Çekmecesinden bir deste banknot alarak, selamlıkta bekleyen Cevat

kızları da oraya gelmiştik.

Said Paşayı Okul sıralarında tanıdı. O zamanlar bile bazı ufak tefek

ait Meb'uslar Meclisi kararı tebliğ edildi. Babam gayet serin kanlılıkla:

Bu kez kızı Şadiye Sultan'dan dinliyelim;

Tam benim balkonumun altından bir tabanca patladığını

çocuğun halini anlatmış. Babam da Kuleli'ye yazdırtıp ihsan göndermiş.

zihniyetiyle babamı ortadan kaldırmanın bir şeref olacağını

aldığı vakit yerlere kapanarak ayaklarını öptüğü babama çok

Başka Biri

İlk defa huzura çıkan Cevat Bey (Ah efendiciğim, bensizin sadık

oldu. Ayakta balkonun kapısı önünde duruyor, annemle, Saliha

sadrazamlarından Said Paşa, Padişah'tan iyilik görmediğini

sabahlan yokuşu yürüyürek çıkmak suretiyle gelirmiş. Bazı

Meclis kararını Cevat bey, maalesef bir kaç gün önce bir deste banknotu

Eliyle yüzünü kapayarak feryatla bağırmıştı. Çok ağlamış

-Cümlemizi kurtarmak için. Cevabını vermiştir. Bunu da sonradan

ederdi. Sultan Abdülhamid Han'ın ifadesiyle; "... Garip şeydir; Said

yeniden arzedileceğini ve alınacak cevabın yeni başmabeynci

Bu vak'a üzerine zabitler koşup Salim'i tuttular. Alıp götürdüler.

II. Abdülhamid Han, azl' edilip Selanik'e gönderilince orada;

böyle yapmaya kendisini mecbur görmüştür" cevabı vermiştir. (45)

sorar, o zaman en doğru, sadıkane cevaplan alırdım. Fakat sadrazam

"sizi bu hale getiren, hiyanet eden Said Paşa'dır" sözlerine; "Hayır,

-Yorgunum ve yaşım da uzun yolculuklara müsait değildir. Allaha

veriniz. Hatıra olarak saklayacağım, dedi. Rasim Bey:

çalışan eski bir Ibahcıvanı vardı. Barbo adında bir Rumdu.

Ayaşe Sultan anlatmaya devam ediyor: "Esasen babamın talihidir.

Başka Bir Nankör

Birçok hususlarda kendisine mabeyncileri göndererek fikrini

duvara çarpıp geriye teperek bahçedeki çakıl taşlarının üzerine düşmüş.

olunca iş değişirdi. O mevkiye gelince kendisinden istifade

ve Abid Efendi geziyorlarmış. Bu hali onlar da görmüşler. Kurşun

borcunu ödeyecekmiş!" (46)

bulunmanızı ve ikinci ihtara lüzum bırakmamanızı rica ederim!

doktoru İsmet Paşa'ya başvurmasını tavsiye etmiş. İsmet Paşa,

kasem ederimki, saltanatta gözüm yoktur; fakat ailemle Çırağan

Yemekten evvel hava almak için babam balkona çıkmış, dolaşıyordu...

duydum. 'Eyvah! Korktuğumuza uğradık' diye bir feryad kopararak

Allah'ın emri yerini buldu. Said bir korkaktır. Onun için alet olmuş,

İşte Salim bu suretle yetişmiş, yüzbaşılığa kadar terfi etmiştir.

yazılarını kendisine yazdırtırdı. Akıllı, zeki, olduğunu söyler takdir

Yıldız'a yakın olan Yeni mahalle'de ikamet edermiş. Saraya da daima

en buhranlı anında dahi tekdir ve takbih etmeyi ihmal etmemiştir:

taşıyordu. Kendisinden çok büyük iyilikler görmüş sadrazamları

verilen sıkıntı ve çektiği ızdırabın bir misalini verelim:

-Rica edeyim! Secdeler Allaha mahsustur. Bu gibi hareketlerde

ve mürailiği ile isim yapmış böyle bir adamın kendisine hususi

arzeder, bu suretle birçok kimselere iyilikte bulunurmuş. Salim'e

yoktu. Biraz sonra geldi. Babam hala kapınınönünde Rasim Bey'i

Bu hali tamamiyle görmüştü. Kurşun atıldığı sırada orada bulunuyordu.

mahrumdu. Kadrosu yoktu. Adeta yalnız başına koskoca devleti sırtında

-Mebuslar Meclisince, Selanik'te hazırlanan köşke gitmeniz

kurşunu atmadan ayağa kalktı.

İsmet Paşa'yı yokuşun başında bekleyip halini anlatmış. İsmet Paşa

bendenizim. Tahsin Paşa beni uzun zaman huzurunuza çıkarmadı.

katiplerden Jön Türklerin itimat ettiği İttihat ve Terakki mensubu

Kürt Salim kimdir. Vaktiyle pek fakir bir ailenin çocuğ imiş. Asker

Cevat Bey tayin olunmuştu. Tesadüfen o gün babama gitmiştim.

de aynen böyle yapmasını tavsiye etmişler. Salim, bir sabah

idi, alelade bir adama dahi söylenmesi ayıptı."(47)

, yöneticiler nankörlük ediyor, iyiliklerini görmüyordu.

Cevat bey ile bildirileceğini söyleyip ayrıldı. Bir iki saat sonra cevap

hizmet edemiyor."

da, "Peki oğlum, Efendimize arzederim" demiş. Babama bu genç

Alıp bana getir," demiş ise de Ali Efendi, "Affet beni Efendiciğim,

-Mademki, otuzüç sene memnun edemedim, kimi isterlerse hayırlı

II. Abdülhamid Han'ın 33 y ı l l ık hizmetinden sonra kendisine

Babam derhal Rasim Bey'i istedi. Rasim Bey o anda köşkte

... Şerefsizlik parayla değil ki kardeş. Mahkeme-i Kübra'da Yüce Allah kimlerin 'hal' kararını yazdıracak göreceğiz inşaallah...

bekliyordu. Ona yerde duran kurşunu göstererek.

onun kadar bilgilisi yoktur. Fakat kurnazlığı ve korkaklığı yüzünden

-Veremem, diyerek cebine koydu. Çıkıp gitti. Bu köşkün limonlukta

deli gibi merdivene koştum. Aşağıya indim. Gözlerime ilk ilişen babam

Bahçede Musahiplerden Selim Ağa ile Kahvecibaşı Ali Efendi

oturduğu Çırağan Sarayına beni götürünüz! dedi. Tebliği heyeti

çıkaracağım. Meraketmeyiniz. diyerek bahçeye indi. Kurşunu

-Salim bizi vurmak istedi. Lakin muvaffak olamadı. İşte kurşun

bazı kimselere söylemiş. Onlardan biri kendisine babamın hususi

-Birşeydir oldu. Kusuru bakmayınız. Ben şimdi Salim'i buradan

II. Abdülhamid Han, yetişmiş, samimi devlet adamlarından

getirilen Sait Paşa'ydı.

-Salim bunu neden yaptın? diye sordukları zaman

için karar alınmıştır cevabını verdi. Babam:

olmak istediği halde müracaat edecek kimsesi yokmuş. Bu arzusunu

-Salim bize kurşun attı. Şu karşıdaki taflanların arasına saklanmış.

kimseleler Paşa'yı yolda yakalayıp hallerini anlatırlar, o da Patişah'a

Kızı Ayşe Sultan'dan dinliyelim; "Bir sabah, tahminen onbuçuktu.

katip olarak verilmesinden duyduğu ye'si gizlemeğe çalışıyordu.

tahttan indirecekler arasında yer alır.

ayaklarını öpmeye çalışan Cevat Beyi, bu teşebbüsünden dolayı hayatının

Bu Sait Paşa'dır ki İttihat Terakki ileri gelenleri arasında Sultan'ı

öğrendik."

getiremem" diyerek korkusundan ağlamıştır.

Birkaç gün sonra, babamın hal'ine ve Reşad efendinin cülusuna

düşünerek bu kurşunu atmaktan çekinmemiştir. Böylelikle minnet

Büyükbir müzayaka içindeyim!) diye yalvarır gibi konuşuyordu.

Babam hareme girdi. Üzüntülü idi. Bütün saray halkınca dalkavukluk

geldi. Derhal Selanik'e hareket için hazırlanması hakkındaki

Bunlardan biri de birçok kerre Sultan tarafından başbakanlığa

Kime nimet yedirdiyse mutlak ondan ihanet görmüştür. Bu

Gözlerimle gödüm. Ben çık diye bağırınca her nedense ikinci

Lakin gel zaman git zaman. babamın hal'inde moda olan kahramanlık

etsin. Yalnız rica ederim, bütün ailelerimle beraber biraderimin

"Babamın Başmebeyncisi Tahsin Paşa azlolunmuş, onun yerine

Naciye Hanım'a hadiseyi anlatıyordu. Diğer haremleriyle biz

olduğunu da ağalardan haberaldık.

aldı.

açıkça söylemekten çekinmiyordu. 11. Abdülhamid Han,

Babam, Ali Efendi'ye seslenmiş, "Kurşun işte şurada duruyor,

beye götürüp verdi. Fakat, bu zengin ihsanı görünce yerlere kapanıp

burada duruyor. Bizimkilerden istedim. Getirmediler. Kurşunu bana

ağır sözler saffederek bildirdi. Ağzına aldığı kelimeler terbiye dışı

Sultan'ın en ehemmiyet verdiği ve kendisine çok iyilikler yaptığı

Son derece bilgili, akıllı, tecrübelidir. Vezirlerimin arasında

Sarayında ikametimi rica ediyorum! dedi. Tebliğ hey'eti, Meclise

Paşa, bana daima sıkıntılı zamanlarımda çok iyi hizmette bulunmuştur.

edilemezdi. Azle mecbur olurdum. Said Paşa ayaklı kütüphanedir.

demiştir.