7. Bkz.: İbn Hişam, Sire, 1/271; İbn İshak, Sire, Konya, 1981, 124.

22. Onun için bazıları bu tarihte onun, on üç veya on dört yaşlarında bir genç kız olduğunu söylemektedir. Bkz.: Savaş, Rıza, D. E. Ü. İlahiyat Fak. Dergisi. 4, İzmir, 1995, s. 139-144.

18. Bkz.: Buhari, Salat 70, Kefale 5, Menakıbü?l-ensar 45, Edeb 64; Ahmed ibn Hanbel, Müsned, 6/198. Bu durumda, Aişe Validemiz?in söz konusu hadiseyi ifade ederken, "Kendimi bildim bileli ben, ebeveynimi hep dindar olarak gördüm." mealindeki sözü, "Doğduğum zaman bu evde İslam vardı." manasından daha ziyade "Etrafımı tanımaya başladığımda hep İslam?la muhatap oldum." manasına hamledilmelidir.

Bunu doğrulayan bir başka delil ise kız kardeşi Esma?nın durumudur. Kardeşi Esma Abdullah bin Zübeyir?in annesidir. Esma yüz yaşına kadar yaşamış ve Hicretin 73. yılında vefat etmiştir. Hz. Aişe validemizden on yaş daha büyüktür. Hz. Ebu Bekir kızı Esma ve oğlu Abdullah Abdul Uzza?nın kızı Kayleden, Hz. Aişe ile Abdurrahman ise Ümm-i Rümandan doğmuşlardır. Hz. Esma yüz yaşında ve hicri 73. yılda öldüğüne göre hicret esnasında 27 yaşında olması gerekir. Bundan on yaş küçük olan kardeşi Hz. Aişe validemizin de 17 yaşında olması gerekir ki bu da aşağı yukarı Buhari de Hz. Aişe?nin kendi hadisindeki ifadeye uygun düşmektedir.

Hz Ayşe validemiz, peygamberimizle evlendiğinde kaç yaşındaydı?

Özetle Aişe Validemiz, dokuz yaşında iken evlenmiş olsa bile o günkü toplum telakkilerine göre bu çok tabii ve doğal olmakla birlikte hadiseye daha genel bakıldığında onun, 17 veya 18 yaşlarında iken?Mü?minlerin Annesi? hüviyetini kazandığı anlaşılmaktadır.

Peygamberimiz ; köleliği kaldıracak faaliyetlerde bulunmak istese de, arapların genel kültürü- yaşantı biçimi içinde kölelik-cariyelik vazgeçilmez bir durumdur.

Cevap:

Dolayısıyla İslam'ın degil ama o günkü arap toplumunun sorunudur denilebilir. İslamla, arap toplumunun yaşantısını, genel kültür ve yaşantı biçimini karıştırmamak gereklidir. saygı ve muhabbetle.

Hz. Aişe Validemizin doğum tarihiyle ilgili bir takım görüşler ileri sürülmüştür. Bunun sebebi ise o dönemde çocukların doğum tarihine önem verilmez ve tespit edilmezdi. Bilahare çocuk meşhur biri olursa insanlar onun doğum tarihiyle ilgilenir ve tespite çalışırlardı.

Saniyen; aleyhisselatü vesselam Hz. Hatice'yle 20 seneye yakın bir zaman beraber kaldı. Efendimiz 48 yaşındaydı.

Özellikle 58. yılında ve 74 yaşında iken vefat ettiğini ifade eden rivayette, onun vefat ettiği günün çarşamba olduğu, vefat tarihinin, Ramazan ayının on yedinci gecesine denk geldiği, vasiyeti üzerine Vitir namazından sonra Cennetü?l-Baki?ye geceleyin defnedildiği, yine vasiyeti gereği namazını, Hz. Ebu Hüreyre?nin kıldırdığı, mezarına da, ablası Hz. Esma?nın iki oğlu Abdullah ile Urve, kardeşi Muhammed?in iki oğlu Kasım ve Abdullah ile diğer kardeşi Abdurrahman?ın oğlu Abdullah gibi isimlerin indirdiği gibi detayların bulunması,31 diğerlerine nispetle bu bilginin daha güçlü olduğu izlenimi vermektedir. Öyleyse bu tarihi esas alarak bir hesaplama yapacak olursak onun, Efendimiz?in irtihalinden sonra kırk sekiz yıl daha yaşadığını (48+10=58+13=71+3=74) görmekteyiz ki bu hesaba göre o, risaletten üç yıl önce dünyaya gelmiş demektir.

29. İbn Abdilberr, İstiab, 2/108; Tehzibü?l-Kemal, 16/560.

15. Günümüzde bu bilgileri değerlendirip ihtimal hesabı yapan bazı insanlar, Hz. Aişe Validemiz?in evlendiği günkü yaşının en az on dört olduğu, bunun yirmi iki, yirmi üç, yirmi dört veya yirmi sekiz olma ihtimalinin de bulunduğu sonucuna gitmektedirler ki, herhangi bir mesnede dayanmadığı için biz bu türlü yorumlara iltifat etmedik.

konuya istinaden ise Aişe ile 6 yaşında evlenmiş 9 yaşında da dünya evine girdiği yaygın kanı..

17 Bu bilgiyi onun dışında sadece ablası Esma Validemiz intikal ettirmektedir. Bkz.: İbn Hişam, Sire, 1/176; Heysemi, Mecmaü?z-Zevaid, 3/285; İbn Kesir, Tefsir, 4/553; Bidaye, 2/214; Kurtubi, Tefsir, 20/195.

16. İbn Manzur, Lisanü?l-Arab 13/138.

Bu bilgilerle birinci maddede ifade edilenleri yan yana getirdiğimizde, Aişe Validemiz?in 606 yılında dünyaya geldiği ve on yedi veya on yedi buçuk...17,5... yaşında iken de evlendiği sonucuna ulaşmamız mümkün olmaktadır.

c) İlk defa namazın ikişer rekat farz kılındığını, mukim olanlar için daha sonraları onun dört rekata çıkarıldığını, ancak sefer durumlarında yine iki rekat olarak bırakıldığını ifade etmesi;

25. Nevevi, Tehzibü?l-Esma, 2/597.

Dr. İhsan Eliaçık'ın bu konuda Dünya Kadınlar Günü vesilesiyle yazdığı yazı çıktı. Şöyle:

Aişe Validemiz?in, altı veya yedi yaşındayken nişanlandığı, on yaşındayken de evlendiği yönündeki rivayetler,1 onun evlilik yaşıyla ilgili kanaatin oluşmasında bugüne kadar en önemli amiller olagelmiştir. Bu kanaatin yerleşmesinde, erken yaşlarda evlenmenin o gün oldukça yaygın oluşu ve coğrafi yapının etkisiyle çocuklardaki fiziki gelişmenin daha erken yaşlarda tamamlanması gibi sebeplerin de belirleyici olduğunu unutmamak gerekir. Onun içindir ki konu, dün denilebilecek bir zamana kadar hiç gündeme gelmemiş ve tartışma konusu olmamıştır.

HER ŞEYİ ELEŞTİREBİLİriz ama, ne olursa olsun toplumun yaşayışını belirleyen örf- adetler- töreler- genel uyulması gereken kurallar vardır.

5. Efendimiz?e bir de sıhriyet yönüyle yakın olabilme düşüncesiyle Hz. Ömer, aradaki yaş farkına rağmen Hz. Ali?nin kızı Ümmü Gülsüm?le evlenmiş ve o günkü toplum tarafından bu evlilik asla yadırganmamıştır.

