"Yönelim kurulu üyemiz Sayın Mehmet Kuşantı Beyin bir erkek evladı dünyaya gelmiştir. Aileyi tebrik eder gene yavrunun islam'a muti olmasını dilerim" (Çölaşan, 1998:5). Bu kesimin ilanlarında annenin adı bulunmuyor.

. i) Yerel kültürü ve folkloru, kültür ayrımcılığına dönüştürme-den, ulusal kültür bileşimini zenginleştirici öğeler sayan, çünkü folk-lorun -yerel kültür egemdn ölçüde folklor düzeyindedir- ne sanat, nebilim, ne de uygulayım olmadığını, ancak bunlara ham madde sağla-yabildiğini bilen bir anlayış.

İbo Çavuş der ki gözüm seçemez

Yalnız aile içinde değil, bütün bir toplumda, herhangi bir kadının", herhangi bir erkekten daha düşük olduğunu gösteren davranışlar gelişmiştir. Örneğin İç Anadolu'da, çocukluğumuzda gördüğümüz bir gelenek vardı. Bu geleneğe göre, bir yolun karşı yakasına geçmek isteyen kadın, uzaktan da olsa bir erkeğin geldiğini görürse, çarını yüzüne örterek beklemek zorundaydı. Erkeğin "yolu kesilemezdi". Önü kesilen erkek, o gün uğursuzluğa uğrardı. Erkek geçince, kadın, çarını aralar, sağa sola bakar, başka hiç bir erkeğin gelmediğini görünce, hızla karşıya geçerdi. "Uğuru kesilen erkek, kadına hakaret etme hakkını kazanır. Kadını, döver, söver, öfkelenir, tükürür, işine gitmekten de vazgeçer. Eğer erkek bunları yapmazsa köylü kınar... Eşekle oduna giden kadınlar, uzaktan gelen erkek yaklaşınca inerler. Erkek, geçene kadar ayakta beklerler" (Balaman, 1982:92).

Bilmiyorum--1.7 -1.9 7.1 - 6.2 4.7 -27.9 9.8 - 4.8

''yaldızlı laflar arkasındakiler'

Er kocarsa koç olur. Karı kocarsa hiç olur.

diyor. Burada, kocası evinin verdiği başlığın geri ödenmesi düşüncesi yanında, İslam kültürünün kız vermeyi ve geri almayı bir satış anlaşması gibi görmesinin de izleri var. Kuran, kadınları mal olarak görüyor. Çünkü, Kuranın yazıldığı çağlarda Hicaz çevresinde kadın mal gibi görülürdü. Ali İmran suresi'nin 14. Ayeti'nde "insanların" sevdiği şeyler sayılıyor: "Kadınlar, oğullar, altın ve gümüş, atlar, davarlar . ekinler".

Türk toplumunda, son dönemlere kadar, kadının toplumsal durumu hep dinsel içerikli bir konu olarak ele alınmıştır. 1923de TBMM'de kadınlara oy hakkı verilmesi konusundaki tartışmalar hep dinsel kavramlara dayanarak yapılır:

Yiğidin karısı, atın dorusu (Tekeli, 1983:12).

Milliyet Gazetesi'ne, Ankara, Çankaya'dan mektup yazan bir bey de "Delikanlı-erkek, kadın eşlerimiz var" diyor (Milliyet, Ocak 2000:23).

İslam hukukuna göre oluşan ailelerde kadının hemen hiçbir bireysel hakkı yoktur (İnan Af. 1968:122). Bu hukukta göz önünde tutulan yalnızca erkektir (Anciaux, 1971:76). Erkek "ev tanrısı"dır (Arkun, 1965:82). "Ayaklarının suyu içilmelidir". 1980 ramazanında, Ankara Aydınlıkevler, Türkiş Blokları 175/8'de, bir kadın bu öğüdü veriyordu.

"... Kışlık hayvan yemi olacak olları ve yakacakları devşirmek ve sırtlarında taşımak, değirmende öğütülecek buğdayı sırtta götürmek, eve su taşımak... Yapı için gerekli taşların taşınması ve ev sıvama işleri de kadının işleridir. Kadınlar, kendi aşağı durumlarını gizemci düzenin bir bölümü olarak alırlar. Karıların isteklerine aldırılmaz. Köy erkekleri, kadınların her sıkıntıya dayandıklarını düşünür. Türk geleneğinde, erkek gözünde kadın, baba tohumunun geliştiği bir topraktır. Mal bölüşümünde kızın payı üstünde pek durulmaz. Kızların çoğu da erkek kardeşlerinin yüzüne gelip baba malını istemezler. Eşler birbirlerine karşı kusur işlediklerinde genelde kadının cezası dayaktır. Erkeğin cezası, akrabanın uyarısı ya da ayıplamasıdır. Böylece kadınların ve erkeklerin karşılıklı ayrılıkları ve bağlılıkları evi bir arada tutar" (Erdentuğ, 1977:54).

-Oldu.

g) Bireyliğin de, toplumsal yaşamın da gereksinimlerini bilen vebunları bağdaştıran bir insan ve toplum anlayışı-h) Güzel sanatların, sağ-beğeninin insan ve toplum yaşamındaki önemli işlevini kavrayan bir an-layışI

Kadının değersiz olduğu toplumların, özellikle din ve yönetim kurumlarında kadın bulunmaz. Örneğin Osmanlı'da bilim, din, hukuk ve yönetim meslekleri kadına kapalıdır. Kadın müftü, imam, kaymakam, vali, bakan, başbakan, memur, müezzin... olamaz (Eyüboğlu, 1998:22). "Kadınların devlet başkanı, yargıç, kaymakam olmasını şeriat yasaklar" (Arsel, 1994:47).

