S. C. İle Fuat Kav bu olaydan tam 12 yıl sonra İstanbul'da buluştu. S. C. küçük bir tekstil atölyesi sahibi olmuştu. Bir sinema kafeteryasında buluşan ikili eski günleri konuştu. Bu arada Fuat Kav S. C.'ye tüneli ihbar edenin kendisi olup olmadığı sordu. S. C. önce inkar etti ancak Güllü'nün verdiği bilgileri duyduktan sonra başını önüne eğdi ve hiçbir şey söylemedi.

Tünelin nasıl ortaya çıktığı konusuna gelince... Daha önce tahliye olan temsilci S. C. polis tarafından yakalanır. Daha sonra PKK saflarında hayatını kaybeden Hasan Güllü ile birlikte. Burada S. C. tehditlere dayanamıyor ve tünelin çıkış noktasının bilgisini verdi.

Cezaevi idaresi bu bilgi sonucunda 35. Koğuşun boşaltılması kararını aldı. Mahkumlar karşı çıktı ve pazartesi günü idareye bir cevap vereceklerini söyledi.

Hasan Güllü, S. C'nin ifadesi alındığı sırada yan odadaydı. Güllü daha sonra bu bilgiyi cezaevindeki PKKlilere verdi.

BBC Türkçe Servisi o gece İstanbul'da bir belediye otobüsünde Diyarbakır Cezaevindeki korkunç işkencelerin baş sorumlusu olan Esat Oktay Yıldıran'ın vurularak öldürüldüğü haberini geçiyordu.

Bu dönemde idare tüneli aramaya başladı. İş makinaları getirildi, avlunun her tarafı kazıldı, koğuşta aramalar yapıldı ancak hiçbir sonuç alınamadı. Bu nedenle 35. Koğuşun boşaltılması kararından da vazgeçildi.

İlk dönemde birçok sorun yaşandı. Kapak her gün gece açılıyor ve sabaha kadar kazı çalışması yürütülüyordu. Kazı için bir havalandırma boşluğu kullanılıyor ve burada çıkarılan toprak da diğer havalandırma boşluklarına dökülüyordu.

Havalandırmada bekleyen tutsaklar öfkeliydi. Sloganlar atılıyordu. Öfke, hayal kırıklığı, çaresizlik...

Mahkumların çıkarıldığı havalandırmanın yan tarafından Türkiyeli devrimcilerin kaldığı bir koğuş vardı. Gece saat 23'ü biraz geçerken bu koğuştan alkış sesleri ve sevinç çığlıkları yükselmeye başladı.

guncel

yok su taşımacılığı için... su taşıyıp içerde banyo yapıyolarmış jankan..!

DIŞARIDAN KAZILMASI PLANLANAN TÜNEL

KARŞILAYACAK OLANLAR YAKALANMIŞTI

Çünkü Diyarbakır Cezaevi bir kaleydi. Oradan bırakalım kaçmak 35. koğuştakilerin hiçbirinin dışarı çıkabileceğine ihtimal dahi verilmiyordu.

Tünel ilerledikçe kimlerin kaçacağı konusunda tartışmalar yaşanmaya başlandı. Diyarbakır Cezaevinde o dönemde Türkiye solundan da birçok mahkum bulunuyordu. Onların temsilcileri çağrıldı ve tünel konusu açıldı. Sonuçta onlardan da bir grubun tünelle kaçmalarına karar verildi.

İKİNCİ FİRAR VE GÖÇÜK

Metris de solcular

Önce AKP genel başkanı referandumda diyarbakır cezaevini yıkacağız diyerek konuyu gündeme taşıyıp siyasal etnik oy avcılığı yaptı. Ardından CHP genel başkanı Kemal Derviş biz yıkmayacağız müze yapacağız diyerek bu etnik siyasal oy avcılığında daha da ileriye gitti.

1987 YILI BAHARINDA KAZI BAŞLADI

Sonbahara gelindiğinde tünel artık bitme noktasına gelmişti. 74 metrenin sonunda artık çıkış noktasına gelindiği düşünülüyordu. Hazırlıklar başladı. 41 kişinin çıkmasına karar verildi. Bunlardan 5'i TİKKO 1'i ise DEV-SOL üyesiydi. Diğer tüm tutsaklar da PKKliydi.

