3. Bir gün ve daha fazla süren yolculuğa çıkamaz.

Bir kadın, oturduğu yerleşim yerinden çıkıp varacağı yere üç günden önce varabiliyorsa, başta Hanefiler olmak üzere birçok müctehide göre, mahremsiz olarak yola çıkmasında bir sakınca yoktur.

İşte bu farklı hadisler karşısında fıkıh alimlerinin hangi sonuçlara vardığını ve Hanefi müctehidlerin ne dediklerini, her birinin dayandığı delilleri de inceleyen Tahavi'den öğreniyoruz. Tahavi, Ş. Ma'ani'l-asar isimli eserinde (Kahire, 1968, C. , s. 112-116) bu konuda birbirinden farklı beş yorum ve ictihadın bulunduğunu naklediyor.

lafı aldın geri ver minare :)))

- ?Adiyyl Sen Hire şehrini gördün mü? dedi. Ben:

Adiyy şöyle demiştir: Ben Hire?den hevdeci içinde yolculuğa çıkıp, Allah?tan başka hiç kimseden korkmayarak nihayet Ka?be?yi tavaf eden kadını gördüm. Ben kendim Kisra İbn Hürmüz?ün hazinelerini fetheden ordunun içinde bulundum. Yemin olsun eğer sizlere hayat uzun olursa, elbette sizler Peygamberimizin söylediği elinin dolusu altını sadaka olarak çıkaracak olan o kimseleri göreceksiniz (Buhari, Menakıb, 25)

mahremsiz arabistan almıyormuş kesinkes..

Günümüzde kadının yolculuğu:

Daha sonra bu üç günlük yol veya on sekiz saatlik yolculuk asrımızda değişik ince hesaplarla kilometreye çevrilmiştir. Bu çevirmenin de asıl sebebi, çağımızda hızlı ulaşım araçlarının ortaya çıkması sonucu, üç günlük süre ölçütünü uygulamanın neredeyse imkansız hale gelmiş olmasıdır. Bu hesaplara göre, kişinin yolcu sayılacağı ve yolculuk ruhsatlarından istifade edeceği mesafe, küçük bazı farklılıklarla 85-90 km. arasında tesbit edilmiştir. Ancak her iki ölçüyü yani zaman veya mesafeyi esas almanın ayrı ayrı problemleri vardır. Mesafe esas alındığında, son derece hızlı ve konforlu vasıtaların ortaya çıkması sebebiyle, bu 90 kilometrelik yolun oldukça meşakkatsiz ve çok kısa bir süre içerisinde katedilebilmesidir. Zamanın esas alınması durumunda ise yine birçok problem ortaya çıkmakta, gelecek birkaç yıl içinde seferilik ruhsatları diye bir şey kalmayacağı, hatta zamanın esas alınması halinde bugün bile seferilik hükümlerinden istifade edilemeyeceği ileri sürülmektedir. Bununla birlikte çağdaş İslam bilginleri, bu ikisinden mesafe ölçüsünün daha objektif veya uygulanabilir olduğu kanaatindedirler. Hanefiler dışındaki çoğunluğa göre, namazların kısaltılmasını mubah kılan yolculuk, ortalama iki günlük yolculuk veya ağır yükle ve yaya olarak iki konaklık mesafedir.

Öte yandan, yine "yalnız yolculuğun yasaklanmasının güvenlikle ilgili olduğunu, bu şarta göre değişebileceğini gösteren başka hadisler de var; bunlardan bir şöyle:

diyanetin uygulaması şu şekilde.. Kafileden tanıdık bir erkeği "dayı" olarak gösteriyorsun .. fetvası vardır muhtemelen.. mutlaka gidin.

- ?Kisra ibn Hürmüz?ün. Yemin olsun, eğer senin hayatın uzun olursa, muhakkak sen elinin dolusu altın yahut gümüşü sadaka olarak çıkarıp da bunu kendisinden kabul edecek kimse arayacak, fakat kendisinden bunu kabul edecek hiçbir kimse bulamayacak olan kimseyi göreceksin. Yine yemin ederim ki, sizden biriniz Allah?a kavuşacağı gün, Allah ile kendi arasında kelamını tercüme edecek bir tercüman bulunmayarak Allah?a kavuşacak, Allah da ona:

evlensin, eşi ile beraber gidiversin.:)

Ben buna şaşırarak kendi kendime: Beldelerde fitne ve fesad ateşini tutuşturmuş olan o Tayy kabilesinin yol kesicileri nerede olacak ki ! dedim. Peygamber devam edip:

1. Kadın, yanında mahremi bulunmadıkça uzak veya yakın hiçbir yolculuğa çıkamaz.

- Evet ! diye cevap verecek. Bu sefer Allah:

Yolculukta üç günün esas alınması ve üç günün zaman ve mesafe olarak ifade edilmesi konusunda herhangi bir ayet ya da hadis bulunmayıp, bu ayarlama İslam hukukçuları tarafından yapılmıştır. Onlar bu zaman ve mesafe ayarını yaparken büyük ölçüde, sahabenin Hz. Peygamber'in uygulamasını tavsif edişlerine ve onların kendi uygulamalarına dayanmışlardır. Mesela Hanefiler üç günlük yolculuğun seferilik hükümlerine esas olduğunu tesbit ederken büyük ölçüde, yolcu olan kişinin üç gün üç gece mest üzerine meshedebileceğini bildiren şu hadisi esas almışlardır: "Mukim kimse tam bir gün bir gece, yolcu ise üç gün üç gece mesh eder" (Müslim, ?Taharet?, 85; Ebu Davud, ?Taharet?, 60).

- Hakkında bilgiler aldım ama onu görmedim.

- Ben sana mal vermedim mi; bu suretle sana ihsanda bulunmadım mı? diye soracak.

Hadislere gelince, bu konuda rivayet edilen hadisler, yasaklama hikmetine de bağlı olarak, hem mesafenin tayini hem de kadının yanında mutlaka onu koruyacak bir mahreminin bulunması gerektiği hususlarında kesin ifadeli değildir. Tek başına yolculuk yapamayacağı mesafe konusundaki hadislerde, bir "berid"den (1 fersah yaklaşık 5541) metre; iki fersah olan bir berid ise yaklaşık 11 Km. dir) evet bir beridden üç günlük mesafeye kadar farklı ölçüler vardır (Şevkani, Neylü'l-evtar, C. V, s. 305-306). Üç günlük yolculuk denildiği zaman, deve kervanlarıyla günde yaklaşık altı saat yürünerek gerçekleşen yolculuk kastedilmektedir. Buna göre bir kadının, bu kadar mesafelik bir yolculuğa çıkması demek, yanında mahremi bulunmadan bir deve üzerinde veya yaya olarak üç gün yolculuk yapması, geceleri konaklama yerlerinde istirahat etmesi ve diğer ihtiyaçlarını gidermesi demektir. Bütün bunlara rağmen, üç günden az süren yolculuğa kadının mahremsiz çıkabileceği hükmünü benimseyen mezheplere göre -yukarıda zikredilen şartlarda bile- üç günden az sürecek yolculuğa çıkabilecektir.

bizim ünlüleri nasıl sokuyorsalar araplar oraya, normal vatandaşı da kabül etsinler. onlar zinet eşyası almamaya gittikleri için mi kabul ediliyorlar.

Dikkat etmek gerekir ki bu ruhsatlar daha ziyade yaya olarak veya at, deve gibi hayvanlarla yolculuk yapanlar ve böyle olduğu için de yolculuğun kontrolünü elinde tutanlar için söz konusu edilmiş olmaktadır. Buna göre günümüzde toplu ulaşım vasıtalarıyla yapılan yolculuklarda bu anlam, yani namazın kısaltılması veya cemedilmesi sayesinde zamandan kazanılması durumu söz konusu değildir. Otobüslerin gidilen mesafeyi kaç saatte alacakları, nerede ve kaç dakika süreyle mola verecekleri yaklaşık olarak bellidir. Namazdan kesip zamandan kazanma durumu toplu ulaşım vasıtalarında söz konusu değildir. Ancak bu durumda da yolcunun genel seyahat programına uyma zorunluluğu, molalarda ihtiyaca göre zaman darlığı gibi sıkıntıları vardır.

