13. Parmağını burnuna sokma.

İmam-ı Gazali'nin İslam eğitim ve ahlakı üzerinde getirmiş olduğu yenilik, İslamın özünden uzaklaşma yoluna girmiş olan Müslümanları ahlaki eğitime tabi tutmuştur. En mühim eseri olan İhyau Ulumi'd-Din, başta iman ve ibadet olmak üzere, ahlak sahasında çok ciddi bir hizmet görmüş, dokuz asırdır tazeliğinden bir şey kaybetmemiştir.

Bela gelip ikbalden düştüğünde dostluk yüzünü gösteren kardeşi hakiki kardeş ve dost bil ve dostluğunu korumaya çalış.

Kuru gürültü, boş yere vakit harcamaktır.

15. Terli iken su içme.

1. Uğradığın bir toplantıda yer alanların üzerine dikilip durma.

7. Etrafına çok bakma.

Az kelime ile çok şey anlat

Aklının hemen kabul etmeyeceği şeyi söyleme. Lüzumsuz laftan, çok gülmekten, şaka ve alaya almaktan, din kardeşinle tartışmaktan sakın.

Babana itaat et

12. Su içerken acele ile bardağı dikerek, hort hort içme. Vücuda zarardır. Yavaş yavaş arada nefes alarak iç.

Ey oğul

Bu çeşit çalışmaların tamamında olduğu gibi, İmam-ı Gazali'nin bu eserinin baş kısmında iman ve İslamın esasları ile birlikte, ibadet konulan işlenmektedir. Ancak biz sadece ahlaki bölümleri ve insan eğitimine yönelik kısımları aldım inşallah sizlerle paylaşacam.

Kendisine her zaman güvenilir. Komşuları arasında itibarlıdır.

İki çeşit dost ve kardeş vardır. Birisi, başına bir bela geldiği zaman seni korur; diğeri de mutluluk ve ikbal günlerinde senin dostundur.

Hastayı ziyaret ettiğin zaman odasına habersiz girme.

1. Sofraya oturmadan önce ellerini yıka.

Şu kadından uzak dur

4. Fikri tartışmada kendini haklı çıkarmak için inat gösterme.

11. Oturduğun bir yerde, bulunduğun bir toplulukta dişlerini kürdan ve benzeri şeylerle temizlemeye kalkışma.

Saadet günlerindeki dosta pek güvenme. Sıkıntılı günlerinde dostluk bağını uzatmıyorsa, onu düşmanların düşmanı bil.

Hasta ziyareti insani bir vazife olduğu gibi, sünnettir ve sevabı çoktur.

8. Ekmeği ısırıp yemeğe batırma.

2. Sağ dizini dikip sol dizinin üzerine otur.

Hastanın yanında çok oturma.

Çünkü gizli ve kapalı hiçbir şey Allah'tan gizli ve kapalı değildir.

16. Gece uyanıp su içmek doğru değildir.

13. Ayakta su içme. Sıhhate zarardır.

5. Ağzında lokma varken konuşma.

Hastanın halini hatırını sormak görgü kuralıdır.

Allah'tan nasıl korkulması gerekiyorsa öyle kork. Ona kulluk görevini gereği gibi yap. Haram kıldığı şeylerden mümkün olduğu nisbette kaçın. Allah'ın saadete uzanan yolundan ayrılma. Hayatını düzene sokan emirlerini sakın ihmal etme ki, yaşayışın sıhhat bulsun, gözlerin aydın olsun.

Böyle yapmak saygıdeğerliği götürür, kin ve düşmanlık kapılan açar.

Dostunu iyi seç

Asık suratlı olarak sabahlar, akşam nerede olduğu bilinmez.

Halka tepeden bakma. Sonra senden bu sıfatla bahsedilir.

10. Yüzüğünle meşgul olma.

15. Esnememeye dikkat et.

Kadınların bir kısmı da geri zekalı ve hantaldır. Ağır canlı ve kıt anlayışlıdır. Kocasını sever, kazancına razı olur; fakat güneş doğup yükseldiği halde hala sesi duyulmaz. Yemekleri bayat, kapları kirli ve paslıdır

6. Ağzındaki lokmayı kimseye gösterme.

İnsanın hanımı huzur ve sükunet kaynağıdır. Bir kızla evlenmek istediğinde ailesini iyice araştır ve öğren. Çünkü temiz ve asil bir aile tatlı meyveler yetiştirir.

İhtiyacı varsa elinden geldiği kadar yardım et.

Böylelerinin gizli hali olmaz. Aile sırrını sokağa dökerler. İyilik ve hayrı çoktan yere gömmüşlerdir.

Din süslerin en güzelidir.

6. Birşeyi veya bir adamı överken aşırıya gitme.

Yumuşak söz büyüklerin ahlakındandır.

14. Bir kimse su isterken sen de isteme.

İMAM-I GAZALİ'DEN HAYATİ ÖĞÜTLER

Ağırbaşlı, terbiyeli, saygılı ve nezaketli olmaya çok dikkat et ve itina göster. Ancak böyle yaparken gurura kapılma. Sonra senden bu sıfatla söz edilir.

İçeri girerken selam ver, hastanın sağ yanına oturup elini okşa. "Neren ağrıyor, hastalığın nedir, şimdi nasılsın?" diye sor. "İnşaallah geçer" diye teselli et ve ümitlendir.

12. Burnunla oynama

16. Halkın seni hafife alacağı söz ve davranıştan sakın.

5. Edep ve terbiyesini yitirmiş patavatsız kimselerle tartışma. Bir hüküm verirken "şahsi görüşümdür" de.

Kocası evet dese, o hayır der. Böylesi kadınlardan uzak dur.

9. Vücudunun rahatını istersen az ye ve az iç.

Asıl adı Ebu Hamid Muhammed olan İmam-ı Gazali Hazretleri Horasan bölgesinde Tus şehrinin Gazale köyünde 1058 yılında dünyaya geldi. 1111 yılında ise dünyaya veda eyledi. İslam dünyasında Hüccetü'l-İslam olarak tanınan İmam-ı Gazali, Selçuklu döneminde yaşamış, İslama yönelen hücumlara, dine yapılan taarruzlara karşı müdafaalarda bulunmuş, dinin anlaşılması için tartışmaya açılmış olan meselelere çözümler getirmiş bir müceddiddir, dinin yenileyicisidir.

Şirret ve karaktersiz kadından sakın. Onların dış görünüşlerine aldanma, böyleleri kocasına karşı kaba ve hırçındır.

18. Sözlerin çok kıymetli bir nesne gibi paylaşılsın.

Sarhoşluk insanlıktan uzaklaşıp şeytanlaşmaktır.

Böyle kadınlar ne dünyaya yararlar, ne de ahirete. Bunlar ülfet ve sohbet edilmeye layık değildirler.

Yiyip içerken şunlara dikkat et

Ey oğul!

7. Bir mecliste oturmak istediğin zaman bağdaş kurup otur.

Eğer hasta ağır ve kendini bilmiyor veya doktor, kimse ile görüşmesini yasaklamışsa odasına girme, ev halkından haber al veya bir adam gönderip sordur:

Başkasına eza ve cefa etmekten kendini alıkoy ve bunu onlardan korkup ürktüğün için de yapma. Sadece iyi bir huy olduğunu düşünerek öyle davran

Cömerttir, eli açıktır. Bağırıp çağırmaz, alçak sesle konuşur.

Onun sunduğu bir yudum su şerdir, zehirdir. Yemeği öfke, konuşması maskedir. Evi perişan, elbisesi kir ve pastır. Yılan gibi sokar, akrep gibi ısırır.

19. Güzel sözlere kulak ver.

İmam-ı Gazali'yi halka tanıtan hacımca küçük, fakat tesiri bakımından büyük olan eseri Eyyühe'l-Veled olarak bilinen ve dilimizde Ey Oğul şeklinde bilinen eseridir.

Aile sırlarım korur, kimsenin yanında açmaz.

Kadınların bir kısmı da sevimli ve merhametlidir. Bereketli ve feyizlidir. Soylu çocuk doğurur.

14. Yüzüne sinek konarsa yavaşça onu kovmayı ihmal etme.

2. Sokak ve caddeleri meclis gibi kullanma.

Boş sözden uzak dur

Sonu gelmeyecek arzular peşinde koşmak, sapıklıktır.

Kocası kendisine saygılı olduğu zaman bunu bir üstünlük sanar. Hiçbir iyiliğe karşı teşekkür etmesini bilmez. Az şeye de hiç kanaat etmez

bravo kardeş

Evi ter temizdir. Çocukları çiçek gibi, gönül alıcıdır. Hayrı süreklidir. Kocası da o nisbette yumuşak huyludur.

Şu kadınla da hayatını kur

3. Tabağın ortasından değil, kendi önünden ye.

9. Sakalınla oynama

Ağırbaşlı ol

Hasta ziyaretine git

3. Dükkanları sohbet yeri olarak seçme.

Başkasını kınayan ve hep kusur söyleyen adamın dostu olmaz.

Birçok dünya diline çevrilen, UNESCO tarafından da yayınlanan Ey Oğul, batıda ve doğuda okuma rekoru kıran bir eserdir. "Müslümanın yirmi dört saati" demek olan bu kitap, ayrıca bir öğüt ve nasihatler bütünüdür.

Toplantılarda şunlara dikkat et

Bir meseleyi yazarken gereksiz kelime kullanma. Az kelimeyle çok şey anlatmaya çalış.

Huysuz ve karaktersiz kadından sakın. Çünkü böylesinin dili kocası üzerinde çirkin ve ağırdır. Dünyaya çocuk getirmesi, yüzündeki haya perdesini açmıştır. Artık ne ev halkından utanır, ne de konu komşusundan.

10. Sofradan kalkınca da az su iç.

17. Eğer çok susamışsan önce ağzını çalkala, sonra az iç.

8. Sakın parmak çatlatma

17. Bulunduğun topluluk yol gösterici olsun.

4. Sofrada sağa sola eğilerek yanındakileri rahatsız etme.

Namus onun şiarı, terbiye değişmez vasfıdır.

Dostuna da düşmanına da hoşnutluk göster.

Evlenmek istediğin kızı iyi seç

20. Konuşulan bir sözün tekrar edilmesini isteme. Bu, onu dinlemediğini gösterir.

Herkese hoşnut davran

O halde şu anda da, bundan sonra da babana itaat et.

Bilmiş ol ki kadınlar parmaklarımız kadar birbirinden farklıdırlar.

Yapılan bir akdi bozan kimse sırtına bir kin yüklenmiş olur.

Gazali, üzerinde çalıştığımız "Ey oğul"un piri ve üstadıdır. Bu alanda yapılmış olan çalışmanın ilki ve en mükemmelidir. Diğer çalışmalar büyük ölçüde bu kitabın üzerine bina edilmiştir.

11. Cemaat içinde sümkürüp tükürme.

Senin hayatını renk katmak için güzel belgeler koydum. Onları korur ve dediklerime kulak verir, günlük yaşayışını ona uydurursan hükümdarların gözleri ve gönülleri sana karşı ilgiyle dolup taşacaktır.