Bugün, Beyoğlu İlçesi?nde Karaköy Meydanı?nın doğusunda Ziraat Bankası?nın yanında mimarisi çok hoş, meydanla adeta bütünlük teşkil etmiş bir mescit vardı. Fatih döneminde bir tekke olmasına rağmen daha sonra Merzifonlu Mustafa Paşa tarafından üzerine cami yaptırılan alan, Osmanlıların iskele başlarına, deniz kıyılarına mescit yapma geleneğine uygunluk arz eden bir yerdi.

Yedikıta dergisinin Şubat sayısında Kemal Erkan?Kültür Başkenti?nde Neler Oldu? yazısında 1956-1957 arasında imar ve düzen adına İstanbul?da çok sayıda tarihi eserle birlikte 54 caminin yıkıldığını belirtti.

Resimleri büyütmek için üzerini tıklayın.

Demokrat parti dönemlerinde ise İlyaszade Mescidi, Emir Mescidi, Hatice Usta camii, Voynuk Şüceaddin Camii, Başkadın Emetullah ve Darphane Mescitleri, Denizabdal Camii, Çakırağa Mescidi, Camcı Ali Mescidi, Sarı Musa Camii, Çobançavuş Camii, Malkoç Süleyman Camii ve daha onlarcası yıkılmış yerlerine ya otopark, yol, dükkan, park yapılmıştır.

(4) Afife Batur, ?Karaköy Mescidi?, DBİA, IV, s. 457.

İmar ve düzen adına

O güzelim mescide de kıydılar!

Paşa?nın yaptırdığı mescitle ilgili elimizde fazla bilgi bulunmamaktadır. Fevkani olarak yapılan bu mescit, daha sonra harap olmasından, vakfına ait dükkanların da onarıma ihtiyaç duymasından dolayı Sultan II. Abdülhamid tarafından yeniden inşa ettirilmiştir.

18. yüzyılda yazılan ve İstanbul camileri ile ilgili çok önemli bilgiler veren Hüseyin Ayvansarayi?nin Hadikatü?l-Cevami adlı eserinde, Karaköy Camii?nden şöyle bahsedilmektedir:

Üsküdar?daki Çınar Camii 1935?te, Balık Pazarı Tekkesi Camii 1936?da yıkılmış.

(3) Semavi Eyice, Eski İstanbul?dan Notlar, İstanbul 2006, s. 123.

22 Nisan 2010,

Mescitten farklı olarak sekiz köşeli gövdesi tamamen mermer kaplı olan minare Semavi Eyice?ye göre, cumba şeklindeki minareleri hatırlatıyordu. Keskin hatları bakımından modern üslubu aksettiren minarenin dikkat çekici bir de şerefesi vardı. Minarenin eteğinde mermer bir levha üzerinde kabartma şeklinde bir selvi motifi görülmekteydi. Mescit, Karaköy Meydanı ile o kadar uyumlu bir tablo görünümündedir ki bölgenin çekilmiş fotoğraflarının, yapılmış kartpostallarının eksilmez figürü olarak karşımıza çıkar. Dışı tamamen mermer levhalarla kaplanmış cami gün ışığını?t? biçimindeki pencerelerden almaktadır. (2)

Dönemin meşhur İtalyan mimarlarından Raimondo D?Aronco tarafından yine fevkani, yani merdivenle üst kata çıkılır bir mimariyle, art nouveau üslubunda, ilginç bir görünümle tekrar yapılmıştır. Kubbeli ve sekizgen planlı caminin batı köşesinde yine sekizgen köşeli, ilginç, İstanbul?da benzeri olmayan bir minaresi vardı.

?Galata Surları dışında kalan ve Yağkapanı olarak adlandırılan mescidin banisi, Osmanlı Devleti?nin önemli sadrazamlarından biri olan Merzifonlu Kara Mustafa Paşa?dır. Sicil-i Osmani?de Köprülü Mehmed Paşa?nın kapı yoldaşlarından Hasan Ağa?nın oğlu olarak gösterilen Mustafa Paşa, valilik, kaptan-ı deryalık ve sadrazamlık yapan devlet adamlarından biridir. II. Viyana Kuşatması?nda başarısız olunca katledilmiş, naaşı Belgrad?da bir camiye defnedilmiştir. Hayatı harp sahalarında geçen paşanın askeri başarılarının yanı sıra hayır işlerinde de cömert biri olduğu görülür. İstanbul?da Çarşıkapı Semti?nde bulunan külliyesi bunun en güzel örneğidir.? (1)

İstanbul?da yıkılan mescit ve camiler

1957 yılında yol çalışmalarını hiçbir şekilde aksatmamasına rağmen sebepsiz yere yıkılan bu eser hiç şüphesiz Karaköy Meydanı?nın en önemli eseriydi. Bu sorumsuzluk, eserin yok edilişinden sonra da devam etmiş, daha sonra Kınalıada?da yeniden kurulmak üzere tek tek numaralanarak sökülmüş taşları ve diğer parçaları da kaybedilmiştir. (3)

(2) Semavi Eyice, ?İstanbul Minareleri?, Türk Sanatı Tarihi Araştırma ve İncelemeleri, İstanbul 1962, c. 1, s. 80.

Urfa'da 1940'lı yıllarda Camiler bir bir satılmış. Bir çok kişi camileri alıp vakfetmiş. Fakat alınamayan bir çok camide Urfa'da ev veya işyeri olarak satın alınmış. İnönü döneminde imamlık yapan Urfalı Mırıne hoca, Tuzeken camiini satın almaya gelen 2 kadının konuşmasına şahit olmuş. Kadınlar kendi aralarında, Şurayı mutfak yaparız, Burayı kiler yaparız. , diye konuşurken, Mırıne hoca, Peki ya bu minareyi nerenize sokacaksınız?, diye anlamlı tepkisi Urfa'da dilden dile anlatılır.

Bir Nükte; Urfa'da Mirine Hoca

Camide İtalyan üslubu vardı

Yola tesadüf etseydi Ziraat Bankası da yıkılırdı

Aradan geçen zaman içerisinde birçok kez gazetelerde ve dergilerde camiyle ilgili kamuoyunu bilgilendirecek yazılar yazılmış ancak bir sonuç elde edilememiştir. Eser belediyenin imar planları çerçevesinde gündeme alınmış fakat bu konuda da henüz bir gelişme sağlanamamıştır. Fatih Güldal / dunyabizim.com

Fatih?te ki Çınar Mescidi ise 1937?de yıkılmış yerine CHP parti binası yapılmış. Tek parti döneminde yıkılan cami ve mescitler: Hoca Teberrük Mescidi, Revani mescidi, Süleyman Subaşı Camii, Keskindede Mescidi, İsfendiyar mescidi, Karagöz ve Firuz Ağa Mescitleri?dir.

20. yüzyılın başında vapur, tramvay ve tünel üçlüsünün birleştiği bir aktarım ve uluslararası ticaret merkezi haline gelen Karaköy?deki hareketlilikle birlikte yeni yeni sorunlar ortaya çıkar. Artan trafik yoğunluğunun giderilmesi için yol genişletme çalışmalarına başlanır.

Osmanlılar iskele başlarına cami yaparlardı

Halı ve seccadeleri çalınan caminin çok değerli avizesini de bir daha gören olmamış, minberinin ve mihrabının Mercan?daki Atik İbrahim Paşa Camii?ne monte edileceği söylenmişse de, bu da sözde kalmıştır. (4)

(1) Ayvansarayi Hüseyin Efendi, Hadikatü?l-Cevami, haz. A. Nezih Galitekin, İstanbul 2001, s. 433.

Karaköy meydanında, eskiden, kendi halinde, kimseyi incitmeden duran bir güzel cami vardı. Ama yıkıldı! Sebep?

Tarihi eserlerin yıkımları yalnız İstanbul?la sınırlı kalmamış Anadolu?nun dört bir yanında da tarihi eserler yok edildğini yazan Erkan, bu yıkımların tek parti döneminde başlatıldiğını Demokrat parti döneminde devam ettirildiğini kaydetti.