Dipnotlar

Ancak bu konuyla ilgili hiçbir uyarı söz konusu değildir. Bu bizim için en temel meşruiyet sebebidir. Eğer böyle bir yanlış yapılmış olsa idi Allah asla ihmal etmez elçisini düzeltirdi. Allah'ın doğru bulduğunu kimse yanlış göremez ve diline dolayamaz. Müslümanlar "işittik ve itaat ettik, işittik ve iman ettik" derler ve teslim olurlar. Biz de bu minval üzere teslim olup inanıyoruz ki Allah'ın Rasulü en doğru olanı yapmıştır. Bu ve benzeri olayları diline dolayanlar hep olmuş, kıyamete kadar da olacaktır. Önemli olan inananların bunlara pirim vermemesidir. Siz bunların yanlışlığını yüz defa ispat etseniz, onlar yüz bir defa itiraz ederler. Çünkü onlar sizin inandıklarınıza sizin inandığınız gibi inanmayan insanlardır.

Saygılarla..

Hz. Peygamberin bu isteği, vahyin başlangıcından 10 yıl sonradır. Hz. Ayşe vahiy başlangıcından beş altı yıl önce doğmuştur. Dolayısıyla Hz. Ayşe?nin peygamberimizle evlendiği yaşın 17-18 olduğu ortaya çıkar.

Söz konusu?sözlülük hali?nin, İbn Adiyy ailesi tarafından ve oğullarının anlayışı değişir gerekçesiyle feshedildiği de bilinen bir gerçektir.21 Burada akla, İbn Adiyy ailesinin, oğullarının anlayışını değiştireceklerinden endişe ettikleri Ebu Bekir ailesiyle böyle bir akdi niye ve ne zaman yaptıkları sorusu gelmektedir. Bunun en makul cevabı söz konusu akdin, ya risaletten önce veya İslam?ın açıktan tebliğinin başlamadığı dönemde gerçekleşmiş olduğu şeklindedir ki her iki durumda da onun, bi?setin dördüncü yılında dünyaya gelmiş olma ihtimali söz konusu olamaz; hatta bu, sanıldığından da erken yıllarda dünyaya gelmiş olabileceğini düşündürmektedir.

20. İbn Hişam, Sire, 1/83.

4. Efendimiz?le izdivacı söz konusu olduğu günlerde Aişe Validemiz?in, Mut?im ibn Adiyy?in oğlu Cübeyr ile sözlü oluşu da bu kanaati güçlendirmektedir. Burada ayrıca dikkat çeken husus, söz konusu teklifin, Havle binti Hakim gibi aile dışından birisi tarafından gündeme getirilmiş olmasıdır. Açıkça bu onun, o gün evlilik çağına gelmiş ve evlendirilebilecek genç bir kız olduğunu ifade etmektedir.

a) Hz. Ebu Bekir?in ilk kızı olan Esma Validemiz, hicretten yirmi yedi yıl önce 595 tarihinde dünyaya gelmiştir.24 Allah Resulü?nün hicreti esnasında Zübeyr ibn Avvam ile evli ve o gün altı aylık hamiledir. Bir diğer ifadeyle o gün yirmi yedi yaşındadır.25 Üç ay sonra Medine?ye hicret ederken Kuba?da oğlu Abdullah?ı dünyaya getirecektir. Yetmiş üç yılında ve yüz yaşındayken, hatta dişleri bile dökülmemiş halde vefat etmiştir.

Yukarıdaki bilgilere ilave olarak, erkek çocukların bile yoldan geri çevrildiği Uhud günü onun da cephede oluşu,32 ilmi meselelerdeki derinliği, İfk Hadisesi karşısında ortaya koymuş olduğu olgun tavır ve beyanları, Fatıma Validemiz?le arasındaki yaş farkı, hicret ve sonrasında yaşanan gelişmelere detaylarıyla birlikte vukufiyeti, Medine?ye intikal ettikten sonra evlilik işinin, bizzat babası Hz. Ebu Bekir?in gündeme getirmesiyle ve mehir takdirinden sonra gerçekleşmiş olması,33 model bir şahsiyet olarak Efendimiz?in toplum önündeki rehberlik konumu, peygamberlik hassasiyeti ve baba şefkati, gelen ayetlerde evlilik yaşıyla ilgili olarak rüşd şartının getirilmiş olması,34 onun yaşı ve evliliğiyle ilgili rivayetlerin farklılık arz etmesi yönüyle kesinlik ifade etmiyor oluşu,35 o günkü yaşını ifade ederken bizzat Aişe Validemiz?in, şüphe ifade eden "altı veya yedi" tabirini kullanması, o günün toplumlarında doğum ve ölüm tarihlerinin bugünkü kadar net tespit edilmiyor oluşu gibi bilgiler üzerinde de durulabilir.

23. Bkz.: Berki, Ali Hikmet, Osman Eskioğlu, Hatemü?l-Enbiya Hz. Muhammed ve Hayatı, 210. Burada zayıf da olsa başka bir ihtimalden söz edilebilir; o da onun, doğumunu takip eden yıllarda, ?beşik kertmesi? benzeri ve ebeveynler arası bir sözleşme ile karşı karşıya olma durumudur. Ancak ilgili metinlerin hiçbirinde bunu teyit eden herhangi bir ayrıntı yoktur.

30. Bkz.: İbn Sa?d, Tabakat, 8/75; Nedvi, Siretü?s-Seyyideti Aişe, 202.

Dr. Reşit Haylamaz Yeni Ümit Dergisi

1... Bu bilgilerden hareketle diyebiliriz ki Aişe Validemiz, dokuz yaşındayken evlenmiş olsa bile ortada garipsenecek bir durum yoktur. Şayet böyle bir husus söz konusu olmuş olsaydı, Zeyneb Validemiz?le izdivacında fırtına koparmak isteyenlerle, Beni Mustalık Gazvesi dönüşünde ve hiç olmadık yerde Aişe Validemiz?e iftira atanların, onlar açısından önem arz eden böyle bir meseleyi dillerine dolamamaları düşünülemezdi. Sonuç nasıl olursa olsun sadece başlı başına bu bilgi bile, Aişe Validemiz?in evliliği konusunda olumsuz herhangi bir durumun olmadığını ispat için yeterli bir güce sahiptir... ne siyerde ne başka bir yerde o dönemin müşrik veya kafir araplarından veya pusuda en ufak bir meseleyi eleştirmek için kullanan yahudilerin bu konuda en ufak bir eleştirisi yoktur... peki nasıl oluyorda günümüzde bu kadar eleştiriye tabi tutulan mesele bu müşriklerin gözünden kaçsın?.. demekki böyle bir mesel hiç yok diye de düşünülebilir...

6... Burada ayrıca dikkat çeken husus, söz konusu teklifin, Havle binti Hakim gibi aile dışından birisi tarafından gündeme getirilmiş olmasıdır. ... nbeden evlilik çağında olmayan birisi evlilik için düşünülmüş olsunki?

bu konunun tartışıldığını, hatta hakaret boyutuna kadar varacak şekilde saldırı malzemesi yapıldığını görmüştüm; ancak ister tembellik diyelim ister teslimiyet konuyu bu denli bilimsel şekilde araştırmamıştım.

3. Mekke günleriyle ilgili olarak Aişe Validemiz, "Ben Mekke?de oyun oynayan bir kız iken Hazreti Muhammed ?e, ?Doğrusu, onların asıl buluşma zamanları, kıyamet saatidir; Kıyamet saatinin dehşeti ise, tarif edilemeyecek kadar müthiş ve ne acıdır!? (Kamer suresi, 46) ayeti nazil oldu."12 bilgisini vermektedir ki bu bilgi, onun yaşıyla ilgili olarak bize farklı kapılar aralamaktadır. Şöyle ki:

başlıkta derlenen bilgileri okumadan yorum yapanlara hayret ediyorum. o zaman bu emek niye veriliyor? her konuda ahkam kesecek cüreti olup da iki satırı okumaya sabrı olmayanları kınıyorum. hoş okusalarda o sabit fikirden kurtulmayacakları ortada. amaç sadece saldırmak. yazık!!!

8. Bkz.: İbn Hişam, Sire, 1/271; İbn İshak, Sire, 124.

Hz Aişe peygamberimizle kaç yaşında evlendi. On yedi yaşında evlendiğine dair bilgiler sahih midir?

Peygamberimiz'in Hz. Ayşe ile Hz. Ayşe 9 yaşındayken evlendigi konusundaki yazıyı okudum bence çok ikna edici ama Buhari gibi bir hadis kaynagında bu şekilde geçmesini nasıl yorumluyorsunuz?teşekkür ederim...

27. Bu evliliğin, hicretten altı ay veya sekiz ay sonra yahut yaklaşık bir buçuk yıl sonra ve Bedir?in akabinde gerçekleştiğini ifade eden rivayetler de vardır. Bkz.: İbn Sa?d, Tabakat, 8/58; İbn Abdilberr, İstiab, 4/1881; Nedvi, Siretü?s-Seyyideti Aişe Ümmi?l-Mü?minin, Tahkik: Muhammed Rahmetullah Hafız en-Nedvi, Daru?l-Kalem, Dımeşk, 2003, 40, 49.

4. Efendimiz?in dedesi Abdulmuttalib?in çok erken yaşlarda Hale binti Üheyb ile evlendiği, Efendimiz?in annesi Amine ile babası Abdullah?ı da bu yaşlardayken evlendirdiği, hatta her iki evliliğin aynı mecliste gerçekleştiği, bu sebeple Efendimiz ile amcası Hz. Hamza arasında yaş farkının neredeyse aynı olduğu bilinmektedir.

2. Ablası Esma Validemiz?in konumu da bu kanaati güçlendirmektedir; zira onun, on beş yaşında iken Müslüman olduğu bilinmektedir.9 Bilinen bir gerçek de onun, 595 yılında dünyaya gelmiş olduğudur.10 Bütün bunlar, risaletin ilk yılı olan 610 tarihini göstermektedir. Demek ki Aişe Validemiz, yaşı küçük olmasına rağmen 610 yılında Müslüman olmuştur. Bunun için o gün onun, en azından beş, altı veya yedi yaşlarında olması gerekir ki, on üç yıllık Mekke hayatıyla en az yedi aylık11 Medine günleri de bu tarihe ilave edildiğinde onun, Allah Resulü ile evlendiği gün?risaletten beş yıl önce dünyaya gelmiş olma ihtimalini esas alacak olursak- en azından on sekiz yaşında olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.

Söz konusu hususu bugün, o günkü şartları nazara almayan ve İslam?ı da?dışarı?dan inceleme konusu yapanlar gündeme getirmekte ve meseleyi kendi zaviyelerinden değerlendirip tenkit etmektedir. Bu farklı duruşa İslam Dünyası?nın tepkisi de aynı değildir; bir kısmı, meseleyi olduğu gibi kabul etmenin gerekliliği hususunda ısrar ederken2 az da olsa diğer bir kısmı, evlendiği dönemde Aişe Validemiz?in, daha olgun bir yaşta olduğunu3 ifade etmektedir. Karşılıklı tepkilerin ağırlığını hissettirdiği bu tartışmalar esnasında, her zaman dengenin korunamadığı; tepkilere cevap teşkil etsin denilirken söz konusu rivayetlerin yok sayıldığı veya bu tavra tepki olarak diğer alter natifleri görmezden gelme yanlışlığına düşüldüğü de bir gerçek.

3... Mekke günleriyle ilgili olarak Aişe Validemiz, "Ben Mekke?de oyun oynayan bir kız iken Hazreti Muhammed ?e, ?Doğrusu, onların asıl buluşma zamanları, kıyamet saatidir; Kıyamet saatinin dehşeti ise, tarif edilemeyecek kadar müthiş ve ne acıdır!? (Kamer suresi, 46) ayeti nazil oldu."12 bilgisini vermektedir ki bu bilgi, onun yaşıyla ilgili olarak bize farklı kapılar aralamaktadır. Şöyle ki:Kamer suresinin indiği tarih olarak 614 yılını esas alacak olursak, Aişe Validemiz?in risaletten en az sekiz yıl önce doğmuş olduğu ortaya çıkar ki bu tarih 606 yılına tekabül etmektedir. Bu ise, evlendiği gün onun on yedi yaşında olduğunu ifade eder. Surenin indiği tarih olarak 618 yılını kabul ettiğimizde ise onun, 610 yılında dünyaya gelmiş olma ihtimalini ortaya koyar ki bir yönüyle bu, evlendiği gün Aişe Validemiz?in on dört yaşında olduğu sonucunu doğururken diğer taraftan onun, risaletten dört yıl sonra dünyaya gelmiş olamayacağını ispat eder.

Bu konuyu aydınlatan bir başka rivayette şöyledir: Hz. Aişe validemiz henüz peygamberimizle evlenmeden önce Cübeyir bin Mut?im ile nişanlanmıştı. Mut?im Hz. Aişeyi oğluna almakla evine müslümanlığı sokacağını düşünerek bu nikahı feshetmişti. Hz. Ebu Bekir islamı ilk kabul edenlerden biri olduğuna göre; bu olayın vukuu, islamın alenen duyurulmasından veya şuyu bulmasından önce olması gerekir. İslam alenen açıklanıp müslümanlar Kabe yürüyüşü veya Safa tepesi toplantısından sonra topluma deşifre olduktan sonra Ebu Bekir ın müslüman olduğu bilinince kızını almaktan vazgeçmiş olması daha doğru görünmektedir. Bu olayda yine Hz. Aişe?nin peygamberimizle evlenmeden önce evlilik çağına geldiğini ve nişanlandığını göstermektedir.

Dolayısıyla vatandaşın 14 yaşındaki kızının evlendirilmesine önce karşı çıkıp sonra?Peygamberimizin de Hz. Aişe ile 9 yaşında evlendiği söylenince ikna oldum? demesi, Peygamberimizin neyin gerekçesi haline getirildiğini görmek bakımından korkunç bir durumdur.

gördüğünüz gibi bu konudaki çok çeşitli kaynaklara ilişkin detaylı bilgiler yukarıda var.

7... Mevzuya ışık tutması bakımından Aişe Validemiz?le diğer kardeşlerinin arasındaki yaş farkı da dikkat çekicidir. Aişe Annemiz ile ablası Esma Validemiz?in arasındaki yaş farkı ondur.26 Buna göre (595+ 10=605) Aişe Validemiz?in doğumunun 605; hicretteki yaşının da (27-10=17) olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.

Ancak netice değişmemekte ve bunların hepsi, onun risaletten önce dünyaya geldiği, on dört veya on beş yaşlarındayken nişanlandığı ve on yedi veya on sekiz yaşlarındayken de Allah Resulü ile evlendiği şeklindeki kanaati kuvvetlendirmektedir.

Bu bilgilerle birinci maddede ifade edilenleri yan yana getirdiğimizde, Aişe Validemiz?in 606 yılında dünyaya geldiği ve on yedi veya on yedi buçuk yaşında iken de evlendiği sonucuna ulaşmamız mümkün olmaktadır.

Kamer suresinin indiği tarih olarak 614 yılını esas alacak olursak, Aişe Validemiz?in risaletten en az sekiz yıl önce doğmuş olduğu ortaya çıkar ki bu tarih 606 yılına tekabül etmektedir. Bu ise, evlendiği gün onun on yedi yaşında olduğunu ifade eder. Surenin indiği tarih olarak 618 yılını kabul ettiğimizde ise onun, 610 yılında dünyaya gelmiş olma ihtimalini ortaya koyar ki bir yönüyle bu, evlendiği gün Aişe Validemiz?in on dört yaşında olduğu sonucunu doğururken diğer taraftan onun, risaletten dört yıl sonra dünyaya gelmiş olamayacağını ispat eder.

4... Aişe Validemiz?in Mekke yıllarıyla ilgili olarak anlattığı bazı hatıralar da bunu destekler mahiyettedir. ... ilk günlerle ilgili nakillerde bulunması gibi daha pek çok hatırat, daha ilk günlerden itibaren onun, gelişmeleri takip edebilecek bir çağda olduğunu ifade etmektedir... islamiyet 610 yılında geldiğine göre tüm bu ilk gelişmeleri bilebilmek için en azından 605 yılı civarında doğmuş olmak gerekirki bu da onun evlendiğindeki yaşı hakkında kannat verir.

Burada dikkat çeken başka bir husus da, o günü anlatırken bizzat Aişe Validemiz?in, "Oyun oynayan bir kız çocuğu idim." şeklindeki beyanıdır. Kendisini ifade ederken kullandığı?kız çocuğu? kelimesinin karşılığı olan?cariye? lafzı, ergenlik çağına geçişi ifade etmekte ve o dönemler için kullanılmaktadır. Arap şairlerinden İbn Yera, bu yaşlardaki birisini kastederek maksadını şu şekilde ifade etmektedir: "Sekiz yaşına geldiğinde artık o, benim için bir cariye değil; Utbe veya Muaviye?ye nikahlayabileceğim gelin adayımdır." Bazı bilginler bu kelimenin, on bir yaşın üzerindeki kız çocukları için kullanıldığını ifade etmektedir.

37. Bkz.: Buhari, Menakıbü?l-ensar 43, 44; Müslim, Nikah 69; İbn Mace, Nikah 13.

Burada akla, "Madem öyle; bugüne kadar bu mesele niye bu şekilde gündeme gelmedi?" şeklinde bir soru gelmektedir. Başta da ifade edildiği gibi yakın zamana kadar bu hususta olumsuz hiçbir beyan serdedilmemiş; ne Ebu Cehil gibi her fırsatı aleyhte değerlendiren muannit bir firavundan ne de Abdullah ibn Übeyy ibn Selul gibi olmadık yerden fitne ve iftira üreten nifakın adresi olmuş birisinden bu evliliğe herhangi bir itiraz söz konusu olmamış, olamamıştır. Çünkü ortada itiraz edilecek herhangi bir durum yoktur. O günkü telakkilere göre her iki durum için de tabii bir kabullenme söz konusudur ve muhtemelen bu durum, konuya farklı yaklaşıp yeni bir bakış açısı getirme ihtiyacını da netice vermemiş, dolayısıyla söz konusu haberlerin doğruluğu veya alternatif bilgilerin varlığı hususunda İslam alimlerinin farklı bir mütalaada bulunmaları da mümkün olmamıştır.

38. Buhari, Menakıbü?l-ensar 44; Müslim, Nikah 69; Ebu Davud, Edeb 55; İbn Mace, Nikah 13; Darimi, Nikah 56; Taberani, Kebir, 23/25; İbn Abdilberr, İstiab, 4/1938; İbn Sa?d, Tabakat, 8/63; İbn İshak, Sire, Konya, 1981, 239

2... Risaletin ilk günlerinde Müslüman olanların isimleri sıralanırken, ablası Esma Validemiz?le birlikte Aişe Validemiz?in adı da zikredilmektedir... Demek ki Aişe Validemiz, o gün küçük de olsa?irade? beyanında bulunabilecek bir çağda ve ilk Müslümanlar arasında yer alabilecek bir durumdadır. Söz konusu bilgilerde ondan bahsedilirken, ?O gün o küçüktü.? şeklinde bir kaydın konulmuş olması, bu manayı ayrıca teyit etmektedir. Bkz.: İbn Hişam, Sire, 1/271; İbn İshak, Sire, 124... Demek ki Aişe Validemiz, yaşı küçük olmasına rağmen 610 yılında Müslüman olmuştur. Bunun için o gün onun, en azından beş, altı veya yedi yaşlarında olması gerekir ki, on üç yıllık Mekke hayatıyla en az yedi aylık Medine günleri de bu tarihe ilave edildiğinde onun, Allah Resulü ile evlendiği gün?risaletten beş yıl önce dünyaya gelmiş olma ihtimalini esas alacak olursak- en azından on sekiz...18... yaşında olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.

3. Aişe Validemiz?in Mekke yıllarıyla ilgili olarak anlattığı bazı hatıralar da bunu destekler mahiyettedir. Mesela:

Hz. Aişe'den bir rivayette;

Çoğu islami kaynaklar 9 yaşında evlendiğini yazarlar ama 11 yaşında evlendiği konusunda daha ciddi kaynaklar vardır!..

Ben?hodri meydan? diyorum. Cahiliye devrinde yazılan bütün şiirler, İslam?ın hakkında yazılan bütün tenkitler, isnad ve iftiraların yanında müşrikler aleyhisselatü vesselamın hakkında -haşa ve kella- kadına düşkündür şeklinde bir söz kullanmamışlardır. Bu ne yirmibeş yaşına kadar hayatına isnad edilecek bir şey olmuştur, ne de ondan sonraki hayatına olmuştur. Aksine biz en mevsuk tarih kitaplarında, mağazi kitaplarında Hz. Hatice ile ilk karşılaştığı an, bir kadının karşısında buram buram ter döken bir nebiler nebisi görüyoruz. Utanıp yüzüne bakamamıştı Hz. Hatice'nin. Sonra zevcesi olmuş ve çocukları ondan olmuştu. Bu işin bir yönü. Bundan anlıyoruz ki aleyhisselatü vesselam, haşa şehvetine düşkün bir insan değildi. Öyleyse izdivaçlarda başka yönler, başka taraflar, başka maslahatlar vardı.

9. Nevevi, Tehzibü?l-Esma, 2/597; Hakim, Müstedrek 3/635.

Bu bilgilerden hareketle diyebiliriz ki Aişe Validemiz, dokuz yaşındayken evlenmiş olsa bile ortada garipsenecek bir durum yoktur. Şayet böyle bir husus söz konusu olmuş olsaydı, Zeyneb Validemiz?le izdivacında fırtına koparmak isteyenlerle, Beni Mustalık Gazvesi dönüşünde ve hiç olmadık yerde Aişe Validemiz?e iftira atanların, onlar açısından önem arz eden böyle bir meseleyi dillerine dolamamaları düşünülemezdi. Sonuç nasıl olursa olsun sadece başlı başına bu bilgi bile, Aişe Validemiz?in evliliği konusunda olumsuz herhangi bir durumun olmadığını ispat için yeterli bir güce sahiptir.

11. Aişe Validemiz?in, hicretten yedi ay sonraki Şevval değil de Bedir sonrasına denk gelen ikinci yılın Şevval ayında evlendiği de ifade edilmektedir. Bu durumda onun evlilik yaşı, bir yıl daha gecikmiş demektir. Bkz.: Nevevi, Tehzibü?l-Esma, 2/616.

Bu sure Mekke devrinin birinci döneminde(4. yıl) inmiştir. Hz. Aişe validemiz bu sure ve ayetleri net olarak hatırladığına göre en az 7-8 yaşlarda olması gerekir. Resulullah'ın Hz Aişe'yi istetmesi vahyin başlangıcından 10 yıl sonradır. Hz. Aişe vahiy başlangıcından beş altı yıl önce doğmuştur. Dolayısıyla Hz. Aişe?nin peygamberimizle evlendiği yaşın en az 15-16 olduğu ortaya çıkar. Bu konu, daha detaylı bir şekilde Mevlana Şibli? nin?Asr-ı saadet" kitabında geçer. (İst. 1928. 2/ 997)

Bu kararın, açıktan tebliğin başlandığı dönemde alınmış olma ihtimali nazara alınacak olursa bu tarihin, İbn Erkam?ın evinden çıkış günleri olan 613-614 yıllarını ifade ettiği görülecektir ki bu, sözlendiği dönem itibariyle onun henüz dünyaya gelmediğini kabullenmek demektir. Bu durumda, söz konusu akitten bahsetmenin de imkanı yoktur. Öyleyse bu sözün bozulduğu tarihlerde onun, en azından yedi veya sekiz yaşında olduğunu kabullenmemiz gerekir ki bu da onun, takriben 605 tarihinde dünyaya gelmiş olduğunu göstermektedir.23

28. İbn Esir, Üsdü?l-Gabe, 3/467.

26. Beyhaki, Sünen, 6/204; İbn Mende, Ma?rifetü?s-Sahabe, Köprülü Kütüphanesi, No: 242, Varak: 195 b; İbn Asakir, Tarihu Dımeşk, Teracimü?n-Nisa, Dımeşk, 1982, s. 9, 10, 28; Mes?udi, Mürucu?z-Zeheb, 2, 39; İbn Sa?d, Tabakatü?l-Kübra, Beyrut, 1968, 8/58.

1. Bkz.: Buhari, Menakıbü?l-Ensar 20, 44; Müslim, Nikah 71; Fedailü?s-Sahabe 74; Ebu Davud, Edeb 55; İbn Mace, Nikah 13; Nesai, Nikah 78; Darimi, Nikah 56.

b) Mekke?nin en sıkıntılı günlerinde Allah Resulü?nün sabah-akşam kendi evlerine geldiğini ve bu sıkıntılara dayanamayan babası Hz. Ebu Bekir?in de Habeşistan?a hicret teşebbüsünde bulunduğunu detaylarıyla birlikte anlatması;

d) "Biz İsaf ve Naile?yi, Kabe?de cürüm işlemiş ve bu sebeple Allah?ın kendilerini taş haline getirdiği Cürhümlü bir adamla kadın olarak duyup dururduk."20 gibi ifadelerle ilk günlerle ilgili nakillerde bulunması gibi daha pek çok hatırat, daha ilk günlerden itibaren onun, gelişmeleri takip edebilecek bir çağda olduğunu ifade etmektedir.

2. Bkz.: Azimli, Mehmet, Hz. Aişe?nin Evlilik Yaşı Tartışmalarında Savunmacı Tarihçiliğin Çıkmazı, İslami Araştırmalar, Cilt 16, Sayı 1, 2003, s. 28 vd.

5... Efendimiz?le izdivacı söz konusu olduğu günlerde Aişe Validemiz?in, Mut?im ibn Adiyy?in oğlu Cübeyr ile sözlü oluşu da bu kanaati güçlendirmektedir. yani o zaten evlenme çağında veya yakın bir gençtir... Söz konusu?sözlülük hali?nin, İbn Adiyy ailesi tarafından ve oğullarının anlayışı değişir gerekçesiyle feshedildiği de bilinen bir gerçektir.21 Burada akla, İbn Adiyy ailesinin, oğullarının anlayışını değiştireceklerinden endişe ettikleri Ebu Bekir ailesiyle böyle bir akdi niye ve ne zaman yaptıkları sorusu gelmektedir. Bunun en makul cevabı söz konusu akdin, ya risaletten önce veya İslam?ın açıktan tebliğinin başlamadığı dönemde gerçekleşmiş olduğu şeklindedir ki her iki durumda da onun, bi?setin dördüncü yılında dünyaya gelmiş olma ihtimali söz konusu olamaz; hatta bu, sanıldığından da erken yıllarda dünyaya gelmiş olabileceğini düşündürmektedir.

Hz. Hatice takriben o senelerde vefat etti, O seneye?hüzün senesi? dendi. Ebu Talip de vefat etmişti. Hz. Hatice vefat ettikten sonra da Efendimiz Mekke'de kaldığı 5 sene içinde yine izdivaç yapmadı. Hicretin ikinci senesine doğru Hz. Aişe hazretleriyle izdivaç yaptı. Demek oluyor ki aleyhisselatü vesselam, evvela 48 yaşına kadar bir kadınla hayatını geçiyor. Ondan sonra 5 sene hayatında hiç bir kadın yok. Elli dört yaşına varıyor. Hz. Aişe o dönemdeki durumunu anlatırken, ?nafile namazları oturarak kılardı. Çok uzattığı için ayakta, durmaya tahammülü olmazdı. Otururdu, okurdu okurdu okurdu, rüku edeceği zaman ayağı kalkar, rükua giderdi? buyuruyor. Şimdi düşünün bir insanı, elli dört yaşına kadar bir kadınla ve 4-5 senedir kimseyle izdivaç yapmadan iffet içinde hayatını geçiriyor. Namazı oturarak ancak kılabilecek hale geldikten sonra evlenen bir zata sen kalk deki?hayatında dokuz tane kadın vardı ve bunlar tamamen beşeri ve şehevi idi.?Mantıkla bunu telif edemezsin.

12. Bkz.: Buhari, Fezailü?l-Kur?an 6, Tefsiru Sure, (54) 6; Ayni, Bedruddin Ebu Muhammed Mahmud ibn Ahmed, Umdetü?l-Kari Şerhu Sahihi?l-Buhari, Daru İhyai?t-Türasi?l-Arabi, 20/21; Askalani, Fethu?l-Bari, 11/291.

Buradan hareketle şunu söylemek istiyoruz: Bu bölgede ve bu zamanda kız çocukları dokuz yaşında evlenecek çağa geliyor ise niçin peygamberimiz evinde büyüttüğü Ali ile Fatımayı evlendirmek için 15-16 yaşına kadar beklemiştir? Yine dava arkadaşları onunla evlenmek istediklerine göre bu kadar süre (6-7 yıl) niçin beklemiş olsunlar? Hz. Muhammed ile kendi kızını dokuz yaşında evlendirmiş olan Hz. Ebu Bekir niçin aynı yaşa gelince bu teklifi Hz. Muhammed a yapmadı da yedi yıl bekledi? Bu noktadan bakıldığında da bu iddianın doğru olması mümkün görünmemektedir.

Peygamberimiz, aişe ile çok erken yaşlarda evlenmiş diye biliyum ben de. ama arap toplumunda ; o günkü şartlar içinde normal sayılan bir davranıştır bu durum..

Bilindiği üzere herkes, kendi yaşadığı devrin çocuğudur ve arkadan gelen nesiller tarafından da, o devrin kültürü esas alınarak değerlendirmeye tabi tutulmalıdır.

yanlış anladıysam kusura bakmayın ama sanırım yukarıdaki mesajları okumamışsınız. sizin bahsettiğiniz kaynaklarda daha farklı veya ilave bilgiler varsa paylaşırsanız şahsım adına sevinirim.

b) Burada dikkat çeken bir diğer husus da, Aişe Validemiz?in anabir kardeşi olan Hz. Abdurrahman ile arasındaki yaş farkıdır. Bilindiği gibi Hz. Abdurrahman, Hz. Ebu Bekir?in büyük oğludur ve ancak Hudeybiye?den sonra Müslüman olacaktır. Bedir?de, babasıyla karşılaşmamaya özen gösteren de odur ve o gün Abdurrahman, yirmi yaşındadır.28 Buna göre o, 604 yılında doğmuş olmalıdır. Kardeşler arası yaş farkının genelde bir veya iki olduğu bir toplumda, ağabeyi 604 yılında dünyaya gelen bir kardeşin 614 yılında doğması ve tabii olarak iki kardeşin arasında on yaş gibi bir farkın meydana gelmiş olma ihtimali çok zayıftır ve bunu destekleyen herhangi bir delil de bulunmamaktadır.

Bu durumda evlendiği gün onun, (74?48=26?9=17+7 ay) on yedi yılını yedi ay geçtiği anlaşılmaktadır.

araplar kızlarını diri diri toprağa gömüyorlarsa üreme işlevini kim görüyormuş... erkeklermi doğuruyormuş acaba..

İslam alimleri nezdinde bu konuda iki görüş vardır. Birincisi Hz Aişe'nin evlenirken 9 yaşında olduğu diğeri de 15-18 yaşında olduğudur. Her iki görüşün de nakli dayanakları vardır. Birinci görüşün nakli dayanakları daha fazla olmasına karşın ikinci görüşün akli dayanakları daha fazladır. Bu durumda biz bir tercih olarak ikinci görüşü aldık. Dolayısıyla her iki görüşün de var olduğu bilinmelidir. Birinci görüşe göre hz. Aişe 9 yaşındaydı fakat o zamanda ve o sıcak bölgede kadınlar erken olgunluğa erişiyordu, bu yaşta evlenme çağına geliyordu ki bu hadise normal bir tarzda cereyan etti.

Hz. Aişe kaç yaşında evlendi?

Bu konu, daha detaylı bir şekilde Mevlana Şibli? nin?Asr-ı saadet? kitabında geçer. (İst. 1928. 2/ 997)

33. Bkz.: Taberani, Kebir, 23/25; İbn Abdilberr, İstiab, 4/1937; İbn Sa?d, Tabakat, 8/63.

Peki, gerçekte durum nedir? Yaş tespiti konusunda yukarıdaki bilgiler tek alternatif midir? Bu soruların cevabını alabilmek için elbette o günlerin kapısını aralamak ve aralanan bu kapılardan girerek meseleyi, deliller üzerinden tetkik etmek gerekmektedir. Dilerseniz, ulaşılan delillerin bize ne ifade ettiğine birlikte bakalım:

6. Aişe Validemiz?in vefat tarihi konusunda gelen rivayetler de bu kanaati güçlendirmektedir. Zira onun vefat ettiği yıl ve o günkü yaşıyla ilgili olarak hicri 55, 56, 57, 58 veya 59;29 yaşıyla alakalı olarak da altmış beş, altmış altı, altmış yedi veya yetmiş dört30 gibi farklı tarih ve rakamdan bahsedilmektedir. Bu ise, doğum tarihinde olduğu gibi onun vefat tarihiyle ilgili de kesin bir kabulün olmadığını göstermektedir.

Efendimizin izdivaçlarının hiç birinde şehevi ve beşeri bir duygu bahis mevzu değildir. Buna tarih şahittir. Evvela:Resulü Ekrem takribi olarak ilk izdivacını yirmibeş yaşlarında yaptılar. Hayatına çok hanımların girme meselesi elli dört yaşından sonra başladı. O ana kadar yoktu. Bu sıcak memleketin, insanının elli dört yaşından sonra ayağa kalkması için kolundan tutulup kaldırılması lazımdır. Resulü Ekrem işte o dönemden sonra evlendi. Resulü Ekrem'in yirmi beş yaşına kadar evliliği olmamıştı. O devreye kadar Allah Resulünün hayatında yüz kızartıcı bir tek hadise sabit değildir. Eğer aleyhisselatü vesselama isnad edilebilecek bir şey olsaydı, ne eski zamanın kafirleri, müşrikleri, ne de yeni zamanın müsteşrik ve münafıkları, bu meseleyi saklı bırakmaz-lardı, intişar ederdi. Müşrikler eğer aleyhisselatü vesselamın -haşa ve kella- iffetsizlik ifade eden küçük bir tarafını yakalayıverselerdi serrişte edeceklerdi.

Böyle olmasını gerektiren bir başka sebep ise Hz. Muhammed ın eşinin vefatıyla çocuklarının bakıma ihtiyacının olmasıdır. Kızı Fatıma henüz çocuk yaşta ve bu işin üstesinden gelecek durumda değildir. Bu nedenle evini idare edip çocuklarına sahip çıkacak bir eşe ihtiyacı vardır. Dokuz yaşında bir çocuğun bunları yapması mümkün değildir. Ayrıca peygamberimizin kızı Fatıma nın peygamberlikten bir yıl önce doğduğu ve hicretin ikinci yılında da Hz. Ali ile evlendirildiği bilinmektedir. Evlendiklerinde Hz. Ali 21 yaşından biraz büyük Fatıma?nın ise 15 yaşından biraz fazla olduğu bilinmektedir. Hz. Fatımayı Hz. Ali ile evlendirmeden önce Ebu Bekir ve Ömer onunla evlenmek için peygamberimizden istemişler, ancak peygamberimiz onlara cevap vermemiş ve Hz. Ali ile evlendirmiştir.

Bu durumda bize, nişanlandığında 6 veya 7, evlendiğinde ise 9 yaşlarında olduğu şeklindeki rivayetleri, ?O görünümde birisi idim.? manasına hamledip te?lif etmek düşecektir.36 Hz. Aişe Annemiz?in, fiziki durumu itibariyle zayıf bir bünyeye sahip olduğu bilgisi de bu yorumu güçlendirmektedir. Zira o, fiziki şartlardan çabuk etkilenen ve yaşıtlarına göre kendini daha küçük gösteren bir beden taşıyordu; Medine?ye hicret sırasında hastalanması,37 annesi tarafından özel ilgi gösterilerek iyileştirilmeye çalışılması,38 Beni Mustalık Gazvesi dönüşünde, içinde sanılarak hevdecinin deve üzerine yerleştirilmesi ve bu sırada onun hevdeç içinde olup olmadığının bile anlaşılamamış olması39 gibi hadiseler de bu durumu desteklemektedir.

19. Bkz.: Taberani, Mu?cemü?l-Kebir, 2/285, 286; Mu?cemü?l-Evsat, 12/145; İbn Hişam, Sire, 1/243. Bu bilgiyi ondan başka bize, sadece İbn Abbas, Selman-ı Farisi ve Saib ibn Yezid intikal ettirmektedir. Selman-ı Farisi Efendimiz?le Medine?de buluşmuş, Saib ibn Yezid de hicretten üç yıl sonra Medine?de dünyaya gelmiştir. İbn Abbas ise, bi?setin onuncu yılında, hicretten üç yıl önce ve Şi?b-i Ebi Talib sürgününde dünyaya gelmiştir. Demek ki her üç sahabenin de ne Mekke?nin ilk yıllarında kılınan ikişer rekat namaza şahit olmalarına ne de miraç gecesiyle gelen beş vakit namaz emrini görüp intikal ettirmelerine imkan yoktur. Öyleyse bu husus, bizzat Efendimiz?den duyarak bize anlattığı bir mesele değilse Hz. Aişe Validemiz?in müşahede ederek yaşadığı bir gerçektir. Bu ise onun, daha ilk günlere muttali olduğunu ve yaşının da o gün bütün bunları kavrayacak noktada bulunduğunu ifade etmektedir.

32. Bkz.: Buhari, Cihad, 65.

6. Bkz.: İbnü?l-Esir, Üsdü?l-Gabe, 3/240.

Aişe Annemiz ile ablası Esma Validemiz?in arasındaki yaş farkı ondur.26 Buna göre (595+ 10=605) Aişe Validemiz?in doğumunun 605; hicretteki yaşının da (27-10=17) olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Evlilik hicretten yedi ay sonra27 gerçekleştiğine göre demek ki, bu sıralarda Aişe Validemiz?in yaşı, on yedi'yi aşmış, on sekiz yaşına yaklaşmış demektir. Bedir?in hemen akabindeki Şevval ayında evlendiği bilgisini esas aldığımızda ise onun, evlendiği gün on sekiz yaşını aşıp on dokuza adım attığını kabullenmemiz gerekmektedir.

1. Risaletin ilk günlerinde Müslüman olanların isimleri sıralanırken, ablası Esma Validemiz?le birlikte Aişe Validemiz?in adı da zikredilmektedir. Dikkat çekici olan bu zikrin, Hz. Osman, Zübeyr ibn Avvam, Abdurrahman ibn Avf, Sa?d ibn Ebi Vakkas, Talha ibn Ubeydullah, Ebu Ubeyde ibn Cerrah ve Erkam ibn Ebi?l-Erkam gibi?Sabikun-u Evvelun? tabir edilen en öndekilerin hemen arkasından; Abdullah ibn Mes?ud, Ca?fer ibn Ebi Talib, Abdullah ibn Cahş, Ebu Huzeyfe, Suhayb ibn Sinan, Ammar ibn Yasir ve Habbab ibn Erett gibi isimlerden de önce gerçekleşiyor olmasıdır.7 Demek ki Aişe Validemiz, o gün küçük de olsa?irade? beyanında bulunabilecek bir çağda ve ilk Müslümanlar arasında yer alabilecek bir durumdadır. Söz konusu bilgilerde ondan bahsedilirken, ?O gün o küçüktü.? şeklinde bir kaydın konulmuş olması, bu manayı ayrıca teyit etmektedir.8

3. Bkz.: Doğrul, Ömer Rıza, Asr-ı Saadet, Eskişehir Kütüphanesi , İstanbul, 1974, 2/141 vd; Nedvi, Seyyid Süleyman, Hazreti Aişe, Mütercim Ahmet Karataş, Timaş Yayınları, İstanbul, 2004, s. 21 vd. Savaş, Rıza, Hz. Aişe?nin Evlenme Yaşı İle İlgili Farklı Bir Yaklaşım, D. E. Ü. İlahiyat Fak. Dergisi. 4, İzmir, 1995, s. 139-144; Yüce, Abdülhakim, Efendimiz?in Bir Günü, Işık Yayınları, İstanbul, 2007, s. 82, 83.

Hz. Aişe validemiz peygamberimizle dokuz yıl evli kalmışlardı. Peygamberimizin vefatı esnasında İse 27 yaşında idi. Peygamberimizden sonra da 48 yıl yaşamış ve hicri 58. yılda ve 74 yaşında vefat etmiştir. Sondan başa doğru gidersek 74 ten 48 i çıkartıp kalandan da evli olduğu yılı çıkartınca evlendiği yaşı bulmuş oluruz. 74? 48 = 26; 26? 9 = 17 kalır ki yaklaşık 17 veya 18 yaşında evlendiği gerçeği ortaya çıkar.

31. İbn Abdilberr, İstiab, 2/108; Doğrul, Asr-ı Saadet, 2/142

13. Suyuti, İtkan, Beyrut, 1987, 1/29, 50; Doğrul, Asr-ı Saadet, 2/148.

10. Nevevi, Tehzibü?l-Esma, 2/597; Hakim, Müstedrek 3/635.

Toplumlar, ortak birikimin neticesinde hasıl olan?örf?lere göre yön bulurlar ve bunların hesaba katılmadığı yerde, o toplum hakkında karar verme konumunda olanların isabetinden söz etmek oldukça zor, hatta imkansızdır.

Hz. Aişe validemiz peygamberimizle dokuz yıl beraber yaşamıştır. Onun Kur?an, hadis ve fıkıh ilimlerindeki yerini bütün islam alimleri teslim etmektedir. O devrinin en büyük alimlerini tenkit etmiş, çeşitli konularda fetvalar vermiş, Kur?an?ın ve sünnetin doğru anlaşılması konusunda insanlara önderlik etmiştir. Sünneti Kur?an?la test etmenin ilk örneklerini vermiştir. Bu birikimi henüz çocuk denecek yaşta bir insanın elde etmiş olmasını kabullenmek oldukça zordur.

rivayet açısından bakıldığında 9-11 ama rivayetlerin ve tarihi olayların birlikte değerlendirilmesi ile 15-18 yaşları arası çok kuvvetli olarak karşımıza çıkmaktadır... şimdi gelelim olayın kritiğini yapanlara:eğer bunlar sırf dine uzak olduğu ve sırf efendimizi eleştirmek için bunu yapıyorlarsa bilmelilerki bu islamın iç meselesidir.. islamı bir bütün olarak anlayamamış resulün hayatını bir bütün olarak okuyamamış kişi bu meslede herhangi bir fikir yürütme kapasitesine sahip değildir... fikir yürütmeden de direkt buharide var diyorsa buhari senin neyine gerek sen buhariye inansaydın dine mesefali olmazdın demek isterdim.

Meseleye bu zaviyeden bakıldığında, Allah Resulü? nün neş?et ettiği dönem itibariyle kız çocuklarının erken evlendirildiği4 ve bu türlü evliliklerde yaş farkının pek önemsenmediği5 bilinen bir vak?adır. Kız çocukları hakkında o günkü toplumun benimsediği olumsuz tavrın ve bu tavrın aileler üzerinde oluşturduğu baskının, bu anlayışı tetiklediği de söylenebilir. Burada, iklim ve coğrafi şartların müsait olması yönüyle çocukların, fiziki gelişimlerini daha erken tamamladığı ve kız çocuklara, kocasının evinde büyümesi gereken birer varlık olarak bakıldığı gerçeğini de unutmamak gerekir. Kaldı ki bu, sadece kız çocuklarıyla ilgili bir mesele değildir; o günkü uygulamalara bakıldığında erkek çocukların da erken yaşlarda evlendirildiği anlaşılmaktadır. Mesela Amr ibn As ile oğlu Hz. Abdullah?ın arasındaki yaş farkı, sadece on ikidir ki bu durumda Hz. Amr, dokuz veya on yaşındayken evlenmiş olmalıdır.

Bu olayda birkaç yıllık bir yanılma payının olması aklen mümkün iken dokuz yıllık bir yanılmayı akıl asla kabul etmez. Bir insanın yaşının bu kadar önemli olmasının nedeni malum olduğu üzere bir dinin peygamberine uygun olmayan bir işin isnad edilmesidir. Müslümanlar inanırlar ki peygamberler meşruiyetin örneğidir. Onlar bir hata yaparsa Allah onların hatasını düzeltir. Böylece bir dini ilk yaşayan insanın kusursuz olmasını sağlayarak insanlara doğru bir örneklik sunar. Peygamberimizin gerek ailevi ilişkilerinde, gerekse toplumsal olaylarla ilgili düzeltilmesinin Kur?an da örneklerini de görmekteyiz. (Tahrim 1-5, Abese 1-4 ) gibi.

Hz. Ayşe?nin evlendiği zaman yaşının büyük olduğunu, ablası Esma?nın biyografisinden kesin olarak anlıyoruz. Eski biyografi kitapları Esma?dan bahsederken diyorlar ki: ?Esma 100 yaşındayken, hicretin 73. Yılında vefat etmiştir. Hicret vaktinde 27 yaşındaydı. Hz. Ayşe ablasından 10 yaş küçük olduğuna göre, onun da hicrette tam 17 yaşında olması icap eder. Ayrıca Hz. Ayşe, Hz. Peygamber?den önce Cübeyr?le nişanlanmıştı. Demek evlenecek çağda bir kızdı.? (Hatemü?l enbiya Hz. Muhammed ve hayatı, Ali Himmet Berki, Osman Keskioğlu, s. 210)

21. Buhari, Nikah 11; Ahmed ibn Hanbel, Müsned, 6/210; Heysemi, Mecmaü?z-Zevaid, 9/225; Beyhaki, Sünen, 7/129; Taberi, Tarih, 3/161-163.

Zafer Dergisi

Peygamberimizin Hz. Aişe ile evlendiği zaman Hz. Aişenin yaşı ile ilgili bir çok rivayet vardır. Ancak biz Hz. Aişe'nin 16 - 17 yaşlarında iken Peygamberimizle evlendiğine dair rivayetleri kabul ediyoruz.

24. Nevevi, Tehzibü?l-Esma, 2/597.

Soru:

"Peygamberimiz Hz. Aişe ile 18-19 yaşında evlenmiştir. Daha sübyan bir kız ile evlenme diye bir şey asla söz konusu değil. Çünkü Araplar kızları diri diri toprağa gömen bir toplum olduklarından, yeni doğan kızların yaşlarını tutmazlardı. Kız ancak akil baliğ yaşına ulaşınca yani ay hali görmeye başlayınca adamdan sayılır ve yaşı hesaplanmaya başlanırdı. Bu durumda Hz. Aişe evlendiğinde 9 yaşındaydı demek, "Akil baliğ olalı 9 yıl olmuştu, 9 yıldır ay hali görüyordu" demektir. O devirde ortalama bir kız 12- 13 yaşında ay hali görmeye başladığına göre Hz. Aişe 18-19 yaşlarında olmuş olur.

"Hz. Muhammed henüz Mekke de iken ve bende oynayan bir çocuk iken "onların vadeleri kıyamettir. Kıyamet ne dehşetli ve ne acıdır!" mealindeki (kamer s. 46) ayet inmişti... (Buhari 1. cilt Telifil Kur?an bahsi)"

Nitekim başka hesaplar da tamı tamına bunu uyuyor. Hz. Aişe Peygamberimizle 9 yıl evli kalmıştı ve Peygamberimiz öldüğünde 28 yaşındaydı. Buradan da 18-19 yaşında olduğu ortaya çıkar. Öte yandan zaten Hz. Aişe daha önce nişanlıydı, bu nişan bozulup Peygamberimizle evlenmişti!

Peygamberliğin gelişinden on yıl sonra, 50 yaşındayken eşi Hz. Hatice?yi kaybeden peygamberimiz kendisine hem ev işleri ve çocuklarının bakımında yardımcı olacak, hem de İslam?a davet faaliyetlerinde destek olacak eşlere ihtiyacı vardı. Bunun için bir yandan yaşlı ve dul bir kadın olan Sevde?yi, öte yandan da en yakın arkadaşı olan Hz. Ebubekir? in kızı Hz. Ayşe?yi istetti.

bu başlıkta derlediğiniz bilgiler için çok teşekkür ediyorum Gugar, ellerinize sağlık.

1- SÜBYAN İLE EVLİLİK: Peygamberimiz Hz. Aişe ile 18-19 yaşında evlenmiştir. Daha sübyan bir kız ile evlenme diye bir şey asla söz konusu değil. Çünkü Araplar kızları diri diri toprağa gömen bir toplum olduklarından, yeni doğan kızların yaşlarını tutmazlardı. Kız ancak akil baliğ yaşına ulaşınca yani ay hali görmeye başlayınca adamdan sayılır ve yaşı hesaplanmaya başlanırdı. Bu durumda Hz. Aişe evlendiğinde 9 yaşındaydı demek, ?Akil baliğ olalı 9 yıl olmuştu, 9 yıldır ay hali görüyordu? demektir. O devirde ortalama bir kız 12-13 yaşında ay hali görmeye başladığına göre Hz. Aişe 18-19 yaşlarında olmuş olur. Nitekim başka hesaplar da tamı tamına bunu uyuyor. Hz. Aişe Peygamberimizle 9 yıl evli kalmıştı ve Peygamberimiz öldüğünde 28 yaşındaydı. Buradan da 18-19 yaşında olduğu ortaya çıkar. Öte yandan zaten Hz. Aişe daha önce nişanlıydı, bu nişan bozulup Peygamberimizle evlenmişti.

a) Risaletten kırk yıl önce gerçekleşen ve tarih belirlemede bir kıstas olarak kabul gören Fil hadisesinden geriye kalan iki kişiyi Mekke?de dilenirken gördüğünü söylemesi;

5. Mevzuya ışık tutması bakımından Aişe Validemiz?le diğer kardeşlerinin arasındaki yaş farkı da dikkat çekicidir. Bilindiği gibi Hz. Ebu Bekir ?ın altı çocuğu vardır; bunlardan Hz. Esma ve Hz. Abdullah, Kuteyle binti Ümeys?ten; Hz. Aişe Validemiz?le Hz. Abdurrahman, Ümmü Ruman ?dan; Muhammed, Esma binti Ümeys?ten ve Ümmü Gülsüm de Habibe binti Harice?den dünyaya gelmiştir. Bu durumda Esma Validemiz?le Hz. Abdullah; Abdurrahman ile de Aişe Validemiz anabir kardeşlerdir ve bu her iki anabir kardeşlerin arasındaki yaş farkları konumuza ışık tutacak mahiyettedir; şöyle ki:

Bu kararın, açıktan tebliğin başlandığı dönemde alınmış olma ihtimali nazara alınacak olursa bu tarihin, İbn Erkam?ın evinden çıkış günleri olan 613-614 yıllarını ifade ettiği görülecektir ki bu, sözlendiği dönem itibariyle onun henüz dünyaya gelmediğini kabullenmek demektir. Bu durumda, söz konusu akitten bahsetmenin de imkanı yoktur. Öyleyse bu sözün bozulduğu tarihlerde onun, en azından yedi veya sekiz yaşında olduğunu kabullenmemiz gerekir ki bu da onun, takriben 605 tarihinde dünyaya gelmiş olduğunu göstermektedir.

34. Bkz.: Nisa suresi, 6.

Tartışmasız olan bir gerçek ise olayın gerçekleştiği zamanda en küçük bir hadiseyi bile eleştiri unsuru yapmakta gecikmeyen muhalif müşrik, münafık ve yahudilerin buna tepki göstermemesidir. Bu da hadisenin normal bir tarzda cereyan ettiğini gösteren en açık bir delildir.

4. Söz konusu ayet, Kamer suresinin 46. ayetidir ve bütün halinde nazil olan bu surenin, İbn Erkam?ın evinde iken ve bi?setin dördüncü (614),13 sekizinci (618) veya dokuzuncu (619)14 yılında indiğine dair farklı rivayetler vardır. Özellikle ayın ikiye yarılma hadisesini ve o gün buna olan ihtiyacı nazara alan bazı alimler, söz konusu tarihin 614 olması gerektiği üzerinde durmuşlardır ki bu tarih esas alındığında Hz. Aişe Validemiz, ya henüz dünyaya gelmemiş veya yeni doğmuş demektir. 618 veya 619 tarihi esas alındığında da durum pek değişmemektedir. Zira bu durumda o, henüz dört veya beş yaşında demektir ki her iki yaş da, söz konusu hadiseyi kavrayıp yıllar sonra da aktarabilecek bir olgunluğu ifade etmemektedir. Bu durumda ise o, en yakın ihtimalle risaletin başladığı günlerde dünyaya gelmiş olmalıdır.

Yani Hz. Aişe?nin evliliğinde bir peygambere yakışmayacak, içinde yaşadığı toplum vicdanınca infialle karşılanacak bir durum yoktu. İnsanlığın öteden beri tanıyıp bildiği adetlere göre bir evlilikti.

35."Hicretten bir buçuk, iki veya üç yıl önce", "altı veya yedi yaşındayken", "Hz. Hatice?nin vefat ettiği yıl veya vefatından üç yıl sonra", "hicretten yedi, sekiz ay sonra, hicretin ilk senesi" veya "Bedir?in akabinde" gibi farklı rivayetler için Bkz.: Buhari, Menakıbü?l-ensar 20, 44; Müslim, Fedailü?s-Sahabe 74; Ayni, Umde, 1/45; İbn Abdilberr, İstiab, 4/1881; Nedvi, Siretü?s-Seyyideti Aişe, 40, 49.

39. Bkz.: Buhari, Şehadat 15; Megazi, 34; Tefsir, (24) 6; Müslim, Tevbe 56; Tirmizi, Tefsir, (63) 4; İbn Sa?d, Tabakat, 2/65; İbn Hişam, Sire, 3/310.

Haber10 sitesinde köşe yazarı olan İhsan Eliaçık Beyin yazısını gönderiyorum. Bu konda tartışmayı bitirecek bir yazı olduğunu düşünüyorum.

bu konu her nasılsa ya yanlış veya en iyi ihtimalle eksik olarak bilinegelmiştir. eksikliği ise şurdadır:17-18 yaşında diyen görüşte çok ağır basmaktadır.. bu bilgi tarihi olaylarla-diğer ayrıntılarla ve bilgilerle örtüşmektedir.. karşı tarafta ise sahih hadiste gelen bir yaş vardır ancak hadisleriin sahih olması metodolojik olarak başkadır bunların tarih ile değerlendirmesi çok daha başkadır.2. görüş ağır basmaktadır.

36. Hatta konuyla ilgili değerlendirmelere tepkiyle yaklaşan bazıları, "altı veya yedi yaşlarında idim" ifadesini ravinin bir hatası olarak görüp bu cümlenin, "risalet geldiğinde altı veya yedi yaşlarında idim" şeklinde olması gerektiğini söylemektedirler.

14. Sekizinci veya dokuzuncu yıl ihtilafı, ay farkından kaynaklanmaktadır. Zira konunun anlatıldığı bazı rivayetlerde sekizinci yılın sekizinci ayı gibi bir ayrıntı dikkat çekmektedir.