Ramazan Ayı?nın bu ilk günlerinde, üzerime sinen hüzne yabancı değilim. Pek de uzun olmayan aralıklarla gelir sarar beni. Modern zamanlar bayağılığının, gayri insaniliğinin farkına vardırdıkça beni, daha sıkı sarmasına müsait hale getiririm kendimi. Melankolik mi yoksa melul mu bilemem, ama bu halden?irticai bir haz? aldığımı kabul ediyorum.

Ali Ömer Esedoğlu / www.lamucim.com

Son tahlilde bireyin bizzat kendisini harcayan?bireycilik çağı? nın bana göre olmadığı hissine kapılıyorum. En uzağa bile ilettikçe yalnızlaştıran, özgürleştirdikçe köleleştiren, bağımsızlaştırdıkça bayağılaştıran, varsıllaştırdıkça yokluğa sürükleyen, eğittikçe cahilleştiren, konforuyla rahatlattıkça yoran, temizledikçe kirleten, çağdaşlaştırdıkça ilkelleştiren, yaşattıkça öldüren? İş bu çağ bana göre değil, değil işte?

ADEM ADEMOĞLU

Gecelerimiz gönül okşayan hilal aydınlığında. Dam sefalarında milyon yıldızın ahengiyle sonsuzluğu içerken, annemizin nazenin sesinden sıtranlarla?küçük ölüm?e dalar, gecenin sabaha yakın vakitlerinde babamızın huzur veren Kur?an okumalarıyla uyanma ile uyuma arasında tatlı gel-gitler yaşarız. Derken Davudi bir ses bize?diriliş? i müjdeler. Sabah ezanıyla uyanılır, serin bir esinti eşliğinde abdest alınır ve camiye tam zamanında varılır. Mahallelinin tüm erkekleri ordadır. Yeni bir güne, Allah?a ve kullarına muhabbetle başlanmış olur böylece. Ardından O?nun tabiata saçtığı rızkı, alın teriyle kazanıp paylaşmak ve bir sonraki vakitte şükrünü eda etmek üzere dağılır cemaat.

okuma niyetine...

Hepimiz aynı dili konuşuyoruz. Herkes kendi dilinde aynı dili konuşuyor. Başkasının dilini yasaklayacak kadar?ilerleme?mişiz daha. Kürdün, Türkün, Arabın, Farsın, Zazanın, Lazın birbirine üstünlüğü yok. Hepsi alt kimlik. Üst kimliğimiz ortak ruhumuzdur. Güroymak?ı tanımıyoruz ama Norşin?i görmüşlerimiz var. Şanlıurfa?yı duymamışız fakat, Roha? da atamız İbrahim?in yanmadan?yandığını? bilmeyenimiz yok.

Tanımadığımız, her gün konuşmadığımız, halini vaktini sormadığımız komşumuz yok. Mahallenin hemen tümüyle iyi tanışıyoruz. Her ölenin taziyesine, her evlenenin düğününe gidiyoruz. Camiye bayramdan bayrama, cumadan cumaya değil, günde beş kez uğruyoruz. Her uğrayışımızda anca yer buluyoruz. Mahalleye yeni taşınanla mutlaka tanışıyor, ihtiyaçlarını soruyor ve gideriyoruz. Mahalleden taşınanın arkasından içten üzülüyor, ağlıyoruz. Asansörde tevafuken gördüğümüz komşularımız yok, şükür. Başka kasabalarda/şehirlerde yaşayan akrabalarımızı özlüyoruz. Sefere/cihada giden dostlarımızı ve kardeşlerimizi hasretle bekliyoruz. Ne sesli ne de görüntülü görüşme olanağımız olmadığı için, hasret duygusunu iyi hissediyoruz. Kavuşma heyecanlarımız merasime dönüşüyor. İnsani duygularımızı doya doya yaşıyoruz.

Yemeğe?kom-u-külfet? oturuyoruz. Hiçbirinin tadını doya doya alamayacağımız beş on çeşit yok. Tadına iyice varacağımız bir iki çeşit yemeğimiz ve bugün mayalamışsa annemiz, güzelim yoğurdundan serinleten bir ayranımız. İstisnasız besmeleyle başlar, mutlaka hamd ve şükürle kalkarız sofradan. En yakın komşuya/komşudan, yediğimizden/yediklerinden bir tabak muhakkak gider-gelir. Her zaman yalnız yemeyiz. Haftanın iki-üç günü illa ki akşam sohbetine gelen misafir olur. Soframızı onlarla paylaşıyor, bereket nedir aynel yakin anlıyor, sıra bizim eve gelmişse medrese talebelerine her seferinde erkek kardeşlerden biri olmak üzere yediğimizden götürüp cenneti yaşıyoruz.

İşte bu ruh halindeyken eski zamanlarda yaşamak isteğim zuhur ediyor. Mesela bin beş yüzlü yılların bir Osmanlı kasbasında yaşadığımı hayal ediyorum. Ahşaptan şirin bir evde yaşıyorum. Evin bir bahçesi, bahçenin önünden geçen temiz bir nehir. Ev kalabalık. Dört erkek, beş kız kardeşiz. Baba marangoz, ana evinin hanımı. Erkek çocuklar babanın yardımcıları. Kızlar annenin. Ev, beş büyük odalı. Odalarda gerekli eşyalar var. Her gün tozunu almak dışında işlevi olmayan, gereksiz yer kaplayan kaba saba mobilyalar yok. Kilim, duvar boyu minderler, rahle, kitaplık? Kendimize ait odalarda yalnız benciller olamıyoruz. Kominal olmasak da?kom? olmanın huzuruyla sükun buluyoruz.

Var mısın buna, ey adi çağ?!

Zamanın ruhu dingin, zemin kaygan değil henüz. Öz?ü, korunağı olan form?undan koparıp uçurmadan/yitirmeden hayatımızın zerrelerine dağıtmışız. Öz?ü yakalama kaygısının, entelektüel şamata içinde öz?ü yitirmeye dönüştüğü çağın çok gerisindeyiz. Formu hırpalayarak değil, koruyarak/gözeterek öz?den nasipleniyoruz. Öz, tabir caizse uçucu madde gibidir. Muhkem bir formun içinden hissetmek/yaşamak gerekir. İşte tam böyle damıtıyoruz öz?ü hayata. Öte yandan içi boşaltılmış formların saymanları ve dahi toplayıcıları da değiliz burada. Sentetik değil hakiki bir medeniyetin evlatları olarak, fani bir hayatın imkan tanıdığı kadar huzur doluyuz. Bunalım çağının sunamayacağı bir huzurdur bu. Esasen hem sunamayacağı hem de tanıyamayacağı bir iç dirilik, bir sonsuz dinginliktir.

?E tabi, Ramazan ayı çok mübarek ay maddi manevi mucizeleri var, değişim bundandır.? diyecek olanlara bir şey diyemeyiz amma sürekli?Bunlar çıkarları için takıyye yapıyorlar aslında böyle düşünmüyorlar!? diye bas bas bağıran adamların elli yıldır bir aylığına değişim göstermesi kara kara düşündürüyor beni. Acaba diyorum: ?Eniştem beni niye yalnızca bayramdan bayrama öpüyor? Yoksa eniştem beni sevmiyor da takıyye mi yapıyor? Hemencecik, din kimsenin tekelinde değildir, nidaları çınlıyor kulaklarımda fakat ben zaten dinin birilerine mahsus olduğu kanaatinde değilim. Zaten konu bu değil. Demek istediğim şey takıyye yapıyorsun yaftalamasıyla karşısındakini susturuveren, insanların gerçekte hep aynı kalacakları varsayımından hareket eden bir kısım medyanın her yıl bir aylığına sergilediği ikilem. Mescit basan muhabirin birden Hazreti Ali cenklerini anlatmaya başlamasından, kırmızı noktalı yayın yapanların geceleri Çağrı filmini oynatmaya başlamasından bahsediyorum. Bilmem hatırlar mısınız -mübarek ayda söylenmez ama açılım günleri hatırına olsun- Ahmet Kaya?nın bir şarkısı vardı; ?Nerden baksan tutarsızlık, nerden baksan alçakça!? diye. Niyeyse aklıma geliverdi. Neyse, bu kadar gevezelik yeter.

Bu?irticai? hüznümün, kirli çağın kirli ni?metiyle deşifre olup afişe edilmesinden duyduğum rahatsızlık, onun benden duyacağı rahatsızlıktan daha az değildir. Paylaşmanın, hasretin, sevginin, aşkın, digergamlığın, huzurun bittiği yerdeyiz. Ezcümle, ?insan?ın tükendiği kirli bir çağdayız. ?Bu kirli çağ, benden aldıklarını bana geri versin, ben ondan aldıklarımın hepsini geri vermeye razıyım?.

Çocuklar? Çocuklarımız? ?Gül Medeniyyeti?nin çoçuklarıdır onlar. Çekirdek aile denen kreşte, çift çekirdekli bilgisayar karşısında benzleri solana dek put gibi duran, Herry Potter çağının oyuncakları değiller henüz. Habil ve Yusuf menkıbeleriyle büyüyorlar. Şiddeti değil, rahmeti, şefkati yudumluyorlar. Oynayacak kardeşleri var. Kucağına oturup sakalını okşayacağı dedesi ve ninnileriyle uyuyacağı ninesi huzur evinde değil, onun yaşadığı evde, yanı başında.

İşin asıl beni düşündüren hatta kahreden yanı, birçok değer gibi Ramazan ayının da medya üzerinden bir tüketim nesnesi haline getirilmesi. Böyle olur küresel çağın?kapitalizmin- maneviyatı kabilinden Ramazan asıl temsil ettiği değerlerden uzak kılınıyor. İnsanlar için yeni midesel, bedensel hazların mevsimi gibi aksettirilmeye çalışılıyor. Medya etik değerler üzerinden değil reyting ya da getirisi yönünden yaklaşıyor ona. Ramazanla alakası olmayan şirketler Ramazan ayı üzerinden reklamlarla Müslümanların tüketim iştiyakını arttırıyor, böylece bu manevi değeri alçakça sömürerek kendisi için paraya dönüştürüyor. Velhasıl para, kendinden başka hiçbir değeri tanımıyor. Her şeye maddi kazanç zaviyesinden yaklaşıyor. Yazık ki çocuklarımız da bu ilkeye göre büyüyor, onun telkinleriyle yetişiyor.

İşte gördünüz mü, dağıldı mürteci hüznüm. Son cümlelerime bakar mısınız? Öz, form, entelektüel, zaman-zemin, retorik, üst kimlik? kirli çağın tartışmalarına dalacağım neredeyse; güzelim kasabamdaki huzurlu hayatı bırakıp. Ne etsem boş artık, tılsım bozuldu. Lakin şunun bilinmesini isterim :

Bu yıl da şükür ki ramazan geldi. Ne diyelim hoş geldi, sefalar getirdi. Herkes için hayırlara vesile olur inşallah. Ben ramazanın geldiğini hep televizyonlardan, gazetelerden öğrenmişimdir. Bu yıl da öyle oldu. Efendim bunda şaşılacak ne var diyeceksiniz. Müneccimbaşı değiliz ya tabi birileri ölçecek, biçecek mübareğin geldiğini bize toplu iletişim kanallarıyla haber verecek. Demek istediğim o değil. Ramazan geldi haberlerini kastetmiyorum, medyada reklamlara varıncaya kadar oluşan değişimden bahsediyorum.

Örneğin Coca Cola?nın Ramazan temalı şahane reklamını ele alalım. Şahane sıfatını gerçek manasıyla kullanıyorum çünkü markayı, temsil ettiği değerleri bir kenara bırakırsak reklamdaki mesajlar hakikaten güzel. Oysa arka planda duran fakat asıl amaç olan marka, Ramazan kavramının içeriğinin aksine bir yaşam modelinin simgesi. Mesele bu markanın İsrail?e desteği, gençlik projeleri falan değil, mesele özelde Coca Cola da değil. Mesele kapital mantığın önüne gelen her şeyi, her fırsatı sömürmesi böylece maddi kazanç elde etmesi. Düşünün ki bir marka Rock festivali düzenliyor, sonra aynı zamanda arabesk müziğin sevilen ismine bıır yaptırıyor, aynı anda iki komşu ülkeden birinde noel vesilesiyle ürününü noel babayla sunarken ötekinde aynı ürününü cami minaresine çıkarıyor, ramazan pidesine sarıyor, olmadı Karagöz?e içiriyor. Bu ne yaman çelişki? Aslında çelişki falan yok. Dedikleri gibi sermayenin ne dini imanı ne de ırkı var. Fakat işin korkutan boyutu galiba onun dikkate aldığı hiçbir değer yok! Sahte zamanlar yaşamaktayız. Küçük çıkarlarımız için ellerimizle çürüttüğümüz değerlerimiz bir bir dökülüyor. Değerlerimizin özünü kaybettikçe gerçekte biz değersizleşiyoruz.

Ramazanlarımız, hala o eski ramazanlar. Daha çok yemek için değil, daha çok paylaşmak için tutuyoruz oruçları. Eğlendirmek için değil, arındırmak için tutuyor bizi oruçlarımız. Paylaşmanın muhabbeti/retoriği değil, bizzat kendisidir cari olan. Bayramlarımız da hala eski bayramlar tadında. Hayatımıza anlam veren tadında. Ölmeden ölüyor, tam da bu nedenele?dipdiri? yaşıyoruz.

Ramazana bir de bu açıdan bakabilmek, kaybettiklerimizi bulabilmek temennisiyle, hayırlı Ramazanlar diliyorum?