Nitekim Peygamber Efen-dimiz'in , bizzat kendisinin de eşya ve hadiseleri sürekli hallaç ederek, hep tefekkür ufkunda tefekkür yörüngeli bir hayat yaşadığını müşahede ediyoruz. Mesela bir hadis-i şerifte O'nun bu hali bize şöyle anlatılır: Allah Resulü bir gece kalktığında gözleri hüzün dolu bir şekilde, "Muhakkak göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelip sürelerinin uzayıp kısalmasında düşünen insanlar için elbette birçok dersler vardır. Onlar ki Allah'ı gah ayakta divan durarak, gah oturarak, gah yanları üzere zikreder, göklerin ve yerin yaratılışı hakkında düşünürler ve derler ki: 'Ey Yüce Rabbimiz! Sen bunları gayesiz, boşuna yaratmadın. Seni bu gibi noksanlardan tenzih ederiz. Sen bizi o ateş azabından koru!'" (Al-i İmran suresi, 2/190-191) ayetlerini okudu; okudu ve gözyaşları içinde derin bir tefekküre daldı. Sabah namazı için ezan okumaya gelen Hazreti Bilal kendisine: "Ya Resulallah! Kendini niçin bu kadar zora koşuyorsun? Allah, geçmiş-gelecek bütün günah yollarını Sana kapattı." dediğinde Efendimiz ; "Bana bu kadar ihsanda bulunan Rabbime, ihsanı ölçüsünde şükreden bir kul olmayayım mı?" buyurdu. (Buhari, Teheccüd, 6)

İçler Acısı Halimiz ve Fikir Çilesi

- Tefekkürün başı-sonu, hedef ve gayesinin belirlenmiş olması; disiplinli, derin ve sistemli olması gerekir. Bu manada tefekkür, esasında bir peygamberlik mesleğidir.

- Bir mü'min konuştuğu zaman mutlaka belli bir hikmet ve maslahat gözeterek konuşur. Konuşulacak mevzuda böylesi bir hikmet ve maslahat söz konusu değilse o zaman susmayı tercih eder.

- Allah'ın yüce adını bütün cihana duyurma ve bu husustaki engelleri bertaraf etme adına alternatif düşünceler üretme de esasında tefekkür kategorisi içine girer.

Ne var ki, asrımızda Müslümanlarda kıtlığı yaşanan en önemli hususlardan birisi tefekkürdür. Bu itibarla insanımızın tefekkür yolunda yaya olduğu söylense zannediyorum mübalağa yapılmış sayılmaz. Mesela günümüzde ümmet-i Muhammed'in, tarihinde hiçbir zaman olmadığı ölçüde bela ve musibetlere maruz kaldığı bir vak'adır. Ancak Müslümanların beyin zonklatıp, fikir üretip alternatif çözüm yolları araştırarak bu bela ve musibetlerden sıyrılmak için kayda değer bir şey yapmadıkları da ayrı bir vak'adır. Halbuki bu vartadan çıkış ancak tefekkürle olacaktır. Bu sebeple tefekkürü sadece Cenab-ı Hakk'ın ef'al ve esmasının cilvelerini düşünme, lütfettiği nimetleri teemmüle koyulma ve böylece iman ve marifetimizi derinleştirme şeklinde anlamamamız gerekir. Elbette ki bu hususlar tefekkür adına çok önemlidir; ancak din-i mübin-i İslam'ı bütün cihana duyurma.. varsa bunun önündeki gaileleri bertaraf etme.. o gailelerin bertaraf edilmesi adına alternatif düşünceler üretme... gibi hususlar da tefekkür kategorisi içinde mütalaa edilmelidir; mütalaa edilmelidir çünkü bir mü'minin en temel vazifesi i'la-yı kelimetullahtır. Yani Allah'ın adının gönüllerde yüceltilip yayılması için cehd ve gayret içinde olmaktır. Elbette ki Cenab-ı Hak, her zaman mütealdir, O'nun adı zaten zatında yücedir. Ancak zatında yüce olan bu yüceliğin gönüllerde duyulup hissedilmesini sağlamak da bir mü'minin varlık gayesi, en temel vazifesidir. İşte bu itibarla diyoruz ki din-i mübin-i İslam'ın, bütün bir yeryüzünde gönüllerde bir kez daha şehbal açması için sürekli fikir çilesiyle oturup kalkma, hep o mevzu etrafında tefekkür ve teemmülde bulunma, çözüm adına değişik yol ve yöntemler arama, onunla uykuların kaçması ve o ızdırapla geceleri kalkıp deliler gibi dolaşıp durma.. evet, bütün bunlar hem de ali derecede tefekkür kategorisine giren hususlardır. Zira tefekkürünüz neye taalluk ediyorsa taalluk eden mevzuun kıymeti ölçüsünde sizin tefekkürünüz de kıymet kazanır.

İnsanlığın İftihar Tablosu'nun mübarek beyan ve hayat-ı seniyyelerine bakıldığında bu hakikat açık ve net bir şekilde görülür. Mesela tefekkür ile alakalı bir nurlu beyanında O ; "Tefekküre denk ibadet yoktur; öyle ise gelin Cenab-ı Hakk'ın nimet ve kudret eserlerini tefekkür edin! Ama zinhar Zat-ı Bari'yi tefekküre kalkışmayın. Zira O, insan düşüncesini aşan bir mevzudur." (el-Beyhaki, Şuabü'l-iman 1/136) buyurmaktadır. Görüldüğü üzere Allah Resulü , Cenab-ı Hakk'ın zatı dışında her şeyi tefekkür sahası içine dahil etmiştir. O zaman diyebiliriz ki, Nebiler Serveri bu beyanıyla, bizim, Allah'ın nimetleri, ayat-ü beyyinat ve dinin emirleri üzerinde tefekkürde bulunmamızı istediği gibi, Necip Fazıl'ın tabiriyle, eşya ve hadiseleri sürekli hallaç etmemizi de istemektedir.

Herhangi bir konuda başı-sonu, hedef ve gayesi belirlenmiş; disiplinli, derin ve sistemli düşünme manasına gelen tefekkür esasında bir peygamberlik mesleğidir.

Hayatının her karesini böylesine tefekkür atkılarıyla örgüleyen Peygamber Efendimiz , kendisine atfedilen bir sözde mü'minin sözünün hikmet, sükutunun da tefekkür olması gerektiği tavsiyesinde bulunur. Bu ifadeden mü'minin halinin iki hususa bağlandığını görmekteyiz. Bir; mü'min konuştuğu zaman mutlaka belli bir hikmet, maslahat ve hayır gözeterek konuşur. İki; konuşulacak mevzuda böylesi bir hikmet ve hayır söz konusu değilse o zaman mü'min sükutu tercih eder. Ancak onun bu sükutu boş boş, tembel tembel durma şeklinde anlaşılmamalıdır. O, sükutiliğine bir anlamda uhrevilik boyası çalar, tefekkür etmesi gereken meseleleri düşünür ve neticede onu bir tefekkür zemini haline getirir. Bu sebeple diyebiliriz ki tefekkür yörüngeli bir hayat yaşama, kamil mü'minin mütemadi halidir.