Kuban ve Terek'in kuzeyi ele geçirildikten sonra binlerce Nogay ve Kalmuk ailesi Dağıstan ve Çerkez kuvvetleriyle birleşmesinler diye Volga'nın ötesine göç ettirilmişlerdir. Onların yerine de Rus köylüleri yerleştirilmiştir. Bu sistemli politika ile Rusya'nın hemen her yerinde olduğu gibi Kafkasya'da da demografik bakımdan Rusların üstün olması sağlanmıştır (Saydam 1996: 122-123).

İ. Tengerekov, ?Telenetter? (Altaydı? Çolmonı, 2001, sayı 77) adlı makalesinde, Telengit adının etimolojisini, ?Telet? kavim adına eklenen Moğolca?ut // gut // ?et? şeklindeki çokluk eki ile açıklar. Teleüt ve Telengit diye literatürde iki farklı halk olarak tanımlanan boyların aynı topluluğu anlattığını ifade eder. ?Teleut? adının Telengit?in yanlış telaffuzuyla ortaya çıkmış şekli olduğunu iddia eder.

Özbek kavminin adı hakkında çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Örneğin Ebugazi Bahadır Han (1603-1669)'ın belirttiğine göre Özbek adı, 1313-1340 yılları arasında hüküm süren Altınordu Hanı Özbek'in kendi halkına verdiği bir addır. Önceleri Çağatay ulusundan ayırmak için Cuci ulusunun doğu koluna verilen Özbek adı, bölge Türklerine İslamlığı benimseten Özbek Han'dan sonra, özellikle Ebul Hayr'a bağlı kurulan boyların adı oldu. Böylece Özbek Han'ın adı, oymağı niteleyen bir süreklilik kazandı.

18 Şubat 1990?da bu toplandı gerçekleşir. Başkanlığa daha sonra yapılacak seçimlerde milletvekili olan ve parlamento başkanlığına seçilen Kaadır-ool Biçeldey getirilir. Tuvanın Milliyetçi Cephesi 1992 yılının 18 Ocak?ında yaptığı toplantıda adını "Bot-doğunnaan Tıvanın Ulusçu Namı=Bağımsız Tuvanın Milliyetçi Partisi" olarak değiştirdi ve Kalin-ool Küjüget başkanlığa getirildi. Bu parti etrafında toplanan Tuva milliyetçilerinden Sergey Bayır, İgor İrgit, Vaçeslav Salçak, Mergen Ayan-Ool, Andrey Şumov, Çısınmaa Bayındı, Segey Tumat Tuvanın bağımsızlığı için çaba sarf eden aydınlar olarak ilk akla gelenler.

Diller: Özbekistan Anayasası?nın 4. maddesinde yer alan?Özbekistan Cumhuriyeti devlet dili Özbek dilidir. Özbekistan Cumhuriyeti Özbekistan?da mukim olan halkların örfleri, gelenekleri ve dillerine karşı saygı gösterir? ibaresinin Özbekçe %74.3, Rusça 14.2%, Tacikçe %4.4, diğer %7.1.

Büyük Nogaylar ise bulundukları bölgede başlayan kıtlık sebebiyle 1601'de Kuban Irmağı boylarına gitmişlerdir.

Kırıkkale Üniversitesi İİBF Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Kantarcı: ''Atatürk her zaman Türk Dünyasına büyük önem vermiştir. Bunun en iyi örneği ise Samsun'da çekilen fotoğraftır''

1920? de kurulan Çuvaş Muhtar Bölgesi, 1925 yılında Çuvaş Muhtar Cumhuriyeti?ne dönüştürülmüştür. Çuvaş Türkleri, 24 Ekim 1990?da egemenliklerini ilan etmelerine rağmen, Rusya Federasyonuna bağlı olmaktan kurtulamamışlardır.

Coğrafi Konumu ve Nüfus Yapısı

Bizans kaynaklarında Bulgarların adına ilk olarak 482 yılında rastlanır. Büyük Hun İmparatorluğu zamanında Bulgarların Karadeniz'in kuzeyinde yaşadıkları tahmin edilmektedir. Hun İmparatorluğu dağıldıktan sonra Bulgarlar, Kutrigurlar ve Utrigurlar diye iki ayrı grup halinde yaşamışlardır. Bulgar kelimesinin kökeni pek çok araştırmacı tarafından "karışık" manasına gelen "bulgamak" fiiline dayandırılmaktadır (Kurat 1992 : 108-109).

c. Astrahan Nogay kolu ,

DEMİR, Bekir. (2002). ?Başkurdistan: Tarihi, Nüfusu, Etnopolitik Durumu ve Milli Gelişmeler?, Türkler, C. 20, s. 73- 80.

KAYNAKLAR:

TOGAN, Zeki Velidi. (1993). ?Başkırt?, İslam Ansiklopedisi, C. II, s. 328-332.

Oğuzların-Türkmenlerin aktif bir şekilde tarih sahnesine çıkmaları, bazı Oğuz uruğlarının İslamiyeti kabul ettiği zamana rastlar. Oğuz Yabgusu, Müslümanlığı benimseyen kardeşlerinin üzerine yürümüş; sonraları kendi adını taşıyan bir devlet kuracak olan Selçuk Bey, Yabguya karşı mücadele etmiş ve Türkmen adıyla anılmaya başlayan Müslüman Oğuzları korumuştur.

"1921 yılının 14 Ağustos tarihinde Tıva Arat Respublika kurulur ve Tuvanın ilk anayasası kabul edilir. Anayasanın 1. maddesi "Tuva iç işlerinde serbest, dış işlerinde ise Rusyaya danışarak hareket eder." şeklindedir. Bağımsızlığını 1944 yılına kadar devam ettiren Küçük Tuva Cumhuriyeti, 20. asırda Türkiye Cumhuriyetinden sonra en fazla bağımsız kalan Türk Cumhuriyeti olma özelliğini göstermiştir. Cumhuriyet kurulduktan sonra devlet başkanlığına Sodnam Balçır seçilir.

Bu ağır cezalardan dolayı 1980li yılların sonuna kadar nispeten bastırılan milliyetçi düşünceler ve bağımsızlık hareketleri; Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliğindeki gelişmelere paralel olarak yeniden ortaya çıkmıştır. 1989 yılının 12 Ekiminde Tuf u kurmak için bir toplantı yapılır. Bu toplantıda Tuf?un programının hazırlanması, tüzüğünü planlaması ve kuruluş toplantısının yapılması kararları alınır.

Türkmen Türklerinin Tarihi

Nogay, Rus prensleri arasında nizam sağlamış, 1285'te Kıpçak ülkesinde açlık başlayınca Lehistan ve Macaristan'a akınlar düzenlemiş, Bulgaristan'ı feodal devlet olarak kendisine tabi kılmıştır. Tula Buğa (1287-1290) zamanındaki iç karışıklıklarda rol oynamış, Cengizlilerden istediği kişiyi "han" ilan etmiştir. Altınordu'nun işlerine durmadan karışarak anlaşmazlıklara sebep olan Nogay, Tula Buğa'ya karşı Tokta'yı (1290-1312) tahta çıkarmıştır. Tokta'ya birçok Nogay beyini öldürtmesine rağmen aralarında anlaşmazlık çıkmış, Tokta 1299 yılında Kafkasya dağları önündeki "Kökenlik" denen yerde Nogay'ın ordusunu yok etmiştir. Nogay da savaş meydanında öldürülmüştür (1300) (Bavbek 1986: 161). Nogay'ın tarihte, bilhassa Altın Ordu-İran Savaşında kazandığı zaferle ve Mısırlılarla kurduğu münasebetlerle adından bahsettirdiği görülür (İnan : 309).

Bazı bilim adamlarının, Atatürk'ün Cumhuriyetin 10 yılı olan 1933'te bir söyleşi sırasında sarf ettiği, ''Bugün Sovyetler Birliği dostumuzdur, komşumuzdur, müttefikimizdir. Fakat o da tıpkı Avusturya-Macaristan İmparatorluğu gibi dağılabilir. Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla elinde sımsıkı tuttuğu uluslar avuçlarından kaçabilirler. Dünya yeni bir dengeye ulaşabilir. İşte o zaman Türkiye ne yapacağını bilmelidir. Bizim bu dostumuzun idaresinde dili bir, inancı bir, özü bir kardeşlerimiz vardır. Onlara sahip çıkmaya hazır olmalıyız. Hazır olmak, yalnız o günü susup beklemek değildir. Hazırlanmak lazımdır.

(Orkun: Ekim 2001)

Bir yıl sonra, 1920?de Rusya Merkezi İcra Komitesi Başkurdistan?ın siyasi muhtariyetinin fiilen ortadan kalktığını bildirmiş; bunun üzerine Zeki Velidi de ülkesinden ayrılmak zorunda kalmıştır. Temmuz 1920?de Bolşevikler, Başkurtların mutlak azınlıkta olduğu yeni Başkurt yönetimini kurmuşlardır (Öner 1994: 67; Ilıshev 2002: 65). Yeni kurulan cumhuriyetin başkenti Ufa olmuştur. Başkurt Muhtar Cumhuriyeti?nin oluşumu, 1917 yılından başlayarak 1934 yılına kadar geçen süre içinde tamamlanmıştır (Tokatlı 2002: 85).

Günümüzde esas olarak Türkmenistan Türkleri için kullanılan "Türkmen" kelimesini bildiğimiz kadarıyla ilk defa Kaşgarlı Mahmut zikretmiştir. Başlangıçta bu kelime, daha ziyade Müslümanlığı kabullenmiş Oğuzları ifade etmek üzere kullanılmıştır.

Tubalar: Çuy ve Turaçak rayonlarında, Kadın ve Biy nehirlerinin ortasında, Uymen, Pıja, Büyük ve Küçük İşa, Sarı ve Kara Kokşa nehirleri boylarında yaşarlar. Ruslar tarafından?Çernevıh Tatar? diye adlandırılan Tubalar, kendilerini Tuba Kişi, Yış Kişi şeklinde tanımlarlar (Devlet, 1989: 35).

Orkun; Ekim 2001

Bugün "Tuva" olarak bilinen kelimenin 19. asırdan itibaren yazılı kaynaklarda geçtiğini biliyoruz. Bu kelime dışında Tuvalar çeşitli kaynaklarda; Soyon, Soyot, Uranhay, Uryanhay, Tuba kelimeleriyle anlatılmıştır. Aslında bütün bu kavramlar Tuvaların bir üst kimliğinin adı olarak kabul edilebilir. Günümüzde toplu olarak bu adla bilinen cumhuriyet insanları çeşitli boylardan, oymaklardan geldiklerini bilirler. Bu oymaklar çeşitli Uygur, Kırgız, Türkmen boylarından günümüze ulaşmışlar, ortak ad olarak da "Tıva" kelimesini kullanmaya başlamışlardır. Bu boyların bazıları şunlardır:

azerbaycan Türkleri,

Günümüz Tuva Türklerinin yaşadığı toprakları üzerinde, tarih boyunca çeşitli millet veya kavimlerin hakim olduklarını görüyoruz: M. Ö. III-M. S. II. yüzyıllarda Hunlar, II.-V. yüzyıllarda İskitler V.-VIII. yüzyıllarda Köktürkler, VIII.-XVI. yüzyıllarda Uygurlar, IX-XIII. yüzyıllarda bugünkü Hakas ve Kırgızların ataları olan Yenisey Kırgızları, XIII.-XVI. yüzyıllarda Moğollar, XVII.-XVIII. yüzyıllarda Altın Hanlar-Cungarlar bu topraklarda hüküm sürerler. Aynı bölge 1717-1911 yıllarında Mançuryanın hakimiyetinde kalır. Tuva tarihinin günümüze ulaşan ve halkın muhayyilesinde yaşayan en önemli hadiselerinden biri 1883-1885 yıllarında cereyan eder.

Telengitler: Telengit boyu; Ulagan, Koş-Agaş, Çoluşman, Çuy, Argut ve Başkaus bölgelerinde yaşamaktadır. Çuy ırmağı havzasında yaşayanlar kendilerini?Çuy kişi? olarak da adlandırır. Telengitler, Ruslar tarafından 18. yüzyılda?Uranhay, Uranhay Kalmukları? olarak adlandırılmakla birlikte 1856 yılına kadar hem Ruslara hem de Çinlilere vergi ödedikleri için?iki vergi verenler? anlamına gelen Rusça?Dvoedantsı? adıyla da bilinirler. Telengitlerin bir kısmı?Tölös? adını alırlar.

Özbekistan Cumhuriyeti gelişmiş bir ulaşım ağına sahiptir. Sistemin temeli karayoluna dayanır. Karayolu uzunluğu: 69.300 km'dir. Demir yoluyla Çin'e bağlıdır. Türkmenistan, İran üzerinden Orta Doğu?ya yeni bir demir yolu yapılmaktadır. Taşkent, Türkistan'ın havayolu merkezidir ve sekiz hava alanı bulunmaktadır.

saha Türkleri,

"Birler Ey Halkım...

Zafer Bayramı 9 Mayıs

Kumandılar: Kumandılar, Dağlık Altay Cumhuriyeti içinde yoğun olarak Biy nehri boylarında, Turaçak rayonunda Lebed nehrinin ağzından Balıksu?ya kadar olan alanda yer alan Şunarak, Surbaşevo köylerinde, Lebed ırmağı ağzının yukarı bölümünde yer alan Sankin ve Tondoşka yurtlarında, cumhuriyet dışında ise, Altay Kray?da yer alan, Solton ve Starobardinsk aymaklarında oturmaktadır (Baskakov,1947:222; Çumakayeva, 2003: 141). Ayrıca Kumandıların önemli bir kısmı yine Dağlık Altay Cumhuriyeti dışındaki Biysk şehrinde yaşamaktadır. Kumandılar, Yukarı Kumandı ve Aşağı Kumandı olmak üzere iki kola ayrılmaktadır (Devlet, 1997:34).

ATATÜRK DÖNEMİNDE COĞRAFYA KİTAPLARINDA KULLANILMIŞ

foruma gönderilmiyor..

Telengit adı 14. yüzyıldan itibaren bilinmekte idi ve o dönemde Telengitler Sayan-Altay dağlık bölgesinde yaşayan orman halklarından biri olarak görülmekte idiler. Telengitler ancak 16. yüzyıldan itibaren bugünkü Dağlık Altay bölgesine yerleşmeye başlamışlardır.

Başkurdistan bugün hala Rusya Federasyonu içinde federe bir cumhuriyettir.

Nogay'ın idaresinde toplanan beyler, ölümünden sonra onun adıyla anılmaya başlamışlar ve Altın Ordu'nun yıkılmasından sonra Nogay Hanlığı adı altında birleşmişlerdir. İdil'den Balkaş'a, Hazar Denizi'nden Aral gölüne kadar uzanan bu hanlığın merkezi Saraycık olmuştur. Birçok Türk boyunun yaşadığı bu hanlıkta asıl söz sahibi olanlar Nogaylardır (Bavbek 1986: 161).

Uygur Türkleri: 7.598.468, genel nüfusun % 47'si,

Dağlık Altay bölgesi sadece Türklüğün değil insanlığın da yaşadığı en eski yerleşim bölgelerinden biridir. Öyle ki, Dağlık Altay Cumhuriyeti?nin başşehri Gorno- Altaysk?da, Ulalu nehrinin kıyısında 1-1,5 milyon yıl önce bu bölgede yaşayan insanlara ait mezarlar bulunmuştur. M. Ö. II ve III. çağın başında Altay?a geldikleri ve Altay?da yaşayan halkların çoğuna hükmettikleri belirtilen Hunlar, daha sonraki?Telelerin? de ataları olarak gösterilmiştir (Samayev,1992).

Bu hadiseden sonra Türkmenler, Selçuk Bey önderliğinde Batıya doğru hareket ederek Horasan ve Hazar taraflarına yönelmişler, geldikleri bölgede Kıpçak ve Peçenek Türkleriyle mücadele etmek zorunda kalmışlardır. Sonraları Afganistan'a ve Kuzey İran'a hakim olan Gaznelilerle savaşmışlar, Çağrı ve Tuğrul kardeşlerin önderliğinde Dandanakan'da Gazne ordusunu yenmişlerdir (1040). Ataları Selçuk Bey'in adını taşıyan Büyük Selçuklu Devleti'ni kurmuşlar; sonra bu devlet, Amuderya'nın doğusuyla batı Akdeniz arasında bulunan geniş bir coğrafyaya hakim olmuştur. Ancak yaygınlaşan Moğol istilası, Selçuklu Devleti'nin ve Türkmenlerin kaderini değiştirmiş; Türkmen uruğlarının bir kısmı Maveraünnehir, Horasan ve Mangışlak civarında kalmış; diğer uruğlar Azerbaycan'a ve Anadolu'ya yerleşmişlerdir. Bu olaydan sonra Hazar ötesi Türkmenleriyle Azerbaycan ve Anadolu Türkmenleri ayrı topraklarda yaşamış, kültürlerinde ve dillerinde farklı eğilimler ortaya çıkmıştır.

1- Merkezi Grup: Günümüz Altay Türklerinin çoğunun dahil olduğu bu gruba Altay-Telengit veya Altay adı verilmektedir.

Altay Kişiler: Eskiden?Oyrot? olarak tanınan bu boy Onguday, Şebalin, Üst-Kan, Mayma, Üst-Koksa bölgelerinde ve Katun, Ursul, Sema, Pesçanaya, Çarış, Mayma nehirlerinin kenarlarında yaşar. Mayma ırmağı kenarında oturanlar?Mayma Kişi? diye de bilinir. Altay Kişiler, Altay Türklerinin sayıca en kalabalık boyudur ve kendilerini?Altay Kişi? şeklinde adlandırırlar.

M. Ö. 7. ve 8. yüzyılda Dağlık Altay?da mongoloid görünüşlü, Avrupai, melez insanlar yaşamıştı. Onların kültürü Moğollardan Karadeniz?e kadar yayılan toplulukların kültürüne benziyordu. İskitlerin bazıları da Altay?a son zamanlarda gelen topluluklarla karıştılar (Samayev, 1992).

Özbek Türk'ü: 12.782

Küçük Nogaylardan geriye kalanlar Kuzey Kafkasya'nın çeşitli bölgelerinde yaşamaktadırlar. İdil'in doğusunda kalan Nogayların bir bölümü Kazak hanlarına, bir kısmı da Başkurtlara tabi olmuşlardır. O. Bavbek diğer Nogayların Karakalpak adıyla ayrı bir grup halinde yaşadığını, Özbeklere katılan Nogayların ise nüfuz sahibi olduklarını, Mangıt reisi Masum Şah Murad'ın Ebu'l-Gazi Han döneminde, bu hükümdarın kızı ile evlenerek tahta oturduğunu (1785-1800) belirtmektedir (Bavbek 1986: 164-165).

M. Alpargu, Nogayların kendi aralarında bölünmelerine, özellikle İsmail ve Yusuf Mirza arasındaki iktidar mücadelesinin sebep olduğunu belirtmektedir. Yusuf Mirza öldürüldükten sonra, İsmail Mirza'nın han olabilmesi için anlaşma sağlanamamıştır. Böylelikle Nogaylar, Rus taraftarı ve Rus muhalifi olarak iki farklı topluluğa ayrılmışlardır (Alpargu 1992: 13).

Büyük Bulgar Devleti?nin parçalanmasından sonra Don boyundaki esas Utrigur kitlesi ise Hazarların tazyiki ile kuzeydoğu istikametine çıkarak Orta İdil boyunda durmuşlardır. İdil Bulgarları, buradaki Fin-Ugor ve daha önce gelen Türk menşeli kavimleri idareleri altına alarak burada bir devlet kurmuşlardır (Kurat 1992: 110, 111)

a. Don ve Kuban Irmakları arasındaki 70.000 Nogay topluluğu,

KAYNAKÇA

Bu gün Türkmenler, Türkmenistan dışında İran ve Afganistan?ın kuzeyinde, Özbekistan?da, Kafkasya?nın kuzeyinde bulunan Stavropol bölgesinde ve Türkiye?de yaşamaktadırlar

Bugün Doğu Türkistan?ın demografik yapısına dair tam bir bilgiye sahip değiliz. Elimizdeki bilgiler eski yılların nüfus sayımlarına dayanmaktadır. Çok sağlıklı olmasa da genel tabloyu göstermesi açısından bakılacak olursa, Çin?deki 1993 nüfus sayımına göre, Doğu Türkistan topraklarında 16.052.648 kişi yaşamaktadır. Bu nüfusun milliyetlere göre dağılımı ise şöyledir:

Arkeologlar, Altay?da beş bin yıl önce yaşayan insanları, Afanazi diye adlandırılmışlardır. Afanazilerin, bakırı bulup ondan süs eşyaları ile bronz bıçaklar yaptıklarından ve Afanazilerle birlikte başka ırktan insanların da yaşadıklarından bahsedilmektedir (Potapov, (1956)1964: 306; Samayev, 1992).

Coğrafi Özellikleri

Altay Türkleri; Altay kişi, Telengit, Teleüt, Çalkandı, Kumandı ve Tuba boylarının bir araya gelmesiyle oluşmuş bir Türk topluluğudur. Bugün, yoğun olarak Rusya Federasyonunun içindeki Dağlık Altay Cumhuriyeti?nde yaşamaktadırlar. Ayrıca dağınık olarak Altayski Kray içinde yer alan Novosibirsk, Barnaul, Biysk şehirlerinde ve Kemerova Oblastında da Altay Türkleri ikamet etmektedir. 2002-2003 yıllarına ait istatistik verilerine göre Altay Özerk Cumhuriyeti?nin nüfusu 205.000?dir. Bu sayının yaklaşık 60.000?ini Altay Türkleri oluşturmaktadır.

Ekonomi

dogu Türkistan Türklerinin tarihi,

KAŞGARLI, S. Mahmut. (1998). Çağdaş Uygur Türklerinin Edebiyatı, Ankara.

SAYDAM, Abdullah, "Rus Sömürgeciliginde Uygulanan Demografik Yöntemler: Kirim ve Kafkasya Örnegi", Avrasya Etüdleri, Sayi 2, Yaz 1996, s. 118.

Bağımsızlık Hareketleri

Bağımsızlık Bayramı 1 Eylül

"Topa" Devleti ve kültürü hakkında en kapsamlı araştırmalar

Başkurtlar, XVIII. yüzyılı ayaklanmalarla geçirmişlerdir. 1755 ve 1774?teki ayaklanmalar, Rusların lehine sonuçlanmış ve birçok Başkurt hayatını kaybetmiştir (Taymas 1988: 73-79; Özkan 1994: 10). 1905 Rus ihtilalinde, çok fazla rolleri olmayan ve ihtilalin sonuçlarından fazla etkilenmeyen Başkurtlar, 1917 İhtilalinden fazlasıyla etkilenmişlerdir. Bu ihtilal, Başkurtların uzun süredir hayalini kurdukları?ulusal devlet? düşüncelerini gerçekleştirmelerine imkan sağlamıştır.

kazak Türkleri,

KAYNAKLAR

cihana Türk mührünü vurma,

Tuva Türklerinin Tarihi

Çinliler : 6.036.948, genel nüfusun % 37'si,

Dogur: 5.827

İlmi literatürde Altay Türkleri öteden beri hem ağız özellikleri hem de boy farklılıkları bakımından altı grup halinde incelenmiştir. Güney Altaylıların hepsinin asıl adının Telengit olduğu ve Sovyet döneminde?Altay, Telengit ve Teleüt? olmak üzere üç gruba bölündükleri ifade edilir (Radloff 1994: 2). Güney Altaylıları?Telengit? diye adlandıran kaynaklarda Telengit kelimesinin, Eski Türkçedeki?tele? ismine Moğolca çokluk ekinin gelmesiyle kurulmuş bir topluluk adı olduğu ve 17.-18. yüzyıldaki Telengitlerle eski Telelerin bağlantısı olmadığı belirtilir. Ayrıca, bahsedilen yüzyıllarda yazılan Rus kaynaklarında?Cungar, Kalmuk, Telengut, Teleüt ve Uranhay? gibi adlandırmaların yapıldığı Telengitler üç grupta incelenmektedir:

Yrd. Doç. Dr. Kantarcı, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Türkiye'nin, gelişen dünya düzeninde etkin bir rol üstlenebilmesinin Türk dünyası ile ilişkilerine bağlı olduğunu ifade ederek, Atatürk'ün her zaman Türk dünyasına büyük önem verdiğine dikkat çekti.

Doğu Türkistan?ın yüzölçümü 1.823.418 km2?dir. Bu arazinin 1/3?üne yakınını çöller (yaklaşık 600.000 km2?si), 90.000 km2?sini ormanlıklar ve geri kalanını da tarıma elverişli topraklar ve dağlık bölgeler oluşturmaktadır (Saray 1994: 1). Çin Halk Cumhuriyeti idaresindeki toprakların 1/5 kısmına eşit olan Doğu Türkistan, yüzölçümü bakımından dünya ülkeleri arasında 19. sırada yer alır (Kaşgarlı 1998: 13).

BAVBEK, Osman, "Nogay Türkleri", Türk Kültürü, Mart 1986, Sayi 275, s. 160.

Genel Koordinatör

19. yy.'da Rus saldırıları sebebiyle göç edenlerin sayısı çok fazladır. Bu yıllarda göçü hızlandırmak için evlerin yakılması, insanların iskelelere yığılması gibi olayların belgeleri arşivlerde bulunmaktadır.

1993 yılında kabul edilen yeni anayasa, Rusya Federasyonundan ayrılarak bağımsız bir cumhuriyet olma hakkını Tuva halkına verdi. Tuva?da %70 nüfus çoğunluğuna sahip Tuva halkının bağımsızlık yolunda ilerlemesi daha çok ekonomik olarak kendine yeterli hale gelmesine bağlı görünmektedir.

Nogay Türklerinin Tarihi

Doğu Türkistan Hakkında Genel Bilgiler

ÖZKAN, Fatma. (1994). Abdullah Tukay?ın Şiirleri- İnceleme- Metin- Aktarma, TKAE Yay: 136, Ankara.

