Hayatın fırtınaları karşısında ümmet-i Muhammed?e yakışan da, Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- ve Hak dostları gibi?gül tabiatlı? olabilmektir. Zira gül, dalındaki dikenlere katlandığı için, hoş rengiyle ve güzel rayihasıyla daima tebessüm halindedir ve bütün insanlara; ?Beni gönül gözüyle okuyun da benim gibi olun!? demektedir.

Yani imkanı kıt bir mü?min de pekala cömert olabilir ve olmalıdır da. İmanımız da, her halükarda cömert bir kul olmamızı gerektirir. Zira cömertlik veya cimrilik, sahip olduğumuz imkanlardan ne miktarda değil, ne nisbette infak edebildiğimize bağlıdır.

İşte bu gönül birliği sebebiyledir ki kamil mü?minler, din kardeşlerinin sevinciyle sevinip ıztırabıyla muzdarip olurlar. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-bunu bir teşbih ile şöyle izah buyurmuşlardır:

Cimrilik ise Peygamberimiz?in müjdelediği mükafatları görmemektir. İnciyi görmek, dalgıcı sevindirir. Bu duruma göre, dünyada hiç kimsenin cimri olmaması gerekir. Çünkü hiç kimse karşılığı olmadıkça oyuna giremez.

1. Hiçbir zaman unutmamak icab eder ki, Allah katında yegane hak din İslam?dır. Hristiyanlık ve yahudilik de esası bakımından haktır, fakat zaman içinde tahrife uğramıştır. Bu tahrifler neticesinde hristiyanlık teslis inancına kaymış; yahudilik, antropomorfik bir hal almıştır. İslam ise, tevhid dinidir. Bu yüzden diğer dinlerle İslam arasında hiçbir şekilde bir telif söz konusu olamaz.

Cenab-ı Hak bu kalbi kıvamı bizlere de ihsan eylesin! Muhabbetimizi de buğzumuzu da rıza-yı ilahisine muvafık kılsın! Bizlere hakkı hak bilip ona sarılmayı, batılı da batıl bilip ondan sakınmayı nasib eylesin!

?Helal maldan verilen her bir sadakayı, Rahman olan Allah eliyle alır ve kabul eder.? (Müslim, Zekat, 63)

Varlıklı kimseler, kendilerini fukaranın yerine koymayı bilmeli ve; ?Rabbimiz bizi onların durumunda, onları da bizim durumumuzda yaratabilirdi. Madem bize imkan bahşedip onları muhtaç kıldı, demek ki onları bize emanet etti, zayıfları güçlülere zimmetledi, bizi onlardan mes?ul kıldı ve bize bahşettiği nimetlerin şükranesi olarak onlara infak etmemizi emretti...? diye düşünmelidirler?

Allah?ın Sizi Bağışlamasını İstemez misiniz?

İnsanlığın zirve noktadaki faziletini ifade eden?edep? hakkında Hazret-i Mevlana da şöyle der:

Ebu Zer -radıyallahu anh-?ın şu sözleri ne kadar hikmetlidir:

?Allah için birbirini seven iki kardeş buluştukları zaman, biri diğerini yıkayan iki el gibidirler. Ne zaman iki mü?min bir araya gelirse, Allah Teala birini diğerinden faydalandırır.? (İhya, c. II, sf. 394)

Mü?min, daima rakik, ince, hassas bir kalbe sahip olmalı, simasından da tatlı bir tebessümü eksik etmemelidir. Tebessüm, taşkınca gülmenin hafifliğine karşı mü?minin vakarı, diğer taraftan asık suratın iticiliğine karşı da mü?minin cazibesidir.

Kişi, kendine verildiğinde gönül huzuruyla alamayacağı kalitesiz ve bayağı şeyleri fakirlere vermek suretiyle infak ettiğini zannetmemelidir. Muhtacı, elimizin ucuyla verdiğimiz eski elbise, bayat yiyecek ve sembolik bağışlarla anlık olarak sevindirmek ve daha sonra onu muhtaçlığın ve mahrumiyetin sıkıntılarıyla baş başa bırakmak, gerçek manada infak etmek sayılmaz.

?O?na verdiğim yüksek bir ahlak sayesinde.? buyurur. Hazret-i Musa bu ahlakın ne olduğunu sorunca da Cenab-ı Hak:

?Hayır, Sen bizim kızkardeşimizin oğlusun ve komşumuzsun. Biz kavmimizle ganimet için sefere çıktık!? dedi. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-:

?Cennet bahçelerine bakan köşkler gördüm ve Cebrail -aleyhisselam-?a:

Nitekim?İnfak nedir? sualine Hakim Tirmizi -kuddise sirruh-:

?Müslümanın müslüman üzerindeki hakkı altıdır: Karşılaştığın zaman selam ver, seni davet ederse git, senden nasihat isterse nasihat et, aksırınca Allah?a hamdederse «yerhamukellah de, hastalandığında onu ziyaret et, öldüğü zaman cenazesinin ardından git.? (Müslim, Selam, 5)

?Para yığmakla yükseleceğini sanma. Duran su fena kokar. Bağışlamaya çalış. Akan suya gök yardım eder. Yağmur yağdırır, sel gönderir, onu kurutmaz.?

Müslümanlar Habeşistan?a hicret etmiş, orada güzel bir şekilde karşılanmışlardı. Bir müddet sonra Mekkeli müşriklerin müslüman olduğu yönündeki asılsız haberler üzerine geri döndüler. Mekkeli müşrikler, gelen Muhacirlerin Habeşistan?da hüsn-i kabul gördüklerini öğrendiklerinde, bundan büyük bir endişe duydular ve yapmakta oldukları işkenceyi daha da artırdılar.

?Allah?ın yarattığı yeryüzüne, temiz, sağlam tohum ekilsin de, o bitmesin; imkan var mı?

Allah?ı ve O?nun sevdiklerini sevmek kadar, O?nun sevmediklerinden kalben uzaklaşmak da imanın bir sıhhat şartıdır. Hakka ve hayra duyulan muhabbet nisbetinde onun zıddı olan batıl ve şerre nefret ve muhalefet hissi taşımamak, imandaki zaaf ve kusurun bir göstergesidir. Hadis-i şerifte buyrulur:

? kendilerini Allah yoluna adamış, bu sebeple yeryüzünde kazanç maksadıyla dolaşamayan fakirler için olsun. Bilmeyen kimseler, iffetlerinden dolayı onları zengin zanneder. Sen onları simalarından tanırsın...? (el-Bakara, 273)

?Mü?minlerin dertleriyle dertlenmeyen, bizden değildir.? (Bkz. Hakim, IV, 352; Heysemi, I, 87) buyurmuşlardır.

İmam Malik Hazretleri, zamanının halifesine yazdığı bir mektupta der ki:

?Hayır! Allah beni içlerinden alıp huzura kavuşturuncaya kadar onların aralarında bulunacağım. Varsın ökçelerime bassınlar, elbisemi çekiştirsinler, kaldırdıkları tozlarla beni rahatsız etsinler!? buyurdu. (İbn-i Sa?d, II, 193; Heysemi, IX, 21)

?Kardeşim, seni yorgun ve kederli görüyorum.? dedi. Adam:

?Ya Rasulallah! Sakif Kabilesi?nin okları ve mızrakları bizi yaktı, perişan etti. Artık şunlara beddua etseniz!..? diye ricada bulundular. Fakat Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-:

Üç kuruşluk dünya menfaatleri için günlerce protesto gösterileri, açlık grevleri yapılırken, dini ve manevi hususlarda Allah için bir tavır ve reaksiyon gösterememek, ancak gayret-i diniyye eksikliğinin bir tezahürüdür.

?Haklarında yeminle söz söyleyebileceğim üç haslet vardır; iyi belleyiniz: Sadaka vermekle kulun malı eksilmez. Uğradığı haksızlığa sabredenin Allah şerefini artırır. Dilenme kapısını açan kimseye Allah, fakirlik kapısını açar? (Tirmizi, Zühd, 17)

Bedir Harbi?ne gidilirken imkansızlıklar sebebiyle bir deveye üç kişi nöbetleşe biniyordu. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- da Hazret-i Ali ve Ebu Lübabe -radıyallahu anhüma- ile nöbetleşe bindiler. Her iki sahabi de sıralarını can u gönülden Efendimiz?e ikram etmek istedilerse de, Efendimiz kendisini onlardan ayrı görmedi ve onlar gibi sırayla deveye bindi. (Bkz. İbn-i Sa?d, II, 21)

Yanlış bir hal üzere olan kimselere gösterilen nefsani müsamahalar, toplumda günahların yaygınlaşmasına, meşru görülmesine ve neticede alenen ve pervasızca işlenmesine zemin hazırlar. İsrailoğulları?nın bozuluşu da menfaatlerini kaybetmek korkusuyla verdikleri tavizler ile başlamıştır. Peygamber Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- bunu şöyle haber vermişlerdir:

Niyetin Halis ise, Hak Bereket Lutfeder

Peygamber Efendimiz?in ailesi bir koyun kesmiş ve etini infak etmişlerdi. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- koyundan geriye ne kaldığını sorunca:

Günaha Nefret, Günahkara Merhamet...

Bu hususta Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- da şöyle buyurmuştur:

Hakikaten de infak edilen mal eksilmez, kaybolmaz, bilakis infaktaki ihlas nisbetinde bereketlenir. Hazret-i Ebu Bekir Efendimiz, bütün malını infak edip maddi bakımdan defalarca bitme noktasına gelmesine rağmen, Rabbimiz?in lutfuyla tekrar tekrar servet sahibi oldu. Zira Allah yolunda infak edilen mal, tıpkı budanan bir ağacın daha canlı ve verimli bir hale gelmesi gibi bereketlenir. Ayet-i kerimede buyrulur:

Bir Anadolu yolculukları esnasında Ürgüp?te bir kişi otomobillerini çevirerek Hazret-i Pir?den sigara parası ister.

?Eğer günahlarınız bağışlandıysa bu hal, şükredenlerin hali değildir. Eğer günahlarınız bağışlanmadıysa bu, korkanların hali değildir!? (İhya, III, 288)

İnfakta ihlasa lutfedilen bereketin en mühim tezahürlerinden biri de hayır müesseselerine nasip edilen hizmet ömrüdür. Helal maldan ve ihlasla kurulan müesseseler, temelindeki manevi mayanın sağlamlığı nisbetinde devam eder.

Günümüzde ise biraz imkanı olanların çoğu, israfa dayalı bir güç gösterisi içinde, düğün veya sünnet merasimlerini çok yıldızlı oteller veya lüks restoranlar gibi, adeta fukaraya yasak olan yerlerde icra eder oldular. Bu düğünlere de muayyen ve elit bir grup davet edilerek oburluğu teşvik eden açık büfe usulü yemekler ikram edilmekte, malayani mevzulardan sohbet edilmektedir. Hatta kimi düğünlerde ve sünnetlerde, kat?i bir haram olan içki, sanki o zamana has bir serbestlik varmış gibi derin bir gafletle tüketilmektedir. Nice dindar bilinen, namaz kılan, hacca giden ana-babalar, evlatlarının içkili, rakkaseli ve gayr-i İslami davranışlarla dolu merasimlerine göz yumarak inançlarıyla tezada düşmektedirler.

Allah Rasulü?nün, insanlardan gelen eza ve cefalara büyük bir sabırla tahammül etmesi, daha önceki mukaddes kitaplarda da haber verilen peygamberlik alametlerinden idi. Nitekim önceleri yahudi alimlerinden biri olan Zeyd bin Sa?ne, beklenen son peygamberin böyle bir hususiyete sahip olduğunu, Kur?an?dan önceki semavi kitaplardan okumuştu. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-?a her baktığında O?nda peygamberlik alametlerinin tamamını gören Zeyd bin Sa?ne; ?Acaba gerçekten kendisine karşı kaba-saba davrananları da affediyor mu? Kendisine yapılan kabalıklar arttıkça O?nun hilim ve müsamahası da o nisbette artıyor mu? diye merak etmiş ve bu hususta Efendimiz

Yani Allah ve Rasulü?ne itaate götürmeyen muhabbet sözleri, kuru bir iddiadan öteye gidemez. Sevdiği uğruna fedakarlıkta bulunmayanların kalbi beraberlik iddiaları, dört duvar arasındaki kuru beraberlikler gibi, bir kıymet ifade etmez. Hasan-ı Basri Hazretleri buyurur ki:

?Sana ne kadar yemeğimiz olduğunu sordu mu? dedi. Hazret-i Cabir; ?Evet sordu.? deyinde o firasetli hanım; ?O halde telaşa gerek yok!? diyerek kocasını teskin etti. Çok geçmeden sahabiler çıkageldi. Efendimiz, ashabına:

«?İnsanların senin bu halini tuhaf karşılamasından endişe ediyorum! dedim. O ise bana:

?Kumaş satan kişi, elindeki kumaşın fazla para getireceğini görünce, o kumaşa olan sevgisi soğur, onu hemen satmak ister. Fakat kumaşının fazla para getireceğini görmese, ona bağlanır, elinden çıkarmak istemez.?

?O halde çabuk git ve o adama bir-iki laf söyle!? diye emreder.

?Mü?minin niyeti amelinden hayırlıdır.? (Süyuti, Camiu?s-Sağir, II, 194)

Şeytanın bu hilesini çok iyi bilen Halife Hazret-i Ali -radıyallahu anh- valilerine daima diğergamlık ve cömertliği tavsiye ederek onları şöyle uyarırdı:

O gün; «Bundan sonra bir ihtiyaç sahibini gördüğümde onu bekletmeyeceğim, hemen ihtiyacını göreceğim. diye yemin ettim.?1

?Buyurun, isteğiniz nedir? diye mukabele ediyordu. Yani muhataplarının kabalığına rağmen, O hiçbir zaman nezaket ölçülerinin dışına çıkmıyordu.1

?Bu nasıl ve ne değişik bir oturuş!? diyerek Efendimiz?in yüksek edebi karşısındaki hayretini ifade etti. Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ise:

Yine büyük Hak dostu Halid-i Bağdadi Hazretleri de ilim aleminin adeta güneşi mevkiinde iken Dehlevi Hazretleri?nin önünde diz çökmüş, verilen hela temizliği vazifesini titizlikle ifa etmiştir. Böylece tevazu, yokluk ve hiçlik tacını giymiş, neticede üstadının iltifatlarına ve manevi ikramlara mazhar olmuştur.

?Sakın sizi sıkıntı ve darlığa düşme ihtimaliyle korkutup iyilikten vazgeçirmek isteyen cimriyi, büyük işlere karşı azminizi gevşetecek korkağı ve zulme saparak size ihtirası iyi gösterecek hırs sahibini istişare meclisinize sokmayın!?

Mü?min, din kardeşinin huzurunda veya gıyabında, onun hoşlanmayacağı sözleri söylemekten kaçınmalıdır. Ancak emr bi?l-maruf ve nehy ani?l-münker hususunda, sükuta müsaade yoktur. Yani gerektiğinde din kardeşini ikaz için münasip bir lisanla, tenhada, gözlerden uzak olarak, başbaşa nasihatte bulunmak zaruridir. Böyle bir durumda onun hoşlanıp hoşlanmadığına bakılmaz. Zira bu ikazlar, her ne kadar görünüşte ağırına giderse de, gerçekte onun için büyük bir iyiliktir.

?Buyur ye, bu, senin ekmeğinden daha lezzetlidir!? buyurdu. (Muvatta, Sadaka, 5)

Toplumda madde-mana dengesinin mana aleyhinde bozulduğu, iman muhabbetinde hızlı erimelerin ve ruhlarda derin kırılmaların yaşandığı zamanlarda ise bu tablo çok daha vahim bir hal almaktadır. Küçük hesaplar ve dünyevi menfaatler uğruna nice mü?minler arasına dargınlık, kırgınlık ve soğukluk girmekte; cehalet, bencillik ve duygusuzluklar neticesinde İslam kardeşliği zaafa uğratılmaktadır.

Üçüncüsü ve en değerlisi de kötülük edene iyilik etmektir. Zira her hayrın fazileti, onun zorluğu nisbetindedir. Kötülüğüne maruz kalınan birinin iyiliğini isteyebilmek, son derece zor bir iştir. Bunun içindir ki; ?İyiliğe iyilik, her kişinin; kötülüğe iyilik ise er kişinin karıdır.? denilmiştir.

Yani meyveli ağaç taşlanır. Meyveli ağaç nasıl ki başına yağacak taşlara hazırlıklı olmalıysa, kamil mü?minler de cahil ve kaba insanlardan gelebilecek eziyetlere hazır olmalıdırlar. Hak rızası için insanların eza ve cefalarına katlanmak da, yüksek bir iman şuurudur.

Übeyd bin Ümeyr -rahmetullahi aleyh- de bu hakikati şöyle izah eder:

?Ey iman edenler! Allah?tan korkun ve sadıklarla beraber olun!? (et-Tevbe, 119) buyrulur.

Mevlana Hazretleri de, mü?minlerin, Allah için birbirlerinin kusurlarını affedip iyilikte bulunarak kardeşliği yaşatmaları gerektiğine şöyle işaret buyurur:

Gerçek manada infak ehli bir kul olabilmek; her iki dünyada da huzur bahşeden çok kıymetli bir nimettir. Bu ibadeti layıkıyla ifa edebilenler, Rabbimizin de müjdelediği üzere, kıyametin o dehşetli hengamesinde korkudan ve kederden salim kalacaklardır. Bunun içindir ki merhameti sonsuz olan Rabbimiz, yüzlerce ayet-i kerime ile; ümmetinin üzerine şefkatle titreyen Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- da, sayısız hadis-i şerifleriyle bizleri infakın huzur ve saadetine ermeye teşvik etmektedir.

İbn-i Abbas -radıyallahu anhüma-; ?İyilikle kötülük bir olmaz. Sen en güzel yol ne ise onunla önle. O zaman görürsün ki, seninle arasında düşmanlık bulunan kimse bile, sanki yakın dost tur.? (Fussilet, 34) ayetiyle ilgili şu açıklamayı yapmıştır:

?-Malın-mülkün sana mübarek olsun kardeşim, sen bana çarşının yolunu gösteriver, kafi!? diyebilme olgunluğunu göstermişlerdir. Din kardeşliğinin akrabalık asabiyetini aşmasına dair, nice ibretli misaller sergilemişlerdir.

?Ne münasebet! Bilakis o, asıl şimdi bana muhtaç oldu. Böyle bir zamanda onu terk etmek doğru olur mu hiç?! Ben şimdi ona öğüt verecek ve düzelmesi için Allah?a dua edeceğim.? der.

Mesela cami-i şeriflere, göğüslerinde ecnebice bir reklam ifadesi veya uygunsuz bir resimle giren gençler, maalesef ikaz edilmediğinden, İslam vakarına aykırı olan bu tavrın çirkinliğinin farkına bile varamamaktadırlar. Mü?minler de kendilerini Cenab-ı Hakk?ın; ?iyiliği tavsiye edip kötülükten men eden? bir ümmet olarak vasıflandırdığını unutmuş gibidirler. Halbuki yanlışa karşı aksülamel göstermek, mukabilinde hikmetli ve güzel sözlerle doğruyu tavsiye etmek, her müslümana kuvvetle farzdır. Bu bakımdan:

?Kardeşlerimizi görmeyi çok isterdim. Onları ne kadar da özledim!? buyurdu. Ashab-ı kiram:

Zeynelabidin Hazretleri?nin naaşı yıkanırken, sırtında içi su toplamış büyükçe yaralar olduğu görüldü. Yakınlarına bunun sebebi sorulduğunda, Hazret?in sırrı da ortaya çıktı. Zira sırtındaki o yaralar, fukaraya taşıdığı erzak çuvalları sebebiyle açılmıştı.1

Kamil bir mü?min olabilmemiz için, İslam?ın emrettiği ahlak ölçülerinde derinleşip onları hayatımızın her safhasına aksettirebilmemiz icab eder. Aksi halde insanlık haysiyetimizi zedelemiş ve ebedi saadetimizi ziyan etmiş oluruz.

?Akıllı insanlar mallarını, paralarını öbür cihana giderken yanlarında götürürler. Ancak hasislerdir ki, hasretini çekerek burada bırakır giderler.?

Tevazu; merhameti, hizmeti, cömertliği doğurur. Mütevazı insan, hizmet ehlidir, merhametlidir, şefkatlidir. Bunun zıddına tevazudan nasipsiz bir insan, kibirlidir, hasistir, ilahi lutuflardan mahrumdur.

İşte gerçek bir İslam kardeşliğinde sahip olunması gereken gönül ufku?

Peygamber Efendimiz, mücrimleri kolayca cezalandırabileceği pek çok durumda, onların ıslahı ve ebedi kurtuluşu için af faziletini sergilemiştir. Zira asıl marifet ve gerçek büyüklük, intikam alabilecek güç ve fırsat ele geçtiği anda nefsi dizginleyip af ve ihsanda bulunabilmektir. Nitekim hadis-i şerifte buyrulur:

Hazret-i Ömer -radıyallahu anh-, küfre, zulme, haksızlığa karşı son derece sert ve celalli biriydi. Bu yüzden onun bulunduğu yerde kimse haksızlığa cür?et edemezdi. Zira onun, Allah için sahip olduğu öfke ve buğz sebebiyle şeytan bile ona rastlasa derhal yolunu değiştirir, ondan kaçardı.

Rabbimiz, razı olduğu salih kulları hakkında ayet-i kerimede:

Karısı ona, latife suretiyle:

Diğer bir hadis-i şerifte de:

Velhasıl Hak dostlarının bu vasfının kısaca ifadesi, ?Hakk?ın kullarından gelen eza ve cefalara Hak rızası için katlanabilmek?tir.

?Bu zamanda hakiki kardeşlikler azaldı. Nerede o, Allah için yapılan kardeşlikler?..? deyince, Cüneyd-i Bağdadi Hazretleri:

?İnsanın nasıl güldüğünden edebini, neye güldüğünden aklını anlarım.?

?Kim bir kavme benzemeye çalışırsa, o da onlardandır.? (Ebu Davud, Libas, 4/4031) buyrulmuştur. Bu hüküm, dini sembollerle alakalı olsa da, sembol sayılmayan şeylerde dahi ehl-i küfre benzemek, şüphesiz ki hatadan beri değildir.

İslam?ı tebliğ etmek için Taif?e gittiği zaman, cahil ve putperest Taif halkı O?nu taşlamışlardı. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- geri dönmüş, hüzün ve gamla dolu bir halde yürürken Cenab-ı Hak, Habib?ini teselli için Cebrail -aleyhisselam- ile Dağlar Meleği?ni gönderdi. Melek, dilerse oradaki iki dağı Taiflilerin başına geçirebileceğini bildirdi. Alemlere Rahmet Efendimiz ise:

Günümüzün en büyük hastalıklarından biri olan kalp katılığının devasını, Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-?dan dinleyelim:

?Ebu Damdam kimdir? diye sordular. Rasul-i Ekrem Efendimiz de şöyle buyurdu:

?Kulun gizli işlediği amele, Allah Teala gizlilik mükafatını yazar. Eğer bu ameli açıklarsa, mükafatını da aleni ameller bölümüne yazar. Eğer yaptığını söylerse, o vakit ameli riya defterine geçer.? (İhya, I, 595)

Bir kimse, Hak dostlarından Cüneyd-i Bağdadi?ye:

?Sizler benim ashabımsınız, kardeşlerimiz ise henüz gelmemiş olanlardır.? buyurdular. (Müslim, Taharet, 39, Fedail, 26)

Dinin gayesi de, işte böylesine zarif, güzel ve hassas insanlar yetiştirmektir. Kamil mü?minler, güler yüzleriyle; güle, sümbüle, bülbüle, bütün varlıklara selam halindedirler. Onların gönül alemleri, bütün mahlukata bir pencere gibi açılmıştır. Zira kamil mü?minler, açan çiçeklerin, öten kuşların, meyveli ağaçların hikmetinde derinleşerek çiçekler gibi ince ruhlu ve nazik; meyveli ağaçlar gibi cömert ve ikram sahibi olurlar.

İşte asıl fazilet, kişinin cezalandırmaya muktedir olduğu bir durumda, ahirette ecrine nail olmak niyetiyle, Allah?ın kullarını affedebilmesidir. Şahsi meselelerde öfkelenip intikam almak, nefsani bir tatminkarlık ve güç gösterme vesilesidir. Bu fırsat ve imkanı elde eden bir mü?minin af ve ihsanda bulunarak kendi kinini bastırabilmesi, müstesna bir ruh asaletinin muktezasıdır. Zira intikam öfkesine kapılan birinin iradesini dizginleyerek bundan vazgeçebilmesi çok zordur.

Bu bakımdan niyet halis olursa, küçük bir iyilik bile büyür. İhlasla yapılan infaklar günahlara keffaret olur.

?Bir defasında bir muhtaç mescide geldi ve; «Açım! dedi. Biz gaflet edip hemen yiyecek getirmedik. Onu mescitte bıraktık ve evlerimize gittik. Sabah namazına geldiğimizde bir de baktık ki, zavallı ölmüş. Kefenleyip defnettik.

Sehl bin Abdullah et-Tüsteri anlatıyor:

Tabii ki imanın lezzetini tadabilmek için muhabbetin sırf Allah için olması şarttır. Bunun da bazı alametleri vardır. Sehl -rahimehullah- bunu şöyle izah eder:

Cüneyd-i Bağdadi Hazretleri şu cevabı verir:

İşte bu sırra vakıf olan arif zatlar, Cenab-ı Hakk?ın kullarının kendileri sebebiyle ceza görüp Hak katında müşkil durumda kalmamaları için, bazen gördükleri kabalığa küçük de olsa bir karşılık vermek suretiyle, onları celal tecellisine maruz kalmaktan kurtarmayı murad ederler.

Musa -aleyhisselam- da:

İbadet ve muamelatın paha biçilmez sermayesi olan dünya hayatının her anı, ebediyet mücevherleri ve ahiret tohumlarıdır. İnsan, bu ahiret tohumlarını dünya tarlasına ekerek ukbada bunların mahsullerini toplar. Lakin bu kıymetli tohumları nefsani arzuların girdapları içinde ve selde sürüklenen kütükler misali şaşkınlıkla ziyan ederse, o tohumlar, cehennem mahsulleri haline gelir. Böyle bedbahtlara ne yazık! Kitap ve sünnetin ruhaniyeti ile tezyin edilen zamanlar ise ebedi cennet bahçelerinde yeşerecek olan saadet tohumlarıdır.

Hazret-i Ömer?i sırtında un çuvalıyla gece karanlığında matemlerin ve dertlilerin civarında dolaştıran halet-i ruhiye, yani gönül hassasiyeti de budur.

İnfak edilmeyen mal, vefasız bir arkadaş gibiyken, infak edilen mal, hayırlı ve sadık bir dost gibidir. Hadis-i şeriflerde buyrulur:

?Ben kendi yüzümü görmem de senin yüzünü görürüm. Sen de kendi yüzünü görmez, benim yüzümü görürsün. Kendi yüzünü görebilen kişinin nuru, halkın nurundan fazladır.?

Allah?ın mahlukatına merhamet ve infak, Allah?a muhabbetin en güzel göstergesi, lutfettiği nimetlerine karşı da en güzel bir şükür ifadesidir. Rabbimizin lutuf ve merhametine muhtaç olduğumuz kadar biz de O?nun muhtaç kullarına ve bütün mahlukatına karşı cömert ve lutufkar olmak zorundayız. Zira onlar, bizler için bir imtihan mevzuudurlar.

Kötülük yapanların af ve iyilikle ıslah edilişine dair Kur?an-ı Kerim?de zikredilen en güzel misallerden biri, Yusuf -aleyhisselam-?ın kardeşlerine olan muamelesidir:

Cüneyd-i Bağdadi Hazretleri?nin bir talebesi de, düştüğü bir zaaf neticesinde son derece mahcub olup dergahtan kaçar. Bir müddet sonra, gönlü harabeye dönmüş bu talebe, dostlarıyla çarşıdan geçmekte olan Cüneyd-i Bağdadi?nin gözüne ilişiverir. Talebe, hocasını fark edip utancı sebebiyle derhal uzaklaşır. Durumu sezen Cüneyd -kuddise sirruh-, yanındakilere:

Bir sohbet esnasında Sevban -radıyallahu anh-, Habibullah -sallallahu aleyhi ve sellem-?e pek derin ve dalgın bir surette bakıyordu. Öyle ki onun bu hali, Alemlerin Efendisi?nin dikkatini çekti. Merhametle sordular:

?Evladım! Bu eti ben yersem kısa bir müddet sonra dışarı çıkar, fakat o yetimler yerse, ebediyyen kalmak üzere Arş-ı Ala?ya çıkar!..? dedi.

Yaşanmayan sözler ve samimiyetten uzak riyakar davranışlar ise, içi boş ikramlar gibidir. Bunlar, esen hayat rüzgarları karşısında çok geçmeden kaybolup giderler, geriye en ufak bir iz bile bırakmazlar. Buna mukabil Hak dostlarının kalplerde silinmez nakışlar bırakarak devam etmelerinin sırrı; yüksek ihlas, samimiyet ve muhabbetleridir.

Kendisini ağlarken gördüler ve niçin ağladığını sordular. O da:

Ayrıca günümüzde baba ocağından ayrılan gelinlere yapılması gereken hayırlı telkinlerin de muhtevası bir hayli değişmektedir. Eskiden:

?Yine iyilik yaparım.? diye cevap verdi. Sonra ilave ederek:

İşte bu fazilet karşısında o düşman kişi iman ile şereflenir.

Şeyh Sadi?nin, infakı nimet bilme hususundaki şu nasihati çok hikmetlidir:

Hazret-i Mevlana da bu hali ne güzel tarif eder:

Bu hususta İsa -aleyhisselam-?a da şu şekilde vahyedildiği rivayet olunur:

Yine arifler sultanı Hazret-i Mevlana?nın:

Evlat, neslin devamına medar olduğundan, insanın fıtratında meknuz olan ebedilik arzusunun bir nevi tatmin vasıtasıdır. Bunun için insanoğlu, evladına karşı çok düşkündür. Zira evlat, anne-babanın devam eden bir parçasıdır.

Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz de şöyle buyurur:

Ayet-i kerime, kardeşlik hukukunun birçok hükümlerini ihtiva etmektedir. Buna göre İslam kardeşliğinden maksat, sırf rahat zamanların ve çay-kahve sohbetlerinin dostluk ve yakınlığı değil, din kardeşinin zor gününde gösterilen yakınlık ve dert ortaklığıdır. Ayrıca kardeşini nefsine tercih edip fedakarlıkta bulunmaktır.

Yine aynı gün, ihtiyar babasını sırtına alarak huzuruna getiren ve ona iman telkin etmesini isteyen Hazret-i Ebu Bekir?e:

Yani Peygamber Efendimiz, borç alarak infak edebilecek kadar cömertti. O?nun diğergamlıktaki bu kabına varılmaz incelik ve zarafeti, biz ümmeti için ne güzel bir fiili kıstastır.

Bazı yol arkadaşlarının muhalefetlerine rağmen, Sami Efendi Hazretleri; ?mademki istiyor vermek lazım? diyerek hiç düşünmeden etrafındakilerin şaşkın bakışları arasında adamın istediği parayı uzatıverir. Sevinçle parayı alan fakir, bir anda niyetini değiştirip, ?şimdi gidip bununla ekmek alacağım? diyerek oradan ayrılır.

Muhabbet ve nefret duyguları, Allah için olmaz ise, buğz edilmesi gerekene muhabbet beslenip muhabbet duyulması gerekene de bigane kalınırsa, bu bir manevi felaket olur. Bu sebeple muhabbeti layıkına, husumeti müstehakkına tevcih etmek şarttır. Ayet-i kerimede:

Hazret-i Ali -radıyallahu anh- bu suale bir türlü cevap veremez. Düşünceli bir halde evine döner. Hazret-i Fatıma -radıyallahu anha-, Hazret-i Ali?yi durgun ve düşünceli görünce meraklanır. Ne olduğunu öğrenebilmek için şefkatle:

?Ben kardeş olduğum kimseden gece-gündüz ayrılmak istemem.? deyip Allah için sevginin faziletini anlatan birçok hadis-i şerif okur. Sonra da din kardeşliğinin mahiyetini ve gerçek bir kardeşlik muhabbetinin nasıl olması gerektiğini şöyle izah eder:

İhlastan mahrum gönüllerin riya ve gösteriş gibi marazlarla bulanık hayırları ise, hiçbir değer ifade etmez. Bu hususta en büyük tehlike, infak edenin nefsine bir pay çıkarması veya yaptığı hayrı fani menfaat düşünceleriyle gölgelemesidir. İhlası yok edip ecri zayi eden bu kalbi marazlardan kurtulmanın en müessir yolu da?gizliliğe riayet?tir.

Belayı Gidermenin Çaresi?

Dünyayı gafletle ziyan edenlerin halini de ayet-i kerime şöyle tasvir eder:

Ensar-Muhacir Kardeşliği

İsraf, kendine harcamak; cimrilik ise kendine biriktirmektir. İkisi de bencillik ve hodgamlıktır. Cenab-ı Hak, bu şekilde bir kulluğu reddetmektedir. Ayet-i kerimelerde buyrulur:

Ecdadımız Osmanlı, hakim olduğu 24 milyon km. karelik coğrafyada farklı din, dil ve ırka mensup birçok milletle asırlarca birlikte yaşadı. Fakat daima İslam?ın izzet ve şerefiyle kendi örfünü yaşattı. Değil gayr-i müslimlerden tesir almak, onlara tesirde bulunmak suretiyle dinini ve kültürünü en güzel şekilde temsil etti. Gayr-i müslimler nazarında bile Türk yemekleri, Türk tatlıları, Türk adetleri meşhur oldu. Fakat bugün iktisadi sebeplerle dünya devletleri içinde geri sıralara düşmemizle beraber, öz kültürümüze uymayan birçok adet hayatımıza girdi. Giyim kuşamdan, düğün, eğlence, yılbaşı ve tatil anlayışlarına ve evde köpek beslemeye kadar hayatın pek çok safhasında gayr-i müslimlere benzerlikler arttı.

Talebe, bir şey diyemeden verilen vazifeyi ifa etmek üzere oradan ayrılır. Kendisine tembihlendiği gibi, karşısına çıkan ilk kişiye o akçeyi verir. Ancak içini kemiren bir merakla, o şahsı takibe koyulur. Adamcağız, biraz ilerideki bir harabeye girer. Sonra elbisesinin altından ölü bir keklik çıkarıp yere bırakır. Tam oradan ayrılacaktır ki, talebe önüne geçip sorar:

İslam, gayr-i müslimlerin hak ve hukuklarına karşı da son derece titiz davranmayı emreder. Fatih Sultan Mehmed Han?ın, fethettiği İstanbul?a girerken İslam hassasiyetiyle askerlerine verdiği şu talimat, bunu ne güzel izah eder:

?Fahr-i Kainat Efendimiz, müslüman olduğum günden beri beni huzuruna girmekten alıkoymaz ve her gördüğünde gülümserdi.? (Buhari, Edeb, 68)

?Muhabbetle dolan kalb, affedici olur. Eğer sen, yalnız kuru bir suretten ibaret olursan, öldüğün zaman cismin gibi isminle de ölürsün. Eğer kerem sahibi ve ehl-i hizmet olursan, ömrün, cesedinden sonra da fedakarlığın ve gönüllere girdiğin kadarıyla devam eder. Görmez misin ki, Kerh şehrinde birçok türbe var. Fakat Maruf-i Kerhi?nin türbesinden daha maruf ve ziyaretçisi bol olanı yoktur.?

?Ölüm meleği, gafil zenginin canını almakla onu uykudan uyandırır. O kimse, gerçekte sahibi olmadığı bir mal için dünyada çektiği sıkıntılara hayretle ah vah eder ve bin pişman olur. Lakin iş işten geçmiş, her şey bitmiştir.?

«?Nereye gidiyorsun? dedi. O zat:

Amin!

Dipnot: 1) Bkz. Müslim, Nüzür, 8; Ebu Davud, Eyman, 21/3316; Tirmizi, Zühd, 50; Ahmed, IV, 239.

Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem-?in kendisinden bir şey isteyeni boş çevirdiği görülmemişti. Kendisinden bir şey istenildiği zaman, o an verecek hiçbir şeyi olmasa bile muhakkak bir imkanını bulur, infaktan geri kalmazdı. Nitekim birgün muhtaç bir kimse gelerek bir şeyler istedi. Allah Rasulü:

Sinan ise, Hünkar?a:

1. Durumu iyi olan mü?minin, kendisine müracaat eden zor durumdaki din kardeşine yardımcı olması, kardeşlikte birinci merhaledir. Nitekim ayet-i kerimede buyrulur:

Ömer bin Abdülaziz -rahmetullahi aleyh-?in buyurduğu gibi:

Ne halis bir infakın bereketidir ki, bu eser yaklaşık beş asırdan beri nice zelzelere rağmen dimdik ayakta durup vatanımızın toprağını İslam sanatının zarafetiyle yoğurmakta, gökkubbemizi de ezan sadalarıyla doldurmaktadır. Şüphesiz ki bu bahtiyarlık, Cenab-ı Hakk?ın ihlasa lutfettiği bir berekettir?

Barışma Saadetine Teşvik

Bütün müslümanlar tavaf hasretiyle yanıyor, Kabe gözlerinde tütüyordu. Hatta bazıları Hazret-i Osman?ın Kabe?yi tavaf edeceğini düşünerek ona gıpta ediyorlardı. Fakat kendisini Allah ve Rasulü?ne adamış olan o sadık sahabi:

?Vay halimize! derler, bu nasıl kitapmış! Küçük-büyük hiçbir şey bırakmaksızın hepsini sayıp dökmüş!..? (el-Kehf, 49) ayetinin tefsirinde?sağire/küçük günah? hakkında, mü?min ile istihza ederken yapılan tebessümdür; ?kebire/büyük günah? hakkında da, bu arada atılan kahkahalardır, demiştir. (İhya, III, 294)

Birçok sahabinin rivayetine göre, Efendimiz

Adamcağız çarşıya çıktı, insanlar arasına girdi, onlarla beraber yürüdü, oturdu, yedi-içti. Bunun üzerine Allah Teala peygamberine şöyle vahyetti:

Ecdadımız da, bu hassasiyetlerin en güzel numunelerini sergilemişlerdir. Nitekim bu hususta Fatih Sultan Mehmed Han?ın vakfiyelerinden birindeki şu ifadeleri çok calib-i dikkat bir numunedir:

Söğene dilsiz gerektir,

Cimrilik Körlüğü!..

Zira ayet-i kerimede buyrulur:

Caminin açılış merasiminde Kanuni, büyük bir kadirşinaslık göstererek:

2007 - Aralik, Sayı: 262, Sayfa: 032

İyilik yapanlara iyilik, fenalık yapanlara da fenalık yapmak meziyet değildir. Asıl meziyet, kötülük yapanlara da iyilik yapabilmektir. Zira iyilik yapılan kimse düşmansa dost olur; ortadaysa yakınlaşır; yakındaysa muhabbet ve samimiyeti ziyadeleşir. Kötülüğüne iyilikle mukabele edilen kimse için bu iyilik, bir daha o kötülüğe dönmemesi için bir perde olur.

Mevlana Hazretleri de:

?O, öyle ince ruhlu ve zarif bir insandır ki, başkası kendisine kötü sözler sarf ettiği takdirde; «Doğru söylüyorsan Allah beni, yalan söylüyorsan seni affetsin. diyerek karşılık verir.? buyurmuştur.

?Eğer senin sıkıntılarına katlanacak, ihtiyaçlarını giderecek birini arıyorsan, bu zamanda öyle bir kardeşi bulamazsın. Ama kendisine Allah için yardım edeceğin, sıkıntılarına Allah rızası için katlanacağın bir kardeşlik istiyorsan, böyleleri pek çoktur.? buyurdu.

?Bu din , Zatım için seçip razı olduğum dindir. Ona ancak cömertlik ve güzel ahlak yakışır. Müslüman olarak yaşadığınız müddetçe onu, bu iki hasletle yüceltiniz!? (Heysemi, VIII, 20; Ali el-Müttaki, Kenz, VI, 392)

1. Makamı yükseldikçe, tevazusu artar.

?Bilesiniz ki, Allah?ın dostlarına korku yoktur; onlar üzülmeyecekler de. Onlar ki Allah?a iman etmişlerdir ve hep takva ile korunur dururlar. Onlara dünya hayatında da, ahiret hayatında da müjdeler vardır. Allah?ın sözlerinde değişiklik yoktur. İşte bu, en büyük kurtuluştur.? (Yunus, 62-64) (Ebu Davud, Büyu, 76/3527; Hakim, IV, 170)

?Üç kişi vardır ki, kıyamet günü Allah onlarla konuşmayacak, onlara bakmayacak ve onları temize çıkarmayacaktır. Onlar için acı bir azap vardır.? buyurdular. Ebu Zer -radıyallahu anh-:

Tevazuda İtidal

Yine Fahr-i Kainat Efendimiz:

Cenab-ı Hak cümlemizi, ihlasını koruduğu, amellerini halis niyetle ifa eden salih kullarından eylesin! Sahabe, evliya ve salih ecdadımızın güzel hallerinden kalplerimize hisseler lutfeylesin?

?Ya Ali! Gönül bir tane, sevgi ise dört. Bir kalbe bu kadar sevgi nasıl sığıyor? buyurur.

Ümmü Habibe validemiz:

Din kardeşinin derdiyle dertlenip ona bir çare aramak, Allah?ın rızasını kazandıran büyük bir ictimai ibadettir. Buna bigane kalmak ise, bencilliktir. Bu bakımdan her mü?min, din kardeşinin derdini sinesinde hissetmeye mecburdur.

?Ümmetim hakkında en çok korktuğum şey, Allah?a şirk koşmaktır. Bu sözümle onların Ay?a, Güneş?e veya puta tapacaklarını kastetmiyorum. Fakat beni korkutan şey, Allah?ın rızasının dışındaki gayeler için yapılacak ameller ve gizli şehvetlerdir .? (İbn-i Mace, Zühd, 21)

Şeyh Sadi, Bostan adlı eserinde bir kıssa nakleder:

İslam kardeşliğinde mutlaka riayet edilmesi gereken birtakım şartlar vardır ki, bunlara riayet, din kardeşlerimizin üzerimizdeki hakkıdır. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- bunları şöyle hulasa eder:

Düşünmeliyiz ki, Rabbimiz?in bize lutfettiği nimetlerin kaçta kaçını O?nun yolunda infak edebiliyoruz?.. İnfak edebildiklerimiz, kendimize harcadıklarımızın yanında ne nisbette?.. Yoksa infak hususundaki halimizi, toplumun seviyesiyle kıyaslayıp azıcık yardımlarla vicdanımızı teselli mi ediyoruz? Halbuki mü?minler olarak her hususta kendimizi Peygamber Efendimiz ve O?nun güzide ashabı ile kıyaslamalıyız. Zira Cenab-ı Hak bizlere o müttaki kullarını emsal almayı emir buyurmaktadır:

?İyilik ve kötülük bir değildir. Sen kötülüğü en güzel bir tarzda önlemeye çalış. O zaman , seninle arasında düşmanlık bulunan kimse, sanki candan, sıcak bir dost oluvermiştir.? (Fussilet, 34)

?Allah Teala bana; «Birbirinize karşı öylesine alçak gönüllü olun ki, hiçbir kişi diğerine karşı haddi aşıp zulmetmesin. Yine hiçbir kimse, bir başkasına karşı böbürlenip üstünlük taslamasın. diye vahyetti.? (Müslim, Cennet, 64)

Alem yahşi ben yaman!..

?Ey civanmert! Sen öne atılıyorsun ama, bu kılıç o kadar rağbet edilecek bir şey değildir. Henüz senin sıran gelmedi, neden acele ediyorsun? dedi. Ebu?l-Hüseyn -kuddise sirruh-:

Bu yanık ilticanın ardından oradan ayrılan Hazret-i Hasan Efendimiz, yolda bir ekmek parçasıyla karınlarını doyurmaya çalışan yoksul insanlara rastlar. Selam verir. Onlar da Hazret-i Hasan?ı mütevazı yemeklerine davet ederler. Peygamber torunu Hazret-i Hasan o yoksullarla birlikte oturur ve:

Zira infak edilen mal veya imkanlar, ebedi saadetin sermayesidirler. Hazret-i Mevlana, bu saadete nailiyetin yoluna işaret etmek üzere şöyle nasihat eder:

Hak Teala?nın kullarında görmeyi murad ettiği tevazu hali, ilahi müjdelere nailiyet vesilesidir. Ayet-i kerimede buyrulur:

Öte yandan cimrilik de az miktarda vermek değil, imkana göre verilmesi gereken nisbette vermemektir. Zira herkes imkanı nisbetinde mes?uldür.

Velhasıl, manevi olgunluk için hiçbir zaman tevazu libasını üzerimizden çıkarmamamız icab eder. Tevazusuz bir kulluk, noksan ve illetli bir kulluktur. Benlik ve kibir ise, tıpkı şeytan -aleyhilla?ne- misalinde olduğu gibi, kişiyi küfre kadar götürebilen en tehlikeli afetlerdendir.

