"Mevlid" Bursalı Süleyman Çelebi tarafından 1000 küsürlu yıllarda yazılmış bir kasidedir.

İstanbul Kürt Enstitüsü Başkanı Sami Tan da iki mevlit arasında ciddi farklar olduğunu düşünüyor. Tan?a göre, Kürtçe mevlit konusu henüz tam aydınlatılmış değil: ?Bate mevlidinden önce de mevlit yazıldığı söyleniyor. Ancak henüz bu konuda bilimsel bir tespit yapılamadı. Kürt alimler mevlit konusunda da bir yarış içine girmiş. Hepsi daha güzel mevlit yazmak için çabalamış.?

Mela Hüseyni Bate?nin köyü bugün Kürtlerin en uğrak yerlerinden biri. Beytüşşebap?a 15 kilometre mesafedeki köy, 150 haneden 20 haneye düşmüş. Bate?nin yazdığı el yazısı mevlit, burada torunları tarafından muhafaza ediliyor. Ancak Bate?nin sık sık ziyaret edilen ve kurban kesilen kabri harap halde. Köylüler, maddi imkansızlıktan mezarı onaramadıklarını söylüyor.

Diyarbakır Ulu Cami?de okunan Kürtçe mevlit, ?Nereden çıktı? tartışmalarına yol açtı. Oysa, Mela Hüseyin Bate?nin 1460?ların sonunda yazdığı mevlit, tam 568 yıldır evlerde okunuyor.

Beytüşşebap?ta yaşayan Ahmet Güzel?in evinde tatlı bir telaş var. Kapıdan giren herkes elindeki küçük hediyeyi ev sahibine uzatıyor. Erkekler ve hanımlar ayrı ayrı odalara alınıyor; haremlik selamlık var. Büyük salon erkeklere ayrılmış. Girenlerin verdiği selamlar ayakta alınıyor, ardından salavat getiriliyor. Odanın bir köşesinde yakılan buhur buram buram kokuyor, iliklerinize kadar hissettiğiniz kokuda bal tadı var. Bütün hazırlıklar, toplantının manevi şeref konuğu Hz. Muhammed için. Salonda herkes yerini aldıktan sonra Mela Kadir Bildik önündeki rahleye koyduğu kitaptan makamlı bir şekilde okumaya başlıyor: ?Hemde be hed bo xwedaye alemin, Ew xwedaye daye me dine mubin? Mela Kadir?in okumalarına kalabalık yer yer salavatlarla eşlik ediyor. Bir süre sonra ayağa kalkılıyor ve eller göğe açılıyor. Dualar okunuyor ve son kez salavat getiriliyor. Mela Kadir ev sahibi Ahmet Güzel?e?Hayırlı olsun? diyerek merasimin bittiğini ima ediyor. Az sonra buz gibi şerbet dağıtılıyor. Ardından da mükellef bir sofra kuruluyor misafirler için.

Bidatlaştığı, dinde olmadığı, dine sonradan sokulduğu, bir kutsaliyetinin olmadığıdır.

Mela Hüseyni Bate?nin doğum ve ölümü hakkında her ne kadar çelişkili görüşler olsa da 1417-1491 yılları arasında yaşadığı görüşü hakim. Daha önceleri Hakkari, şu anda ise Şırnak?a bağlı Beytüşşebap ilçesi Bate köyünde dünyaya gelir. 1450 yılında Hakkari Beyliği?nin Osmanlı İmparatorluğu?na katılma kararı ile Beytüşşebap Osmanlı toprağı olur. Bate, önemli eserleri bu dönemde yazar. Divan, Kürtçe mevlit ve Zembilfiruş destanı en önemli eserleri. Özellikle Zembilfiruş, ?klasik Kürt edebiyatı?nın başyapıtları arasında sayılıyor, Kürdoloji uzmanları tarafından. Musul, Dohuk, Erbil, Miks başta olmak üzere çok sayıdaki medresede önemli alimlerden ders alır. Eğitim dönemindeki altın çağını Veli Mir Hasan Medresesi?nde yaşar. Daha sonra çeşitli medreselerde hocalık görevinde de bulunan Mela Bate, edebi kişiliğinin yanı sıra aldığı tıp eğitimiyle de bölgede nam salan birisidir. Gençlerin eğitimine değer verilmesi gerektiği üzerinde duran Bate, aynı zamanda dönemin yöneticilerine önemli raporlar hazırlar. Mirlere kafa tutan Bate, vergi borcunu ödeyemeyen köylüleri Hakkari Miri?ne karşı savunur. Mir, borçları sileceğini; ancak kendisinin de buna karşı bir şeyler yapması gerektiğini söyler. Bate, 150 gencin eğitim masrafını üstleneceğini taahhüt eder ve köylülerin bütün borçları silinir.

Yüzyıllardır Doğu ve Güneydoğu Anadolu?da mevlit bu şeklide okunuyor. Mevlit için en güzel gün Mevlit Kandili olsa da, ölünün ardından, yeni doğan çocuğa veya düğünlerde okunması bir gelenek. Okunan Süleyman Çelebi?nin yazdığı?Kurtuluş Vesilesi? değil elbet. Kürt alim Mela Hüseyni Bate?nin yazdığı bir mevlit bu. Beytüşşebap?ta bir araya gelenler de Bate?nin köylüleri. Onlar hem alimlerinin ruhunu şad etmek hem de Hz. Peygamber?e şükranlarını sunmak için okuyor bu mevlidi.

Sadece mevlüt mü sanki? İslama sonradan giren o kadar çok şey var ki hangi birini saysam bilmiyorum.

Cevap istiyorum... Bir tartışmaya girdim de...

Kürtler, çoğunlukla Mela Bate?nin mevlidini dinlemeyi ya da okumayı tercih ediyor. Bunun sebebi biraz da Bate?nin kişiliği ile ilgili. Peki, kimdir Mela Hüseyni Bate? Mevlidi kadar hayatı da önemli olan bu zatın Kürtlere yönelik birleştirici mesajları günümüzde de geçerliğini koruyor. O, isyan değil barış ve huzur isteyen, hakkaniyete riayet edilmesi için?devrim? niteliğinde duruş sergileyen birisi. Yazdığı mevlit, başka dillere de çevrildi. Önce 1905 yılında Mısır?da Arapça olarak basıldı. 2 yıl sonra da yine Kürtçe olarak İstanbul?da basıldı. Ancak müellif kısmına Mela Hüseyni Ertuşi yazıldı, ki bu Bate?nin kendisidir. Sadece Ertuşi aşireti Bate?yi sahiplenmek için böyle bir yola başvurmuştur. 1992?de İstanbul?da tekrar basılan mevlidin müellif kısmına bu kez sadece; Melaye Bateyi yazılır.

Bölgede bilinen en eski ve yaygın olanı Mela Hüseyni Bate?nin Kürtçe mevlidi. Bate, Süleyman Çelebi?den 66 yıl sonra dünyaya geliyor. 1417?de doğan Bate?nin, mevlidi 50 yaşında yazdığı, 74 yaşında da vefat ettiği belirtiliyor. Bate mevlidi, 600 beyit ve 1200 mısradan oluşuyor. Dili diğer Kürtçe mevlitlere göre biraz daha edebi; mısralardaki ahenk ve ritim onun daha çok okunmasında tercih sebebi. Bate mevlidi, Süleyman Çelebi?den sonra yazılmasına rağmen büyük farklılıklar içeriyor. Abdülselam Kartal?Merhaba? diye başlayan mısraların Çelebi mevlidi ile aynı olduğunu anlatıyor: ?Bu benzerlik normal. Çünkü birisi Bursa, diğeri Hakkari yöresinde yaşıyor. O dönemde etkileşimin olması biraz zor. Zaten Kürtçe mevlidin geri kalanı farklı.?

mevlüt efendimizin doğumuna kadar geçen sürelerinin içinde sahnelerde neler yaşandığını anlatan ritimli bir anlatım çeşididir. ilk mevlüt kürtçe dir.

Ne yazık ki, hala inananlar tarafından " kutsallaştırılmış " , " ayinleştirilmiş " bir hali vardır.

Hatırladığım kadarıyla ;

güzel bir yazıııı.

Emin olduğum ise ;

Kutlu Doğum Haftası çerçevesinde Diyarbakır Ulu Camii?nde okunması ve bunun TRT 6?da yayınlanmasıyla Kürtçe mevlit ilk kez geniş kitlelere duyurulmuş oldu. Ancak bazı kesimler?Kürtçe mevlit nereden çıktı? yorumları yapmaya başladı. Aslında Kürtçe mevlit 568 yıldır Kürtler tarafından okunuyor. Üstelik Kürtlerdeki Peygamber aşkı birden fazla mevlidin yazılmasına vesile olmuş. Mevlit üzerine çalışma yapan ve onları toplayan Abdülselam Kartal, 15 Kürtçe, 3 Zazaca mevlidin varlığından söz ediyor. Kartal, bütün Kürtçe mevlit örneklerini Siirt, Mardin yöresinden toplamış: ?Daha fazla olabilir. Benim ulaştıklarım bunlar. Erzurum yöresinde de olduğu söyleniyor. Peygamber aşkı mevlit yazmayı arttırmıştır. Bütün mevlitler kısmen benzese de birbirinden farklı. Kürtçe mevlitler kütüphanelerde?Farsça eserler? diye kayıt altına alınmış.?