Cevap: Öyle olmayanı çok azdır. Zira öyle olmasının sebepleri tamdı. Bugün sıradan insanlar bile, bir velinin arkasında kılmış oldukları namazlardan ayrı bir lezzet alırlar. Halbuki o devirde, her şeyiyle bir orijinalite vardı. Zamanın törpüleyici etkisi, kendisini henüz hissettirmemişti. Yer ile sema arasında irtibat devam ediyordu ve muhteşemdi. Arzda olan en ufak hadise, semada ihtizazlar meydana getiriyordu. Semanın sakinleri yeryüzüyle yakından alakadar oluyordu. İnsanlar, içlerinden geçen şeylerden dahi sığaya çekiliyorlardı. Böylesine herşey olmaya müsait bir zeminde yaşayan insanların, halet-i ruhiyeleri bakımından bizim gibi olmaları, her halde düşünülmemelidir.

17. FASIL: NAMAZDA HUŞU ve HUDU

?. _.?Hz. Ömer?in?Namaz Geçiyor? Sözünü Duyarak Baygınlığından Ayrılması?. _.?

?Allah?ım, ferahlık veren sensin ve ferahlık sendendir. Güvenlik veren sensin, güvenlik veren kimseleri seversin. Koruyucu sensin ve koruyucu kişiyi seversin. Doğru olan sensin ve doğru olanı seversin? diye dua etti.

- Abdullah b. Zübeyr namazda, sanki dikilmiş bir ağaç gibi dururdu. Ebubekir de öyleydi. İşte namazdaki huşu ve hudu budur.

?Hayır, kılmadılar. Ey Allah?ın Rasulü! Seni bekliyorlar? dedik. Tekrar

- Osman b. Abdirrahman et-Teymi şöyle anlatıyor: ?Kesinlikle bugün ben gecemi Hz. İbrahim?in makamında namaz kılmakla geçireceğim? diye niyet ettim. Yatsıdan sonra makamda namaza durdum. Ben namaz kılarken birisi elini omuzlarıma koydu. Selamdan sonra baktım ki Osman?dır. Osman Fatiha? dan başlayarak Kur?an?ı sonuna kadar okuyarak namazını tamamladı. Selam verdi ve ayakkabılarını alıp gitti. Daha önce de namaz kılıp kılmadığını bilmiyorum.

Müntehab, V/9.

Heysemi, II/257.

?Halk namazı kıldılar mı? diye sordu. Biz

?Ebubekir çokça üzülen ve ağlayan bir kişidir. Senin yerine geçerse kesinlikle halkın önünde namaz kıldırmaya gücü yetmeyecektir? denildi. Hz. Peygamber bu emrini yeniledikçe, onlar da aynı şeyi tekrarladılar. Üçüncü defa emir verdikten sonra

namaz insanın vücudu üzerindeki başı gibidir.

Duyarak, yaşayarak namaz kılmak

İbn Sa?d, III/350 .

"öyle olmasının sebepleri tamdı".. denmiş..

İşte bunlardan biri :

- Hz. Osman yatsı namazını kıldırdı. Sonra makamın arkasına geçti. Vitir namazını kılmaya başladı. Kur?an?ın bütününü son rekatta topladı.

Halbuki, o infilak ve inkılaptan sonra, git gide letaif uykuya ve havas o hakaik noktasında gaflete düşüp, o kelimat-ı mübareke, meyveler gibi, git gide ülfet perdesiyle letafetini ve taravetini kaybeder. Adeta, sathilik havasıyla kuruyor gibi, az bir yaşlık kalıyor ki, kuvvetli, tefekküri bir ameliyatla ancak evvelki hali iade edilebilir. İşte, bundandır ki, kırk dakikada bir Sahabenin kazandığı fazilete ve makama kırk günde, hatta kırk senede başkası ancak yetişebilir.

Heysemi II/271 .

?Ey Allah?ın Rasulü! Kılmadılar, seni bekliyorlar? dedik. Halk oturarak mescidde peygamberi bekliyordu. Namaz da yatsı namazıydı. Bu kez Hz. Peygamber

?Ben oruç tuttuğum zaman namaz kılmakta güçlük çekiyorum. Halbuki namaz, benim yanımda oruçtan daha sevimlidir? dedi. Oruç tuttuğunda da başında, ortasında ve sonunda olmak üzere ayda üç gün tutardı.

?Gördüğün gibidir? dediler.

- Muhammed b. Sirin?Hz. Osman geceyi ihya eder, tüm Kur?an?ı bir rekatta okurdu? dedi.

tşk ederiz

Hz. Peygamber?in?Benim Arzu ve İsteğim Gece Namazıdır? Buyurması

Kenz, IV/361 .

?Namaz mı? Allah?a yemin ederim ki, namaz vakti gelmiş ise, namazı kılmayanın İslam?da nasibi yoktur!? dedi.

Kenz, VII/80 . Hadisi İbnü?l-Mübarek de rivayet etmiştir. İsabe, II/438.

