OSMANLI NELERR BIRAKMAMIŞKİ.

san'da 1608 tarihli Hasan Balizade Camii ile, 1660-1670

Son devir eserleri, Berat İbrahim Paşa Camii (1853), Görüce Fatih Camii (1838), Preza Saat Kulesi (1852), Elbasan Saat Kulesi (1899), ayrıca İşkodra'da hükümet konağı ve kışlalarla, camiler ve Durreste camiler yapılmıştır. Ayrıca XV. ve XVI. yüzyıllardan kaleler, burçlar, hamamlar, mektepler gibi eserler, bu listenin dışında kalmaktadır.

Dolmabahçe Camii

ARNAVUTLUK - Tiran: Kaplan Paşa Türbesi Korça: Mirahor Camii ve Mirahor Türbesi İşkodra: Buşatlı Mehmet Paşa Camii Vlora: Muradiye Camii Berat: Bekarlar Camii Elbasan: Çarşı Hamamı

sn editör ben de şimdi onlara bakıyordum ve alıp almamak konusunda karar veremedim

bunlara rağmen ne kadar çok değerini bildiler balkanlar osmanlının.

Arnavutluk'ta XV. yüzyıldan, XX. yüzyıl başlarına kadar yapılan eserlerden çoğu bugün yok olmuştur. XV. yüzyıldan selatin camileri, 1417 Berat, 1466 Elbasan, 1478'den az sonra İşkodra ve Lesh şehirlerinde yapılan eserlerdir.

Bakırcılar dukanı 12- 2 adet kalmış

. Tüek YUMATACILIĞI VE TAVUKCULUĞU780 ADET

Üsküp Davud Paşa Hamamı

Türk kütüphaneleri 175- şimdi karma 4200adet

MAKEDONYA - Ustrumca: Banitsa Köyü Camii Hünkar Camii İştip: Hüsamettin Bey Camii Pirlepe: Çarşı Camii Manastır: Haydar Kadı Camii İshakiye Camii Radoviş: Cami minaresi Pirlepe: Çarşı Camii Debre: Fatih Camii

Türk kahvehaneleri3250 adet

Su kuyuları/pınarlar/1660- 886 adet

Ortaköy, Yıldız, Emirgan, Dolmabahçe ve Nusretiye Osmanlı döneminin son dönemine ışık tutan 'Selatin Camileri' olarak dikkat çekiyor. İstanbul'un sahilinde yer alan ve Barok uslupla inşa edilen Dolmabahçe Camii, 19. yüzyıl Osmanlı mimarisinin canlı örneği olarak varlığını sürdürüyor.

Muhtelif Ticari magzalar1780 DET

Telegrafhane 6- 1250adet

arasında Bıçakçızade Camii, Pekin'de 1660 tarihli Abdur-

köy İslam cemiyetleri-2560- şimdi 1275 adet.

Camiler ve mescitler 4620-2536-1660 adet.

Madereseler 142- 4 adet.

Tçari merkezi 280 adet

Hacı Hamza Hamamı

Prof. Dr. Oktay ASLANAPA

Ortodoks Makedonlar Tarafından Yakılıp Yıkılan Tarihi Pirlepe Camii

BULGARİSTAN - Filibe : Perşembe Pazarı Camii Razgrad: İbrahim Paşa Camii Köstendil: Fatih Camii Provadija: Abdulaziz Camii Selvievo: Malkoç Bey Türbesi Karlovo: Karlı İli Mehmed Bey Camii

Çarşı Hamamı

Şehitliklerimiz -18 şehirde ve yeni jivkof şehitleri 45 adet.

1760-1830 arasında melez bir Osmanlı mimarisi ile yapılan eserlerde, İşkodra'da 1768tarihli Kurşunlu Cami, Görüce 'de 1780 tarihli Dolma Tekke, Beratta Halveti-ye Tekkesi (1782), Beratta Bayezid Camii (1780-1790) ve Bekar Camii (1827), Tiran'da Edhem Bey Camii (1794-1820), Pekin'de Saat Camii (1834) olmuştur. Daha sonra Sultan II. Abdülhamid zamanında, bazı yeni eserler ve yeniden parlayan Bektaşilik dolayısı ile yeni tekkeler yapılmıştır.

Atölyeler 680 adet

Vardar Nehri üzerinde, Fatih Sultan Mehmed Han tarafından yaptırılan Taş Köprü ve Samokov'da bir Türk çeşmesi

Tersaneler 6 adet

Osmanlı'nın sadece Balkanlar'da 15.787 adet mimari yapı inşa ettiğini ortaya koymuştur. Sadece Bulgaristan'daki mimari eserlerin sayısı 3399 adettir; bu sayı, 2356 adet cami-mescit, 142 medrese, 273 mektep, 174 tekke-zaviye, 42 imaret, 116 han, 113 hamam-ılıca-kaplıca, 27 türbe, 24 köprü, 16 kervansaray, 74 çeşme, saat kuleleri, hastaneler, bedestenler, kütüphaneler ve çeşitli sanat eserlerinden meydana gelmiştir. Günümüzde bu eserlerin büyük bir kısmı yok olmuştur; orijinal halini koruyan eser sayısı ise çok azdır.

Konya Karapınar ilçe merkezinde bulunan Valide Sultan Hamamı, XVI. yüzyılda Yavuz Sultan Selim?in annesi Hürrem Sultan tarafından yaptırılmıştır. Sultan II. Selim Külliyesi ile beraber yaptırılan hamam da Mimar Sinan eseridir.

Davut Paşa Hamamı, Makedonya'nın başkenti Üsküp'te ve Taş Köprü'nün yanında bulunan çifte hamamdır. II. Beyazıt döneminde sadrazamlık yapmış olan Davut Paşa tarafından yaptırılmıştır. Günümüzde sanat galerisi olarak hizmet veren hamam, İsabey Hamamı ile birlikte üsküp'te ayakta kalabilen iki tarihi hamamdan birisidir.

Macaristan'ın her yerinde Osmanlı'nın izlerine rastlamak mümkün. İşte, Kanuni döneminde kuşatılmasına rağmen, kışın bastırması sebebiyle alınamayan, 1596 yılında III. Mehmed tarafından fethedilen Eğri Kalesi'nden bir görünüm. III. Mehmed, bu zaferden dolayı, Osmanlı tarihinde "Eğri Fatihi" olarak anılır.

Ortaköy Camii

Mektepler 1500 imiş şimdi hiç yok karma Bulgar okulu3200 adet.

Mezarlıklarımız-11785- 7725 kalan

Dersaneler 12- 275 adet

Kaplıça Sıçak sular 30-600 adet.

Kuyumcular- 18- 25 adet

SIRBİSTAN - Belgrad: Şeyh Mustafa Paşa Türbesi Niş: İslam Ağa Camii Novi Pazar: Altın Alem Camii İsa Bey Hamamı

Bulgar meyhaneleri 2350 adet

beli camilerden, Korça'da 1496 tarihli İmrahor Camii, Be

Askeri kışlalar12 adet.

Türk Çeşmeleri 175- 375 adet.

Kaynak:

Kule ve oçaklar10- 6 adet

Türk sarayları375 adet

İmaretler aşevleri 42? şimdi425 adet.

Müslüman müftülüğü- 25 adetten 17 adet kalmış.

Degirmenler, yel, su, ateş olmak üzere1600-375 adet.

Yıldız Camii

Türk köftecileri 650 adet

Ramazanoğlu Piri Bey tarafından 1529 yılında yaptırılmıştır. Soğukluk, sıcaklık bölümü ve halvet odalarıyla klasik Osmanlı hamam mimarisinin tipik örneklerindendir. Giriş kapısındaki taş işçiliği ilginçtir.

BOSNA HERSEK - Sarayevo: Ferhat Bey Camii Bursa Bedesteni Travnik: Süleyman Paşa Camii Banyaluka: Ferhat Bey Camii Mostar: Saruca İbrahim Paşa Camii Kladanj: Hacı Bali Bey Camii Odzak: Çarşı Camii Visoko: Tekke Tuzla: Cami

Türk konakları tarihi 410 adet

Sultan Murad Türbesi

Mahkeme sarayları 30 adet

1590 tarihli cami vardır.

Osmanlı mimarisi hamam tipleri arasında çifte hamam olarak nitelenen gruptandır. Günümüzde erkekler bölümü hamam olarak işlevini sürdürmekte, kadınlar bölümü ise kubbe çatlaklarından ötürü kullanılmamaktadır. Hamamın erkekler kısmına güney yönündeki beş basamaklı bir merdivenle inilip, sivri bir kemerli kapıdan geçildikten sonra girilmektedir. Bu kapının doğusunda bulunan pencereler kapatılmış ve nişe dönüştürülmüştür. Buradan girilen soğukluk doğu duvarının doğrultusunda olup, üzeri tromplu kubbelerle örtülmüştür. Bu bölümün içerisinde de örülerek kapatılmış pencereler, kuzeyinde dikdörtgen bir niş, kuzey duvarında da yine iki niş bulunmaktadır. Bu bölümün etrafı oturma sekileri ile çevrelenmiştir. Soğukluğun batı duvarındaki bir kapıdan ılıklığa geçilmektedir. Ilıklık kuzeyde sivri, güneyde çapraz tonozlu bölümlerden oluşmakta olup, aynı zamanda güneyde iki hela bulunmaktadır. Sıcaklık bölümünün ortasında sekizgen mermer bir göbek taşı, bunun çevresinde de beşik tonozlu, dört eyvanlı, kare planlı halvet vardır. Halvetlerin üzeri kubbe ile örtülüdür. Bu bölümün bütün kubbeleri onarımlar sırasında betonla sıvanmış ve özelliğini yitirmiştir. Hamamın batısında külhan ve su depoları tüm cepheyi boydan boya kaplamaktadır

Ortaköy, Yıldız, Emirgan, Dolmabahçe ve Nusretiye Osmanlı döneminin son dönemine ışık tutan 'Selatin Camileri' olarak dikkat çekiyor. 'hamid-i Evvel Camisi' olarak da bilinen Emirgan Camisi, Emirgan İskelesi'nin karşısında yer alıyor. Cami Sultan I. Abdulhamid Tarafından 1781 yılında yaptırıldı. Önceleri Feridun Paşa Bahçesi adıyla anılan yeri Padişah IV. Murat, revan seferinden sonra Emiroğlu yusuf Paşa'ya verdi, o da buraya bir köşk inşa ettirdi. Köşk yıkılınca 1. Abdulhamid buraya günümüzdeki camiyi yaptırdı. Duvarları taş ve tuğla, çatısı ahşap, minaresi ise tek şerefeli olan caminin büyük bir hünkar dairesi ile muvakkıthanesi bulunuyor.

Demiryolu istasyonu-125 adet.

Hanbarlar 2850 adet Köy ve şehirlerde kulanilan tarım muhafaza yerleri.

Türk köşkleri muhtelif 456 adet

Ortaköy, Yıldız, Emirgan, Dolmabahçe ve Nusretiye Osmanlı döneminin son dönemine ışık tutan 'Selatin Camileri' olarak dikkat çekiyor. 'ortaköy' Adıyla bilinen ve 1853 yılında Sultan Abdulmecit tarafından yaptırılan Büyük Mecidiye Camisi'nin mimarı Nikogos Balyan. Cami, Sultan mecit Han ve Mehmet Kethuda Vakfına Kayıtlı. Vaktiyle bu caminin yerinde Mahmut Ağanın yaptırdığı harap olan mabedin yerine 1721 yılında Sultan III. Ahmet zamanında İbrahim Paşa Kethudası Mehmet Ağa tarafından yeni bir mabed yaptırıldı. Buda harap olunca günümüzdeki Ortaköy Camisi inşa ettirildi.

Günümüze harap bir halde gelebilen bu hamam, kesme taş ve moloz taştan yapılmıştır. Kare planlı bir yapı olup, soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümlerinden meydana gelmiştir. Üzerini merkezi bir kubbe örtmüştür. Hamamın kapı ve pencere alınlıkları sivri kemerli nişler halindedir

Bedestenler 12- adetten kalan 6 adet.

Tekkr ve zaviyeler 365? 174 -72 adet.

Tüek idari mimari yapıları1865 - 662 adet.