?Allah, sizin her birinizle tercümansız konuşacaktır. Kişi sağ tarafına bakacak; ahirete gönderdiklerinden başka bir şey göremeyecektir. Soluna bakacak; ahirete gönderdiklerinden başka bir şey göremeyecektir. Önüne bakacak; karşısında cehennemden başka bir şey göremeyecektir. O halde artık bir hurmanın yarısıyla da olsa, kendinizi cehennem ateşinden koruyun. Bunu da bulamayan, güzel bir söz kendisini korusun.? (Buhari, Zekat, 9, 10, Rikak, 31, Tevhid, 36)

- Zühd ve takva yolunda kalben merhaleler kat ederek davranış mükemmelliğine ulaşmış;

Rasul-i Ekrem -sallallahu aleyhi ve sellem-, biz ümmetini ikaz sadedinde:

Birgün Rasul-i Ekrem -sallallahu aleyhi ve sellem-, Hazret-i Ali?ye sorar:

?Ya Rasulallah! İnsanın sağı, solu, önü, arkası diye yönleri vardır. Kalbin de böyle. Ben Allah?ı aklım ve imanımla, Siz?i ruhum ve imanımla, Fatıma?yı insani nefsimle, Hasan ve Hüseyin?i de babalığın tabii icabı ile seviyorum.? der.

?Bu ekmeğin sadaka olmadığını bilseydim sizinle birlikte yerdim.? buyurur. Ardından da:

?Birgün Ömer bin Abdülaziz?in yanına girdim. Namazgahında oturmuş, elini alnına dayamış, durmadan ağlıyor, gözyaşları yanaklarını ıslatıyordu. Ona, niçin bu halde olduğunu sordum. Şöyle cevap verdi:

? Hevasını kendisine ilah edinen kimseyi gördün mü?..? (el-Furkan, 43)

?Sadaka vermekte acele edin. Çünkü bela, sadakanın önüne geçemez.? (Heysemi, Mecmau?z-Zevaid, III, 110)

Bunlar içinde Bezm-i Alem Valide Sultan?ın Şam?da kurduğu vakıf çok dikkat çekicidir. Vakfın hizmet sahası; hizmetkarların yanlışlıkla kırdıkları veya ziyan verdikleri eşyaları, onların haysiyetleri rencide edilmesin diye tazmin etmektir.

?Dün bana bir beyzade tam bir kese altın verdi. Ben de meyhaneye gidip bir güzel demlendim...?

?Cennette duran bir adamın ağlaması ne kadar garip ise, dünyada henüz gideceği yeri bilmeyen kimsenin aşırı gülmesi de o nisbette şaşılacak şeydir.? (İhya, III, 289)

«?Ben hayatımda kimseye sert ve fena muamele etmedim, sert yüz göstermedim. Onun için bana da sert ve fena muamelede bulunmadılar. ?

Nitekim Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- de hakikate itiraz edilmesi ve hakkın çiğnenmesi haricinde öfkelenmezdi. Bir hak çiğnendiği zaman da hak yerini buluncaya kadar öfkesi sükun bulmazdı. Asla kendisi için öfkelenmez, kendisi için kimseyle münakaşaya girmezdi.

-aleyhissalatü vesselam- hendeğe indi ve kazmayı vurduğu gibi o sert kayayı un ufak etti. Bu sırada Cabir -radıyallahu anh- eve gitmek için Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-?den izin aldı. Evde hanımına, Allah Rasulü?nün açlıktan dayanılmaz halde olduğunu söyleyip:

?Onlar orada: «?Ey Rabbimiz! Ne olur, bizi buradan çıkar daha önce yaptıklarımızın yerine, salih ameller yapalım! diye feryad ederler. «?Biz size, düşünüp ibret alacak kimsenin düşünebileceği kadar bir ömür vermedik mi? Size ikaz edici de gelmedi mi? Öyleyse tadın azabı! Zalimlerin hiçbir yardımcısı yoktur!? (Fatır, 37)

Kamil mü?minler bu halet-i ruhiye içinde sabırlı, mütebessim ve insanların dertlerini omuzlamaya tahammüllü olmalıdırlar. Makbul bir tebliğ için, Kur?an ve Sünnet?in hikmetleriyle yoğrulmuş hassas bir gönle ve İslam?ın güler yüzünü yansıtan mütebessim bir çehreye sahip olmak şarttır. Manevi eğitim hizmetinde muhataplara karşı tebessüm ve teşekkür, bir tabiat-ı asliye haline gelmelidir.

Ey esrarına varılamayan, sırrına erilemeyen... Artık bizleri sana ve Resulüne mahcup olmaktan kurtar. " Ben onlardan razıyım..." dediğin, Resulünün " Ümmetim!" diye hitap ettiği, alnındaki secde izini aşkının mührü olarak taşıyan kullarından eyle. Kullarınla eyle...

?O halde nasıl gülebiliyorsun!? der. (İhya, III, 288)

Hazret-i Ömer derin bir iç çekerek; ?Ah cennet!? dedi. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- onun da gönlünü alacak bir söz söyledi:

Yine Hazret-i Aişe -radıyallahu anha-?nın, oruçlu olduğu bir gün, yoksulun biri gelerek kendisinden yiyecek bir şeyler istemişti. Aişe validemizin evinde, akşam iftar edeceği bir somundan başka bir şey yoktu. Hizmetkarına onu vermesini söyledi. Hizmetkarı itiraz edecek olduysa da Aişe validemiz ısrar edip o ekmeği verdirdi. Akşam olunca birisi Aişe validemizin evine bir parça pişmiş koyun eti gönderdi. Aişe validemiz hizmetkarını çağırarak:

Aslı yokluk olan, yani yokluktan gelen insanoğlunun varlık ve benlik iddiasına kalkışması, ne büyük bir bedbahtlıktır. Bütün dünyevi dayanaklar ve nefsani hazlar da kulun bu gaflete düşmesine zemin hazırlayan imtihan tuzaklarıdır. Bu tuzağa düşen mağrur kimseler, oltadaki yemin bir anlık lezzeti için kendini helake sürükleyen balıklar gibidirler. Mevlana Hazretleri bunu ne güzel izah eder:

İnsanın yüzü-gözü, üstü-başı bir nevi vitrinidir. Bütün varlıkların bilinen lisanları dışında bir de hal lisanı vardır. Yani insan, ağzıyla konuşmasa bile duruşuyla da bir beyan halindedir. İnsanın yüzünde, gönül halinden bir nişan vardır. Gören gözler için bütün çehreler, iç alemlerin tercümanıdır. Bu bakımdan simalardaki nurani bir tebessüm hali, gönül aleminin en güzel dışa yansımasıdır.

Şeyh Sadi-i Şirazi ise, tevazuun manen yükseliş sırrına dikkat çekmek üzere suyu hikmet nazarıyla okuyup şöyle buyurur:

?Vallahi ben ona değil, o sözleri ona söyleten iblise öfkeleniyorum.? karşılığını verip şu niyazda bulundu:

?Desenize bir kürek kemiği hariç, hepsi bizim oldu!? (Tirmizi, Kıyamet, 33)

?İçinizden faziletli ve servet sahibi kimseler, akrabaya, yoksullara, Allah yolunda hicret edenlere vermeyeceklerine dair yemin etmesinler; affetsinler, bağışlayıp geçsinler. Allah?ın sizi bağışlamasını arzulamaz mısınız? Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir.? (en-Nur, 22)

Nitekim Hasan-ı Basri Hazretleri de, kendisinin gıybetini yapan birine kızıp öfkelenmek yerine, hediye göndererek teşekkür ederdi. Zira o, gıybet eden insanın, ya kendi sevaplarını gıybetini yaptığı kişiye bağışladığını, ya da onun günahlarını kendi üzerine aldığını çok iyi bilenlerdendi.

?Ey Musa! Sen buna güç yetiremezsin. Fakat Ben onların büyük derecelerinden birini sana göstereyim. Bu derece ile O?nu, senden ve bütün mahlukattan üstün kıldım.?

Hazret-i Ebu Bekir Efendimizin şu duasına gönülden?amin? diyerek sözlerimize son verelim:

Verilen zekat ve sadakalar, geriye kalan malı temizler. Ayrıca veren için belalara karşı manevi bir zırh olur. Nitekim hadis-i şerifte buyrulur:

Süleymaniye Camii?nde mimariye ibadetin ruhaniyeti sinmiştir. İçerisi karanlık olmayan bir loşluktadır. Mü?mini, bir gönül heyecanı içinde deruni bir aleme götürür. Adeta okunmuş su gibidir. Taşı toprağı mana kazanmıştır. Bu mabed, İslam?ın en ulvi bir üslupla maddeye aksedişidir. O, sanki susan ve sükutu ile çok şey anlatan bir insandır.

İşte diğergamlığa ulaşabilen mü?minlerin gönül ufku? ?Önce ben? değil, ?önce o? diyebilmek? Yine bu güzel ahlakın ibret dolu misallerinden biri de Davud-i Tai Hazretleri?ne aittir:

Kıyametin o zor gününde selamete erenleri Rabbimiz şöyle müjdeler:

Sağ Elinin Verdiğini, Sol Elin Bilmesin...

Ayet-i kerimede buyrulur:

?Giriniz, birbirinizi sıkıştırmayınız!? buyuruyordu. Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ekmeği koparıyor, üzerine et koyuyor ve her defasında tencereyi ve fırını kapatıyor, aldığını ashabına veriyordu. Onların hepsi doyuncaya kadar, ekmeği koparıp üzerine et koymaya devam etti. Neticede bir miktar yiyecek de arttı. Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem- Hazret-i Cabir?in zevcesine:

?Mescide girdiğimde, ihtiyacını arz eden birini gördüm. Oğlum Abdurrahman?ın elinde bir parça arpa ekmeği vardı. Onu alıp yoksula verdim.? dedi.

Hak dostlarından Ramazanoğlu Mahmud Sami Hazretleri de, öyle bir infak heyecanı içindeydi ki, yaptığı hayır ve infakları hiçbir zaman kafi görmez, çalıştığı iş yerine giderken dolmuşa vereceği parayı bile infak edebilmek için Karaköy?den Tahtakale?ye kadar yürüyerek giderdi. Yani kendi ihtiyacından dahi fedakarlıkta bulunarak infakını artırmaya çalışırdı.

?Hayır!? cevabını verince Hazret-i Peygamber:

Nebevi terbiye altında yetişen sahabe nesli de Allah Rasulü?nün tevazu halinden müstesna nasipler almışlardır.

Yani infak halisane olduğunda, gerçek muhtacı simasından tanıyabilecek bir kalbi rikkat ve hassasiyet gelişir.

Meşhur sufi aleyhtarı Gulam Halil, bütün sufilere karşı düşmanca bir tutum sergilemekteydi. Ebu?l-Hüseyn en-Nuri?nin de aralarında bulunduğu bir grup sufiyi tutuklatıp devlet merkezine sevk etti. Çıkarılan bir fermanla idamlarına karar verildi. Cellat, dervişlerden birinin boynunu vuracağı anda Ebu?l-Hüseyn Hazretleri gönüllü olarak öne atıldı. Halk bu harekete şaşırdı. Cellat da:

Ayet-i kerimede, infak edenin gerçek muhtacı araması şöyle emredilir:

Hasmı İçin Ağlayabilen Gözler?

İletişim vasıtalarının mesafe engelini neredeyse ortadan kaldırdığı günümüzde, bilhassa İslam?a yapılan haksız itham ve iftiralara cevap vermek, İslam?ın terör dini olmadığını, bilakis Peygamberimiz?in 23 senelik risalet vazifesinin mühim bir kısmının terörle mücadele içinde geçtiğini ve İslam?ın hak-hukuk tevzi eden bir insanlık dini olduğunu bütün dünyaya güzelce izah etmek, büyük bir vecibedir. Bunun için de gayr-i müslimlerle şuurlu bir diyalog içinde bulunmak şarttır. Bu diyaloglar esnasında ise bilhassa şu hassasiyetlere dikkat etmek lazımdır:

Birgün ashab-ı kiram, Rasul-i Ekrem Efendimiz?e, Hazret-i Ali?yi niçin çok sevdiğini sordular. Server-i Alem Efendimiz, Hazret-i Ali?nin çağrılmasını emretti. Sahabilerden biri Hazret-i Ali?yi çağırmaya gitti. Habib-i Ekrem Efendimiz, Hazret-i Ali gelmeden önce ashabına:

«Sen, kendisinde cahiliye huyu bulunan bir kimsesin. Onlar sizin hizmetçileriniz ve aynı zamanda kardeşlerinizdir. Allah onları sizin himayenize vermiştir. Kimin himayesinde bir kardeşi varsa, kendi yediğinden ona yedirsin, giydiğinden de giydirsin. Onlara üstesinden gelemeyecekleri şeyleri yüklemeyiniz. Şayet yükleyecek olursanız kendilerine yardım ediniz. ? (Buhari, İman 22, Itk 15; Müslim, Eyman 40)

?Ey hanım! Onun söylediği sözler seni niye incitir ki? Bağırmış ise bana bağırmış; terbiyesizlik etmişse bana etmiştir. Onun nahoş görünen sözleri, bana hep hoş gelir. Görüyorsun ki, o daimi bir ıztırap içinde. Baksana; zavallı bir nefes bile uyuyamıyor. Hem bilesin ki asıl hüner, asıl şefkat ve merhamet, böyle kimselerin cefasına katlanabilmektir...?

?Hayır, hiçbir şey söylemedim.? der. Hocası:

?Evet ya Rasulallah!?

Hak dostları, tevazuyu kendileri için hayat düsturu edindiklerinden, Hakk?ın büyük nimetlerine mazhar olmuş, maneviyat semasının yıldızları haline gelmişlerdir. Eriştikleri manevi salahiyetle de ömürleri boyunca insanların irşadına gayret ettikleri gibi, fani ömürlerinden sonra da irşada devam etmektedirler.

İNFAK ve SADAKALARINIZI BOŞA ÇIKARMAYIN!..

İmanın özü olan edep duygusu, mü?minin hayatının her safhasını kuşatan bir haslettir. Bilhassa da ibadet ve muamelat hayatını? Cenab-ı Hak biz kullarını, yalnızca kendisine ibadet etmemiz için yarattığını beyan buyurmuştur. Bu bakımdan ibadetler ve muamelat, Hakk?a kulluğumuzun adeta can damarı mesabesindedir. Yani ibadetsiz ve muamelatsız bir kulluk hayatı düşünülemez.

Keşif ehli bir zat, Cüneyd-i Bağdadi Hazretleri?nin yanına gider. Şeytanın, onun yanından hızla kaçtığını görür. O zat, Cüneyd-i Bağdadi?nin yanına yaklaşınca, yüz hallerinden, onun çok öfkelenmiş olduğunu anlayıp sorar:

Cenab-ı Hak, hayatımızı asr-ı saadetten ve Hak dostlarının mana ikliminden gelen rahmet esintileriyle feyizlendirsin! Dünyanın dört bir tarafındaki muhtaç ve muzdarip din kardeşlerimiz için yapacağımız fedakarlıkların vicdan huzurunu, ahiretteki ebedi bayramın daha bu dünyadaki saadet tezahürü eylesin!

Yüce dinimiz İslam?ın her bir prensibi, imanın hayata aksedişinden ibaret olan ahlaki güzellikler manzumesidir. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-:

?Yedi gündür, bir şey bulup da çoluk çocuğuma yediremedim. Ben ve hanımım sabrediyorduk, ama çocuklarımın artık açlığa tahammülleri kalmamıştı!.. Buna rağmen dilenip insanlardan bir şey istemek, asla yapamayacağım bir işti. Bu ıztırap içinde kıvranırken, senin görmüş olduğun, çürümeye yüz tutmuş o ölü kekliği buldum. Zaruret sebebiyle onu yemeleri için çocuklarıma götürecektim. İçimden de Allah?a yalvarıyor; ?Ya Rab, halime inayet eyle!? diye niyaz ediyordum ki, sen karşıma çıkıp o bir akçeyi verdin. Ben de Rabbime şükrederek, yenemeyecek durumda olan o kuşu bu mezbeleye bıraktım. Şimdi pazara gidecek ve verdiğin akçeyle yiyecek bir şeyler alacağım...?

?Yedi sınıf insan vardır ki Allah Teala, onları hiçbir gölgenin bulunmadığı bir günde, kendi gölgesiyle gölgelendirir? birbirlerini Allah için seven, bir araya gelişleri ve ayrılışları bu muhabbetle gerçekleşen iki kişidir? buyrulur. (Buhari, Ezan, 36)

İslam kardeşliği, Allah?ın mü?minler arasına koyduğu öyle ulvi bir hukuktur ki, layıkıyla riayet edildiğinde, ecri muhteşemdir. Fertlerin ve toplumun huzur, sürur ve saadet kaynağıdır. Yine İslam kardeşliği; bütün mü?minleri gönlün muhabbet iklimine alabilmek, samimi ve candan bir dost olabilmek, kardeşinin sevinciyle sevinip derdiyle dertlenmek, zor zamanında teselli kaynağı olup gerektiğinde nefsinden fedakarlıkta bulunabilmektir.

Bizim giyim tarzımız, evlerimizin dekoru, yaşayış şeklimiz vs. İslam?ın tarif ettiği şekil, renk ve ahenkte olmalıdır. Hazret-i Ömer -radıyallahu anh-?ın, Azerbaycan ve Dağıstan?a ordu gönderirken, oradaki putperestlerin giysilerinin, yemeklerinin, örf ve adetlerinin taklid edilmemesi hususunda ciddi ikazlarda bulunması da bu hassasiyetin örnek bir tezahürüdür.

Gerçekten de insanoğlu, daima iyilik ve ihsana mağluptur. İyilik ve ihsan, en şerir bir düşmanı bile ıslah etmeye kafidir.

?Ya Ali! Bu sözler ancak nübüvvet ağacının dalından alınmış meyvelerdir.? buyurur.

Ebedi alemin hazırlık safhası olan dünya hayatı, kısa bir sürede sahip olunan bir define gibidir. Bu yüzden hayat nimetinin kadr u kıymetini bilip onu hakkıyla değerlendirmek icab eder. Zira bu nimeti zayi etmenin telafisi yoktur. Zamanı, hiç bitmeyecekmiş gibi nefsani arzular peşinde hoyratça ziyan etmek ve kulluk vazifelerini ihmal edip ertelemek, son nefeste kahredici bir pişmanlık olur!..

Cenab-ı Hak, hikmetlerinden nasip almamız için, su ve toprak ile ne güzel bir misal sergilemiştir. Aslı su ve toprak olan insanoğlu için, bu varlıkların hikmetinde derinleşerek onların hasletlerini kazanabilmek, yüksek bir gönül ufku olmalıdır.

?Nice oruç tutanlar vardır ki, oruçlarından kendilerine kalan, kuru bir açlıktan başka bir şey değildir! Geceleri nice namaz kılanlar olur ki, namazlarından kendilerine kalan, yalnız uykusuzluktur.? (İbn-i Mace, Sıyam, 21)

Hazret-i Ali -radıyallahu anh- da şöyle buyurmuştur:

?Din kardeşinin yüzüne gülümsemen sadakadır.? (Tirmizi, Birr, 36)

İşte merhamet dolu mü?min gönüllerdeki ihlas tecellisi ve hayırlarının ecrini, beşerin iltifatlarıyla zedelememek için riayet edilen hassasiyet?

?Siz yürümeye benden daha tahammüllü değilsiniz. Ayrıca ben de sevap kazanma hususunda sizden daha müstağni değilim.? buyurdu. (İbn-i Sa?d, II, 21)

Allah Rasulü?nün ahlakıyla ahlaklanan Hak dostları da, tıpkı sahabenin sergilediği gibi nice isar numuneleri sergilemişlerdir. Bunlardan birini Antakyalı Ebu?l-Hasan şöyle nakleder:

İnfakın değeri, malın helalliği nisbetindedir. Helal maldan yapılan hayırlar, -Allah?ın lutfuyla- ona en layık olan kimselere nasip olur. Bu bakımdan infaklar, adeta kazancın manevi bir röntgeni mahiyetindedir.

?Sakin olun, bana zulmeden yok! O adam kendi nefsine zulmetti. Zavallının kendine yaptığı yetmiyormuş gibi, bir de biz ona zulmetmeyelim!? dedi.3

Yine Hendek Savaşı günlerinde yaşanan şu hadise de çok ibretlidir:

Hayırda Yarışın...

Bu itibarla kurbandan asıl maksat, gerektiğinde Hak uğrunda canından bile fedakarlık göstereceğine dair, kulun Rabbine söz vermesidir. Yine kurban, takva imtihanını kazanabilmek, Hakk?a itaat ve teslimiyetimizi tescilletebilmektir. Nitekim ayet-i kerimede de kurbanlar hakkında:

«?Allah Rasulü bir söz söylediğinde muhakkak tebessüm ederdi. dedi.? (Ahmed, V, 198, 199)

2. Ömrü uzadıkça, hizmeti artar.

Ne muazzam bir gönül ufku? Cenab-ı Hakk?a duyulan nihayetsiz muhabbet, O?nun kullarına merhameti, şefkati, af ve müsamahayı beraberinde getiriyor. Allah?ın kullarının, kendisi sebebiyle hesap gününde zor duruma düşmelerini istemiyor. Allah?ın kullarını rahatlatarak ilahi rahmete ermeyi ümid ediyor.

Akşam oldu, eve döndü. Eline bir kuruş geçmemişti. Fena halde kızdı, bir köşeye çekildi, oturdu. Günahının cezasından korkan günahkara, bayram günü zindanda tutulan bedbahta benziyordu.

Bu hususta Firavun?un sihirbazlarının hali de çok ibretli bir misaldir.

Böylece Hazret-i Musa, Allah katında en makbul amelin, O?nun için sevmek ve O?nun namına düşmanlarından nefret etmek olduğunu anlar. (Mükaşefetü?l-Kulub, 86)

?Süleymaniye?nin sahibi Sultan Süleyman, mimarı Sinan, hamuru imandır?

?Ey Allah?ım! Hayat, ancak ahiret hayatıdır! niyazında bulundu. (Vakıdi, II, 824; Buhari, Rikak, 1)

Nebevi ahlakın özünü, yüksek bir?edep duygusu? oluşturur. Nitekim sahabe-i kiramın ifadesine göre Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-, örtüsüne bürünmüş bakire bir genç kızdan daha fazla haya sahibi idi. Yine O, sahip olduğu edebi ifade sadedinde; ?Beni Rabbim edeplendirdi ve edebimi de güzel kıldı.? buyurmuştur. (Süyuti, el-Camiu?s-Sağir, I, 12)

İmam Gazali Hazretleri, ?israf ile cimrilik arasındaki denge halini, cömertlik? olarak tarif etmiştir.

?Efendim, siz de uzun zamandır et yemediniz!..? diyerek ısrar edecek oldu. Fakat Davud-i Tai Hazretleri kabul etmeyip:

İslam, gayr-i müslim de olsa her insana Halık?ın şefkat nazarıyla bakmayı telkin eder. Hidayet davetine icabet etmeyenlerin de hak ve hukuklarının muhafazasına itina gösterir. Peygamber Efendimiz?in Medine?de yahudilerle yaptığı anlaşma, bunun tipik bir misalidir. Buna göre dinin muhtevasından asla bir taviz verilmeden, gayr-i müslimlerle vatandaşlık hukuku veya devlet menfaatleri hususunda birlikte hareket etmeye dair anlaşma yapmakta bir beis yoktur.

Nübüvvet Ağacının Meyveleri

Öte yandan, Allah yolundaki hizmetlerde mühim olan da, bir hizmeti hiç kimse yapmazken onu yapabilmek, bir garibi kimse sahiplenmezken ona sahip çıkabilmektir. ?Hak dostları kimsenin uğramadığı dükkanlardan alışveriş yaparlar.? sırrına nailiyet de böyle olur. Kimsenin vermeye kıyamadığı şeylerden fedakarlık yapmakla olur. Velev ki bu fedakarlık, candan bile olsa?

?Eğer kalbinin yumuşamasını istiyorsan, fakiri yedir, yetimin başını okşa!..? (Ahmed bin Hanbel, II, 263)

Şeyh Sadi-i Şirazi de:

Nitekim Peygamber Efendimiz?in torunu Hazret-i Hasan -radıyallahu anh-?ın Kabe?yi tavaf edip Makam-ı İbrahim?de iki rekat namaz kıldıktan sonra içli içli tekrarladığı şu yakarışı, kulluk edebine dair ne güzel bir misaldir:

Cömertlik, Allah?a ve ahirete kamil manada imanın bir neticesidir. Hazret-i Ali -radıyallahu anh- bunu ne güzel ifade buyurur:

Allah Rasulü?nün ve Ashabın İsarı

?Kızım, evimizden beyaz gelinlikle çıktığın gibi kocanın evinden de beyaz kefenle çıkasın? şeklinde sadakat ve fedakarlık telkin edilip gelinin gideceği aileye karşı gönlü ısındırılırdı. Ayrıca hayatın acı sürprizleriyle karşılaştığında da sabretmesi tavsiye edilip: ?Kızım ağzından kan gelse, kızılcık şurubu içiyorum.? dersin diye telkinlerde bulunulurdu. Bu şekilde evvela gireceği yuvanın ruhani dokusu sağlam bir şekilde inşa edilmeye çalışılırdı. Bugün ise maalesef:

Dolayısıyla isar, risk alarak verebilmektir. Mahrum olmayı, aç kalmayı göze alarak elindekini din kardeşine ikram edebilme büyüklüğünü gösterebilmektir. Nefse ne kadar ağır gelse de yüzü ekşitmeden, gönül hoşluğuyla infak edebilmektir.

Buna göre kıymeti haiz bir vasfı olmayan kimselerin o vasıfla ilgili kullandıkları tevazu ifadeleri, ayrı bir riya misalidir.

?Allah Teala insanların ihtiyaçlarını temin etmek üzere birtakım insanlar yaratmıştır ki, insanlar ihtiyaçları için onlara koşarlar. İşte onlar, Allah?ın azabından emin olan kimselerdir.? (Heysemi, VIII, 192)

Bir kulun, nefsani arzularının esiri olup Rabbini unutması da bundan farksızdır. Dünyanın aldatıcı yaldızlarına kanarak Hak katındaki ulvi mevkiini zayi etmek, nadide pırlantalarla bezenmiş altın bir vazoyu, adi bir teneke parçası karşılığında satmak gibi bir hamakattir. Hazret-i Mevlana, insanın bu garip aldanışını da şu teşbih ile izah eder:

?Yeryüzünde böbürlenerek dolaşma. Çünkü sen ne yeri yarabilir ne de dağlarla ululuk yarışına girebilirsin.? (el-İsra, 37)

Günümüzde çokça ifade edilen?hoşgörü? ve?diyalog?un meşru şeklini doğru anlamak için, evvela?İslam?ın insana bakış tarzı?nı bilmek icab eder.

?Onların ne etleri ne de kanları Allah?a ulaşır; fakat O?na sadece sizin takvanız ulaşır? (el-Hac, 37) buyrulmaktadır.

?Sakin ol kardeşim! Ben bir kral veya hükümdar değilim. Kureyş?ten güneşte kurutulmuş et yiyen senin eski komşunun yetimiyim!..?1 diyerek ka?bına varılmaz bir tevazu gösterdi.

?Ebu?d-Derda, bir söz söylediğinde muhakkak tebessüm ederdi. Birgün ona:

?Çocukları oyala. Misafirimiz gelince lambayı söndür. Sofrada biz de yiyormuş gibi yapalım.? dedi.

Hak Dostları

?Selamı yayınız, fakir ve yoksulları doyurunuz, böylelikle Aziz ve Celil olan Allah?ın size emrettiği şekilde kardeşler olunuz.? (İbn-i Mace, Et?ıme, 1)

?Hırsıza verdiğin sadaka, belki onu yaptığı hırsızlıktan utandırıp vazgeçirecektir. Fahişe belki yaptığından pişman olup vazgeçerek iffetli bir kadın olacaktır. Zengin de belki bundan ibret alıp Allah?ın kendisine verdiği maldan muhtaçlara dağıtacaktır.? (Bkz. Buhari, Zekat, 14; Müslim, Zekat, 78)

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-?ın bu yüksek faziletinin en büyük tezahürlerinden biri de Mekke?nin fethedildiği gün yaşanmıştır. Yıllarca müslümanlara olmadık zulümlerle adeta kan kusturan ve terör estiren Mekkeli müşrikler, o gün müslümanların eline düşmüştü. Efendimiz?in mübarek ağzından çıkacak bir emir, hepsinin hak ettiği cezayı bulması için kafi idi.

Velhasıl, aklı baştan gideren ve insanı hata ve yanlışlara iten öfke, nefisten kaynaklanan ve dizginlenmesi icab eden öfkedir. Ancak din, iman, ahlak ve maneviyata karşı bir saldırı veya zulüm söz konusu olduğunda bigane ve umursamaz bir hal içinde olmak, öfkeyi dizginlemek değildir. Bilakis böyle bir davranış, derin bir gaflettir. Allah rızasına nailiyet için öfkeyi yenmek kadar, lüzumu halinde Allah için öfkelenmek de ehemmiyetlidir.

Zira her mü?min, çevresinden mes?uldür. Muhtaçların, mazlumların feryatlarına bigane kalamaz. Yine o, karanlık bir gecenin mehtabı gibi nurlu, hassas, rakik, diğergam, merhametli, cömert ve infak heyecanıyla dolu olmalıdır.

?Bütün peygamberlerin, kendilerine inanmayanların veya cahillerin ezalarına, cefalarına katlanmaları, sabretmeleri, onları Hakk?ın has kulları yapmış, manen muzaffer sultanlar haline getirmiştir.?

Yersiz öfke, fitne ve fesat getirdiği gibi, öfkenin gerektiği yerde öfkelenmemek de, aynı neticeyi doğuran bir ahlak zaafıdır. Gerektiğinde Allah için buğz edebilmek de, iman muktezasıdır. Mesela bir harp esnasında düşmana karşı hiddetli olmak, iman heyecanının ve ruhi galeyanın asil bir ifadesidir, dindarlık ve vatanperverlik alametidir. Toplumun haklarına, manevi ve milli değerlere karşı işlenen suçlarda da aynı hiddeti göstermek, iman asaletinin bir göstergesidir.

İbrahim -aleyhisselam- da, oğlu İsmail?i kurban etmesi emredilerek, imtihanların en ağırına tabi tutuldu. Hem kendisinin, hem de oğlu İsmail?in kabına varılmaz rıza ve teslimiyetlerinin bu dünyadaki mükafatı olarak, melekler tarafından koç indirildi. Onların bu candan fedakarlık hatıraları, kıyamete kadar devam edecek olan bütün iman nesline bir ibadet olarak hediye edildi.

«?Şu köyde bir din kardeşim var, onu görmeye gidiyorum. cevabını verdi. Melek tekrar sordu:

?Göklerin ve yerin hazineleri Allah?a aittir. Fakat münafıklar bunu anlamazlar.? (el-Münafikun, 7)

Yani insan ekseriyetle, ?sonra yaparım? diye ertelediği hayırlara, o?sonra?larda da kolay kolay fırsat bulamaz. Bunun içindir ki arifler; ?Yarın yaparım diyenler helak oldu.? hakikatinin hikmetine ermişlerdir. Zira yarını olmayan bir gün her an gelebilir.

çok haklısın aslında hepimizin kendimizi düzeltmeye ihtiyacımız var..

Ubeydullah Ahrar Hazretleri?nin hali ne ibretlidir. Hazret, dilese sahip olduğu servet ile bütün bu hizmetleri hiç yorulmadan yaptırabilir, kendisini hiç zahmete sokmayabilirdi. Ancak isar faziletinden mahrum kalmamak için, şahsi rahatından fedakarlık ve feragatte bulunuyordu.

İlahi Rahmet - Ramazan-ı Şerif

Mezarda geçer akça neyse, onu biriktir!..

Bir din düşmanının yaptığı bir duvara bile?aman ne güzel? demekten dolayı kalbe menfi bir tesir arız olur. Zira onun fiilini veya eserini beğenmek, o Allah düşmanının itibarını yükselteceğinden, Cenab-ı Hakk?ın gadabını celbeder. İslam şahsiyet ve kimliğini zaafa uğratan bu hal, nice mü?minlerin gaflet gösterdiği bir imtihan handikapıdır.

Allah razı olsun yazandan, okuyandan, faydalanmaya çalışanlardan..

?Seni hayır işlemeye muvaffak kıldığı için Allah?a şükret. Zira Hak Teala seni lutuf ve ihsanıyla boş bırakmadı. Padişaha hizmet eden, ona minnet yükleyemez. Seni istihdam ettiği için sen ona minnettar ol.?

?Bir adamın iki dirhemi vardı. Bunlardan en iyisini infak etti. Diğeri malının yanına varıp, malından yüz bin dirhem çıkardı ve onu infak etti.? (Nesai, Zekat, 49)

?Onlardan gücünün yettiği kimseleri davetinle şaşırt; süvarilerinle, yayalarınla onları yaygaraya boğ; mallarına, evlatlarına ortak ol!..? (el-İsra, 64)

İsar, dini gayretlerin şaheseridir. Allah ve Rasulü?nün sevgisini, bütün fani sevdaların üstüne çıkarabilmektir. Bunun içindir ki Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-, Hazret-i Ömer?in şahsında bütün ümmetine:

Ey iman edenler! Allah?a ve ahiret gününe inanmadığı halde malını gösteriş için harcayan kimse gibi, başa kakmak ve incitmek suretiyle, yaptığınız infak ve sadakalarınızı boşa çıkarmayın!..? (el-Bakara, 262-264)

Ömer bin Abdülaziz -rahmetullahi aleyh- buyurur ki:

Zira Rasul-i Ekrem -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz:

?Dünya hayatı bir rüyadan ibarettir. Dünyada servet sahibi olmak, rüyada define bulmaya benzer. Dünya malı, nesilden nesile aktarılarak dünyada kalır.?

Dünyevi menfaat düşünceleriyle verilen tavizler, imanı zaafa uğratır. Günümüzde, din ve dünya işlerini Kur?an ve Sünnet ile mizan etmeden, imanı tehlikeye sokan nice tavizler verilmektedir. Fakat daha da kötüsü şu ki; bu karmaşa içinde nice insan, selde sürüklenen kütükler misali bir şuursuzlukla, sefaletini saadet zannetmektedir. Devrilen devrildiğinin, eğrilen eğrildiğinin farkında olmadığı için de, düzelip doğrulma yolunda bir gayret göstermeye lüzum duymamaktadır.

Ahnef bin Kays şöyle buyurur:

Dolayısıyla bizler de en yakınımızdan başlayarak ta Afrika?daki, Açe?deki velhasıl dünyanın dört bir yöresindeki din kardeşlerimizin ıztırabını derinden hissetmek mecburiyetindeyiz.

?Ey Allah?ın Rasulü! Biraz yemeğim var, bir-iki kişiyle birlikte bize buyrun.? dedi. Rasul-i Ekrem Efendimiz; yemeğin ne kadar olduğunu sordu. Cabir -radıyallahu anh- da olanı söyledi. Bunun üzerine:

O halde bizler de, sahip olduklarımız içinde en çok hoşumuza giden, bize verildiği takdirde hoşnut kalacağımız şeylerin neler olduğunu güzelce muhasebe edip infakımıza onunla seviye kazandırmaya gayret göstermeliyiz. Böylece hayrın kemaline giden yolda mesafe almalıyız. Kendimizi fakirin yerine koyup, kendimize nasıl infak edilmesini isteyeceğimizi düşünerek ona göre tasadduk etmeliyiz. Zira ayet-i kerimede buyrulur:

?Seni fakir bulup zengin etmedi mi? Öyleyse yetimi sakın ezme. El açıp isteyeni de sakın azarlama. Ve Rabbinin nimetini minnet ve şükranla an.? (ed-Duha, 8-11)

Hele canını verene, boğazını uzatıp Yaratan?a kurban olana... O kimse, Hazret-i İsmail gibi boğazını uzatmış, Allah yolunda kurban olmaya hazırlanmıştır. Fakat Allah, o boğazı kestirmez.?

Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh-, Allah Rasulü?nün ifadesiyle; ?üçüncüleri Allah olan ikinin ikincisi?3 olmasına ve yine Efendimiz?in; ?Ebu Bekir bendendir, ben de ondanım?4 buyurmasına rağmen, halifeliğe seçildiğinde irad ettiği ilk hutbede:

Hakk?ın veli kullarının diğer bir vasfı da, zalim veya mazlum olmak durumunda kaldıklarında, mazlum olmayı tercih etmeleridir.

?Bir mü?minin, din kardeşini üç günden fazla terk edip küs durması helal değildir. Üç gün geçmişse, onunla karşılaşıp selam versin. Eğer selamını alırsa, her ikisi de sevapta ortak olurlar. Yok eğer selamını almazsa, almayan günaha girmiş olur. Selam veren ise küs durmaktan çıkmış olur.? (Ebu Davud, Edeb, 47/4912)

güzel insan kuvarts. yine güzellikleri döktürmüşsün emeğine yüreğine sağlık.

?İnfak; başkasının sevinci ile huzur bulmaktır.?1 karşılığını vermiştir.

?Ben dün gece oruç tutmayı düşündüm ve sabaha oruçlu çıktım.? dedi.

Huzurundakiler bundan bir şey anlamadıklarını söyleyince, büyük veli şöyle izah eder:

?Ya Rabbi! Sen?in küçük ve zayıf kulun kapına geldi. Allah?ım! Aciz hizmetçin kapına geldi. Ya Rabbi! Dilencin kapına geldi, Sen?in yoksulun kapına geldi!..?

Yine Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- bir din kardeşini Allah için sevmenin, Allah?ın muhabbetine vesile olduğunu şöyle ifade buyurmuştur:

Çirkin huy insanı cehenneme götürür. İyi huy ise cennetten çıkmıştır.

?Varlık ve benlik, insanı adam akıllı sarhoş eder; aklını başından, utanma duygusunu gönlünden alır.

İtikaftan Çıkan Sahabi...

Ey Malikü'l- Mülk olan Zü'l- Celali ve'l- İkram

Derviş gönülsüz gerektir;

?Gönlün kimde karar kılıyorsa ona ver!? buyurur.

Rabbimiz veli kullarına, ihlas ve samimiyetlerine mukabil, gönüllerde tasarruf salahiyeti ihsan eylemiştir. Zira onlar, önce kendi hayatlarında istikamet üzere yaşayıp bizzat halleriyle, davranışlarıyla çevrelerine feyiz saçar, İslam?ın zarafet ve nezaketini temsil ve telkin ederler. Bunun için de müstesna bir tesir bereketine mazhar olmuşlardır.

İnfak, ikram ve ihsanı başa kakmak, sadece yapılan hayrın boşa gitmesiyle kalmaz, Allah?ın gazabını da celbeder. Nitekim Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bir defasında arka arkaya tam üç kez:

Bizim de huzur-i ilahiye selim bir kalple çıkabilmemiz için, ömür senedimizin vadesinin dolacağı gün ve sonrası için hazırlıklı olmamız zaruridir.

Fakat bugün bazıları, cenazelere, sırf mevta yakınlarına ayıp olmasın, onlar nezdindeki itibarları zedelenmesin düşüncesiyle iştirak etmektedirler. Bu sebeple gariplerin ve fukaranın cenazelerine değil, makam-mevki sahibi, varlıklı, şöhretli kimselerin cenazelerine daha çok alaka gösterilmektedir.

Üstadının yanından ayrılan talebe, yolu üzerinde dilenmekte olan bir ama görür. Gönlü ona ısınır. Zekatı olan bir kese altını çıkarıp verir. Keseyi eliyle şöyle bir yoklayan ama, sevinçle oradan ayrılır. Ertesi gün aynı yerden geçen talebe, bir önceki gün kendisine zekat verdiği amayı başka bir ama ile konuşurken görür. Kulağına şu cümleler ilişir:

Hizmetine bakan talebesi birgün ona:

Hak Dostlarının Sabır ve Tahammülü

?Ya Rasulallah! Dün gece oruç tutmak aklıma gelmedi, onun için şimdi oruçlu değilim.? dedi. Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh- ise:

Hasan-ı Basri Hazretleri şöyle cevap verir:

İmam Gazali Hazretleri şöyle nasihat eder:

?Allah Rasulü?nden daha çok tebessüm eden bir kimse görmedim.? demiştir. (Tirmizi, Menakıb, 10)

Gönlü yaralı olanların hatırlarını sor, onlara bak. Belki bir gün sen de o vaziyete düşersin.

Dipnotlar: 1) Bkz. İbn-i Mace, Et?ime, 30; Taberani, el-Mu?cemü?l-Evsat, II, 64. 2) Bkz. Ahmed, VI, 349; Heysemi, VI, 174; İbn-i Sa?d, V, 451. 3) Bkz. Buhari, Tefsir, 9/9. 4) Tirmizi, Menakıb, 20.

Dolayısıyla insanların eziyetlerine katlanamamak ve tahammülsüzlük göstermek, hikmetten nasipsizliğin ve cehaletin bir neticesidir. İlim ve irfan sahibi insanlar nasıl zarif ve nazik olurlarsa, hikmetten nasipsiz ve cahil kimseler de, kaba, hodgam ve edep mahrumu olurlar. Dinin nezaket ve zarafetinden bihaber kalmak, en feci cehaletlerden biridir. Zira edep, dinin ruhani yapısının farik vasıflarındandır. Hazret-i Mevlana bunu ne güzel ifade eder:

Nitekim Sa?d bin Ebi Vakkas -radıyallahu anh-:

?Hırsı, şımarıklığı, azgınlığı ve dünyaya düşkünlüğü bırak! Sevincini ve neşeni biraz azalt! Biraz hüzünlü ol! Bil ki Peygamber Efendimiz, başkalarının kalbini ferahlandırmak için tebessüm buyururlardı...?

İslam tarihinde beşinci raşid halife sayılan Ömer bin Abdülaziz?in din kardeşliği hassasiyetiyle yoğrulmuş gönül dokusunu yansıtan bir halini, hanımı Fatıma şöyle nakleder:

?Varlığın aynası nedir? Varlığın aynası yokluktur. Ey Hak aşığı! Eğer ahmak değil isen, Hakk?ın huzuruna yokluk götür.?

?Şüphesiz, Rabbimiz Allah?tır deyip, sonra istikamet üzere olanların üzerine melekler iner. Onlara: Korkmayın, üzülmeyin, size vaad olunan cennetle sevinin, derler.? (Fussilet, 30)

?Mü?minin tebessümü yüzünde, hüznü ise kalbindedir.?

İnfak edilmeyen mal ve nimetler, vefasız arkadaş gibidir. Gün gelip ömür sermayesi tükenince o, vefasızlığını gösterip sahibini yalnız ve muhtaç halde bırakır. Malından ve imkanlarından vefa umanlar, onları Allah yolunda infak ederek karşısına çıkması için önceden ahirete gönderenlerdir. Bunun için de nefsin cimriliğinden kurtulmak icab eder. Nitekim ayet-i kerimede ebedi kurtuluş için cimriliği yenmenin zarureti şöyle ifade buyrulur:

?Belayı gidermenin çaresi, zulmetmek değildir. Onun çaresi; affetmek, bağışlamak ve kerem eylemektir. «Sadakalar belayı defeder. nebevi ikazı seni uyandırsın. Artık hastalık ve belaları tedavi usulünü iyi anla!..?

İşte bu manevi alışverişlerin yüksek kazancını bilen mü?minlerde infak etmek, bir lezzet haline gelmiştir. Hazret-i Mevlana ne güzel buyurur:

İnsani münasebetlerde de İslam?ın telkini; şefkat ve merhamettir. Nitekim Yala bin Mürre -radıyallahu anh-?ın şu rivayeti çok manidardır:

Yani salih kimseler bile, dünyada sahip oldukları nimetleri niçin Allah yolunda daha fazla sarf etmedik diye pişmanlık duyacaklardır. Gafillerin nedametini ise ifade etmeye kelimeler aciz kalır.

?İşte böylece sizin insanlığa şahitler olmanız, Rasul?ün de size şahit olması için sizi mutedil bir millet kıldık? (el-Bakara, 143)

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- buyururlar ki:

?Hiç şüphesiz ki sadaka, muhtaç onu almadan önce Allah?ın eline geçer.? (Münavi, Künuzü?l-Hakaik, s. 34)

?Kızım Fatıma?yı da seviyor musun?

?Fakr u zaruret içinde boğulan gönüller, dumanla dolu bir eve benzer. Sen onların derdini dinlemek suretiyle o dumanlı eve bir pencere aç ki, onun dumanı çekilsin ve senin de kalbin rakikleşip ruhun incelsin.?

Bunun üzerine Musa -aleyhisselam-:

?Rabbinizin mağfiretine ve takva sahipleri için hazırlanmış olup genişliği gökler ve yer kadar olan cennete koşun! O takva sahipleri ki, bollukta da darlıkta da Allah için harcarlar; öfkelerini yutarlar ve insanları affederler. Allah da muhsinleri sever.? (Al-i İmran, 133-134)

Haris el-Muhasibi -kuddise sirruh- şöyle buyurur:

?İman bir ağaç gibidir: Kökü yakin, dalı takva, nuru haya, meyvesi cömertliktir.?

?Nihayet o gün nimetlerden elbette ve elbette hesaba çekileceksiniz.? (et-Tekasür, 8) ayet-i kerimesinin tefekkürü içinde yaşadılar. Bizler de gerçek infak ehlinden olabilmek için sahabe neslini örnek alıp onların bu üç vasfının muhtevası içinde olmaya çalışmalıyız.