TÜNEL ALTI METRE DAHA DERİNE İNİYOR

fatomato; ettiğin yorumlardan ne ot olduğun da belli oluyo.. ot, ot'a yazar haberin olsun :))

VE TARİH 22 EKİM 1988

tüneli kaçmak içinmi kazmışlar

ANF NEWS AGENCY

1988'in Mayıs ayında tünelin kapağını yeniden açan tutsaklar tüneli suyun bastığını gördü. Buna rağmen kazıya yeniden başlandı. İki ay kadar mahkumlar suyla boğuştu. Dışarıya çıkan S. C.'den de olumlu bir haber gelmiyordu. Hiçbir ilerleme sağlanmadı.

Tünelin çıkışının hemen iki metre ötesinde ise bir ev vardı. Koğuşa geri dönen mahkumlar kısa bir toplantıdan sonra bir karar verdi. O iki metre daha kazılacak ve evin içerisinden çıkılacaktı. Zaten dışarıdan gelecek kişilere de iki gün üst üste gelmeleri konusunda bilgi verilmişti.

"pkk'liler" yazarak ne ot olduğunu belli etmişsin!

Tünelin kazılmasına başlandığı süreçten ortaya çıktığı güne kadar 35. koğuşta bulunan yazar Fuat Kav, PKK hükümlülerinin tünele ne kadar inandıklarını bugün gülerek şu sözlerle açıklıyor: ?Tünel kazıldığı süreçte bizim elimize birçok firar imkanı geçti. Ama biz tünelimiz var diye kaçmıyorduk?.

Listede genel olarak tünelde çalışan isimler vardı. Ancak daha önce kaçacağını düşünerek tüneli kazan bazı tutsaklar geride kalmıştı. Ortam duygusal olarak çok ağırdı. Hem gidenler hem kalanlar için zordu.

AKP ve CHP genel başkanları da şunları şımartmayın

Giden herkesin yanına alması için birer bıçak yapmıştı Mustafa Gezgör. Tek savunma araçları onlardı. Sırtlarına poşetlere sarılı halde elbiselerini aldılar. Ve sürünerek tünelin çıkışına doğru ilerlediler.

Diyarbakır cezaevinin şımarık mahkumları...

O dönem BBC'nin kısa dalgadan yayın yapan Türkçe Servisi 23'te de haber bültenini yayınlardı. Türkiye solundan tutsaklar bu bülteni dinlemişti.

Ancak tünel cezaevinin dışında askerin gözetleme kulesinin hemen altına çıkmıştı. Tünelden ilk kafasını uzatan kişi arkasındakilerin çıkması yönündeki ısrarı üzerine ısrarı üzerine şunu söyledi: ?Ben çıkacağım ama kurşunu yerim?. Sonuçta geri dönüldü.

ÖZGÜRLÜĞE İLK YOLCULUK VE İLK HÜSRAN

Askerlerin bir ihbar üzerine geldiği belliydi. Tüm hücreler arasındaki iki duvar yıkılmıştı. Ama tünelin çıkışı tuvalet hücrelerinin duvarları arasındaydı.

Duvarın arkasından bir ses geldi: ?Esat Oktay'ı vurmuşlar?.

Tünelden çıkıldığında karşılayacak olan kişiler ile mahkumlar arasında bir parola belirlendi. Bu parola bir şarkıydı. Yıldıray Çınar'ın?Kader Torbasına Elimi Uzattım? şarkısı. Bunu hayatında daha önce hiç şarkı söylememiş olan Fuat Kav seslendirecekti.

Yapılan toplantıda bir kural koyuldu. 41 kişi çıkıp gittikten 1 saat sonra geri kalanlar da kendi inisiyatifleriyle kaçabilecekti.

güncel

12 Eylül darbesi sonrasında ülkemizde binlerce kişi işkencehanelere çekildi. Metris, Mamak, Bayrampaşa, Buca ve Diyarbakır Cezaevlerinin yanı sıra ülkemizin bütün cezaevlerinde işkence ve baskı politikası siyasi görüşü ve etnik kimliğine bakılmaksızın tüm mahukumlar ve tutuklular üzerinde uygulanmıştır.

'KADER TORBASINA ELİMİ UZATTIM'

İşte cezaevindeki eylem hazırlıklarının bir parçası da tutsakların seneler boyunca yaptıkları yazınsal çalışmaların saklanmasıydı. Mektuplar, savunmalar, tutanaklar vs. Bunlar toplanınca birkaç çuvalı dolduruyordu. Bunların sağlam zulalara kaldırılması gerekiyordu. Dönemin cezaevi temsilcisi olan Yılmaz Uzun bu belgelerin zulalanması için uygun bir yer aramaya başlar.

yeter artık...

Şımarmayın.

Tünel kazma konusunda 35. Koğuşta kalan hiçbir tutsağın bir tecrübesi yoktu. Daha önce başka cezaevlerinde kalan Mustafa Gezgör oradaki herkesten biraz daha tecrübeliydi. Bıçak, kesici ya da kazmada kullanılabilecek aletler yapma gibi konularda görevi o üstlendi. Görev dağılımı yapıldı ve 87'nin Mart ayında ilk kazma tünele vuruldu. Kazma derken lafın gelişi. Mahkumlar tüneli kazmak için el yapımı küçük aletler kullanıyordu.

Duvara vurup ne olduğu sordular.

Yılmaz Uzun 21 Temmuz 1994 günü Silopi'de Türk askerleri tarafından sağ yakalanan ve yoğun işkencelerden sonra boğazı kesilerek katledilen Yılmaz Uzun'dur.

Gece saat 22 sularında aramalar sona erdi. Hatta savcı gelip cezaevi temsilcilerinden özür diledi. Bu sırada bir yüzbaşı yanındaki askerlerle birlikte kısa bir telefon görüşmesinden sonra dördüncü kat 9 nolu hücreye gitti.

Delikleri inceleyen mahkumlar artık nihai olarak tünel kazmaya karar vermişti. Aralarından sadece bir kişi karşı çıktı ama diğerlerinin tümü bu konuda kararlıydı.

Yılmaz Uzun bir sabah kalktığında kaldığı hücrenin duvarında bir delik açar. Deliği genişlettiğinde bir boşluğa ulaşır. Elini bu boşluktan içeri sokar ve hiçbir şeye değemez. Biraz daha eşelediğinde deliğin arkasındaki boşluğun çok büyük olduğunu görür. Bu durumu arkadaşlarına açar ve ilk kez Diyarbakır Cezaevinde bir tünel kazma fikri doğar.

Oldu da. Ama çok sonra... 1989 yılının Eylül ayında Hüseyin Hüsnü Eroğlu ve Mehmet Yalçınkaya adlı tutsaklar tek tip elbise uygulamasını protesto etmek için düzenlenen açlık grevi direnişinin sonunda Aydın Cezaevine nakledildikten sonra katledildiler.

Diyarbakır Cezaevinden daha sonra başka E-Tipi cezaevlerine sevk edilen mahkumlar görecekti ki hücre bölümlerinin hepsinin arka tarafında demir parmaklıklarla örülü havalandırma boşlukları bulunuyordu. Ancak Diyarbakır E Tipi Cezaevini inşa eden müteahhitler bu boşlukları duvarla kapatmışlardı.

Tünelden sadece sınırlı sayıda PKKli tutsağın haberi vardı. Bu mahkumların hepsi 35. koğuşun birinci katına yerleşti. Ve buradaki 9 numaralı hücreden bir kapak açılarak tünel kazılmaya başlandı.

22 Ekim 1988 günü 35'inci koğuşa ellerinde balyozlarla yüzlerce asker geldi. Mahkumlar havalandırma alındı. Koğuştan balyoz sesleri geliyordu. Askerler içeride iki hücre arasındaki duvarları olduğu gibi yıkıyorlardı.

Okuyacağınız bu yazı Hanefi Avcı'nın?Haliç'te Yaşayan Simonlar? adlı kitabına konu olan Diyarbakır Cezaevi'nin 35'inci koğuşunda Mazlum Doğan'ın üç kibrit çöpü yaktıktan sonra kendi hayatına son verdiği 9 nolu hücreden özgürlüğe uzanan bir tünelin öyküsünü anlatır.

Hani bütün aramalara rağmen bulunamayan, cezaevinin çevresinin 6-7 metre derinlikte kazılıp beton dökülmesine rağmen engellenemeyen tünel.

Ancak tünelin birinci kattan kazılması sıkıntılar yaratıyordu. Gardiyanlar ya da askerler zaman zaman geceleri habersiz koğuşa geliyordu. Bu da risk demekti. Bu nedenle yeniden bir düzenleme yapıldı. Tünelden haberi olan herkes dördüncü kattaki hücrelere yerleştirildi. Dördüncü kattan iplerle toprak zemine iniliyor ve burada kazı devam ediyordu. Zaten tünel ilerledikten bir süre sonra cezaevi idaresi birinci katı tamamen boşattı ve hücreleri kilitledi. Bu nedenle idare de rahattı. Onlara göre birinci kat boşaltıldıktan sonra cezaevinden herhangi bir şekilde tünel kazılması imkansızdı.

1987 yılına gelindiğinde Diyarbakır Cezaevinde baskılar hiç şüphesiz 12 Eylül süreciyle kıyaslanamayacak boyutta hafiflemişti. Hatta mahkumlar koğuşlarda ciddi kazanımlara kavuşmuştu.