"Şunlar Şeytan' dır:

Halk dini ve din büyüklerince, kadın yoldan çıkarıcı olarak da aşağılanır. Cennetten düşüş serüvenine yukarda değinmiştik. Mevlana: "Kadının bakışı fitnedir. Sesi yüz kat fitnedir" diyor (Mevlana, 1957:360). Kadın sesi avrettir (Bugün. 25 Mayıs 1968:2) Ya da daha ayrıntılı olarak, kadın sesi, dinsel öğüt verirse avret olmayabilir. Türkü şarkı olarak kulaklara işlerse iyice avrettir. 1997'de, Ankara, İlahiyat Fakültesi Öğrencileri arasında yapılan bir ankette, öğencilerin %22'si, kadm sesinin avret ve haram olduğunu söylüyor. Kadın, bir de türkü söylerse, avretlik ve haramlık oranı %27'ye yükseliyor. Molla Cami şöyle diyor: "Kadın nedir? Dince ve akılca eksik bir şey. Cihanda bu çeşit noksan bir şey daha yoktur" (Noyan, 1973: 6584).

Mümin erkek, işaretle şart edebilir. Osmanlı İmparatorluğu'nun son zamanlarında kadıya iş düştüğünde, koca, karısına suç yükler, karısı yalanlarsa kadı yine boşar (Dirks, 1969:25).

Ark, bilindiği gibi tarla çevresindeki hendek. "Ark azgını ' kadınları o hendeklere sürükleyen erkek. İbo Çavuş, ark azgını olduğunu gururla söylüyor. Oysa bırakınız erkeği arka sürüklemeyi, erkek tarafından sürüklenen kadın da, "orospu" diye adlandırılır. Başı eğiktir ve bununla gururlanmaya değil, bunu unutturmaya çalışır. Erkek her zaman teşbihini şaklatıp "ben ark azgınıyım" diye kubarabilirken kadının böyle yapabileceğini niye düşünemiyoruz. Çünkü, iki tarafın üstüne yüklenen kültürel ve cinsel yükler tümüyle farklıdır. Şiirin diğer dizelerinde, yaşlı erkek, cinsellliğjni, cinsel güç ve isteğini açıkça ortaya koymaktan çekinmiyor. Karısına karşı, hovardalığını, nice kızla, kadınla, dulla işler eylediğini, şimdi de elinden kaçanın kurtulamayacağını söylüyor. Kadın ise yaşlandığından, Allah'tan, imandan, Kuran'dan, fermandan, ahretten, Azrail'den... söz ediyor. Çünkü gençliğinden, hatta çocukluğundan beri bu yola bu kavramlara şartlanmıştır. Cinselliğini yaşamama, dünyadan vazgeçme yoluna... Kadım dünyadan vazgeçirmede en etkili araç İslam Dini'dir. Kadının kendi kişiliğini, kendi istencini yaşamamasını, ama erkeğin her istediğinde, onun emrinde olmasını sağlayan en önemli toplumsal düzenek, bu dindir.

Kuran genelde "avretlere hitabetmez. Kuranın sözleri erkekleredir. "Sizler" dediği zaman bu daha çok,"erkekler" anlamındadır. Kadınlardan söz etmek

Döndü Karı der ki uzak git benden

Felek sürdürmedi devranı bana

Atı tay, karıyı kız al (Ülkütaşır, 1973:376).

c) İleri teknoloji ve işbölümüne dayalı gelişkin bir ulusal ekono-miye sahip olmak;

Bu tür soruşturmalar kadar, bir toplumun dili de değer yargılarını gösterir. "Biz erkek milletiz" deriz. "Biz dişi milletiz" demeyiz. Oysa gerçekte ne kadar erkeksek o kadar da dişi milletiz. Dişi - erkek sayımız hemen hemen eşittir. Hiç kimse "erkek adam"lık dururken "dişi" ya da "kancık. adam"lığı seçmez. 2001 yılında, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde dincilerle milliyetçiler arasında erkeklik kavgası olmuştu. Fazilet Partisi'nden Aslan Polat, "Onlar ürkek, biz erkek" deyince, MHP.'li Ali Uzunırmak "Erkekliğimizi istediğiniz zaman ispatlarız" yanıtını vermişti. Erkeklik, ispatlanan değerli bir şeydir. Kadınlıkla, "gerekirse ispatlarım" falan diye öğünülmez. Bir erkeğe "karı gibi erkek" demek aşağılamak, bir kadına "erkek karı" demek övmektir: Kadın lakapları da değer yargılıdır: "Kasık düşmanı, eksik etek, nisa taifesi , çorbacı, küldöken, besleme, dırdır makinası, ev uşağı, ev yıkan, iç ağrısı, mihraktan noksan, ömür törpüsü, ömür söken. Şeytanım, sirkeli baş, sıfat düşkünü, zavallı, zebunum, avrat , kanayaklı ... (Yalman 1977:115), (Erdentuğ 1977:35)

Kuran ın "insanlar" diye, yalnızca erkekleri amaçladığı belli. Erkeklerin sevdiği mallar arasında, develerin, altın ve gümüşün... yanında kadınları ve oğulları da sayıyor.

Bu iki düşman arasında Allah, erkekleri üstün kılmıştır (Nisa: 34). Kadının kestiği hayvan yenmez. Kadın pistir. "Biriniz hacet yerinden gelir veya kadınlara dokunup da su bulamazsanız o zaman temiz bir toprağa teyemmüm edin" (Abdest alın, temizlenin (Nisa: 43)

Ana, baba, konu, komşu, eşinden ayrılmak isteyen kızlara "el ne der, çekeceksin ne çare" diye öğüt verirler. Dinlerin ve geleneklerin gelişme ve değişme hızı, maddi gelişmelerin her zaman gerisinde kalır. Türkler arasında son 1200 yıldır, en etkili din İslamiyet'tir. İslam Dini'nin yoğun ve sürekli olarak üstünde durduğu konuların başında kadın sorunu gelir. Gerek Kuran'da, gerek hadislerde, gerek hacı ve hocaların sözlerinde, kadın sorunu, önemli bir yer tutar. Kadınların erkeklerden aşağı oluşu, baskı altında tutulmaları gereği, erkek egemenliği vs... Kadınlar üstündeki dinsel etkenlerin ağırlığı, burada tümüyle eğinilemeyecek ölçüdedir. Üstünde hacimli kitaplar yazılmıştır . Elimizdeki belgelerin çoğunu burada vermeye olanak yok. Bazı örneklerle yetineceğiz.

Alnımın altını yetmiş beş altın

Mevla'dan isterim imanı bana

Şükrü Günbulut.

Elinin hamuru ile erkek işine karışma.

"Damat, kaynanasının elini öperken cinsel istek duyuyor Günah mı diye hocaya gidiyor. Hoca soruyor:

özgürve bağımsız olma ile "ulusal" kültür sahibi olma arasında çok sıkı bağ-lar bulunduğunu göstermektedir:

Bu geleneğin de dinsel bir kökeni var gibi. Çünkü dinimize göre namaza duran birinin önünden domuz, eşek ya da kadın geçerse namaz bozulur. Görülüyor ki dine göre, müminin önünden kadının geçmesi pek hayra alamet değil.

ç) Demokratik bir yönetim biçimine sahip olmak. Bu temeller üzerinde yükselen bir kültürde, ayrıca şu özelliklerinde bulunduğu görülür:

İslam'da ana baba, kızlarını iki-üç yaşındayken nikahlayabilirler . Büyüyünce, kızların bu nikaha karşı gelmeye hakları yoktur. Erkek, cariyelerinden istediğini cinsel obje gibi kullanabilir. Kadın, kölelerini aynı amaçla kullanamaz.

İslam düşünürleri bu ayetlere dayanarak, kadının kafa ve bedence zayıf olduğunu, kamu işlerine kanlamayacağını ileri sürerler (Levy, 1965:98-99).

ve geleneklerdir. Dinler ve gelenekler, bir kez oluşup benimsenince, bireyi egemenlikleri altına alırlar. Birey, bu kültürlerin dışına kolay kolay çıkamaz. "El ne der" diye düşünür. 1969'da Şarkışla'da Fadime Tuncer'in bir arka düşerek ölmesini Şarkışlalılar "Akşama kadar çıkamayınca el ne der diye çıkıp gelemedi. Kaldı, öldü" diye yorumlamışlardı.

İkimiz kocadık gayrı haklaşak

Bir ana, kocası evinde öldürülen kızı için:

onun yazmış olduğu ders kitaplarından sınav olan biri olarak

"Eğer dünya denen kadım arıyorsan, dinden ayrılman gerekir' (Nizami, 1964:151). Kişi evlendiği zaman dünyaya yönelmiştir (Gazali, 1963:140). Müminin kadından ve kösnüden korkusu öyledir ki, Türkiye'de 1968'de bir imam Hatip okulu öğretmeni, kadın eline dokunmamakta, kadınların açık gezdiği bir ülkede, zinadan korunmak için, gözlerin kör edilmesini önermektedir (Cumhuriyet. 17 Haziran 1968:5). Kadınların cinsel çekiciliğini yok etmek için, birçok İslam ülkesinde cinsel organları yok edilmektedir. Bu işlem hepimizin bildiği "sünnet adı verilen dinsel bir emir olarak uygulanmaktadır. Kadınların sünnetinde iki yöntem vadır: ilki, klitorisin tümünün, ya da bir bölümünün, bazan da vajinal dudakların alınmasıdır.

(Dursun, 1991:126).

Alevi babası Bedri Noyan, köylerimizde Allah'a "kadın Allah'ım, kara gözlüm, tüysüz yüzlüm" dendiğini soyluyorsa da, bu pek yaygın olmasa gerek (Noyan 1973:6586).

Kadın ölü kocasını yıkar. Erkek ölü karısını yıkayamaz (Akseki, 1964:198).

Tunah Hilmi: "Arkadaşlar, kutsal savaşımızın bu ulusa bıraktığı analar bugün erkeklerden çoktur . Ayaklarınızı vurmayın beyefendiler. Benim kutsal analarımın, benim kutsal bacılarımın, başına vuruyorsunuz. Benim anam, babamdan yüksektir . Yineliyorum. Analar cennetken bile yüksektir , izin verin arkadaşlar, analar bacılar... Kadınlara seçme hakkı verin demiyorum. Ama arkadaşlar, analar bacılar..." (Onay: 79).

İbo Çavuş der ki ark azgınıyım

islam dünyası için iki tehlike vardır: Dışarıda gavur, içeride kadın (Mernissi, 1975:12). Said'i Nursi'yi dinleyelim: "Bir zamanlar Eskişehir Hapishanesinin penceresinde oturmuştum: Karşımda bulunan lise mektebinin büyük kızları, onun avlusunda, gülerek raksederken, onları o dünya cennetinde, cehennem hurileri hükmünde gördüm. Bu zamanda zındıka delaleti, İslamiyet e karşı muharebesinde, nefsi emmarenin planı ile Şeytan kumandasına verilen fırkalardan en dehşetlisi, yarım çıplak hanımlardır ki, açık bacağı ile dehşetli bıçaklarla, ehli İslam'a taarruz edip saldırıyorlar' (Saidi Nursi, 1943:9).

Er kusuru avrat yanında söylenmez.

Çağdaş kültür ve kültür bozulması kavramları-?'?'Bu açıklamalardan sonra bir de çağdaş kültür ve kültür bozul-ması kavramları üzerinde durmamız gerekmektedir. Çünkü ulusalkültür, ancak çağdaş olursa var olabilir. Çağ dışı öğelerle, dengesiz, yamalı bohça ya da altı kaval-üstü şişane durumundaki bir kültürulusal değil, olsa olsa yoz kültür sayılmak gerekir. Kültür yozlaşmasınınya da bozulmasının baş nedeni de sömürgeciliktir.

Ben kocadım geldi geçti harmanım

Şükrü Günbulut

burada objektif bir tutum olduğuna inanmıyorum

özer ozankaya

A. Köyü B. Köyü C. Köyü D Köyü

At ile karı yiğidin bahtına.

Halk şiirindeki kadınların başka alanlara yansıması nasıl? Kadın, o alanlarda nasıl görülüyor, nasıl değerlendiriliyor? Kısaca bunlara da bakacağız.

Kısadır 40.7-50.9 50.0-25.0 46.5-39.5 34.2-35.7

Türkler arasında, islamlığın ilk yayılışı çağlarında yazılan Kutadgu Bilik'e göre, kadın kokmaya hazır bir ettir: "Ey dost arkadaş, sana kesin bir söz söyleyelim. Bu kızlar doğarsa, yaşamasa daha iyi olur Eğer dünyaya gelirlerse, onların yerinin toprağın altı ya da evlerinin mezara komşu olması daha hayırlıdır. Yemede, içmede kadınları erkeklere katma. Eğer katarsan ölçüyü kaçırırlar. Kadını evden dışarı bırakma. Eğer çıkarsa, doğu yoldan şaşar. Kadının aslı ettir. Eti korumalı. Gözetmezsen et ko kar. Bunun oluru yoktur." (Yusuf Has Hacib, 1959. Beyit: 4511, 4512, 4517, 4518, 4519). Kutadgu Bilik'ten beş yüz yıl kadar sonra, 16. yy.'da yazılan Risale min Kelimat-ı Oğuzname'de , Şeytan da kadınların kötülenmesinde görevlendirilir: "Şeytan ayıtmış ki, her nesneye bir derman buldum, avratların buçuk bildiğine bulamadım" (Boratav, 1973:36). Yapıta göre, "kadına güvenilmez. O arabozucu, düzenci ve kovcudur. Kösnül eğilimlerine direnemez. Değeri bir süs nesnesi gibi, güzelliğinde ve gençliğindedir. Görevi, erkeğin buyruğundan çıkmamak, ve ona çocuk yetiştirmektir" (Boratav, 1973:36).

Kadın üstüne etkili olan kültürel güçlerin en önemlisi dinler

Gelirdi kızların cereni bana

"Bütün İslam mezheplerinde, ceza hukukunda kadının tanıklığı kabul edilmez. Çünkü aklı eksik, dini yarımdır" (Akdemir, 1994:12).

Kadının her boy ve rengi"

Eşeğin her rengi

Erkeğin okumuşu kadı, kadının okumuşu cadı (Güvenç, 1993:1).

Din, erkeğin kişiliğini yüceltirken kadınınkini erkeğin yanında yok sayıyor. Fazilet Partisi yayın organı olan bir gazetede, doğum ilanları hep şöyle veriliyor:

. mı olanın dini olmaz.

istediği zaman "Kadınlarınız" der.

Halk kültüründe yaygın olan kadını aşağılayıcı deyim ve deyişlerin hep dinsel kavramlara yaslanıyor olması, dinle, kadın aşağılamanın iç içeliğini gösteriyor. Kuranda, evlilik hukuku, erkeği koruyucu, kadını alçaltıcı bir görünümdedir: karısını boşamış koca, onu geri almak isterse rüçhan hakkı vardır (Bakara: 228). Kuran, kadınlardan para karşılığı yararlanmayı da uygun görüyor (Nisa:24). Hz. Muhammed, kendisiyle birlikte Medine'ye gelmiş akraba kadınlarından "dilediğini bırakır, dilediğini yanına alır . Bıraktıklarını tekrar alır" (Ahzab: 51).

"İyi kadınlar boyun eğerler" (Nisa: 34).

Bozbulanık aktım yol bozgunuyum

Milliyet Gazetesi'nin 16 Kasım 2000'de yazdığina göre (s.20), ünlü din büyüğü Fethullah Gülen, Abdülfettah Şahin takma adıyla çıkardığı "Ölçü Veya Yoldaki Işıklar" adlı kitabında kadın için üç olanak görüyor. O, ya "sokak kadını", ya "zevk kadını", ya da "ev ve hizmet kadını" olacaktır. Kadınlar için, bu üçünden başka bir yol yoktur. Bilim adamı kadm, sanatçı kadın, düşünür kadm, ya da şu dünyada danasını sayamadığımız anlamlı ve güzel şeylerden birini gerçekleştiren, kendi benliği, varlığı, kişiliği ve bilinci ile yürüyen kadınlar yok bu ermişler dünyasında. Ya sokak, ya zevk kadını olacaksın, ya da uslu uslu bir evin, bir erkeğin hizmetkarı. Bu karanlık ve kokmuş görüş, insanların yarısını ya orospu, ya köle görerek toplumu can evinden vurmakta, onu sakatlamaktadır.

Bakara, 228: "Erkekler, kadınlardan bir derece üstündür". Bakara, 178'de insanlar üçe ayrılıyor. "Hür , köle, kadın".

Döndü Karı der ki yoktur dermanım

Kim döndü kim dönmedi tartışmaları sırasında Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkan Yardımcısı Şevkat Çetin, "Bizde dönek, karı kılıklı adam yok" diye savunma yaptı {Akşam. 30 Mart 2000:11).

Döndü Karı der ki geçti zamanın

Aslında, kadının gücünü yitirmesiyle, bütün dünyada tanrılar artık erkekleşmeye başlamışlardı. Bizim tanrılarımız da, biz daha Orta Asya'dayken erkekleşmişti.

Doğu Anadolu'da Orta Anadolu'da

Şart edilen kadın bir eve kapatılır. Gece gündüz bu evden çıkamaz. Mahalle, bu evi "şartlı ev", kadını da "şartlı kadın" diye bilir. Konu komşu, dinin hükmünü korumak için, kadının evden Çıkıp çıkmadığı ile ilgilidir. Bize artık çok uzak gelen bu ev ve mahalle olayları, Osmanlı döneminde yaşanıyordu. Üç kez kan gelip, son kanın üstünden on gün geçince, kadının bekleme süresi biter Artık erkek, karısını geri alamaz. Almak isterse hülle gerekir (Dirks,1969:25).

Kadın aklının kısalığı üstüne bir soruşturma yapılmış. Orta ve Doğu Anadolu'nun dört köyünde kadınlara şu soru sorulmuş." Kadının aklı kısa mıdır?" Yanıtlar aşağıda :

hep dediği bir söz vardı

Kısa değildir-57.6-47.2 42.9-68.7 48.8-32.6 56.1-59.5

b) Evreni, doğayı ve insanı anlayıp açıklama yönünde özgürcelaik felsefi dizgeler geliştirmek

En son. Rotterdanı islam Üniversitesi Rektörü Prof Dr. Ahmet Akgündüz, "Müslüman kızların, erkeklere göre yarıyarıya daha az hakları olduğunu ve bu nedenle, erkeklerin ka dınları dövebileceğini söylüyor. Hollandalı bir milletvekili de bu rektörün yaşadığı Ortaçağ rüyasından azıcık uyanması için bir insan hakları kursundan geçirilmesi ve uçağa bindirilip, Ortadoğu'ya geri gönderilmesini istiyor (Milliyet, 14 Kasım 2000:18). Rektöre kurs vererek, Sümerlerden beri, binlerce yılın karanlığında katmerleşen "iman"ı azıcık kımıldatmak ve Ortaçağ rüyasından uyandırmak bana olası gelmiyor. Gene de bir denenir.

Mümin, her ne kadar kullar arasında ayrım olmadığını, söylese de Kuran ve hadislerde ayrım iyice belli:

sosyolojide Türkiye'de önemli bir isimdir

Karı kızan önüm sıra kaçamaz

Kuran'a, göre kadın - erkek, yaratılışın ilk zamanlarından beri, Allah'ın emriyle birbirlerine düşmandır. "Birbirinize düşman olarak inin" (Bakara, 35-36)

Anadolu'da kadınların kullandığı sözcükler bile ayrıdır. Örneğin "kele"' sözcüğünü kadınlar kullanır. Erkekler kullanmaz. Kele, hem erkeğe, hem kadına söylenilen bir hitap sözcüğüdür.

"Kadınlar erkeğin tarlasıdır. Erkek istediği gibi gelir" (Bakara: 223).

Bu dinde, kadın erkeğin eğe kemiğinden yaratılmıştır. Erkek kadından üstündür (Bakara: 228; Nisa: 34).

İslamlığın ilk dönemlerinde ve daha çok Sünni inancın dışında, bazı kadın din uluları da vardır: Rabia al Adaviyya (doğum: 801). Ama dinler bir kez kurulduktan sonra, gittikçe katılaşır ve özgürlükleri kısıtlar. 7. yy.'dan beri gelişen İslam Dini de genelde aynı kapsamdadır.

Nisa, 34: "Allah'ın kimini kimine üstün kılmasından ötürü ve erkeklerin, mallarından sarfetmelerinden dolayı, erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler."

Günümüzdeki halk şiirlerinde bile kadın, dünyayı ve kendi durumunu hep "Kadir Mevla"nın yazgısı olarak görüyor. Dinsel ağlarla örülmüş bir düzeneğin içinde yaşıyor.

özer ozankaya yı tanıyan bir kişi olarak

Cinsel'ilişkide bulunmak, olgun kişinin doğası ve yüceliği ile bağdaşmaz (İbni Sina Namaz Risalesi, s.30) Fuat Köprülü'ye göre, Ahmet Yesevi de aynı görüştedir (Köprülü,1966:85).

Oğlan babadan öğrenir sohbet gezmeyi Kız anadan öğrenir sofra dizmeyi (Yönetken, 1966:25)

Kanuni döneminde Türkiye'de olan Fransız Busbecq, kadınların görünüşüne şaşar: "Sokağa pek çok örtünerek çıktıkları için, bir kadına değil, bir gölgeye benzerler" (Busbecq:148). Oysa aynı yıllarda, kilise de kadının giyimine karışır. 1544 yılında bir papaz, kadınların etsel, boş ve dünyaya dönük olduklarını bildirerek, giyimlerini düzenler (Muchembled, 1978:203).

Kadının tümü avrettir . (Hadis. Karaca-

ÖZER OZANKAYA -d) İnsanın doğası konusunda iyimser bir anlayış: insanı "doğuş-tan günahkar" saymayan, "ceza"yı öç almaya değil, istenmeyen dav-ranışları önlemeye yönelik bir önlem olarak gören anlayış.

Şimden geri yoldaş olsun imanım

"Eğer Gerikalmışlık Toplumbiliminin gözlemi doğru ise bağımsız, yani yeraltı-yerüstü kaynaklarını ve ulusal pazarını özgürce, kendiyararına uygun biçimde değerlendirebilen topluluklar ulusal toplum olabiliyorlar ve çağdaş bir kültür geliştirebiliyorlar. İşte bu çağdaşkültüre ulusal kültür diyebiliriz. Gerçekten de,

laik ve kadına çok değer veren bir şahsiyettir.

14. yy. sonlarında 3. Murat'ın saygısını kazanmış hocalardan biri "Maymun, dul karıların fuhşuna alet olur mahluktur" diyerek, maymun satan dükkanları basmış, tutabildiği maymunları ağaca astırmıştır (Arsel, 1968:2). Cinselliğe düşmanlık Ortadoğu tek tanrılı dinlerinin ortak özelliği. Eskiden maymunu öldüren hoca, günümüzde, birlikte gezen kız ve erkeklerin öldürülmesini buyuruyor. 1997 yılında piknik yapan çifti, bir genç, tüfekle öldürüyor. Kendini de şöyle savunuyor: "Köy imamımız böylesi kişilerin katlinin vacip olduğunu söyledi. Ben de Öldürdüm".

Karının bir aklı, erkeğin dokuz aklı var. (Tekeli, 1983:4)

"Heladan çıkmış ya da kadına dokunmuşsanız temizlenmelisiniz. "Allah'ın muradı sizi sıkıntıya koşmak değildir. Fakat o sizi tertemiz yapmak... istiyor" (Maide: 6).

Erk. Kad. Erk. Kad. Erk. Kad. Erk. Kad.

Bizden bir kadın araştırıcı, Prof Nermin Erdentuğ da köylerde Türk kadınının durumunu şöyle anlatıyor:

Kuran'da kadınları konu alan Nisa Suresi'nin beşinci ayetinde "Allah'ın, sizi koruyucu kılmış olduğu mallarınızı, beyinsizlere vermeyin, kendilerini bunların geliriyle rızıklandırıp giydirin ve onlara güzel söz söyleyin" . Diyor.

Bir erkek öldürülürse kan pahası' yüz devedir. Bir kadın için elli, köle için

İkincisi, daha köktencidir. Bütün organı silip süpürür. Tüm dış cinsel organlar temizlenip, dış dudaklar dikilir. İdrar ve kanamanın çıkması için bir delik bırakılır. Böylece, cinsel ilişki tümüyle olanaksız hale getirilir. Müslüman Mali, Sudan ve Somali kadınlarının büyük bölümüne böyle yapılır. Günümüzde Afrika'da 80 milyon kadar kadın sünnetlidir. Kadın sünneti günümüzde Türkiye'de de yapılmaktadır. Özellikle Konya'da, kızların klitorisleri alınmaktadır.

Günümüz din alimlerinden Metin Kaplan'a göre. 'Kafirde olsa. cihana kadınlar öldürülmeyecektir. Çünkü onlar mülktür (Reha Muhtar'la konuşması. Show TV. 4 Kasım 1998. 20.00 haberleri).

Emin Bey; "Hilmi Bey! Milletin duygularıyla oynama! Dine saygılı olunuz!

Kendim kocasam da gönlüm kocamaz

çağdaş olarak nitele-nebilen bir kültürde bulunduğu gözlemlenen temel özellikler,

33 deve ödenir (Islamologie. 1964:681). Bir erkek dört kadın alabilir (Nisa: 3). Onları dövebilir (Nisa: 34). Halk arasında çok yaygın olan bir takvime göre, Resulullah, kızı Fatma'yı ağlarken görünce şöyle diyor "Yavrum, bilmez misin ki kocanın rızası, Allahü Teala'nın rızasına sebeptir. Ey kızım. Kadınlar için, amellerin en üstünü, kocanın emrine itaattir." (Türkiye Gazetesi Takvimi'. 3 Eylül 1998).

konuyu zenginleştirdiğin için tskr

Din "içerdeki kadın"ın namusunu korumaya çok önem verir. Onu iyi saklar. Kamu taşıt araçlarında erkeklerden ayrı oturmasını (Abadan, 1979:22), çarşaftan çıkmamasını ister (Arsel, 1968:2 1911'deki şeyhülislem fetvası). Din, kadının kefenini bile başörtülü ister. Göğüslerinde de örtü vardır (Akseki, 1964:198).

Dine göre kadın ezeli suçludur. O daha baştan Adem'i aldatarak cenneten çıkmasına neden olmamış mıdır? Her ay görülen adet de kadına verilen bir "ezadır" (Bakara: 222). Cadı, kötü güçlerle ilişkisi olan, dinin lanetlediği bir varlıktır ve cadılar her zaman kadındır. Dinsel açıdan, tarih içinde, erkeğin değil, kadının cadı olarak görülmesi ilginçtir. Kadın kişiliği, kalıtta ve kan pahasında erkeğinkinin yarısıdır (Üçok: 56), Nisa: 11).

"Kıyamet gününde, kadın önce namazdan, sonra da kocasına boyun eğip eğmediğinden sorgulanacaktır" (Hadis. Akseki, 1964:263).

-Şöyle yapacaksın: Kaynanayın elini bırakmadan bir perde isteyeceksin. Perdeyi kaynananla arana gereceksin. Ama elin alttan kaynanayı tutuyor. Öbür elinle penisini çıkarıp, kendi kendini tatmin edeceksin. Böylece 'şehvetin tedaisi' ortadan kalkacak. Bunu yapmazsan karın haram. Boşaman gerekir". (Dursun 1990:183). Şeriata göre, bu iş böyle".

bu benim kanaatim

Kocadım dünyadan kalktı gümanım

Saçı uzun aklı kısa.

ovalı, 1980:2). Sade kadın değil, dünya bile avrettir. "Dünya,

İbo Çavuş der ki avrat yaklaşak

Uğursuzluk karıda, evde, atta vardır (Dursun, 1991:122).

Kuran ve hadislerin dışında, din büyüklerinin düşünceleri ya da halkın geliştirdiği din kökenli değerler de kadının bağlanmasına yarar. Örneğin islam büyükleri evliliği bir satış anlaşması olarak görür.

Pekmez küpten, kadın dipten.

-Alet de müteharrik oldu mu?

?a) Gelişkin bir yazın dil sahibi olmak: bilimin, uygulayımın, sa-natın en son gelişmelerini kendi dili ile anlatıma kavuşturabilen, te-rimlerini ve kavramlarını kendi sözcük kaynaklarından türetebilen, gelişkin bir dil sahibi olmak;

Gönül vazgeçmiyor biraz koklaşak

İslamiyet, kökeninde 6-7. yy. Hicaz-Arap halklarının kültüründen başka bir şey değildir. Günümüzde çok duyduğumuz "'gerçek İslamlık" denen şey budur. O yüzyıllarda, Arap Yarımadasında kadın uğraşları değil, daha çok erkek uğraşları olan tecim, yağma, köle emeği, hayvancılık gibi etkinlikler gelişmişti. Üretimde payı az olduğu için, kadın değersizdi. Yarımadadaki dinsel akımlar, kadının bu durumunu daha da belirginleşirdiler. Bölgede birbiri ardınca yayılan dinler, hep aynı yöndedir. Hiç birinin peygamberi kadın değildir. Tanrısı da kadın değildir. Ortadoğu tek tanrılı dinlerinde, Allah erkektir. Yusuf'un evine bir çocuk vermek için Yusuf'la değil de Meryem'le ilişki kurması da bunu gösteriyor.

Emir gelir birgün olur fermanım

2000 yılının ortalarında, aynı Cumhurbaşkanını ikinci kez seçmek için Büyük Millet Meclisi'nde yapılan oylamada Milletvekilleri, imzalarından dönmüşlerdi.

"Kadın, dünyanın tümüyle erkek dünyası olduğunu kabul eder. Erkekler kurmuştur bu dünyayı. Onlar yönetmektedir. Bugün dünyanın efendisi onlardır. Kendisine gelince, o bu dünyadan sorumlu değildir. Onun bağımlı, ikinci dereceden bir varlık olduğu kabul edilmiştir. Zorbalık dersleri almamış, topluluğun öbür öğelerinin karşısına hiçbir zaman bir özne olarak çıkmamıştır. Etine, evine kapanmış, kendini bütün erek ve değerlerin yaratıcısı olan şu insan yüzlü tanrılara oranla edilgen bir varlık gibi hissetmiştir." (Beauvoir, 1969:8).

Öldürmen kızımı alırım satın

Çağdaş kültürün bu tanıtıcı özelliklerini, ancak özgür ve bağımsızinsan toplulukları gerçekleştirebilirler; sömürgecilik, sömürülen top-lulukları özellikle böyle bir kültür geliştirmekten alıkoyucu bir etken-dir ve günümüzde de, çok incelmiş yöntemler ve yollarla etkinliğini daha da arttırmış olarak süregitmektedir.

Fuat Köprülü, İlk Mutasavvıflar''da şöyle söylüyor: "Göçebe Türkmen yaşamında büyük bir yeri olan kadınların, Sünni bilginlerce genel yaşamın dışına çıkarılmak istenmeleri, eskiden beri kadınlarla birlikte düzenlenen sazlı ve şaraplı toplantı ve şölenlerin şeran yasak olması ve göçebe yaşamıyla uyuşmayan diğer sıkı yargıların varlığı, Türkmen geleneğine uymamaktadır" (Özkırımlı, 1976:49). Bu nedenle, bu topluluklar, Sünniliğin dışında, kadına daha çok saygınlık veren daha özgür dinsel yorumlara yönelmişlerdir . TRT'ni'n 1967'deki birinci folklor derlemesi sırasında Saim Koldaş takımı, Balıkesir, Pamukçu Köyü"ne gidiyor. Erkeklerden ayrı düğün yapan kadınlar, alıcının çalışmasını istemiyorlar. Kemal İlerici takımı ise, yine Balıkesir'in Türker Köyü'ne gidiyor . Araştırıcı, bu köyde düğünde kadın, erkek ayrımı olmadığını, ve kolayca ses alındığını söylüyor (TRT. 1967:5).

Şevkat Çetin bir bayan milletvekili. "Karılığın" , aşağı niteliklerle eşdeğer olduğu inancı, onun bilinçaltından hiç çıkmamış. İki binli yılların başlarında, çok doğal bir şeymiş gibi, bunu söyleyebiliyor...

1O. yy.'da İbni Fadlan Seyahatnamesi'nde şöyle anlatılıyor: "Oğuzlardan biri bana, sizin Rabbinizin kadını var mı diye sordu. Hemen tövbe ve istiğfar ettim " (Kafesoğlu, 1980:60). Sorudan anlaşıldığına göre, Türkler o sırada büyük ruhların erkek olmasına alışmışlardır.

İslam ülkelerinde kadınların bu düşük durumunu bilen Fransızlar, 1950 yıllarında, Cezayir kadınlarını kendi yanlarına, çekmek amacıyla onları "Çağdaş özgürlükler" için umutlandırdılar. Aynı şeyi sosyalistler 1920'lerde Türkmenistan'daki Müslüman Türk kadınlarına yaptılar.

her adamı aldatıcı bir avrattır." Divanı Türkü Basit. 1500 yılları (Çağatay, 1963:332).

-O sırada şehvet lemse mukarin oldu mu?

f) Çalışmayı ve üstlendiği işi en iyi biçimde yapmayı bir erdem, bir zevk, yaşamın anlamı olarak gören anlayış.

Yarab nasib eyle Kuran'i bana

Kızlardan gösterin cereni bana

Erkeğin nefsi birdir. Karınınki dokuzdur.

Hey kocamaz herif usandım senden

Kadını mal olarak gören bu yazılı anlayış, halk içindeki uygulamaları da etkilemiştir. Halk dinine göre, her türlü pislik ve kötülükten asıl kurtulması gereken erkektir. Kadın, hatta kadının annesi vs, bu kurtuluş için bir araç olarak kulllanılabilir. Turan Dursun'un anlattığı bir örnek ilgi çekici:

Yaşam boyunca bu "mal" dan daha çoğunu edinmek için Islamda başka yollar da bulunuyor: Hz. Peygamberin torunu Hz. Hasan, aynı anda dört kadından fazla bulundurmamak şartıyla, iki yüzden çok kadınla evlenmiş. Dört kadını boşayıp, hemen yeni dörtleri alarak. Dinin çizdiği kadın, cinselliğinin yerine Kuranı imanı, ahreti, Azrail'i koyan, onları düşünen onlarla ömür tüketen ve vaktinden önce yaşlanıp bu dünya zevklerinden elini eteğini çeken bir kadındır. Talibi Coşkun'un şiiri, kadın ve erkeğe yaşamları boyunca uygulanan farklı koşullanmaları gösteriyor:

Böylesine küçümsenen, böylesine iğrenilen bu "mal" a karşı, din büyüklerimizin tavırlarında iki yüzlülükler görülür. Müminlerin bu "iğrenç" mala düşkünlüklerini bilen büyüklerimiz, bizlere helalinden dörder tane vermişler. Ama kendileri daha da açgözlüler. Çevredeki hemen tüm kadınları çekmek için söylenceler oluştururlar. 2000 yılında bir gazetenin yazdığına göre, güçlü bir tarikatın şeyhinin tenine dokunan her kadın ve kız artık cehennem ateşi görmeyecekmiş. Bu şeyhle evlenen tüm kadınlar cennetlikmiş (Milliyet, 8 kasım 2000:20). Kadın denen mal üzerinde Hz. Muhammed'in de özel hakları vardır. Örneğin, herkese hülle gerektiği halde, Kuran'ın Ahzap suresi 50-51. ayetlerine göre, Hz. Muhammed, belli kadınları, bırakıp bırakıp geri de alabilir. Hülle de gerekmez. Herkes dört kadınla sınırlı iken ona bu sınır yoktur. Cariyeleri dışında 9-21 arasında değişen eşleri bulunur.

(Ozankaya, 1971: çizelge 34).

Ben dul avratların kart kızgınıyım

"Eğer birinin birinin önünde yere kapanmasını buyurucu olsaydım, elbettte kadınların kocalarının önünde yere kapanmasını buyururdum" (Hadis. Arif, 1959:668).

Er gelse kıv artar, avrat gelse kov artar (Boratav, 1973:36).

Yalnız yurdumuzda değil, azçok dünyanın hemen her yerinde böyle. Ünlü Fransız düşünürü S. de Beauvoir şöyle diyor:

20. yy.'ın sonundaki kadın özgürlüğü kıpırdanışı da, örneğin Kayseri'de İmam Hatip Okulu Bitirenleri'nin Cumhuriyet Alanı, Ana Tamir Durağı'ndaki Duvar Gazetesinde (20 Temmuz 1967), ünlü İslam bilgini Muhammed Kutup'a dayanılarak "yeni cahiliyetin yedi alametinden biri" olarak gösterilir.

Halk inanışlarında, kadın ve erkek cinsel organlarının değeri farklıdır. Rüya'da kadın cinsel organı görmek, kötülük ve rezillik; erkek cinsel organı görmek; metinlik ve yüceliktir (Sabah, 24 Ağustos 1993:15).

Azirail vermez amanı bana

çünkü üniversitede bir yıl hocamız oldu

Eşitsizliğin Dinsel Etkileri

Ersiz avrat yularsız at.

Kuran'ın Bakara suresi, 237-238 ayetleri, alıcının istediği zaman, imam nikahıyla aldığı mal üzerindeki haklarından cayabileceğim söyler. Cayma bu ayetlerde bir ödeme sorunu olarak ele alınmıştır (İslamologie. 1964:675). Caymak için erkek "boşadım" der . Şartın geçerliliği için cinsel ilişkilere ve kadının aybaşı zamanlarına ilişkin bazı koşullar vardır. . Dinsel gelenek erkeği korur. Şarttan sonra kadını hemen özgür bırakmaz. Belki düşünür diye, erkeğe üç aylık bir süre tanır.

yukarıdaki ifadede adının alıntılandığı bölüm ne kadar doğru?

İslam'dan sonraki şiirlerimizde, kadın hep "aldatıcı dünya" simgesidir (Örnek: Kaygusuz Abdal'ın şiirleri - Güzel, 1982:206 vb.). Aynı mecaz, diğer doğu-İslam şairlerinde de görülür (Örnek: Nizami. I964:151).

Kızın saçlısı, tarlanın taşlısı, öküzün yaşlısı.

Köpeğin yalnız karası

Abdesti bozan şeylerin başında pisliğe dokunmak gelir. Dinimiz genelde, kadına dokunmayı da pisliğe dokunmak sayarak abdest tazeletir. Örneğin Şafi mezhebinde, kadınla el sıkışmak abdesti bozar. Hanefilik, her organın dokunmasıyla değil, daha çok cinsel organın dokunmasıyla ilgilidir. Turan Dursun'dan alıntılayalım: "Kelle, kertik, görünecek biçimde sokulursa cü-nüp olmaz. Kertik içeri girerse cünüp olur" yani o zaman pisliğe iyice batmış oluruz. Abdest gerekir. (Dursun 1990:317).

Hak'kın emaneti çekilir tenden

e) Zamanı, uzaklığı, doğal engelleri denetim altına alan bir bi-lim ve uygulayım etkinliği: milyonlarca yıllık nesnelerinyaşını ölçebilmek, kaybolmuş dilleri ve yazıları çözüp insanlığın bilgisine ve hizmetine sunma, aya ulaşma... yeteneğinde olduğu gibi

Günümüz din kültüründe de Şeytan'la kadın sık sık eşleştirilir:

Olayın gelişimi kadını aşağılar, erkeğe gücünü duyurur. Erkek sarhoş da olsa şartı geçerlidir. Ancak uykuda sayıklanan şart geçersizdir (Dirks, 1969:25-26).

Eri olmayanın yeri olmaz.

2. birbir