?Benim testimi niye kırdın be zalim adam!? diyemez.

Ali İsfehani -rahmetullahi aleyh- bu hakikati ne güzel ifade eder:

Yani kötülüğe karşı İslam ahlakıyla muamelede üç adım vardır: Önce öfkeyi yenmek, ikinci olarak affetmek, son olarak da iyilik ve ihsanda bulunmak?

Onun bu büyük kaybını duyan dostları koşarak kendisini teselli etmeye geldiler. Hazret, dostlarına:

Halka beraber gerekmez?

Velhasıl, infak ehli bir mü?min, diğergam insandır. Kendi kurtuluş beraatını alabilmenin, başkalarının da kurtuluşu için gayret ve himmet etmekten geçtiğini bilen insandır. Zira sırf kendi menfaatini düşünen, kaba, hodgam, bencil ve cimri bir insan tipini Rabbimiz reddediyor. Bu itibarla başkalarının mes?uliyetini omuzlarımızda hissedebildiğimiz nisbette, kendi mesuliyetimizin hesabını kolay verebileceğimizi hatırımızdan çıkarmamalıyız.

?1. Allah ve Rasulü?nü her şeyden daha çok sevmek,

İslam kardeşliği, nesep kardeşliği gibidir, hatta daha da ileridir. İnsanın, günaha sürüklenen akrabasını silip atması caiz olmadığı gibi, kardeşlik edindiği bir kimseyi de hata ve günahları sebebiyle tamamen reddetmesi ve dışlaması da uygun olmaz. Doğru olan, düşeni elinden tutup kaldırmaktır. Bunun için Allah Teala, Efendimiz

?Evde yiyecek ne var? diye sordu.

İsarda, yani kişinin kendisinin de muhtaç olduğu bir şeyi infak edişinde, nefsin çetin fırtınalarına sabredip rıza ve teslimiyetle fedakarlık yapabilmek söz konusudur. Bu da her yiğidin harcı değildir. Bu ahlakı sergileyebilmek, manevi bir olgunluk, kalb temizliği ve ruh safiyeti ister.

Gerçek bir infak ehli olabilmek için, ihsan kıvamında, yani Cenab-ı Hakk?ı görürcesine bir kulluk hayatı şarttır. Her zaman ve mekanda ilahi kudret ve azameti görebilmek, gönül gözünün açık olmasına bağlıdır. Gerçek cömertliğe erebilmek için, yapılan infakların da ahiretteki mükafatını görürcesine sağlam bir iman lazımdır. Bu hakikati Hazret-i Mevlana şöyle dile getirir:

Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem-, Hudeybiye Anlaşması öncesinde Hazret-i Osman?ı, elçi olarak Mekke?ye göndermişti. Hazret-i Osman, niyetlerinin umre yapıp dönmek olduğunu anlattıysa da müşrikler izin vermediler. Ayrıca Osman -radıyallahu anh-?ı göz hapsine alarak:

Dünya serveti; en yakınlardan başlayıp toplumdaki acizlere, kimsesizlere, gariplere yardımda bulunmak suretiyle, vicdan huzuruna ve ahiret saadetine ermek için kazanılmalıdır. Kazançta niyet bu olursa, dünyevi endişelerin gönüllerde meydana getirdiği katılık, kasvet, buhran ve sıkıntıların yerini tatlı bir huzur ve sükunet hali alır.

?Suyun yüzlerce kerem ve ihtişamı vardır ki; kirlileri kabul eder ve kirlerini temizler.?

Mükemmel bir örnek şahsiyet olarak insanlığa armağan edilen Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-?in hayatı, çileler ve ıztıraplar manzumesidir. Nitekim kendisi bu halini; ?Allah yolunda hiç kimsenin görmediği eziyetlere maruz kaldım? buyurarak ifade etmiştir. (Tirmizi, Kıyamet, 34/2472)

?Ey Musa! Ben?im için hiç dost edindin mi? Yine Ben?im adıma hiç kimseyi düşman bildin mi? buyurur.

?Eli boynuna bağlıymış gibi cimri olma! Elini büsbütün açıp israfa da kaçma!..? (el-İsra, 29)

?Cehennemden kurtulacağına dair bir haber mi aldın? diye sorar. Kardeşinden; ?Hayır.? cevabını alınca da:

İsarın manevi hazzını yaşayabilmek uğruna sergilenen ne ince bir davranış? Maddi ve fani menfaatleri geri planda bırakacak kadar ulvi bir fedakarlık ve kardeşlik hali?

?Bilmez misiniz ki, biz nefsimiz için kızmayız. Başkaları, nefisleri için kızdıklarından şeytan onlara musallat olur. Bizim kızmamız Allah için olduğundan, şeytan bizden, kızdığımız zaman kaçtığı gibi başka hiçbir zaman kaçmaz.?

Halbuki hidayet rehberimiz Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- mü?minlerin birbirlerini nefislerine tercih ederek samimi bir muhabbet iklimi tesis etmelerini emretmektedir.

?Mü?minin mü?mine karşı durumu, bir parçası diğer parçasını sımsıkı kenetleyip tutan binalar gibidir.? Peygamber Efendimiz, bunu açıklamak için, iki elinin parmaklarını birbiri arasına geçirerek kenetlemiştir. (Buhari, Salat, 88; Müslim, Birr, 65)

-radıyallahu anh- hançerlenerek ağır yaralandığında, o yerin kendisine bağışlanması için, oğlunu Hazret-i Aişe?ye ricacı olarak gönderdi. Hazret-i Aişe de kendi hakkından feragat ederek o yeri Hazret-i Ömer?e ikram etti.

?Ahiret azığını hayatında kendin tedarik et! Çünkü sen öldükten sonra akraba hırsa kapılır; senin ruhun için hiçbir iyilikte bulunmazlar. Altını, nimeti elinde iken bugün sen ver! Sen öldükten sonra bunlar elinden çıkar, sahip olamazsın!

Sahabeden Ebu Hüreyre -radıyallahu anh- birgün çok acıkmış, yiyecek bir şey bulamadığı için de karnına taş bağlamıştı. Bu vaziyetteyken Hazret-i Ebu Bekir?e rastladı ve belki kendisini doyurur ümidiyle ona bir ayet sordu. Hazret-i Ebu Bekir ise suali cevapladıktan sonra geçip gitti. Daha sonra Hazret-i Ömer çıkageldi. O da aynı şekilde davrandı. Zira o an ikisinin de imkanı bulunmuyordu. Derken Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- Ebu Hüreyre?yi gördü ve kalbinden geçeni simasından anlayıp onu evine davet etti. Efendimiz?in evine bir kap içinde biraz süt getirilmişti. Ebu Hüreyre sütü görünce sevindiyse de Peygamber Efendimiz, Ebu Hüreyre?ye, Suffe ehlini çağırmasını emretti. Suffe ehli, İslam misafirleri idi. Onların ne sığınacak aileleri, ne malları, ne de bir kimseleri vardı. Peygamber Efendimiz?e bir sadaka geldiğinde onlara gönderir, kendisi ondan hiçbir şey almazdı. Şayet gelen bir hediye ise, kendisi bir miktar alır, kalanın hepsini yine onlara ikram ederdi.

? öne geçen ilk muhacirler ve ensar ile onlara güzellikle tabi olanlar var ya, işte Allah onlardan razı olmuştur, onlar da Allah?tan razı olmuşlardır? (et-Tevbe, 100)

Amin...

Demek ki şahsi harcamalarda?ihtiyaç? miktarını aşmamak, ihtiyaç miktarını da insaf sınırları içerisinde belirlemek ve bu sınırın dışına taşan imkanları infakta değerlendirmek icab eder.

O halde Allah yolunda yapılabilecek sayısız gayretler için, rahatımızı terk etmek pahasına fedakarlıkta bulunabilirsek -inşaallah- bizler de isar ehli oluruz.

?Ey oğul! Şimdi düşün ki vefat ettin ve dünyaya geri gönderildin. O heyecan halini bir düşün! O halde bugün günah ve masıyete kat?iyyen yaklaşma ve sakın ola ki, bugünün bir anını bile boşa geçirme! Zira her nefes, paha biçilemeyen bir nimettir.?

Rabbimiz, hepimize gayret-i diniyye ihsan eylesin. Edep ve nezaket ölçüleri içerisinde, sırf rıza-yı ilahiyi ümid ederek infak edebilmeyi gönüllerimizin huzur ve saadet hazinesi kılsın!

İki Büyük İllet: İsraf ve Cimrilik

Hazret-i Mevlana da bu gerçeği şöyle ifade eder:

?Biraz et pişirdim; lütfen buyrun? dedi. Üstadının sükut etmesi üzerine de eti getirdi. Ancak Davud-i Tai Hazretleri, önüne konan ete bakarak:

Hak dostlarından Cüneyd-i Bağdadi Hazretleri, din kardeşiyle dostlukta en mühim şart ve adabın, ona karşı daima güler yüzlü olmak ve onu sevindirmek olduğunu; Ebu Osman Hiri Hazretleri, günahta olmamaları şartıyla her zaman güler yüz göstermek olduğunu ifade etmişlerdir. Ebu Abdullah Salime de tatlı dil ve güler yüzün Hak dostlarının farik vasıflarından olduğunu beyan etmiştir.

Ayet-i kerimelerde Rabbimiz, hayır ve hasenatta riayet etmemiz gereken edebi açıkça bildirmektedir. Yani kalp kırarak, muhtacı hor görerek, mihnet vererek ve başa kakarak yapılan bir hayrın Allah katında hiçbir değeri kalmaz. Böylesine kaba ve duygusuz bir kalb ile infak edenler, verdiklerinin ecrini kendi elleriyle imha etmiş olurlar!..

Dinimizin direği olan namazın pek çok rükunları ve huşu şartı bulunduğu gibi, zekat ve sadakaların infak edilişinde de bazı edep kaidelerine titizlikle riayet etmek gerekir. Aksi halde nasıl ki namazı gafilane kılanlar hakkında; ?Yazıklar olsun o namaz kılanlara!..? (el-Maun, 4) şeklinde sert bir ilahi itab vaki olmuşsa, infak ibadetinde yanlış bir tavır sergilemek de, kulu aynı kötü akıbete duçar eder.

-aleyhissalatü vesselam-?a kardeş olma müjdesine mazhar olanlardır.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-, sahip olduğu yüce ahlak ile beşeriyete bir faziletler medeniyeti armağan etmiştir. Evliyaullah da peygamberlerin sünnetini, yani fazilet çizgisini büyük bir muhabbet ve sadakatle devam ettiren peygamber varisleridir.

Taklit Hastalığı

Hayırda Acele Etmek

Mü?min, sehavet sahibi insandır. Hakiki sehavet ise, gözünü kırpmadan, eli titremeden, yağan yağmurlar kadar tabii bir rahatlıkla, can u gönülden infak edebilmektir. Yani hayır-hasenat, tıpkı çiçeklerin güzel kokularını etraflarına cömertçe ikram etmeleri gibi tabii ve külfetsiz bir şekilde yapılmalı ki, Hak katında bir kıymet ifade etsin!.. Ancak böyle bir infak, Cenab-ı Hakk?a vasıl olan infaktır. Nitekim ayet-i kerimede?Sadakaları Allah alır.? (et-Tevbe, 104) buyrulmaktadır.

?Aman kendini ezdirme, sana bir şey söylerlerse sakın ha altta kalma, sen de iki mislini söyle? gibi güya dostane tavsiyelerle gelinler en baştan menfi şartlanmalar ve peşin hükümlerle doldurulmaktadır. Tabii ki bunlara paralel olarak damatlara yapılan telkinlerin muhtevasını tahmin etmek de güç değildir.

?Kibir, bele bağlanmış taş gibidir. Onunla ne yüzülür ne de uçulur.?

?Sevdiğiniz şeylerden harcamadıkça «birr e eremezsiniz...? (Al-i İmran, 92) buyurarak, kendisine yakınlık kazanma hususunda yüksek bir kulluk hedefi gösterir.

?Hazret-i Ömer -radıyallahu anh- on defa haccetti. Benim bildiğime göre yaşantısını kifayet miktarına indirerek bir hac süresince ancak 12 dinar harcardı. Çadırda değil, ağaç gölgesinde konaklardı. Süt kırbasını boynunda taşırdı. Çarşı pazar dolaşır, oradakilerin halini-hatırını sorardı.? (Kadı İyaz, Tertibü?l-Medarik, s. 271)

Zünnun-i Mısri Hazretleri de muhabbet ve buğzu doğru kullanmanın yolunu şöyle izah eder:

-radıyallahu anh-?ın buyurduğu gibi:

?Hayır, ben Cenab-ı Hakk?ın, onların neslinden sadece Allah?a ibadet edecek ve O?na hiçbir şeyi ortak koşmayacak kimseler çıkarmasını dilerim.? buyurdu. (Buhari, Bed?ü?l-Halk, 7; Müslim, Cihad, 111)

2. İmandan sonra küfre düşmeyi, ateşe düşmek kadar tehlikeli görmek,

Güzel bir söz ve bağışlama, peşinden eza gelen bir sadakadan daha hayırlıdır. Allah hiçbir şeye muhtaç değildir, hilim sahibidir.

Dipnotlar: 1) Bkz. Darir Mustafa Efendi, Yüz Hadis Yüz Hikaye, haz. S. Yıldırım - N. Yılmaz, İstanbul 2001, s. 157. 2) Süyuti, Tarihu?l-Hulefa, s. 103.

?Bir gün biri, Sen?i cömertlikte bulutlara benzetirse medhinde hata etmiş olur. Çünkü bulutlar verirken ağlar, fakat Sen verirken gülersin.?

?Artık bu kardeşinden vazgeç!? derler. O ise:

?Sabrı yaşayabilirsen o sana kanat olur, yücelere yükselirsin! Hazret-i Mustafa?ya bak! Sabır ona Burak oldu, Mirac oldu, Sidre-i Münteha oldu da O?nu göklerin maverasına yükseltti, Hakk?a mülaki eyledi.?

?İnfak? kelimesinin taşıdığı mana iyi tahlil edilirse, bu ibadetin bir hikmetinin de, insanı ruh, şahsiyet ve karakter bakımından maddenin esaretinden kurtararak maneviyatı maddiyata hakim kılması olduğu görülür. Bu yönüyle ibadetler içinde infakın ruha sağladığı belki de en büyük fayda, ?vicdan huzuru?dur.

?Allah için sevmen, Allah için nefret etmen ve dilini Allah?ın zikrinde çalıştırman? (Ahmed bin Hanbel, el-Müsned, 5/247)

?Evladım! Demek ki, sen kazancına şüpheli veya haram bir şeyin karışıp karışmadığına dikkat etmemişsin. Bu yüzden de verdiğin muhtaca dikkat ettiğin halde, zekatın şaraba gitti. Zira kazanılan şeyler, nereden ve nasıl elde edilmişse, benzer şekilde elden çıkar. Nitekim senin bir kese altınına mukabil benim bir tek akçemin salih bir insanın eline geçmesinin hikmeti de, onun helalliğidir...?

Aşk-ı ilahi, gerçek bir fedakarlık ister. Ancak fani muhabbetlerden vazgeçmekle kavuşulur. Aşk ve muhabbetin kantarı, fedakarlıktır. İnsanlar en büyük bedeli, muhabbetleri uğrunda öderler. Çünkü herkes, sevdiği uğrunda, muhabbeti nisbetinde fedakarlığa katlanır. Aşk ve muhabbet kemale erince, sevilen uğrunda gösterilen fedakarlık da zirveye ulaşır. O zaman artık cefalar dahi safa haline gelir.

?Güçlü-kuvvetliyken, sıhhatin yerinde, cimriliğin üzerinde, fakir düşmekten endişe etmekteyken, daha çok zengin olmayı arzularken verdiğin sadakanın sevabı daha büyüktür. can boğaza gelip de; «Falana şu kadar, filana bu kadar. demeye bırakma. Zira o mal, zaten varislerden şunun veya bunun olmuştur.? (Buhari, Zekat, 11)

?Muhacirlerden önce yurt edinenler ve imana sarılanlar , kendilerine hicret edenleri severler. Onlara verilenlerden ötürü gönüllerinde bir sıkıntı ve rahatsızlık duymazlar. İhtiyaç içinde kıvransalar dahi, mü?min kardeşlerini kendi nefislerine tercih ederler? (el-Haşr, 9)

- Ferahlatıcı ve huzur verici bir lisana sahip olmak.?

Mahlukata ilahi muhabbetin tebessümünü aksettirebilen kamil mü?minler, ahirette kim bilir ne muhteşem tebessüm hazinelerine nail olacaklardır.

Güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderilen Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-, hür ve kölelerin davetine icabet eder, bir yudum süt de olsa hediyeyi kabul eder ve ona hediye ile mukabele ederdi. Toplumda hor görülen, küçümsenen cariye veya yoksul insanların isteklerine cevap verme hususunda da büyük bir titizlik gösterirdi.

Elbette böyle zirvelere ulaşabilmek herkesin karı değildir. Ancak o ufka ne kadar yaklaşabilirsek o kadar değerli nasipler elde edeceğimiz muhakkaktır. Unutmayalım ki İslam?ın güleryüzünü bütün ihtişamıyla sergileyen isar ahlakında atacağımız en ufak bir adım, belki de bizler için ebedi bir kazanç kapısı olacaktır.

Başa kakmak suretiyle, eza vererek veya dünyevi bir menfaat beklentisiyle iyilik eden çoktur. Ancak infakı ve muhtacı nimet bilenler, pek azdır. İnfak edebilme fırsatını tanıdığı için kul, Rabbine şükretmeli, buna vesile olduğu için de muhtaca minnettar kalmalıdır.

Gerçek Muhabbetin Alametleri

?Bilesin ki, Allah?ın rahmeti, her zaman kahrından üstündür. Bu bakımdan her peygamber, kendisine karşı gelen düşmanlarına galip gelmiştir.?

Ne hazindir ki, dünyevileşme ve maddecilik salgınının kol gezdiği günümüzde, her şeyi materyalist bir zihniyetle değerlendirmeye alışmış olan bazı çevrelerde, insanın şeref ve kıymeti; para-pul ve makam-mevki ile ölçülür haldedir. Düğünler, sünnetler, cenazeler de adeta bunun test edildiği yerler durumundadır. Halbuki insanın izzet ve şerefinin ölçüsü; her halükarda İslam şahsiyet ve karakterini muhafaza etmesidir, yani imanıdır, takvasıdır, güzel ahlakıdır.

?Ben ancak Allah yolunda cihad ederim. Allah düşmanlarının başını yine O?nun rızası için vururum. Buna da asla nefsimi karıştırmam? Sen ise yüzüme tükürerek bana hakaret etmek ve beni kızdırmak istedin. Ben o an hiddete kapılsaydım, seni, nefsime tabi olmak gibi adi bir sebeple öldürecektim. Halbuki ben, gururumu tatmin için değil, Allah rızası için gaza ederim.?

Mevlana Hazretleri buyurur:

Peygamber Efendimiz?in Sabır ve Tahammülü

?İtikafta olduğunu unuttun mu, niçin mescitten çıktın? diye ardından seslendi. İbn-i Abbas -radıyallahu anh-:

Velhasıl, infakı bir tabiat-ı asliye haline getirip her anımızda bütün imkanlarımızdan infak gayreti içinde bulunmamız, zamanın kıymetini bilip hayırda acele etmemiz gerekir. Rabbimiz; ? Fecre andolsun ki? buyuruyor ve her fecir vakti, ömür takviminden bizlere yeni bir yaprak açıyor. Bu ömür yaprağını nasıl dolduracağız? Ne kadar kendimiz için çalışacağız, ne kadar diğergam olup mahrum ve yalnızların yanıbaşında bulunacağız? Kiramen Katibin melekleri bugünkü kıyamet dosyamıza neler yazacak? İşte mü?min, bu hakikatleri rakik bir kalp ile muhasebe ederek zamanını en hayırlı amellere sarf etmelidir. Hazret-i Ömer -radıyallahu anh-?ın buyurduğu:

?Tevazu sebebiyle sureta alçalsan bile, Allah senin gözlerine, doğru görmek basiretini ihsan eder. Artık her şeyin hakikatini açıkça görür, «Allah?ım, bize bütün eşyanın hakikatlerini olduğu gibi göster. hadis-i şerifinin sırrına muttali olursun.?

Ancak iblis, insanın istikbalini karartmak için çeşitli hilelere başvurarak kalplere vesvese tohumları atar. Rızkı veren Allah olduğu halde bu hususta insanın aklını çelmeye çalışır. Ayet-i kerimede buyrulur:

İbrahim Hakkı Hazretleri gider, çeşmenin başında atını tımar etmekte olan adamın yanına varıp bekler. Fakat terbiyesinden dolayı bir türlü:

Halbuki Hakk?ın kullarına karşı af, müsamaha, sabır ve tahammül gibi hasletler, Halık?ın merhametini, rıza ve muhabbetini celbetmede müstesna bir kıymeti haizdir. Bu bakımdan tasavvufi ahlakta bu hasletler adeta bir ganimet bilinir. Mevlana Hazretleri bunu ne güzel ifade eder:

?Otur da iç!? buyurdu. O da oturup kanıncaya kadar içti. Kabı ne zaman Efendimiz?e verecek olsa Efendimiz tekrar tekrar:

?Afiyet ve günahsız olmayı aradım; zühdde, yani şüphelilere düşmek korkusuyla mübahların çoğunu terk etmekte buldum. Kolay hesabı aradım, susmakta buldum. Rahat ve huzuru aradım; cömertçe infak etmekte buldum.?

?Namaz, seni yolun yarısına; oruç, tam Melik?in kapısına iletir. Sadaka ise, Melik?in huzuruna çıkarır.?

Her insan sevinmekten haz duyar. Ancak her şeyin olduğu gibi sevinmenin de bir ölçüsü, hadd-i layığı vardır. Başa gelen musibetler sebebiyle kendini mahvedercesine eleme gark olmak nasıl hatalı ise, sevinç ve mutluluk veren hadiseler karşısında kendini kaybedercesine kahkahalar atmak gibi taşkınlıklar da insanlık haysiyet ve şahsiyetini zedeleyici hallerdir.

Yine hayatın en manidar noktalarından biri olan cenaze merasimleri bile yozlaştırılarak mevta üzerinden dolaylı bir güç ve itibar gösterisine dönüştürülmektedir. Yüksek mevki sahiplerinin cenazeye iştirakiyle iftihar edilmektedir. Bazı cenaze yakınlarının, cenazeye iştirak eden veya taziyede bulunan meşhur kimselerin isimlerini beyan ederek gazetelere teşekkür ilanları vermeleri de, taziyenin ruhaniyetini zedeleyen bir başka husustur.

Rivayete göre iki kardeşlikten birisi istikametini bozduğu için, diğerine:

İbn-i Abbas -radıyallahu anh- birgün Peygamberimiz?in mescidinde itikafta iken bir kimse yanına gelerek selam verdi. İbn-i Abbas -radıyallahu anh-:

Zira peygamberlerin dışında hiçbir kul, cennetle teminat altında değildir.

?Cahiller karşısında kitap gibi sessiz ol!?

Mal, can ve evlat, insanın en fazla düşkün olduğu ve en zor vazgeçebileceği varlıklardır. Bu itibarla bu üç hususta verilecek imtihanlar da en zor imtihanlardır. Cenab-ı Hak nice kullarını bu hususlarda ağır imtihanlara tabi tutmuş ve kullukta samimiyet derecelerini sınamıştır.

Cerir bin Abdullah -radıyallahu anh- şöyle anlatır:

Demek ki cömertlik gözden geliyor, elden değil. İş gören gözdür, görüştür. Gözü görenden başkası cimrilikten kurtulmadı.?

?Gönül almaya bak; güçsüzlere hizmet et! Zayıfları, gönlü kırıkları koru! Onlar öyle kimselerdir ki, halktan hiçbir gelirleri yoktur. Bununla beraber, tam bir kalp huzuru, tevazu ve kırıklık içinde kalıp giderler. Onları ara, bul!?

Ecdadımızın asırlar önce iman vecdiyle sergilediği din kardeşliği hassasiyetleri, bugünkü menfaatperest toplumların hayallerinin bile erişemeyeceği seviyededir.

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- ashabıyla birlikte Bedir?e doğru yola çıktığında, deve sayısı yetersiz olduğundan, bir deveye sırayla üç kişi biniyordu. Fahr-i Kainat Efendimiz de, devesine Hazret-i Ali ve Ebu Lübabe -radıyallahu anhüma- ile nöbetleşe biniyordu. Yürüme sırası Efendimiz?e gelince arkadaşları:

Yine Fudayl bin lyaz Hazretleri?ne:

Ey mazlumların, sadıkların ve aşiklarin Rabbi! Sevgili Resulünün hürmetine O'nun yetimleri olan bizleri; bu ümmeti iki cihanda aziz eyle... Amin

?Hiçbiriniz; «Ben insanlarla beraberim, eğer insanlar iyilik yaparlarsa ben de iyilik yaparım, kötü davranırlarsa ben de kötü davranırım. diyen şahsiyetsiz kimselerden olmasın! Aksine insanlar iyilik yaparlarsa iyilik yapmak, kötü davranırlarsa haksızlık etmemek için nefsinizi terbiye edin.? (Tirmizi, Birr, 63)

Kalpler ihlastan mahrum olduğunda, kul nefsani menfaatlerine ram olmaya başlar. Bu ram oluşun nihai noktası ise, kalben bile olsa, Allah?tan gayrısına kul olma hamakatidir. Nitekim ayet-i kerimede:

Hadis-i şerifte, cömertliğin ilahi muhabbet ve yakınlığa vesile olduğuna şöyle işaret buyrulmaktadır:

?Ben elbette Allah?ın beni bağışlamasını isterim!? dedi. Ardından yemin keffareti vererek, yapmış olduğu hayra devam etti. (Buhari, Meğazi, 34; Müslim, Tevbe, 56; Taberi, Tefsir, II, 546)

?Birisine iyilik ettiğin zaman; «?Ben efendiyim, beyim; o bana muhtaçtır! diye büyüklenme! Zaman, o muhtaç kimseyi vurmuş deme! Zira vuran kılıç henüz kınına girmemiştir; mümkündür ki o kılıç birgün seni de biçer.?

Musa -aleyhisselam- Firavun?a tebliğ için gider, leyyin/yumuşak bir lisanla diyalogda bulunur. Fakat diyalog esnasında şer?i hudutlardan hiçbir taviz vermez. Bu ihlası neticesinde, Firavun tarafından Musa -aleyhisselam-?a karşı musabakaya çıkartılmış olan sihirbazlar hidayetle şereflenir ve canları pahasına imanlarında sebat gösterirler.

Bu yüzden kamil bir mü?min olabilmek için Cenab-ı Hakk?ın rızası yolunda halis niyetle gayret etmek, büyük-küçük ayırmadan her hayra haris olmak icab eder. Hatta infak ufkunun insanlardan öteye hayvanata kadar genişlemesi, Halık?ın merhamet nazarıyla mahlukata bakış tarzının kazanılması gerekir.

?Yine onlar, Rablerinin rızasını dileyerek sabreden, namazı dosdoğru kılan, kendilerine verdiğimiz rızıklardan gizli ve açık olarak harcayan ve kötülüğü iyilikle bertaraf eden kimselerdir. İşte onlar var ya, dünya yurdunun sonu sadece onlarındır.? (er-Ra?d, 22)

?İnsanların en kötüsü, iyiliği kötülükle karşılayan ve insanların en iyisi, kötülüğe karşılık iyilik yapandır.?

Mü?minlerin birbirlerine gücenip darılmaları ve dargınlığı devam ettirmeleri, İslam nazarında çok ağır bir cürüm sayılmıştır. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- biz ümmetini bu hususta şöyle ikaz buyurmuşlardır:

?Ey insanlar, en hayırlınız olmadığım halde başınıza emir tayin edilmiş bulunuyorum.? diyerek vazifesindeki yüksek dirayetine rağmen Hak Teala?nın lutf u ihsanını ümid ederek tevazudan müstağni kalmamıştır.

?Akıllılar önceden ağlar; sonunda tebessümlere gark olurlar. Ahmaklarsa, önceden kahkahalara boğulur, sonra da başlarını taşlara vurarak ağlarlar. Ey kişi! Firasetli olup işin sonunu başlangıçta iken gör de ceza gününde pişmanlık ateşiyle yanıp tutuşma!..?

?Adalet nedir? Meyve ağaçlarını sulamaktır. Zulüm nedir? Dikenleri sulamaktır...?

?Siz bizimle mi çıktınız? diye sordu. Hubeyb adlı müşrik:

?Mukavemet etmeyip aman dileyenlere asla dokunmayın! Kadınlara, çocuklara, yaşlılara ve hastalara da en küçük bir zarar vermeyin!..?

Nitekim tasavvufta da belli bir müddet inzivaya çekilip insanlardan ve dünya meşgalelerinden el-etek çekmek, ruhi tekamül için gerekli bir temrin olarak görülmüşse de, bunun adeta ruhbanlık gibi bir hayat tarzı haline getirilmesi, men edilmiştir. Halk içinde bulunarak Hakk?a kulluğa devam etmek, ?halvet der-encümen? adı ile kaideleştirilmiştir. Diğer bir ifade ile?kesrette vahdet?, yani kalabalıklar içinde bile Allah ile beraberlik hali, mü?minin manevi seviyesini gösteren bir kulluk adabıdır. Yine kişinin insanlarla bir arada bulunmasının, kalbinin daima Hak Teala ile halvet halinde bulunmasına mani bir durum olmadığını ifade sadedinde de; ?El karda, gönül Yar?da? tabiri meşhur olmuştur.

İşte onların daha nice fazilet tablolarıyla sergiledikleri bu kardeşliklerini Allah Teala takdir etmiş ve ebedi bir mesaj olarak Kur?an-ı Kerim?de zikretmiştir:

Meyveleri olgunlaşmış ağaçların, dallarını yere eğip insanlara ikram etmesi gibi; ancak akıl, ilim ve hikmet sahibi seçkin insanlar mütevazı ve ikram sahibi olurlar. Şu halde insanoğlu, gösterişe dayalı nefsani şöhret ve heybetten ziyade, iç alemini bütün varlıkların istifade edebileceği bir hazine haline getirmelidir.

Herkes Pişmanlık Duyar...

TEŞEKKÜR EDASIYLA İNFAK ETMEK

Cimrilik edip infaktan uzak durmak, ahiret hayatını tehlikeye atmaktır. Ayet-i kerimede Rabbimiz:

?Bir işi bitirince, hemen başka bir işe giriş! Hep Rabb?ine yönel!? (el-İnşirah, 7-8)

Mü?minlerin bir şiarı da; hayra anahtar, şerre kilit olmaktır. Yani Allah yolunda, hakkın ve hayrın yücelmesi için çalışmak kadar, şeytani ve nefsani çirkinliklere dur demek, şer ve batıla mani olmak da imanın bir gereğidir.

İşte bu isabetli görüş; firasetli bir mü?minin İslam vakarını ve iman asaletini ifade eder. Nitekim 2. Bayezid?in ardından Osmanlı İslam sanatı da zirveye tırmanmıştır. Bu anlayış sayesinde İslam?ın ruhu, geometriye nakşedilmiş, değerini günümüze kadar koruyan Süleymaniye ve benzeri abideler silsilesi vücut bulmuştur.

Amin?

-aleyhissalatü vesselam- insanların en güzel huylusu olup en nazik davrananıydı. Her zaman mütebessim idi. Yüzünde parıldayan bir aydınlık ve nur vardı.

Hak dostları da, kendini bilmez cahillere aldırmaz, onlarla tartışmaya girmezler. Zira bunun o nadanları nefsani bir inatlaşmaya götürüp daha büyük bir zarara sürüklenmelerine sebebiyet vereceğini bilirler.

Bu durum talebenin çok canını sıkar. Doğruca Ebu Abbas Hazretleri?nin huzuruna varır. Hadiseyi tam arz edecektir ki, Ebu Abbas Hazretleri onun konuşmasına fırsat vermeden, sattığı külahının karşılığı olan bir akçeyi infak etmesi için kendisine uzatıp, önüne çıkan ilk kişiye bu akçeyi vermesini tembihler.

?Ya Rabbi! Bana sırf Sen?in için olacak bir amel bildir ki, onu işleyeyim.? der. Allah Teala:

Medine?de hiç kimse Ebu Süfyan?a yüz vermedi. Peygamber Efendimiz?in zevcesi Ümmü Habibe validemiz, Ebu Süfyan?ın kızı olduğu halde, evine kadar gelen babasının oturmak istediği minderi altından çekip aldı. Ebu Süfyan hayretle:

Hak dostu Ebu?l-Hasan Harakani Hazretleri, bu husustaki hissiyatını şöyle ifade buyurmuştur.

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle cevap verdi:

Her ibadetin gönle kazandırdığı apayrı güzellikler, faziletler ve manevi kazançlar vardır. İnsanoğlunun ham vasıftan kurtulup olgun bir mü?min olmasında bu manevi kazançların ehemmiyeti pek büyüktür.

Cenab-ı Hak Asr Suresi?nde?zaman?a yemin ederek dikkatlerimizi ömrümüzün keyfiyeti üzerinde yoğunlaştırmamızı arzu etmektedir.

Müşrikler, Hudeybiye Sulh Anlaşması?nı, iki sene sonra, müslümanlara karşı işledikleri büyük bir katliam ile bozmuşlardı. Üstelik Allah Rasulü?nün yeniden yaptığı sulh tekliflerini de dikkate almadılar. Daha sonra ise büyük bir korkuya kapılarak liderleri olan Ebu Süfyan?ı Medine-i Münevvere?ye gönderdiler.

?Alan Sen?sin, veren Sen?sin, kılan Sen! Ne verdinse odur, dahi nemiz var?!? diye Hakk?a iltica eden Hüdayi Hazretleri gibi, kulluğunu itiraf ile hamd, şükür ve rıza halinde bulunur. Dolayısıyla tevazudan nasibi olmayanlar, Rabbin kudret ve azametini layıkıyla idrak edemeyenlerdir.

?Allah?ın dostu olup nefsin hasmı olmak gerekir; nefsin dostu olup Allah?ın hasmı olmak değil!..?

?O zamanlar aramıza şeytan girdi.? diyerek faziletini daha da perçinledi.

Öyle bir yiğit idi ki, faraza bal satmayıp zehir satacak olsaydı, herkes zehri onun elinden, bal gibi içerdi.

Abdullah ibn-i Abbas Hazretleri asırlar evvelinden buyurur ki:

?Birgün Bağdat çarşısı yanmıştı. Birisi koşarak bana geldi ve; «?Bütün Bağdat çarşısı yandı, bir tek sizin dükkanınız kurtuldu. Gözünüz aydın! dedi. Ben de diğer dükkanı yanan kardeşlerimi düşünmeden kendi nefsim adına; «?Elhamdülillah! dedim. Ancak otuz yıldan beri bu gaflet anım için istiğfar ederim.? (Hatib el-Bağdadi, Tarih, IX, 188; Zehebi, Siyer, XII, 185, 186)

?Ya Rasulallah! Yanında varsa verirsin, yoksa Allah Sen?i gücünün yetmeyeceği şeyle mükellef kılmamıştır.? dedi.

?Kalkınız!? dedi. Muhacirler ve Ensar hep birlikte kalktılar. Hazret-i Cabir telaşla zevcesinin yanına varıp:

?Sultanım! Hattat Karahisari bu camiyi hatları ile tezyin ederken gözlerini kaybetti, ama oldu. Bu şerefi ona bahşedelim!..? dedi.

Allah dostlarından Fudayl bin Iyaz Hazretleri?nin şu hali de, kamil mü?minlerin gönül kıvamına güzel bir örnektir:

Peygamber varisi Hak dostları da insanların kendilerine karşı gösterdikleri kaba davranışlara, hata ve kusurlara aldırmaz, onların ıslahı için türlü meşakkatlere can u gönülden katlanırlar. Zira bu hal, gerçek ilim ve irfanın muktezasıdır.

İki Cihan Güneşi Efendimiz bu cevap karşısında tebessüm eder ve:

?Ey iman edenler! Kendisinde artık alış-veriş, dostluk ve kayırma bulunmayan gün gelmeden önce, size verdiğimiz rızıktan hayır yolunda harcayın. Gerçekleri inkar edenler, elbette zalimlerdir.? (el-Bakara, 254)

?Bir kimse, başka bir köydeki kardeşini ziyaret etmek için yola çıktı. Allah Teala, adamı gözetlemek için onun yolu üzerinde bir melek vazifelendirdi. Adam meleğin yanına gelince, melek:

?Sel, heybetle aktığı için baş aşağı yuvarlanıp gidiyor. Çiğ damlası ise, küçücük ve aciz olduğundan, güneş onu sevgiyle yükseklere çıkarmaktadır.?

Peygamber Efendimiz?in, Muhacirlerle Ensar arasında gerçekleştirdiği kardeşlik anlaşması, eşsiz bir fazilet tablosudur. Öyle ki Ensar, adeta mal beyanında bulunarak bütün varlıklarını ortaya koymuş, Muhacir kardeşleriyle eşit olarak bölüşmeyi göze alabilmişlerdir. Buna mukabil, gönülleri birer kanaat hazinesi olan Muhacirler de istiğna halinde:

Hak dostlarını bu güzel ahlaka sevk eden en kuvvetli amil, onların fıtratlarının merhamet hamuruyla yoğrulmuş olmasıdır. Yine onların, ?Mü?minler ancak kardeştir...? (el-Hucurat, 10) ilahi mesajını bilhassa zor zamanlarda bir ibadet heyecanıyla ifa etmeleridir.

«?Sen onu nasıl seviyorsan Allah da seni öyle seviyor. Ben, bu müjdeyi vermek için Allah Teala?nın gönderdiği elçiyim. dedi.? (Müslim, Birr, 38; Ahmed, II, 292)

O halde infak ederken, nasıl ki malımızı veya imkanlarımızı muhtaçtan esirgemiyorsak, bir tebessümü, azıcık bir nezaketi de esirgememek icab eder.

Fazla ve taşkınca gülmenin, kişiyi manen hangi handikaplara sürükleyebileceği hususunda Hazret-i Ömer -radıyallahu anh-?ın şu ikazı çok ibretlidir:

?Gülüyorsunuz da ağlamıyorsunuz! Ve siz, gaflet içinde oyalanmaktasınız.? (en-Necm, 60-61) ayetleriyle ifade buyrulur.

Kötülüğe İyilikle Mukabele Etmek

Yine Mevlana Hazretleri?nin tabiriyle:

Bu itibarla müslümanın, din kardeşine tebessüm etmesi, selam vermesi ve güzel söz söylemesi, asla küçümsenemeyecek kıymette bir ictimai ibadettir. Zira tebessüm, mü?minler için bir sünnet-i müekkededir.

?Bir işini bitirince hemen koyul ve yalnız Rabbine yönel.? (el-İnşirah, 7-8) buyrulmuştur.

Yani Allah?a dost olmak için, nefsin esaretinden kurtulmak gerekir. Diğer bir ifadeyle, nefsin arzularına mağlup olmamalı ki, Hakk?ın dostluğuna erilebilsin.

Hadis-i şerifte de mü?minlerin nasıl yek-vücud ve tek yürek olmaları gerektiği şöyle beyan edilmektedir:

?Bildiğiniz gibi efendim!? dedi. O büyük Hak dostu:

?Mallarını Allah yolunda harcayıp da arkasından başa kakmayan, fakirlerin gönlünü kırmayan kimseler var ya, işte onların Allah katında mükafatları vardır. Onlar için korku yoktur ve onlar mahzun da olmayacaklardır.

Peygamber Efendimiz bunları söylerken bir yere yaslanarak konuşuyordu. Birden doğruldu ve sözünü şöyle tamamladı:

?Lutuf ve ihsanı bir kese içine koyup ağzını düğümleme! İhsanını kimseden esirgeme. Bu riyacıdır, öteki hilecidir, deme. Varsın öyle olsunlar, bundan sana ne!?

2. Diğer bir husus; ?ihlası muhafaza?dır. Kur?an-ı Kerim?de buna bir misal olarak Musa -aleyhisselam-?ın Firavun?la kurduğu diyalog zikredilir.

Ayrıca zulüm ve haksızlık, müslümana olduğu gibi gayr-i müslime karşı da işlenmiş olsa, ağır bir kıyamet mes?uliyetidir. Yine Fatih Sultan Mehmed?in bir hristiyan mimarla davalık olması ve mahkemenin padişah aleyhine karar vermesi, İslam?ın hak ve hukuk tevziindeki hassasiyetine muhteşem bir misaldir.

?Bizim dost ve kardeşlerimiz, bize aile efradımızdan daha sevimlidir. Zira aile efradımız, bizi dünyada anar. Fakat dostlarımız, mahşer yerinde bizi ararlar.? (İhya, c. II, sf. 437)

?Sevdiklerinden infak edebilmek? infakta en çok dikkat edilmesi gereken edeplerden biridir. Zira bu hassasiyet, kulun Rabbine olan iman muhabbetinin de seviyesini gösterir.

Rabbimiz, Hak dostlarının tevazu, yokluk ve hiçlikle yücelmiş gönül ikliminden kalplerimize hisseler ihsan eylesin. Kulluğumuzu ve haddimizi bilip vazife ve mes?uliyetlerimizi kemal-i edeple ifa edebilmemizi müyesser kılsın!

?Ey Muhammed, ey Muhammed!? diye defalarca bağırmalarına rağmen O, her defasında yumuşak bir üslupla:

?Ben misafir ederim!? dedi ve o yoksulu evine götürdü. Halbuki evinde ancak çocuklarına yetecek kadar az bir yiyecek vardı. Hanımına:

Hadis-i kudside buyrulur:

?Allah?ın sana ihsan ettiği gibi, sen de ihsan et!..? (el-Kasas, 77)

Din kardeşinin noksanlığını telafiye çalışmanın Hak katında ne kadar kıymetli bir hizmet olduğunu, şu nebevi müjde de açıkça ifade etmektedir:

Peygamber Efendimiz?in Tebessüm Hali

İslam Kardeşliği Daha Üstündür...

?Siz dönün, benim yuvamdan bir kuşum kaçmış!? deyip talebesinin ardınca gider. Geri dönüp bakan talebe, hocasının kendisini takib ettiğini görünce heyecana kapılarak adımlarını sıklaştırır. Girdiği bir çıkmaz sokakta mahcubiyetin verdiği telaşla, gayr-i ihtiyari başını duvara çarpar. Hocasını karşısında gördüğünde ise renkten renge girip başını önüne eğer. Hazret müşfik sesiyle:

?Ayın karanlık geceden kaçmaması, sabretmesi, onu nurlandırır, aydınlatır. Gülün, dikenin arkadaşlığına katlanması, sabretmesi de, ona çok güzel bir koku, latif bir renk verir.?

Bu itibarla din kardeşinin acısına bigane kalmak, çok ağır bir cürümdür. Nitekim bu duygusuzluğu, bir anlık gaflete düşerek yaşamış olan Seriyy-i Sakati Hazretleri, o halinden duyduğu nedameti şöyle ifade eder:

Allah Teala buyurur ki:

?Bunu ye, komşularına da ikram et, çünkü açlık insanları perişan etti!? buyurdu. (Bkz. Buhari, Megazi, 29; Vakıdi, II, 452)

Lakin Allah yolunda katlandığı eza ve cefalar O?na hiçbir zaman ağır gelmedi, asla bezginlik vermedi, gönlünün muvazenesini bozmadı. Zira O?nun latif kalbi, daima Rabbinin rızasını diliyor, O razı olduktan sonra, fanilerden gelen eziyetlere aldırmıyordu. Ayet-i kerimede buyrulur:

Ümmeti olarak bizler de Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-?in kalb-i şerifleri ile aynı hassasiyetleri taşımak durumundayız. Bu da O?nun sevdiğini sevmek, yerdiğini yermekle olur.

?Allah?a andolsun ki, evde sudan başka bir şey yok.?

?Nerede olursan ol, Allah?tan sakın. Kötülüğe karşı iyilik yap ki, kötülüğün kökünü kesesin. İnsanlara karşı da güzel ahlak ile muamele et!? (İ. Canan, Kütüb-i Sitte, c.5, s.304)

?Kıldığın namaz, sana çobanlık eder; seni kötülüklerden, kurtlardan kurtarır! Verdiğin zekat, kesene bekçilik yapar, onu korur! Altın; zekat vermekle hiç eksilmez; aksine fazlalaşır, artar!?

?Ey Ademoğlu! İnfak et ki, sana da infak edilsin!? (Buhari, Tevhid, 35)

?Fıstık misali kendisinde bir iç var zanneden kimse, soğan gibi hep kabuk çıkar.?

Hak dostu Mevlana Hazretleri de:

Ebu Hüreyre -radıyallahu anh- şöyle anlatır:

Gayr-i Müslimlerle Diyalogda Temel Hassasiyetler

Hasis sarraf, kendine bir başka kese diktir!