Ortaköy, Yıldız, Emirgan, Dolmabahçe ve Nusretiye Osmanlı döneminin son dönemine ışık tutan 'Selatin Camileri' olarak dikkat çekiyor. 'Hamidiye Camisi' olarak da bilinen Yıldız camisi Abdulhamid Sani Vakfına Kayıtlı. Cami 1885 yılında Sultan II. Abdulhamid tarafından yaptırıldı. boyuna Dikdörtgen planlıharım, hunkar mahfeli ve ve selamlık merasimi için kabul dairesinden oluşan yapı, eklektisist özellik göstermektedir. harımın üzeri yüksek kasnaklı fazla büyük olmayan tek kubbe ile örtülü ve diğer Selatin Camilerinden farklı olarak tek minareli.

Kale ve Surlar 20- 15 adet.

MACARİSTAN - Eger: Valide Sultan Hamamı Peç: İdriz Baba Türbesi Yakovalı Hasan Paşa Camii Zigetvar: Kanuni Sultan Süleyman Camii Erd Camii

O kadar çok eser var ki. Bazı camilerin kiliseye çevrildiğini görmüştüm.

Askeri tabyalar 170 adet

Mesire parkları120-460 adet.

Ortaköy, Yıldız, Emirgan, Dolmabahçe ve Nusretiye Osmanlı döneminin son dönemine ışık tutan 'Selatin Camileri' olarak dikkat çekiyor. İstanbul'un sahilinde yer alan ve Barok uslupla inşa edilen Nusretiye Camii, 19. yüzyıl Osmanlı mimarisinin canlı örneği olarak varlığını sürdürüyor.

YUNANİSTAN - Selanik: II. Murad Hamamı Hamza Bey Camii Serez: Mehmet Bey Camii İskeçe: Sünne Camii Gümülcine : Eski Cami Yenitsa : Evrenos Bey Türbesi Yanya: Mimar Sinan Camii Tırkala: Osman Şah Camii

Macaristan'da Osmanlı'dan kalan en büyük mimari eser olan Gazi Kasım Paşa Camii şu anda kilise olarak kullanılıyor. Caminin kubbesi, Hunyadi Yanoş heykeliyle yüz yüze Peç'in en kalabalık meydanına bakıyor.

Osmanlı 20. yüzyılın başlarına kadar 500 yıldan fazla hakim olduğu Balkan topraklarını da Anadolu gibi imar ve ihya etmiş. Ele geçirdiği bu topraklardaki mevcut eserleri korumuş hatta onarmış ve bunların yanı sıra kendi kültürünü yansıtan eserler inşa etmiş. Bunu imparatorluğunun gereği olarak görmüş. Hem yerli halk hem de Anadolu'dan Balkanlar'a getirilen soydaşlarımız bu eserleri uzun yıllar kullanmış. Şimdi Rusya ve Balkanlar'daki kapalı rejimlerin çöküşüyle Türkiye Balkanlar'a yeniden eğildi. Ancak Osmanlı`nın ayrılmasından sonra bazı ülkelerde Türk ve Müslüman nüfus kalmadığı için eserler kolayca ortadan kaldırılmış. Türk ve Müslüman nüfusunun olduğu bölgelerde ise eserlerin bir kısmı ayakta. Mesela Macaristan`da nüfus kalmayınca 700 eserden sadece 28`i bugüne ulaşabilmiş. Onlar da turistik maksatlarla kullanılıyor. Kosova Bosna Hersek ile Makedonya`da Müslüman nüfus fazla olduğu için birçok eser varlığını koruyabilmiş. Dolayısıyla eserlerin en büyük sorunu sahiplenilmeme bakımsızlık milliyetçi saldırılar doğal afetler kasıtlı müdahale ve yanlış restorasyonlar nedeniyle kaybedilmiş...

Kosova Makedonya ve Bosna Hersek`teki eserlerin durumu iyi. Bulgaristan ile Arnavutluk`ta da ayakta olanlar var. Ama Hırvatistan`da yapı kalmamış. Sadece kale ile kuleyi bırakmışlar. Zaten daha çok dini yapılar tahrip edilmiş ilk olarak. ülkedeki milliyetçilik akımları bu eserleri vuruyor. Mesela 2004`te Mitroviçe`de bir Arnavut çocuk derede boğulmuştu. Arnavutlar kiliseleri ateşe vermişti. Sırplar da bu eyleme karşılık Osmanlı`dan kalan Belgrad`daki Bayraklı ve Niş`teki Ağa Camii`ni yaktı. Kavga edenler Arnavutlarla Sırplar ama yakılan Türk camisi. Camiler daha sonra oradaki Müslümanlarca onarıldı; ama eskisi gibi olamadı...2001`de Makedonya ile Arnavutluk arasında çıkan savaşta 15. yüzyıla ait Pirlepe Camii kundaklandı. O zaman 3 kilise ile 11 Türk eseri zarar gördü. UNESCO bu mabetleri onaracaktı. Kiliseler onarıldı; ama Türk eserlerinin onarımı Pirlepe Belediyesi`ne takıldı. Makedonya Hırvatistan ve Yunanistan`da kiliseye dönüştürülmüş camiler var. Makedonya`daki Haydar Kadı Camii`ni basket sahası olarak kullandılar. Zeminini komple yıkmışlardı. Sadece duvar ve kubbesi kalmıştı. Basket sahasından sonra da bira deposu yaptılar. Baskı gelince boşaltılar; ama o bölgede Müslüman nüfus olmadığı için eser sahipsiz kaldı. Genelde de Müslüman eserlere müdahalede bulunulmuş. Kosova`daki bazı eserler kasıtlı olarak Arap mimarisine göre restore edilmiş.1967`de Romanya ve Yugoslavya'nın Tuna Nehri'nde ortaklaşa inşa ettiği barajın suları altında kalan Osmanlı kalesi Adakale çoktan unutuldu...

Emirgan Camii

KOSOVA - Priştine: Yaşar Paşa Camii Prizren: Gazi Mehmed Paşa Hamamı Prizren KalesiPrizren Rüştiyesi Cakova: Büyük Tekke

DükkaNLAR4500 ŞİMDİ1550 ADET.

XVI. yüzyılda, tamamen klasik Osmanlı tarzındaki kub

HIRVATİSTAN - Zadar: Valpovo Han Dırniş: Cami Osijek: Kaleiçi Mustafa Paşa Camii

Bulgar kilisesi ve manastırı Türk yaoısı-1275 adet

Demircilik işlikleri-1250 adet

Türk Çarşıları 185 şimdi 320 adet

Türk tatlıcıları ve baklavacıları 1150 adet

ROMANYA - Köstence: Hünkar Camii Hırşova: Sultan Mahmut Camii İshakça: Mahmut Yazıcı Camii

Bosna-Hersek'teki Konyiç Köprüsü'

Kalaycılardükkanı 20 adetmiş şimdi 5 adet kalmış.

Bu mimari yapılardan Romanya Babadağ'daki Sarı Saltuk Türbesi; Arnavutluk Kruya'da Sarı Saltuk Türbesi; Bosna-Hersek Blagay'da Sarı Saltuk Türbesi; Bulgaristan Obroçişte-Balçık'ta Akyazılı Tekkesi ve İmareti; Köstendil'de Koca İsnak Paşa Köprüsü, Uludere Harmanlı Köprüsü; Budapeşte'de Gül Baba Türbesi; Kosova Priştine'de Sultan Murat Hüdavendigar Türbesi; Üsküp'te Sultan Murat Camii, Kurşunlu Han; Filibe'de Sultan Murat Hüdavendigar Camii, Karagöz Paşa Medresesi, Hünkar Hamamı, Şahabeddin Paşa Hamamı; Saraybosna'da Gazi Hüsrev Bey Camii; Sofya'da Mahmut Paşa Camii ve Kervansarayı, Şumnu'da Şerif Halil Paşa Camii, saat kulesi; Yunanistan Kavala'da Mehmet Ali Paşa Medresesi, yeniden inşa edilen Mostar Köprüsü; Manastır-Bitola, Pirlepe'de saat kuleleri; Peç'te Kazım Paşa Camii gibi çeşitli örnekler günümüze kadar ulaşmıştır.. Ancak ne var ki, bu yapıların bazıları bakımsız ve ihmal edilmiş durumdadırlar. Özellikle Bulgaristan, Romanya, Sırbistan, Macaristan gibi ülkelerdeki eserler, Eski Yugoslavya'da bulunanlara göre çok daha kötü durumdadır. Türk kültür mirasının bir parçası olan bu önemli eserler, yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadırlar. İhmal ve bakımsızlığın yanı sıra yıkılmayan bazı önemli tarihi binaların farklı amaçlarla kullanılması, bilinçsiz bir şekilde tadilat çalışmalarında bulunulması, eserlerin ideolojik olarak tahrip edilmesi bu mimari yapıların tükenmesine yol açmaktadır.

Datlı su kaynakları 186- 385 adet.

Göl ve göletler 1950- 975 adet.

Kaynak: Osmanlı Mimarisi

Valide Sultan Hamam

Vakıflar Osmanlı-1125 adetmiş kalan 401 adet

Darulkura 10 imiş şimdi hiç yok.

KARADAĞ- Podgoriça: Hasan Ağa Camii ve Türbesi Bar: Starigrad Camii minaresi Çetinje: Türk Konsolosluğu binası

Balkanlarda Türk Eserlerinin Durumu Doç. Mehmet İbrahimgil.

ratta 1540-1550 tarihli Kurşunlu Cami, Elbasan'da 1580-

Köprülerimiz-44- kalan 28 adet

Türbeler 27- 17 adet.

Mahmut Çelebi Camisi?nin kuzeydoğusunda Maltepe Sokak ile Belediye Sokağın kesiştiği köşede yer alan bu hamamın kitabesi olmadığından ne zaman ve kimin tarafından yaptırıldığı kesinlik kazanamamıştır. Hamamın plan şekli, duvar yapım tekniği ve erkekler kısmının giriş eyvanının Yeşil Cami?ye, soğukluk kubbe kasnağının Bursa?daki Eski kaplıcaya benzerliğinden ötürü XIV. yüzyılın sonu ile XV. yüzyılın başlarında yapıldığı sanılmaktadır.

Türk askeri istihamları 10 adet şimdi yok

Türk evleri 1.550,785 ADETYEKÜNÜ BUNLARIN170856 tarihi eski yapı.

Askeri cephanelikler 12 adet

Kervan saraylar 16adet imiş şimdi hiç yok.

Nusretiye Camii

SAAT Kuleleri 20- 45 adet.

Tük nalburcuları 1250 adet

Hünkar bahçeleri 75 -185 adet

Hamamlar113- 575 adet

Türk lokantası ve çobacıları 1100 adet

XVII. yüzyılda aynı mimarinin devamı olarak, Elba

Osmanlı devleti ve hükümdarlığında asırlar boyu bir cınar gibi Anadoludan balkanlara göçen kök ve dal budak salan ve buralarını imar ederek pek çok şehir ve köyler kuran ve uyğun gördükleri yerleride imar ederek kendi zevk ve yaşayışlarına göre şekil vermişlerdir. Tatar Pazarcığı kazasının vakıf eserlerine gelinçe çelebi sultan Mehmed tarafından kurulan şehir Veziri azam Makbul İbrahim paşa tarafından imar edilmiştir. BUNLAR 8 CAMİ, 12 MESCİD, 7 TEKKE, 7 HAN,1 İMARETTİR. makbul İbrahim paşanın yaptırdığı kervansarayın 2000 deve ahırı,3000at, tavlası,80 odası,200şömine ile ısıtılan, salonları ve vezierleri agırlayan özel salonları varmış. Avlusu taş döşeli olup5000 atlının sığınacagı geniş bir meydandır. Müslüman- kafir ayırt etmeden beraberce kalarak yer ve içerlermiş. Yatarlarmış. Spfya-Filibe yolu üzerindeki bu büyük konak yeriolduğu için devamlı doluymuş. Kervansaraya Ayşe Sultan ilave su getiemiş ve bazı noksanlarını tamamlamıştır. BURADA30 CANİ, 3 MEDERESE,1 Türbe,6 TEKKE VE ZAVİYE,4 imaret, 2 mektebi, 2 hanı, 1 kalesi,1 hamamı, 1 kervansarayı varmış.1362 tarihinden itibaren Türk hakimiyetine giren Bulgaristan Bagımsızlığını1908 yılında alarak tam 546 yıl Türk kültür ve medeniyetinin tesiri altında kalarak şehirler ve köyler imar ederek binlerce Vakıf ihya etmiştir. İşte Balkanoloji araştırmaları bu tarihi kültürel mirasınızın izinde olup araştırmalarını devam ettirmektedir

rahman Paşa Külliyesi gösterilebilir.

Hastaneler 12- 560 adet olmuş.

Hangarlar 875 adet