Umutlar tükenmişti. Sabah hücrelerinin küçük penceresinden bakan mahkumlar tünelin çöktüğünü gördü. İnsanlar toplanmıştı çöken bölümün çevresinde. Kısa bir süre çevreden toplananlar toprak ve taşlarla çöken bölümü kapattılar.

Diyarbakır Cezaevinde bulunan tutsaklar da buna karşı uzun soluklu bir direnişe geçmeye hazırlanıyordu. Tabii ki eyleme geçiş baskıları, baskınları, çatışmaları beraberinde getirecekti. Hatta ölümler bile söz konusu olabilirdi.

Bir diğer zorluk da toprağın çekilmesiydi. Kovalarla toprağın çekilmesi sırasında duvara sürtünen ip büyük zarar görüyordu. İpin bu şekilde zayii edilmesi de büyük bir sorundu. Bir iplik makarası kullanarak bir düzenek oluşturuldu. Sonra tünele kablolarla ışık düzeneği kuruldu. Bu ışık düzeneği aynı zamanda bir alarm vazifesi görüyordu. Gündüzleri kapatılan kapağın etrafındaki çatlaklar da cezaevindeki kadın mahkumlardan temin edildi. O dönem orada bulunan Sakine Cansız saç kurutma makinesini bulup onlara getirdi.

Tünel ilerledikçe başka sorunlar da ortaya çıkmaya başladı. Ancak bir kişinin geçebileceği genişliğe sahip olan tünel uzadıkça kazan mahkumlar için hava sorun oluyordu. Bu nedenle ancak 1-2 dakika çalışabiliyorlar, sonra tünelin başlangıcına gelip soluklanıp sonra yeniden tünele dönüyorlardı. Bu soruna da bir çözüm üretildi. Deri ceketler birbirine dikilerek bir körük yapıldı ve bir hortuma bağlandı. Bu hortum da tünele indirildi. Dışarıdan tünele hava pompalanmaya başlandı.

ZULA ARAYIŞI NASIL TÜNEL KARARINA DÖNÜŞTÜ?

12 Eylül vahşetinin kalesi olan Diyarbakır Cezaevinden kazılan tünelin hikayesi işte buydu. İki seneyi aşan bu tünel macerasında ne bir kişi bile özgürlüğüne kavuştu ne de tek bir asker bile tünelin başını sonunu görebildi. Ta o güne kadar...

Cezaevinin ön tarafından çıkmayı planlayan mahkumların rotasında ağır araçların geçtiği ana çıkış vardı. Kayalığın üzerinden gitmeleri durumunda bu araçların tüneli çökertebileceği düşünüldü. Bu nedenle kayalığın altından kazının devam etmesine karar verildi. Bu şekilde tünel altı metre daha da derine indi.

Bu hikayenin nasıl sonuçlandığını az çok o süreci bilen herkes tahmin eder: Yüzlerce mahkum dayaktan geçirilerek otobüslere bindirilecek ve başka cezaevlerine sevk edilir. Bütün umutlar her şey yıkılmış ve tüm çabalar sonuçsuz kalmıştır.

Böylesi küçük keşifler tünelin ilerlemesini hızlandırıyordu. Ancak tünel kazılırken büyük bir kaya kütlesiyle karşılaşıldı. Bu dönemde kritik bir karar verildi.

Diyarbakır cezaevinde idam cezası infaz edilemedi. Hemen diğer cezaevlerimizin tamamında işkenceinin ve baskının yanı sıra dar ağaçlarında da canlarını verdiler.

Bir kapısı daha vardır Diyarbakır'ın; en az diğer kapıları kadar bilindiktir. Bu kapı ölümün, özlemin, ayrılığın, insana ait ne kadar acı varsa biriktiği bir dünyaya açılır. Kapılar ve kapıların ardında yürekler atar. Sıra sıra küçük odalarda insanlar yaşar, insanlar küçük mazgal deliklerinden dışarıya taşar.

TÜNELE BAŞLARKEN

TÜNEL NASIL ORTAYA ÇIKTI?

DERİ CEKETLERDEN BİR KÖRÜKLE TÜNELE HAVA POMPALANDI

Arkadaşlar 12 Eylül de diğer cezaevlerinde ne yaşandıysa en fazla o kadar baskı ve işkence Diyarbakır Cezaevinde vardı. Kürtler daha çok baskı gördü iddiası yalancılıktır. Şımarıklıktır.

Ancak o gün gündüz saatlerinde tünelin çıkış noktasında bekleyen kişiler yakalanmıştı. Her ikisi de çözülmüş ve cezaevinden PKKlilerin kaçacağını söylemişlerdi. Tabii mahkumların hangi yolla kaçacağını bilmiyorlardı. Bu nedenle tünel açığa çıkmadı.

