habis nesneye rastlanmasın. İslam toplumunda da, rüşvet, kesinlikle yasaklanmasına rağmen, varlığını hep sürdürmüştür.

"Bir şeyin adının ne olduğu önemli değil; onun özü, içeriği önemlidir. Hukukta?tebeddül-i esma ile hakaik tebeddül etmez? diye bir kural vardır. Yani, isimlerin değişmesiyle gerçekler değişmez. Fakir bir vatandaşa zengin anlamına gelen?Gani? adını takmakla onu zenginleştiremezsiniz. Aptal birine Zeki, çirkin bir kıza Cemile adı takmakla onları değiştiremeyiz. Mutsuz, talihsiz insanlara?Mesut? , ?Bahtiyar? gibi isimler vererek onları mesut ve bahtiyar kılmak mümkün değildir. Aynen öyle de rüşvete ister?hediye? ister?behiyye? ister?armağan? ister?yadigar? ister?hörmet? ister?bahşiş? ister?bağış? ister?eşantiyon?ister"

nesnedir, hazzı vardır, derler?

müşkildir diye halkın dilinden korkar. Zira bir tatlıca

bir kanun-ı kavi ile te?kidine bakılsın.? Günümüz Türkçesi ile