Ebu Nuaym, Hilye, I/383 .

yokasa KESİN mi

?Siz onu öldürünüz. Kesinlikle o geceyi tek rekatta Kur?an?ı hatmederek ihya ederdi? dedi.

İbn Ömer ve İbn Mes?ud?un Namazdaki Huşuu

okuyanlardan da ALLAH razı olsun..

4. FASIL: ASHABlN NAMAZA OLAN DÜŞKÜNLÜKLERİ ve ONA GÖSTERDİKLERİ İHTİMAM

?Hayır? dedim. Çünkü Allah?ın Rasulü

ve netaiciyle karşı karşıya gelip, bir vaziyette, müheyyiç bir zamanda, her zikir ve tesbih, bütün manasının tabakatını turfanda ve taravetli ve taze ve genç bir surette ifade ettiği gibi, o inkılab-ı azimin tarrakası altında olan insanların bütün hissiyatını, letaif-i maneviyesini uyandırmış. Hatta, vehim ve hayal ve sır gibi duygular hüşyar ve müteyakkız bir surette, o zikir, o tesbihlerdeki müteaddit manaları kendi zevklerine göre alır, emer. İşte, şu hikmete binaen, bütün hissiyatları uyanık ve letaifleri hüşyar olan Sahabeler, envar-ı imaniye ve tesbihiyeyi cami olan kelimat-ı mübarekeyi dedikleri vakit, kelimenin bütün manasıyla söyler ve bütün letaifiyle hisse alırlardı.

- Abdullah b. Mes?ud nerdeyse nafile oruç tutmazdı. Kendisine niçin oruç tutmadığı sorulduğunda

?. _.? çok güzel?. _.?

?Ebubekir?e söyleyiniz, halkın önünde namaz kıldırsın? buyurdu. Ona

?Ey Mü?minlerin Emiri, kalk namaz vakti geçiyor? dediler. Hz. Ömer

oyla namaz kılma ortam sartlarına mı baglı..

?Namazı kıldırmak hususunda sen benden daha müstahaksın? dedi. Hz. Peygamber?in hastalığı müddetince namazları Ebubekir kıldırdı.

- İbn Abbas?ın gözü görmez olduğunda ona bir kişi gelerek

Bence sahabenin yolu da işte budur. Onlar Güneşler Güneşi ile görüşmeleri sebebiyle birdenbire Kurbiyet-i İlahi?ye mazhar olmuşlardır.. olmuşlardır zira huzurda insibağ vardır. Yani adeta Allah Rasulü, nübüvvetine ait kudsi ma?na ile sahabeyi şekillendirmiş, boyamış ve sahabe de bu ma?nanın kanatlarıyla nebilerden sonra ulaşılabilecek en yüksek zirvelere uçmuş ve zirvelerde taht kurmuştur. Ne var ki, sahabenin pek çoğu vardığı bu zirvenin farkında bile değildir. Halbuki en büyük velilerin varabilecekleri en son nokta , onların daha işin başında kazandıkları hal?in gölgesidir. Sahabe sohbetteki insibağla, hiçbir berzaha uğramadan doğrudan doğruya urucunu tamamlamış, kavsiyesinin öbür ucu sayılan?Hakk?tan halka? dönüşü gerçekleştirerek nebilerden sonra hiçbir beşere nasip olmayan en büyük miracın kahramanı olmuşlardır.. olmuşlardır ama, çoğunluk itibariyle ne gidişlerini ne de dönüşlerini bilememişlerdir. Bu da Cenab-ı Hakk?ın onlara ayrı bir lütfu ve ayrı bir ihsanı demektir. Tabii sahabe yolunu meslek edinenlerde durum da ikinci derecede böyledir. Onlar kapalı sandıklar gibidirler. İçlerinde ne olduğunu ve hangi zirvelere at koşturduklarını bilmezler. Niceleri onların himmetiyle derece derece yükselirken onlar kendilerini avam-ı nasdan bir insan olarak görürler. Bu da onları çeşitli vartalardan korur.. ve onlarda asla şatahat görülmez.

- Abdullah?ı namaz kılarken görsen yere atılmış bir paçavra sanırdın.

Bidaye, V/232 .

?Bana leğenle su getirin? dedi. Yine aynı şeyi yaptı. Kalkmak isteyince tekrar bayıldı. Sonra tekrar ayıldı. Bir kez daha

Muhammed Yusuf Kandehlevi, Hayatu?s-Sahabe, Akçağ Yayınları: 3/367.

Sağolun.

İki mi...

?Namazı birkaç gün bırakırsan seni tedavi ederiz!? dediler. Ben

?Ya Allah? diyerek kalktı ve?Namaz kılmayanın İslam?da hakkı yoktur? dedi ve yarasından kanlar aktığı halde abdest alıp, namaza durdu.

değil mi?

- Biz Hz. Aişe?nin yanında bulunuyorduk. Namaza devam etmekten söz açıldı. Hz. Aişe şunları anlattı:

- Hz. Aişe şöyle anlatıyor: Hz. Peygamber?e

Kenz, IV/360; Ebu Nuaym, Hilye, I/335 .

