Bu hakikat göz önünde tutulduğunda, manevi terakki için Allah'ın salih kullarıyla beraber olup onların tesir dairesi içinde yaşamanın lüzum ve ehemmiyeti net bir şekilde ortaya çıkar. Ancak, bu takdirde de istifade, muhataba duyulan muhabbet nisbetinde gerçekleşir. Yoksa kuru kuruya bir beraberlik -az çok bir faide sağlasa da- matlub olan neticeyi hasıl etmez.

"-Hele bir bakın meclisimde yabancı biri var mı?" dedi.

" öne geçen ilk muhacirler ve ensar ile onlara güzellikle tabi olanlar var ya, işte Allah onlardan razı olmuştur, onlar da Allah'tan razı olmuşlardır. Allah onlara, içinde ebedi kalacakları, zemininden ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır. İşte bu büyük kurtuluştur." (et-Tevbe, 100)

"-Senden yabancılık kokusu geliyor." dedi ve ilave etti:

"-Ağyar ve biganelerle sohbet etmek, kalbe fütur, ruha dağınıklık ve gönle perişanlık verir. Nitekim Bayezid-i Bistami, bir gün içinde böyle bir perişanlık duydu. Bir türlü kendisini toplayamadı; meclisindekilere:

Kalb, içinde bulunduğu vasatın rengine, şekline ve ahengine bürünür. Ancak, bu hal kalbde belli tesirlerin kök salıp yerleşmesindeki başlangıç halidir. Sonradan vaki olan müsbet veya menfi tesirler evvelkilere benzerlik veya zıdlık sebebiyle müsbet de olabilirler, menfi de. Lakin kalb, başlangıçta iyi tesirlere tabi kılınıp belli bir kıvama getirilmedikçe büyük bir tehlikeye maruzdur. Zira bütün tesirler karşısında kalbde mevcud olan muhabbet, onun tesir altında kalıcı; nefret ise bu tesirleri reddedici bir rol oynar. İşte bu sebepledir ki insanın manen yükselip alçalmasında, muhabbet ve husumetin yerinde kullanılması pek mühim bir müessirdir. Gerçekten muhabbeti layıkına, husumeti de müstehakkına tevcih edebilmek sahibini abad ederken, aksine muhabbeti na-layıkına, husumeti ise gayr-ı müstehakkına tevcih, bunu yapanı bu tevcihlerdeki şiddet nisbetinde bedbaht kılar.

"-Evet öyle." dedi ve o elbiseyi değiştirip tekrar geldi.

Ayrıca "sahabi" ve "sohbet" kelimelerinin aynı kökten geliyor olması da calib-i dikkattir. Ashab-ı Kiram, Allah Rasulü'ne duydukları muhabbet, hürmet ve edeb hissiyatı içinde manevi sohbet ve terbiyeden murad edilen istifadenin en müşahhas ve mükemmel bir nümunesi oldular. Ancak nail oldukları bu istifadenin adeta şartını ifade eder mahiyette de Rasulullah'ın sohbetinde büründükleri huzur ve edeb halini:

"-Cenab-ı Hak, bu mekanda zalim Ebrehe ordusunu kahretti." buyurmuşlardır.

Yine bir gün Hace Ubeydullah Ahrar Hazretleri, huzuruna gelen yakınlarından birine:

"-Suları boşaltın ve hamurları dökün!" emrini vermiştir.

Bu ve benzeri hadiseler, hallerin cemadata dahi sirayet ve in'ikasını gösteren tipik birer misaldir.

Osman Nuri TOPBAŞ

Şeyh Ubeydullah Ahrar -kuddise sirruh-, bu hususta yaranına şöyle nasihat eder:

Bu halin zıddı olarak Hazret-i Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz, Arafat'la Müzdelife arasındaki Vadi-i Muhassır mevkiinden hızlı olarak geçmişlerdir. Bu tavır karşısında ashab merakla:

"-Ya Rasulallah! Kırbalarımıza su doldurduk ve bu sudan hamur yaptık." deyince Hazret-i Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-:

Ashab:

Bunun zıddı bir misal de Yusuf -aleyhisselam- ile babası Yakub -aleyhisselam- arasında vaki olmuştur. Hazret-i Yakub, oğlu Yusuf'ta kendi hususiyetlerini görünce, ona diğer çocuklarından daha fazla meyletti. Bu muhabbette öyle aynileşme oldu ki, daha sonra Yusuf'un gömleği Mısır'dan kendisine getirilirken o Ken'an ilinde olduğu halde gömleğin kokusunu almaya başladı. Halbuki ondan başka hiç kimse o kokudaki sırrı hissetmemekteydi.