Birgün Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-:

?Kafirlere ve münafıklara boyun eğme. Onların eziyetlerine aldırma! Allah?a güvenip dayan, vekil ve destek olarak Allah yeter.? (el-Ahzab, 48)

?Sadece bir kürek kemiği kaldı.? denildi. Bunun üzerine Efendimiz, gerçek servetin ne olduğuna dair nebevi bakış açısını şöyle ifade buyurdu:

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- diğer bir hadis-i şeriflerinde de, kıyamet gününden bir manzarayı şöyle tasvir ederler:

Yine mesela girilen bir ticari müessesede, kötülüklerin anası olan içkinin satılmakta olduğu görülürse, oradan alışveriş yapmadan çıkılmalıdır. Oranın sahibi, içki sattığı için en azından bazı müşterilerini kaybettiğini de anlamalıdır. Bu iman reaksiyonunu bütün menfiliklere karşı tatbik etmek icab eder.

?Ben ki İstanbul fatihi, Allah?ın aciz kulu, Fatih Sultan Mehmed; alın terimle maliki bulunduğum 136 dükkanımı aşağıdaki şartlar muvacehesinde vakfeyledim:

?Ölüp de pişmanlık duymayacak hiçbir kimse yoktur.? buyurmuş; o pişmanlığın sebebi sorulduğunda da:

Rahmet Peygamberi?nin bu hali, nice hidayetlerin bereketli tohumu oldu. Ayet-i kerimede buyrulur:

Şunu da hatırlatmak gerekir ki, her türlü kusur karşısında affa meyletmek, fazilet zannedilmemelidir. Affetmek ve bağışlamak, affedecek kişinin şahsına karşı işlenen suçlarda mevzubahistir. Öyle suçlar vardır ki, dini ve milli mukaddesata, toplumun hukukuna saldırı mahiyetindedir. Böyle durumlarda, affetmekten çok ıslah için cezaya başvurmak, adaleti sağlamak ve doğru ile yanlışı açıkça ilan etmek icab eder. Zira böyle bir suçlu affedildiğinde, bunun daha büyük haksızlıklara yol açacağı, dolayısıyla topluma zulmedileceği muhakkaktır.

Yine ecdadımız zekatlarını bir zarf içinde camilerdeki zekat taşlarına bırakırlar, alan vereni, veren alanı görmeden bir infak şaheseri sergilenirdi. Böylece ne alanın gönlü incinir, ne de verende bir benlik ve kibir temayülü doğabilirdi.

?O adam atımı çözerken kendisini gördüm. Lakin ben o vakit daha mühim ve çok sevdiğim bir işle meşguldüm. Onun için hırsızı kovalamadım.? dedi.

?Öyleyse, bir işi bitirince yine kalk, hemen başka bir işe koyul ve yalnız Rabbine yönel.? (el-İnşirah, 7-8)

Kimileri ise kendileri hakkında?ne mütevazı insanmış? dedirtmenin nefsani tatminkarlığı maksadıyla tevazu gösterirler. Bu riyakar hal, aslında?tevazuun fahrı?ndan, yani tevazu görüntüsü verilmiş bir kibirden ibarettir. Mesela; ?Ben fakir, acizane, ancak şu kadar hayır-hasenat yapabildim, şöyle şöyle ibadetlerim var.? gibi sözler, gurur ve kibrin, tevazu perdesi altında sergilenmesinden ibarettir. Hasan-ı Basri Hazretleri şöyle buyurur:

Abdullah bin Şihhir -radıyallahu anh- anlatıyor:

?Ey Hasan, eve gidip oradan bir şeyler verseydin ya!? derler.

İmam-ı Şarani?el-Bahrü?l-Mevrud? adlı eserinde der ki:

Peygamberlerin ve evliyaullah?ın örnek ahlakı içindeki en mühim faziletlerden biri; Allah?ın kullarından gördükleri eza ve cefaları, yine Allah için affedip, maruz kaldıkları kötülüklere iyilikle mukabele edebilmeleridir. Böylece Allah?ın kullarını, şefkat ve merhamet ile gönül saraylarına alıp, onların viraneye dönmüş gönüllerini ihya edebilmeleridir. Bu ahlak, aynı zamanda güzel bir son nefes müjdesidir. Ayet-i kerimede buyrulur:

Ulu mabed, üst üste yaşanan böyle faziletlerle, taltifen hattat Karahisari?ye açtırıldı.

?Bunlar öyle bir kavimdir ki, aralarında ne akrabalık ne de ticaret ve iş münasebeti olmaksızın, sırf Allah rızası için birbirlerini severler. Vallahi yüzleri bir nurdur ve kendileri de nurdan birer minber üzerindedirler. İnsanlar korktukları zaman bunlar korkmazlar, insanlar mahzun oldukları zaman bunlar hüzünlenmezler.? buyurdu ve peşinden şu ayeti okudu:

Yani kimin mülkünde yaşıyoruz, kimin verdiği rızıkla rızıklanıyoruz ve neticede kimin malını kimden esirgiyoruz?!. Şüphesiz ki mülkün gerçek sahibi Allah?tır. O bize nimetlerini emanet olarak veriyor. Kul bir emanetçi ve tasarruf memuru hükmündedir. Fakat tasarrufundan mes?ul bir memur? Kendisine varlık emanet edilen kul, aynı zamanda yoksulun ve muhtacın da emanetçisidir. Bu şuura sahip olan, etrafına bigane kalamaz.

Hocası tekrar ve daha yüksek bir sesle haykırır:

Herkes Kendi Metaını Satar?

Bütün bu hakikatlere göre, mü?minin gönül kıvamında belli miktarda hüzün ve endişeye de ihtiyaç vardır. Bununla birlikte gönül mahzun ve mağmum iken, yüzün tatlı bir tebessümle aydınlanması icab eder. Zira Hazret-i Ali

Hakikaten malı-mülkü vakit varken infak etmeyip, onu manevi terbiyeden mahrum yetişen ve nasıl harcayacakları meçhul olan mirasçılara bırakmak, ağır bir ahiret hesabı yüklenmek olur. Bu ise, selim bir aklın karı değildir.

Mekke fethi, müslümanların yirmi sene çektiği çile, ıztırap ve zulümlerden sonra Cenab-ı Hakk?ın kendilerine lutfettiği en büyük zaferdi. Ancak Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz, Mekke?ye zafer işaretleriyle değil, devesinin üzerinde secdeye kapanmış olarak ve bir şükür edası içinde girmiştir. En cüz?i bir benlik tezahürüne karşı koymak üzere de:

?Allah?ım! Ömrümün en hayırlı devresi sonu, amellerimin en hayırlı kısmı neticeleri, günlerimin en hayırlısı da Sana kavuştuğum gün olsun.?2

Bu itibarla evvelce tekke ve dergahların en mühim ikaz levhalarından birisi de; « idi. Bu ifade, edebe riayete çağıran bir ikaz olduğu gibi, aynı zamanda?Ya ilahi! Edep lutfeyle!? manasında bir niyazdır.

Her Nimetten İsar

?Allah Teala beni şerefli bir kul olarak yarattı, inatçı bir zorba değil!? buyurdu. (Ebu Davud, Et?ime, 17/3773)

?Mallarını Allah yolunda harcayanların hali, yedi başak bitiren ve her başağında yüz dane bulunan bir tek tohumun hali gibidir. Allah kime dilerse, ona kat kat verir. Allah, ihsanı bol olan, hakkıyla bilendir.? (el-Bakara, 261)

? O ihlaslı ve mütevazı insanları müjdele! Onlar öyle kimseler ki, Allah anıldığı zaman kalpleri titrer; başlarına gelene sabrederler, namaz kılarlar ve kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeylerden harcarlar.? (el-Hac, 34-35)

Dolayısıyla tevazuda aşırıya kaçmak da tehlikelidir. Zira kibir ve gurur, nefsi palazlandırırken ruhu öldüren zahiri yükselişlerdir. Hazret-i Mevlana bu hususta şöyle ikaz eder:

Dönüp geldiğinde hocası Fakirullah Hazretleri sorar:

?Muhakkak ki Allah, kendi yolunda sanki kurşunla birbirine perçinlenmiş duvarlar gibi saf bağlayıp omuz omuza savaşanları sever.? (es-Saff, 4)

?İçlerinden zulmedenleri bir yana, ehl-i kitapla ancak en güzel yoldan mücadele edin ve deyin ki: Bize indirilene de, size indirilene de iman ettik. Bizim ilahımız da sizin ilahınız da birdir ve biz O?na teslim olmuşuzdur.? (el-Ankebut, 46)

paylaşım için teşekkürler..

«?Yavrucuğum, bu zat gibisini hiç görmedik! Yüzü ondan daha güzel, elbiseleri daha temiz ve sözü daha yumuşak başka birini bilmiyoruz. Sanki mübarek ağzından nur saçılıyordu. dediler.? (Heysemi, VIII, 279-280)

?Kardeşlik, ince ve latif bir cevherdir. Onu korumazsan kazaya uğrar. Daima hiddetini yenmekle onu koru ki, sana zulmeden gelip senden özür dilesin. Var olanla yetin, ne kendin için fazlasını ara, ne de kardeşinin kusuruna bak.? (İhya, II, 466)

?İstiyorsan sen Kabe?yi tavaf edebilirsin!..? dediler.

Hazret-i Ali -radıyallahu anh-?ın Allah için cenk ettiği bir kafiri tam öldürecekken o kafirin can havliyle yüzüne tükürmesi karşısında onu öldürmekten vaz geçmesi, bu hususta müstesna bir numunedir. Bu esrarengiz davranışa akıl erdiremeyen adam, ölmeyi öldürmeyi unutup hayret ve dehşet içinde sorar:

Din kardeşini nefsine tercih edip?önce kardeşim? diyebilmek hususunda, asr-ı saadetteki kalbi olgunluğu yansıtan İbn-i Ömer -radıyallahu anhüma-?nın şu sözleri de çok manidardır:

?İşte şimdi dilediğini yap!? buyurdu. (Bkz. Müslim, Cihad, 150)

Nitekim Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-, zengin-fakir her mü?mini infaka teşvik eder; bir hurmadan başka bir şeyi olmayan için; ?Yarım hurmayla da olsa cehennem ateşinden korununuz, onu da bulamazsanız güzel ve hoş bir söz ile korunun.? buyururdu. (Buhari, Edeb, 34)

?Beni canından da çok sevmedikçe kamil mü?min olamazsın!? buyurmuştur.2 Nitekim Ömer -radıyallahu anh- da, Allah ve Rasulü?ne olan muhabbetinin bedelini canıyla ödeyerek şehiden Rabbine kavuşmuştur.

«?O kardeşinden elde etmek istediğin bir menfaatin mi var? Adam:

Bu bakımdan kibir afetini nefisten silip atmak, hayati bir vecibedir. Hasan-ı Basri Hazretleri:

3. Allah için sevmek ve Allah için buğz etmek.? (Bkz. Buhari, İman, 9, 14)

?Sen Yusuf?sun, Allah hakikaten seni bizden üstün kılmış.? diyerek büyük bir mahcubiyet içerisinde gerçeği itiraf etmek zorunda kaldılar. Yusuf -aleyhisselam- da onlara bir kat daha fazilet sergileyerek:

Hak dostlarından Ubeydullah Ahrar Hazretleri de şöyle anlatır:

?Zararı yok, yükü evine götürene kadar sırtımdan indirmeyeceğim.? karşılığını verdi. (İbn-i Sa?d, IV, 88)

Bar Olma Yar Ol!..

- Bütün gayretleri, insanlığı kötü huylardan ve nefsin karanlık gayyasından kurtararak güzel ahlaka, yani manevi olgunluk ve nuraniyet semasına yükseltebilmek olan; arif, salih ve kamil mü?minlerdir.

?Ahirette nereye gitmek istiyorsanız hazırlığınızı ona göre yapın!?

İstanbul?un fethini takip eden ilk Cuma namazından sonra Ok Meydanı?nda fetih ve zafer alayı yapılmıştı. Nail olduğu muhteşem fetihte, etrafındakilerin yardımını hiçbir zaman unutmayan padişah:

? hesap görülünceye kadar herkes sadakasının gölgesinde olacaktır.? (İhya, I, 626)

Üstelik zekat ve sadakalar, zenginlerin servetlerinde ilahi emirle belirlenmiş, muhtacın en tabii hakkıdır. O hakkı çıkarıp fukaraya vermek bir lutuf değil, sadece hakkın teslim edilmesidir. Dünya serveti, ilahi bir emanettir. Bunu unutarak, Allah?ın nimetlerinin, O?nun bir kuluna ulaşmasına vasıta olmaktan dolayı nefsine pay çıkarıp da muhtaca mihnet veren riyakarca hal ve tavırlar içine girmek; gaflet, hamlık ve nadanlıktır.

Nitekim Hazret-i Aişe validemiz, Peygamber Efendimiz?in bu husustaki halini şöyle ifade buyurmuştur:

? , muhsin bir kişi ise, bu halini daha fazla artıramamış olduğuna; şayet kötü bir kişi ise, kötülükten vazgeçerek halini ıslah etmediğine pişman olacaktır.? cevabını verdiler. (Tirmizi, Zühd, 59/2403)

Velhasıl, olgun mü?minler, sureta insanlardan geliyormuş gibi görünen eza ve cefaların, aslında Hak?tan gelen bir imtihan cilvesi olduğunu düşünerek onlara en güzel bir surette tahammül etmeye çalışırlar. Mevlana Hazretleri buyurur:

Nitekim ecdadımız bu hususta da bizlere müstesna hatıralar bırakmışlardır. Mahallelerindeki garip, kimsesiz, yetim, dul, fakir-fukaraya bilhassa bu ayda evlerini ve gönüllerini açmışlar, oruçlulara iftar ettirmişler ve müstesna bir nezaketle?diş kirası?2 adı altında ayrıca bir hediye de takdim ederek, ikram üstüne ikramda bulunmuşlardır. Cami şadırvanlarından teravih çıkışında en kaliteli baldan yapılmış şerbetler akıtarak cemaate ikram etmişlerdir. Zekat, fitre ve sadakalarla, dertlilerin dert ortağı, mahzun gönüllerin teselli kaynağı olmuş, bayramları da dargınları barıştırmaya fırsat bilmişlerdir. Böylece toplumun bütün kesimlerini kardeşlik ve muhabbet duygularıyla birbirine kenetlemişlerdir.

Hak dostlarının hal ve davranışları, umumiyetle Hakk?ın muradına muvafık düşer. Zira Peygamber Efendimiz, Allah Teala?nın şöyle buyurduğunu bildirir:

?Ya Rasulallah! Lütfen siz binin! Biz, Siz?in yerinize de yürürüz.? dediler. Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem- ise:

?Ey Cüneyd! Biliyoruz ki, insan öfkelenince şeytan ona yaklaşır. Fakat çok öfkeli olduğunuz halde, şeytan niçin sizden kaçıyor? Bunun hikmeti nedir?

? ilk zamanlar, kötülük yapan birini görünce:

Ecdadımız Osmanlılar?ın yaptıkları imaret, kervansaray ve misafirhanelerde, gelen yolcuların önüne, onun kim olduğuna bakılmaksızın yemek konulur, bütün yolcular, buralarda üç gün kalabilirdi. Giderken de şayet ayakkabıları eskiyse yenisi verilirdi. Zenginler, hapishaneleri dolaşıp borcunu ödeyemediği için hapsedilmiş olanları kurtarırlardı. Yine varlıklı mü?minler, bilhassa Ramazan-ı Şerif?te bakkalları gezip borç defterinden herhangi bir yaprağı açtırır, borcun sahibini bilmeksizin hesabı öder, tıpkı sadaka taşlarında olduğu gibi, veren alanı, alan vereni görmeden, sırf rıza-yı ilahi için harikulade bir din kardeşliği yaşanırdı.

Cahil ve Nadanlara Sabır ve Tahammül

Yine bir gün bir yahudi kavminin, ihtiyarlamış, takatten düşmüş bir büyüğü geçiyordu. Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-:

?Biz Sen?in kardeşlerin değil miyiz ya Rasulallah? dediler. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- da:

İnsan, İhsana Mağluptur?

?Bu nasıl olur? diye sorduklarında, Efendimiz şu cevabı verdi.

?Hayra ne harcarsanız, Allah onun yerine başkasını verir...? (es-Sebe, 39)

?Bugün size hiçbir başa kakma ve ayıplama yok! Allah sizi affetsin! Şüphesiz O, merhametlilerin en merhametlisidir. 1 buyurdu. Daha sonra da kardeşlerinin mahcubiyetini hafifletmek için:

Nakledildiğine göre Hazret-i Ali?nin torununun oğlu Ali?ye biri sövüp saydı. O ise, sırtındaki sırma işlemeli elbisesini adama verdi ve bin dirhem daha verilmesini emretti. Bu hareketiyle onun beş fazileti birden sergilediği söylenir:

Nitekim Süfyan-ı Sevri Hazretleri şöyle buyurur:

Rabbimiz, kalblerimizden iman vecdini, ruhlarımızdan cömertlik neşesini, vicdanlarımızdan infak huzurunu eksik etmesin!

Bununla birlikte, Hakk?a kulluk vecibelerinin eda edilmesi kadar, hangi keyfiyette eda edildikleri de son derece mühimdir. Zira ibadet ve muamelatta edebe riayet, Hakk?ın rıza ve muhabbetine vuslatın yegane şartıdır. Bu sebepledir ki usul-erkan ve adabına uymadan, mecburiyet savma kabilinden yapılan gafilane ibadetlerin ecri zayi olur, sahibine sadece faydasız bir yorgunluk kalır. Nitekim hadis-i şerifte buyrulur:

Hazret-i Mevlana bu nebevi ahlakı şöyle izah eder:

Şeyh Sadi bu hakikati ne güzel izah eder:

?Bu minder, Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-?e aittir. Sen necis bir müşrik olduğun için, ona oturmaya asla layık değilsin!? cevabını verdi.

Abdülkadir Geylani Hazretleri buyurur ki:

Hüznü ise Kalbindedir?

Muhammed bin Vasi? -rahmetullahi aleyh- de şöyle der:

?Kötülere karşı sabretmek, salih mü?minlerin ruhaniyetinin seviye kazanmasına vesiledir. Nerede Hakk?a teşne bir gönül varsa, sabır o gönlü ihya eder.?

?Kendi nefsi için arzu ettiği bir şeyi, din kardeşi için de arzu etmeyen kimse gerçek mü?min olamaz.? buyurmuştu. (Buhari, İman, 7)

Ayet-i kerimelerde buyrulur:

Çünkü salihlerden daima feyz, ruhaniyet ve pozitif enerji sirayet eder. Bunun zıddına, din düşmanlarına ve fasıklara muhabbet ise, felaket getirir. Bu itibarla yine ayet-i kerimede:

- İdrak ve ihatalarını her iki cihan ufkuna genişleterek iman lezzetine ve duygu derinliğine kavuşmuş;

?Kalpte yer etmiş bir kibri kazımak, dağları iğne ile kazmaktan daha zordur.? buyurmuştur. Fakat bu başarılmadıkça da manen tekamül edebilmek, dinin hedeflediği kamil insan olabilmek mümkün değildir. Hazret-i Mevlana?nın buyurduğu gibi:

Zira yanlışa duyulan nefreti izhar etmek, o yanlışı işleyenlerin ruhlarında, kurtuluş ve ıslahları yönünde müsbet bir iz bırakır. Bu müsbet tesirler arttıkça, o kişinin de hatasını anlayıp hakka ve hayra yönelmesi umulur. Fakat Allah?ın yasaklarının çiğnenmesine karşı lakayd kalınırsa, üstelik bir de hoşgörülürse, artık bunlara meyletmek, gafil ve günahkar kimselere tatlı bir musiki nağmesi gibi, hoş, tabii ve normal gelir. Günaha yöneliş artar. Günahın ezikliğini hissetmek bir yana, insanı günahıyla övünecek kadar şaşkınlaştırır.

Bu emr-i ilahinin ardından Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- verecek maddi imkanı olmadığı takdirde yoksulların gönlünü kazanmak için onlara güler yüz ve tatlı sözle muamele ederdi.

Yine adamın biri, İbn-i Abbas Hazretleri?ne küfretti, İbn-i Abbas -radıyallahu anhüma- sesini çıkarmadı. Sonra İkrime?ye dönerek:

Bütün dünya, İslam?ın davet alanıdır. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- yaşadığı zamanın şartlarında birçok ülkenin kralına elçiler göndererek onlarla bir nevi diyalog kurmuştur. Sahabiler ise tebliğ heyecanı içinde hiçbir yorgunluk duymadan Çin?e ve Semerkand?a kadar gitmişlerdir.

Mekke?nin fethi günü, korku ve heyecandan titreyerek:

?Ya Ali! Allah Teala?yı seviyor musun?

?Bak oğlum, şimdiye kadar yaptığım hiçbir ibadete güvenmiyorum. Yalnız Rabbimin rahmetini diliyorum. Ne olursun, hocanın hüsn-i hatimesi için dua et.?

Mü?min, ?havf ve reca? arasında bir kalbi kıvam oluşturmalıdır. Havf; yaptığı amellerden şımarmayıp Cenab-ı Hakk?a azabından korkarak daimi bir iltica halinde bulunmak, reca ise, Allah?ın rahmetinden daima ümitvar olmak ve bu ümitle bedbinliğe düşmemektir.

?Üç şey vardır ki, bunlar bir veli kulda arttıkça, güzel halleri de artar:

Ayet-i kerimelerde, mağrur adımlarla ve çalım satarak yürümek, men edilmiştir. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-?ın yokuştan iner gibi hızlı ve vakur adımlarla önüne bakarak yürüyüşü de O?nun mütevazı halinden bir numunedir. Nitekim bu ahlak-ı hamide, Hak dostlarının da şiarı olmuş, tasavvufta?nazar ber kadem? tabiriyle bir düstur haline getirilmiştir.

Hak Dostlarının İsarı

?Bir malda üç ortak vardır. Birincisi mal sahibi, yani sen, ikincisi kaderdir. O, hayır mı, yoksa felaket ve ölüm gibi şer mi getireceğini sana sormaz. Üçüncüsü mirasçıdır. O da bir an önce başını yere koymanı bekler, ölünce malını alır götürür, sen de hesabını verirsin. Eğer gücün yeterse sen bu üç ortağın en acizi olma!..? (Ebu Nuaym, Hilye, I, 163)

?Eğer sadakaları açıktan verirseniz bu güzel bir şeydir. Eğer onu fakirlere gizlice verirseniz, işte bu sizin için daha hayırlıdır. Allah da bu sebeple sizin günahlarınızı örter. Allah, yapmakta olduklarınızı bilir.? (el-Bakara, 271)

- İslam?ın güler yüzünü gösterebilmek,

-aleyhissalatü vesselam-?ın örnek şahsiyetidir.

Azığını öbür dünyaya kendi götüren kimse, devlet topunu çelmiş demektir. Sırtımı beni düşünerek ancak kendi tırnağım kaşır, başkası kaşımaz.

Bu sahabinin sözleri Efendimiz?in hoşuna gitti. Tebessüm ederek:

Gülen nar, bağı, bahçeyi de güldürür. Ariflerin sohbeti, seni de arifler arasına katar. Sen, kaskatı bir taş veya mermer parçası olsan da, bir gönül sahibine erişebilirsen cevher olursun.?

?Falanca sizin haysiyetinize dil uzatıyor.? denildiğinde:

?Birr ve takvada yardımlaşın? (el-Maide, 2) buyurmuştur.

BİRR ve TAKVADA YARDIMLAŞIN!

Selman -radıyallahu anh- Medain valisiyken, Şam?dan bir tüccar gelmişti. Tüccar, yükünü taşıyacak bir hamal ararken, sırtında bir aba olan Selman -radıyallahu anh-?a rastladı. Onu tanımadığı için de; ?Gel şunu taşı!? dedi.

Din Kardeşinin Derdiyle Dertlenmek

Dipnot: 1) Bkz. İbn-i Kesir, el-Bidaye, IX, 112, 122; Ebu Nuaym, Hilye, III, 136.

Daha sonra melekut aleminden kendisine bir kapı açılır. Onun makamının nurunu ve Allah ile olan yakınlığını görünce, nerede ise kendinden geçer. Bunun üzerine Hazret-i Musa O?nun nasıl bu dereceye yükseldiğini sorar. Allah Teala:

Son Nefesten, İbretli Bir Manzara

Uhud?da yaşanan kabına varılmaz bir din kardeşliği manzarasını Zübeyr bin Avvam -radıyallahu anh- şöyle anlatmıştır:

ne mutlu faydalı olabiliyorsak eğer..

Hakk?ın veli kullarının bu güzel ahlakına dair pek manidar bir misali Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- şöyle haber verir:

?Gülmesi çoğalanın heybeti azalır. Fazla şaka yapan, eğlenceye alınır. Bir şeyi çok yapan, onunla tanınır. Çok konuşan, çok hata yapar. Çok hata yapanın hayası azalır. Hayası azalan kimse şüpheli şeylerden az kaçınır. Şüpheli şeylerden az kaçınanın da kalbi ölür!? (İhya, III, 288)

İnfak edilmeyen mal ise dura dura bozulan, kokuşup kirlenen suya benzer. Şeyh Sadi ne güzel söyler:

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- da, amellerdeki ihlas eksikliğinin, ne hazin bir hüsran sebebi olduğunu şöyle ifade buyurur:

?Ben, annem ve teyzem, Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- Efendimiz?in huzuruna, bey?at etmek için gitmiştik. Huzur-i alilerinden ayrıldığımızda, annem ve teyzem bana:

Musa -aleyhisselam- Allah Teala?ya:

?O kimseye, ben iyilik yaptıkça o bana hep kötülükle mukabele etse, ben yine de ona iyilik yaparım.? dedi.

Nitekim imanın küfre karşı ilk direnişi olan Bedir Harbi?nde Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh- oğlu ile, Ebu Ubeyde bin Cerrah -radıyallahu anh- babasıyla, Hazret-i Hamza -radıyallahu anh- kardeşiyle kılıç kılıca geldi. Yani dini asabiyet, bütün fani asabiyetleri sıfırladı...

Rabbimiz, bizleri kardeşlik hukukuna layıkıyla riayet ederek kardeşlik mes?uliyetinden beraat fermanı alabilen mes?ud kullarından eylesin! Gönüllerimizi din kardeşliğinin feyz ve ruhaniyetiyle doldursun!

Muhterem pederim Musa Efendi -rahmetullahi aleyh-?in infak hali bu hususta örnek alınacak edep ölçüleri ihtiva etmekteydi. O, infakını o kadar güzel bir İslami üslup, nezaket ve zarafet içinde yapardı ki, kime ne kadar verecekse onu güzel bir zarfın içine koyar ve üzerine de hürmetkar bir hitaptan sonra:

?Sana diyorum, çabuk git ve o adama bir şey söyle, yoksa sonu felaket!?

?Eğer şeytanın başını ezmek istersen, gözünü aç ve gör; şeytanı kahreden edeptir. İnsanoğlunda edep bulunmazsa, o gerçekte insan değildir...

?Kişinin hayatında bir dirhem sadaka vermesi, ölümü esnasında yüz dirhem sadaka vermesinden daha hayırlıdır.? (Ebu Davud, Vasaya, 3/2866)

Enes bin Malik -radıyallahu anh- da; «?O zaman, seninle arasında düşmanlık bulunan kimsenin yakın bir dost gibi olduğunu görürsün. (Fussilet, 34) ayet-i kerimesinin tefsirinde;

?Heva kendisine ilah edinen kimseyi gördün mü? ona Sen mi vekil olacaksın? (el-Furkan, 43) buyrulmaktadır.

İsarın zirvesindeki mü?minler hakkında ayet-i kerimede şöyle buyrulur:

Bugün toplumumuzda hayli yaygın bir infak anlayışı olan, sadra şifa olmayacak cüz?i yardımlarda bulunmak suretiyle fakiri geçiştirme, vicdanımızı teselli etme hastalığına düşmemeliyiz.

?Fakirin sadakaya ihtiyacından fazla, kendisinin sadaka sevabına muhtaç olduğunu düşünmeyen zengin, sadakasını iptal etmiş ve ecrini kaybetmiştir.?

?Bu gece misafirinize ikramınız sebebiyle Allah Teala sizden çok hoşnud oldu.? buyurdu. (Bkz. Buhari, Menakıbu?l-Ensar, 10, Tefsir, 59/6)

?Ya Rasulallah! Bana İslam?ı telkin buyurunuz!? diyen hemşehrisini, imkanlarının en zayıf olduğu zamandan misal vererek teskin etti ve:

?Onlar sana kötü söylüyor, sen ise hala iyi söylüyorsun? diyenlere de:

İsmail Fakirullah Hazretleri?ne hizmet eden İbrahim Hakkı Hazretleri, birgün su almak için çeşmeye gider. Su dolduracağı sırada oraya gelen bir atlı:

?Ya Rabbi! Benden evvel, beni taşlayanları affet!? diye yalvararak büyük bir gönül isarı sergilemiştir.

?Beş şey gelmeden önce beş şeyi ganimet bil: İhtiyarlığından önce gençliğini, hastalanmadan önce sıhhatini, fakirliğinden önce zenginliğini, meşgul zamanlarından önce boş vakitlerini ve ölümünden önce hayatını!? (Buhari, Rikak, 3; Tirmizi, Zühd, 25)

?Hep birlikte Allah?ın ipine sımsıkı yapışın; parçalanmayın. Allah?ın size olan nimetini hatırlayın: Hani siz birbirinize düşman kişiler idiniz de O, gönüllerinizi birleştirmişti ve O?nun nimeti sayesinde kardeş kimseler olmuştunuz? (Al-i İmran, 103)

Af da Yerinde Gerek?

Bu hususta Merhum Necip Fazıl?ın şu ikazı ne kadar hikmetlidir:

İşte gerçek bir tevazu hali, mü?mini Rabbine ve O?nun yarattıklarına karşı böyle bir duygu derinliği içinde yaşatan, yüksek bir kulluk edebidir. Bu edebi, şahsiyetlerine güzelce nakşedebilenler, her hal ve hareketlerinde ölçülü ve dikkatli olurlar. Oturuşlarında, kalkışlarında, giyim-kuşamlarında, konuşmalarında, sükutlarında, duruşlarında, yürüyüşlerinde, velhasıl her hallerinde bu edebin tezahürü içinde bulunurlar. Cenab-ı Hak buyurur:

Ecdadımız Osmanlı, gayr-i müslimlere gösterdiği bu adil ve müsamahakar tutum sayesinde, Rumeli?de nüfusça azınlık olduğu halde, asırlarca sulh, sükun ve huzuru temin edebilmiştir. Ayrıca bu hal, birçok gayr-i müslim toplumun hidayetine de vesile olmuştur. Zira ayet-i kerimede buyrulur:

Allah?ın merhametine ve affına nail olmak isteyen kimse, insanların kusurlarından geçmeyi ve kötülüğe bile iyilikle karşılık vermeyi kendisine şiar edinmelidir. Zira Rabbimizin insanlığa rehber olmak üzere lutfettiği peygamberler, mürşidler, alimler ve arifler, daima bu güzel ahlakı sergilemişlerdir.

?Kişi ölmeden önce neye düşkün ise ruhunu o doğrultuda teslim eder. Bir keresinde can çekişen bir adamın yanında bulunmuştum. Ben; «La ilahe illallah! deyip telkin verdikçe o para sayar gibi parmaklarıyla birtakım hesaplar yapıyordu.?

?Tevazu, karşılaştığın her müslümanın senden üstün olduğunu kabul etmendir.? buyurur.

?Hayır, önce müslüman ol, sonra çarpış!? buyurup yoluna devam etti.

?Bu yüz yalan söylemez!? diyerek müslüman olmuştu. (Tirmizi, Kıyamet, 42/2485; İbn-i Mace, Et?ime 1, İkamet 174)

Ayrıca din kardeşinin bir yanlışını gördüğünde hemen menfi hüküm vermeyip önce hüsn-i zanla yaklaşmak, bu davranışının geçerli bir mazereti olup olmadığına bakmak, kardeşlik adabındandır. Mü?minler; birbirlerini daima hoş tutmalı, asla hor görmemeli, bilakis kardeşinin Allah indinde kendisinden daha makbul olduğuna inanmalıdır.

?Ey gaziler! Bilin ki cümleniz hakkında Ahirzaman Peygamberi; «Ne güzel askerdir onlar? buyurmuştur. İnşaallah cümleniz mağfursunuzdur. Şimdi de gaza malını israf etmeyip hayır ve hasenata sarf edin ve padişahınıza itaat ve muhabbet eyleyin!..?

?Zalimler topluluğu ile oturma.? (el-En?am, 68) buyrulur.

Nefsinden feragat edip isar ile verilen bir dirhem, böyle olmayan yüz binlerce dirhemlik sadakadan daha üstündür. Bunu şu hadis-i şerif ne güzel izah eder:

Hakikaten, insanın varlık içindeyken infak edebilmesi kolaydır. Böyle bir infak, malın fazlasından verildiği için kişinin nefsini çok fazla zorlamaz. Zor olan, yokluk içinde de cömert olabilmektir.

Ayet-i kerimelerde dargın mü?minlerin aralarını düzeltmeleri açıkça emredilmektedir. Yani din kardeşliği, ?ben haklıyım sen haksızsın? gibi tartışmaların üzerine bir şal atarak, geçmiş husumetleri unutmayı ve gerektiğinde nefsinden fedakarlık yaparak mü?min kardeşini affetmenin faziletine ermeyi gerektirir. Zira küs durmak, Allah?ın emrine itaatsizliktir. Kamil bir mü?min, ne pahasına olursa olsun, hiçbir zaman Allah?ın emrine bile bile itaatsizlik etmez. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- da İslam kardeşliğinin iman ile münasebetini şöyle ifade etmişlerdir:

Kalpte, Allah için buğz etme hassasiyeti kaybolursa, gayr-i müslimlerin nefsani hayat tarzını taklit neticesinde yavaş yavaş aradaki farklar ortadan kalkmaya başlar. İmanı bir halat kabul edersek, Allah için muhalefet hissi zayıflayınca, halatın lifleri tek tek kopmaya yüz tutar.

İslam Kardeşliği

Hak dostlarından Abdullah bin Mübarek Hazretleri, kötü huylu bir kimseyle yolculuk yapmıştı. Seyahatleri sona erip ayrıldıklarında, Hazret içli içli ağlamaya başladı. Bu hale şaşıran dostları, niçin ağladığını sordular. O ince ruhlu Hak dostu, derin bir iç çekti ve nemli gözlerle:

Hak dostlarının huzur ve ferahlık tevzi eden mütebessim bir çehreye sahip olmalarının bir hikmeti de, yüklenmiş oldukları irşad mes?uliyetidir. Zira halkı ikaz ve irşad hizmetinde güler yüz ve tatlı söz sahibi olmak, ilahi bir emirdir. Tebessüm, kişinin karşısındakiyle bir gönül rabıtasıdır. Bu itibarla, Halık?ın nazarıyla mahlukata en güzel bakış tarzı olan güler yüz ve tatlı söz kadar tesirli ve lüzumlu bir irşad metodu olamaz. Nitekim ayet-i kerimede buyrulur:

Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-?e bir adam gelerek, hangi sadakanın sevabının daha büyük olduğunu sordu.

?Yeminlerinizden dolayı Allah?ı , iyilik etmenize, takva sahibi olmanıza ve insanların arasını düzeltmenize mani kılmayın! Allah her şeyi işiten ve her şeyi bilendir.? (el-Bakara, 224)

İman izzetine ters düşen muhabbetler, mü?minin kendisiyle çatışmasına, imanını zedelemesine, hatta inkar bataklığına düşmesine bile sebebiyet verebilir. O halde, nasıl ki midemize kirli ve haram bir lokma girmemesi için dikkat ediyor isek, layık olmayan muhabbetleri gönle sokmamak hususunda da aynı hassasiyeti göstermemiz gerekir. Kalpte iman muhabbetinin muhafazası için de:

Demek ki kişinin hayır veya şer namına ahirette karşısına çıkacak her şey, bu dünyada yapıp ettiklerinin tecessümünden ibarettir. Bunun içindir ki Yüce Rabbimiz biz kullarını şöyle ikaz buyurur:

Bugün de şahsi rahat ve konfordan, evlerin dekorundan ve günlük harcamalardan yapılacak küçük fedakarlıklarla bile olsa, bu yüce ahlakı herkes mümkün olduğu kadar yaşamaya çalışmalıdır. Zaten toplumdaki muhtaçların, muzdariplerin, mazlumların hali, vicdanı olanlar için yeterli bir ibret tablosudur. Bu ibretle hareket eden varlıklı kimseler, kendilerine mahsus bir lüks ve rahatlık arayışından uzak dururlar. Fakat bu hakikatlerden gafil kalarak kendileri için aşırı masraf yapanlar, ?kendi malım değil mi, istediğim gibi harcarım? düşüncesizliğiyle saçıp savuranlar, Kur?ani ifade ile; nankör şeytanın arkadaşlarıdırlar.2

?Sevdiğini Allah için sev! Terk ettiğini de Allah için terk et! Bilmiş ol ki, Allah?ın rızası böylelikle kazanılacak. Yoksa insan, oruç tutmuş, namaz kılmış, hacca gitmiş? Bunlardan gereken faydayı göremeyecek. İnsanlar maalesef bugün iyice dünyalık oldular. Muhabbet ve nefretleri sırf dünya menfaatleri içindir?

?Ben, Ebu Zer -radıyallahu anh-?ı üzerinde değerli bir elbiseyle gördüm. Aynı elbiseden kölesinin üzerinde de vardı. Kendisine bunun sebebini sordum; Ebu Zer, Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- zamanında bir kişiye hakaret ettiğini ve onu annesinden dolayı ayıpladığını anlattı. Bunun üzerine Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- ona şöyle buyurmuş:

?Ya Eba Bekir! Şu ihtiyar babanı neden buraya kadar yordun? Biz onun yanına gidemez miydik?!.? karşılığını verdi.2

?Bir manevi mecliste en çok istifade eden, orada en çok tevazu ve mahviyet gösterendir. Çünkü rahmet-i ilahi daima fakirü?l-meşreb, mütevazı kimselerin gönlüne nüzul eder. Görmüyor muyuz ki, yağmur suları bile daima çukurlar ve ovalarda toplanıyor, derelerde akıyor.?

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- da kendinden çok ümmetini düşünürdü. Ashabı doymadan kendisi ve ailesi doymazdı. Elinde ne varsa muhtaçlara verir, evinde günlerce ocak yanmaz, ekmek bulunmazdı.

Allah Rasulü?nde fani olan Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh- da kötülüğe af ve iyilikle muamelenin kabına varılmaz numunelerini sergilemiştir:

Görüldüğü üzere, ardından başa kakma ve mihnet gelen riyakarca infaklar, kulu sevap yerine azaba duçar eden ağır cürümlerdendir. Çünkü kalpler, nazargah-ı ilahidir. İncitilmeye gelmez?

Hakikaten nice müslüman; düğün, sünnet ve cenaze merasimleri gibi, hayatın en mühim safhalarında dini unutabiliyor. Halbuki bunlar, dinin asıl hatırlanması ve İslam kimliğine göre yaşanması gereken anlardır. Zira din; belli zamanlara has bir merasim değil, ömrün her anını tanzim eden bir hayat tarzıdır. Dolayısıyla kimi zaman yaşanıp kimi zaman rafa kaldırılamaz. Hayatın her anını son derece nezih bir İslami tavırla yaşamak gerekirken, aksine onun en mühim safhalarını Allah Teala?yı gadaplandıracak hale getirmek, tıpkı bir bardak menba suyuna bir miktar necaset damlatarak onu içilmez hale getirmek gibi çirkin bir iştir.

Rabbimiz?in bizlere örnek gösterdiği sahabe nesli, mallarından ve canlarından fedakarlık yaparak ilk defa Mekke döneminde çektikleri sıkıntılarla imanlarının bedelini ödediler. İkinci olarak Medine?de defalarca müşriklerin taarruzlarına göğüs gerip müslümanca yaşayabilmenin bedelini ödediler. Üçüncü olarak da tebliğ hizmetleriyle hidayet nurunu asırlara taşıyarak iman mes?uliyetinin bedelini ödediler. Sahip oldukları bütün nimetleri Hak yolunda seferber ettiler. Zira onlar daima:

?Kıyamet günü hiçbir kul; ömrünü nerede tükettiğinden, ilmiyle ne gibi işler yaptığından, malını nereden kazanıp nerede harcadığından, vücudunu nerede yıprattığından sorulmadıkça bulunduğu yerden kıpırdayamaz.? (Tirmizi, Kıyamet, 1)

Cömertlik ve İnfak

Velhasıl, gerçek seven, sevdiğinin sevdiklerini de sever, sevmediklerinden hoşlanmaz ve sevdiğini çokça anar. Nitekim Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-?a imanın en faziletlisi sorulduğunda şöyle buyurmuştur:

?Cenab-ı Hak, bir yudumcuk ilahi muhabbete öyle bir hususiyet vermiştir ki, ondan nasib alan, iki alemin endişesinden kurtuluşa erer.?

Cenab-ı Hak, gerçek İslam kardeşliğinin nasıl olması gerektiğini anlamamız için, bizlere Ensar ve Muhacir kardeşliğini örnek gösteriyor. Onlara bakarak kendi halimizi mizan etmemizi murad ediyor.

Cenab-ı Hak, zamanı doğru kullanma hususunda ekseriyetle hüsran içinde olan kullarının, bu hüsrandan kurtularak ilahi ikramlara nail olabilmeleri için şöyle buyurmaktadır:

Peygamber müezzini Bilal -radıyallahu anh-, siyahi idi. Ebu Zer -radıyallahu anh- ona bir kızgınlık anında; ?Ey kara kadının oğlu!? diye hitab etti. Bu sebeple Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-, ona kızdı. Ebu Zer -radıyallahu anh-?ın sonraki bir halini Ma?rur bin Süveyd şöyle anlatır:

?Ben de bununla emrolundum.? buyurdu. (Heysemi, X, 242)

?Ey din kardeşlerim, bu cami-i şerif Allah?ın izni ile tamamlanmıştır. Yanlışlıkla veya unutularak ücretini alamayan veya hakkı yenen varsa, gelsin hakkını alsın!. Olabilir ki, o kimse burada değildir. Bulunanlara ricam ola; onlara bildireler! Onlar da gelip bizden haklarını alalar!..?

?Bildiğim insanlar arasında dünyaya geldiği gibi ölen tek insan, Bişr bin Haris?dir. Dünyaya çıplak geldi ve çıplak gitti. Ölüm döşeğinde iken biri gelerek ondan bir şey istedi. O esnada onun, üzerindeki gömlekten başka bir şeyi yoktu. Onu da çıkardı, yoksula verdi. Başka birinden ödünç gömlek aldı ve o şekilde vefat etti. Yani ölünce bir gömleği bile yoktu. Gömleksiz geldi, gömleksiz gitti.?

?İnsanlardan öyleleri de var ki, Allah?ın rızasını almak için kendini ve malını feda eder? (el-Bakara, 207)

Nefsin cimriliğinden ve şeytanın vesveselerinden kurtulabilenler, aynı zamanda infak ettiklerinin zayi olmadığını, ahirette kendilerini bekleyen saadet sermayeleri haline geldiğini de çok iyi idrak ederler. Nitekim hadis-i şerifte buyrulur:

Yürürken ayak uçlarına bakmakta; tevazu, edeb, haddini bilmek, gözü haramdan korumak, Allah ve Rasulü?nün emirlerine bağlılık gibi faziletler vardır.

İşte asıl fazilet, böyle muhtacın elinden tutabilmektir. Yani istemekten haya ettiği için halini gizleyen takva sahibi muhtacı arayıp bulmak ve onları simalarından tanımayı kalbimizin hassasiyeti haline getirmek, Rabbimizin bir emridir. Şüphesiz ki bu hassasiyeti kazanabilmek, malın helalliği ve gönüllerdeki ihlas nisbetinde mümkündür.

?Otur, iç!? buyurdu. Sonunda Ebu Hüreyre -radıyallahu anh-:

Hazret-i Mevlana buyurur:

?Yoksul kişi cömertlerin aynasıdır. Sakın aynaya karşı gönül kırıcı sözler söyleyerek onu buğulandırma.?

İşte mü?minin tabiat-ı asliyesi olan tebessüm, bir bakıma bu itidal kıvamını da ifade eder. Fakat tebessüm gibi güzel bir davranışın da bir afeti vardır ki, o da yanlış bir niyetle yapılmasıdır. Gurur, kibir, istihza, din kardeşini hor görme, mü?minlerle alay etme gibi kötü niyetlerle yapılan ve pek de önemsenmeyip geçilen bu tip tebessümler, aslında pek çetin bir ahiret vebali olacaktır. Nitekim İbn-i Abbas -radıyallahu anhüma-:

?Mal, sadaka vermekle hiç eksilmez. Bilakis hayırlarda bulunmak, malı zayi olmaktan korur!?

Bu yönüyle tasavvuf da, sırf dünyadan el-etek çekmek, Yunus?un buyurduğu gibi yalnızca tac ile hırkaya bürünüp belli evrad u ezkar ile iktifa etmek değildir. Bilakis özü itibariyle tasavvuf, hayat ve kainatta sergilenen sayısız hikmet tecellileri ile ruhen derinleşerek ilahi vuslat yolunda mesafe alabilmektir. Bu da ancak ilahi azamet ve kudret akışları karşısında hiçliğini idrak ederek her nefeste?Aman ya Rabbi!? niyazı ile yaşamaya bağlıdır.

Alem buğday ben saman,

?Bilesiniz ki, Allah?ın dostlarına korku yoktur; onlar üzülmeyecekler de.? (Yunus, 62)

?Peygamber Efendimiz buyurdu ki:

?Ya Musa! Namaz senin kılavuzundur, oruç sana kalkandır, verdiğin sadaka üzerine gölge olacaktır, secdedeki tesbih senin için cennette ağaç olacaktır. Kitabımı okuman sana köşk ve huri sağlayacaktır. Ben?im adımı anman da senin ışığın olacaktır. Sırf Ben?im için hangi ameli işledin?

Yani Hazret-i Ömer -radıyallahu anh- iktisada riayet ederek ve kendi ihtiyaçlarında kifayet miktarıyla yetinerek haccını ifa ederdi. Böylece malının arta kalanını da infak ederdi. Zira Cenab-ı Hak infakın ölçüsünü?ihtiyacın fazlası?1 olarak beyan etmiştir. Buna göre cömertliğin asgari ölçüsü, malın fazlasından kendine lazım olmayanı vermektir.

İman Reaksiyonu

?Yahu bu çağda artık böyle şeylere takılmamak lazım, siz de aşın bunları? gibi amiyane ve beylik laflarla Allah?ın emirlerini hafife alırsa, -ki bu tip sözlerin ucu küfre kadar gider- artık onun davetine katılmayıp Allah için bir reaksiyon göstermek icab eder. Zira mü?minler, yaşadıkları her zaman ve mekanda Allah?ın şahitleridirler. Nitekim ayet-i kerimede buyrulur:

?Çekil önümden be çocuk!? diye bağırır. İbrahim Hakkı Hazretleri?ni azarlayarak atını çeşmeye sürer. O da testisini alıp bir kenara çekilmeye uğraşırken atını mahmuzlayan adam, onu bir köşeye sıkıştırır. İbrahim Hakkı, testisini bırakıp kendisini kurtardığı esnada at da testinin üzerine basarak onu paramparça eder. Ağlayarak hocasının huzuruna gelen İbrahim Hakkı olup biteni anlatır. Hocası sorar:

?Hayra vesile olan, hayrı yapan gibidir.? (Tirmizi, İlim, 14)

Osman Nuri Topbaş

Hazret-i Ali ve Hazret-i Fatıma -radıyallahu anhüma-?nın yaptıkları infaka, Allah Teala tarafından gelen takdir ayeti, bu meyanda bütün infak ehli mü?minlere örnek olmalıdır:

Nitekim ayet-i kerimede buyrulur:

Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- hayırda acele etmenin ehemmiyetini kendi örnek hayatında sergilediği sayısız faziletlerle tebliğ buyurmuşlardır. Bunlardan birini, Ukbe bin Haris -radıyallahu anh- şöyle nakleder:

?Sizi durgun görüyorum; üzücü bir şey mi oldu? diye söze girer ve; ?Eğer üzüldüğünüz şey, bu dünya ile ilgili ise kederlenmeye değmez. Ahiret ile ilgili bir husus ise, nedir sizi üzen? diye sorar.

?Ben de Hazret-i Yusuf?un kardeşlerine dediği gibi; «?Size bugün hiçbir başa kakma ve ayıplama yok! Allah sizi affetsin! Şüphesiz O, merhametlilerin en merhametlisidir. diyorum. Haydi gidiniz, artık serbestsiniz!? buyurdu.2

?Ya Ali! Beni tam öldürecekken niye durdun? Ne oldu ki, şiddetli bir hiddetten tarifsiz bir sükuna geçtin? Bir şimşek gibi çakmakta iken bir anda sakin bir hava gibi duruluverdin. Bu ani değişikliğin hikmeti nedir? Bu halin bana bir muamma oldu.? der.

Cahiliye devrinde zulüm, azgınlık, cehalet ve korkunç kan davaları ile adeta kan gölüne dönen bedevi çölleri, İslam?ın nuru ile üstün bir medeniyet bahçesi oluverdi. Bugün bize kudsi bir miras olarak intikal eden İslam kardeşliği, o saadet asrının bir bereketidir. İslam kardeşliği sayesindedir ki mü?minler; ırk, kavmiyet, meşrep ve mezhep gibi farklılıklara rağmen asırlarca birlik ve beraberliğin huzuruyla yaşamışlardır. Bu huzuru kaybetmek, ferdi ve ictimai kayıpların en hazinidir. Birlik ve beraberliği baltalayan nefsani ihtirasların, benlik davalarının, siyaset ve riyaset kavgalarının, hiddet ve nefretin yegane çaresi, ?İslam kardeşliği?dir.

İnsanlığa örnek şahsiyet olarak lutfedilen Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem-, mübarek ömrü boyunca nice ağır cefalara katlandı, sayısız çile çemberinden geçti. Nitekim; ?Allah yolunda hiç kimsenin görmediği eziyetlere maruz kaldım? buyurdu. (Tirmizi, Kıyamet, 34/2472)

Muhabbet ve Buğzda Samimiyet

Yine Allah Rasulü?ne bir süt getirilse, onu önce fakir sahabiler olan Ashab-ı Suffe?ye ikram ederdi. Ashabı açken kendisini doyurmayı düşünmezdi. Zira O?nun nazarında infak ve fedakarlığın hazzı, duyulabilecek bütün lezzetlerin şaheseriydi. Bir şair, Efendimiz?in bu isar halini ne güzel bir teşbih ile izah eder:

Son nefesimizin zamanı meçhul olduğundan bizi ebedi hayatta felaha erdirecek bir hesaba hazırlık için gün, bugündür. Ahiret azığımızın tedariki demek olan amel-i salihler için dem, bu demdir. Hadis-i şeriflerde, sahip olduğumuz nimetlerden tek tek hesaba çekileceğimiz hatırlatılarak, o nimetler hususunda gafletten sakınmamız şöyle telkin edilmektedir:

?Ben kul oldum, kul oldum, kul oldum. Ben aciz kul, kulluğumu ifa edemediğimden utandım ve başımı önüme eğdim. Her köle azad edilince sevinir. İlahi! Ben ise, Sana kul-köle olduğum için sevindim.? niyazında olduğu gibi, hakiki tevazu, kulu ilahi azamet karşısında yokluğunu itiraf ile boyun eğmeye sevk eder.

?Sizden önceki kavimlerden birine mensup biriydi. «Bana hakaret eden ve dil uzatarak gıybetimi yapan kimselere hakkımı helal ediyorum. derdi.? (Ebu Davud, Edeb, 36/4887)

?Biz Sen?in hayır ve iyilik yapacağını umarak; «Hayır yapacaksın! deriz. Sen, kerem ve iyilik sahibi bir kardeşsin! Kerem ve iyilik sahibi bir kardeş oğlusun!..? dediler.

?Onlar hayırda birbirleriyle yarışırlar...? (Al-i İmran, 114) buyurmaktadır. İşte bu hayır yarışının mü?minlerde tabiat-ı asliye haline gelmesi şarttır. Mü?min, esen meltemler gibi müşfik, yağan yağmurlar gibi cömert olmalı, her an etrafına huzur bahşederek Hakk?ın rızasını aramalıdır.

Zira Ramazan, bütün hayır-hasenatın kat kat sevapla mükafatlandırıldığı ilahi bir lutuf mevsimidir. İçinde bin aydan hayırlı bir Kadir gecesi bulunan Ramazan-ı Şerif?i layıkıyla ihya edenler, sayısız nimetlere nail olurlar. Ona duyarsız kalanlar ise, dehşetli bir mahrumiyete duçar olurlar. Nitekim Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- bir hadis-i şeriflerinde şöyle buyurmuşlardır:

Mevlana Hazretleri, infakın malı eksiltmeyip bilakis bereketlendirdiği hakikatini ne güzel ifade eder:

?Aklım, kalbime; «İman nedir? diye sordu. Kalbim ise aklımın kulağına eğilerek; «İman edepten ibarettir. dedi.?

Yine bir hadis-i şerifte Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- buyururlar ki:

«Bak arkadaş! Allah?tan kork ve bu yaptığından vazgeç! Çünkü bunu yapmak sana helal değil! diye uyarırlardı. Ertesi gün o adamı aynı vaziyette gördüklerinde onunla birlikte yiyip içebilmek ve yanında oturabilmek için bir daha ikaz etmezlerdi. İşte o zaman Allah Teala onların kalplerini birbirine benzetti.?

Kalpler muhabbetle Hakk?a ram olduğunda, zühd hali başlar. Mal ve servet gözden ve gönülden düşer, ancak Hakk?a yakınlığa vesile olabildiği nisbette değer kazanır. Allah rızasını dileyen mü?min, sade ve gösterişsiz bir hayat yaşayıp kifayet miktarıyla yetinmeyi bilir ve infak edebilmenin yollarını arar.

Arkadaş! Yürü, gerekirse ırmaktan sıcak su iç de, kızgın güneşte kavrulsan bile ekşi yüzlü insanın elinden soğuk şeker şerbeti içme! Kaşları diken gibi çatılmış olan kimsenin ekmeğini yemek ruha ziyanlıktır.

?Anam, babam Sana feda olsun ya Rasulallah! Ver! Arş?ın Sahibi azaltır diye korkma!? dedi.

?Bugün bir cenaze teşyiinde bulundunuz mu? diye sorarak onları din kardeşlerinin dert ortağı ve teselli kaynağı olmaya teşvik ederdi.

Bu hususta asırlardır İstanbul semalarına ruhaniyet katan Süleymaniye külliyesi sayısız misallerden biridir. Külliyeyi yaptıran Kanuni Sultan Süleyman, kul hakkından çok korkar, adil bir halife olmaya gayret ederdi. Şeyhulislam Ebussuud Efendi?nin temele ilk taşı koyması ile başlayan inşaat tamamlanınca Kanuni, mimarından işçisine kadar herkesi topladı. Cenab-ı Hakk?a hamd ettikten sonra konuşmasına başladı:

?Hayır, Sen?i hak peygamber olarak gönderen Allah?a yemin ederim ki, artık içecek yerim kalmadı.? dedi. Nihayet Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- kabı aldı, Allah?a hamdetti, besmele çekti ve kalan sütü içti.? (Bkz. Buhari, Rikak, 17)

?Güzel ahlaklı bir adam vardı. Bu zat, fenalık yapanlar hakkında daima iyi söyler, onlara iyi muamele ederdi. Vefat ettikten bir müddet sonra birisi onu rüyasında gördü ve:

Efendimiz, Hazret-i Ömer?in bu sözünden hoşnud olmadı. Ensar?dan biri:

?Testini kıran atlıya sen bir şey söyledin mi?

Lüks yaşama düşkünlüğü, düğün, sünnet ve sair kutlama ve eğlencelerde sergilenen nefsani ve şehvani manzaralar, yapılan israflar, civardaki hastaları, bebekleri, mahzun, gamlı ve yorgun gönülleri düşünmeden, kul hakkı çiğnediğini aklının ucundan bile geçirmeden patlatılan silahlar, havai fişekler, maytaplar, rahatsız edici müzik çığlıkları vs? Bütün bunlar, dünyevileşme ve yabancı kültür istilasının toplumumuzdaki menfi tesirlerinden birkaçıdır. Bizim dini ve milli örfümüz içinde böyle aşırılıklara yer yoktur. Nitekim ince ruhlu ecdadımız, toplum hayatında da İslami nezakete dikkat ederlerdi. Hastası olan evin penceresine kırmızı bir çiçek konulur, oradan geçen satıcılar rahatsızlık vermemek için sessizce geçer, çocuklar da oyunlarını diğer mahallelerde oynarlardı...

?Ey Kureyş topluluğu! Şimdi benim, sizin hakkınızda ne yapacağımı sanırsınız? diye sordu. Kureyşliler:

Tarihte benzeri görülmemiş bir?uhuvvet, yani kardeşlik? nizamını insanlığa tebliğ etmiş olan Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- buyururlar ki:

İkincisi, karşılık beklemeden iyilik etmektir. Böyle davrananlar birinci basamaktakilerden daha üstün kimselerdir.

?Allah?ın kullarından birtakım insanlar vardır ki, nebi değildirler, şehid de değildirler, fakat kıyamet gününde Allah katındaki makamlarından dolayı onlara nebiler ve şehidler imrenerek bakacaklardır.?

Hazret-i Ali?nin torunu İmam Zeynelabidin Hazretleri de her gece Medine fukarasının kapılarına sırtında taşıdığı erzak çuvallarını bırakır, kimseye görünmeden geri dönerdi. Bir sabah o fakirler, kapılarına erzak konulmamış olduğunu gördüler. Sebebini merak ederlerken, Zeynelabidin Hazretleri?nin vefat ettiği haberi bütün Medine?ye yayıldı. Herkes derin bir mateme büründü.

İşte bu kalbi kıvama erdikten sonra kişi asıl manevi terakki yoluna girmiş sayılır. Mevlana Hazretleri bu kalbi kıvama erenlere şöyle seslenir:

? De ki: Eğer Allah?ı seviyorsanız bana uyunuz ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın...? (Al-i İmran, 31)

?Yoksul kişi nasıl cömertlik ve iyiliğe muhtaç ise, cömertlik ve iyilik de yoksul kişiye muhtaçtır. Güzeller, güzelliklerini seyretmek için nasıl tozsuz, passız, parlak bir ayna ararlarsa, cömertlik de yoksulları, zayıfları öylece aramaktadır.?

Cenab-ı Hak bütün mü?minleri kardeş ilan etmiş, kardeşliğin şart ve vecibelerini beyan etmek için de Peygamber Efendimiz?i biz kullarına numune-i imtisal kılmıştır. Sahabe-i kiram ve Hak dostlarını da, kardeşlik ruh ve şuurunun zamanlara yayılan zirveleri eylemiştir. Dünyada yalnızca mü?minlere bahşedilen bu müstesna saadet hazinesini muhafaza etmek, mü?minlerin en mühim vazifelerindendir. Zira layıkıyla sahip çıkılmayan kıymetler, zamanla elden çıkar.

?Kul, kardeşinin yardımında bulunduğu sürece, Allah da kuluna yardım eder.? buyurmuşlardır. (Müslim, Zikir, 37-38)

Caminin içindeki manevi atmosferin insan halet-i ruhiyesinde icra ettiği tesir çok barizdir. Bu abidevi mabedi ziyarete gelen farklı dinlere mensup pek çok turist bile, karşılaştıkları ruhani havanın cazibesiyle huzur ve sükun içinde ruhlarını dinlendirmektedirler.

?Odamızda birazcık altın -veya gümüş- olduğunu hatırladım. Beni hayırda acele etmekten alıkoymasın diye hemen dağıtılmasını emrettim.? (Buhari, Ezan 158, el-Amel fi?s-Salat 18; Nesai, Sehv 104)

Hakk?a kulluk; öncelikle yüksek bir şuur işidir. İlahi kudret ve azamet karşısında hiçliğini idrak etmek, Hakk?ın dilemesiyle yokluktan varlığa çıktığımız gibi, varlığımızı da O?nun lutf u keremiyle sürdürebildiğimizi, her an ve her nefeste O?na muhtaç olduğumuzu bilmek, kulluğumuzun özünü teşkil eder. Yani kulluk, saltanat-ı ilahiyye içindeki aciz mevkiini görebilmek ve haddini bilebilmekten geçer. Bunu layıkıyla görebilen bir insanda ise büyüklenmeye, varlık ve benlik iddiasına mecal kalmaz, engin bir tazim ve edeb halinde;

?Firdevs Cenneti?nde Peygamberler ve sıddiklarla bir arada bulunmayı istiyorsun ama, buna karşılık hangi ameli işledin? Hangi şehevi arzunu kırdın? Hangi hiddetini yendin? Sana gelmeyen hangi akrabana gittin? Kardeşinin hangi kusurunu bağışladın? Allah için hangi yakınından uzaklaştın veya hangi uzağına yaklaştın?..? (İhya, c. II, s. 402)

Böylece İstanbul?u fetheden ordunun faziletini yeni bir faziletle taçlandırmak için onların hepsini şehrin imarına ve ammenin istifadesi için hayır müesseseleri kurmaya teşvik etti.1

Zaman, iki uçlu bir bıçak gibidir. Kitap ve Sünnet?in ruhaniyeti içinde değerlendirilirse cennete vuslat vesilesidir. Diğer taraftan nefsine ram olanlar için, sanki akıp giden bir sel gibidir ki, bu selin içinde sürüklenen avare bir kütük olmamak icab eder.

Şayet bu hassasiyet gösterilmemiş olsaydı, İslam?ın huzurunu, zarafetini, estetiğini, ihtişamını aksettiren sanat eserleri meydana gelemezdi. Mimar Sinanlar, Hattat Hamdullahlar, Karahisariler ve emsallerinin yetişebileceği yüksek bir medeniyet zemini inkişaf edemezdi. Bu yüzden her hususta İslam şahsiyet ve vakarını sergileyip gayr-i müslimlerin hayat tarzına özenmekten sakınmak icab eder.

Yani mü?minlerin, boş ve yararsız şeylerden bile yüz çevirmeleri emrolunmuşken üstelik bir de Allah?ı gadaplandıracak mahiyetteki davetlere iştirak etmeleri asla düşünülemez. Böyle bir durumla karşılaşan bir mü?min, münasip bir lisanla ikaz vazifesini yerine getirmelidir. Eğer ikaz edilen kimse:

Bir yoksul, Peygamber Efendimiz?e gelerek aç olduğunu söyledi. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- hanımlarına haber göndererek yiyecek bir şeyler istedi. Fakat bütün hanımlarından aynı cevap geldi:

?Ey ashabım! Siz birisine iyilik etseniz, o da size karşı kötülük yapsa, ne yaparsınız? buyurdular. Ashab-ı kiram, iyilikle mukabele edeceklerini söylediler. Rasul-i Ekrem Efendimiz tekrar:

Cömertlik, bütün karşılıkları görmektir. Bu yüzdendir ki, cömertlik ümit ve neşe getirir. Ve verdiği şeylerin kaybolduğu korkusunu giderir.

Cenab-ı Hak bu hassasiyetleri kalplerimizden eksik etmesin!

Bu hususta, tarihimizde 2. Bayezid?in gösterdiği ince firaseti, bizler de örnek almalıyız. 2. Bayezid devri, Osmanlı kültür ve medeniyetinin temellerinin atıldığı bir zamandır. Meşhur İtalyan mimar ve ressam Leonardo da Vinci, Bayezid Han?a bir mektup yazıp İstanbul?daki cami ve diğer eserlerin plan ve projelerini bizzat yapmayı teklif eder. Bu teklif, Kubbealtı vezirleri arasında sevinç ve heyecanla karşılanır. Bayezid Han ise, bu teklifi reddederek şöyle der:

?Bir dirhem, yüz bin dirhemi geçmiştir.? buyurmuşlardı. Ashab:

Bunun içindir ki Şeyh Sadi şu ikazda bulunur:

?Evet ya Rasulallah, seviyorum.?

Yine çölden gelen bir bedevi, Mescid-i Nebevi?nin içinde küçük abdestini bozmuştu. Sahabiler adamı azarlamaya başladılar. Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- ise:

?Ya Rab! Muhammed -aleyhisselam- ile ümmetinden bazılarının cennetteki mevkilerini bana göster!? diye iltica eder. Hak Teala?dan şöyle bir hitap gelir:

?Vallahi, Velid bin Mugire gibi bir müşriğin himayesinde emniyet içinde yaşayarak, arkadaşlarımın ve akrabalarımın Allah yolunda çektikleri türlü çileleri benim çekmeyişim, büyük bir noksanlıktır! Allah?ın himayesi daha şerefli ve daha emniyetlidir!? diye düşünerek hamisi Velid?in yanına gitti. Ona:

HAYRA VESİLE OLAN, HAYRI YAPAN GİBİDİR

Kardeşlik

Bu itibarla din kardeşliği, sırf sözde kalıp icraate geçmeyen muhabbet iddialarıyla değil, fiili ve müşahhas muhabbet tezahürleriyle yaşanabilir. Fiili muhabbete muvaffak olabilen kamil mü?minler, Efendimiz

Birgün kalabalık bir sahabe grubunun içinde diz üstü oturmuş yemek yerlerken O?nu bu halde görüp yadırgayan bir bedevi:

Hasislik İlletinden Kurtul!..

Tasavvufun özüne ve gayesine nazar ettiğimizde; onun ruhani inkişafta esas vasıtasının?muhabbet?, bu terakkideki zirvesinin de?adab? yani edepler olduğunu görürüz. Bu itibarla mü?min, gönlünün merkezini Allah ve Rasulü?ne tahsis edebildiği nisbette ilahi vuslata nailiyet yolundadır. Bunun en büyük alameti de, nebevi ahlak ile ahlaklanmaktır.

?Cahil bir ceylan, olgun bir ceylana dert yanar:

?Bu dünyada yediğin ve içtiğinden bir miktarını hayrın için azalt ki, ileride Kevser havuzunu bulasın. Vefa toprağına bir yudumcuk döken kişiden, devlet avı nasıl kaçabilir?..?

Mü?min, her zaman ve mekanda Hakk?ın rızasına vesile arar. Din kardeşlerinin dertleriyle ilgilenmek ise, Allah?ın rızasının aranacağı en güzel yollardan biridir. Nitekim Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-:

«?Ey akıllı dostum! Yaşamak istiyorsan tehlike içinde yaşa. Kendini daima bileyi taşına vur. Keskin ve cevherli bir kılıçtan daha keskin yaşa! İmanın seviyesi, ancak zorluklar karşısında belli olur. Tehlike; senin gücünü imtihan eder. Beden ve ruhunun nelere kadir olduğunu bize o bildirir. ?

?Bu ulu mabedi Sinan açsın! Zira en çok emeği geçen odur!.? dedi.

?Faydalı işler görmekte acele ediniz. Zira yakın bir gelecekte karanlık geceler gibi birtakım fitneler ortalığı kaplayacaktır. O zamanda insan, mü?min olarak sabahlar, kafir olarak geceler; mü?min olarak geceler, kafir olarak sabahlar; dinini küçük bir dünyalığa satar.? (Müslim, İman 186; Tirmizi, Fiten 30, Zühd 3)

İnfak Et ki Sana da İnfak Edilsin...

?Ey insanlar! «Kişi sevdiği ile beraberdir. hadisini yanlış anlamayın! Salihlerin amelini işlemedikçe salihlerden olamazsınız. Zira yahudi ve hristiyanlar, kendilerince peygamberlerini severler, fakat onlar ile değildirler.? (İhya, c. II, s. 402)

?Müslüman, müslümanın kardeşidir. Ona zulmetmez, onu düşmana teslim etmez. Din kardeşinin ihtiyacını karşılayanın Allah da ihtiyacını karşılar. Müslümandan bir sıkıntıyı giderenin, Allah da kıyamet günündeki sıkıntılarından birini giderir...? (Buhari, Mezalim, 3; Müslim, Birr, 58)

Kötülüğe Karşı Ne Kadar İyilik?..

Dolayısıyla infakımızın ruhaniyet bahçelerini mi, yoksa nefsaniyet dikenliklerini mi yeşerttiğine dikkat etmemiz şarttır.

Maruf-i Kerhi, işittiği bu acı sözlere de sabreder. Lakin hanımı daha fazla dayanamayıp ona, bu nankör hastayı artık evden göndermesini söyler. Maruf-i Kerhi Hazretleri ise, mütebessim bir çehreyle şöyle der:

Allah için birbirlerine muhabbetle kenetlenip, omuz omuza saf tutarak birlikte gayret ve mücadele edenler, ayet-i kerimede şöyle methedilir:

Yani infak ettiğimizde, muhatabımızdan çok kendi gönlümüzü kontrol ederek gerçek sehavete nail olabilirsek ne mutlu bizlere!..

?Değnekleri birer birer alın, bakalım kırabilecek misiniz? demiş. Hepsi birer değnek almış ve kırmış. Bunun üzerine o zat oğullarına:

İslam kardeşliği öyle ulvi bir bağdır ki, gelip geçici arkadaşlıklarla, hatta ömürlük dostluklarla, dahası ana-babadan gelen kan ve nesep kardeşliğiyle bile kıyaslanamaz.

Bu sebeple muhtacın bize gelip de ihtiyacını arz etmesini, Hakk?ın bize bir lutfu olarak telakki etmek ve bunu Hakk?a kulluk şerefi bilmek gerekir. Hazret-i Ali -radıyallahu anh-?ın şu ifadeleri, bu hakikati ne güzel izah eder:

Kişinin Gerçek Malı Ahirete Gönderdiğidir

?O kimse yine kötülük yaparsa ne yaparsınız? buyurdular. Ashab, yine iyilik edeceklerini bildirdiler. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-:

Onların gönül alemleri her an Hak Teala ile beraber olduğundan, daima Hakk?ı hatırlatırlar. Onların izinden yürüyenler, hayat ve hadiseleri ahiret penceresinden seyretmenin hikmet ve marifetine ererler.

?Her kim Allah için sever, Allah için buğzeder, Allah için verir ve Allah için vermekten uzak durursa imanını kemale erdirmiş olur.? (Tirmizi, Sıfatü?l-Kıyame, 60)

Peygamber Efendimiz?in bu husustaki yüksek ufkunu gösteren şu hadis-i şerifler, bütün müslümanlara eşsiz bir ahlak ölçüsü takdim etmektedir:

Ayrıca mevtanın ruhu için sadakalar verilip fakir-fukaranın hayır duaları alınarak Cenab-ı Hakk?ın rahmeti taleb edileceği yerde, hristiyanlıktan gelme bir adet olan çelenklerle gayr-i müslimlere benzer manzaralar sergilenmektedir.

Hadis-i şerifte ise:

Dolayısıyla fırsat eldeyken hayırda acele edip ahiret azığı tedarik etmeye bakmak her mü?minin hedefi olmalıdır. Dünyanın geçici zevk u safalarına, aldatıcı yaldızlarına kanmamak, burada sahip olunan malın, rüyada bulunmuş bir defineden farksız olduğunu unutmadan hakiki ve ebedi hayata hazırlanmak icab eder.

Ya Rabbi! Bizlere imanı sevdir ve kalplerimizi iman muhabbetiyle müzeyyen kıl! Bizlere küfrü, fasıklığı ve isyanı çirkin görmeyi ve onlardan layıkıyla sakınıp sakındırmayı nasib eyle! Bizleri hayra anahtar, şerre kilit kıldığın salih kullarının zümresine ilhak eyle!

Kundakla teneşir arasında inişli çıkışlı, dar bir koridor olan ömür, alıp verdiğimiz nefeslerin yekunundan ibarettir. Sayısı kullara meçhul, Allah?a malum olan bu nefeslerin en düşündüreni, şüphe yok ki?son nefes?tir. Son nefes, nihayete eren bir dünya hayatı ile yeni başlayan ebedi bir alemin kavşak noktasıdır. Yine o, son derece sarp ve çetin bir geçittir. İdrak sahibi her mü?min, o geçidi derin derin tefekkür edip her halini bu istikamette düzeltme gayreti içinde olmalıdır.

Dipnotlar: 1) Bkz. el-Bakara, 219. 2) Bkz. el-İsra, 27.

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- da bir defasında:

Allah Rasulü?nün sevgisine ve?kardeşlerim? iltifatına layık olabilmemiz için, ümmetin dertleriyle dertlenip din kardeşlerimizin hizmetinde bulunmamız zaruridir. Zira kuluna hizmet, Allah Teala?ya hizmet; ümmetine hizmet de Peygamber Efendimiz?e hizmet gibidir.

?Allah?a yemin ederim ki, sabrı yaşayamayan, fare deliğine sığınsa bile, bir kedinin pençesinden kurtulamaz.?

Mesela bir Kur?an muallimi; ?Benim ne gücüm var ki infak edeyim? dememelidir. Bilakis Allah?ın kendisine lutfettiği Kur?an?a hizmet imkanını ganimet bilip, şahsi istirahat zamanlarından bile fedakarlık yaparak hizmetine devam etmelidir. Bu takdirde o da isar ehli olmuş olur.

?Yeryüzünde tapılan sahte tanrılardan Allah?ın en çok buğz ettiği, heva ve hevestir.? buyrulur. (Heysemi, I, 188)

Birgün ashabına:

?Onu kendi haline bırakın. Abdest bozduğu yere de bir kova su döküverin. Siz kolaylık göstermek için gönderildiniz, zorluk çıkarmak için değil.? buyurdular. (Buhari, Vudu 58, Edeb 80)

Rasul-i Ekrem -sallallahu aleyhi ve sellem- Hak davası yolunda sadece gayr-i müslim ve münafıklardan değil, İslam?ın zarafet ve nezaketini henüz yeterince kavrayamamış yeni müslümanlardan sadır olan kabalıklara da, büyük bir sabırla tahammül gösteriyordu. Çölden gelen görgüsüz bedevilerin kaba bir hitapla:

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-, sırf kendini düşünüp din kardeşinin ıztırabına duyarsız kalmanın İslam ahlakıyla bağdaşmadığını bildirmişler ve:

?Ben güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderildim.? buyurmuşlardır. (Muvatta, Hüsnü?l-Hulk, 8)

Yani ince ve hassas ruhuyla bütün insanlığa nezaket ve zarafet timsali olan Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-, inatçılık ve zorbalık gibi kötü sıfatların, mü?min şahsiyetiyle asla bağdaşmayacağına işaret buyurdu.

Taviz Zaafı

Firavun?dan evvela izzet ve itibar gören sihirbazlar, şahid oldukları mucizeler sebebiyle iman ettiler. Firavun, onların bu hali karşısında öfkeden deliye döndü; ölüm tehditleri yağdırmaya başladı. Sihirbazlar ise iman asalet ve metanetiyle dik durdular, batıl karşısında eğilmediler.

?Adları batsın, umduklarına ermesinler ve hüsrana uğrasınlar! Kimlerdir bunlar ya Rasulallah? diye sordu. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-:

?Allah Ömer?e rahmet eylesin, Allah Ömer?e rahmet eylesin! Ne zaman bir hayır yapmak istese Ebu Bekir muhakkak onu geçer.? buyurdu. (Heysemi, III, 163-164. Ayrıca bkz. Ebu Davud, Zekat, 36/1670; Hakim, I, 571/1501)

İnfaktan maksat, muhtacı bütünüyle sıkıntıdan kurtarabilmektir. Elbette ki herkesin bütçesi veya imkanı bunun için tek başına kafi gelmez. O halde hayırda da birlik olmak ve yardımlaşmak icab eder. Nitekim Rabbimiz:

?Peygamber Efendimiz; «Müslümanlar tek bir can gibidir. buyurmuştur. Tek bir can oldular ama, Allah?ın Rasulü sayesinde oldular. Yoksa her biri, diğerine mutlak düşmandı. Medine?de «Evs ve «Hazrec adında iki kabile vardı. Bunlar; birbirlerinin kanını içecek kadar can düşmanı idiler.

Rabbimiz; mü?minlerin, birbirini yıkayan iki el gibi olmalarını arzu buyurmaktadır. Birbirini yıkayan iki elden maksat, birbirinin maddi-manevi noksanını telafi etmek, sevinç veya hüznünü paylaşmak, kusurlarını affetmek, derdine ortak olmak, birbirine öğütte bulunmak ve kardeşini kendinden daha iyi ve temiz bir insan olarak görmektir.

Toplumumuzda global kültür istilası sebebiyle yaşanan yozlaşmalar, maalesef İslam?ın ruhuna zıt bazı uygulamaları da beraberinde getirmiştir. Öyle ki, hayatın en mühim safhalarına gayr-i İslami mahiyetler karıştırılarak adeta şeytan da onlara ortak edilmektedir. Halbuki Allah Teala?nın, huzurundan kovduğu şeytana söylediği şu gadap ifadeleri, insan için ne mühim bir ikazdır:

?Biz öyle zamanlar gördük ki, içimizden hiç kimse kendisinin altın ve gümüşe müslüman kardeşinden daha layık olduğunu düşünmezdi. Şimdi öyle bir devirdeyiz ki, altın ve gümüşü müslüman kardeşimizden daha çok seviyoruz.? (Heysemi, X, 285)

?Kulumu sevince Ben onun konuşan lisanı, akleden kalbi, işiten kulağı, gören gözü, tutan eli ve yürüyen ayağı olurum? (Buhari, Rikak, 38; Mecmau?z-Zevaid, II. 248)

Bunları dinleyen tecrübeli ceylan der ki:

?O vakit Allah?tan bir rahmet ile onlara yumuşak davrandın! Şayet Sen kaba, katı yürekli olsaydın, hiç şüphesiz, etrafından dağılıp giderlerdi? (Al-i İmran, 159)

İslam kardeşliğini zedelemenin, Allah?ın merhametinden mahrum bırakan ağır bir iman zaafı olduğu da ayet-i kerimelerde şöyle ifade buyrulur:

Bugün Size Başa Kakma Yok!

Muhammed bin Yusuf İsfehani de şöyle buyurur:

4. Din kardeşliğinde en yüksek derece ise, isar makamıdır ki, mü?min kardeşini kendi nefsine tercih etmek, kendi hakkını ona devredebilmek ve onu kendinden üstün tutmaktır. Gerektiğinde kendi mahrumiyetine razı olup din kardeşinin ihtiyacını kendi ihtiyacından önce düşünebilmektir. İşte bu, sıddikların, müttakilerin, salihlerin mertebesidir ve Allah için birbirini sevmenin zirvesidir.

?İçinizde bugün bir yoksulu doyuran var mı? diye sordu. Hazret-i Ömer -radıyallahu anh-:

Fakat muhabbet de, kuru bir davadan ibaret değildir. Kardeşinin derdiyle dertlenip sıkıntısını paylaşmadan, kusurlarını affedip fedakarlık ve feragat göstermeden, gerçek manada muhabbetten söz edilemez.

Abdullah bin Haris -radıyallahu anh- ise:

?İki nimet vardır ki beni hangisinin daha çok sevindirdiğini bilmiyorum. Birincisi; bir adamın, ihtiyacını karşılayacağımı umarak bana gelmesi ve bütün samimiyetiyle benden yardım istemesidir. İkincisi de, Allah Teala?nın, o kimsenin arzusunu benim vasıtamla yerine getirmesi, yahut kolaylaştırmasıdır. Bir müslümanın sıkıntısını gidermeyi, dünya dolusu altın ve gümüşe sahip olmaya tercih ederim.? (Ali el-Müttaki, Kenzü?l-Ummal, VI, 598/17049)

?Sen varlığını, malını ve mülkünü güzelce infak et de, bir gönül al! Ki o gönlün duası, mezarda, o kapkara gecede sana ışık versin, nur olsun!..?

Tebessüm

?Adem?in oğlu gibi ol!? buyurmuştur. (Tirmizi, Fiten, 29/2194)

?Eğer Rabbinden umduğun bir rahmet için onların yüzlerine bakamıyorsan, hiç olmazsa kendilerine gönül alıcı bir söz söyle.? (el-İsra, 28)

?Evet, ey Rasulullah?ın amca oğlu, kederliyim! Falan şahsın benim üzerimde vela hakkı var , fakat şu kabrin sahibi hakkı için söylüyorum ki, onun hakkını ödeyemiyorum.? deyince İbn-i Abbas -radıyallahu anh-; ?Senin için o şahısla konuşayım mı? diye sordu. Adam; ?Olur.? deyince de hemen ayakkabılarını alıp mescitten çıktı. Adam:

Diğer bir hadis-i şerifte de şöyle buyrulur:

3. Bir üst merhale, birr?e ermek, yani kendisi için sevip istediği şeyleri kardeşi için de isteyebilmek, kardeşini kendisinden ayrı görmemektir.

?Hazret-i Peygamber Kabe?yi tavaf etmedikçe ben de edemem! Ben Beytullah?ı ancak O?nun arkasında ziyaret ederim. Allah Rasulü?nün kabul edilmediği bir yerde ben de yokum...? diyerek İslam vakar ve şahsiyetiyle muhteşem bir tavır sergiledi. (Ahmed, IV, 324)

Hak dostu Mevlana Hazretleri de, gerçek muhtacın hakkı olan infakı kime ve nereye yönelttiğimize dikkat etmemizin ehemmiyetine binaen şöyle buyurur:

Yine ayet-i kerimede buyrulur:

?Güzel ahlakın esası, iyiliği yaygınlaştırmak, kimseyi rahatsız etmemek ve güler yüzlü olmaktır.?

Yani İslam kardeşliği, dostluğun da zirvesini teşkil eder. Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh- ki; Allah Rasulü?nün?Yar-ı Gar?ı,1 üçüncüleri Allah olan iki kişinin ikincisi, Sıddik-ı Ekber!.. ?Bütün kapılar kapansın yalnız Ebu Bekir?inki açık kalsın?; ?Ebu Bekir benden, ben de ondanım? şeklinde nice peygamberi iltifata ve Allah Rasulü?yle devamlı kalbi irtibat halinde olduğu için?nebevi esrarın en yakın mahremi? sıfatına mazhar bir sahabi! Fakat Fahr-i Kainat Efendimiz, bu aziz sahabisiyle olan dostluk mefhumundan bile daha üstün tutuyor, İslam kardeşliğini? Nitekim Hazret-i Ebu Bekir?in hayatında da İslam kardeşliğinin zirve tezahürleri müşahede edilmiştir.

?Kim din kardeşini bir yıl terk edip küs durursa, onun kanını dökmüş gibi günaha girer.? (Ebu Davud, Edeb, 47/4915)

Allah İçin Muhabbet ve Buğz

Bu hakikate işaret buyuran Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem- bir hadis-i şeriflerinde; vaktiyle bir adamın sadaka vermeye niyetlenip bir gece karanlığında onu bilmeden bir hırsızın, ikinci gece bir fahişenin, üçüncü gece de bir zenginin eline tutuşturuverdiğini, bunu duyan halkın hayret dolu ifadelerle o adamı tenkid edip ayıpladığını, fakat o zatın infakındaki ihlası bereketiyle uykusunda şu sözlere muhatap olduğunu bildirir:

?Cömert kimse, meyve veren bir ağaç gibidir. Cömert olmayan insan da dağdaki odun gibidir.? diyerek bu güzel hasletten mahrumiyetin; ateşe atılacak bir odun olmakla eşdeğer olduğuna işaret etmiştir.

Bunun üzerine Rasul-i Ekrem -sallallahu aleyhi ve sellem-:

Yine bu ve benzeri ayet-i kerimeler muktezasınca Kosova?nın ve Bosna?nın fethinden sonra oralara gönderilen Anadolu?nun temiz müslüman aileleri, İslam şahsiyet, ahlak ve kimliğini örnek bir şekilde yaşayıp temsil etmeleri neticesinde bölge halkının hidayetine vesile olmuşlardır.

Bu fazilete dair ayet-i kerimede şu müjde verilmektedir:

?Kızım, sen bizden ayrılalı bir acayip olmuşsun!? dedi.

Nitekim Cenab-ı Hak, Habibim buyurduğu Sevgili Rasulü?ne eziyet veren Ebu Leheb?e lanet etmiş ve bu ilahi gadabını Kur?an-ı Kerim?de bir sure ile bütün insanlığa beyan buyurmuştur. Dolayısıyla denilebilir ki, zıtlarına nefret edilmeden yaşanan bir muhabbet noksandır, ciddiyet ve samimiyetten uzaktır.

?Allah?ın cömertlik tecellisinin tezahürü, fakirlerdir. O fakirler ki kerem sahiplerine müracaat ederler. Dertlerini onlara açarlar. Böylece hamiyetli zenginler için saadet yollarını hazırlarlar.?

?İman edip de salih ameller işleyenlere gelince, onlar için çok merhametli olan Allah, bir sevgi yaratacaktır.? (Meryem, 96)

Hazret-i Ali -radıyallahu anh- ne güzel buyurur:

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- buyurur:

Allah Rasulü?nün Suffe ehlini davet etmesi, Ebu Hüreyre?nin pek hoşuna gitmedi. Zira süt, Suffe ehline bile yetmezdi ki artıp kendisine de kalsın. Fakat Allah Rasulü?nün emrine itaat etmemek olmaz düşüncesiyle hemen gidip Suffe ehlini davet etti. Peygamber Efendimiz, Ebu Hüreyre?ye, sütü teker teker bütün Suffe ehline ikram etmesini emretti. Kabı alan her sahabi kanıncaya kadar içip kabı geri verdi. Bütün Suffe ehli içtikten sonra Ebu Hüreyre -radıyallahu anh- kabı Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-?e uzattı. Efendimiz eline aldığı kabı Ebu Hüreyre?ye vererek:

Ayrıca bu ahlak, çoğu kere kaba kişilerin ıslahına da vesile olur. Fakat kabalık yapanlar pişmanlık duyup hallerini ıslah yönünde bir tavır sergilemezlerse, bu defa da kendilerinin maddi veya manevi bakımdan çok daha fazla zarar görmelerine, hatta helaklerine sebep olurlar. Zira bu takdirde kabalık yaptıkları salih kulların hakkını bizzat Cenab-ı Hak alır. Allah Teala?nın sevgili kullarının hakkını zalimlerden alması ise, kimi zaman celal tecellisiyle ve çok çetin bir intikam suretinde gerçekleşebilir. Nitekim şu kıssa bu hikmeti ne güzel izah eder:

Demek ki infak edilen malın miktarından çok, infak edenin fedakarlık derecesi mühimdir. Buna göre hakiki zenginlik, mal çokluğu değil gönül tokluğu; hakiki cömertlik de, imkanlarını zorlayarak fedakarane infakta bulunmaktır.

?Kızım, minderi mi bana, beni mi mindere layık görmedin? diye sordu.

?Bu nasıl derviş böyle! Zaten bu gibilerin zahirde adları-sanları var; hakikatte ise riyacıdırlar. Başkalarına takvayı emreder, kendileri yapmazlar. İşte bu adam da benim halimi düşünmeden uyuyor. Karnını doyurup uykuya dalan kimse, sabaha kadar gözlerini yummayan biçare hastanın halinden ne anlar!..?

TEVAZU

?Hazret-i Peygamber?in küçük dili görünecek şekilde kahkahayla güldüğünü hiç görmedim. O sadece tebessüm ederdi.? (Buhari, Edeb, 68; Müslim, İstiska, 16)

Zira onlar çok iyi biliyorlardı ki, Cenab-ı Hak, kulundan daha cömerttir ve kulunu zorda bırakmaz. İnfak edilenin yerine ondan daha hayırlısını lutfeder. Ayet-i kerimede buyrulur:

İsarın Muhteşem Bereketi

?Köle gibi mütevazı ol da at gibi yerde yürü. Omuzlarda yürüyen tabut gibi yükselmeye kalkışma. Nefis çok övülme yüzünden firavunlaştı. Sen, alçak gönüllü ol; ululuk taslama.?

Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem-?in bildirdiği üzere, susuzluktan soluyan bir köpeğe su veren günahkar bir kadın, sırf bu merhameti sebebiyle günahları affedilerek cennete nail olmuştur. Buna mukabil, bir kediye merhametsiz davranarak, onun açlığına aldırış etmeyen ibadet ehli bir kadın da cehenneme duçar kılınmıştır. (Bkz. Müslim, Selam, 151-153)

?İnsanlardan bir dost edinecek olsaydım, Ebu Bekir?i kendime dost edinirdim. Fakat İslam kardeşliği daha üstündür.? (Buhari, Salat, 80)

İsarın Zirvesi: Candan İsar

Bu meyanda Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- de:

Bu misal, mü?minlere karşı idari mes?uliyeti bulunanların sahip olmaları gereken kardeşlik hassasiyetini göstermektedir. Lakin fert olarak da her mü?minin din kardeşleriyle aynı duygular ve kalbi beraberlik içerisinde bulunması gerekir. Bu hususta sahabe-i kiramın sayısız fazilet tablolarından bir misal de şöyledir:

Birlik ve Beraberliğin Temel Harcı:

?İçinizde bugün oruçlu olan var mı? diye sordu. Hazret-i Ömer -radıyallahu anh-:

Ahmed bin Ebu Verd -rahmetullahi aleyh-, Hak dostlarının halini şöyle hülasa eder:

Gönüllerini bir dergah haline getirmiş olan Hak dostlarında kat?iyyen abus ve asık bir yüz görülemez. Allah dostlarının siması, muhataplarının gönüllerine huzur bahşeder, onları manevi bir aleme taşır. Yine onlar, mahzunları gönül saraylarına alarak teselli ederler. Sanki onların gönül alemleri, bir huzur ve rehabilite merkezi halindedir.

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- ilk müslümanları ilahi rahmet ve ihsanla bir bahar faslı gibi kucaklamış; birbirine kanlı düşmanlar olan Arap kabileleri, müstesna bir kardeşlik atmosferi içinde muhabbetle kaynaşmıştır. Bu hakikate ayet-i kerimede şöyle işaret buyrulur:

-aleyhissalatü vesselam-?a akrabaları hakkında:

? , muhsin bir kişi ise, bu halini daha fazla artıramamış olduğuna; şayet kötü bir kişi ise, kötülükten vazgeçerek halini ıslah etmediğine pişman olacaktır.? cevabını vermiştir. (Tirmizi, Zühd, 59/2403)

Yani kamil mü?minlerin hüznü ve gözyaşları, kendi kulluklarındaki hata ve noksanlıklarını düşünmeleri sebebiyle tenhalarda, yalnızlıkta ve bilhassa seherlerdedir. Onların bu enfüsi muhasebe halleri ve kendi kusurlarını tefekkür edip gönül aynalarını gözyaşı ile yıkamaları, aynı zamanda yüzlerine akseden nurun da kaynağını teşkil eder.

