Osmanlı Devleti?nin kuruluş devirlerinden itibaren devletin büyüyüp bir imparatorluk haline gelmesinde Yeniçeri Ocağı?nın önemli katkısı olmuştur. Ancak Osmanlı Devleti?nin XVIII. yy. dan itibaren zayıflamaya başlaması, toprak kayıpları, askeri başarısızlıklar, ekonomik ve sosyal buhranlar Yeniçeri Ocağı?na karşı tepkileri artırmıştır. Bu gelişmeler Yeniçeri Ocağı?nın kaldırılarak yeni bir ordunun kurulmasına zemin hazırlamıştır.

Osmanlı Devleti?nin ilk zamanlarından itibaren, Bektaşi tarikatına mensup dervişlerle ilk Osmanlı Sultanları arasındaki sıkı bağlar sebebiyle bu tarikat devlet içinde ayrıcalıklı bir yere sahip olmuştur. Sultan II. Mahmud dönemine kadar bu ilişkiler zaman zaman zayıflamakla beraber devam etmiştir. II. Mahmud dönemine gelindiğinde Yeniçerilik ile Bektaşilik arasındaki maddi ve manevi ilişki Osmanlı Devleti?ni güç durumda bırakmıştır. Yeniçeriler Bektaşi tekkelerinden aldıkları destekle isyan çıkarmaya, kazan kaldırmaya ve başıboş hareket etmeye başlayınca, devlet Yeniçeri Ocağı?yla birlikte Bektaşi tekkelerini de 1826 tarihinde lağvetmiştir. Önce Yeniçeri Ocağı kaldırılmış, ardından da Bektaşi tekkeleri kapatılmıştır. Bektaşi tekkelerinin kapatılmasının gerçek sebepleri bunlar olmasına karşın, devletin resmi kayıtlarında farklı sebepler görülmektedir (Öz, 1992: 134-135; Dierl, 1991: 52; Temren, 1995: 99; Melikoff, 1994: 222; Soyyer, 1993: 39).

XIII. yy?da, kurulan her yeni sınıfın, yaşamış ve geçmiş ya da hayalden doğmuş erenlerden birini kendisine pir sayması fütüvvet temellerindendi. Osmanlı Devleti?nin ilk temsilcileri de fütüvvet yolundandı. Bu nedenle fütüvvetin seyfi kolunun teşkilatlanması sonucu ortaya çıkan Yeniçeri Ocağı da Hacı Bektaş Veli?yi kendisine pir seçmişti. Buradan hareketle Yeniçeriler, ocaklarına Hacı Bektaş Ocağı adını verdiler. Kendileri de Hacı Bektaş köçeğiyiz. diye övünmeye başlamışlardır. Bu yüzden halk, onlara Zümre-i Bektaşiyan, Taife-i Bektaşiyan gibi adlar verdi. Yeniçeri ağasına da Ağa-yı Bektaşiyan adı verilmiştir. Yeniçerileri sevmeyen, onların zorbalığa varan hareketlerini tasvip etmeyenler ise, onlar için Güruh-ı Bektaşiyan tabirini kullanmışlardır. Bu da gösteriyor ki, halkın gözünde yeniçerilik, Bektaşilik demek olmuştur (Gölpınarlı, 1992: 3; Küçük, 1976: 94; Bolay, 22; Şener, 1990: 132?133; Birge, 1991: 85).

İşiğin öpüp yüzini süreydi (Noyan, 1986: 449)

smanlı Devletinde ilk kurulan askeri teşkilatlardan birisi olan Yeniçeri Ocağı?nın kuruluş aşamasında Orhan Gazi, devlet ileri gelenlerinden bazılarını Hacı Bektaş Veli hazretlerine göndererek dualarını talep etmiş, o da bunu kabul ederek kendi giydiği elbisesinden aba parçaları vermiştir. Dolayısıyla Yeniçeri Ocağı kuruluşundan itibaren Bektaşi Ocağı şeklinde ortaya çıkmıştır. Bu nedenle Gaziler Serdarı ve Alp Erenlerin Serçeşmesi gibi ifadeler Hacı Bektaş Veli?nin sıfatları içerisinde yer almaktadır (Sezgin, 1998: 103-115; bkz. Sezgin, 2005: http://www.hbektas.gazi.edu.tr/05sezgin.htm). Bununla birlikte Osmanlı kaynakları ve tarihi seyir takip edildiğinde Hacı Bektaş Veli?nin ya da Bektaşiliğin Yeniçeri Ocağı?nın kurulması aşamasında direk bir fonksiyonunun olmadığı görülecektir. Çünkü Yeniçeri Ocağı, Hacı Bektaş Veli?nin ölümünden (D.1210-Ö.1271) daha sonra (1361) kurulmuştur (Aşık Paşaoğlu, 1992: 51-52).

Şah Osman geydi Bektaş kisvetin

Ol zamanda şah idi Sultan Murad

:)tebessüm...

Gazi Üniversitesi Hacı Bektaş-ı Veli Araştırma Merkezi alanında tektir..

Yeniçeri Ocağı?nın Kaldırılması ve Bektaşi Zaviyelerinin Kapatılması

II. Mahmud döneminde Bektaşilik tarikatı mensupları, yediği bu ağır darbeden sonra, varlıklarını sürdürebilmek için merkez olarak kendilerine Balkanları, özellikle de Arnavutluk?u seçmişlerdir. Anadolu ve İstanbul?da kalanlar ise kendilerini gizlemek için diğer tarikatlara girmişlerdir. I. Abdülmecid döneminde Bektaşi tekkeleri yeniden canlanmaya başlamış ve II. Meşrutiyet?ten sonra bu canlanma daha artmıştır. Bektaşilik tarikatı, 1925 yılında bütün tekke ve zaviyelerin kapatılmasıyla resmen kaldırılmışsa da diğer tarikatlar gibi varlığını günümüzde de devam ettirmektedir.

Dileğince devrederdi mah-ü sal

Kim bilÃ r, ceddine virdiydi serir

Yukarıda da belirtildiği gibi, Bektaşi tekkelerindeki babaların bir kısmı Hadim, Birgi, Kayseri gibi ulemanın hakim olduğu yerlere sürülmüştür. II. Mahmud 11 Ocak 1827 tarihli bir ferman ile Anadolu?daki bütün Bektaşi tekkelerinin türbe mahalleri hariç bütün binalarının yıktırılmasınıeşya, emlak ve diğer gelirlerine el konulmasını emretmiştir. Diğer tekkelere ise Ehl-i Sünnete bağlı dervişler gönderildi. Birçok Bektaşi tekkesi camiye dönüştürüldü (bkz. BOA. HH. nr. 290/17386 /1241; BOA., HH. nr. 293/17474 /1242). Bektaşi tekkeleri daha çok Nakşibendi tarikatına mensup şeyhlerin idaresine bırakılmıştır (BOA. HH. nr. 290/17351 /1242-1827). Hacı Bektaş?taki merkez tekkeye de Nakşi Mehmed Said Efendi tayin edilmiştir (Büyük İslam Tarihi, C. 14, 1990: 384; Fığlalı, 1994: 208). Ancak Nakşi tarikatı haricinde tarikatlara da tekkelerin verildiği görülmektedir. Örneğin, Tırhala kasabasındaki Bektaşi Tekkesi?nin, Rifai Dergahına tahvil edilerek Gazi Baba?ya tevcihi hakkında gerekenin yapılmasına dair emir bulunmaktadır (BOA. HR. MKT. nr. 64/47/28/Z /1269). Yine Tırhala?da kapanmış olan Bektaşi hankahlarından Şişko Mehmed Efendi Zaviyesi?nin Rifai tarikatından Ali Baba?ya verilmesi kararı alınmıştır (BOA. MKT. MVL. nr. 66 / 61 / 19/S /1270). Bu şekilde Bektaşi zaviyelerinin hemen hemen hepsi kapatılmış, arazi, emlak ve diğer mallarına devletçe el konulmuştur.

merhaba arkadaşlar. ben tarihçi değilim; ama sizlere bir sorum var. öğrenmek istediğim şey şu ki: Bektaşilikle yeniçerilerin nasıl bir bağlantısı var ki?

Şem?i andan yakup aldı himmetin

Mülk-i RÃ m?da idar idi adli ad

1826 yılında Yeniçeri Ocağı?nın kaldırılması ve Bektaşiliğin yasaklanması, hem Osmanlı hem de Bektaşilik tarihi açısından önemli olaylardandır. Osmanlı tarihi açısından, kuruluşundan itibaren var olan bir askeri kurum kaldırılmış ve yerine yeni bir ordu kurulmuştur. Bektaşi tarihi açısından ise, bu olaylar neticesinde Bektaşilik büyük bir darbe almış ve özellikle şehirde yaşayanlar büyük oranda etkilenmişlerdir. Bunun nedeni ise şehirlerde devlet otoritesinin kırsal kesimlere göre daha etkin olmasıdır. Böylelikle Bektaşilerin ordu içindeki varlıkları ve etkileri giderilmeye çalışılmıştır.

Hacı Bektaş?a muhib oldu emir

Yukarıda da değinildiği gibi, kuruluşunda doğru fikirleri ve inançları içine alan Bektaşilik bir müddet sonra aslını kaybetmiş, siyaset ve çıkar gruplarının toplandığı bir yer haline gelmiştir. Bunun yanı sıra Bektaşi zaviyelerinin kapatılması, Şer?i Şeriften uzaklaşma, şarap içme vb. nedenlere bağlanmaktadır.

Edrene?i itmiş idi tahtgah

Örneğin, II. Mahmud?un Bektaşi tekkelerinin kapatılmasıyla ilgili fermanında şunlara değinilmektedir: ... erbab-ı rafaz ve ilhat haklarında ve bunların zaviye ve tekkelerini gerek selatin-i maziye tafından vakıf ve temlik olunan ve gerek kendileri sonradan vakfedip hususat-ı ekil ve beli? olmakta olan mer?a ve mezari? ve arazi hususlarında dahi icab-ı şer?ine vechiyle idügü canib-i şeriat-ı garradan istifta ve istirabe olundukta bu makulelerin amme-i nassta fitne ve fesatları ref? ve kati için beldeden nefy ve icla olunmaları ve kezalik bu kerre dahi Alevi ve Revafız bir bir takriri, arazi-i miriyeyi zabt ve yeri zaviye ittihaz ve vakfiye tertib ile menfiini kenilerine hasr ve ibadullahı ifsad etmişler ise de ibtida arazi-i miriyeyi temlik-i sahih ile temlik olunmadıkça vakfiyeti sahih üzre dahi şurut münadim veyahut melahid ve Revafız olsa anada hükm-i şer?i hükm-i hümayunuma müvavvaz ve kezalik...(Soyyer, 1993: 39).

teşekkürler..:)

Bursa?ya da gelÃ r idi gah gah

Bektaşi kaynaklarına göre ise Yeniçeri Ocağı, Hacı Bektaş Veli tarafından kurulmuştur. Kesin kuruluş tarihi bilinmemekle birlikte, Yeniçeri Ocağı?nın I. Murat zamanında Edirne?yi fethinden (1361) sonra kurulduğu kabul edilir (Bozkurt, 1993: 29). Hacı Bektaş Veli Velayetnamesinde Osmanlı-Bektaşi ilişkisi şu şekilde ifade edilmiştir:

Kasdederdi hazretine varaydı

Devlet-i şemsi bulurdu hoş kemal

17 Haziran 1826 günü Şeyhülislam Tahir Efendi?nin de fetvasıyla Yeniçeri Ocağı?nın lağvedilmesinden sonra Bektaşiliğin durumunu görüşmek üzere 8 Temmuz 1826?da Osmanlı sarayındaki bir toplantı düzenlenmiştir. Bektaşi Zaviyelerinin kapatılmasının ve pek çok Bektaşinin sürgün ya da idamının kararlaştırıldığı toplantıda Şeyhülislam Tahir Efendi şunları söylüyor: Hacı Bektaş Veli ve diğer büyük pirlerin hepsi Allah erleri olup onlara asla ve asla bir diyeceğimiz yoktur. Şeriatta mekruh olan, tarikatta haram menzilesinde olduğu halde, bazı cahiller, Bektaşilik adı altında nefislerinin sefil arzularına uyarak, farzları yerine getirmek şurda kalsın, haramları helal ilan etmek ve ibadetleri küçümsemek suretiyle kafir oldukları şayi ve mütevatır olmakla, diğer büyük tarikatların temsilcileri olarak sizler ne dersiniz... Bazı Bektaşilerin oruç yemek, namazı terk etmek gibi kötülüklerinden başka, dört büyük halifeye sövdükleri, tevatür derecesinde vaki ve malum olduğundan... Bektaşi tekkelerinde bulunan babalar ile müridler adına olan piçlerin itikatlarını düzeltmek üzere Hadim, Birgi, Kayseri gibi ulema makarrı olan beldelere sürülmelerine karar verilir (Cevdet Paşa, 1993: 2938 vd; Öztürk, 1992: 194; Şener, 1990:139). Böylece Bektaşi babalarının bir kısmı sürgüne gönderilmiş ya da idam edilmiştir

Bu dizelerde Osman Gazi?nin Hacı Bektaş Veli?den kisve giyip mürit ve muhib olduğu, Sultan Murad Hüdavendigar zamanında sağ olduğu açıklanmaktadır. Diğer taraftan Osmanoğullarına kılıç kuşatanların da Bektaşi büyükleri olduğu söylenmektedir. Yine bu beyitlerde Hacı Bektaş Veli?nin I. Murad zamanında vefat etmiş olduğu, ancak Osman Gazi?ye Bektaş kisvetini giydirmiş olduğu ve ondan ışığını yakıp himmet aldığı bildirilmektedir (Noyan, 1986: 449).

Yukarıda da değinildiği gibi, Osmanlı ordusunun kuruluşundan itibaren Bektaşilik tarikatı ile olan yakın ilişkisi bilinmektedir. Bu ilişki zamanla kuvvetlenmiş ve her iki kurum adeta tek bir müesseseye dönüşmüştür. Öyle ki, Yeniçeriliğin adı Ocağ-ı Bektaşiyan, ordudaki rütbeler silsile-i tarik-i Bektaşiyan şeklini almış, askerler ise Zümre-i Bektaşiyan olmuştur. Geleneğe göre Bektaşi babalarından biri Hacı Bektaş Veli?nin vekili olarak 94. kışlada otururdu. Hacı Bektaş Veli dergahında göreve başlayan şeyh, an?aneye göre İstanbul?a gelir, gösterişli bir resmi törenden sonra Ağakapısı?na götürülür ve tacı, Yeniçeri Ağasının başına geçirilirdi (Birge, 1991: 85; Şener, 1990: 134; Melikoff, 1994: 222).

Bu bağlamda, Bektaşi kaynakları Yeniçeri Ocağı?nın kuruluşunda Hacı Bektaş Veli?nin bizzat etkili olduğunu belirtmektedir. Ancak Osmanlı tarih kaynakları Yeniçeri Ocağı?nın kuruluş tarihi ile Hacı Bektaş Veli?nin yaşadığı dönem arasında bir uyumsuzluk olduğunu ortaya koymaktadır. Neticede, Yeniçeri Ocağı ile Bektaşilik arasında bir bağın olduğu, ancak bu bağın Hacı Bektaş Veli?den sonra ortaya çıktığını söylemek yerinde olacaktır. Daha sonraki aşamalara bakıldığında da Yeniçerilerin kendilerine Hacı Bektaş Veli?yi pir seçtikleri görülmektedir.

II. Mahmud?un Yeniçeri Ocağı?nın kaldırılmasına dair fermanı da hemen hemen aynı hususları göstermektedir. Buna göre İşbu Yeniçeri taifesi şeriata mugayır ve küfre götürecek, haramları helal sayma, oruç ve namazı terk ve Hülafa-i Raşidin Hazretlerine sövüp küfretme gibi hareketlere cesaret ederek, bir takım saf iman sahiplerini, bilgisizliklerinden yararlanmak suretiyle saptırarak dalalet yoluna sevk etmişlerdir... (Öztürk, 1992. 193-194). Hülasa Yeniçeri Ocağı 1826 yılında II. Mahmud tarafından kapatılmış, yerine de Asakir-i MansÃ re-i Muhammediye adlı yeni bir askeri ocak kurulmuştur. Böylece askerin Bektaşilik ile ilgisi fiilen kesilmiş oldu. O zamana kadar Yeniçeri Ocağı?nda Miralay rütbesiyle temsil edilen Bektaşi Şeyhliği de ortadan kaldırılmıştır (Cleyer, s. 58; Fığlalı, 1994: 207).

Mısır?dan Balkanlara kadar çok geniş bir alanda tekkeleri bulunan Bektaşi tarikatının İstanbul?dan verilen bir fetva ile hemen kapatılmasının pek kolay olmayacağı aşikardı. Bu nedenle, Osmanlı Devleti sert ve kararlı tedbirler almak mecburiyetinde kaldı. Bu tedbirleri şöyle sıralayabiliriz: Öncelikle Rumeli ve Anadolu?da bulunan Bektaşi tekkelerini kapatmak üzere memurlar görevlendirilmiştir(BOA. HH. nr. 294/17451/1241). Bu memurlar gittikleri yerlerdeki Bektaşi tekkelerinin kapatılmasını sağlarken aynı zamanda tekkelerde bulunan eşya ve malları kayıt altına almışlardır. Bektaşi babalarının dışında, Bektaşi olarak bilinen kişiler de sürgün edilmiştir(BOA. HH. nr. 341/19475 /1242-1827). Diğer yandan Asakir-i Mensure-i Muhammediye Ordusu içindeki Bektaşi yanlılarının tespit edilip cezalandırılmaları için de emirler çıkarılmıştır