1. İnsan hangi zirveye çıkarsa çıksın kendisini hep bir hiç görmelidir.

Soru: Sahabe-i Kiram?ın her namazı Bediüzzaman Hazretlerinin anlattığı gibi miydi?

?Ey Mü?minlerin Emiri! Namaz zamanı? diye bağırdılar. Hz. Ömer ayılarak

Uç mü... Bilemiyordu.

?. _.?Hz. Osman?ın Butün Geceyi, Tek Rekatta Kur?an?ı Hatmederek İhya Etmesi?. _.?

Evet, Kur'an-ı Hakimin envarıyla hasıl olan o inkılab-ı azim-i içtimaide ezdad birbirinden çıkıp ayrılırken, şerler bütün tevabiiyle, zulümatıyla ve teferruatıyla; ve hayır ve kemalat bütün envarıyla

Cevap: Öyle olmayanı çok azdır..."

- Biz Ebu Musa El-Eş?ari ile bir seferde bulunuyorduk. Bir gece bir bostana sığındık, orada konakladık. Ebu Musa gecenin bir miktarında kalkarak namaz kıldı. Sesi o kadar güzeldi ve Kur?an?ı o kadar güzel okuyordu ki, tarif edemem. Hangi ayeti okuyorsa, onun gereğini yapıyordu. Namazı bitirdikten sonra

2. Rabbe karşı daima aczini ve fakrını itiraf etmelidir.

?Hayır! Seni bekliyorlar, ey Allah?ın Rasulü!? Dedik. Hz. Peygamber

Muhammed Yusuf Kandehlevi, Hayatu?s-Sahabe, Akçağ Yayınları: 3/372.

- İbn Ömer?i gördüm. Namaza gittiği zaman adımlarını sık sık atardı. Sanki bir karınca onunla yürüse karıncayı geçmeyecek kadar yavaş giderdi.

Buhari, .

- İbn Abbas şöyle anlatıyor: ?Gözlerim kör olduğunda bana

- Hz. Osman?ın evi asiler tarafından kuşatıldığında, hanımı asilere

İbn Sa?d, IV/157

Taberani ; Ebu Nuaym, Hilye; I/57.

Bahçesindeki ağaçların göigesinde namaz kılarken; yeşil renkli, gagası kırmızı, ayaklan boyalı ve ötmekte olan bir kuş Ebu Talha'nın dikkatini çekti.

Abdullah b. Mes?ud?un Namaza Olan Düşkünlüğü

Hz. Ebubekir ve Abdullah b. Zübeyr?in Huşuu

Yirmi Yedinci Söz - s.218

tabiki insan ölür.

Ebu Musa ve Ebu Hüreyre?nin Namaza Olan Düşkünlükleri?. _.?

Bir zaman kalbime geldi: Niçin Muhyiddin-i Arabi gibi harika zatlar Sahabelere yetişemiyorlar? Sonra, namaz içindederken, şu kelimenin manası inkişaf etti. Tam manasıyla değil, fakat bir parça hakikati göründü. Kalben dedim: "Keşke birtek namaza bu kelime gibi muvaffak olsaydım, bir sene ibadetten daha iyiydi." Namazdan sonra anladım ki, o hatıra ve o hal, Sahabelerin ibadetteki derecelerine yetişilmediğine bir irşaddır.

?. _.?İbn Abbas?ın, Gözleri Görmez Olunca Namaza Ara Vermesi Gerektiği için Tedaviden Vazgeçmesi?. _.?

Heysemi, II/136 .

Hz. Peygamber Hastalandığında, Ebubekir?e Namaz Kıldırmasını Emretmesi

- Ashabıyla birlikte oturmakta olduğu bir sırada Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: ?Allah Teala her peygamber için bir arzu ve istek vermiştir. Benim arzu ve isteğimse gece ibadetidir. Ben gece ibadetine kalktığımda sakın hiç kimse benim arkamda namaz kılmasın. Allah Teala her peygamber için bir rızık ve geçim yolu kılmıştır. Benim rızkım ve geçim yolum ganimetlerin beşte biridir ki benden sonra da müslümanların idarecilerine aittir.?

Kuş, ağaçların dallarında cıvıldıyor ve daldan dala konuyordu. Manzara hoşuna gitti ve onu düşünmeye daldı.

Amin.

- İbn Zübeyr bütün geceyi ibadet ve bütün günü oruçla geçirirdi. Ona?Mescid güvercini? deniliyordu.

- Misver b. Mahreme şöyle anlatıyor: Hz. Ömer yaralandığı zaman yanına girdim. Üstüne bir örtü örtmüşlerdi.

?Onu namaz ile ayıltın. çünkü ona namazdan daha fazla korku veren bir şey yoktur? dedim. Bunun üzerine halk

Şahsi Kemalat Üzerine

- İbn Zübeyr namaz kıldığı zaman, onu cansız bir topuk kemiği sanırdın.

?Eğer sen yedi gün sabreder, namaz kılmaz, sırt üstü durursan, namaz için işaretle iktifa edersen, seni tedavi ederim ve Allah?ın izniyle güzün de şifa bulur? dedi. İbn Abbas fetva almak için Hz. Aişe ile Ebu Hureyre ve başka sahabilere haber gönderdi. Herkes acaba bu yedi gün içinde ölürsen nasıl olacaksın? Namazı kılmadığın için ne yapacaksın? dediler ve böylece o gözünü tedavi ettirmekten vazgeçti.

Ebu Nuaym, Hilye, I/355 .

?Nasıl oldu? diye sordum.

Kenz, IV/347 .

allah razı olsun kardeşim. sahabe-i kiram-ı asıl özelliklerinden olan namazla takdim ettiğin için...

- Adiyy b. Hatim şöyle diyor: ?Herhangi bir namazın vakti geldiğinde kesinlikle onun için tedbirli olurdum. O daha gelmezden önce iştiyakla onu beklerdim?

insallah her namazımız Üstadın anlattıgı namaz gibi olur benım de bi sorum var...

yazı ıcın Allah razı olsun güzel bır konu ve paylasım..

Sonra da şöyle dedi :

hayırlı geceler

Müntehab, V/9 .

?İbn Zübeyir ile Adiyy b. Hatim?in Namaza Düşkünlükleri?

?Hz. Peygamber öleceği hastalığa tutulduğunda namaz vakti geldi. Bilal ezan okudu. Hz. Peygamber

sohbet-insibağ ilişkisi diyebilirsin. artı hayatüssahabeyi okuduğunda karşına her biri ayrı bir yiğit olarak çıkar.. sahabeyi nasıl algıladığına bağlı.. senin için bazıları normal bir müslüman bile değilse bu bakış açısından çok az doğru yakalarsın

yorsunuz?

- Ben Abdullah b. Mes?ud?dan daha az oruç tutan bir fakih görmedim. Ona niçin nafile orucu az tuttuğu sorulunca?Ben namazı oruca tercih ediyorum. Oruç tuttuğumda, namaz kılmakta güçlük çekiyorum? dedi.

?Siz Hz. Yusuf?un kadınları gibisiniz. Ebubekir?e söyleyiniz halka namaz kıldırsın? buyurdu. Bunun üzerine babam namazı kıldırdı. Babamın namaz kıldırdığı sıralarda Hz. Peygamber?in rahatsızlığı hafifledi. İki kişinin omuzlarına dayatarak namaza çıktı. Halsizlikten ayakları yerde sürünüyordu. Hz. Peygamber mescide girince babam mihrabdan çekilmek istedi. Fakat Hz. Peygamber yerinde kalması için işaret etti. Gidip babamın yanına durdu.?

Heysemi, II/258 .

- İbn Ömer namaz kıldığında, her şeyiyle kıbleye yönelirdi. Hatta başparmağını bile kıbleye karşı tutardı.

Ebu Nuaym, Hilye, I/304 .

3. Kemalatlar şahsa maledilmemeli ve şahs-ı ma?nevinin bir tezahürü kabul edilmelidir.

Ebu Talha, savaş zamanlarında Allah yolunda canıyla cömert olduğu gibi bağış yapılacak yerlerde de malıyla pek cömertti..

- İbn Ömer?Ben müslüman olduğumdan bugüne kadar her kıldığım namaz umarım ki günahlarımın keffareti olsun? diyordu.

?Namazı Ebubekir kıldırsın. Siz Yusuf?un kadınları gibisiniz? buyurdu.

İbn Sa?d, Tabakat, IV/154 .

Ebu Nuaym, Hilye, I/259 .

?Ya Rabb! Kendini bana en sevdiğim ve en korktuğum bir varlık kıl? diyor ve tekrar secdeye gittiğinde de?Ya Rabb?. Bana verdiğin nimetlerle, suç işleyenlere hiç bir zaman arka çıkmayacağım? diyordu.

- Hz. Aişe?nin huzuruna girerek

Heysemi, I/295 .

?Ebubekir?e söyleyin. de, namazı kıldırsın? diye emretti. İnce kalpli bir insan olan Hz. Ebubekir, Hz. Ömer?e

Namazlarıda cömertlikleride sade ve gönülden idi. Allah bizlerede nasip etsin.

hep derim ve diyeceğim sahabe hayatları adeta yol gösteren bir ışık.. onların hassasiyetlerini okurken kendimizi gözden geiçrme olağını buluyoruz.. vicdanlarımız konuşuyor o an... sızlıyor belki kanıyor, sonra ağlıyor kendi duyarsızlığına...

?Rasulullahın hastalığından bana haber verir misiniz? dedim.

oyle namaz kılmayı sağlayacak SEBEPLER LİSTESİNİ biliyor da eksik-tamam kontrolu mü yapmıs biri..

?Namazı sen kıldır? dedi. Fakat Ömer

Ebu Nuaym, Hilye, I/56.

Niceleri de vardır ki, kendilerini sultan zannederler. Halbuki orada sandığı açılıp da neyi var neyi yoksa ortaya döküldüğünde bir dilenci dahi olmadıklarını anlarlar. Cenab-ı Hakk bizleri böyle duruma düşmekten muhafaza buyursun . Bulunduğu yeri bilenlere de şunları hatırlatmakta fayda var:

Ebu Nuaym .

Aaaaah. insan öyle gafletteki rabbim kabul etsin ibadetleri. namaz var bir karış kafa üstünde durur. namaz var yedikat göklere çıkar. bi de düşünsek kaçırdığımız her namaz vakti için en az 80 bin yıl cehennemde yanacağımızı. din kelime-i şahadet ve namazla başlıyo oysa

- Abdullah b. Ömer kadar yüzünü, elini ve ayaklarını kıbleye döndürerek namaz kılan bir kimseyi görmedim.

Hilye, I/304 .

- İbn Ömer?in yanında namaz kıldım. Secdeye gittiğinde

insanın başı vücudundan ayrıldığında ne olur.

«? Ya Rasulallah! Şahid ol. Allah rızası için bu bahçeyi, bağışladım... Onu Allah ve Rasulünün istediği şekilde kullan...

Sahabenin Namazı

NAMAZDA KAÇINCI REKATTA OLDUĞUNU UNUTMANIN DİYETİ:

?Evet, vereyim!? dedikten sonra şunları anlattı: ?Hz. Peygamber ağırlaştığında

- Bir gece Hz. Osman?ı Makam-ı İbrahim?in yanında gördüm. Namaza durarak tek rekatta bütün Kur?an?ı hatmederek namazını kıldı ve sonra dönüp gitti.

- Hz. Ebubekir namazında sağa sola bakmazdı.

Namazı bitirince, hemen Rasulüllah'ın yanına gitti. Bahçenin, gölgeli ağaçlarının ve cıvıldayan kuşlarının namazdan aiakoy-duğu nefsini ona şikayet etti.

Muhammed Yusuf Kandehlevi, Hayatu?s-Sahabe, Akçağ Yayınları: 3/412-413.

Muhammed Yusuf Kandehlevi, Hayatu?s-Sahabe, Akçağ Yayınları: 3/412.

Bidaye, III/233 .

aynı ortam olsa hepimiz oyle mi kılacagız vb vb..

Ashabım yıldız gıbıdır hangısıne tutunursanız kurtulusa erersınız demıs Efenedımız

- Hz. Ömer vurulduğunda, zaman zaman bayılıyordu. ?Siz onu bu baygınlık halinden ancak namazla uyandırabilirsiniz. Eğer ölmemişse kesinlikle namaz kelimesini işittiği zaman ayılır? dediler. Bunun üzerine

?O halde bana leğenle su getirin? dedi. İstediğini getirdik, Hz. Peygamber yıkandıktan sonra kalkmak istedi, fakat bayıldı. Sonra ayılınca

İbn Sa?d, III/75 .

Hakim, III/546 .

Muhammed Yusuf Kandehlevi, Hayatu?s-Sahabe, Akçağ Yayınları: 3/372-373.

Bir diğer yaklaşım ise, insan, cahiliye çukuruna girmeden rabbani olmanın ve zirvelerde gezmenin ehemmiyetini, lezzetini tam idrak edemez. Bazıları, daima vadilerde dolaşır, hisleriyle ağlar, fakat idrakleri henüz kapalıdır. İdrak buudunda bir toparlanma olunca, işte o zaman zirveye de çıkabilir. Aksi takdirde, böyleleri hisleriyle oralarda dolaşır dururlar.

Şaban DÖĞEN

İbn Sa?d, III/155 .

Bediüzzaman Hazretleri namazı duyarak, hissederek, bambaşka duygular içerisinde kılardı. Adeta dünyayla bağlarını koparır, bambaşka dünyalara dalardı. O hiç şüphesiz kendini huzur-u İlahide hisseder, o haşyet içinde el bağlardı. 1935 yılında Eskişehir Hapishanesinde birlikte namaz kılan talebelerinden Yüzbaşı Refet Barutçu, Üstadın arkasında kılınan namazın hazzının bambaşka olduğunu söyler. `İlk tekbir aldıklarında, adeta yer gök sarsılır. Aman ya Rabbi! O ne huşu, o ne munis sada tarif edilmez.`1 `Kendisi namaza dururken biz arkasında çok heyecanlanırdık. Heybet ve huşu içinde huzura bir girişi vardı ki, tarifi mümkün değil. `İlahi ya Rab! İlahi ya Rab! İlahi ya Rab! Allahü ekber` diyerek sarsılır ve haşyet içinde sallanarak, süratle namaza girerdi. Biz arkasında korkardık, ürperirdik`2 der. Kösele ve kavafiye işleriyle uğraşan Kadınhanlı Hilmi Arıcı 1943`te Denizli`ye gittiğinde Bediüzzaman`ı ziyaret etmiş, birlikte akşam namazını kılmışlar. Der ki: `Akşam namazını beraber kıldık. Namaza başlamasını tarif etmek zordur. Duyarak, yaşayarak namaz kılıyordu. Ben cemaat oldum. Sonra dua etti.`3 İlk talebelerinden `Ben çok namaz kılanlar gördüm. Fakat böyle hazin, huşu içinde, heyecan verici bir tarzda namaz kılanı görmedim` diyen Molla Hamid ise namazda Allah lafzının onun ağzından top güllesi gibi çıktığını söyler: `Allahü ekber der demez, boynu düştü, kendine bir hal geldi. Ben içimden diyordum, bunda bildiğimiz hoca kılığı yok, ama? Bu ne haldir ki, der? Bir hayret ve dehşet içinde kalırdım? Ben çok namaz kılanlar gördüm. Fakat böyle hazin, huşu içinde, heyecan verici bir tarzda namaz kılanı görmedim. Onun La ilahe illallah demesi, adeta top güllesi gibiydi. Orada ehl-i tarik birisi olsaydı, heyecandan cezbeye kapılırdı.`4 Bu tesbitleri dinleyince sahabenin `Sübhane Rabbiye`l-Azim` deyişini ele alışını hatırlamamak mümkün değil ve hemen onun ne derece hissederek, duyarak namaz kıldığını anlarız. Bediüzzaman Hazretleri sahabe ruhunu şöyle anlatır: `Bir zaman kalbime geldi. `Niçin Muhyiddin Arabi gibi harika zatlar Sahabelere yetişemiyorlar?` Sonra namaz içinde `Sübhane Rabbiye`l-A`la` derken şu kelimenin manası tam inkişaf etti, tam manasıyla değil, bir parça hakikati göründü. Kalben dedim: `Keşke, birtek namaza bu kelime gibi muvaffak olsaydım, bir sene ibadetten daha iyi idi.` Namazdan sonra anladım ki, o hatıra ve o hal, Sahabelerin ibadetteki derecelerine yetişilmediğine bir irşaddır.`5 Aynı yerde bunun sebebini de izah eder. Buna göre o büyük inkılapta Sahabe zikir ve tesbihte okudukları kelimelerin bütün manalarını turfanda, taze, canlı ve genç bir surette ifade ederler. Bütün hissiyat ve latifeleri, hatta vehim, hayal ve sır gibi duyguları bile uyanıktır; o zikir ve tesbihteki müteaddit manaları kendi zevklerine göre alır, emer hale gelirler. Onun için de bütün hissiyatları ve latifeleri uyanık Sahabeler tesbih ve iman nurlarına ait mübarek bir kelimeyi söylediklerinde kelimenin bütün manalarıyla söyler ve bütün latileriyle hisse alırlardı. Halbuki o inkılaptan sonra gitgide latifeler ve hisler o hakikatler noktasında gaflete düşüp o müberek kelimeler de meyveler gibi canlılık ve tazeliğini kaybetmişlerdir. Adeta sathilik havasıyla kuruyor gibi az bir yaşlık kalmıştır ki kuvvetli ve tefekküri bir ameliyatla ancak önceki haline döndürülebilir. İşte bundandır ki bir dakikada Sahabenin kazandığı fazilete ve makama, kırk günde, hatta kırk senede başkası ancak yetişebilir.6 İşte Bediüzzaman Hazretlerinin kıldığı namazda bu sır büyük ölçüde inkişaf eder. O mübarek kelimeleri duyarak, yaşayarak söyler. Onun için huşu ve huzuu da farklı olur. Birgün talebesi Mustafa Sungur dışardan davul zurna sesi gelip `Acaba bundan Üstad rahatsız olur mu?` diye içinden geçirdiğinde Üstadın verdiği şu cevap buna çok güzel bir örnektir: `Eskiden gürültüler namazıma, huzuruma mani olurdu. Fakat şimdi olmuyor.`7 Namazın mühim hakikatlerini bizzat yaşayan, eserlerinde anlatan, sonra da, `Benim namazım nerede, şu hakikat-i namaz nerede?` diyene `Sakın deme` diyen Bediüzzaman Hazretleri, Sözler`de her namazın bir çekirdek gibi olduğunu, çekirdekten koca hurma ağacına kadar çok mertebeler bulunduğunu, her namazın böyle inkişaf ettirilebileceğini, büyüklerin namazı koca bir ağaçsa bizimkisi bir çekirdek gibi olduğunu, onda da ağaç olma istidadı bulunduğunu8 anlatarak bu mertebelere yetişemeyenleri ümitsizlikten kurtarır, bu ruhun inkişaf ettirilebileceğine dikkat çeker. Dipnotlar: 1- Bediüzzaman`ın İlk Talebelerinden Hatıralar, s. 32.; 2- Son Şahitler, 1:385.; 3- A. g. e., 2:265.; 4- Bediüzzaman`ın İlk Talebelerinden Hatıralar, s. s. 69-70.; 5- Sözler, s. 452.; 6- A. g. e., s. 453.; 7- Son Şahitler, 4: 33.; 8- Sözler, s. 247. 17.07.2004 E-Posta: <a href="/cdn-cgi/l/email-protection" class=" cf_email " data-cfemail="becddad1d9dbd08787fecacad0dbca90d0dbca90cacc">

Muhammed Yusuf Kandehlevi, Hayatu?s-Sahabe, Akçağ Yayınları: 3/373.

"Soru: Sahabe-i Kiram?ın her namazı Bediüzzaman Hazretlerinin anlattığı gibi miydi?

Bediüzzaman Hazretleri namazı duyarak, hissederek, bambaşka duygular içerisinde kılardı. Adeta dünyayla bağlarını koparır, bambaşka dünyalara dalardı. O hiç şüphesiz kendini huzur-u İlahide hisseder, o haşyet içinde el bağlardı. 1935 yılında Eskişehir Hapishanesinde birlikte namaz kılan talebelerinden Yüzbaşı Refet Barutçu, Üstadın arkasında kılınan namazın hazzının bambaşka olduğunu söyler. `İlk tekbir aldıklarında, adeta yer gök sarsılır. Aman ya Rabbi! O ne huşu, o ne munis sada tarif edilmez.`1 `Kendisi namaza dururken biz arkasında çok heyecanlanırdık. Heybet ve huşu içinde huzura bir girişi vardı ki, tarifi mümkün değil. `İlahi ya Rab! İlahi ya Rab! İlahi ya Rab! Allahü ekber` diyerek sarsılır ve haşyet içinde sallanarak, süratle namaza girerdi. Biz arkasında korkardık, ürperirdik`2 der. Kösele ve kavafiye işleriyle uğraşan Kadınhanlı Hilmi Arıcı 1943`te Denizli`ye gittiğinde Bediüzzaman`ı ziyaret etmiş, birlikte akşam namazını kılmışlar. Der ki: `Akşam namazını beraber kıldık. Namaza başlamasını tarif etmek zordur. Duyarak, yaşayarak namaz kılıyordu. Ben cemaat oldum. Sonra dua etti.`3 İlk talebelerinden `Ben çok namaz kılanlar gördüm. Fakat böyle hazin, huşu içinde, heyecan verici bir tarzda namaz kılanı görmedim` diyen Molla Hamid ise namazda Allah lafzının onun ağzından top güllesi gibi çıktığını söyler: `Allahü ekber der demez, boynu düştü, kendine bir hal geldi. Ben içimden diyordum, bunda bildiğimiz hoca kılığı yok, ama? Bu ne haldir ki, der? Bir hayret ve dehşet içinde kalırdım? Ben çok namaz kılanlar gördüm. Fakat böyle hazin, huşu içinde, heyecan verici bir tarzda namaz kılanı görmedim. Onun La ilahe illallah demesi, adeta top güllesi gibiydi. Orada ehl-i tarik birisi olsaydı, heyecandan cezbeye kapılırdı.`4 Bu tesbitleri dinleyince sahabenin `Sübhane Rabbiye`l-Azim` deyişini ele alışını hatırlamamak mümkün değil ve hemen onun ne derece hissederek, duyarak namaz kıldığını anlarız. Bediüzzaman Hazretleri sahabe ruhunu şöyle anlatır: `Bir zaman kalbime geldi. `Niçin Muhyiddin Arabi gibi harika zatlar Sahabelere yetişemiyorlar?` Sonra namaz içinde `Sübhane Rabbiye`l-A`la` derken şu kelimenin manası tam inkişaf etti, tam manasıyla değil, bir parça hakikati göründü. Kalben dedim: `Keşke, birtek namaza bu kelime gibi muvaffak olsaydım, bir sene ibadetten daha iyi idi.` Namazdan sonra anladım ki, o hatıra ve o hal, Sahabelerin ibadetteki derecelerine yetişilmediğine bir irşaddır.`5 Aynı yerde bunun sebebini de izah eder. Buna göre o büyük inkılapta Sahabe zikir ve tesbihte okudukları kelimelerin bütün manalarını turfanda, taze, canlı ve genç bir surette ifade ederler. Bütün hissiyat ve latifeleri, hatta vehim, hayal ve sır gibi duyguları bile uyanıktır; o zikir ve tesbihteki müteaddit manaları kendi zevklerine göre alır, emer hale gelirler. Onun için de bütün hissiyatları ve latifeleri uyanık Sahabeler tesbih ve iman nurlarına ait mübarek bir kelimeyi söylediklerinde kelimenin bütün manalarıyla söyler ve bütün latileriyle hisse alırlardı. Halbuki o inkılaptan sonra gitgide latifeler ve hisler o hakikatler noktasında gaflete düşüp o müberek kelimeler de meyveler gibi canlılık ve tazeliğini kaybetmişlerdir. Adeta sathilik havasıyla kuruyor gibi az bir yaşlık kalmıştır ki kuvvetli ve tefekküri bir ameliyatla ancak önceki haline döndürülebilir. İşte bundandır ki bir dakikada Sahabenin kazandığı fazilete ve makama, kırk günde, hatta kırk senede başkası ancak yetişebilir.6 İşte Bediüzzaman Hazretlerinin kıldığı namazda bu sır büyük ölçüde inkişaf eder. O mübarek kelimeleri duyarak, yaşayarak söyler. Onun için huşu ve huzuu da farklı olur. Birgün talebesi Mustafa Sungur dışardan davul zurna sesi gelip `Acaba bundan Üstad rahatsız olur mu?` diye içinden geçirdiğinde Üstadın verdiği şu cevap buna çok güzel bir örnektir: `Eskiden gürültüler namazıma, huzuruma mani olurdu. Fakat şimdi olmuyor.`7 Namazın mühim hakikatlerini bizzat yaşayan, eserlerinde anlatan, sonra da, `Benim namazım nerede, şu hakikat-i namaz nerede?` diyene `Sakın deme` diyen Bediüzzaman Hazretleri, Sözler`de her namazın bir çekirdek gibi olduğunu, çekirdekten koca hurma ağacına kadar çok mertebeler bulunduğunu, her namazın böyle inkişaf ettirilebileceğini, büyüklerin namazı koca bir ağaçsa bizimkisi bir çekirdek gibi olduğunu, onda da ağaç olma istidadı bulunduğunu8 anlatarak bu mertebelere yetişemeyenleri ümitsizlikten kurtarır, bu ruhun inkişaf ettirilebileceğine dikkat çeker. Dipnotlar: 1- Bediüzzaman`ın İlk Talebelerinden Hatıralar, s. 32.; 2- Son Şahitler, 1:385.; 3- A. g. e., 2:265.; 4- Bediüzzaman`ın İlk Talebelerinden Hatıralar, s. s. 69-70.; 5- Sözler, s. 452.; 6- A. g. e., s. 453.; 7- Son Şahitler, 4: 33.; 8- Sözler, s. 247. 17.07.2004 E-Posta: <a href="/cdn-cgi/l/email-protection" class=" cf_email " data-cfemail="6d1e09020a080354542d19190308194303081943191f">

Muhammed Yusuf Kandehlevi, Hayatu?s-Sahabe, Akçağ Yayınları: 3/375.

Muhammed Yusuf Kandehlevi, Hayatu?s-Sahabe, Akçağ Yayınları: 3/373-374.

?Kim namazı terkederse O?nu kendisine kızdırmış olarak Allah?ın huzuruna gidecektir? buyurdu.

- İbn Zübeyr namaz kıldığı zaman onu görseydin; ?Rüzgarın salladığı ağaç dalı? derdin. Mancınıkla atılan taşlar, oraya buraya düşerdi. Fakat o bunların farkında bile olmazdı.

- Abdullah b. Abbas her gece bin secde yapardı.

- Ebu Hüreyre?ye yedi gece misafir oldum. O, hizmetçisi ve hanımı geceyi üçe taksim etmişlerdi. Sıra ile namaza kalkıyorlardı.

O, hurma ağaçları ve asmaları olan bir bahçeye sahipti. Yesrib onunkinden daha büyük ağaçlı güzel meyveli ve daha tatlı suyu olan başka bir bahçeyi bilmezdi.

Tezkiyesiz nefisler için bulunduğu yeri, makamı bilmek oldukça tehlikelidir. Onun içindir ki, ?Cenab-ı Hakk?ın en büyük lütfu, lütfunu bildirmemesidir? denilmiştir.

- Hz. Osman öldürüldüğünde, hanımı onu öldüren asilere

?Ey Allah?ın Rasulü! Ebubekir kalbi ince bir kişidir. Kur?an okuduğu zaman göz yaşlarına sahip olamıyor. Keşke Ebubekir?den başka birisine bu vazifeyi verseydiniz? dedim. Allah?a yemin ederim ki benim düşüncem, halkın, Rasulullahın yerine ilk geçen kişi olmasından ötürü babamın uğursuz sayılmasından korkmamdı. Bunun için Hz. Peygamber?e iki veya üç kere başvurdum. Fakat Hz. Peygamber

Biraz sonra kendine geldi ama kaç rekat namaz kıldığını hatırlayamıyordu.

bu cevap aslınsa sadece bir tahmin/ hüsn-ü zan

?Siz onu öldürmek mi istiyorsunuz? İster öldürünüz, ister bırakınız, kesinlikle o bütün geceyi, bir tek rekatla ihya eder ve o rekatta bütün Kur?an?ı hatmeder? dedi.

Muhammed Yusuf Kandehlevi, Hayatu?s-Sahabe, Akçağ Yayınları: 3/374

bana bol edebiyatlı bir kabul gibi geldi

Muhammed Yusuf Kandehlevi, Hayatu?s-Sahabe, Akçağ Yayınları: 3/370-371.