Bu husustaki nebevi telkin ve teşviklerden birkaç misal:

Asıl tevazu, nefsi Hakk?a karşı kulluk, halka karşı insaf makamında bulundurmaktır. Yani Allah?ın emirlerine samimiyetle itaat edip kusur ve acziyetini itiraf etmek, insanların da haklarına riayet edip onların doğru sözlerini kabul etmek, hakikatler hususunda nefsani bir inatlaşmaya girmekten sakınmaktır. Nitekim Fudayl bin İyaz -rahmetullahi aleyh- şöyle buyurur:

Muhtaca nezaketle muamelenin en mühim kısmı olan başa kakmamak, eza vermemek ve kibirlenmemek için, bir hayrı yaptıktan sonra onu hemen unutuvermek icab eder. Lokman Hakim ne güzel buyurur:

Malum olduğu üzere Bedir Harbi?nde müslümanların sayısı müşriklerin üçte biri kadardı. Peygamber Efendimiz, Hazret-i Ali ve Ebu Lübabe -radıyallahu anh- bir deveye nöbetleşe binerek sefere gidiyordu. Medineli iki müşrik, yolda orduya yetişerek müslümanların safında savaşmak istediklerini bildirdiler. Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem-:

?Küçümseyerek insanlardan yüz çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Zira Allah, kendini beğenmiş, övünüp duran kimseleri asla sevmez.? (Lokman, 18)

Varlık ve benlik iddiasından uzak, mütevazı insanlar, pekçok manevi tehlikeden emin olurlar. Mevlana Hazretleri, bu hakikati şu teşbih ile izah eder:

?Peygamber Efendimiz?in yanında pek çok sefere katıldım. Allah Rasulü, yollarda herhangi bir insan ölüsüne rastladığında derhal defnedilmesini emreder; onun müslüman mı, kafir mi olduğunu sormazdı.? (Hakim, I, 526/1374)

?Kılıç, boynu olanın boynunu keser? Gölge, yerlere döşenmiş olduğundan hiçbir kılıç darbesi onu yaralamaya muvaffak olamaz.?

çok güzel başlıklarınız ve konularınız var hocam fazla yorum yapmasam da takipteyim.

Dolayısıyla din kardeşiyle ülfetin ilk şartı; külfeti, yani yük olmayı terk etmektir. Yani kardeşine lüzumsuz yere yük olmamak, bilakis onun yükünü hafifletmeye çalışmaktır. Külfeti olmayanın ülfeti , zahmet vermeyenin de muhabbeti devamlı olur.

Allah yolundaki bir vasıflı insana yardım etmek ise, bazen binlerce insana bedel olur. Zira büyük istidat sahiplerinin önüne bütün imkanları serseniz israf olmaz.

?... Cebrail -aleyhisselam- bana göründü ve; «Ramazan?a erişip de günahları affedilmeyen kimse rahmetten uzak olsun! dedi. Ben de «Amin! dedim? (Hakim, IV, 170/7256; Tirmizi, Deavat, 100/3545)

?Eğer bütün yerdekilerin ve göktekilerin ibadetini yapsan ve içinde Ben?im için dostluk ve Ben?im için düşmanlık olmazsa, bütün bu ibadetlerinin Sana hiçbir faydası olmaz!?

?Sen, Allah?a ve Rasulü?ne iman ettin mi? ? diye sordu. Hubeyb:

Güzel bir paylaşım emeğinize sağlık, kibir şeytanın işidir, şimdilerde tevazu sahibi insan bulmak biraz zorlaştı sanırım...

?Nar alacak isen, gülen, çatlamış nar al ki, o gülüş, sana içindeki danelerden haber versin. Arifin gülüşü, ne mübarek gülüştür ki, o gülüş, can kutusundaki inci gibi, ağızdan gönlü gösterir.

Bir anlık da olsa sırf kendini düşünüp felakete uğrayan din kardeşlerinin ıztırabından uzak kaldığı için otuz sene o gafletin tevbesi içinde olabilmek? Ne hassas bir kardeşlik ufku?

?Ey iman edenler! Kazandıklarınızın iyilerinden ve rızık olarak yerden size çıkardıklarımızdan hayra harcayın. Size verilse, gözünüzü yummadan alamayacağınız kötü malı, hayır diye vermeye kalkışmayın. Biliniz ki Allah zengindir, övgüye layıktır.? (el-Bakara, 267)

Bu hikmet ve hakikatin bir benzerini de, Peygamber varisi bir Hak dostu olan Sami Efendi -kuddise sirruh- Hazretleri?nin şu hatırasında görmekteyiz:

Allah yolunda türlü sıkıntılara katlanan Rasul-i Ekrem Efendimiz, davasında muvaffak olup Allah?ın müslümanlara kuvvet ve zaferler lutfettiği zamanlarda bile bir kenara çekilip insanların eziyetlerinden kurtulmayı asla düşünmedi.

?Ey iman edenler, sizi ne mallarınız, ne evlatlarınız Allah?ın zikrinden alıkoymasın. Kim bunu yaparsa işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir. Herhangi birinize ölüm gelip de: «Ey Rabbim, beni yakın bir zamana kadar geciktirsen de sadaka verip salihlerden olsam! demesinden evvel size rızık olarak verdiklerimizden Allah yolunda harcayın? (el-Münafikun, 9-10)

Yani gizlice infak edenin, Allah da ayıp ve kusurlarını setreder. Böyle bir infak, günahlara keffaret olduğu gibi, kibir iptilasından da koruyarak ecrin zayi olmasını önler.

nerde şimdi böyle insanlar?

Fakat bazen infakın açıkça yapılıp insanlara duyurulmasında da fayda mülahaza edilebilir. Böylece halk, infaka teşvik edilmiş olur. Nitekim müfessirler:

?Allah buyurdu ki: «Ey insan, dikkatle bak da gör, senin topraktan yaratılmış bedenine, ruhumdan bir tohum ektim, seni yücelttim. Sen bu toprağın bir tozu iken, seni üstün bir varlık yaptım. Sana akıl verdim, aşk verdim. Sen bir hamle daha yap da, topraklığı, yani tevazuu kendine sıfat, huy edin. Ben de, seni bütün yarattıklarımın üstüne emir kılayım.?

Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem- de alemleri aydınlatan nur çehresiyle insanların yanından yavaşça ve tebessüm ederek geçerdi. Daima mütebessimdi. Ashabının gönüllerini hoş etmek için onların sözlerini dikkatle dinlerdi. Onlara inci dişleri görülecek şekilde gülümserdi. Ashab-ı kiram da kendisine uyarak sohbetinde yalnız tebessüm ile iktifa ederdi.

İbn-i Salim, durumu nakledince Bişr-i Hafi Hazretleri bundan gayet hoşnud olur ve memnuniyetle kabul eder.

O halde ömür takviminden açılan her yeni günü, bize verilmiş yeni bir mühlet olarak telakki edip hayır işlemekte acele etmeliyiz.

«?Bunlar kimin içindir? diye sordum. O da:

?Ya Rasulallah! biri evime girip, öldürmek için beni tehdit etse ne yapmamı tavsiye buyurursunuz? deyince, Hazret-i Peygamber -aleyhissalatü vesselam-:

Ebu Kursafe -radıyallahu anh- şöyle der:

?Ekin eken, önce ambarı boşaltır, ama sonra hasılatı pek çok olur. Tohumu ambarda tutan ise, sonunda onu farelere yem eder.?

İbrahim Hakkı Hazretleri bu defa kararlı olarak koşup çeşmenin başına gider. Bir de bakar ki, testisini kıran adam, kendi atından yediği çiftelerle yerde hareketsiz yatıyor. Koşarak gelip, hocası İsmail Fakirullah Hazretleri?ne bu vahim vaziyeti haber verir. Hocası bu hale üzülür:

Hayatını amel-i salihlerle ihya eden bir mü?min, en güzel tebessüme vefat anında rastlayacaktır. Bu hal, ayet-i kerimede ne güzel ifade buyrulur:

Bu yüzden her mü?min, din kardeşinin ıztırabını gönlünde duymalı ve bu yolda elinden geleni yapmalıdır. Allah Teala?yı en fazla razı eden davranış, bir kulunun, kendinden çok başkalarını düşünmesi, onların rahatını kendi rahat ve huzuruna tercih etmesidir. Nebevi terbiye ile yetiştiği için?nefsi, nefsi? hodgamlığından kurtulup?ümmeti, ümmeti? diğergamlığına ermiş bir sahabinin İslam kardeşliğindeki gönül ufkunu sergileyen şu hadise, ne kadar hikmetlidir:

Hazret-i Mevlana ne güzel buyurur:

Diğer taraftan, yaptığımız infakların toplumdaki bir yarayı sarmasını, bir derde deva olmasını temin etmeliyiz. Bu hususta tek başına kafi gelemediğimiz durumlarda da;

Kardeşliğin İhyası

Hazret-i Mevlana; ?Toprak gibi ol.? der. Toprak, ayaklar altında çiğnense de bütün mahlukata cömertçe ikram halindedir. Zira toprak, mahlukatın cürufatını temizler ve tekrar bütün canlılara temiz ve şifalı sofralar halinde ikram eder.

?Komşusu açken tok yatan kimse mü?min değildir.? (Hakim, II, 15)

İnfakın manevi durumu, çok bariz bir şekilde kendini belli etmektedir. Bazı kimselerin bağışları ile yapılan hayırların gönle apayrı bir huzur vermesi, paranın helaliyetini, gönlün samimiyetini göstermektedir.

?Ya siz de birbirinize iyilikleri tavsiye eder, kötülüklerden sakındırır, zalimin zulmüne mani olursunuz, yahut Allah Teala kalplerinizi birbirine benzetir, İsrailoğulları?na lanet ettiği gibi size de lanet eder.? (Ebu Davud, Melahim, 17/4336)

İmanın ilk meyvesi merhamettir. Merhametin en belirgin alameti ve en olgun tezahürü de?infak?tır. İnfak, malın ve canın Allah?a adanışıdır. Beşeriyetin fazilet zirveleri olan peygamberler ve onların varisleri olan alimler, arifler ve velilerin hayatları, sayısız merhamet ve infak menkıbeleriyle doludur.

Allah sizden razı olsun hurremsultan okuduğunuz her harfe mükafatınız binler, milyonlar olsun inş.. :)

İhlas; kullukta samimiyet ve niyet temizliğidir. Takva ile ihlas, birbirinden ayrılmayan kulluk sırlarıdır ki, adeta aynı mananın farklı şekillerde ifadesi gibidir. Kulun Rabbi ile kalpte buluşması, yani merhamet, şefkat, affedicilik, hilim gibi cemali sıfatların kalpte tecelli etmesidir. Mü?minin her halinde, her davranışında, hatta her nefesinde Cenab-ı Hakk?ın rızasını aramasıdır.

Bunun içindir ki Hak dostları, nefislerini tezkiye edebilmek için evvela varlık ve benlik elbisesini çıkarmışlar, yokluk ve hiçlik libasını büyük bir samimiyetle giymişlerdir. Ancak bu merhaleden sonra mana sultanlığına nail olmuşlardır.

Rasul-i Ekrem Efendimiz?in hayatı, işte böylesine yüksek fazilet ölçülerinin zirve tezahürleriyle doludur. O, şahsına karşı kötülük yapanları sadece affetmekle yetinmeyip bir de onlara karşı iyilikte bulunma faziletini en mükemmel seviyede göstererek ümmetine örnek olmuştur.

? hesaba çekilmeden evvel nefislerinizi hesaba çekiniz.? (İbn-i Kesir, Tefsir, I, 27) talimatını kendine hayat düsturu edinmelidir.

?Allah yolunda harcayın. Kendi ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın...? (el-Bakara, 195) buyurarak biz kullarını ikaz eder.

- Dinin zahir ve batınını layıkıyla mezcederek şahsiyetlerine nakşetmiş;

?Vay başımıza gelenlere! Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- yanında Muhacirler, Ensar ve beraberlerinde olanlarla birlikte geliyor.? dedi. Hanımı:

Halid-i Bağdadi -kuddise sirruh- talebesine yazdığı bir mektupta şöyle der:

İmam Gazali Hazretleri de insanların sıkletlerine katlanmanın faziletine dair şu kıssayı nakleder:

İnfak ibadetinde ihlas da; sadakayı boşa çıkarmama hassasiyeti içerisinde; ?hasbeten lillah? yani sırf Hakk?ın rızasını kastederek, verdiğini doğrudan doğruya Allah?ın kudret eline takdim edebilme şuuruyla verebilmektir.

Bir derviş, Hasan-ı Basri Hazretleri?nden bir şey ister. O da hemen ayağa kalkıp gömleğini çıkarır ve dervişe verir. Oradakiler:

Din kardeşinden hata veya kusur gördüğünde ona küsmek yerine, onun nice güzel hasletlerinin bulunduğunu düşünüp bunlar hatırına onu affetmek ve onun asıl böyle durumlarda yardıma muhtaç olduğunu bilip yanında olmak icab eder.

Zira peygamber varisi olan Hak dostları, nebevi irşad ve davranış mükemmelliğinin zamanlara yayılmış zirveleridir. Yani onlar, Hazret-i Peygamber?i ve ashabını görme şerefine nail olamayanlar için örnek alınacak yüksek şahsiyetlerdir. Onların, rahmet lisanıyla gönülleri ihya eden irşad ve nasihatleri de, esasen nebevi menbadan süzülüp gelen ruhaniyet şebnemleri mahiyetindedir.

Ayrıca gayr-i müslimlerin ve yabancıların estirdikleri moda rüzgarlarıyla toplumumuzda bir marka düşkünlüğü de meydana gelmiş durumdadır. Basiret sahibi mü?minlerin bunlara meyletmemesi, kendi imkanlarıyla global kültürün öz kültürümüz üzerindeki istila hamlelerini desteklememesi, bilakis bunlara karşı şahsiyetli bir duruş sergilemesi zaruridir.

«Her kim, din kardeşinin bir işini takip eder ve o işi görürse, bu kendisi için on yıl itikafta kalmaktan daha hayırlıdır. Halbuki bir kimse Allah rızası için bir gün itikafa girse, Cenab-ı Hak o kimse ile cehennem arasında üç hendek yaratır ki, her hendeğin arası doğu ile batı arası kadar uzaktır. ? (Beyhaki, Şuab, III, 424-425)

?Haydi babamın yanına var ve bu suali şöyle cevaplandır.? diyerek bazı izahlarda bulunur. Hazret-i Ali?nin gönlü bu izahlardan hoşnud olur ve hemen Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-?ın huzuruna koşar:

-aleyhissalatü vesselam-?ı adeta bir denemeye tabi tutup hakikaten böyle olduğunu gördükten sonra mutmain bir kalb ile iman şerefine nail olmuştur. (Bkz. Hakim, III, 700/6547)

?İşte sizler, Allah yolunda harcamaya çağrılıyorsunuz. İçinizden kiminiz cimrilik ediyor. Ama kim cimrilik ederse, ancak kendisine cimrilik etmiş olur. Allah zengindir, siz ise fakirsiniz...? (Muhammed, 38)

Rabbimiz, aslında insanlık şerefinin en tabii bir icabı ve merhametle yoğrulmuş selim vicdanların en asil bir ifadesi olan infakı, ictimai ibadetlerin en mühimlerinden biri kılmıştır. Şüphesiz ki bu, O?nun müstesna lutuflarından biridir. Yani Rabbimiz, kullarına lutfettiği nimetlerin cüz?i bir kısmının, bir şükür ifadesi olarak yine kendisine takdim edilmesini irade buyurmuş, buna mukabil infakı; günahlara keffaret vesilesi ve ebedi saadetin en mühim ecir kapısı eylemiştir.

Akrabası Velid bin Muğire?nin himayesinde rahatça yaşayan Osman bin Maz?un -radıyallahu anh-, Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- ve ashabının akıl almaz zulüm ve işkencelere maruz kaldıklarını, bazılarının ateşle dağlandığını, kırbaçla dövüldüğünü görünce tefekküre daldı:

?Kul dünya nimetlerinden bir şey sebebiyle kibirlendiğinde Allah Teala, o nimet kulundan gidinceye kadar ona buğzeder.?

?İçinizde bugün hasta ziyaretinde bulunan var mı? diye sordu. Hazret-i Ömer -radıyallahu anh-:

?Tatlı dilli, güler yüzlü bir delikanlı bal satardı. Bu, öyle bir civanmert idi ki, gönüller onun tatlılığından yanar, erirdi. Boyu, beli saz ile bağlanmış şeker kamışına benzerdi. Müşterisinin sayısı belli değildi.

teşekkürler zeytin dalı. o senin yüreğinin güzelliği.. okuduğun için de senin gözlerine sağlık.. ben birşey yapmıyorum sadece güzel insanların, hak aşıklarının yazdığı güzellikleri burda sizlerle paylaşmaya çalışıyorum.. Allah onlardan razı olsun.. binlerce milyonlarca kez.. keşke bizler de onlar gibi olabilsek..

Peygamber Efendimiz?in amcası Hazret-i Abbas -radıyallahu anh- da, aziz yeğeninin insanlarla haşır-neşir olup onların çeşitli eziyetlerine maruz kalmasından büyük ıztırap duyuyordu. Bunun için, Fahr-i Kainat Efendimiz?in yüksek bir taht üzerinde oturup hiç olmazsa bu sıkıntıların bir kısmından kurtulmasını istemişti. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- ise:

Yunus Emre Hazretleri ne güzel söyler:

Yine sahabeden Ebu Ubeyde bin Cerrah, ordu kumandanı iken çölde kendisine soğuk su ve taze ekmek getirildiğinde; ?Askerim de bunu bulabiliyor mu? diye sormuş ve bunun kendisi için hususi tedarik edildiğini öğrenince o yiyeceklere el sürmemiş; ?Askerim ne yiyorsa bana da ondan getirin.? demiştir. Zira o aziz sahabi de?önce nefsim? değil, ?önce din kardeşlerim? diyenlerdendi.

Peygamber ahlakıyla yoğrulan salih mü?minler de, kalb-i selime ulaşmış yüksek şahsiyetler oldukları için her hallerinde Hazret-i Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-?in izini takip ederler. Tebessümleriyle bahar mevsimi gibi gönüllere sürur ve huzur verirler. Nazarları, ruhlara meltem olur. Nurlu simaları ile de daima Allah?ı ve ahireti hatırlatırlar. Zira onlar, Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem-?den daima akis ve feyz alma halindedirler.

Demek ki, yapılan iyiliğin asıl bereketini, bizzat o hayrı işleyen görecektir. Hem de eksiksiz olarak ve ihlası nisbetinde kat kat fazlasıyla... Yani infak, zahiren alan kişi için faydalı gibi görünse de hakikatte verene faydalıdır. Bu yüzden, veren, alana minnet yüklemek yerine, bilakis minnet duymalıdır. Şa?bi der ki:

Bunun üzerine dostları, hırsıza beddua etmeye başladılar. Hazret, onları susturarak:

Rabbimiz ayet-i kerimede:

Hayat kitabının öfke faslı, bir facia tarihidir. Öfke, akıl nimetinin devre dışı kaldığı geçici bir cinnet halidir. Öfkeyi dizginlemek için alınacak en güzel tedbir, af ve hilim gibi, ecri büyük faziletlere sahip olmaktır. Bu yüksek irade ve dirayeti gösterebilen faziletli mü?minleri, Rabbimiz şöyle müjdeler:

İşte cömertçe infakların rakikleştirdiği, olgunlaştırdığı huzurlu ruhlar, yaptıkları infakların, ilahi muhafazaya da vesile olduğunu müşahede etmenin sürurunu yaşarlar. Bunun için de can u gönülden infaka yönelirler.

Hırkaları alıp Hazret-i Hamza?nın yanına gittik. Yanında Ensar?dan bir başka şehid daha bulunuyordu ve henüz onu örtecek bir kefen bulunamamıştı. Hırkaların ikisini de Hamza?ya sarıp Ensari?yi kefensiz bırakmaktan utandık. Hırkanın birisi Hamza?ya, öbürü de Ensari?ye kefen olsun dedik. Hırkalardan biri büyük, diğeri küçük olduğu için de aralarında kura çektik.? (Ahmed, I, 165)

?Bu, vaktiyle bir kavmin büyüğüydü, onunla alakadar olunuz.? buyurdu.

«Kıyamet gününde verilecek karşılığı iyiden iyiye bilen; bir verdiğine karşılık on verileceğine inanan, her zaman cömertliğini türlü şekilde artırır durur.

hayırlı geceler olsun herkese..

?İki nimet var ki beni hangisinin daha çok sevindirdiğini bilemiyorum. Birincisi, bir adamın ihtiyacını karşılayacağımı ümid ederek bana gelmesi ve bütün samimiyetiyle benden yardım istemesidir. İkincisi de, Allah Teala?nın, o kimsenin arzusunu benim vasıtamla yerine getirmesi, yahut işini kolaylaştırmasıdır. Bir müslümanın sıkıntısını gidermeyi, dünya dolusu altın ve gümüşe sahip olmaya tercih ederim.? (Ali el-Müttaki, Kenzü?l-Ummal, VI, 598/17049)

Yani infakta asıl muhatap, Allah Teala?dır. Bu yüzden infakta derin bir gönül vecdi içinde bulunmak icab eder. Fanilerden iltifat ve tebrik beklemeden, riya, şöhret ve gösterişten uzak durarak, nefsi araya sokmadan, dünyevi bir maksat taşımadan; «ya Rabbi, sadece ve sadece Sen?in için diyerek, infak edebilmek icab eder. İnfakta ihlasın esası budur.

?Sen, Allah rızası için ekmek verirsen, sana da ekmek verirler. Allah uğruna can verirsen, sana can bahşederler.?

Kendilerini Rasulullah?ta fani kılan ashab-ı kiram ve evliyaullah?ın da iç dünyalarının güzellikleri simalarına aksetmiş, daima tebessüm halinde olmuşlardır. Nitekim Ümmü?d-Derda -radıyallahu anha- şöyle anlatır:

?Rahman?ın kulları ki, yeryüzünde vakar ve tevazu ile yürürler.? (el-Furkan, 63)

?Bizim dinimizde insanlar karşısında Allah?a secde eder gibi eğilmek haramdır. Kalkınız! Size ve sizinle birlikte bütün hristiyanlara her türlü hak ve hürriyetlerini iade ediyorum. Şu andan itibaren artık hayatınız ve hürriyetiniz hususunda gadab-ı şahanemden korkmayınız!..? demiştir.

Vefat etmiş olan zat, ağzını gül gibi tebessüm ederek açtı ve bülbül gibi güzel bir sesle dedi ki:

?Birbirinizi çekememezlik gibi kötü huylara kapılmayınız. Öfke ve hıncınızı birbirinizden çıkarmaya kalkmayınız. Birbirinizin ayıplarını araştırmayınız. Başkalarının konuştuklarına kulak kesilmeyiniz? Ey Allah?ın kulları! Kardeş olunuz!? (Müslim, Birr, 30)

Ayrıca hadis-i şerifte; ?Komşusu açken tok yatan mü?min değildir.? (Hakim, II, 15) buyrularak bizlere mes?uliyetimizin büyüklüğü hatırlatılmaktadır. Bir uzvun acısını bütün vücut hissettiği gibi, bütün müslümanlar da din kardeşlerinin ıztırabını yüreklerinde hissedebilmelidirler.

Osman bin Maz?un -radıyallahu anh-, mü?minlerle hemdert olmayı tercih etmiş, onlar eziyet görürken rahat yaşamayı içine sindirememiştir. Elinden bir şey gelmediği için de, müslümanların derdine ancak böyle iştirak edebilmiştir. Bugünkü İslam coğrafyasının mazlum ve mağdur manzaraları karşısındaki vaziyetimizi, bu kardeşlik hissiyatıyla derin derin tefekkür etmek durumundayız.

Hak Dostlarının Örnek Ahlakından?1-

?Hak Teala, kimseye iyilik kapısını kapatmamıştır. Şunu bil ki, herkesin iyiliği kendi kudretine göredir. Bir zenginin hazinesinden bir kantar altın vermesi, bir fakirin el emeğinden bir kırat vermesi kadar olamaz. Çekirge ayağı, karıncaya ağır yüktür.?

Ecdadımız Osmanlı?da din kardeşini düşünme olgunluk ve hassasiyeti öyle yüksek bir nezaket, zarafet ve incelik meydana getirmişti ki, bir evde hasta bulunduğu takdirde o evin penceresine kırmızı bir çiçek konur, satıcılar ve hatta mahallenin çocukları bile oradan sükunetle geçmek gerektiğini böylece anlar ve hastayı rahatsız edecek davranışlardan kaçınırlardı.

Yine ayet-i kerime ve hadis-i şeriflerin beyanları vechile, infakını gizleyebilenler, günahları affedilen ve kıyametin dehşetli anında Arş?ın gölgesi altında bulunacak olan mes?ud kimselerdir. (Bkz. el-Bakara, 271; Buhari, Ezan, 36)

?Şunu iyi bil ki, bedenden, maldan, mülkten kaybetmekte, ziyana uğramakta ruha fayda vardır, onu vebalden kurtarır. Mal; bağışlamakla, infak etmekle, görünüşte elden çıkar gider ama, onu verenin gönlüne yüzlerce manevi hayat gelir!?

?Oo, hem çok, hem de güzel! Hanımına söyle, ben gelinceye kadar tencereyi ateşten indirmesin, ekmeği de fırından çıkarmasın!? buyurdu. Sonra ashabına:

?O kadar yolculuğa rağmen beraberimde bulunan arkadaşımın kötü hallerini düzeltemedim. O biçarenin ahlakını güzelleştiremedim. Düşünüyorum ki; acaba benim bir noksanlığımdan ötürü mü ona faydalı olamadım? Şayet o, benim hata ve kusurlarımdan dolayı istikamete gelmediyse, yarın halim nice olur!..? dedi ve boğazında düğümlenen hıçkırıklarla ağlamaya devam etti.

Sadakayı, ona en layık olana vermeye çalışmak, mühim bir infak adabıdır. Yani işin kolayına kaçıp rastgele vermek değil; ?Onlar ki zekat vermek için faaliyet gösterirler.? (el-Mü?minun, 4) ayetinde işaret edildiği gibi, hakkın tam yerini bulması için, bir ibadet vecdiyle, ciddi bir emek sarf ederek vermek gerekir.

Peygamber Efendimiz ve Hazret-i Ebu Bekir vefat ettiklerinde, Aişe validemizin odasına defnedilmişlerdi. Hazret-i Aişe de odasında kalan bir kişilik yere kendisi defnedilmeyi arzu ediyordu. Fakat Hazret-i Ömer

Hayat sahnesinin son perdesi olan son nefes, herkesin kendi akıbetini aksettiren, buğusuz, berrak bir ayna gibidir. İnsanoğlu kendisini en net olarak son nefes aynasında tanır. Çok kıymetli zaman parçaları olan nefeslerimizi bu fani topraklar üzerinde tüketirken, ilahi kameraların her an kayıtta olduğunu unutmamalıyız. Doldurduğumuz hayat kasedi birgün; ? Kitabını oku!? emri ile bize seyrettirilecek. O vakit kendimizi çok net bir şekilde yeniden tanıyacağız.

Zira hadis-i şerifte buyrulduğu üzere:

Sen ki bir şey istemek için kimsenin kapısına gitmiyorsun, buna şükrane olarak, kapına gelen yoksulu kovma, ona surat asma, onu tebessümle karşıla?

Cenab-ı Hak, niyeti halis olanın, azını çok eyler. Küçücük bir hayrı sebebiyle kulunu büyük mükafatlara nail kılar. Bunun içindir ki ihlasla verilen bir dirhem, gönülsüz verilen binlerce dirhemden kıymetlidir. Yani infak edilen meblağın çokluğu veya azlığı değil, sahip olunan imkana kıyasla ne nisbette olduğu, ne kadar gönülden ve halis niyetle verildiği mühimdir.

3. İslam, meşru bir gayeye ulaşmak için yine meşru metodlar telkin etmiştir. Gayr-i meşru bir metodla meşru bir gayeye ulaşılamaz. Bu da İslam?ın temel hassasiyetlerinden biridir. Peygamber Efendimiz?in 23 senelik nebevi hayatı bunun en büyük delilidir. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- İslam?ı tebliğ için, Allah?ın tasvib etmediği hiçbir metoda başvurmamıştır. Bunun en manidar misallerinden biri, Bedir Harbi?nde yaşanmıştır:

?Ona söyle, insanlar arasına girip onların eziyetlerine katlanmadıkça rızama erişemez.? diye vahyetti.

Emir Külal Hazretleri, adeta bu hakikatlerden ilhamla, talebesi Bahauddin Nakşibend Hazretleri?ne şöyle nasihat eder:

?Annem Safiye, yanında getirdiği iki hırkayı çıkarıp:

?Seninle ilgisini kesenden sen ilgini kesme! Sana vermeyene sen ver! Sana kötülük edeni bağışla!? (Ahmed ibn-i Hanbel, Müsned, IV, 148, 158)

2007 - Kasim, Sayı: 261, Sayfa: 032

?Acaba bu insanı sıkıntıdan kurtarabilecek birilerini bulabilir miyim?..? düşüncesiyle arayış içine girmeli, muhtaç ile çevremizdeki imkan sahipleri arasında bir köprü vazifesi görmeliyiz. Zira hadis-i şerifte buyrulduğu üzere:

Dolayısıyla rıza-yı ilahi dışındaki gayelerle ve riya, gösteriş gibi kalbi marazlarla icra edilen ibadetler; içi boşaltılmış, kupkuru bir geometriden ibaret, faydası zayi edilmiş amellerdir. Zira hadis-i şerifte buyrulduğu üzere; ?Ameller, niyetlere göredir...? (Buhari, İman, 41)

Hazret-i Ali -radıyallahu anh- şu cevabı verir:

Tevazuda aşırıya kaçmak, kişiyi ya zillete ya da dolaylı bir kibre götürür. Asıl tevazu, manen seviyeli insanların karıdır. Böyle olmadığı halde, öyleymiş gibi davrananların yaptıkları, tevazu kisvesi altında böbürlenmek ve riyakarlıktır.

İbrahim -aleyhisselam- bu üç husustaki imtihanı da Allah?ın lutfuyla kazanarak Hakk?a?Halil: dost? olmuştur. O, fakirlikten korkmaksızın bütün malını infak etmiş, tevhid mücadelesi uğruna gözünü kırpmadan Nemrud?un ateşine atılmış, böylece gerektiğinde canını da Rabbine teslim edebileceğini göstermiştir. İnsanoğlu için en ağır imtihan vesilelerinden bir diğeri olan evlat hususunda da Hakk?a itaat ve teslimiyetin abidesi olmuştur.

Birincisi, iyiliğe karşı iyiliktir. Yapılan bir iyiliğe en azından teşekkür etmek, insanın en tabii vazifesidir. Bundan daha değerlisi, iyiliğe daha büyük bir iyilikle karşılık vermektir.

?Anam, babam ve canım Sana feda olsun ya Rasulallah! Sen?in hasretin beni öyle yakıp kavurmaktadır ki, nurundan ayrı geçirdiğim her an bana ayrı bir hicran olmaktadır. Dünyada böyle olunca ahirette nice olur diye dertleniyorum. Orada siz peygamberlerle beraber olacaksınız. Benim ise, ne olacağım ve nerede bulunacağım belli değil! Üstelik cennete giremezsem, sizi görmekten tamamen mahrum kalacağım! Bu hal beni yakıp kavuruyor ey Allah?ın Rasulü!?

?Siz benim bildiklerimi bilseydiniz, az güler çok ağlardınız.? buyurmuşlardır. (Buhari, Tefsir, 5/12)

?Onlar verdikleri zaman israf etmezler; cimrilik de etmezler; ikisi ortası bir yol tutarlar.? (el-Furkan, 67)

Birincisi, hilimdir; zira öfkelenmedi. İkincisi, eziyeti ortadan kaldırdı. Üçüncüsü, adamı Allah?tan uzaklaşmaktan kurtardı. Dördüncüsü, adamı pişmanlık ve tevbeye sevk etti. Beşincisi de kendisine hakaret etmekte olan adamı bu defa kendisini medhetmeye başlatmış oldu.

Rebi bin Heysem -rahmetullahi aleyh- salih amelleri tehir eden, nefsi tezkiye olmamış bir kişinin son nefesindeki hazin halini şöyle anlatır:

Adamın biri, taşkınca gülmekte olan kardeşine:

Hayır ve şer, hak ve batıl, doğru ve eğri, insan idrakinde örnekler sayesinde netliğe kavuşur. Kur?an ve Sünnet?in feyiz ve ruhaniyetiyle yaşayan Hak dostları da, bizler için fiili bir kıstas, yani canlı birer örnektir. Kendi halimizi daima onların haliyle mizan etmeli, onlar gibi feyz ve ruhaniyetle dolu bir gönle sahip olmaya gayret göstermeliyiz.

Helal maldan, sırf rıza-yı ilahi için ve can u gönülden yapılan infak, Allah?ın izniyle zayi olmaz, Allah onu ehil kimselere nasib eder.

?İki şeyi unutma: Allah Teala?yı ve ölümü.

Mü?min, daima hayır-hasenat arayışında olmalıdır. Kendimiz infak edecek bir şey bulamıyorsak bile, zamanımızı ve emeğimizi infak ederek belki hayra vesile ve vasıta olabiliriz.

Arifler sultanı Nakşibend Hazretleri, intisabının ilk yıllarında insanların gelip geçtiği yolları temizlemiş, hastalara, acizlere, hatta yaralı hayvanlara hizmet etmiştir. Bu şekilde büyük bir tevazu ve hiçliğe bürünmüş, pek çok manevi mertebelere de bu hizmetleri bereketiyle nail olduğunu ifade etmiştir. Onun nail olduğu tecellilerin adeta sırrını ifade eden şu mısraları pek manidardır:

Halbuki cenazelere Allah rızası için gidilir, mevtaya dua edilir, selameti için sadakalar dağıtılır, din kardeşine karşı bir vefa borcu ödenir. Nitekim Peygamber Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- da ashabına zaman zaman;

Ertesi gün, yakaza halinde manevi bir zuhurat olarak, o garibi sardığımız kefenin mihrapta durduğunu ve üzerinde; «Kefeninizi alın, Allah kabul etmedi! yazısını gördüm.

Taifliler, hicri 9. seneye kadar inançsızlıkta şiddetle direnip müslümanlara çok ağır zayiat verdirdiler. Nihayet müslümanlar daha fazla dayanamayıp:

?İnsanların arasına karışıp onların ezalarına katlanan bir müslüman, onlara karışmayıp ezalarına katlanmayandan daha hayırlıdır.? (Tirmizi, Kıyamet, 55/2507)

Yani ibadet ve hayırlı işlerin biri bittiğinde hemen diğerine koşmak, herhangi bir zamanın ibadetsiz ve hayırdan uzak geçmesine fırsat vermemek icab eder. Mevlana Hazretleri ne güzel buyurur:

?Elbisesini sürüyen, yalan yeminle malını pazarlayan ve verdiğini başa kakan!? buyurdular. (Müslim, İman, 171)

Bu sebepledir ki Hak dostları, fani vücutlarından sonra da mazi olmazlar, unutulmazlar, sevenlerinin gönüllerinde yaşamaya devam ederler. Cenab-ı Hakk?ın, veli kullarına karşı nasipli gönüllere lutfettiği bu sevgi, aslında ebedi saadet vesilesi olan pek büyük bir nimettir. Zira ahirette kişinin sevdiğiyle beraber olacağı, nebevi bir vaaddir. Cenab-ı Hakk?ın bu müstesna kullarını sevip onlara yakın bulunmaya çalışmak, kulu Rabbine yakınlaştırır.

Efendimiz?in Tevazuu

Selman -radıyallahu anh- yükü sırtlandı. Halk valiyi birinin yükünü taşırken görünce adama hemen durumu izah ettiler. Şamlı tüccar derhal özür dileyip yükü almaya çalıştıysa da Selman -radıyallahu anh-:

?Yiğit dediğin, güreşte rakibini yenen kimse değildir. Asıl yiğit, kızdığı zaman öfkesini yenen kişidir.? (Buhari, Edeb, 76)

Yine Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- sahabenin fakirlerinden Ebu?d-Derda -radıyallahu anh-?a; ?Çorba pişirdiğin zaman suyunu çok koy ve komşularına bak, onlar a da ver.? buyurmuştur. (İhya, I, 626)

Mü?minin Tebessümü Yüzünde,

Yani Allah?ın razı olduğu güzel bir mü?min olabilmek için O?nun bize ihsan ettiği gibi, biz de O?nun muhtaç kullarına cömertçe ikram etmekle mükellefiz.

Taklit meyli, her insanın fıtratında -az veya çok- mutlaka mevcuttur. Günümüzde İslam ahlakı bakımından toplumda büyük ölçüde bozukluğun hakim olduğu görülmektedir. Kötü örneklerin güzel örneklere kıyasla daha çok olması sebebiyle taklit meylinin doğru bir şekilde kullanılması, zamanımızda çok daha büyük bir nezaketi haizdir. Milyonlarca insan, sırf taklit meyli sebebiyle siyaset ve spor münakaşalarında en kıymetli zamanlarını ziyan ettikleri gibi, bunun hiç kaale alınmayan, fakat aslında çok mühim olan başka tezahürleri de vardır:

?Alçakça söylenen bir söze karşı sakın cevap vereyim deme!.. Çünkü o sözün sahibinde, onun gibi daha nice düşük sözler vardır. Cevabınıza yine o bayağı ifadelerle karşılık verirler. Cahil ile sakın latife etmeye kalkma!.. Dili zehirli olduğundan gönlünü yaralar.?

Külliyenin inşasında çalıştırılan hayvanlar için dahi bir program yapılmış; at, merkep ve katırların dinlenme ve çayırda otlatma saatlerine dikkat edilmiş, hiçbir canlının hakkının ihlal edilmemesine azami gayret gösterilmiştir. Bu mabedin inşasında kul ve hayvanat haklarına böylesine titizlik gösterilmesi, belki de Süleymaniye Camii?nin esrarlı ve ka?bına varılmaz ruhaniyetinin temel sebeplerinden birini teşkil etmiştir.

?Peki ya Hasan ve Hüseyin?i seviyor musun?

-aleyhissalatü vesselam-:

İman Hassasiyetleri Kaybolunca...

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-?ın ümmetine olan düşkünlüğü, bu uğurda çektiği bütün zorlukları unutturuyordu. Ümmetinin kurtuluşu yolunda hiçbir güçlük O?nu bezdiremiyor, ümmetinin kendisine verdiği sıkıntılardan zerrece şikayet etmiyor, Rabbine daima?ümmeti, ümmeti? niyazında bulunuyordu. Zira O, ümmetinin ebedi saadeti için kendi rahatını terk etmişti.

?Ya Aişe! Yarım hurmayla bile olsa fakiri geri çevirme.? (Tirmizi, Zühd, 37)

?Ya Ali, birisine iyilik etsen, o da sana kötülük yapsa, sen ne yaparsın? buyurdular. Hazret-i Ali -radıyallahu anh-, iyilikle mukabele edeceğini söyledi. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- aynı soruyu yedi kere tekrarlamasına rağmen Hazret-i Ali hepsine de:

?Bana zulmeden bir zavallı müslümana üzüldüğümden ağlıyorum! Bütün kederim, onun kıyamette rezil olmasındandır.? buyurdu.

Her hususta olduğu gibi isar bahsinde de en güzel örneğimiz, Peygamber Efendimiz ve O?nun nebevi terbiyesi altında yetiştirdiği güzide sahabileridir.

Tebessüm, fazla ses çıkarmadan, en fazla dişlerin görülebileceği şekilde olan gülmektir. Rasul-i Ekrem Efendimiz de böyle gülerdi. Gülmesinde kahkaha gibi aşırılık olmazdı. Nitekim Hazret-i Aişe -radıyallahu anha-şöyle buyurur:

İnfak ibadetinin ifası için gerekli olan yegane gönül sermayesi?cömertlik?tir. Cömertlik tohumunun atılmadığı gönül bahçelerinde infak meyvelerinin hasıl olmasını beklemek beyhudedir.

?Hayır olarak harcadıklarınız, kendi iyiliğiniz içindir. Yapacağınız hayırları ancak Allah?ın rızasını kazanmak için yapmalısınız. Hayır olarak verdiğiniz ne varsa, karşılığı size tam olarak ödenir ve asla haksızlığa uğratılmazsınız.? (el-Bakara, 272)

Hadis-i şerifte buyrulur:

Nitekim Hazret-i Ömer -radıyallahu anh- geceleri sırtında un çuvalıyla fakir mahalleleri dolaşır, kimselere görünmeden, hatta çoğu zaman kim olduğunu da gizleyerek muhtaçları sevindirirdi.

Ubeydullah Ahrar Hazretleri, sonradan büyük bir servete sahip oldu. Öyle ki, çiftliklerinde binlerce işçi çalışıyordu. Hazret, o zamanki halini de şöyle anlatır:

Kur?an ve Sünnet ikliminde yetişen sahabe nesli de, fetihler neticesinde Medine?ye akan ganimet mallarıyla zenginleşmelerine rağmen, lüks ve saltanata meyletmediler. Mütevazı yaşantılarını, evlerinin sade dekorunu değiştirmediler. Gelen malı infak etmek suretiyle hakiki zenginliğin vicdan huzurunu ve gönül saltanatını yaşadılar. Zamanımızın amansız hastalıklarından biri olan aşırı tüketim, oburluk, lüks ve gösteriş, sahabe neslinin tanımadığı bir hayat tarzı idi. Zira onlar; ?yarın nefislerin varacağı konağın kabir olacağı? şuuruyla yaşıyorlardı.

Cenab-ı Hak, kıymeti tam olarak ahirette anlaşılabilecek muazzam bir nimet olan infakın, bazı nadan davranışlar sebebiyle zayi edilmemesi için, biz kullarını, ?infak ve sadakalarınızı boşa çıkarmayın? ayetiyle ikaz buyurmuştur.

Sadakada Acelenin Ehemmiyeti

İmam Gazali Hazretleri de şöyle bir kıssa nakleder:

?Siz mü?minler iseniz Allah?tan korkun, aranızı düzeltin, Allah ve Rasulü?ne itaat edin.? (el-Enfal, 1)

Hak dostu Mevlana Hazretleri de, tevazu hususunda toprağın hikmetini okuyarak tevazuda toprak gibi olmaya davet eder:

?Hayır, Allah beni İslam ile şereflendirdi.? diyerek iman muhabbetinin her şeyin üzerinde olan ulvi değerini ifade etti. (İbn-i Hişam, IV, 12-13)

?Allah?ı sevmenin alameti, Kur?an-ı Kerim?i sevmektir. Allah ve Kur?an sevgisinin alameti, Peygamber -aleyhissalatü vesselam-?ı sevmektir. Peygamber sevgisinin alameti, sünneti sevmektir. Sünneti sevmenin alameti, ahireti sevmektir. Ahireti sevmenin alameti, dünyadan hoşlanmamak tır. Dünyadan hoşlanmamanın alameti de ahiret azığı olabilecek kadarının dışında onun varlığından uzak durmaktır.?

Fudayl bin Iyaz -rahmetullahi aleyh- de nefsini şöyle hesaba çekerdi:

Fakat imanın rehberliğinden mahrum bir şekilde, muhabbetini nereye hasredeceğini bilmeyen kimse, okyanus ortasında dümeni kırılan bir gemi gibidir. Nefsani yaldızlar, onu peşinde sürükler durur. Aklı, iz?anı, vicdanı dumura uğratır. Zira hak ile meşgul olmayan kalbi, batıl işgal eder. Tıpkı düşman istilasına uğramış bir ülke gibi, süfli muhabbetlere esir olmuş bir kalpte de huzur kalmaz.

Öte yandan gayr-i müslimlerle diyaloglarda sergilenen bazı tavizlerin, o yanlışı irtikab edenlerin şahıslarına ait olduğunu da unutmamak gerekir. Bu nevi münferid hadiseler sebebiyle istikamet ehli bazı mü?min toplulukları karalamaktan da İslam kardeşliği şuuruyla sakınmak icab eder. Zira bu nevi taşkınlıkların, evvela İslami hassasiyetlere riayet içinde tebliğ gayreti gösteren mü?min gönülleri rencide ettiği unutulmamalıdır.

İşte Cenab-ı Hak, bazı hakikatleri veli kullarına fevkalade şekillerde ayan eder. Bundan murad, gönüllerde derin bir tesir meydana getirerek o hususta insanlara güzel bir istikamet kazandırmaktır. Bu kıssadan da anlaşılacağı üzere bir hayrın şeref ve kıymeti, vaktinde ve geciktirilmeden yapılmasındadır.

«?Bundan sonra Kabe?de, Harem bölgesinde yaşayacağım. Zira ovalarda avcılar pusu kurmuşlar, gece gündüz peşimizde dolaşıyorlar. Artık avcı derdinden kurtulmak, huzura kavuşmak istiyorum?

Nitekim Hazret-i Ali -radıyallahu anh- şöyle buyurmuşlardır:

«?Öldükten sonra başına ne geldi, bana anlat!.. dedi.

Hasan-ı Basri Hazretleri de güzel ahlakı şöyle hülasa eder:

Hendek kazan sahabiler, Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-?e gelerek sert bir kayaya rastladıklarını ve onu kıramadıklarını haber verdiler. Üç gündür bir şey yemeyen ve açlıktan karnına taş bağlamış olan Efendimiz

Hak dostlarının farik vasıflarından biri de, cahillerden, nadanlardan, yol-yordam bilmeyen kaba insanlardan gelen eza ve cefalara sabredip insanların irşadı için daima halkın içinde bulunmalarıdır.

Diğer taraftan, cömertliğin afeti ise israftır. Yani cömert olayım derken ölçüsüzce saçıp savurmak, nimeti lüzumsuz yerlere sarf etmektir.

?Size ne oluyor ki, Allah yolunda infak etmiyorsunuz? Oysa göklerin ve yerin mirası Allah?ındır? (el-Hadid, 10)

İmanın lezzeti olan cömertlik, halkın da Hakk?ın da sevgisini celbeder. Nitekim hadis-i kudside buyrulur:

Kendimize kıymetli bir şey satın alırken nasıl itina gösterip araştırıyor isek, aynı itina ve hassasiyetle zamanımızı ve emeğimizi de verip emaneti gerçek hak sahibine ulaştırmalıyız. Zira infak, Allah?ın bu fani alemde lutfettiği imkanlardan vererek ebedi alemdeki nimetleri satın almak şeklinde manevi bir alışveriştir. Bu alışverişi en bereketli şekilde yapabilmek ise, gerçek muhtacı arayıp bulmaya bağlıdır. Bu aynı zamanda, infak edenin gönlündeki ihlasın derecesini de gösterir.

?Ne yapalım, benim elimden ancak bu kadarı gelir? deyip kenara çekilmek ve muhtacı kederiyle baş başa bırakmak yerine;

İki melek daima niyaz eder: «Ya Rabbi! Fakirlerin ihtiyacını gören cömertleri doyur, onların verdikleri her dirheme karşılık, yüz bin dirhem ihsan et...

Dolayısıyla ihlas ve tevazu, Hakk?a kulluk mes?uliyetlerimizin ifasında hayati bir ehemmiyeti haizdir.

Birgün Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-:

Bu hale şaşırıp kalan talebe, derhal Ebu Abbas Hazretleri?nin yanına gelir. Hazret-i Pir, o henüz bir şey söylemeden, şöyle buyurur:

?Madeninde birkaç geçer akçesi olan dağ, kazma darbeleriyle paramparça olur.?

Sadece yürürken değil, her halükarda mütevazı olmak, Hakk?ın muhabbetine vesile olur. Nitekim hadis-i şerifte:

Hak dostları, muhabbette zirveleşmenin müşahhas misalleridir. Allah muhabbetini layıkıyla tadan gerçek mü?minler; Allah?ı, Rasulü?nü ve Onlar?ın sevdiklerini de severler. Kalplerinde başka sevgiler ömürlerini tüketir. Ana-baba, çoluk-çocuk, mal, can, eş-dost, konu-komşu, millet, vatan, ezan, bayrak ve emsali her şeyi, yani Allah?ın bütün nimetlerini yine Allah için sevmek ise, muhabbetin hakikatine vakıf olmanın işaretleridir. Zira Allah?tan gayrısına yönelmiş gibi görünen bu nevi muhabbetler de, esasen Allah için olduğundan, kalbe huzur bahşeder.

?... Ya Rabbi! Üzerimize sabır yağdır , canımızı müslüman olarak al!? (el-A?raf, 126) duasıyla Cenab-ı Hakk?a iltica ettiler. Ardından da şehiden Rablerine kavuştular.

Hikmet ehli bir zat, ölüm döşeğinde vasiyetini yaparken, oğullarından birkaç değnek istemiş. Sonra da getirilen değnekleri bir demet yapıp oğullarına:

2. İkinci merhale ise; ?Sen onları simalarından tanırsın...? (el-Bakara, 273) ayetinin sırrına ererek muhtaç durumdaki kardeşinin istemesine gerek kalmadan sıkıntısını giderebilmektir. Bu ayet-i kerime, yüksek haya ve iffetlerinden dolayı zaruretlerini söylemekten çekinen din kardeşlerimizi simalarından tanıyabilecek kalbi hassasiyete ermemizi telkin etmektedir ki, bu yüksek bir kardeşlik ufkudur.

Külliyemde bina ve inşa eylediğim aşhanede şehidlerin hanımları, yetimleri ve İstanbul fukarası için yemek yapılsın! Ancak yemek yemeye veya almaya gelemeyen mazeretlilerin yemekleri, hava karardıktan sonra, kapalı kaplar içinde, gözlerden ırak şekilde evlerine götürülsün!..?

Kur?an-ı Kerim?de 200?den fazla yerde infakın emir ve teşvik edilmesi, Rabbimizin kullarına olan sonsuz merhametinin bir neticesidir. Zira Hak Teala kullarını, infak ibadetini ifa etmeye çağırırken, aslında kullarını infakın manevi feyz, bereket ve huzurundan layıkıyla istifade etmeye davet etmiş olmaktadır.

Bir keresinde Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-?in arkasında ikindi namazı kılmıştım. Allah Rasulü selam verip namazı bitirdi ve sür?atle yerinden kalktı. Aceleyle hanımlarından birinin odasına gitti. Cemaat, O?nun bu telaşından endişe ettiler. Fahr-i Kainat Efendimiz kısa bir süre sonra döndü. Bu acele davranışı sebebiyle ashabının meraklanmış olduğunu gördü ve şöyle buyurdu:

Kibir gibi bir sıklet ve gaflet ile manen mesafe alabilmek imkansızdır. Zira Hacı Bayram-ı Veli Hazretleri?nin buyurduğu gibi:

Geçip giden zamanı bir daha geri almak mümkün değildir. Zaman biriktirilemez, borç alınıp verilemez, satın alınamaz. İnsan bütün varlığını fidye olarak verse, ecel senedinin vadesini bir saniye bile uzatamaz, takdim veya tehir edemez.

Sonra Hazret-i Ali -radıyallahu anh- geldi. Rasul-i Ekrem Efendimiz:

Sadakanın açıktan verilmesi, onu alan bazı kişilerde haya duygusunun zayıflamasına, haya duygusunun zayıflaması ise zamanla sadaka bekleyişinin alışkanlık haline dönüşmesine, bu da çalışma gayret ve azminin kaybolmasına sebebiyet verebilir. Ayrıca aleni yapılan infakta, veren kimsenin gurur ve kibre sürüklenip kendini beğenme ihtimali daha kuvvetlidir. Bir de alan kimsenin rencide olması daha çok söz konusudur. Bu gibi durumlarda gizli vermek daha münasiptir.

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- da, kendilerini Allah yoluna adamış fakir sahabiler olan?ashab-ı suffe? ile hususi olarak ilgilenir ve varlıklı mü?minleri onlar için infaka teşvik buyururdu.

Yani yüzdeki nurun bir sebebi de, kişinin kendi haline dikkatle bakabilmesi, başkalarının kusurlarından önce kendi noksanlıklarını görebilmesidir. ?Nefsini bilen, Rabbini de bilir.? hikmetine eren ariflerin yüzlerindeki nurun menbaı da budur. Bunun içindir ki; ?Kişi noksanını bilmek gibi irfan olmaz!? buyrulmuştur.

Bunun üzerine Maruf-i Kerhi Hazretleri:

Aklım, kalbime; «İman nedir? diye sordu. Kalbim ise aklımın kulağına eğilerek; «İman edepten ibarettir. dedi.?

?Dünyalık sana yöneldiği zaman, vermesini bil. Zira vermek, onu tüketmez. Dünyalık senden yüz çevirdiği zaman yine ver. Çünkü o devamlı kalmaz!?

Servetin hakkını vermek; onu men edilen yerlere harcamamak ve iki büyük tehlike olan israf ve cimrilikten uzak durmakla mümkündür. Zenginliğin afeti; hırs, tamah ve cimriliktir. Bunun çaresi de cömertliktir.

«?Hayır, ben onu sırf Allah rızası için severim, onun için ziyaretine gidiyorum. dedi. Bunun üzerine melek:

?Gerçek fakir, ihtiyacını giderecek bir şey bulamayan ve halini anlayıp kendisine yardım edecek biri çıkmayan, halktan bir şey isteyemeyen kimsedir.? (Buhari, Zekat, 53)

Rivayetlerde bildirildiğine göre Allah Teala Hazret-i Musa?ya:

Velhasıl hayırların gizli mi, aleni mi yapılması gerektiği, duruma ve şartlara göre değişir. Kalpteki niyet berraklığı muhafaza edildiği takdirde açıkça infak etmekte de bir beis yoktur. Hatta lüzumu halinde insanları hayra teşvik için bu yol tercih edilebilir. Her iki türlü infakın da fazilet ve esası, kalbin riya ve gösterişten korunması, takva ve ihlasın muhafaza edilmesidir.

?Benim yolum isar yoludur. En değerli şey de; candır, hayattır. Şu birkaç nefeslik vaktimi, kardeşlerimin biraz daha yaşamaları için feda etmek istiyorum. Zira dünyadaki bir nefes alacak kadar vakit, bizim için ahiretteki bin yıldan daha değerlidir. Çünkü burası Hak rızasını kazanma yeridir, orası ise Hakk?a yakın olma mahallidir. Hakk?a yakınlık da hizmetle elde edilir. Bunun için şu birkaç nefesimi dostlarıma feda ediyorum.? dedi.4

?O ki, boş ve yararsız şeylerden yüz çevirirler.? (el-Mü?minun, 3)

?Herkes kendi metaını satar.? diye cevap verdi.

Aşçı, o fakire yemek verdi; sarığımı da bana iade etti. Fakat söz verdiğim için almadım. Kendim de aç olduğum halde o fakir doyuncaya kadar bekledim.? (Hadaiku?l-Verdiye, s. 651)

- Fazla kızmamak ,

Bunun üzerine Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-:

?Siz beni, hakkım olan derecenin üzerine yükseltmeyiniz! Çünkü Allah beni «Rasul edinmeden önce «Kul edinmişti.? ikazında bulundu. (Heysemi, IX, 21)

?Güzel huylu kişi, dedikodulara tahammül eden, insanların kötülüğüne karşı ama ve sağır davranan kişidir.? buyurur.

Bu bakımdan az miktarda vermek cimrilik olsaydı, cömertlik, sırf varlıklı kimselerin bir imtiyazı olurdu. Halbuki zenginlik veya fakirlik, bu dünyadaki imtihan sırrının beraberinde getirdiği bir takdir-i ilahidir. Kulun varlıklı veya muhtaç olması kendi iradesine bağlı değildir. Bu yüzden cömertlik veya cimrilik, mal-mülk ve servet meselesi değil, bir gönül meselesidir.

Behlül Dana Hazretleri?nin; ?Yeraltında en çok ne vardır? sorusuna, yine kendisi cevap vererek; ?Mevtaların «eyvah, vah-vah ve keşke leri vardır!? buyurması da bu hakikatin bir ifadesidir. Öyleyse bizler de nedamet günleri gelmeden evvel Hak rızasının bulunduğu her işe koşmalı ve boş şeylerle vakitlerimizi ziyan etmekten sakınmalıyız. Her günümüzü son günümüzmüş gibi uyanık bir gönülle yaşayıp bilhassa zamanımızı dolu dolu geçirmenin şuuruna ermeliyiz.

?İnfak et, sayıp durma, Allah da sana karşı nimetini sayıp esirger. Paranı çömlekte saklama, Allah da senden saklar.? (Buhari, Zekat, 21; Müslim, Zekat, 88)

İhlasın Alameti: Gerçek Muhtacı Bulabilmek

Adamcağız kendisine akçeyi veren şahsı karşısında görünce heyecandan kekeleyerek şunları söyler:

Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-:

?Bunlar kimlerdir ve ne gibi hayırlı ameller yapmışlardır? Bize bildir de, biz de onlara sevgi ve yakınlık gösterelim ya Rasulallah!? dediler.

Rebi bin Haysem Hazretleri birgün namaz kılarken, gözünün önünde yirmi bin dirhem kıymetindeki atı çalındı. Fakat o, hırsızın peşine düşmek yerine huzurla eda ettiği namazına devam etti.

?Din kardeşinden bir cefa gördünse, onun bin vefası olduğunu hatırla!.. Çünkü iyilik, günaha karşı şefaatçi gibidir.?

?Yavrularım! İşte siz benden sonra bu değnekler gibisiniz. Toplu olduğunuz müddetçe kimse sizi yenemez; lakin ayrılırsanız, çabuk kırılır ve bozguna uğrarsınız.? diyerek hayat boyu bir ve beraber olmalarını istemiş.

?Yola düşersen, sana yol açarlar. Yok olursan, seni varlığa ulaştırırlar.?

?Yanımda sana verebileceğim bir şey yok, git benim adıma satın al, mal geldiğinde öderim.? dedi. Bunu duyan Hazret-i Ömer -radıyallahu anh-:

İslami edep ve nezaket, infak edebilmeyi, nimet telakki etmeyi gerektirir. Ayrıca veren, alana teşekkür hissiyatı içinde olmalıdır. Çünkü onu mes?uliyetten kurtarıp ecir kazanmasına vesile olmaktadır. Ayet-i kerimede buyrulur:

Bu hal, İslam ahlakının mü?mine kazandırdığı şahsiyet ile ilgili olarak çok mühim bir ölçü ihtiva etmektedir. Demek ki mü?min, iç aleminde ebedi ve muazzam endişelerin volkanları kaynamasına rağmen, yüzünde sakin bir liman gibi sükunet tevzi edebilmelidir. Ne aşırı sevince kapılıp gevşemeli, ne de aşırı hüzne kapılıp bedbin olmalıdır.

İhtiyaç Fazlasını Ver

Hazret-i Mevlana, İslam kardeşliğini ne güzel izah eder:

Cenab-ı Hakk?ın dünya hayatında insanoğlunu imtihan ettiği en çetin hususların başında can, mal ve evlat gelir. Bunlar hayra kullanıldığında nimet iken, şerre kullanıldığında ıztırap sebebidirler. Bize hakkı hak olarak gösterecek, nimetleri nimet olarak bildirecek olan, ancak dinin sesidir.

?Semerkand?da Mevlana Kutbuddin Medresesi?ndeki dört hastanın hizmetini üzerime aldım. Hastalıkları arttığından, yataklarını kirletirlerdi. Ben, onları elimle yıkayıp, çamaşırlarını giydirirdim. Devamlı hizmet ettiğim için, hastalıkları bana da sirayet etti ve yatağa düştüm. Fakat o halimle bile testilerle su getirip hastaların altlarını temizlemeye, elbiselerini yıkamaya devam ettim.? (Hadaiku?l-Verdiye, s. 653)

Hak dostu Bişr-i Hafi Hazretleri, Esved bin Salim?i, Maruf-i Kerhi Hazretleri?ne yollar. Esved bin Salim ona:

Mesela Allah?ın yasaklarının açıkça çiğnendiği bir yere davet edilen bir mü?min, davet eden kim olursa olsun, Allah için buğzun gerektirdiği tavrı göstermelidir. Zira ayet-i kerimedeki ikaz çok açık ve nettir:

Bu muhteşem af, merhamet ve fazilet karşısında Mekkelilerin kalplerindeki kin ve husumet eriyip gitti; onun yerine, sevgi, dostluk ve samimiyet geldi. Gönülleri İslam?a ısınan nice insan, hidayet şerefine nail oldu. O gün Mekkeliler üzerinde adeta şu ayet-i kerimenin hakikati tecelli ediyordu:

?Falana söyle, yeryüzünü nifak ile doldurdu. Ben onun nifakından bir şey kabul etmem!?

Rabbimiz, cümlemizi yaratılan her şeye şefkat, merhamet ve tebessümle yaklaşabilen, ince ruhlu, kamil mü?minlerden eylesin. Kalplerimizden iman muhabbetini, yüzlerimizden İslam?ın güler yüzünü eksik etmesin?

Cömertliği Artırma Gayreti

?Haber ver o adama ki, şimdi Ben?im rızama nail oldu.? (İhya, II, 610-611)

?Ya Rasulallah! Sabah namazını yeni kıldık ve henüz yerimizden ayrılmadık.? dedi. Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh- ise:

Manevi Terbiyede Tevazu İksiri

?Bir kişi yanlış bir iş yapar, kardeşi olduğunu iddia eden diğeri de onu nezaketle ikaz etmezse, bilin ki onun muhabbeti Allah için değildir. Şayet Allah için olsaydı, Allah?a asi gelen kimseyi, onun anlayacağı bir üslupla ikaz ederdi.?

İşte bu kardeşlik şuurunun bir mahsulü olarak Osmanlı?da vakıf müesseseleri toplumu bir şefkat ağı halinde örmüştür. Osmanlı döneminde -tespit edilebildiği kadarıyla- 26 bin küsur vakfın kurulmuş olması, ecdadımızın bu husustaki gayret-i diniyyesini ve faziletini göstermesi bakımından çok ibretlidir.

Ne mutlu bu İslami güzelliklerle Ramazan-ı Şerif?i ihya edip ilahi af fermanını almış olarak hakiki bayrama erişebilenlere!.. Ne mutlu her gecesini Kadir, her gördüğünü Hızır bilip bu ebedi kazanç fırsatlarını değerlendirebilenlere!..

Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri?nin buyurduğu gibi:

?İnsanın çoluk-çocuğu, salih kardeşliği gibi nasıl olabilir? Çoluk-çocuk, mirasını alıp zevk ile yiyerek vakit geçirir. İyi kardeşlik ise matemini tutar, kabirdeki halini düşünür ve o toprak altında yatarken onun için hayır duada bulunur.?

?Onlar, kendileri de muhtac oldukları halde yiyeceklerini yoksula, yetime ve esire ikram ederler ve: «Biz size, sırf Allah rızası için ikram ediyoruz. Sizden ne bir karşılık ne de bir teşekkür bekliyoruz. Biz, çetin ve belalı bir günde Rabbimizden korkuyoruz. . Allah da onları, o günün fenalığından korur, yüzlerine nur, gönüllerine sürur bahşeder.? (el-İnsan, 8-11)

?Fani ve gelip geçici olan bu yeryüzü, çeşitli ekinler, meyveler ve mahsuller vermekten vazgeçmezse, yeryüzünden daha geniş olan mana alemi nasıl olur da mahsul vermez?

İmanı böyle bir aşk ile yaşayanlar, canlarını bile feda etmekten çekinmezler. Nitekim Rasul-i Ekrem Efendimiz hicret edeceği gece, düşmanları tarafından evi sarıldığında, yatağına Hazret-i Ali?yi yatırarak evinden çıkmıştı. Hazret-i Ali, ölümü göze alarak korkusuzca Efendimiz?in yatağına uzandı.

?Hakimin biri, hikmete dair 360 eser yazmış ve bu sayede Allah?a yaklaştığını sanmıştı. Allah Teala zamanın peygamberine şöyle vahyetti:

?Mü?minler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin ve Allah?tan korkun ki esirgenesiniz.? (el-Hucurat, 10)

Bütün ibadet ve muamelatımızın kemali, ruhi derinliğimiz nisbetindedir. Bu yüzden kalbimizdeki muhabbet de buğz da nefsimiz için değil, Allah için olmalıdır.

Zira kullarını affede affede Allah?ın affına layık hale gelmek, kamil mü?minler için vazgeçilmez bir iman ufkudur.

Layıkına Muhabbet, Müstehakkına Nefret

?Hakk?ın cömertliğini görseydin, nasıl olur da canını esirgerdin? Canın için nasıl olur da bu kadar gamlanırdın? Irmağın kıyısında durup da suyu esirgeyen, ırmağı göremeyen kalbi kör kişidir.?

?Rasul-i Ekrem -sallallahu aleyhi ve sellem-,

İnsanların içinde bulunarak onların eza ve cefalarına gönül hoşluğu içinde katlanmanın faziletini Muhammed İkbal, şu temsili hikaye ile ne güzel ifade eder:

Dipnot: 1) Bkz. Samiha Ayverdi, Türk Tarihinde OSMANLI ASIRLARI, İstanbul 1999, s. 227-228.

İsar, sırf para veya mala has bir fedakarlık değildir. Allah Teala bize ne ihsan ettiyse, kendi rahat ve menfaatimizi geri plana atarak, nefsimizin cimriliğine gem vurarak, şart ve imkanlarımızı zorlayarak, onu Allah yolunda infak edebilmektir. Yani isar, bütün maddi ve manevi nimetlerden, kabiliyet ve istidatlardan, ilimden, irfandan?fedakarane? infakta bulunabilmektir. Bu da isarın kalpte bir meleke haline gelmesiyle mümkündür.

Sahabeden Cabir -radıyallahu anh-, Ensar?ın Muhacir kardeşlerine olan isarlarını şöyle anlatır:

Nitekim Kur?an-ı Kerim?de, takva sahibi mü?minlerin vasıfları sayılırken; ?Onlar öfkelerini yutarlar ve insanları affederler? buyrulur. (Al-i İmran, 134)

«-Fatıma! Bu ümmetin en ağır yükü benim omuzlarımda. Ümmet içindeki açlar, fakirler, hasta olup da ilaç bulamayanlar, giyecek elbisesi olmayanlar, boynu bükük yetimler, yalnız başına terk edilmiş dul kadınlar, hakkını arayamayan mazlumlar, küfür ve gurbet diyarındaki müslüman esirler, ihtiyaçlarını karşılayabilmek için çalışma takatinden kesilmiş muhtaç yaşlılar, aile efradı kalabalık olan fakir aile reisleri? Yakın ve uzak diyarlardaki böyle mü?min kardeşlerimi düşündükçe yükümün altında eziliyorum. Yarın hesap gününde Rabbim bunlar için beni sorguya çekerse, Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- bunlar için bana itab ve serzenişte bulunursa, ben nasıl cevap vereceğim?!.. ? (İbn-i Kesir, 9/201)

Her hüner ve marifetin kazanılışı, bir yol gösterenin kılavuzluğuna muhtaç olduğu gibi, insanın şahsiyet ve karakterine en güzel ve en doğru istikameti gösterecek olan manevi terbiye üstadları da?Hak dostları?dır. Zira onlar;

Yani mü?min, iman asaletinden olan buğz-i fillah?ı, kuru bir öfkeyle karıştırmamalı; nerede, ne zaman ve nasıl öfkeleneceğini bilmelidir. Öfkesinin nefsinden mi, imanından mı kaynaklandığına dikkat etmelidir. Zira öfke, nefisten olunca mezmumdur. Aklı baştan giderir, şeytan oraya hücum eder. Eğer öfke Allah içinse, bu takdirde büyük bir olgunluk ve fazilettir.

Bizler de şayet Hakk?ın sevgili kulları olan velilere muhabbet duyuyorsak, ahirette onlarla haşrolunmayı arzuluyorsak, onların ahlaki güzelliklerinden nasib almaya çalışmalıyız. Çünkü sevginin alameti, sevenin, sevdiğindeki hallerle hallenmesidir. Bu itibarla Hak dostlarının ahlakına bürünmeye çalışmak için, güzel ahlakın, onlardaki muhteşem tecellilerini çok iyi idrak etmek icab eder. İşte Hak dostlarının ulvi ahlakını aksettiren farik vasıflardan biri:

?Öyle ise geri dön! Bir müşriğin yardımına ihtiyacımız yok!..? buyurdu. Hubeyb ısrar etti:

Mü?min, kerem sahibi insandır. Gerçek kerem ise; infakı, basit ve asgari miktarlara indirmek değil, bilakis bir problemi çözecek, sadra şifa olacak, kıymetli, faydalı ve sevdiğimiz şeylerden infak edebilmek demektir.

Bu ayet-i kerimelerin nüzulünden sonra Ebu Bekir -radıyallahu anh-:

Yahudi alimlerinden Abdullah ibn-i Selam, hicrette merakla Allah Rasulü?nü sormuş, vech-i mübareklerine bakınca da:

Bir müddet sonra Hubeyb yine gelip teklifini tekrarladı. Fakat cevap değişmedi. Kalabalık müşrik ordusuna karşılık, asker sayısı az olan Rasulullah?ın bu teslimiyeti, Hubeyb?i derinden etkiledi. Nihayet büyük bir coşku içinde müslüman olduğunu haber verdi. Buna çok sevinen Efendimiz

?Sizden biri, Ebu Damdam gibi olmaktan aciz midir? diye sual eden Allah Rasulü?ne oradaki sahabiler:

Dünya hayatı, kah sevinç kah hüzün, binbir med-cezirler içinde devam edip gider. Gönül öyle bir misafirhanedir ki, orada yaşanan elem ve ıztıraplar da, sevinç ve mutluluklar da birer misafir hükmündedir. Hiçbiri daimi ve kalıcı değildir. Bu yüzden mü?minin hadiseler karşısında aşırı sevinç veya aşırı hüzne kapılarak fani hayatın huzur ve itidalini gereksiz yere bozmaması icab eder.

Toprak altına girdikten sonra, fakir ne olmuşsa, zengin de o olur. Orada kim ne yaptıysa, karşısında bulur. Bu dünyadan gidenler, ister köle, ister padişah gibi gitsinler, oradaki bütün sermayeleri, ne götürdülerse odur. Orası; sapla samanın ayrıldığı, başlarda gezen zorba ayakların ayaklar altına düştüğü, nice kölelerin sultan, nice sultanların köle olduğu, Hak rızasına uygun kullanılmayan dünyevi makam, mevki ve rütbelerin sıfırlandığı, nice mahrumların hazinelere kavuşup nice gafil zenginlerin de ebediyet fukarası ve mahşer dilencisi olduğu bir yerdir. Orada yalnızca Hakk?a sadık kulların sadakatlerinin ve selim kalplerinin faydası vardır.

?Rahman?ın kulları onlardır ki, yeryüzünde tevazu ile yürürler ve kendini bilmez kimseler onlara laf attığında «Selam! derler .? (el-Furkan, 63)

Gayr-i Müslimlerle Diyalog...

Allah ve Rasulü?nü sevmenin alameti ise, itaat ve teslimiyettir. Efendimiz?in talimatlarına samimiyetle itaat etmez isek O?nun şefaatini dilemeye de yüzümüz olmaz. Zira ayet-i kerimedeki ikaz çok açık ve nettir:

«?Ekşi yüzlünün balı acı olur!.. dedi.

Sadakayı?hasbeten lillah? yani?sırf Allah rızası için? vermek ve ecri azalmasın diye teşekkür bile beklememek hassasiyetine dair ümmetin annelerinin şu hali de ne güzel bir misaldir:

?Ölüp de pişmanlık duymayacak hiç kimse yoktur.? buyurmuştur.

?Mü?min, başkalarıyla ülfet eder ve kendisiyle ülfet edilir. Kimseyle ülfet etmeyen ve kendisiyle de ülfet edilmeyen kişide hayır yoktur.? (Ahmed, II, 400; V, 335; Hakim, I, 73/59)

Bu huzurun asıl hikmeti ise, insanlara Allah?ı ve ahireti hatırlattıkları için, ruhu bunaltan nefsani ve dünyevi kaygılardan, ihtiras ve aşırı düşkünlüklerden insanları kurtarmalarıdır. Ayrıca gerçek huzur ve saadetin, ebedi saadet yolunda gayret etmekle mümkün olduğuna dair, insanlara istikamet vermeleridir.

?Ya Rasulallah! Sabah namazını yeni kıldık ve yerimizden ayrılmadık, nasıl hasta ziyaret edebilelim ki? dedi. Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh- ise:

İnfakta İhlas

?Birgün Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-, Tekasür Suresi?ni okuyordu. Sureyi okuyup bitirince şöyle buyurdu:

İrşad hizmetinde güler yüz, tatlı söz ve zarafetin ne kadar mühim olduğuna dair Şeyh Sadi, Bostan adlı hikemi eserinde çok ibretli bir hikaye nakleder:

Bunun üzerine Hazret-i Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-:

?Şeytan sizi fakirlikle korkutur ve size çirkin şeyleri telkin eder. Allah ise size katından bir mağfiret ve bir lutuf va?deder...? (el-Bakara, 268)

İsar, cömertliğin zirvesidir. Zira cömertlik, malın fazlasından kendine lazım olmayanı vermektir. İsar ise, muhtac olduğu ve kendisine de lazım olan bir şeyi, kendisinden koparıp verebilmektir. Nefsin itirazlarını susturarak, ihtiraslara set çekerek kazanılan ruhani bir zaferdir. Rabbimiz, kullarında görmeyi murad ettiği bu ahlaka dair, bir ayet-i kerimede şöyle buyurur:

?Evladım! Nereye gidiyorsun, kimden kaçıyorsun! Bir hocanın talebesine yardım ve himmeti asıl böyle zor günlerde ve müşkil zamanlarda olur.? der ve onu gönül sarayına alıp dergahına götürür. (Bkz. Tezkiretü?l-Evliya, 469)

Yine Şeyh Sadi?nin aynı eserindeki şu nasihatleri de pek manidardır:

?Ecel, verileni almadan önce, verilmesi gereken her şeyi vermek gerekir.?

?Vah vah, bir testiye mukabil, bir adam!..? der.

Her hayrın ecri, onun zorluğu nisbetindedir. Bu yönüyle isarın ecri de, sair infaklardan çok daha büyüktür. Bunun içindir ki Hak dostları, bu ahlakın manevi kazancını eşsiz bir ganimet telakki etmişlerdir. Onun ahiretteki saadet ve saltanatına erebilmek için bu fani alemde?fakirlikten korkmaksızın? infak etmek suretiyle, gönül zenginliğine nail olmuşlardır.

?Her iyilik bir sadakadır. Kardeşini güler yüzle karşılaman ve kendi kabından kardeşinin kabına su boşaltman bile iyilikten sayılır.? (Tirmizi, Birr, 45/1970; Ahmed, III, 344; Buhari, el-Edebü?l-Müfred, no: 304)

Hak dostu Mevlana Hazretleri, böylesine nazik bir halet-i ruhiye ile yapılan infakın bereketini ne güzel ifade buyurur:

Şeyh Sadi buyurur:

Hak dostu Mahmud Sami Ramazanoğlu Hazretleri, bir muhtaç gördüklerinde, şayet arabada iseler otomobili durdurur, kapıyı açar, muhtaca doğru birkaç adım yürür, vereceği sadakayı tebessüm ve nezaketiyle daha da güzelleştirerek teslim ederdi.

Hata ve kusurları affetmenin de ötesinde, sulh, sükun, dostluk ve kardeşliğin tesis edilebilmesi için kötülüğe dahi iyilikle muamele edebilmek, Rasul-i Ekrem Efendimiz?in alamet-i farikası idi. O?nun ümmeti olarak bizler de bu hasletlere sahip olmalıyız. Kusurları affetmeyi ve barışmayı yalnızca bayramlara hasretmek, kamil mü?minlere yakışmaz. Bunu bir tabiat-ı asliye haline getirmek, imanda kemalin alametidir.

Allah için olan hakiki kardeşlik, farklı bedenlerin bir kalp ile yaşaması gibidir. Allah?ın rahmeti ve bereketi, bir ve beraber olanlar üzerine iner. Kuvvet ve muvaffakıyet, birlikten doğar. Meşhur kıssadır:

?Mü?min, insanlara karşı yüzüyle sevinçli olduğunu gösterir. Fakat kendi mahzundur? Mü?minin tefekkürü, düşünmesi, ağlaması çok; gülmesi azdır. Tebessümü ile kalbindeki hüznü gizler. Dışarıda geçimini temin etmekle uğraşıyor görünür, halbuki kalbi Rabbini anmakla meşguldür. Çoluk-çocuğu ile uğraşıyor görünür, fakat kalbi Rabbi iledir.

?Şu sarığımı al. Eski, fakat temizdir. Bulaşıklarını kurularsın. Yalnız bunun karşılığında şu aç insanı doyurur musun? dedim.

?Güzel huyluluk dört şey iledir:

Maruf-i Kerhi Hazretleri, ölmek üzere olan bir hastayı evinde misafir eder ve onun bütün hizmetini görür. Hasta ise, ıztırabının şiddetiyle gece-gündüz inleyip kendisi bir an bile uyuyamadığı gibi, feryatlarıyla hane halkından da hiç kimseyi uyutmaz. Üstelik gittikçe huysuzlaşır ve evdekileri ağır sözleriyle rahatsız eder. Nihayet onun huysuzluklarına dayanamayan evdekiler, birer-ikişer başka yerlere kaçarlar. Evde Maruf-i Kerhi ile hanımından başka kimse kalmaz. Maruf-i Kerhi Hazretleri, geceleri de uyumayıp hastanın ihtiyaçlarını gidermeye devam eder. Ancak birgün uykusuzluğu dayanılmaz noktaya varır ve gayr-i ihtiyari uyuyuverir. Bunu gören gafil hasta, kendisine şefkatle kucak açan zata teşekkür edeceği yerde nankörce söylenmeye başlar:

?İman etmedikçe cennete giremezsiniz. Birbirinizi sevmedikçe de tam iman etmiş olmazsınız. Size bir şey söyleyeyim ki onu yaptığınız takdirde birbirinizi seversiniz: Aranızda selamı yayınız.? (Müslim, İman, 93)

?Musibete karşı rıza halinde, şiddete karşı sabırlı ve sarsıntı anlarında vakarlı olmak, velilerin adetidir.?

Rabbimiz bu gönül kıvamını cümlemize nasib eylesin. Affede affede ilahi affa layık hale gelmeyi ve insanlığın daima iyilik, güzellik ve hayrını gördüğü salih mü?minlerden olmayı hepimize müyesser kılsın! Evliyaullah?ın güzel hallerinden hisse alarak Hakk?a yakınlığın hazzını gönüllerimizin tükenmez hazinesi eylesin!..

rabbin merhanet kapıları erdına kadar açıkken biz insanlar merhametlere kilit vurur olduk. gözyaşlarımızı dünyevi menfaatlere akıtır okduk. gerçek aşk'ın hak aşkından geçtiğini unutur olduk. bindirdilrl bir alamete sürüklüyorlar kıyamete be dostum.

?Eğer Sana isyan ederlerse, «Ben sizin amelinizden beriyim! de.? (eş-Şuara, 216) buyurmuştur. Calib-i dikkattir ki; ?Sizin yaptığınızdan beriyim.? demesini emretmiştir, ?Sizden beriyim.? demesini değil!.. Yani günaha olan nefreti günahkara taşırmamak icab eder.

İnsanın asıl yücelik, olgunluk, fazilet ve kıymeti, ahlaki seviyesi nisbetindedir. Bu cihanda Hak Teala?nın sevip razı olduğu bir kulu olabilmek, manen olgunlaşmayı gerekli kılar. Bu olgunlaşmanın yolu da?manevi terbiye?den geçer.

?O atlı adam, İbrahim Hakkı?ya zulmetti. Zulme uğrayan da tek kelimeyle olsun mukabelede bulunmadı, böylece zalimi Allah?a havale etmiş oldu. Bu da Allah Teala?nın gayretine dokunup zalimi cezalandırdı. Şayet İbrahim Hakkı onun zulmüne karşılık verip bir şeyler söyleseydi, ödeşeceklerdi. Fakat İbrahim, büsbütün mazlum olmayı tercih etti. Bense ödeştirip adamı kurtarmak için uğraşıyordum, maalesef muvaffak olamadım!?

?İkramımızı kabul ettiğiniz için teşekkür ederiz.? diye yazardı. Yani Cenab-ı Hakk?ın rızasına vesile olduğu için muhatabına karşı samimi bir gönül teşekkürü içinde olur, muhatabını da mihnet altında bırakmamaya titizlik gösterirdi.

İşte Allah için ihlasla verilen bir sadakanın muhatabında meydana getirdiği müsbet tesir!..

Hazret-i İsa -aleyhisselam- tebliğ için bazı yahudilerin yanına gitmişti. Yahudiler, ona kötü sözler sarf etmeye başladılar. O ise bunlara karşı iyilikle ve tatlı bir üslupla konuştu. Kendisine:

Gönlü Çelen Dünya Muhabbetleri

?İsar, yani başkasının ihtiyacını kendi ihtiyacına tercih etmektir. Bu ahlak ile kim Bana gelirse, Ben onu hesaba çekmekten haya eder ve onu cennetin istediği yerinde iskan ederim!? buyurur. (İhya, III, 570-571)

Nitekim tasavvufta?yol kardeşliği? demek olan?ihvanlık? da; Allah?a giden yolda yardımlaşmayı, dini ve manevi meselelerde birbirini desteklemeyi, kardeşinin eksikliğini telafi etmeyi ve onun dert ortağı olmayı ifade eder ki, İslam kardeşliğinin çok ince ve derin bir hassasiyetle yaşanmasıdır.

Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- Kabe?de toplanmış olan Mekkelilere:

Cenab-ı Hak cümlemizi iman hassasiyetiyle din kardeşliğini yaşayıp yaşatan salih kullarından eylesin. Bütün bir ömrümüzü ve bilhassa içinde bulunduğumuz mübarek günleri rızasına muvafık amellerle ihya ederek ebedi bayramlara erişmemizi lutf u keremiyle ihsan eylesin!

Böyle kamil mü?minlerin din kardeşlerine duydukları muhabbetin temel gayesi, Allah?ın rızasına erebilmektir. Din kardeşinin duasından istifade etmek, onunla ülfet ve ünsiyet kurmaktaki tek niyet, Allah?a yakın bir kul olabilmektir.

Velhasıl, gayr-i müslimlerle münasebetlerde Allah?ın hükümlerinden, Rasulullah?ın sünnetinden ve tebliğdeki hassasiyetlerinden taviz vermemek icab eder. Bu hususlardaki en ufak bir tavizin imanı zedeleyeceğini unutmamak gerekir. Zira ayet-i kerimelerde buyrulur:

Yani insanın bütün davranış, hal ve hareketleri, iç aleminin aynasıdır. Eğri cetvelden doğru çizgi çıkmayacağı gibi, gönül alemi berrak olmayan bir bedbahttan da güzel bir davranış beklemek beyhudedir. Niyetleri karanlık olanların, yolları aydınlık olmaz. Her küp, içindekini sızdırır.

Günümüzde boşanmaların, geçimsizliklerin, hırçınlıkların, ruhi bunalımların artmasının bir sebebini de, bu ve benzeri manevi hassasiyetlerin unutulmasında aramak gerekir. Zira her zahiri sebebin arkasında daima batıni bir sebebin de bulunduğunu unutmamak gerekir.

Bunun üzerine Peygamber Efendimiz, ashabına dönerek bu şahsı kimin misafir edebileceğini sordu. Hemen Ensar?dan biri kalkarak:

Bu bakımdan, derde derman olacak seviyede bir güç ve imkanımızın bulunmadığı durumlarda, çevremizi de hayra teşvik etmek suretiyle, Rabbimizin?birr ve takvada yardımlaşın? emrini yaşamaya gayret göstermeliyiz.

Amin!..

Ebu Süfyan işittiği bu cümleler karşısında adeta dondu kaldı:

Büyük bir sabır ayından sonra lutfeylediği mübarek bayram günlerini de, garipleri sevindirecek, matemlere teselli olacak, feryatları dindirecek ruhani gayret ve hizmetlerle ebediyyet bayramının sermayesi kılsın!

Muhabbet, sevenin sevdiğinde kendi özelliklerini görmesinden kaynaklanır. Cenab-ı Hak, bir kulunda kendi cemali sıfatlarını gördüğü nisbette o kulunu sever. Yani bir mü?min, Allah ve Rasulü?nün emir ve tavsiye buyurduğu güzel ahlak ile ahlaklandığı nisbette ilahi muhabbete nail olur.

Bu hadis-i şeriften almamız gereken en büyük ders, her an Allah?ın rızasına vesile olacak bir amel arayışında olabilmektir. Zira ayet-i kerimede:

Muhabbet ve nefret hususunda Allah?ın rızasını gözetme firaseti kaybedildiği zaman, kişi nefsinin maskarası haline gelir. İman hassasiyetleri yerine, dünya menfaatlerini ön planda tutar. Bu sebeple de?hoşgörü? adı altında yanlışları hafife almaya, ?aman kırılmasın, gücenmesin, dostluk ve menfaatimiz zarar görmesin? gibi düşüncelerle sessiz kalmaya başlar. Bu ise, kişinin hem kendisine hem de haksızlığına göz yumduğu insana yapabileceği en büyük kötülüklerden biridir.

?Dünya toprağının mahsulü hadsiz hesapsızdır. Bir tanenin bile mahsulü yedi yüzdür. Buna dikkat et de, öbür tarafın mahsulünün ne kadar olacağını anla! Mal, sadaka vermekle eksilmez; hayırda bulunmak, malı zayi olmaktan korur!?

BİRR?E NAİLİYYET YOLU?

?Senin zulmün dünyaya aittir, sen dilediğin gibi hükmedebilirsin, biz nasıl olsa Rabbimize döndürüleceğiz.? diyerek meydan okudular. Elleri ve ayakları çaprazlama kesilip hurma dallarına asılmadan önce de, beşeri bir acziyet göstermemek için ellerini semaya kaldırarak:

Bunun üzerine adamcağız tek başına bir mağaraya çekilerek ibadet etmeye başladı ve: «İşte şimdi Rabbimin rızasına eriştim. diye düşündü. Yine Allah Teala peygamberine:

?İnsanlar arasında kendisini fazla zemmeden kimse, hakikatte kendisini övmüş olur. Bu ise riya alametlerindendir.?

Bu itibarla kamil bir mü?min, bütün fikriyatı gibi hissiyatını da rıza-yı ilahiye göre tanzim eder. Sevdiğini Allah için sever, nefret ettiğinden de Allah için nefret eder. Bütün hislerinin temelindeki ölçü; ?Allah rızasına uygunluk?tur.

?Ayette ifade edilen «en güzel yol?dan maksat, öfke anındaki sabır ve kötülüğe maruz kalındığı andaki aftır. İnsanlar bunları yaptıkları takdirde, Allah onları muhafaza eder, düşmanları da kendilerine boyun eğer. Sanki samimi bir dost olur.? (Buhari, Tefsir, 41/1)

? O vakit, Allah?tan bir rahmet ile onlara yumuşak davrandın! Şayet Sen kaba ve katı yürekli olsaydın, hiç şüphesiz etrafından dağılıp giderlerdi. Şu halde onları affet; bağışlanmaları için dua et...? (Al-i İmran, 159)

Ancak çektiği çilelerin hiçbiri, Allah Rasulü?nün metanetini ve muvazenesini bozamadı. O, bütün bunları büyük bir olgunluk ve rıza haliyle karşıladı. Gönlü nice acılarla dağlanmasına rağmen, gül yüzünden tebessüm hiç eksik olmadı. O?nu hiç kimse, hiçbir zaman asık bir yüzle, çatık kaşla ve abus bir çehre ile görmedi. Zira O, Hak Teala ile beraberliğin neşe ve huzuru içinde daima tebessüm halinde bulunur, her halükarda İslam?ın güler yüzünü aksettirirdi.

Bu itibarla kötülüğe kötülükle mukabele etmek, ham insanların davranış şeklidir. Her halükarda iyilik yapabilmek ise, kişinin iç aleminin ulaştığı ulvi seviyeyi gösterir. İnsanlara iyilik yapmanın da üç fazilet derecesi vardır:

Hazret-i Mevlana, hikmet dolu beyitlerinde buyurur ki:

-Feridüddin Attar?ın naklettiği bir hikayede olduğu gibi-, bir padişahın yanında büyük itibarı olan bir av köpeğinin, bir av seferinde basit bir kemik parçasına takılıp, asıl sahibi olan padişahı unutması gibi bir ahmaklıktır. Dünya imtihanında insan da tıpkı bu misaldeki gibi pek çok kemiklere veya olta ucundaki yemlere muhataptır. Hazret-i Mevlana ne güzel buyurur:

Hak dostu Maruf-i Kerhi Hazretleri?nin şu hali ne kadar ibretlidir:

Ey kişi ile kalbi arasına giren, kalpleri evirip çeviren Allah'ım! Kalbimi senin dinin üzerinde sabit kıl! Ey kulunu bütün yaratılmışlardan üstün kılan Rabbim! " Seni sevmeyi ve seni seveni sevmeyi ve senin sevgine beni yaklaştıracak şeyi sevmeyi bana nasip et. Bana senin sevgini sıcak ve hararetli bir günde soğuk suyu arzulamaktan daha sevimli kıl."

Vehb bin Verd -rahmetullahi aleyh-, halkın bayram günü aşırı güldüklerini görünce onlara şu nasihatte bulunur:

?Haydi kalkın, bizim eve gidelim!? der. O yoksulların karnını bir güzel doyurduktan sonra onlara elbiseler giydirir, ceplerine de bir miktar para koyup uğurlar.? (Ebşihi, el-Müstatraf, Beyrut 1986, I, 31)

Bunun üzerine Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem-:

?Nice balık vardır ki, su içinde her şeyden eminken boğazının hırsı yüzünden oltaya tutulmuştur.?

Ayrıca sahibini manen yücelten hakiki tevazu, kişinin hikmet ve marifetinin de artmasına, basiretinin açılmasına vesile olur. Bu meyanda da Mesnevi?de şöyle buyrulur:

Bu fazilet merhalesinin diğer bir misali de, Hazret-i Osman?dır. Zira Medine?de su sıkıntısı çekilirken Osman -radıyallahu anh- büyük bir bedel ödeyerek Rume Kuyusu?nu satın aldı ve müslümanlara vakfetti. Rivayete göre kendisi de bu kuyudan su almak için diğer mü?minlerle birlikte sıraya girerdi.

?Tekrar size kötülükte bulunursa ne yaparsınız? buyurunca, ashab-ı kiram başlarını aşağı indirdiler, bir cevap veremediler.

?Ya Sevban! Nedir bu halin?

Nitekim Hak dostlarından Ebu Abbas Nihavendi?ye, ticaretle meşgul olan zengin talebelerinden biri gelerek zekatını kime vermesinin daha uygun olacağını sorar. O da:

Yermük Harbi?nde üç şehidin son nefeslerinde büyük bir fedakarlıkla birbirlerine devrettiği, lakin neticede ortada kalan bir bardak suyun infakı, belki birçok büyük zannedilen infakları aşmıştır. Zira orada mühim olan bir bardak su değil, sergilenen gönül zenginliğinin ihtişamıdır.

Ne gibi servetin varsa avucunun ortasına koy. Verilecek yerlere ver! Veremezsen, yarınki pişmanlıktan dişinle elinin arkasını ısırırsın.?

Asr-ı saadetten şu hadiseler de Allah?ın gadab ettiği kimselere karşı sahip olunması gereken kalbi kıvamın en güzel misallerindendir:

?Söyleyemedim efendim; niyetlendim, lakin bir türlü dilimi çevirip de ağır bir söz sarf edemedim!? der.

Bu sebepledir ki Hak dostları da cömertlikte bereketli ırmaklara benzerler. Onlar, uzun yollar boyunca binbir canlıya; insana, hayvanata, ağaca, kuşa, güle, sümbüle huzur bahşederek akıp giderler. Gerçek infak da; ihlas, merhamet ve diğergamlık dolu bir gönülle bütün mahlukata yönelmek suretiyle Allah rızasının aranmasıdır. Başkalarının mahrumiyetini telafi için, bütün imkanlarla muhtaçların yardımına koşmaktır.

Haddinden fazla ve taşkınca gülüp neşelenmek, kimi zaman insanı gaflete sevk ederek ona bu alemde imtihana tabi bir kul olduğu hakikatini unutturuverir. Asıl ve ebedi saadetin ahirette olduğunu unutmak ise, gönlün fani hazlara esaretiyle neticelenir. Bunun uzun müddet devamı halinde, şen-şakrak kahkahalar ruha zehir saçar, kalpler kasvete bürünür, katılaşır, hassasiyetlerini yitirir.

Bu hususta Hazret-i Ali -radıyallahu anh- şu ikazda bulunur:

Mü?minleri de şöyle ikaz etti:

?Ona bir şey söyleyebildin mi?

Hasan-ı Basri Hazretleri buyurur:

Peygamber Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-?ın hayatı kötülüğe karşı af ve iyilikle mukabele edebilmenin zirve tezahürleriyle doludur. O, alemlere rahmet olarak gönderildiği için, O?nun şefkat, merhamet ve muhabbeti, bütün insanları ihata ederdi. Birgün kendisinden, eza ve cefalarından iyice bizar oldukları müşriklere lanet etmesini istediler. O ise:

?Haydi bunu kırın!? demiş. Oğulları kıramayınca demeti çözmüş.

Peygamber aşığı Sevban -radıyallahu anh- şöyle dedi:

Millet olarak bizler de, büyük bir faziletler medeniyeti vücuda getirmiş bir ecdadın torunlarıyız. Onların müstesna bir zarafet, nezaket ve edep ölçüleri içinde kurdukları medeniyetin bereketli semerelerini bugün bile vakıflar, imaretler, sebiller, sadaka taşları vs. suretinde görmekteyiz. Bizler de ecdadımızın bu mukaddes mirasına sahip çıkarak, onlar gibi hayır müesseseleri kurmaya ve kurulmuş olanları da yaşatmaya gayret etmeliyiz. Önce kendi iç dünyamızı faziletlerle donatarak örnek teşkil etmeli; sonra da, şehid ve gazilerimizin emaneti olan vatanımızı ve mukaddes değerlerimizi muhafaza için, imanlı, vatanperver ve seviyeli nesiller yetiştirmeliyiz. Aksi halde din zayıflar, nesiller zayi olur, vatan el değiştirir. Bu mes?uliyetlerimizin idraki içinde infak ehli mü?minler olmalıyız.

?İbadetlerin kabul ediliş alametleri, o ibadetlerden sonra hemen başka ibadetlere girişmek, birbiri ardınca hayırlara koştukça koşmaktır.?

?Allah Teala cömerttir, ihsan sahibidir; cömertliği ve yüksek ahlakı sever? (Süyuti, el-Camiu?s-Sağir, I, 60)

Sultan Fatih?in, insan hakları beyannamesinin henüz adı bile duyulmamışken tatbik ettiği bu adil ve müsamahakar tavır karşısında hayran kalarak gözleri dolan İstanbul patriği, Fatih?in ayaklarına kapanmış, Fatih ise onu kaldırarak:

?Duydum ki kardeşim Abdurrahman bin Avf rahatsızlanmış. Mescide gelirken, bakayım durumu nasıl olmuş diye, ona bir uğrayıverdim.? dedi.

?Ey Ademoğlu! İhtiyacından fazla olan malını sadaka olarak vermen senin için iyi; vermemen kötüdür. İhtiyacına yetecek kadarını elinde tutmandan dolayı ayıplanmazsın. İyiliğe, geçimini üstlendiklerinden başla. veren el, alan elden üstündür.? (Müslim, Zekat, 97. Ayrıca bk. Tirmizi, Zühd, 32)

Arif ve aşık gönüllerde müstesna bir yeri olan Hallac-ı Mansur taşlanırken:

?Servet bir müslüman için ne güzel arkadaştır. Yeter ki, o servetinden fakire, yetime ve yolcuya vermiş olsun!? (Ahmed, III, 21)

Nasıl ki taşa veya denize yağan nisan yağmurunun hiçbir faydası olmazsa Ramazan-ı Şerif?in hakikatine erebilmek için de o aya mahsus olan gufran yağmurlarından güzelce istifade etmek zaruridir. Ramazan-ı Şerif?i bütün bir yıl boyunca kaybettiklerimizi telafi ve yanlışlarımızın keffaretini ödeme fırsatı bilip büyük bir takva neş?esiyle onun rahmet ve mağfiret faslından istifadeye çalışmalıyız.

?Bir kişi, kendinden geçerek yokluğa ulaşır, yokluk o kişiye manevi bir ziynet olursa, o kişinin Hazret-i Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem- gibi gölgesi kalmaz. Yani o kişi hayali ve gölge varlığından kurtulur.?

Kamil bir mü?min de, su gibi aziz ve derya gibi engin gönüllü olmalı, ne kadar nahoş hadiseyle karşılaşsa da rahmet tevzi eden olgun bir karakter sergilemelidir. Nezaket, zarafet ve güzellikler yansıtan bir gönül berraklığına sahip olmalıdır.

3. Malı çoğaldıkça, cömertliği artar.?

İsar, peygamberlere ve Hakk?ın veli kullarına mahsus, fedakarlık ve cömertliğin zirvesi olan bir haslettir. Nefsinden fedakarlık yaparak, hakkından vaz geçerek, kendinin de muhtaç olduğu bir hakkı veya imkanı, diğer bir mü?mine devredebilmektir. Her halükarda kendinden önce din kardeşinin huzur ve saadetini düşünebilmektir. Yani benlikten diğergamlığa geçip?önce ben? yerine?önce o? diyebilmektir.

?Bu adamın bir ihtiyacı varsa çaresine bakalım? deyince, adam utancından başını yere eğdi.

Demek oluyor ki, sadakayı ehil kimselere verebilmek, o malı hangi yollardan kazandığımızla da ilgilidir. Sanki parada, kazanılma keyfiyetine göre bir cezb ve incizab kanunu caridir. Para, yılan gibidir; geldiği delikten gider. Helal kazanç, hayır ve faziletlere vesile olurken, haram kazanç da şer yollarda eriyip gider. Bu itibarla bir malın helalliği, sarf edildiği yere bakılarak da görülebilir.

?Kapına bir garip gelirse, eli boş gönderme. Allah göstermesin belki bir gün sen de garip olur, kapıları dolaşırsın.

Yine Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-?ın beyanına göre; Pazartesi ve Perşembe günü kulların yaptıkları işler Allah Teala?ya arz edilir. Din kardeşi ile arasında düşmanlık bulunan kişi haricinde, Allah?a şirk koşmayan her kulun günahları affedilir. Meleklere; ?Şu iki kişinin af edilmesini birbirleriyle barışıncaya kadar erteleyin!? diye tembih edilir. (Müslim, Birr, 35-36; Ebu Davud, Edeb, 47)

İnfakta bulunanların gururlanmaları, teşekkür ve minnettarlık beklemeleri, hayırlarının bütün ecir ve bereketini silip süpürür. İnfak eden, rıza-yı ilahinin dışında bir maksat taşımamalı, karşılığını tamamen Hak Teala?dan beklemelidir. Muhtaçtan dua ve teşekkür beklemenin dahi ihlası gölgeleyen bir durum olduğunu hatırından çıkarmamalıdır.

?İnsanlar kıyamet günü çok çetin bir açlık, susuzluk ve çıplaklık içinde haşredilecektir. Ancak Allah için yedireni Allah doyuracak; Allah için içireni Allah içirecek ve Allah için giydireni yine Allah Teala giydirecektir.?

?Türkistan?dan Şam?a kadar olan sahada bir din kardeşimin parmağına batan diken, benim parmağıma batmıştır; onun ayağına çarpan taş, benim ayağıma çarpmıştır. Onun acısını ben duyarım. Bir kalpte hüzün varsa, o kalp benim kalbimdir.?

İnsanın taşkınca gülmesi, bir ifrat halidir. Somurtup surat asması da bir tefrit halidir. Her iki hal de, mü?min gönüller için manevi afetlerdendir. Bunun itidali ve en makbul olan kıvamı ise tebessümdür.

Bu kıssayı Bostan adlı eserinde nakleden Şeyh Sadi, şu nasihatte bulunur:

Diğer taraftan, dinimizde her fırsatta sadaka vermek teşvik edilmektedir. Eğer bunu ihlas ile ifa edersek Cenab-ı Hak müstesna bir bereket ihsan eder. Öyle ki, verilen sadaka kimi zaman, ona layık olmayana gitmiş gibi görünse de, Allah?ın lutfuyla, alan kimsenin gafletten uyanmasına ve gönlünde hayra doğru müsbet temayüllerin filizlenmesine medar olur.

Suratsızın biri de, o yiğidin satışına özendi, kazancını kıskanıp bal satmak istedi. Bal tablası başında, sirke satan yüzüyle, mahalle mahalle dolaştı. «Bal, bal! diye bağırdı durdu. Fakat balına müşteri değil, bir sinek bile konmadı.

Hazret-i Aişe ve Ümmü Seleme validelerimiz, fakirlere bir şey gönderdikleri vakit, götürene, fakirin ne gibi dua ettiğini ezberlemesini tembih ederler ve kendileri de o fakir için aynı şekilde dua ederlerdi. Böylece duamız onun duasına karşılık olsun, derlerdi. Sadakaya karşılık olur diye fakirlerden dua bile beklemezlerdi. Çünkü dua, sadakaya karşılık gibi olur. (İhya, I, 601)

Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh-, Mıstah isimli bir fakire devamlı olarak yardımda bulunuyordu. Kızı Hazret-i Aişe?yi hedef alan İfk Hadisesi?nde onun da iftiracılar arasında yer aldığını görünce, bir daha ona ve ailesine iyilik yapmayacağına dair yemin etti. Hazret-i Ebu Bekir?in yardımı kesilince Mıstah ve ailesi perişan bir hale düştüler. Bunun üzerine şu ayet-i kerimeler nazil oldu:

İşte güler yüz ve tatlı dil, iman ve güzel ahlaktan mahrumların irşadında da en mühim sermayelerden biridir. En abus bir surat bile, bir gülistanda, rengarenk ve mis kokulu çiçekler arasında gezerken, oradan ruhuna akseden güzellikler sebebiyle tebessüm eder. İnsanlara rehberlik yapan kimseler de, en haşin ve nadan kalpleri bile yumuşatabilmeli, en abus çehreleri dahi gülümsetebilmelidirler.

?Tevazu; ister cahilden, ister çocuktan olsun, hakkı duyduğun vakit, ona boyun büküp onu kabul etmendir.?

Hazret-i Mevlana, candan isarın faziletini ne güzel ifade eder:

Görüldüğü üzere temelinde Allah rızası bulunan bütün muhabbetler makbuldür. Allah?ın razı olmadığı muhabbetler ise, kalbin manevi kanseridir.

- Gafillerin eziyetlerine sabretmek,

Mevlana Hazretleri, Hak dostlarının yüzlerindeki nurun hikmetini ne güzel izah buyurur:

Hadis-i şeriflerde buyrulur:

?Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-, kendisine fenalık yapan kimseden intikam almadı . Yalnız Allah?ın yasak ettiği şeyler çiğnenince, o yasağı çiğneyenden Allah adına intikam alır dı.? (Müslim, Fedail, 79; Ebu Davud, Edeb, 4)

Yüksek bir Kulluk Edebi: TEVAZU

Gerçek mü?min, mahlukatın en şerefli varlığıdır. O, muhabbet sermayesini yanlış kullanarak bu şeref ve haysiyetini kaybedecek derecede alçalamaz. Bir yudumluk dünya lezzetine aldanacak kadar küçülemez. Maddi yapısının heva ve heveslerini tatmin etmeyi, gerçek saadet zannetme sefaletine düşmez.

Bu muazzam külliyenin inşası, mimari dehanın zirve şahsiyeti Sinan eliyle gerçekleştirilmiştir. O derviş gönüllü mimar, taşların yerlerine abdestsiz konulmamasına dahi dikkat etmiştir. Halk ağzındaki yaygın şu sözler, gerçeğin tam ifadesidir:

Ölünce iflas eden varlıklı insanlar, bir hayal alemi olan dünyada kendini zengin zannedip de ölümle hakikat sabahına uyandıklarında, elde avuçta hiçbir şey kalmadığını gören ebediyet mahrumlarıdır. Asıl zenginlik, ecel ile iflas etmemektir. Bilakis ebedi devlet ve servete mazhar olabilmektir.

?Onlar, kendi canları da çekmesine rağmen yemeği yoksula, yetime ve esire yedirirler de onlara: «Bunu size Allah rızası için yediriyoruz. Sizden ne bir karşılık ne de bir teşekkür bekliyoruz. Biz Rabbimizin sert ve belalı bir gününden korkuyoruz. derler. Allah da onları o günün fenalığından korur. Onlar e parlaklık ve sevinç verir.? (el-İnsan, 8-11)

Mevlana Hazretleri ne güzel buyurur:

?Ey Musa, sırf Ben?im için işlediğin bir amelin var mı? diye sorar.

Hazret-i Ali -radıyallahu anh- başından geçenleri anlatır. Hazret-i Fatıma -radıyallahu anha- durumu öğrenince gülümser ve:

?Hayır! Ben, şu kabirde yatan ve henüz aramızdan yeni ayrılmış olan muhterem zattan duydum ki, :

?Mallarını gece ve gündüz, gizlice ve açıkça infak edenler yok mu, işte onların Rableri katında ecir ve mükafatları vardır. Ve onlara herhangi bir korku yoktur. Onlar mahzun da olmazlar.? (el-Bakara, 274)

Döğene elsiz gerektir,

?Kavmim benim harpte ne kadar şecaatli ve düşman bağrında yaralar açan bir cengaver olduğumu iyi bilir. Müslüman olmasam da ganimet mukabili Sen?in yanında çarpışsam olmaz mı? dedi. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-:

?Birgün pazara gitmiştim. Çok fakirdim. Bir kişi yanıma gelerek aç olduğunu söyledi. O vakit hiçbir imkanım da yoktu. Sadece eski ve fitil fitil olmuş bir sarığım vardı. O aç insanı alıp bir aşhaneye götürdüm. Aşçıya:

?Kim Rasul?e itaat ederse Allah?a itaat etmiş olur? (en-Nisa, 80)

İNFAK ADABI

Yine asr-ı saadetten, iman celadetiyle sergilenen diğer bir misal:

Kainatın hamuru, muhabbet mayasıyla yoğrulmuştur. Mikro alemden makro alemlere kadar bütün bir kainat gönül gözüyle seyredildiği takdirde, her şeyin özünde ilahi muhabbetten bir nişan taşıdığı görülür. Cenab-ı Hakk?ın kainattaki cemali sıfat tecellileri olan bağlar, bahçeler, pınarlar, açan çiçekler, rengarenk kelebekler, cıvıl cıvıl ötüşen kuşlar, hep insana ilahi bir tebessümü hatırlatır. İnsanın bu gerçeklerden gafil kalması ne hazindir. Kula düşen, bu ilahi tebessümü idrak edip onu kendi simasından mahlukata aksettirebilmesidir.

Hazret-i Mevlana, bu hakikatlerin izahı mahiyetinde şu nasihatte bulunur:

İslam kardeşliğini yaşayıp yaşatmak hususunda, teşrifiyle şereflendiğimiz Ramazan günleri de müstesna bir nimettir. İlahi rahmetin tuğyan ettiği bu mübarek ayda kardeşlik vazifelerini yerine getirmeye daha büyük bir hassasiyet göstermek icab eder. Nitekim insanların en cömerdi olan Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-, Ramazan-ı Şerif?te hiçbir engel tanımadan esen rahmet rüzgarlarından daha cömert olur, bütün ibadet ve ihsanlarını artırırdı. Kendisine; ?Hangi sadaka ecir bakımından daha büyüktür? diye sorulsa; ?Ramazan-ı Şerif?te verilen sadaka..? buyururlardı.

?O halde bu eti onlara götürüver!? dedi. Hazırladığı ikramı üstadının yemesini arzu eden samimi talebe ise:

Dipnotlar: 1) İbn-i İshak, Siret, Konya 1981, s. 158; Heysemi, VI, 34. 2) Diş kirası: Ramazan-ı Şerif iftarlarının güzel adetlerinden biridir. İftar davetine iştirak edenler, hane sahibinin ecir kazanmasına vesile oldukları için, ayrılacakları zaman bir miktar para veya hediye ile uğurlanırlar. Bu güzel adete, ince bir teşbih ile?diş kirası? denilmiştir. Maksat, fakir-fukarayı rencide etmeden zarif bir üslub ile sevindirmektir.

Yani iman şerefi, bütün fani asabiyetlerin üstündedir. Babası bile olsa Allah için buğz edilmesi gereken kişiye buğz edebilmek, ancak iman asaletindendir.

?Ey yiğit! Allah için doğruyu söyle, bu ne haldir! Şuraya attığın ölü keklik de nedir?

Dipnotlar: 1) Yusuf, 92. 2) Bkz. İbn-i Hişam, IV, 32; Vakıdi, II, 835; İbn-i Sa?d, II, 142-143. 3) Bkz. Babanzade Ahmed Naim, İslam Ahlakının Esasları, s. 85-86.

Allah için sevmek; sevgiye, sevgiden başka karşılık tanımamaktır. Bu manadaki sevgi, imana derinlik ve lezzet katar. Hadis-i şerifte, imanın lezzetini ancak şu üç hususiyeti taşıyan mü?minlerin tadabileceği bildirilmektedir:

Hak dostlarının ahlakı, Kur?an?ın fiili bir tefsiri olan Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-?ın gönül dünyasından feyizli akisler taşır. Risalet Güneşi Efendimiz?in sünnet-i seniyyesini titizlikle hayatlarına tatbik gayreti içinde bulunan Hak dostları, tıpkı nurunu güneşten alan mehtap gibi, o nebevi ahlakın güzelliklerini yansıtan berrak bir ayna mevkiindedirler. Bunun içindir ki, onların hal ve tavırlarını kalbi bir rikkatle seyredip o gönül erlerine muhabbetle bağlananlar, onların aleminde nebevi ahlakın zarif tecellilerini müşahede ederler.

?Allah?ım, eğer o kişi doğru söylüyorsa beni bağışla, yok yalan söylüyorsa onu bağışla.?

Kendisine aşırı tazim gösterenlere de:

Rasul-i Ekrem Efendimiz yine:

İmanı tehlikeye atan hususlardan bir diğeri de, gayr-i müslimlere veya fasıklara benzeme ve onların nefsani hayat tarzlarını taklit etme hastalığıdır. İman temelindeki çözülmelerin, fikri ve ahlaki yozlaşmaların birçoğu, bu tür taklitlerle başlar. Taklit, zamanla alışkanlık ve huy haline gelir. Sonrasında ise şekli beraberlik, zihni beraberliğe, zihni beraberlik ise zamanla kalbi beraberliğe kadar gider. Bunun içindir ki hadis-i şerifte:

Kardeşlik cevherini muhafaza etmek; onu şefkat, merhamet, nezaket ve mes?uliyet şuuruyla yaşamaya bağlıdır. Bu hususta ihmal ve gaflet göstermek, mü?minlerin arasını bozmak için fırsat kollayan şeytana kapı aralamaktır. Bu fırsatı yakalayan şeytan -aleyhillane-ise, mü?minlerin nefsaniyetlerini tahrik ederek birbirlerine darılmalarını teminde gecikmez.

Dini Yücelten Haslet: Cömertlik

?Sadakaları açıktan verirseniz, bu güzel bir şeydir. Eğer onu fakirlere gizlice verirseniz, işte bu sizin için daha hayırlıdır? (el-Bakara, 271) ayetini; zekatın teşvik maksadıyla açıktan, sadaka ve diğer hayır-hasenatın ise gizlice yapılması gerektiği şeklinde tefsir etmişlerdir.

Şeytan, bu sarhoşluğa kapıldı da; «Adem niçin benden üstün olsun; bana reis olsun? dedi de lanete uğradı.?

Ben Lanetçi Olarak Gönderilmedim?

Bütün faziletler gibi bu faziletin en mükemmel bir surette tahsil edileceği mektep de, Efendimiz

?Ya Rabbi! Sakif Kabilesi?ne hidayet nasib eyle! Onları bize gönder!? diye niyaz etti. Bir müddet sonra Taif halkı, Medine-i Münevvere?ye gelerek İslam ile şereflendi. (İbn-i Hişam, IV, 134; Tirmizi, Menakıb, 73/3942)

?Seni cennetle müjdelerim !? buyurdu.

Nitekim cihan padişahlarına yön veren Hüdayi Hazretleri, manevi terbiye için Üftade Hazretleri?ne intisab ettiğinde ilk olarak kendisinden dünyevi ve nefsani dayanaklarını terk etmesi istenmiştir. Bu meyanda da kadısı olduğu Bursa?nın çarşısında, süslü kaftanıyla ciğer satması emredilmiş, akabinden de dergahın hela temizliği hizmeti verilmiştir.

Dipnot: 1) Yar-ı Gar: Mağara arkadaşı manasına gelir. Hicret esnasında Hz. Ebu Bekir?in Peygamber Efendimiz?e Sevr Mağarası?ndaki refakatinden dolayı kullanılan bir tabirdir. Zamanla zor ve meşakkatli anlarda gösterilen samimi dostluklar hakkında da söylenir olmuştur.

Abbas bin Dehkan naklediyor:

?Kişi sevdiği ile beraberdir...? müjdesini verdiler. (Buhari, Edeb, 96)

?Ensar, hurmalarını devşirdiklerinde bunları ikiye ayırır, bir tarafa çok, diğer tarafa da az hurma koyarlardı. Daha sonra, az olan tarafın altına hurma dalları koyarak o tarafı çok gösterir, Muhacirler?e; «?Hangisini tercih ederseniz alın. derlerdi. Onlar da çok görünen fazla yığın Ensar kardeşlerimize kalsın diye, az görünen yığını alırlar ve böylece hurmanın çoğu yine Muhacirler?e gelirdi. Ensar da bu yolla az olan kısmın kendilerine kalmasını sağlamış olurlardı...? (Heysemi, X, 40)

Ashabın Tevazuu

Hak Dostlarının Örnek Ahlakından?2-

Rasul-i Ekrem -sallallahu aleyhi ve sellem- yoksullara infak edecek bir şey bulamadığında, utancından başını öbür tarafa çevirirdi. Bunun üzerine şu ayet-i kerime nazil oldu:

Birgün Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- sabah namazını kıldıktan sonra ashabına dönüp:

Ancak infak bahsinde şuna da dikkat etmek gerekir ki israf, çok harcamak demek değildir. Yersiz ve gereksiz harcamanın azı da çoğu da israf iken, yerinde ve isabetli bir harcama, çok da olsa israf sayılmaz, bilakis takdire şayan olur. Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh-?ın bütün malını Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-?a getirip infak etmesi, bunun en güzel misalidir.

«Ademoğlu, malım malım deyip duruyor. Ey Ademoğlu! Yiyip tükettiğin, giyip eskittiğin veya sadaka olarak verip sevap kazanmak üzere önden gönderdiğinden başka malın mı var!? ? (Müslim, Zühd, 3-4)

Şeyh Sadi, adeta bu hakikatlerden ilhamla şöyle nasihat eder:

Nesep kardeşliği, bu dünyaya ait fani ve izafi bir keyfiyettir. Dünyaya gelirken ana-babamızı kendimiz seçmediğimiz gibi, kardeşlerimizi de kendimiz seçmedik. Bu hususta kula bir tercih hakkı tanınmamıştır. Fakat din kardeşlerimizin kimler olacağını seçmek hususunda bizlere bir inisiyatif verilmiştir. Kişiye fayda verecek olan da, bu husustaki tercihlerinde alacağı isabetli kararlardır.

En mühim manevi hastalık olan gaflet, insana içinde bulunduğu mes?ud hali kalıcı gibi göstererek onu aldatır. Önündeki ölüm, diriliş, hesap, sırat gibi zor menzilleri unutturarak onu asıl meselelerinden gafil kılar. İnsanoğlunun bu umumi vasfı Kur?an-ı Kerim?de:

Bu alemde her şey zıddıyla kaimdir. Muhabbetin zıddı nefret olduğundan, Allah?ın sevmediklerinden nefret etmek de, O?nu sevmenin en tabii ölçüsüdür.

Nitekim Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur:

Kardeşlik hukukunda ufkumuzun çok geniş olması icab eder. Zira kardeşlikteki derecemiz, kalbi olgunluğumuzun da seviyesini göstermektedir. Buna göre:

Yani iyilikte ve hayır-hasenat işlerinde yardımlaşmak, Rabbimizin emridir. Bu, bilhassa ferdi iyiliklerin kafi gelmediği hizmetlerde beraberce hareket etmek, sistemli bir çalışmayla hayrı inkişaf ettirmek ve hatta müessese haline getirmek demektir.

?Ey iman edenler! Allah?tan korkun ve herkes yarına ne hazırladığına baksın! Allah?tan korkun, muhakkak ki Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.? (el-Haşr, 18)

?Candan daha aziz bir şey olmadıkça, can azizdir. Fakat candan kıymetli bir şey elde edilince, canın adı bile anılmaz. Mal ve can, kar gibi erir, gider. Fakat onlar Allah yolunda harcanırsa, Allah onlara alıcı olur. Kur?an?da; «Allah cennet karşılığında mü?minlerden mallarını ve canlarını satın aldı? 3 buyrulur.?

?Kerem sahipleri bin kişi bile olsa, bir kişiden fazla değillerdir.? buyurur.

?Bir çınarın yaprakları dökülürse, Cenab-ı Hak, ona yapraksız da yaşama gücü verir. Cömertlikten ötürü elinde mal kalmasa, Allah?ın inayeti, seni hiç ayak altında çiğnetir mi?

Hak dostları; zalim, fasık ve kafirlerin hayat tarzlarına meyletmek bir yana, onların iyiliğine bile muhatap olmaktan sakınmışlardır. Zira insan, ihsana mağluptur. Gönülde, iyiliği görülen kimselere karşı bir yakınlık ve meclubiyet hissi filizlenir. Bu yüzden bir zaruret olup da ihtiyacını arz etmek gerektiğinde, salih kimselere müracaat etmeli, namerde muhtac olmaktan Allah?a sığınmalıdır.

Hak Dostlarının Tebessüm Hali

?Ey iman edenler! Allah?ın ve Rasulü?nün önüne geçmeyin. Allah?tan korkun...? (el-Hucurat, 1)

O halde infakta kibirlenmemek, fakiri hor görmemek, bilakis kendini fakirin yerine koyup, birgün kendisinin de onun durumuna düşebileceğini tefekkür etmek icab eder. Zira zenginlik veya fakirlik biraz cehd işiyse de daha çok baht işidir. Allah zengini fakir, fakiri de zengin kılabilir. Bunlar Hak katında bir üstünlük veya alçaklık ölçüsü değildir. Her ikisi de yalnızca bu alemdeki bir imtihan şeklidir. Üstünlük yalnızca takvadadır. O halde infak etmekten dolayı fakire karşı gururlanmak, dünya hayatındaki imtihan sırrından da gafil olmaktır. Şeyh Sadi, Bostan adlı eserinde der ki:

?Bişr-i Hafi seninle kardeşlik olmak istiyor. Bunu açıkça söylemekten çekindiği için, beni size gönderdi. Kendisini kardeşliğe kabul etmenizi diliyor. Fakat kardeşlik haklarına layıkıyla riayet edememekten çekiniyor.? der.

Kılıç, Boynu Olanın Boynunu Keser?

«?Her türlü kin, nefret ve öfkeyi bastırıp içine gömenlere ve insanların kusurlarını hoş görüp bağışlayanlaradır. dedi.? (Ali el-Müttaki, no: 7016; Avarif, s. 253)

Dipnotlar: 1) Altınoluk Sohbetleri, c. 3, s. 48. 2) Bkz. Buhari, Eyman, 3. 3) et-Tevbe, 111. 4) Hucvuri, Keşfü?l-Mahcub, trc. Süleyman Uludağ, İstanbul 1996, s. 302.

Sofraya oturdular. Misafir karnını güzelce doyurdu. Sabahleyin ev sahibi, Allah Rasulü?nün yanına gitti. Onu gören Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-:

Kasvet-i Kalbin İlacı: Cömertlik ve İnfak

Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-?in Allah yolundaki gayretleri, mübarek yüzünde bir gül gibi açan daimi tebessümleri, O?nun Allah Teala ile huzur verici beraberliğinin en güzel misaliydi.

?Kim nefsinin hırs ve cimriliğinden korunursa işte onlar felaha erenlerin ta kendileridir.? (el-Haşr, 9)

?Onlara öğüt ver ve onlara kendileri hakkında? : tesirli söz söyle.? (en-Nisa, 63) ayet-i kerimesinde buyrulduğu üzere açık ve tesirli bir lisanla hakikatleri ifade etmelidir. Gayr-i müslimlere benzememek, İslam şahsiyet ve vakarını muhafaza etmenin en mühim şartlarından biri olduğu içindir ki, Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- 10 Muharrem orucunda, aynı gün oruç tutan yahudilere muhalefet için, bir gün evveli veya sonrasıyla beraber oruç tutmamızı emretmiştir. Yani ibadetlerde bile onlara benzememizi yasaklamıştır.

Hazret-i Mevlana da adeta bu hadisin şerhi mahiyetinde şöyle buyurur:

?O?nun Rasulü?nü de seviyor musun?

?Şayet bunu kabul edersek, ülkemizde üslub ve ruh itibarıyla kilise mimarisinin benzeri bir mimari hakim olur, kendi İslami mimarimiz inkişaf edemez ve şahsiyet kazanamaz!..?

Yani insanların eza ve cefalarına karşı alttan almak, sabır ve serinkanlılıkla mukabele etmek; mahlukata Halık?ın nazarıyla bakabilen derviş-meşrep gönüllerin karıdır. Halkın avamı gibi her gördüğü kabalık karşısında öfkeye kapılıp aynı duygusuzlukla karşılık verenler, belki haklarını savunmuş olsalar da tasavvufi adabın gerektirdiği af, müsamaha ve tahammülü gösterememiş, Hakk?ın bir imtihan cilvesi olarak gönderdiği bu sır ve hikmetten gafil kalmış olurlar.

Ecdadımız bu şuurla yoğruldukları için hayır-hasenatta zirveleşmişler, toplumu bir şefkat ağı halinde hayır müesseseleriyle donatmışlardır. Bu meyanda, Fatih Sultan Mehmed Han?ın şahsiyet inşasında ve fetihlerinde büyük emeği bulunan Akşemseddin Hazretleri?nin şu hali pek manidardır:

Cenab-ı Hak, veli kullarına lutfettiği bu firaset, basiret, incelik ve hikmetten gönüllerimize hisseler ihsan eylesin! Cahil ve nadanların kabalıklarına, sataşma ve tahriklerine kapılmaktan cümlemizi muhafaza buyursun! Hepimizi, kamil mü?minlere yakışan akl-ı selim ile yaşayıp huzur-ı ilahiye selim bir kalb ile varabilenlerden eylesin!

?Kim Allah için tevazu gösterirse Allah onu yükseltir, kim de kibirlenirse Allah onu alçaltır...? buyrulmuştur. (Heysemi, X, 325)

Bir atasözünde; ?Tevazu, şeref avlayan bir avcıya benzer.? denilir. Hakikaten manevi izzet, şeref ve mertebeleri kazandırmakta, tevazu kadar müessir bir başka vasıta yoktur. Bunun zıddına kibir ve benlik davası gütmek, Cenab-ı Hakk?ı son derece gazaplandıran kötü huylardır. Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh- bu hususta şöyle buyurur:

?İlmin başı, yumuşak huyluluk; hikmetin başı, insanlarla iyi geçinmektir.?

?Falanca yetimlerden ne haber var evladım? diye sordu. Talebesi:

Nitekim ihtiyacı için başkalarından bir şey isteyip isteyemeyeceğini soran bir sahabiye Peygamber Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem-:

«?Bunları kardeşim Hamza?ya kefen yapasınız diye getirdim. dedi.

?Bir kötülüğün cezası, ona denk bir kötülüktür. Kim de bağışlar ve sulhü temin ederse, onun mükafatı Allah?a aittir...? (eş-Şura, 40)

Ashab-ı kiram:

Eskiden düğünler ve sünnetler cami ve bahçelerde yapılır, mevlidler, Kur?an-ı Kerim?ler okunurdu. Zengin-fakir ayırd edilmeden davet edilir, ikramların ardından dualar edilirdi. ?Amin, amin!? nidaları, ruhların huzur kaynağı olurdu. Yoksullar ve garipler bilhassa çağrılır, dünya ve ahiret saadeti için onların dualarından istifade edilirdi. Zira; ?Zenginlerin davet edilip fakirlerin çağırılmadığı düğün yemeği ne fena bir yemektir.? (Buhari, Nikah, 72) nebevi ikazına ciddiyetle riayet edilirdi. Böylece feyiz ve ruhaniyet dolu, huzur bahşeden meclisler olurdu.

?Din kardeşini güler yüzle karşılamaktan ibaret bile olsa, hiçbir iyiliği küçümseme.? (Müslim, Birr, 144)

?Mü?minler birbirlerini sevmekte, merhamet etmekte ve korumakta bir vücuda benzerler. Vücudun bir uzvu hasta olduğunda, diğer uzuvlar da bu sebeple uykusuzluğa ve ateşli hastalığa tutulurlar.? (Buhari, Edeb, 27; Müslim, Birr, 66)

Efendi, hırçınlıkla işini sarpa sardırma; çünkü hırçınlar daima bedbaht olurlar. Farz edelim ki; altının, gümüşün, bir şeyin yok. Tatlı bir dilin de mi yok?

Vakfiyede görüldüğü gibi Fatih Sultan Mehmed Han, toplumun korunmaya muhtaç fertleri için en hassas edep ve nezaket ölçüleriyle kaideler koymuştur.

Zevcesi, biraz arpa ile bir de oğlak olduğunu söyledi. Hazret-i Cabir, oğlağı kesti, arpayı da öğüttü. Eti tencereye, ekmeği de fırına koydurup hemen Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-?in yanına gitti.

?Allah?ım! Sen?in için namaz kıldım, oruç tuttum, sadaka verdim, secde ettim. Sana hamd ettim, kitabını okudum, Sen?in adını andım.? der.

İnfakta gözetmemiz gereken edebi Rabbimiz şöyle bildiriyor:

?Bir defasında otuz küsur kişi Rey şehri civarındaki bir köyde toplanmıştı. Bunların, hepsine yetmeyecek kadar sayılı çörekleri vardı. Çörekleri parçaladılar, ışıkları kısarak yemeğe oturdular. Bir müddet sonra sofra kaldırıldığında ekmeklerin olduğu gibi sofrada durduğunu ve her birinin diğer kardeşini kendisine tercih ederek kimsenin bu çöreklerden yemediğini gördüler.? (İhyau Ulumiddin, III, 572)

?Kuzunun kurttan kaçmasına şaşılmaz. Zira kurt, kuzunun düşmanı ve avcısıdır. Asıl hayret edilecek şey; kuzunun kurda sevdalanıp gönül kaptırmasıdır.?

Cenab-ı Hak, rızkın temininde mahlukatı birbirine vesile kılmıştır. Dolayısıyla muhtacı gözetmek, Allah Teala?nın bizlere olan ihsanlarından onlara pay ayırabilmek, büyük bir fazilet ve ilahi bir lutuftur. Muhtaçların feryatlarına teselli olmadıkça mü?minin ruhu da teselli bulamaz.

?Hazret-i Peygamber buyurdu ki:

Hazret-i Mevlana, gülmek gibi sıradan görülen bir davranışın bile kişinin karakterini ele verdiğinden hareketle ince bir ikazda bulunur:

Şeyh Sadi ne güzel söyler:

Hak dostları, içinde bulundukları her muhit için bir rahmet ve bereket vesilesidirler. Toplumun bütün kesimlerine açılan bir şefkat ve muhabbet kucağıdırlar. Ayrıca onlar, iman ehli için bir mıknatıs gibi cazibe merkezi halindedirler. Zira Cenab-ı Hak, kendi ahlakıyla ahlaklanmış olan bu salih kullarını sevmiş ve sevdirmiştir. Ayet-i kerimede buyrulur:

?-Ey amcamın oğlu! Sen beni himayene aldın ve taahhüdünü güzelce yerine getirdin! Şimdi senin himayenden çıkıp Rasulullah -aleyhissalatü vesselam-?ın yanına gitmek istiyorum. O ve ashabı, benim için en güzel örnektir. Beni Kureyşlilerin yanına götürüp üzerimdeki himayeni kaldırdığını bildir!? dedi.1

?Ben lanetçi olarak değil, alemlere rahmet olarak gönderildim.? buyurdu. (Müslim, Birr, 87) Zira O?nun aziz ruhu, eşsiz bir şefkat ve merhamet hazinesi olduğu için, en büyük gayesi de, bütün insanlığın kurtuluşu idi.

Hak dostu Hazret-i Mevlana ne güzel buyurur:

Nasıl ki namazın fazileti ilk vaktinde eda edilmesinde ise, infakın faziletlisi de geciktirilmeden ilk fırsatta yapılmasındadır. Bu nebevi ahlak, en çok Peygamber varisi olan Hak dostu alim ve ariflerin hayatında makes bulmuştur. Hasan-ı Basri Hazretleri?nin şu kıssası, bu hakikatin pek ibretli bir misalidir:

Muhabbetin Halık?ı, menbaı ve nihai gayesi Allah Teala?dır. Mü?min, bütün fani muhabbetleri, ilahi muhabbete bir basamak bilmelidir. Zira hakiki muhabbet, fani muhabbetlerin dar hududunu aştıktan sonra başlar. İlahi muhabbetin lezzeti karşısında diğer muhabbetlerin geçici ve anlık lezzetleri, tıpkı güneş karşısındaki bir mum ışığı gibi sönük kalır. Hazret-i Mevlana bunu ne güzel ifade eder:

?Karşılığında kötülük göreceğinizi hiç aklınıza getirmeden, iyilik ediniz.?

Bu bakımdan, din kardeşliğini muhafazada titiz olmak ve dargınlığa mahal vermemek, bir iman zaruretidir.

Hazret-i Ali?yi kendine kardeş yapmakla, onu ilimde kendisine ortak etti. En sevimli kızını ona verdi. Şimdi sen şahid ol, madem ki seni gönderdi; ben de onu Allah için kardeşliğe kabul ettim. O beni ziyaret etmezse de, ben onu ziyaret ederim. Ona söyle, sohbetlerde buluşalım. Halinden hiçbir şeyi benden saklamasın, her halini bana bildirsin?

?Şühedaya rahmet-i Rahman, gazilere şeref ve şan, teb?ama fahr ü şükran? dedikten sonra asker-sivil yüz yetmiş bin kişiye zafer hediyesi olarak mal, mülk ve arazi dağıttı. Tam bu sırada Fatih?in manevi rehberi, Hak dostu Akşemseddin Hazretleri orada hazır bulunan gazilere seslenerek şu nasihatte bulundu:

Manevi terbiyeye de, öncelikle nefis tezkiyesiyle başlanır. Nefisten en zor çıkarılabilen kötü huy; kibir ve benliktir. İlk mutasavvıflardan Ebu Haşim es-Sufi:

?O pişmanlık nedir ya Rasulallah? diye sorulduğunda:

Hakikaten de cimrilik; hem hayatın akıbeti olan ölüm ve sonrasına karşı bir kalp körlüğüdür, hem de her şeyi yaratıp kullarına lutfeden Rabbimize karşı dehşetli bir nankörlüktür. Hazret-i Mevlana?nın ikazı ne müthiştir: ?Irmak kıyısında oturup da suyu esirgeyen, ırmağı görmeyen kör bir kişidir.? Rabbimiz, ayet-i kerimelerde biz kullarını böyle bir gönül körlüğüne ve nankörlüğe duçar olmaktan açıkça ikaz buyurmaktadır:

Hazret-i Mustafa?nın feyzi ve İslam?ın nuru ile onların eski kinleri yok oldu gitti. O düşmanlar, önceleri bağdaki üzümler gibi, üzüm salkımındaki taneler gibi birbirlerine bağlı idiler. Birbirlerinin kardeşi idiler, lakin «Mü?minler kardeştir. ayeti indikten sonra onun feyiz ve ruhaniyetiyle, adeta sıkılmış üzüm taneleri gibi tek bir şıra haline geldiler, hakiki manada birleşip kardeş oldular.?

?Hayır, isteme! Ancak istemek zorunda kalırsan, hiç olmazsa salihlerden iste!? buyurmuşlardır. (Ebu Davud, Zekat, 28)

Görüldüğü üzere İslam kardeşliğinin en mühim şartlarından biri de vefadır. Yani kardeşliğiyle hayatı boyunca muhabbeti devam ettirmek, vefatından sonra da aile efradı ve ahbabıyla muhabbeti sürdürüp onu hayır dualarla yad etmektir.

İki şeyi de unut: Başkasına yaptığın iyiliği ve başkasının sana yaptığı kötülüğü.?

Cenab-ı Hakk?ın kuluna vaad ettiği ebedi saadete mukabil dünyevi arzulara kapılarak Rabbini unutmak,

?Dünyanın hiçbir köşesi iptilasız ve tuzaksız değildir. Hakk?ı gönülde bularak ve O?na sığınarak, O?nun manevi huzurunda yaşamaktan başka kurtuluş, huzur ve rahat yoktur.?

Yakub -aleyhisselam- on iki oğlu içinden en çok Yusuf -aleyhisselam-?da kendi manevi hususiyetlerini görmüş ve diğer çocuklarından ziyade gönlü ona meyletmişti. Bu hal, kardeşlerinde ona karşı kıskançlık duygularının filizlenmesine sebep olmuştu. Hatta kardeşleri, Hazret-i Yusuf?u öldürmeye karar verdiler ve onu bir kuyuya attılar. Yusuf -aleyhisselam- oradan geçmekte olan bir kervan vasıtasıyla kuyudan kurtuldu. Fakat Mısır?a götürülüp köle olarak satıldı. Yaşadığı pek çok ağır imtihanın ardından zaman içinde Mısır?ın hazine nazırlığına kadar yükseldi. Kıtlık yıllarında erzak dağıtıyordu. Kardeşleri de erzak istemeye geldi. Hazret-i Yusuf, kendini kardeşlerinden gizledi. Dilese, onlardan rahatlıkla intikam alabilecek durumdaydı. Fakat onları ne cezalandırdı ne de azarladı. Bilakis onlara sayısız iyilik ve ikramda bulundu. Gördükleri bu fazilet karşısında onlar da:

Bu hakikatten dolayıdır ki Hak dostları, her fırsatta insanları hayra teşvik ederek, onların hayırlarına da manen ortak olmanın faziletini yaşamışlardır.

İnsanı insan yapan, onu asli cevheriyle tanıştıran, varlığının esas gayesine ulaştıran ve neticede insanlıkta kemale erdiren sır; iman zemininde neşv ü nema bulan?güzel ahlak?tır.

Fahr-i Cihan Efendimiz, Taif?te İslam?ı tebliğ ederken taşlandı. Lakin orada bir kölenin müslüman olması, O?nun hüznünü hafifletti. Bu çileli yolculuğun ardından, durup dinlenmeden, müşrik kabilelerden cahiliye haccı için gelenlere gitti. Onlara, kavminin mü?minlere karşı nasıl terör estirdiğini anlatıp, ?Beni kavminize götürün, size tebliğ edeyim.? dedi. Tebliğ vazifesini ifa adına bir çileden diğerine koştu. Kendi rahat ve istirahatını unuttu. Zira ayet-i kerimede buyrulur: