Zamanın acımasız dişlileri arasında öğütülmek istemiyorsak; tarih belleğimizden süzülüp gelen bilgi ve tecrübelerden uygun formüller devşirmek ve benzer vakaların çözümü için kullanışlı anahtarlar geliştirmek mecburiyetindeyiz. Bugünkü her pişmanlığın ̧ dünkü ihmal ve gafletin acı bir meyvesi olduğu hakikatini hakkıyla bilip ̧ hayattan aksetmiş ibret levhalarıyla dolu mazi medresesinin kazanımlarını kar hanesine maksimum seviyede kaydedenler ̧ hiç şüphesiz geleceğe başarıyla hükmeden ve istikamet verenler olacaktır.

Tarih ̧ insanoğlunun yaratılmasıyla başlayan ve sadece onun varlığıyla anlam kazanan bir ilimdir. İnsanı ̧ üstün ve mesul kılan vasıflardan biri de bir tarihinin olmasıdır. Tarihe ̧ yaratılıştan kıyamete kadar ̧ insanın kendini arayışının seyir defteri veya serüven dolu hayat akışının grafiği de denilebilir. Aynı zamanda tarihi ̧ insan ile hayat arasındaki ̧ çok bilinmeyenli karmaşık denklemi çözmeye muktedir ̧ en tılsımlı anahtarlardan biri olarak da kabul edebiliriz.

Bu çerçevede ̧ ABD'li medeniyet tarihçisi Will Durantın yaklaşımı da anlam yüklüdür: Yaşanmış cehennem olmaktan çıkan tarih neticede ̧ binlerce evliyanın ̧ devlet adamının ̧ alimin ̧ sanatkarın ve filozofun yaşadığı ̧ öğrettiği ve sanatını icra ettiği bir cennet köşesine döner. Bu üstün insan ̧ Hz. Muhammed gibi insan ruhunu fetheden bir peygamberse her sözü ̧ gayet basit ve geri bir millete dahi muazzam güç kazandırıp ̧ insanı hayrete düşüren akıl almaz hadiseler meydana getirebilir.

çok doğru tespitler...

Esas olan da ̧ maziden ebede doğru akıp giden zaman nehrindeki hadiseler selinde boğulmamak için tarihin ibret sandalına binmektir. Hayat gemisini rotasından sapmadan ̧ salimen menziline ulaştırmak için tarihin aktardığı koordinatlardan istifade etmek çok hayatidir. Frekansımızı tarihe ayarlı kıldığımız takdirde ̧ geleceği inşa etme ve selamete erişme adına yolumuzu şaşırmak söz konusu bile olmayacaktır. Yeter ki ̧ onun bize bahşettiği tecrübeler definesine ilgi gösterelim; ibretler sarayına dikkat kesilelim ve istikbalimize yön veren trafik levhalarına itibar edelim.

Fransız düşünür Montesguieu ̧ tarihin; zamanın ışığı ̧ hakikatin sadık şahidi ̧ iyi nasihat ve tedbirin kaynağı ̧ davranış ve adetlerin kaidesi olduğuna işaret etmektedir. Bundan ötürü bir devlet adamımız; Tarih ̧ en büyük muallim-i siyasettir ; hiçbir fert onun rahle-i tedrisinden müstağni kalamaz teşhisini koymuştur. İnsan aklının özü ̧ geçmiş kuşakların tecrübelerini biriktirip gizli kabiliyet ve hasletlerini geliştirmesinden müteşekkildir.

Leon-E. Halkın ̧ insan ve hayat arasındaki karmaşık denklemi çözmede ̧ tarihin katkısına şu analizle dikkat çekmektedir: Tarih olmadan ̧ yaşadığımız asrın ve ülkenin sınırlarına hapsedilmiş ̧ kendi bilgilerimizin ve düşüncelerimizin dar çemberine sıkıştırılmış bir şekilde ̧ dünyanın geri kalan kısmına yabancılaşan bir tür çocukluk çağında; bizi çevreleyen ve önce gelen her şeye karşı derin bir cehalet içinde kalırız.

Kazım Karabekir'in çok sevdiğim bir sözü vardır onu burada da paylaşayım :)

İnsan ̧ Toplum ̧ Devlet Hayatı ve Tarih

Şuna inanmak yerinde olur ki ̧ ilmin hafızasına devrolmuş tarih realiteleri; vakti geçmiş ̧ vazifesi tamamlanmış keyfiyetler değildir. Geleceğin temelini teşkil ettiği için cemiyet olarak ̧ şuurlu bir tecessüsle üstünde durmamız gereken gerçeklerdir. Zira istikbalin kulağına söylenecek söz ̧ gözüne gösterilecek istikamet; vadesini tamamlamış bu tarih hazinesinin derinliklerinde saklıdır.

Hayatın Muallimi ve İbret Sandalı

Diğer taraftan ̧ tarihin ̧ milletlerin şuur altını ve hafızasını oluşturduğu ̧ herkesin tasdik ettiği bir hakikattir. Milleti millet yapıp ̧ benliğini/tabiatını dokuyan unsurların başında tarih gelir. Hafızasını ve kimliğini kaybeden milletlerin varlığını devam ettirmesiyse imkansızdır. Mehmet Kaplanın tahlili ̧ buna şu şekilde ışık tutmaktadır: Tarih milletlerin şuur altını teşkil eder. Binlerce yıllık tecrübenin mahsulüdür. Tarihi kültürün terbiyesini almayan yeninin vücuda getirdiği eserler ham ve çirkin olur.

Ciddi sıkıntılarımızdan biri de; tarihi ̧ analizci/sentezci bir metotla ele alıp ̧ çetrefilli meseleleri çözmede anahtar olarak kullanamamaktır. Hasılı ̧ hayatımızın hakiki rotasını bulması ve kültür ve medeniyetimizin inşasında ̧ köşe taşlarından olma rolünü tarihe verdiğimizi söylemeyiz. Zikrini ettiğimiz bahisler hakkında Samiha Ayverdinin görüşleri şöyledir:

Bilindiği gibi ̧ insanın mayasında hata yapma eğilimi vardır ve doğru yolu bulabilmesi için her daim hayatının muhasebesini yapması gerekir. İnsanı hesaba çekecek ve hayatının dengesini kuracak en hassas terazilerden biri de tarihtir.

Maalesef ̧ tarihi okuma ̧ inceleme ̧ tefekkür ve muhakeme etmede gerekli şuura erişemediğimiz; malumatfuruşluk olarak gören ezberci anlayıştan kurtulamadığımız; tarih bilinci ve sevgisini aşılayıcı eğitimden hala uzak olduğumuz ve nihayet bugünü anlamlandırma ̧ yarını belirleme misyonundan onu soyutlayıp ̧ düne hapsetme hastalığından kendimizi kurtaramadığımızı inkar edemeyiz.

?Bir çınar için toprak altındaki kökleri ne ise ve bu kökler kurudukça çınar nasıl kurumaya başlarsa bir millet için de tarih odur. Tarihini bilen millet, kökü sağlam çınar gibidir. Zamanla eski adet ve ananesini, yaşayış tarzını unutan, tarihini bilmeyen, ecdadının neler yapmış olduğundan haberi olmayan bir millet, kendini ayakta tutan köklerinden birkaçını kurutmuş demektir. Tarih okuyarak onu sulamak lazımdır.?