Tuvada 21 Ekim 1993 yılında yeni anayasa kabul edilir. Bu yeni anayasanın 1. maddesi: "Tuva Cumhuriyeti Rusya Federasyonu terkibi içinde demokratik bir devlettir. Federasyon antlaşmasını bütün Tuva halkının referandumu gereğince değiştirme, kendini yönetme ve Rusya Federasyonundan ayrılma hakkına sahiptir." demektedir. Bu madde ikibinli yıllarda değiştirilmiş ve?Tuva Cumhuriyeti Rusya Federasyonu içinde demokratik hukuk devletidir.? şekline dönüştürülmüştür.

XI. yüzyıla kadar Şamanist olan Başkurt Türkleri, Moğol hakimiyetinden önce İslamiyet?i kabul etmeye başlamışlardır. Ancak 14. yüzyılın ilk yarısında Özbek Han (1313-1340) zamanında İslamiyet?i tam olarak kabul etmişlerdir (Demir 2002: 73). Altın Ordu devletinin 1481?de dağılmasından sonra, Başkurt Türkleri bu devletin mirasçıları arasında paylaştırılmış ve İdil, Kama nehirlerinin doğusunda yaşayan Başkurt Türkleri Şıbanoğulları ?nın; İdil nehrinin batısında yaşayanlar da Kazan Hanlığı?nın hakimiyetine verilmiştir. Güney ve güneydoğudaki Başkurtlar ise Nogay Mirzalarının hakimiyeti altına girmiştir (Saray 1992: 130).

Daha sonra, Cengiz Han?ın gittikçe genişleyen topraklarına dahil olan Altay bölgesi, 14. asrın sonunda Moğol devleti parçalanınca bağımsız bir yer mahiyeti kazanmıştı. Ancak, 18. yüzyıla girerken, Altay?a Ruslar ve Oyrotlar girdi. Bu sırada, Altaylıların çoğu Oyrot Hanlığına tabi oldu. Bir kısmı ise Rus Çarlığına vergi ödedi. Geri kalan bir kısım Altaylı ise, ikisine de vergi verdi. 1756-1758 yıllarında Çin-Mançur Devleti Oyrot Hanlığını dağıttı. Altaylıların büyük bir bölümü kendi rızasıyla Rus Çarlığına tabi oldu. 1864-1865 yıllarında Altaylıların Çin?e bağlı kalan kısmı da Rus Çarlığının idaresi altına girdi. Böylece Altay Türkleri bütünüyle Rus hakimiyetine girmiş oldu (Samayev,1992

Kırgız Türk'ü: 154.282, genel nüfusun % 1'i,

Ulaştırma

Şibe: 36.785

Diğer bazı Türk grupları gibi uzun yıllar göçebe bir hayat süren Türkmenler, Oğuz grubuna mensup Türk boylarındandır. Teke, Yomut, Ersarı, Sarık, Salır, Gökleñ ve Çovdur en büyük Türkmen uruğlarıdır.

Çalkandılar: Lebed nehri ve onun kolu olan Baygol çayı boyunda otururlar. Kıyısında yaşadıkları ırmağın adından dolayı Kuu-kişi diye de tanınan Türk boyu, kendilerini Çalkandu Kişi, Şalkandu Kişi, Şakşılu Kişi şeklinde adlandırır.

3- Kuzey-Batı Grubu: İlmi literatürde bu gruba?Teleüt? adı verilir. Onlar kendilerine Telengit veya Ak-Telengit demektedirler. ?Ak? kelimesi diğer Telengitlere göre daha batıda yaşamalarıyla ilişkilendirilmektedir (Satlayev, 1995: 22). Bu grup bugün yoğunlukla Kemerova Oblastında, Belova yurdunda Büyük ve Küçük Baçat nehri boylarında yaşamaktadırlar. Dağlık Altay Cumhuriyeti dışında, Moğolistan ve Çin?de, Uranhay?da, Urçum vilayetinde, Tuva Türkleri, Kazak Türkleri ve Çinlilerle birlikte yaşayan Telengitlerin de var olduğu söylenmektedir.

VIII. yüzyılda Başkurtlar, İdil ve Güney Ural bölgesinde yaşıyorlardı. Bu yüzyılda, Türk kökenli olan Başkurt Türkleri Bulgarların doğu komşularıydılar. VIII.-IX. yüzyıllarda, Ural?ın güneyi ile Batı Sibirya?yı içine alan geniş bir sahaya yayılan Başkurt Türkleri, burada Fin-Ugor halklarıyla temasta bulunmuşlardır (Kurat 1965: 99; 1992: 113).

Araştırmalarda, Altay bölgesi, Türklerin ata yurdu olarak kabul edilmekte ve bugünkü Dağlık Altay Cumhuriyeti?nin Eski Türk Kağanlığının hakimiyeti altında olan bölgelerden biri olduğu belirtilmektedir (Potapov, (1956)1964: 306-309; Samayev, 1992). Türklerin en eski tarihi buluntularından sayılan Pazırık kurganları ve bazı Göktürk yazılı bengütaşları da Altay Özerk Cumhuriyeti?nin sınırları içinde yer almaktadır.

Tatar Türk'ü: 4.440

1990 yılına gelindiğinde Başkurdistan?da Meclis Başkanlığı ve daha sonra Başkanlık için sıkı çekişmelerin yaşandığı bir seçim yapılmıştır. Bu seçimde, Başkurdistan Yüksek Şurası çok partili sisteme dayanan yeni bir meclis oluşturmuş ve bu seçim sonrasında, Murtaza Rahimov iktidara gelmiştir. 1990?da Sovyetler Birliği?nin çöküşü, birçok demokratik reformların başlamasına neden olmuştur. 1992?de, Rusya?nın Tataristan ve Çeçenistan dışındaki bütün eski otonom cumhuriyetleri, Moskova?da Federal Anlaşma imzalamışlardır. Murtaza Rahimov, bu anlaşmayı, Rusya?nın otonomi ve geniş çaplı birçok yetki tanıması şartıyla imzalamıştır. Bu şartlar, Federal Anlaşmaya özel bir ek ile onaylanarak Boris Yeltsin ve Murtaza Rahimov tarafından imzalanmıştır. 11 Mayıs 2000?de, Rusya başkanı Vladimir Putin, Başkurdistan Devlet meclisi sözcüsü Konstantin Tolkaçev?e gönderdiği mektupta parlamentonun Cumhuriyet anayasası ve federal kanunlar ile uyumlu hale getirilmesini önermiştir. 3 Kasım 2000?de Başkurdistan Devlet Meclisi?Başkurdistan Cumhuriyet Anayasasında Tadilata Giriş? başlıklı bir kanun çıkarmıştır. Bu kanun, anayasada yapılan yüzden fazla değişikliğin ilanını kararlaştırmıştır (Ilıshev 2002: 69).

1917 Temmuz- Ağustos aylarında Orenburg ve Ufa?da toplanan iki Başkurt Kurultayı, Başkurt Bölgesel Şurasını seçmiştir. Bu şura, bağımsız bir cumhuriyetin kurulmasına karar vermiştir. Bütün bu çalışmaların ideolojik ve siyasi lideri Ahmet Zeki Velidi olmuştur. 1917 ihtilalinden sonra, bu Başkurt şurası, Orenburg, Ufa, Samara, Perm gibi bölgelerin bağımsız birer eyalet olduklarını ve Başkurt Cumhuriyetine bağlandıklarını açıklamıştır. Bu karar, 17 Kasım 1917?de her yerde duyulmuş ve 22 Kasım 1917 tarihli Pravda gazetesinde haber olarak yayımlanmıştır. 8 Aralık 1917?de Başkurt Seçmen Kurultayı Orenburg?da gerçekleştirilmiş ve milli bir ordu ile Başkurdistan cumhuriyetinin kurulmasına karar verilmiştir. 23 Mart 1919?da, kurulan cumhuriyetler arasında, Moskova ile iki taraflı güç paylaşımına dayanarak kurulan tek cumhuriyet Başkurdistan cumhuriyeti olmuştur.

Kısa süre sonra Şiban Tura Hanlığı, bütün Başkurt Türklerini hakimiyeti altına almış ve XV. ve XVI. yüzyıllarda Başkurt ülkesini idare etmişlerdir (Togan 1993: 330). Altın Ordu devletinin dağılmasından sonra, Başkurt Türkleri her ne kadar bazı hanlıklara bağlı kalmışlarsa da kendilerinin düzenledikleri ve?yıyın? adını verdikleri kurultayda seçtikleri bir başbuğ ve on iki bey tarafından idare edilmişlerdir (İnan 1987: 384).

kırgız Türkleri tarihi, foruma gönderilmiyor..

Doğu Türkistan Türk Cumhuriyeti, yaklaşık 73o-96o doğu boylamları ile 35o-49o kuzey enlemleri arasında yer alan çok geniş bir araziye sahiptir.

ÖNER, Mustafa. (1994). ?Başkurt Türkçesinden Metinler?, E. Ü. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 8 , s. 114.

Kırıkkale Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Şenol Kantarcı, Türkiye Cumhuriyeti kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün Türk dünyasına büyük önem verdiğini belirterek, ''Bugün de Türkiye, değişen dünya düzenine göre Türk dünyasıyla ilişkilerini geliştirilmelidir'' dedi.

Güney Sibirya bölgesinde Dağlık Altay Cumhuriyetinde yaşayan, aralarında bir takım diyalektik farklılıklar olan Tuba Kişi , Çalkandu Kişi , Kumandı Kişi Altay Kişi, Teleüt ve Telengit boylarının ortak edebi dili?Altay Türkçesi? olarak adlandırılmaktadır.

Cuci'nin oğlu Moğol'un torunu olan Nogay, Altın Ordu yönetiminde söz sahibi olan bir tümen beyidir. Bir cariyeden doğduğu için yasaya göre han olamamıştır. Özellikle Don ile Dinepr arasındaki bölgelerde nüfuz kazanan Nogay, Berke Han'ın ölümünden sonra müstakil bir han gibi hareket etmiştir. Lev Galitskiy'in 1276'da Nogay'a mektup ve elçiler göndererek Litvanya'ya karşı sefere çıkmayı önermesiyle Nogay'ın ismi de Rus yıllıklarında yer almaya başlar.

Özbekistan Hakkında Genel Bilgiler

Özbekistan karasal iklime sahip olduğundan ülkenin % 9'u tarıma elverişlidir. Buna rağmen pamuk üretiminde dünya dördüncüsüdür. Buğday, meyve, sebze ve pirinç yetiştirilmektedir. ÜIke ekonomisinde hayvancılık da önemli yer tutmaktadır. Sığır, koyun, keçi ve kümes hayvanları vardır. Yıllık yün üretimi 1994 verilerine göre 20.000 ton civarındadır. Özellikle astragan kürk koyunculuğu büyük önem kazanmıştır.

d. Kuban ve yöresi Nogayları (Caferoğlu 1988: 46).

zamanı gelmedi mi?

11 Ekim 1944 yılında alınan bu kararla bağımsız Tar, "Sovyet Muhtar Bölgesi" olmuştur. Sovyetler Birliğine katılmak için en çok çaba sarf edenlerden biri olan Salçak Toka, Muhtar Bölgenin başına getirilmiştir. 10 Ekim 1961 yılında Tuva; "Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti" unvanını alır. 1991 yılında Sovyetlerin çöküşüyle Tuva, 28 Ağustosta "Tuva Cumhuriyeti" adını alır. Şerig-ool Oorjak halk tarafından seçilen ilk cumhurbaşkanı oldu. Aralık 1993?te yapılan seçimlerde, Tuva Meclisine seçilen 32 parlamenterden, 28 tanesini Tuva kökenli adaylar kazanır. Tuva dili uzmanı olan Kaadır-ool Biçeldey, parlamento başkanlığına seçilir.

Rus: 8.563

Bay-kara, Çoodu, Deleg , Doñgak, Hertek, İrgit, Kırgıs, Küjuget, Maadı, Oorjak, Oyun, Sat, Salçak, Sayan, Tumat, Toju, Todut; Uygur, Balıkçı, Kuskun, Höyük, Homuşku, Monguş, Ondar, Hovalıg, Hoyug, Sang, Oy-ondar, Kara-ondar, Darhat .

Müslüman Çinli: 732.294, genel nüfusun % 4.0'ünü,

2- Doğu Grubu: Bugün Ulagan ve Koş-Agaş?ta yaşayan Altaylıların ataları için bu adlandırma yapılmaktadır.

Kazak Türkleri: 1.196.416, genel nüfusun % 7.3'ü,

SARAY, Mehmet. (1992). ?Başkırt? maddesi, TDVİA, C.5, İstanbul.

Atatürk?ün Türk Dünyasına Bakışı!

düşmanına bile adalet dagıt.

1991'den sonra bağımsız Özbekistan Merkez Bankası kurulmuştur. Özbekistan çok zengin yeraltı kaynaklarına sahiptir. Altın, doğalgaz, alimünyum, tungsten, kömür, mermer, yatakları ön sıradadır. 1991 verilerine göre yılda 41. milyar metre küp doğalgaz üretilmektedir. Dünyanın kaliteli altını burada üretilmekte olup yıllık 80 ton altın üretimiyle yerini almaktadır. Özbekistan sanayisi daha çok petrokimya ağırlıklıdır ve yılda 1.5 milyon ton gübre üretmektedir. Ayrıca pamuk üretimine dayalı olarak kimya sanayii de gelişmiştir. Hafif sanayi ürünleri ise ipekli ve pamuklu kumaşlardır.

Altay Türklerinin Tarihi

Türk Cumhuriyetleri'nden biri olan Özbekistan, 447.600 kilometre karelik yüzölçümü ve 22 milyona varan nüfusu ile bölgenin en kalabalık ülkesidir. Özbekistan toprakları idari olarak 12 eyalete ayrılmıştır: Buhara, Nevai, Andican, Harezim, Surhanderya, Cizzak, Kaşkaderya, Namangan, Semerkand, Siriderya, Taşkent ve Fergana.

Doğu Türkistan?ın kuzeyinde Altay Dağları, güneyinde ise Karakurum Çölü ile Altun Dağı ve Pamir Dağları bulunur. Bütün Türk toplulukları tarafından kutsal bir dağ olarak kabul edilen Tanrı Dağları ise, ülkeyi boydan boya bölecek şekilde tam ortada yer alır. Tanrı Dağlarının böldüğü iki havza, Tarım ve Cungarya havzalarıdır (Saray 1994: 1).

IX. yüzyılda bugün hala yaşamakta oldukları Volga, Kama, Tobol ve Ural nehirleri arasında bulunan sahaya yerleşmişlerdir. X.-XIII. yüzyıllar arasında Volga-Kama Bulgarlarının etkisi altında kalan, daha sonra 1236 yılında Moğollar tarafından Altın Ordu?ya bağlanan Başkurtlara, Moğol hakimiyeti süresince bazı Bulgar, Kıpçak ve Moğol kabileleri katılmıştır (Demir 2002: 73).

CAFEROĞLU, Ahmet, Türk Kavimleri, Ank. 1988, s. 46.

hakas Türkleri,

Etnograflardan Georgi 18. yy.'da Nogayların yayıldıkları yerleşme sahasını şöyle gösterir:

Bulgarlar, Hazar Hanlığı yıkılana kadar (965), bu devlete tabi olmuşlar ve Hazar Hakanı?na vergi ödemişlerdir. 1236?da Moğollar, Bulgarlara saldırmışlar, köyleri ve şehirleri yıkmışlardır. 1391 yılında, Timur?un Altın Ordu Hanı Toktamış?a karşı yaptığı sefer sırasında Bulgar ülkesi bir kez daha tahrip edilmiştir. 9-13. yüzyıllar arasında Doğu Avrupa'nın en önemli ticaret merkezi olan Bulgar şehri, 1399 senesinde de Ruslar tarafından tahrip edilmiştir (Merçil 1997 : 14,15).

Özbek Türklerinin Tarihi

Özbekistan Eğitim Sistemi

1930lu yılların sonunda komünist ideolojiyi savunanların ülke yönetimine tamamen hakim olduklarını görüyoruz. 1921 yılında Tar kurulduğunda: "Rusyanın işçi-çiftçi hükümeti Uryanhay Bölgesini kendi toprakları olarak görmemekte ve onu bu şekilde ilerde de görecek her hangi bir düşüncesi bulunmamakta" diye kutlama mesajı gönderen Sovyetler Birliği yönetimi, aradan 23 yıl geçtikten sonra bütün şartları lehine çevirmiş ve Tuva Hükümetinin 17 Ağustos 1944 yılında aldığı "Büyük Sovyet Devletinin idaresi altına girme isteğini" lütfen! kabul etmiştir.

Nogaylar 16. yüzyıla kadar rahat bir şekilde yaşamışlar ve bu yüzyılın ilk yarısında Astrahan Hanlığı yönetiminde etkili olmuşlardır. 1552'de Kazan Hanlığının, 1556 yılında da Astrahan Hanlığının Rusya'ya bağlanmasından sonra Nogaylar da dağılmaya başlamışlardır. 1552-1558 yıllarında Batı Kazakistan'da İdil ve Yayık havzasında büyük bir kıtlık yaşanmıştır. Göçebe olan ve hayvancılıktan gelir sağlayan Nogay Türkleri bu kıtlıktan çok etkilenmişlerdir. Zamanla Nogay mirzaları arasında da anlaşmazlıklar çıkmaya başlamıştır. İsmail Mirza, Rus hakimiyetini kabul etmiş, İsmail Bey'in kardeşleri Mamay Mirza ve Urak Mirza ise Ruslara düşman olmuşlar, daha sonra da öldürülmüşlerdir. Mamay'ın oğlu Yahşi Saat Mirza, Urak'ın oğlu Kadı Mirza ve Yusuf Bey'in oğulları, 1558-1559 yıllarında kendilerine tabi olan halkla birlikte Kafkasya ve Kırım tarafına geçmişlerdir. Bundan sonra İdil'in batısı Kırım tarafı veya Kiçi Nogay, doğusu ise Nogay tarafı veya Ulı Nogay olarak isimlendirilmiştir (Bavbek 1986: 162-163).

Ermeni Enstitüsü

Mançu: 18.856

Sırasıyla Altın-Ordu ve Kazan Hanlığı içinde yer alan Çuvaşistan 1552'de Kazan?ın işgali sonrasında Rus egemenliğine geçmiştir. Çuvaşistan 1650'de Moskova hükümeti ile birleşmiş görülmektedir (Kruger 1961: 9). Çuvaşlar, Rus hakimiyeti altında zorla Hristiyanlaştırılmak ve Ruslaştırılmak politikalarıyla karşılaşmışlardır. Bu doğrultuda çeşitli misyoner faaliyetler görülmüş mesela İncil Çuvaşçaya çevrilmiştir (Yüce 1993: 389).

Dr. Şenol KANTARCI

Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra 27 Ekim 1991 tarihinde istiklallerine kavuşan Türkmenler; iyi bir yol izledikleri takdirde artık inançlarını, örf ve adetlerini istedikleri gibi yaşayabilecek; kendi kararlarını kendileri vereceklerdir.

Teleütler: Bu Altaylı Türk boyu, Dağlık Altay Cumhuriyeti içinde, Şebalin ve Mayma rayonlarında az sayıda, Altay Kray?a bağlı Çumışsk?ta ve yoğun olarak Kemerova Oblastı Belovsk ilçesinin Küçük ve Büyük Bayat ırmakları havzalarındaki Çoluhoy, Şardu, B. Ulus köylerinde yaşamaktadır. Ruslar tarafından?Ak Kalmuklar? adıyla da anılmışlardır.

Günümüzde Doğu Türkistan?da 12 vilayet, 16 şehir ve 86 ilçe mevcut olup Çinliler bu toprakları 1 merkezi şehir, 7 vilayet, 5 otonom oblast, 6 otonom ilçeye bölerek idare etmektedirler.

ALPARGU, M., "Dünden Bugüne Kafkasya'da Nogaylar", Tarih Boyunca Balkanlardan Kafkaslara Türk Dünyasi Semineri, I. Ü. Ed. Fak. Tarih Arastirma Merkezi, Ed. Fak. Basimevi, Ist. 1996, s. 197-198.

Anayasa Bayramı 8 Aralık

1783'te Rus ordusu Kuban ve Don arasında göçebe hayatı yaşayan Nogay Türklerine saldırmış ve büyük bir bölümünü yok etmiştir. Sağ kalanlar Kuban'ın sol kıyısındaki Edigelere sığınmışlardır (Bavbek 1986: 164). Bazıları bugünkü Krasnodar bölgesinde yerleşik bir hayata geçmeye mecbur bırakılmış, bir kısmı da eski topraklarına dönmüştür. Bir kısmı ise deniz yoluyla İstanbul'a, birazı da Karadeniz'deki limanlara gelmişlerdir (Alpargu 1996: 200).

Gelmiştir çağı..."

Daha bu yıllarda, Sovyetler Birliğinin, çeşitli yollarla Tuvayı kendilerine bağlamak üzere çalışmalara başladığını görüyoruz. Şüphesiz bu yollardan en önemlisi: önce Moğolistanda, çünkü komünizm Moğolistana resmi olarak 1920li yılların ortalarında girmiştir, daha sonra Tuvada gençlerin komünist ideoloji doğrultusunda eğitilmesi olmuştur. Eğitilen bu gençler, ülkelerinde yeni açılan okullara öğretmen olarak atanmışlar, kısa süre sonra da yönetimde söz sahibi olmuşlardır.

1920'de Buhara Emirliği'nden sonra Kızıl Ordu'nun yardımı ile Buhara Halk Cumhuriyeti'nin kurulduğu görülmektedir. Buhara Halkları Komiserleri Konseyi'nin başkanı Feyzullah Hocayev, 1920-1924 yılları arasında yürütülen "sınırlandırma" işleminde önemli rol oynamış ve Moskova'nın ilk yerli müttefiklerinden olmuştur. Ulusal sınırlandırma ile Buhara SSC ortadan kalkmış, bu cumhuriyetin toprakları Özbekistan'a katılmıştır.

Cumhuriyet içerisinde Kongrat, Nayman, Kineges, Mangıt, Toyak, Saray, Barın, Üç Uruğ, Bugut, Arlat, Kanglı, Kırk, Bataş ve Karakalpak gibi boylara rastlamak mümkündür. Özbekistan'ın son belirlemelere göre 21.6 milyon olan nüfusunun %69'unu Özbekler, %9'unu Ruslar, %4.7'sini Tacikler, %4.1'ini Kazaklar, %2.4'ünü Tatarlar, %2.1'ini Karakalpaklar ve %7'sini diğer etnik gruplar oluşturmaktadır. Rus azınlık nüfusu, diğer Türk Cumhuriyeti'ne oranla Özbekistan'da daha azdır.

gel Türk başbugu, dirilt halkını,

KURAT, Akdes Nimet. (1965). ?Rus Hakimiyeti Altında İdil- Ural Ülkesi?, DTCFD, C. XXIII, S. 3-4, Ankara.

henüz adrete yayına girmemiştir..

Başkenti : Taşkent

Araştırmacılardan Barthold, Çuvaş halkının Bulgar ve İslavların karışımından meydana geldiğini söylerken, Kovalevskiy, Çuvaşların kökenini Suvarlara dayandırır. Rasonyı'e göre ise Çuvaşların kanında Türk'ten başka bir karışım varsa bu ancak Fin kanı olabilir (L. Rasonyı 1996 : 95).

Kendi kültür ve inançlarına son derece bağlı olan Tuvalar, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliğinin çökmesinden önce de birçok vatanseveri komünist sisteme kurban vermiştir. 1930lu yılların sonu ile 1940lı yıllar ve 1950li yılların başında, idarenin tamamıyla komünistlerin elinde olmasından dolayı milliyetçiler; "eski sistem yanlıları", "Japon işbirlikçisi", "ispiyoncu", "zenginlerin ve din adamlarının taraftarı" "halk düşmanı" gibi çeşitli suçlamalarla idam edilmişler veya ağır hapis cezalarına çarptırılmışlardır.

b. Kırım Yarımadası Nogay halkı,

Din: Müslüman %88, Doğu Ortodoks %9, diğer %3

1603'te Rusların içinde bulunduğu karışıklıktan faydalanan Büyük Nogaylar bağımsızlıklarını ilan ederler. Ercilasun, Nogay Türklerinin Rus hakimiyetine girdikleri tarih olarak 1604'ü göstermektedir (Ercilasun 1992: 32). Nogay Türkleri 1634'te Kalmukların istilasına uğrarlar. Bu durum büyük ordanın güneye göçüp küçük orda ile birleşmesini sağlar. Ancak Kozakların baskısı yüzünden Nogaylar bu bölgeden de çıkmak zorunda kalırlar. 1770'te Ruslarla yaptıkları anlaşma sonucu Kuban bölgesinde bağımsız bir hanlık kuran Nogaylar, 1777'de Rusların yaptığı katliama maruz kalmışlardır. İşte Nogayların asıl göçü bundan sonra başlamıştır (Alpargu 1996: 17-198; Ana Britanica :572).

göster önümüze çıkıp Bozkurtumuz,

zor görünüyor dilşad birleşme,

02 Haziran 2008 Türk Dünyası Enstitüsü

Okul öncesi eğitim ve öğretim; ?Balalar Bahçesinde? 2 aylık-7 yaş arasındadır. İlk ve orta eğitim ise; başlangıç sınıfları 1-4. sınıflar ikinci basamak, 5-9. sınıflar, 10. ve 11. sınıflar olmak üzere üç basamaktan oluşmaktadır.

1914-1921 yıllarında kısmen Rusların egemenliğinde kalan bölgede, 1917-1921 yılları arasında Çarlık Rusyası ile Bolşeviklerin iktidar mücadelesi görülür.

Ana Britanica, "Nogay" maddesi, C.16, s. 572.

Hazar ötesinde kalan Türkmenler, bir süre Moğolların ve Timurluların idaresinde yaşamış; daha sonra Moğol asıllı Kalmukların saldırılarına dayanamayarak bu günkü Türkmenistan'ın güney batısında bulunan Köpetdağ taraflarına çekilmek zorunda kalmışlardır. Bu bölgede Türkmenlerin güçlenmesi Hive Hanlığı'nı ve İran Şahlığı'nı rahatsız etmiş; Hive Hanı Ebulgazi Bahadır Han ve Türk asıllı İran Şahı Nadir Kulu Han, Türkmenlere ağır kayıplar verdirmişlerdir.

ILISHEV, Ildus G. (2002). ?Sovyetler Birliği?nden Sonra Başkurdistan ve Rusya? , Türkler, Yeni Türkiye Yay., C. 20, Ankara, s. 64-72.

Bu tarihte Mançur emperyalizmine başkaldıran Tuva kahramanlarının çoğu kısa sürede yakalanarak idam edilir. Kalan altmış kişi dağlara çıkarak iki yıl boyunca, koca imparatorluk ordusuyla mücadelesine devam eder. Sonunda büyük bir güç üzerlerine gönderilir. Bugün "Süt Höl" olarak bilinen yerde kıstırırlar ve yakalanarak işkenceye tabi tutulurlar. Kafaları vücutlarından koparılır ve Tuva kültüründe kutsal kabul edilen aşıtlarda sırıkların üzerine geçirilir. Bu olay Kürşat ve kırk arkadaşının başkaldırısının asırlar sonra yeniden tezahürü gibidir. Günümüzde bu altmış kahraman -Tuvalar onlara "Aldan Durgunnar" veya "Aldan Maadır" adını vermiştir- hikayesi gerek, halk muhayyilesinde, gerekse tarihi kaynaklarda canlılığını korumaktadır.

SARAY, Mehmet.(1994). ?Doğu Türkistan Tarihi? Doğu Türkistan?ın Sesi, S. 41, s. 1.

Uygur otonom bölgesinin başkenti ve merkezi şehri Urumçi?dir. Hoten vilayeti, Yarkent vilayeti, Kaşgar vilayeti, Aksu vilayeti, Turfan vilayeti, Kumul vilayeti ve Urumçi vilayeti, Uygur otonom bölgesine bağlı vilayetlerdir.

Sinoloji Doktoru W. Eberhand tarafından yapılmıştır: "Çin kaynaklarında Tabgaçlara "Toba" derler. Bunlar Çinli olmayan, yani yabancı bir kavimdir." Nitekim DLTde iki Tavgaç kelimesinden biri "Türklerden bir bölüktür." cümlesiyle açıklanmaktadır. Eberhard, aynı makalede "Toba" Devletinin Türk ve Moğol kavimlerinin karışımından müteşekkil 119 kabileden oluştuğunu yazar.

Doğu Türkistan?ın kuzeybatısında Kazakistan, kuzeyinde Altay Cumhuriyeti, kuzeydoğusunda Moğolistan, doğusunda Çin, güneyinde Çin?e bağlı Tibet Özerk Bölgesi, güneybatısında Keşmir ve Pakistan, batısında ise Tacikistan ve Kırgızistan yer alır.

Avarların, Göktürklerin baskısından kaçarak Adriyatik'e kadar uzandığı yıllarda İdil ve Don boylarında yaşayan Utrigur ve Kutrigur Bulgarları da Göktürk Kağanlığı'nın hakimiyeti altına girmiştir (Kurat 1992 : 111).

Bugünkü Çuvaşların ataları diye bilinen İdil Bulgarları, 920 yılında Şelkey oğlu Yıltavar Almış Han zamanında resmi din olarak Müslümanlığı seçmişlerdir. Halife Muktedir Billah Cafer tarafından gönderilen heyet içinde katip sıfatıyla yer alan ve bölgeye giden İbn Fadlan da yazdığı seyahatnamesinde bu yıllardaki Bulgar ahalisinden genişçe bahsetmektedir.

TOKATLI, Suzan. (2002). ?Başkurt Türkleri?, Türkler, Yeni Türkiye Yay., C. 20, Ankara., s. 81-87.

18. yüzyılda biraz kendini toparlayan Türkmenler, İran Şahlığı'nın ve Hive Hanlığı'nın baskısından da kurtulmak amacıyla Merv bölgesine doğru yayılmışlar; burada giriştikleri mücadelelerde İranlıları ve Hive Hanlığı'nı yıldırmışlardır. Bundan sonra derin bir nefes alan Türkmenler, 1860 yılından itibaren hür ve müstakil bir hayat yaşamaya başlamışlardır. Ama ne yazık ki bu sakin dönem pek fazla sürmemiş; Ruslar 1879 yılında Türkmenistan'ı işgali altına alma hazırlıklarına başlamış; Türkmenler bu defa da Ruslara karşı savaşmak zorunda kalmışlardır. Göktepe kalesi ve civarında yapılan ilk savaşta Ruslar yenilgiye uğramış, ancak çoğunluğu kadın ve çocuklar olmak üzere yaklaşık dört bin Türkmen hayatını kaybetmiştir. Bundan iki yıl sonra yapılan savaşta da ağır kayıplar veren Türkmenler artık Rus yenilgisini kabullenmek zorunda kalmışlardır. Merv bölgesindeki Türkmenler tekrar savaşmak için hazırlıklar yapmayı deneseler de başarılı olamamışlar ve bütün Türkmenler, Ocak 1884'te Rus hakimiyetine girmeyi kabul etmek zorunda kalmışlardır. 19. yüzyıl sonlarında ve 20. yüzyıl başlarında birkaç defa ayaklansalar bile bu ayaklanmalar Ruslar tarafından bastırılmıştır. Bu gelişmelerin tabii bir sonucu olarak 27 Ekim 1924 tarihinde Türkmenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuştur.

Telengitlerin ortaya çıkışını ve gelişimini, Eski bir Türk kabilesi olan Teledolanga?ya ve Moğol dönemi Telengutlarına bağlayan Potapov, Telengitlere 18. yüzyılda?Uranhaylılar veya Uranhay Kalmukları? da denildiğini, fakat bunun tamamen yanlış bir tanımlama olduğunu ileri sürmektedir (Potapov,1964 (1956):305).

tatar Türkleri,

Atatürk'ün fotoğrafları arasında yer alan fakat ilgililerinin dışında pek bilinmeyen harita başındaki Atatürk ve öğrenci fotoğrafının bir dönem coğrafya kitaplarında bulunduğunu anlatan Kantarcı, ''Atatürk döneminden sonra bu fotoğraf coğrafya kitaplarında çıkarılmıştır. Halbuki bu fotoğraf tüm coğrafya kitaplarında bulunmalıdır'' şeklinde konuştu.

Pek çok araştırmacı tarafından Bulgar dili, bugünkü Çuvaşçanın eski şekli olarak kabul edilmektedir. Bu itibarla da bugünkü Çuvaş Türklerinin ataları olarak eski Bulgar Türkleri gösterilmektedir.

Çuvaşistan?da ilk serbest başkanlık seçimleri 1993 yılında yapılmış ve bir hukukçu olan Nikolay V. Fedorov, başkan seçilmiştir (Gömeç 1999 : 239)

, "Nogaylarin Tarihine ve Bugünkü Problemlerine Genel Bir Bakis", Askeri Tarih Bülteni, sayi 33 (1992), s. 13.

INAN, A., Türk Ansiklopedisi, "Nogay" maddesi, C. 24, s. 309.

İNAN, Abdulkadir. (1987). Makaleler ve İncelemeler I, Ankara.

ERCILASUN, Ahmet B., Türk Dünyasi Üzerine Makaleler-Incelemeler, Akçag Yay., Ankara 1993, s. 32.

Bu okullar?Özbekistan Halk Talim Vezirliği?ne bağlı olarak görev yapmaktadırlar. Eğitim basamaklarını başarıyla tamamlayan her öğrenciye yeterlilik belgesi yani diploma verilir. Bu diplomayla öğrenci bütün meslek okulları ve yüksek öğretim kurumları sınavına girme hakkını kazanır.

Moğol: 149.198, genel nüfusun % 0.8'i,

KURAT, Akdes Nimet. (1993). Rusya Tarihi, Başlangıçtan 1917?ye Kadar, TTK Yay., Ankara.

1552?de Kazan, 1556?da Astrahan?ın Ruslar tarafından işgal edilmesinden sonra Kazan Hanlığı ile işbirliği içinde olan Başkurtlar da Rusların saldırılarına uğramışlar ve 1557?de Başkurtlar Rus hakimiyetine girmişlerdir. 1574?te de bugün hala başkent olan Ufa şehri inşa edilmiştir (Kurat 1993: 225). Başkurtlar, Rusların topraklarını işgal etmelerinin üzerine zaman zaman ayaklanmışlardır. Rus karakollarına yapılan küçük çaplı baskınlar ve çete savaşları şeklinde başlayan mücadele, daha sonra ciddi bir mücadeleye dönüşmüştür.

Çuvaş Türklerinin Tarihi

1917 Ekim İhtilalinden önce Altay dağlarında yaşayan Altay Türkleri; Altay kişi, Telengit, Teles, Teleüt, Kumandı, Çalkandı şeklinde boy adlarına göre anılmışlardır. Rus literatüründe?Altaylılar? olarak tanımlanan bu grubun, 17.-18. yüzyıl kayıtlarında?Ak Kalmuklar, Sınır Kalmukları, Dağ Kalmukları? şeklinde adlandırıldıkları da bilinmektedir. Genel olarak güney ve kuzey şeklinde iki gruba ayrılan Altaylıların, fiziksel özellikleri dikkate alındığında güneydekilerin?Kalmuk?, kuzeydekilerin ise?Tatar? olarak isimlendirildiğinden de bahsedilmektedir(Potapov, 1964: 305).

Atatürk'ün 26 Kasım 1930'da Samsun'da bir ortaokulun coğrafya dersinde çekilmiş olan fotoğrafın Türk dünyasına verdiği önemin en büyük göstergesi olduğunu anlatan Kantarcı, şunları söyledi: ''Bugün pek bilinmeyen bu fotoğrafta Atatürk bir öğrenciye geniş bir coğrafyada Türk dünyasının bulunduğu bölgeyi yuvarlak içine alarak göstermesi dikkat çekicidir. Bu fotoğrafı iyi okumalı ve Türk dünyasına büyük önem vermeliyiz. Bulunduğumuz coğrafyada daha etkin bir ülke olmak için diğer Türk devletleriyle ortak hareket edecek çalışmaları artırmalıyız. Avrupa Birliği yolunda engellerle karşılaşan Türkiye, Türk dünyası ile geliştireceği işbirliği ile tüm bu engelleri rahatlıkla aşabilir.''

Başkurt Türklerinin Tarihi

11 Mart 1990 tarihinde alınan kararla "Tuvaca" Tuva Cumhuriyetinin devlet dili olarak kabul edildi. Bu tarihten sonra okullarda eğitim ve öğretim dili olarak "Tuvaca" daha çok yer almaya başladı.

630?da Göktürk Hakanlığı?nın fetret devrine girmesi üzerine Bulgarlar, ?Büyük Bulgarya? Devleti?ni kurmuşlar; fakat Bulgarların kurduğu bu devlet, 665?ten sonra komşu Hazar Hakanlığı tarafından parçalanmıştır. Bu parçalanmadan sonra Asparuh idaresindeki kalabalık Bulgar kütleleri Tuna?ya doğru yönelmişler ve Balkanlara girerek 681 yılında Tuna Bulgarları Devleti?ni kurmuşlardır (Merçil 1997: 13).

1935-1938 yılları Feyzullah Hocayev ile Akmal İkramov'un siyasi rekabetine sahne olmuştur. 1937'de önce Hocayev, sonra Akramov tutuklanmış ve 1938'de idam edilmişlerdir. Özbekistan'da girişilen Stalin?in?temizleme harekatı? ile oluşmakta olan Özbek aydın kesiminin önde gelen isimleri ortadan kaldırılarak Cedit reformcuların siyasi egemenliğine son verildi.

Tarihi ve Turistik merkezleri: Semerkant, Buhara ve Hive şehirleri Özbekistan turizmi açısından çok önemli merkezlerdir.

Hatta o yıllarda, Kafkasya'da bulunan General Odomikof'a buradaki asayişin nasıl düzeltileceği sorulduğunda, alınan cevap "Nogay ahalisinin bulundukları yerlerden uzaklaştırılmalarıyla" olmuş ve bu Rus gazetelerinde yayımlanmıştır (Saydam 1996: 118). 18 Kasım 1858'den itibaren Batı Kafkasya'dan Osmanlı topraklarına gelen Nogayların sayısı bir yıl içinde 11.309'a ulaşmıştır. Bunların büyük bölümü Adana ve Dobruca'ya gönderilmiştir. 1863 yılına kadar göç eden Nogayların sayısı 30.000'i bulmuştur. Bunların tamamı Yedisan, Beşno, ve Canboyluk kabilelerine mensupturlar (Alpargu 1996: 201).

Yetmiş yıl kadar Rus egemenliği altında yaşayan Türkmenler, örf ve adetlerini korumaya çalışmışlar; özellikle toplumun çekirdeği olan ailenin dejenere olmaması için büyük çaba sarf etmişlerdir. Bunun için ilginç bir yol izleyerek kadınları yabancılardan uzak tutmuşlardır.

Yahşi Saat Mirza'yı kendilerine Ulu Bey seçen Küçük Nogaylar, Kırım hanı I. Devlet Giray'ın verdiği Kuban boyu ile Azak Kalesi arasındaki bölgeye göç etmişlerdir. Bir süre sonra da Özi Kalesi'nin batısında Turla ile Tuna ırmakları arasına yerleştirilirler. Rusların Kırım'ı işgali ve Tuna boylarına yayılması üzerine de Osmanlı topraklarına sığınırlar.

Farklı görüşler ileri sürülse de Altay Türkleri, bugün, konuyla ilgili kaynaklarda hem boy hem de ağız bakımından altı gruba ayrılmaktadır (Baskakov, 1947:221-222; Caferoğlu, 1988: 7):

bir avuç yıgın sanalda birleşemezken.

Özbekistan, güneybatıdaki Amuderya ve kuzeydoğudaki Siriderya Nehirleri arasında uzanan topraklarda yer almakta; kuzey ve kuzeybatıdaki Kazakistan, doğu ve güneydoğuda Kırgızistan ve Tacikistan, güneybatıda Türkmenistan, güneyde Afganistan?ın küçük bir bölümüyle çevrilidir. 1936'da kurulan Karakalpak Özerk Bölgesi de Özbekistan sınırları içindedir.

Milletler buna nasıl hazırlanır? Manevi köprülerini sağlam tutarak. Dil bir köprüdür, inanç bir köprüdür, tarih bir köprüdür. Köklerimize inmeli ve olayların böldüğü tarihimizin içinde bütünleşmeliyiz. Onların bize yaklaşmasını bekleyemeyiz. Bizim onlara yaklaşmamız gereklidir'' şeklindeki sözlerinin bulunmadığı iddiasına da en iyi cevabın Samsun'da çekilen fotoğraf olduğunu kaydeden Kantarcı, şöyle devam etti: ''Mustafa Kemal Atatürk, 26 Kasım 1930'da Samsun'da bir ortaokulun coğrafya dersinde Avrasya haritası başında üzerinde Türk Dünyası'nın keskin çizgilerle gösterildiği harita da yanındaki öğrenci ile olan diyaloğunu gösteren bu muhteşem resim, Atatürk'ün 1933 yılındaki sözü 'söyledi mi söylemedi mi?' tartışmasını kesin olarak bitirmektedir. Başlı başına bu resim bile Atatürk'ün Türk Dünyası ile görüşünün muhteşem tablosu olarak bu tartışmalara en güzel noktayı koymaktadır.''

Başkurtlar, 1664?te Seyyid Batır önderliğinde ayaklanmışlardır. Bu ayaklanma, tarihte?Seyid Ayaklaması? olarak geçer. Üç yıl devam eden bu ayaklanmayı bastırmak için Ruslar çok uğraşmışlardır. Ayrıca, Başkurtlar 1662-1665 yılları arasında Köçüm Han?ın oğulları tarafından idare edilen Rus karşıtı savaşlarda da büyük gayret göstermişlerdir. Bu yıllarda, Başkurtlar Ruslara karşı her fırsatta isyanlar çıkarmışlardır. 1707?de I. Petro zamanında büyük bir ayaklanma çıkaran Başkurtlar başarısız olunca, 1709 yılında tekrar ayaklanmışlardır (Taymas 1988: 60-62).

ATATÜRK'ÜN SÖYLEMEDİĞİ İDDİA EDİLEN SÖZLER-

Milli Bayramları: Kadınlar Günü: 8 Mart

TAYMAS, Abdullah Battal. (1988). Kazan Türkleri, TKAE Yay., Ankara.

Tuva Türkleri kendilerini "Tıva" olarak adlandırır. "Tuva" kelimesinden hoşlanmazlar. Çünkü o kelimeyi Ruslar kullanmaktadır. Tuvaların menşei hakkında çeşitli görüşler vardır: "Tuva" kelimesinin III-IV asırlarda Çinin kuzeyinde büyük bir devlet kurmuş olan "Toba-Topalardan geldiği, günümüz Tuvaları arasında yaygın olan bir kanaattir.

Özbek Türkleri, Timur'un türbesine 'Gur-ı Emir' diyorlar. Mavi çini kubbenin çevresini saran geniş kuşak üzerinde Allah kelamı yazılı türbeyi Timur sağlığında Türk mimar Mehmetoğlu Mahmut'a on dört yılda yaptırmıştır. Türbenin taç kapısından içeri girildiğinde karşınıza altı mezar çıkar. Türbenin kıble tarafında bir mihrap, tam orta yerde koyu yeşil mermerden yapılmış mezarda,"Biz ki, milletlerin en eskisi ve en büyüğü olan Türkün başbuğuyuz!" diyen Timur yatmaktadır. Baş ucundaki diğer büyük mezar ise hocası Seyyit Bereke'ye ait. Sağında, solunda ve ayak ucunda diğer kabirler var.