- İnsanlık adabını, ilimden evvel, öğrenmek lazımdır.

İmam MALİK

hayanın olmadığı yerde insan insanlıkta yayadır..

Ar, utanma duygusu. "Edeb, mahcubiyet, utanmak; ar ve namus; nefsin çirkin şeylerden sıkılması ve bunun için kötü şeylerdi terketmesi. Hoş ve güzel olmayan bir olayın ortaya çıkmasından kalbte meydana gelen bir incelik ve ızdırabtır. Haya herkese nasib olmayacak kadar değerlidir.

büyükler boşuna edep yahu dememiş..

Ziya PAŞA

İffet, haya, haysiyet ve istikamet gibi güzel ahlaktan mahrum olan fert ve cemiyetler, fen ve teknik sahasında ne kadar terakki ederlerse etsinler, hüsrandan kurtulamaz ve huzurla yaşayamazlar. Bu meziyetlerden mahrum bulunan fertler, ne kadar münevver, ne derece tahsilli, ne nisbette sanatkar da olsalar, o millet, bu fertlere istinaden bir ahenkle terakki edemez. Bu bakımdan, fert ve cemiyeti iman, ahlak, fazilet, irfan, ilim, edep ve haya ile teçhiz etmek lazımdır ki maddi ve manevi terakki edilsin. Edep ve irfan sahibi olanlar, hayatını nizam ve intizam içinde geçirir ve huzur ile yaşarlar. İnsanlığın ruhu, hakikati ve ziyneti olan edep ve terbiyenin; fert ve cemiyet için ehemmiyeti aşikardır. Şu harika beyit de bu hakikati çok veciz bir şekilde ifade etmektedir

çünkü insanın çirkinliklerin önüne geçen tek perde hayadır..

- Utancı giden kimsenin kalbi ölür.

haya senden yarab edep senden... etme bizi yarab edepsizlerden..

Allah Resulü kimsenin kusurunu görmez, görse bile yüzüne vurmazdı. Kendisine bir kimsenin hoş olmayan bir şeyi yaptığı bildirilince; ?Falan kimse neden böyle yapıyor? Niçin böyle söylüyor? demez. ?Neden böyle yapıyorlar? Niçin böyle söylüyorlar? şeklinde konuşur ve böylece o kimseyi ikaz eder, edebe muhalif söz ve davranışından vazgeçirirdi.

İmam Maverdi hayayı üç kısma ayırır: "1- Allah'tan utanmak, 2- İnsanlardan utanmak, 3- Kendi nefsinden utanmak." Maverdi, Allah'tan utanmayı şöyle tanımlar: "O'nun emirlerini yerine getirmek ve yasaklarından sakınmaktır."

Edep ve Haya Belkide "insanları hayvanlardan" ayırtan en önemli kriterdir.

Edep, bütün hallerde istikamet ve iyilik üzere bulunmaktır.

yada sözün merkezi haya imandandır.. eğer utanmıyorsanız herşeyi yapabilirsiniz..

Hazret-i Aişe Validemize ; ?Hz. Peygamber?in ahlakı nasıldır? diye sorulunca, ?Onun ahlakı Kur?an idi.? diye cevap vermiştir. Bir ayette mealen şöyle buyrulur: ?Ve muhakkak ki sen, pek büyük bir ahlak üzeresin.? (Kalem, 68/4)

Hz. Ömer

illa ki ne konuşuyorsa insan tartması gerek.. malum insanı rezil edende vezir edende dilidir..

Haya sırf hayır ve hayra vesiledir. Buna karşılık hayasızlık ve çirkin söz de şer ve şerre götürücüdür. Allah Rasulü -salat ve selam ona ve aline olsun- "Haya ile sükut iman ağacının iki dalı, çirkin söz ile beyan da münafıklığın iki budağıdır" buyurarak bu gerçeği ifade etmiştir.

- İlim meclisine girdim, kıldım talep, İlim ta gerilerde kaldı, illa edep illa edep.

Edep; akıl ve hikmete muvafık hareket edip, Cenab-ı Hakk?ın emrettiği gibi yaşamaktır. Haya ise, utanma ve ar duygusu olup, utanç verici durumlardan sakınmak ve nefsin süfli arzularını terk etmektir.

Edep, aklı ikmal eden, onu nurlandıran, imanı kemale erdiren, insanı ruhen terakki ettirip saadet ve selamete kavuşturan en hayırlı bir sermayedir.

Ahmet Rıfat da Tasvir-i Ahlak adlı sözlüğünde şunları söyler: "Bu güzel duygu, biri fıtri, diğeri dini olmak üzere iki türü kapsamaktadır. Fıtri olan, halk yanında açılması haram olan yerleri açmamak gibi şeyler olup, dinisi, halk ve Halık huzurunda edeb ve hürmet müntehi olur. Fahri alem efendimiz, "Haya imandan bir şubedir" buyurdular. "Utanmıyorsan dilediğini yap" nebevi hadisi de varid olmuştur ki, hikmetle damgalanmış bu hadis dünya ve içindekileri değer icazla düzenlenmiş bir kelamdır. İmam Ali -Allah onun yüzünü keremli kılsın ve ondan razı olsun-, "Bir kimse haya elbisesini giyinse, yani hayayı kendisine prensip edinse halk o kimsenin ayıbını göremez" buyurdular. Gerçekten de haya öyle onur ve şeref verici bir elbisedir ki, onu giyinenler ayıp ve eksikliklerini örtmekle birlikte herkes tarafından saygı ve ikram görürler. Haya elbisesini giyinmeyen kimseler ise ne kadar haysiyetli ve itibarlı olursa olsunlar kendilerinden aşağı kimselerden bile hakaret görürler. Haya özellikle kadınlar için çok gereklidir. Çünkü sahip oldukları yüz güzelliği bir kat daha artırır. Hatta Aristotales, "Kadınlarda en çok sevilecek şey nedir?" sorusuna "Yüzlerinde hayadan dolayı ortaya çıkan kırmızılık" cevabını vermişti.

Allah razı olsun yerinde bir konu oldu..