İşte her kamil zatın ibadetini yukarıda anlatılan mana çeşidinden görmek gerekir. Bu manaya işaret olarak Resulüllah Efendimiz şöyle buyurdu:

Eğer bana ibadet edenler olmasaydı Bana asi gelenlere bir anlık dahi mühlet vermezdim."

"Mutlak varlıkla tahakkuk eden İnsan-ı Kamil olmasaydı -ki bu İnsan-ı Kamil yeryüzünde Allah'ın bir halifesidir, cem ve icmal yönünden hakiki şehadettir- dünya ehline tecelli ederdim."

Yukarıda anlatılan manalara şu Ayet-i Kerimeler de ayrıca işaret etmektedir:

her kamil kişinin şehadeti, yada her kamil kişinin ibadeti umumi bir manada kaim olur. Yani tek tek herkese şamil olur. Zira herşeyde vücud birdir. Böyle bir Vahdaniyet şehadeti ise tard ve uzaklık ateşinin dünya ehline gelmesini önler. Sebebine gelince, Vahdaniyet şehadetinin nuru bütün bu görünenlerde bulunan mutlak varlıkta geçerlidir. Ve bütün taayyünatın onda nasibi vardır. Yani bu mukayyed şehadetin nurundan.

Buradaki mukayyed şehadet, mukayyeci olarak taayyün eden varlıkla ilgilidir.

Yukarıda anlatıldığı gibi, "bilhassa tefrik ve tafsil yönünden hakiki kulluğu bilen Kamil İnsan olmasaydı nefis ve heva yönünden bana asi geleni bırakmazdım."

Burada dünya ehlinden murad, emmare nefis ile hilekar hevadır. Bir de kandırıcı beşeri ve tabii kuvvetlere işaret edilmektedir. Bu tecelli ise kahır ve gazap cehennemi suretinde olabilir. "Böylece onları tamamen öldürürdüm, yok ederdim."

Mutlak varlıkla tahakkuk eden İnsan-ı Kamil olmasaydı -ki bu İnsan-ı Kamil yeryüzünde Allah'ın bir halifesidir, cem ve icmal yönünden hakiki şehadettir- dünya ehline tecelli ederdim."

-?Tam ihlasla Allah 'tan başka ilah yoktur? şehadetini yapanlar olmasaydı, Cehennemi dünya ehline musallat ederdim.

ALLAH yeryüzündeki halifelerini hiç eksik etmez...

Şimdi bu Hadis-i Şerifın esas manası üzerinde duralım. Allah-ü Teala adeta şöyle buyurmaktadır:

"Allahü Teala şöyle buyurdu:

"Ve eğer Allah insanları yaptıkları hatalara göre hesaba çekecek olsaydı, yeryüzünde hiçbir canlı varlık kalmazdı." (Fatır Suresi, Ayet-45)

"Yeryüzünde `Allah Allah...' diyen baki kaldıkça kıyamet kopmaz." Bu Hadis-i Şerifte Kutb' a ve mutlak varlığı bilen Gavs' a işaret edilmektedir. Zira her taayyün halini alan varlıkta taayyün eden O? dur. Sonra her şehadette şehadet eden yine O? dur. Her ibadette ibadet eden yine O? dur.

Resulullah Efendimiz Rabb? ından naklen anlatıyor:

"Eğer Allah insanların bir kısmı ile diğer bir kısmını def etmeseydi, yeryüzü bozulurdu." (Bakara Suresi, Ayet-251 )