Daha uzun süren bir yolculuk yapacaksa bu takdirde de yolun ve yolculuğun güvenli olup olmadığına bakılır. Güvenlik varsa, yukarıda Adiy'den nakledilen hadis bunun da caiz olduğunu açıkça ifade etmektedir.

Kur'an- Kerim'de, kadınların tek başlarına yolculuk etmelerini yasaklayan bir ayet yoktur.

Sefer bir yerde yerleşik bulunan kişi için normal ve sıradan bir iş değil, gelip geçici ve olağan dışı bir durumdur. Olağan dışı bir durum olduğu için sefer halindeki meşakkat, kişiye birtakım ruhsatların verilmesine sebep olmuştur, fakat hamallık gibi ağır bir işte çalışmada daha fazla meşakkat bulunduğu halde, olağan durum olması sebebiyle bu gibi ağır işler yolculuk durumuna kıyas edilmemiştir.

hah bende onu diyecektim..

-Kendi kendime "Tay kabilesinin, ortalığı kasıp kavuran haydutları ne olacak" dedim...

Buradaki bir meselede şu 3 gün süren mesafemi yoksa eski standartlara göre 3 gün süren yolculuğun bugünkü kilometre hesabına dökülmüş halimi? Hadislerde bu kilometre hesabı pek tabiki yok.

Kadınların tek başlarına uzak mesafelere yolculuk etmelerini yasaklamak, onların iffetlerini koruma, tecavüze uğramalarını engelleme hikmetine yöneliktir.

- ?Eğer ömrün olur da yaşarsan hevdeci içinde yolculuk eden kadının Hire?den hareket edip Allah?tan başka hiç kimseden korkmayarak ta Ka?be?yi tavaf edeceğini göreceksin? buyurdu.

Peygamberimiz:

havalimanına gidip geri dönmekde var..

- ?Yemin olsun ömrün olur da yaşarsan, muhakkak Kisra?nın hazineleri fetholunacaktır? buyurdu.

Adiyy dedi ki: Ben Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem?den işittim, şöyle buyuruyordu: ?Şimdi sizin her biriniz bir tek hurmanın yarısı ile bunu da bulamazsa güzel sözle olsun kendinizi cehennem ateşinden koruyunuz?.

Önceki fakihler yolcu olmanın tanımında iki farklı kriteri göz önünde bulundurmuş; kimi gidilecek mesafeyi, kimi de bu mesafe katedilirken harcanan zamanı ölçü almıştır. Her iki kriter de yaya yürüyüşü veya kafile içerisindeki deve yürüyüşüne göre hesaplanmıştır. Hanefiler'in çoğunluğunun kabulüne göre yolculuk, orta bir yürüyüşle üç günlük bir mesafeden ibarettir. Buna "üç konak" veya "üç merhale" de denir. Bir kişinin günde ancak altı saat yolculuk yapabileceği kabul edilince üç günlük yolculuk on sekiz saatlik bir zamana tekabül etmiş olmakta ve buna göre karada böyle bir yürüyüş ile, denizde ise mutedil bir havada yelkenli bir gemi ile on sekiz saat sürecek bir mesafe "sefer süresi" sayılmıştır. Seferilik belirlenirken yolun yalnız gidiş mesafesi esas alınır, dönüş mesafesi hesaba dahil edilmez. Yolculuk yapan kimse süratli gider ve bu mesafeyi daha kısa sürede katederse, bu mesafe hesabına göre yine yolcu sayılır.

- Ben sana bir Rasul göndermedim mi ve O sana tebliğ etmiyor muydu? diye soracak.

-Adiy, Hire şehrini gördün mü? .

Yolculuktaki ruhsatların veriliş nedeni, yolculuğun meşakkat, telaş ve normal düzenin bozulmasını içermesidir. Fakat bunlar değişken bir kavram olduğu için fakihler meşakkat yerine daha objektif ve herkes için geçerli bir kriter arayışına girmişler ve mesafe ayarı yapmak zorunda kalmışlardır.

Seferilik meselesinin üzerinde durulması, doğru bir tanımının yapılmaya çalışılması, bu durum için tanınmış bazı ruhsat ve kolaylıklardan istifade edilebilmesine yöneliktir. Başka bir ifadeyle, seferin ne olduğu sağlıklı bir şekilde ortaya konulmalı ki, seferi değilken seferilik hükümlerinden istifa edilmiş olmasın veya seferi olunduğu halde sefer ruhsatlarından mahrum kalınarak gereksiz yere sıkıntı çekilmesin.

Bir bayan yanında mahremi olmadan umreye gidebilir mi?

2. Bir beridden kısa mesafeye gidebilir, daha uzağına gidemez.

Hac yolculuğuna gelince, farz olan hac yolculuğu için Ahmed b. Hanbel yine mahrem erkeği şart koşarken Malik, Şafi'i, Evza'i gibi müctehidler, güvenilir kadınlarla beraber hac yolculuğunun caiz olduğunu ifade etmişlerdir (İbn Kudame, el-Muğni, Kahire, 1968, C. , s. 229).

Kaynaklardaki ifadeler her iki manyada geliyor mesela en başucu hanefi fıkıh kaynaklarından biri fetevayı hindiyye:

bu mahremsiz biryere gitme meselesini bir arkadaşla konuşmuştum ben şöyle düşünüyordum 'önceden can güvenliği olmadığı için mahremsiz yola çıkılması yasaktı ama şimdi böyle bir tehlike yok' derdim. Arkadaş Allah razı olsun beni öyle bir oturttu ki kalkamadım birdaha 'Efendimiz sav bugünlerden haberdar değilmiydi?' diye sorunca mahremsiz çıkmam abi demek şart oldu.

Adiy, "Ben Hire'den yalnız başına yola çıkan bir kadının Allah'tan başka korkacağı bir şey olmaksızın gelip Kabe'yi tavaf ettiğini ve İran hazinelerinin ele geçirildiğini gördüm, yaşayanlar diğerlerini de göreceklerdir" diyor (Buhari, Menakıb, 25; Hac, Kadınların haccı bölümü).

- Hayır, görmedim, fakat orası hakkında bana haber verildi, bilgim var, dedim.

- Eğer ömrün uzun olursa, devesine binmiş bir kadın yolcunun, Allah'tan başka hiçbir kimseden korkusu olmaksızın Hire'den kalkıp, Kabe'yi tavaf etmek üzere yolculuk edeceğini kesin olarak göreceksin!

Hocam süreyi kısa tututukça şans yükseliyor diğer türlü 10 da bir şansın var.

Hadisin devamında Peygamberimiz, İran hükümdarının hazinelerinin, müslümanlar tarafından ele geçirileceğini, insanların verilen altını kabul etmeyecek kadar zenginliğin artacağını haber vermekte, elde imkan varken insanları hayır işlemeye teşvik buyurmaktadır.

Adiy b. Hatim anlatıyor: Ben Peygamber'in şehrinde iken ona birisi gelip yokluktan yakındı, sonra bir başkası gelip yol kesme olayından yakındı. Bunun üzerine Hz. Peygamber bana dönerek sordu:

Adiy b. Hatim radıyallahu anh şöyle rivayet etmiştir: Ben Peygamberimin yanında bulunduğum sırada bir adam gelip, O?na fakirlikten şikayet etti. Sonra başka bir kimse geldi ve O?na yol kesilmesinden şikayet etti. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem:

H. Karaman

Yolculuğun içerdiği meşakkat tek boyutlu değildir. En başta yolculuğun getirdiği yorgunluk ve bedensel sıkıntılar vardır. Bunun yanında yolcunun, yolculuğun amacıyla ilgili endişe ve korkuları, geride bıraktığı işi, eşi, ailesi ile ilgili endişeleri bulunabilir. Buna bir de yol güvenliği endişesi eklenirse yolcu için tanınan ruhsatların manası daha iyi anlaşılır. Hal böyle olunca, yolculuğa çıkan kişinin zaman kaybına tahammülü yoktur. O bir an önce işini bitirmek ve normal yerleşik hayatına dönmek arzusundadır. O halde onun yolculuk esnasında zaruri ihtiyaçları dışında oyalanmaması gerekir. İşte yola çıkan kişinin bir an önce normal yaşantısına, evine, işine dönme doğal arzusunu çabuklaştırmak için dinimizde, bazı kolaylıklar getirilmiştir. Bunların başında namazla ilgili olan "namazın kısaltılması" ve "iki namazın bir vakitte kılınması" gelir. Dikkat edilirse hem kasr, hem de cem? zaman kaybını en aza indirmek gibi bir amaca mebnidirler. Kişi namazı tam kılarak vakit kaybetmeyecek veya bir namaz vaktinde durmayıp onu öteki vakit namazıyla birlikte eda edecek ve mola zamanını ona göre ayarlayacaktır.

Kadın kafilesi ile birlikte gidilir mi? Yanında mahrem olmadan yalnız bekar bayan.

4. İki gün ve daha fazla süren yolculuğa çıkamaz.

Bu da diyanetin ilmihalinden :

Bu halde o kimse sağına bakar cehennemden başka bir şey göremez. Soluna bakar yine cehennemden başka bir şey göremez?.

Tahavi bu son ictihadın Hanefi müctehidlere ait olduğunu ve bunların delillerinin daha güçlü olduğunu söylüyor.

O kul da:

Kendisinde, hükümlerin değiştiği mesafenin en azı, üç günlük yolculuktur. Tebyin'de de böyledir. Sahih olan budur. Cevahirü'I -Ahlati'de de böyledir.

Hire: Bugün Irak?ın Necef iline bağlı bir kaza merkezi olup Kufe?nin 5 km. güneyinde ve Küfe ile Havernak arasında bulunan Kinidre höyüğünün güneydoğusunda, Fırat nehri kenarında yer alan geniş bir ovada kurulmuştur. (Hüseyin Ali ed-Dakuki, ?Hire?, Diyanet İslam Ansiklopedisi, c: 18, s: 122)

Kadınların, yanlarında mahremleri olmadan yolculuğa çıkmalarını yasaklayan hadislerin hükmü teabbüdi değil, ma'kulü'l-ma'nadır; yani yasaklama, "niçin, faydası ne demeden yapılacak" bir ibadet değil, dünya hayatının İslam'a göre düzgün yürümesi, kötülüklerin önlenmesi için alınmış bir tedbirdir. Hadislerde yolculuğun süresi konusunda farklı ölçüler verilmesi de bu hikmete dayanmaktadır; soranların yolculuk şartlarının durumuna göre risk göz önüne alınmış, farklı sürelerden söz edilmiştir. Yolda ve yolculukta can, mal, namus için bir tehlike bulunmadığında kadının, yalnız başına veya güvenilir bir kadın yahut kadınlarla yolculuğa çıkabileceğini ifade eden hadisler ve ictihadlar da bizi aynı sonuca götürmektedir.

5. Üç gün ve daha fazla süren yolculuğa çıkamaz, ama daha az süren yolculuğa çıkabilir.

mahremsiz bayan oraya ibadete gidiyor. mahremi olsa ne olmasa ne. zaten niyeti kötü olsa antalyaya gider.

hakim bey o dayı meselesini bende duydum ama işin aslı öle değil..

- Evet / diyecek.

Günümüzde üç gün üç gece süren bir yolculuk yok denecek kadar azdır. Mesela hac yolculuğu hava yoluyla gidildiğinde üç saat sürer, kara yoluyla gidildiğinde de üç günden az çeker.

- Kisra İbn Hürmüz?ün hazineleri mi? dedim. Peygamberimiz şöyle dedi: