şeklinde özetlenebilecek kamutanrıcılık. Panteizme göre tek gerçek evrendir. Ateizmle bu noktada buluşur ama ateizmden farklı olarak evrenin bir bilince, farkındalığa sahip olduğunu düşünür.

"Evren herşeyi çepeçevre kuşatmıştır."

"Evrenden geldik evrene döneceğiz."

"Evrenden besleniriz, evrenden öğreniriz."

Evrenin değişmez özelliği devinimdir.

İslam dünyasında vahdedi vücud, enel hak şeklinde görülür.

İnsan doğada hem etkilenen hem etkileyendir. Çevre koşullarından hem etkilenir hem de çevreyi etkiler.

Panteizme göre insan da evrenin bir parçası olduğundan tanrının bir parçasıdır, tanrısaldır.

"Evrenden kaçış, kurtuluş, çıkış yoktur."

Onları fakir, bilgiden yoksun, mutsuz bırakmaktadır.

İlginç bir biçimde evren/madde onu yegane gerçek olarak kabul etmeyeni adeta tokatlamaktadır.

İngiliz düşünürü Whitehead'e göre, Tanrı'nın her türlü değişmenin ötesinde değişmez bir niteliği ve bunun yanında bir de değişen ve oluşan bir niteliği vardır. Tanrı değişmeyen yanıyla devinimi başlatmıştır ve evrenin bilincindedir. Ancak Tanrı bu konumda kalmış olsaydı; ilk devindirici, özgür, öncesiz ve yetkin olarak kalacak ama varoluşa katılmamış olacaktı. Diğer niteliği ile ise Tanrı, değişme ve oluşma sürecinin içinde ve bilincindedir. Bu nedenle Tanrı'nın evrende içkin olduğunu söylemek de doğrudur. Evrenin Tanrı'da içkin olduğunu söylemek, Tanrı-evren ilişkisinin karşılıklı olduğunun farkına varışın göstergesidir.