Araştırdılar kimseyi bulamadılar. Fakat Bayezid-i Bistami ısrar etti:

Yine binbir meşakkat dolu Tebük Seferi'nden dönüşte ashab-ı kiram, gölgelenmek ve su temin edebilmek için Semud Kavmi'nin taşları oyarak yapmış olduğu köşklere girdiler. Bunun üzerine -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz:

O insanlar Allah Rasulü'nün şahsiyetini ve yüce ahlakını gittikleri her yere taşıdılar. Kıyamete kadar menkıbeleri devam edecek faziletler sergilediler. Onlar hakkında ayet-i kerimede Yüce Rabbimiz de şöyle buyurur:

O kimse hayretle:

"-Hele iyi araştırın. Asaların olduğu yere de bakın. Eğer öyle olmasaydı, içimde bu perişanlık olmazdı." dedi. Tekrar araştırdılar ve bir gafilin asasını buldular. O asayı dışarı attılar; Bayezid-i Bistami'nin gönül huzuru da yerine geldi.

Kalbi hayatın muhafazası için gafil ve fasıklarla ünsiyetten şiddetle sakınmalıdır. Zira teaffün etmiş mezbele ve leşler üzerinden geçip gelen bir rüzgar, onların mülevves kokularını alarak etrafa yayar, nefesleri tıkar ve ruhları daraltır.

"Bu mekanda Cenab-ı Hak Semud Kavmi'ni helak etti. O kahırdan bir hisse gelmemesi için buralardan su almayınız." buyurdu.

"-Galiba sen, yabancı birinin elbisesini giymişsin."

İbadet vecdi içinde geçen bütün sohbetler, Allah Rasulü'nün sohbetlerinden bir akistir. Zira manevi istifadenin merkezi O'dur. Ruhi heyecanlarla dolu sohbetler de hep o merkezden teselsülen naklolan parıltılardır. Sadık ve salihlerin böyle meclislerini ganimet bilmelidir. Zira bu meclisler öyle bir cennettir ki; içinde ilahi aşk ile çağlayan gözler ve gönüller vardır.

Yine büyükler bu hususta derler ki:

Ashab-ı Kiramın, mazileri itibariyle çorak topraklara benzeyen gönül alemleri, Allah Rasulü'nün sohbet meclisindeki manevi iklimin rahmet ve bereket sağanaklarıyla yoğruldu. Bu sayede zamanında üstüne toprak basılmış eşsiz fazilet ve mana tohumları neşv ü nema buldu. Sadırdan sadıra in'ikas eden muhabbet ve ruhaniyet alışverişiyle yıldız şahsiyetler inkişaf etti. Cahiliyye devrinin merhametsiz, vicdansız, kız çocuklarını diri diri gömecek kadar katı, hak ve hukuk tanımaz insanı eridi, kayboldu. Aynı silüet içinde fakat bu defa gözü gönlü yaş dolu, diğergam, ince, rakik, hassas bir insan hüviyeti teşekkül etti.

Manevi hallerin eşyaya bile sirayet etmesi karşısında, eşyadan daha hassas olduğunda şüphe bulunmayan insan kalbini, ne denli titizlikle muhafaza etmek gerektiği ortadadır.

"-Sanki başımızın üzerinde bir kuş var. Kıpırdasak uçacak zannederdik." şeklinde ifade ederlerdi.

"Halkın amel ve ahlakından cansız varlıklar bile in'ikas alır. Bu itibarla türlü çirkinliklerin irtikab edildiği bir yerdeki ibadetle, amel-i salih ve hayırlara mekan olmuş bir yerdeki ibadet, kıymetçe birbirinden çok farklıdır. Bunun içindir ki, Kabe hareminde kılınan bir namaz, sair yerlerde kılınanlardan misillerce üstündür."

"-Ya Rasulallah! Ne hal oldu ki burada süratlendiniz?" diye sorunca Hazret-i Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz: