Ortaya çıkan tablo, hükümetin sivil toplumdan çok daha ileride olduğunu gösteriyor. Gerek Devlet Bakanı Faruk Çelik'in konuşmaları, gerekse koordinatör Necdet Subaşı'nın anlayışlı, kibar üslubu sorunun üstesinden gelmekte çok da karamsar olmamamızı en azından duygu düzeyinde hissettirdi. Yoksa toplantıda bulunan ve geride kalmış bir söylemi dillendiren kesimlerin sözcüleriyle bir yol kat etmek zor görünüyor.

Bunun pek çok nedeni var. Ama en belirgini, ısrarla tekrarlanan bazı ezberler.

Hükümetin yürüttüğü Alevi açılımı da böyle. Cumhuriyet tarihi boyunca CHP'nin sahiplendiği ama bir türlü çare olmadığı Alevi sorunlarına çözümü muhafazakar AKP arıyor. Ne kadar başarılı olacağını zaman gösterecek. Ama bir çabanın ve kararlılığın olduğu da açık. Bu tutumun muhafazakar bir partiden gelmesi, muhafazakar kesimden gelecek itirazları engelleyecektir diye düşünüyorum. Kendilerini yakın buldukları iktidar nasılsa yanlışa düşmeyecektir! Bu kabul aslında Alevi açılımının başarı şansını da artırıyor. Çünkü Türkiye'de statüko her zaman bir karşı taraf üzerinden siyaseti tıkadı.

Toplantıda dile getirilen bir başka ezber; Alevilerin kendi aralarında anlaşamadığı konusuydu. Tek tip bir Alevilik tanımı yok, evet, ama katı ve homojen bir Alevilik olmak zorunda mı? Sünniliğin kendi içindeki çeşitliliği göz önünde bulundurulsa daha adil bir eleştiri getirilebilecekken, Alevileri ortak bir tanım üretmemekle suçlamak ve bu durumu haklarını tanımanın önünde bir engel gibi göstermek çözüm yolunu göstermiyor.

Her defasında işin alfabesinden başlamak zaman kaybı olsa da, dünkü toplantı anlatmaya çalışmanın ne kadar gerekli olduğunu bir kez daha kanıtladı. Aleviler tarafından defalarca dile getirilmesine rağmen cemevleri konusunun hala tartışılıyor olması bana, kasıtlı bir 'anlamama' gibi görünüyor. Alevilerin açıklıkla ifade ettiği bir inancı, ısrarla tartışma konusu yapmak neresinden bakılsa bir tür niyet okumadır.

Öncelikle devletin böyle bir görevi yok. Olmamalı da. Çağdaş bir devlet vatandaşlarının inançlarına müdahale etmeme, farklı grup ve toplulukların inanç özgürlüklerini birbirlerine karşı sağlamakla yükümlüdür. Çağdaş devlet dinin örgütlenmesine değil, korunmasına müdahale eder. Dolayısıyla devlete bu yetkiyi peşinen yüklemek, bireye ait bir hakkın devlete devredilmesi anlamına gelir. Sünniler için bu sorun olmayabilir, kendilerini yeterince güvende hissediyor olabilirler, ama Aleviler için de aynı öneriyi yapmaları avantajlı durumlarını koruma kaygısından başka bir anlam taşımıyor. Çünkü Alevilerin büyük çoğunluğu camide ibadet etmiyor. Onları zorla camiye davet etmek, Aleviler adına karar vermek anlamına gelir. Tıpkı Aleviliğin ne olduğu bahsi gibi, Alevilerin nerede ibadet edeceğine de Aleviler karar vermeli. Temel insan haklarının en basit kaidesi şudur; kişinin kendini tanımlama hakkı, kendi olma hakkından doğar. Kendi olmaktan bunca zaman uzak tutulmuş Alevilerin görece demokratik bir ortamdan yararlanarak hak arayışına girmelerini defansla karşılamak sosyo-psikolojik yönüyle de ele alınması gereken bir durum. Kerbela'ya kadar uzanan tarihsel bir karşıtlığın ürettiği karmaşık ruh hali, bugünden yarına düzelsin demiyorum ama basit hak kriterlerini içselleştirmek de o kadar zor olmamalı.

hep zaman okuma, biraz da

06 Ekim 2009, Salı

Ben Alevi bir ailede büyüdüğüm için, çevremden duyduğum şuydu: Bu devlet Sünnilerin devletidir. Hanefi mezhebi iktidarın sahibidir ve bu Osmanlı'dan bu yana değişmemiştir.

Zihinlerin gerisinde tarihten gelen psikolojik zorlukların olduğunu ilk önce kendimizde fark etmeliyiz. Bilinçaltında korunan bütün negatif anlamları rehabilite eden bir süreç olarak da yaşanmalı bu. Hepimizin daha çocukken toplum içinde yüklendiğimiz önyargıları göstermesi bakımından son Alevi çalıştayı öğreticiydi.

Hükümetin başlattığı açılımlar ve çalıştaylar, Türkiye'de yeni bir siyasal tecrübeye öncülük ediyor. Cumhuriyet'in kuruluşundan itibaren, birbirlerinin hak ve özgürlük taleplerini engellemek üzere refleks geliştiren kesimler, bu toplantılar sayesinde, karşısında konumlandığı taleplerin hayat bulması için fikir yürütmek zorunda kalıyor.

Ben tek bir Aleviliğin değil, Aleviliklerin olduğunu düşünüyorum. Tarih içinde yaşadığı pek çok kırılma neticesinde büründüğü senkretik yapı, Aleviliği Sünnilikten ayırmış. Güçlü bir maneviyatı ve mistisizmi olan, müziğe yansıyan, deyişlerde dile gelen güçlü teolojisi ile bir derinlik sunan Aleviliği sert bir çerçeve içinde tanımlamaya çalışmak, Cumhuriyet'in Sünniliğe reva gördüğünü önermek anlamına gelir.

Önceki gün Ankara'da yapılan çalıştayda farklı kesimlerin çözüm önerilerini dinledik.

Sünni kesimin zorunlu din dersleri konusundaki tavrı belki durumu daha iyi açıklar. Aleviler bu eşitsiz uygulamayı istemediklerini söylüyorlar. AİHM'den çıkan kararla da teyit edilmişti. AİHM'nin kararında, ortaöğretim din derslerinin eleştirellik, çoğulculuk ve objektiflik kriterlerine aykırı olduğu saptanmıştı. Alevi çocuklarının gördüğü bu eşitsiz uygulama için Türkiye mahkum edilmişti. Laik bir devlette devletin yapması gereken müfredatı belirlemek değil. Onun yerine dinlere dair temel ve objektif bilgi vermektir. Hatta daha makul olan, devletin bu alandan tamamen çekilmesidir. Bu durumda 'çocuklarımız okulda dinlerini öğrenmeli' diyen Sünnilerin bu taleplerinde ısrar etmemeleri gerekiyor. Aksi takdirde tıpkı Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu'nun Almanya'nın Kuzey Ren Westfalya eyaletinde meclis kararı aldırarak müfredata koydurdukları 'Alevilik dersi' gibi bir ihtiyaç doğar ki, bu durum, devletin din alanından çekilmesi idealini öteler.

Karşı argümana konu olan; 'Cemevi dergahtır, camide namazını kılar, cemevinde ritüelini gerçekleştirir' iddiası ise, kendini merkeze koyarak yapılan bir önerme ki, ne gerçekliği ne de hakkaniyeti var. Çünkü herhangi bir Alevi dergahında bir kez bulunan biri şunu çok net görecektir: Bu insanların şiddetli bir ibadet ihtiyacı var. Bunu en iyi Abdal Musa'da, Hacı Bektaş dergahında, taşlara yüz süren Abdalların halinden gözlersiniz. Bu kadar çaresiz bırakılmış insanların tarih içinde oluşan nedenlerle camiye gitmiyor oluşunun hesabı günlük iktidara konu olmamalı.

newyork times, le monde oku

Alevilerin oldukça geniş bir kesimi cemevini ibadethane olarak görüyor ve ibadethanelerinin yasal bir güvenceye kavuşması talebiyle iktidardan ricacı oluyorlar.

Bunun gibi temel hak ve hürriyetleri ilgilendiren konularda bir karşı argüman olarak; 'Cemevi, caminin alternatifi değildir' itirazı çok da masumane bir itiraz gibi gelmiyor bana. Çünkü biliniyor; Aleviler cemevlerini kendileri için istiyorlar, Sünni vatandaşlar için değil. Hiç kimse Sünniler de bundan böyle cemevlerine gelecektir demiyor, diyemez. Cemevi, camiye gitmeyen, camide ibadet etmeyen Alevilerin ibadet ihtiyacını karşılasın diye talep ediliyor.

TEK BİR ALEVİLİK YOK

Olması gereken, Sünni vatandaşların da Diyanet'i yeniden yapılandırmak için bir hamle başlatmalarıdır. Alevileri o çatıya davet etmek yerine şunu söyleseler keşke: 'Bize reva görülen, dinimizin ruhunu eksilten bu kurumdan yeterince mutlu olamadık, gelin hep beraber kendi kurumlarımızı, anlam dünyalarımızı, hatta belki ortak bir 'Yüksek İlahiyat Kurumu' çatısı yaratalım ve onun altında özgürce inancımızı yaşayalım. Devlet, maneviyatımız üzerinde daha fazla otorite kurmasın.'

Alevi çalıştayı notları (2)

Bütün bunlardan çıkan sonuç şu; henüz ortak bir dil kurmuş değiliz. Sadece Sünni ve Aleviler arasında değil, Alevilerin kendi aralarında da bir dil yok. Bin yıla dayanan ve psikolojik boyutu son derece karmaşık olan bir konuda hemen bir çözüm beklemek kolaycılık olur. Ama konuşmaya başlamış olmamız da bir adımdır. Pratik ve pragmatik tavrıyla Türkiye'nin pek çok sorununu çözmüş olan AKP hükümeti bu sorunun da üstesinden gelir diye düşünmeliyiz. Ama bunu düşünürken, hükümetin yapmak isteyip yapamadığı, yapacakmış gibi göründüğü, eksik bıraktığı girişimleri aklımızın bir köşesinde tutmalıyız. Hükümete, Alevilik konusunda yapıcı eleştiri, koşulsuz destekten daha çok yarar getirecektir.

02 Ekim 2009, Cuma

Diyanet İşleri Başkanlığı tartışmaları da aynı mantığın devamı olarak yürütülüyor. Alevilerin Diyanet'te temsil edilmesiyle ilgili çalıştayda söz alan Nuri Gürgür oldukça çarpıcı şu açıklamayı yaptı: 'Cumhuriyet rejimi İslam'ı mistik ve karizmatik öğelerden arındırarak yeni bir din anlayışı geliştirdi. Diyanet mistik bir tecrübeyi değil, aklı merkez alan bir anlayışla örgütlendi. Bu nedenle Aleviler, Diyanet bünyesinde temsil edilemezler.' Açıkça söylemek istediği, dinin maneviyatının kırpılarak akılla ilgili yanının öne çıkarıldığı. Akılsız bir kalbin hasarları kadar, hasar üretecek, kalpten yoksun bir akıl. Diyanet tecrübesi tam da budur Türkiye'de. Maneviyat alanını mistik ve karizmatik öğelerden arındırarak yoğunluğu azaltılmış bir dini, vatandaşlarına reva gören devletin icraatından kendileri çok hoşnutmuş gibi, Alevileri de aynı çatı altına davet ediyorlar. Birtakım Alevi gruplarının bu öneriyi desteklediği biliniyor. Ama şu var; tamamen mistik ve karizmatik öğelere dayanan Aleviliğin Diyanet'te temsilini ne Diyanet'in bünyesi kabul eder, ne de Diyanet'ten gelecek herhangi bir hizmet, Alevileri tatmin eder.

Yazarında notlarında aktardığı gibi hukumet 'Osmanlı Devletinin bile çözemediği'mevzuyu çözme gayreti içerisindedir. Bence bu iyi niyetli yaklaşım alevi vatandaşlarımız tarafından takdir edilmelidir. Şuan sorun çözülebilmiş değil ama çözme gayreti var. Hiç yoktan eskisi gibi keskin açıklamalrdan kaçınmak gerekiyor.

Bütün toplantıların en hararetli tartışma başlığı cemevleri konusu bunun en iyi örneği. Toplantıda konuşmacılardan biri, çözüm olarak şunu önerdi: 'Aleviler cemevinde ibadetlerini yapabilirler. Ama cemevi ibadethane olmamalı!' İbadet edilebilir ama ibadethane olmaması gereken cemevleri, başka önermelere de konu oldu; mesela geçmişte Diyanet İşleri başkanlığı yapmış Tayyar Altıkulaç, samimi bir biçimde kendi deneyimini aktardıktan sonra şunu söyledi: 'Devlet benim ve Alevi vatandaşın hem camide hem cemevinde yan yana gelmemizi sağlamakla yükümlüdür. İbadet yeri camidir. Cemevi başka ritüellerin mekanıdır.'

Ne zaman ki Sünni tanıdıklarımla sohbet etme şansı buldum; onların da devletin gizli sahipleri olarak Alevileri yahut başka güçleri gördüklerini şaşkınlıkla öğrendim. Bu devlet muktedir olmayanı muktedir göstermekte öyle mahir ki! Bütün cumhuriyet tarihi aslında bunun hikayesidir. Aleviler Sünnileri, Sünniler Alevileri devletin sahibi sanır ve ortada kalan iktidar başka derinliklerin hesabının görüldüğü bir sahne olur. Tıpkı Maraş olayları gibi, Sivas da o sahnede tezgahlandı. Kürt Aleviler bu ülkenin gemiden ilk atılacaklar listesinde olduklarından, en derin provokasyonlar onların hayatı üzerinden örgütlenir. O kadar derindir ki 30 yıl geçtiği, Ergenekon soruşturması bunca ilerlediği halde, hala Maraş olayları hakkında tek bir ipucu bulunmuş değil. Sivas'ta ne olduğu ise meçhul. Alevi grupların Kerbela'dan devraldıkları yas kültürünü kolaylıkla üretme potansiyeli de düşünülürse, bütün o tezgahları kuranların daha uzun yıllar besleneceği bir öfke ve hesap sorma sarmalı hayat buluyor.

Aslında hükümet açısından da durum çok kolay değil. Düşünün Osmanlı'nın baş edemediği sorunu, AKP çözmeye gayret ediyor. Ve hatta Osmanlı'nın baş edemediği tek sorundur Alevilik. Kürt sorunu gibi, insan hayatını ilgilendiren bir konuda dahi AKP herhalde bu kadar zorlanmıyordur diye düşünüyorum. Alevilik konusu bin yılın biriktirdiği sorunlarla psikolojik yanı oldukça karmaşık bir alan. AKP'nin çözümde güçlük yaşaması sadece bu nedenle dahi anlaşılabilir.

entel herKUL :))

HÜKÜMETE YAPICI ELEŞTİRİ İLE YARDIMCI OLMAK

bejan matur-zaman

Alevi Çalıştayı notları-1

'Cemevleri ibadethane midir? Cemevlerinin yasal statüsü ne olmalı?' sorusu bu niyet okuma nedeniyle cevap bulmamış bir konu olarak havada kalıyor.

Sivil toplumun muhafazakar kesimini temsilen bulunanların pek çoğu temsil ettikleri kitlenin kaygılarını dile getirdiler. Bildiğimiz türden önyargılar ve komplo teorileri az değildi.