Pazar'ı Pazartesi'ye bağlayan gece 17 kişi tünelden sürünerek ilerledi. O gece müthiş bir yağmur yağıyordu. Tünelin son iki metresi yüzeye yakın kazılmıştı bu nedenle tünelin çıkış bölümü çökmüştü. Bu firar girişimleri de başarısız oldu.

Bu yazı tünelin kazılmaya başlandığı 1987 baharından ortaya çıkarıldığı 1988 Ekim ayına kadar 35. koğuşta bulunan Kav'ın anlatımlarına dayandırılmıştır.

Ve askerler ikinci kez geldiklerinde birkaç balyoz darbesi sonrasında tüneli buldular.

en az kürtler kadar işkence gördü.

Tünelin ilk etabının başarısızlıkla sonuçlanmasından kısa bir süre cezaevi temsilcilerinden biri olan S. C. tahliye oldu. Onun görevi dışarıda bir ev tutup küçük bir tünel kazarak cezaevinden kazılan tüneli bulmaktı.

1987 yılında Diyarbakır zindanında bütün işkencelere karşı boyun eğmeyen 35. koğuşta kalan devrimciler dışarıya cezaevinden kaçacaklarını ve kaçışın dışarıdaki boyutunu örgütlemek için destek istediklerini bildirdiklerinde onlara kimse inanmamıştı. Hatta dışarıdaki PKKliler bunun bir komplo olabileceğini ve gönderecekleri kişilerin yakalanacağını düşünmüşlerdi.

Mamak da ülkücüler

Ancak dönemin Adalet Bakanlığı cezaevlerinde yeni uygulamaları yürürlüğe koymak istiyordu. Bunlardan biri de tek tip elbise uygulamasıydı. Tek tip elbise uygulaması için Diyarbakır Cezaevinde de mahkumlara bildirim yapılmış ve sivil elbiselerinin tümünü teslim etmeleri için kendilerine süre tanınmıştı.

Havalandırmadaki PKKli tutsaklar buna hiçbir anlam veremiyorlardı. Az ötede askerler tüm özgürlük umutlarını bağladıkları tünellerini bulmak üzereydi. Bu sevinç onlara çok tuhaf gelmişti.

Emek caddesi üzerindeki Diyarbakır E Tipi Cezaevinin kapısından bahsediyoruz. Ve bu kapının ardında 12 Eylül sürecindeki korkunç işkenceleri yaşayan insanlardan.

Ancak son zamanlarda politikacılarımız ve STK lar Diyarbakır Cezaevini sık sık 12 Eylül işkenceleri ve baskısı ile özdeşleştirmektedirler.

Bu sırada TİKKO temsilcileri kendilerinin dışarıda bir ilişkileri olduğunu ve onların firar edenleri karşılayacaklarını söyledi. Bu ilişki de değerlendirildi. 17 kişinin altına girebileceği bir tır ayarlandıklarını söylüyordu TİKKOcular.

Diyarbakır'ın kapıları yorgun bir şehrin kalbine açılır. Her gün yeni hikayelerle çoğalan bir tarihin biriktiği kalbine.

Ama öyle olmadı.

Firar edecek 41 kişinin sayısı bu nedenle 17'ye düşürüldü. Ve o iki metre daha kazıldı Pazar günü ve Pazartesi firar için hazırlıklara başlandı. Karşılayacak kişilerin yakalanması nedeniyle bir polis pususunun olabileceğini tahmin etmelerine rağmen firar kararı verildi.

Aradan yıllar geçti ve Hanefi Avcı da?Haliç'te Yaşayan Simonlar? kitabında S. C.'nin kendilerine tünel bilgilerini verdiğini yazdı.

Ama şu var.

Tünelin son hazırlıklarının tamamlanmasının ardından dışarıya haber verildi. Dışarıda iki kişi tünelin çıktığı mahallede kaçanları alacak ve onları güvenli bir yere ulaştıracaktı. Dışarıdakiler de bu konuda zar zor ikna edilmişti.

35. koğuşun bulunduğu bölüm 4 kattan oluşuyordu. Her bir katta da 10 hücre bulunmaktaydı. Tüneli kazmak için planlar yapan tutsaklar başka bir hücrede aynı yerde açtıkları deliğin de bir büyük boşluğa açıldığını gördüler. Sayısız denemenin ardından her iki hücrenin duvarının arasında bir havalandırma boşluğu olduğu anlaşıldı. Yani toplamda 5 havalandırma boşluğu bulunuyordu.