Başköylü Hasan Efendi bakiliği ve faniliği anlatmaktadır. Bugüne kadarki anlatımları aktarmaktadır. Gerçek düşüncesi işe şöyledir:

Dolayısıyla Efendi?nin kitabı okunurken, eleştirilerine ve gerçek düşüncelerine dikkat etmek gerekiyor.

Düalizmde dünya kötü tanrı tarafından zulumat deryasından yapıldığı için narı cehennemdir, kötüdür, bataklıktır, yedi başlı ejderhadır. İnsan vücudu da aynı çamurdan yapılmıştır. Bu yüzden insan vücudu da kötüdür. İnsan kendi içinde iyilerin ve kötülerin mücadelesini yapmaktadır. Dünya ve insan vücudu bataklığına saplanan iyilik aleminin, ışık aleminin malı olan ruh hapishaneye düşmüş demektir.

Yukarıdaki anlatımı şu şekilde somutlamak mümkündür:

?Alacalar bakan körlerdir, kalpleri gümandır. Kendi gözleriyle, kendi kalpleriyle gökyüzüne bakıyorlar ve Allah?ı gökte arıyorlar. Allah gökte değildir, Cenabı Hakk insanları gökte yaratıp doğurmadı . Cümle mevcudat yerdedir, öyle ise Hakk da yerdedir.

Yer gök yok iken ışık nur deryası ile kara zulumat deryası yan yana idiler. Havva yolunda dünya kara zulumat deryasından yaratılmıştır. Adem ve Havva da yerin çamurundan yaratılmıştır. Zulumat deryasından yaratılan bu dünyaya fani adı verilmiştir. Adem?e gelinceye kadar da bin defa zulüm ile dolmuş ve boşalmıştır.

Ünsal Öztürk

Yer gök yok iken, iki alem var iken, henüz dünya yok iken bir gün ışık varlığı aleminden kara zulumat deryasına bir ışık varlığı düştü. Işık varlığı kara sudaki çamura bulandı, ışık varlıklarını yitirdi. Yaratılan bu dünya zulumat deryasında mevcuttu ve yer de bu perde üzerindedir. Bu anlatılanların Hakk erenlerinin Yol?uyla bir ilişkisi yoktur. İki ana yolundan Havva yolunun hikayesidir. Geldi zulumat, gitti zulumat?

Başköylü Hasan Efendi

?Ana yolu ile gelmeyenler yoktan mı geliyorlar! Geldikleri yolu bir göstersinler! Yok yolu nerede ise biz de bir görelim!.. Yok diyenler Hakk?ın emrinde ve rızasında olmayanlardır? diyerek Alevilerin ne düşünmeleri gerektiğine de işaret etmektedir. Bu dünyayı Hakk yaptı, Allah sahip çıkmaktadır. Hikayesi ise yok hükmündedir.

Baki ve fani dünyalar? Baki dünyasının sahibi olan Hakk ve fani dünyasının sahibi olan Allah? Allah fani dünyasını kurmuştur ve Adem?i çamurdan, Havva kadını ise erkek Adem?in kemiğinden yapmıştır. Düalist anlayış böyle söylemektedir.

Cenabı Hakk insanları kendi nurundan yaratmış, var etmiştir. İnsanın 366 azasının cümlesi de nurdur ve insanın pis yeri yoktur. Pis gözüken yer iki bacak arasıdır. Ancak doğanlar da iki bacak arasından doğup geliyor, öyleyse doğanların cümlesinin pis olması gerekirdi. İki bacak arasını pis gören alacadır ve Hakk?ın düşmanıdır. Çünkü iki bacak arası Hakk?ın kapısıdır. Nicesi nebiler , veliler, erenler, ermişler, evliyalar ve gerçek ulular iki bacak arasından doğmuşlar ve kendilerini dünyada ispat etmişlerdir. Doğan bir çocuk ana ve baba mayasından, sütünden ve onların vücudundan kendi kalıbını alarak dünyaya gelmektedir. İki bacak arasını pis görenler, Hakk?ın emrini tutmayanlar, rızasında durmayanlar her bir fuşku fucuru işleyenlerdir. Emirsiz, sahipsiz olarak dünyaya gelen alacalardır.? (age., s. 146)

Mürşidin söyledikleri kesindir. İki tür insan vardır. Birisinin gözleri perdelidir. Ak nur perdesini kara zulumat olarak görmekte, faniyi söylemektedir. Allah yoktan insan yaratmışmış. Diğerinin ise hem gözü hem de gönül gözü açıktır, Hakk Yolu?nun insanıdır. Geliş yolunun tek olduğunu, onun da doğum olduğunu. İnsan vücudunun ve dünyanın zulumat deryasından yapılmadığını, dolayısıyla?pis? olmadığını, bunu söyleyenlerin fani anlayışı temsil ettiklerini söylemektedir. Fani dünyayı söyleyenler de anneden ve babadan gelirler, başka geliş yolu yoktur. İnsan vücudunun pis yeri yoktur. Kara çamurdan yapılmadılar. Mürşit Başköylü Hasan Efendi binlerce yıldır gelen mikrobu eleştirmektedir. İnsanın ruhunun Hakk?a, vücudunun ise Allah?a bağlanma anlayışını reddetmektedir.

İnsanın hikayesi insandan sonra başlamıştır. Hikayeyi anlatan yine insandır.

Düalizmde insan vücudunu yapan yaratan tanrı ayrıdır. Dünyayı yapan tanrı da insan vücudunu yapan yaratan tanrının kendisidir. Oysa vücuttaki ruh dünyayı yapan yaratan tanrıya bağlı değildir. Ruh ışık aleminin sahibinin malıdır.

Vücudun ruha ihtiyacı var. Çünkü onu yürütmektedir. Ruh kurtulmak, tekrar ışık alemine yükselmek istemekte, vücut onu bırakmamaktadır. Can ise nefs olarak algılanmakta, vücut ile birlikte ruhu yoldan çıkarmaya çalışmaktadır. Yanlışa yaramaza sevk etmektedir.

DÜALİZM VE DÜŞME MOTİFİ

?Ana yolundan başka dünyaya gelen yol yoktur. Herkes kendisini ana yolundan ispat edebilir. Bu yolların biri var?la geliyor biri de yok?la geliyor. Varla gelen yol doğuş yoludur, yokla gelen yol yaratılış yoludur. Allah bunları yoktan yaratmış; hiç yoktan adem doğar mı? Yoktan gelenler doğuştan doğduklarını görmedikleri için kendilerini inkar etmişlerdir.

Baki-fani dünyalar ve Başköylü Hasan Efendi

? Nur deryasından Hakk kapısını haklayarak dünyaya gelip emeklemeye başladığında ışıkları gördü. Yer gök yok idi, iki derya var idi. Bu deryalar birbirlerini yaratmamışlardı. Vardılar. Ne zamandan beri var olduklarını bilen yoktur. Bu deryalar ak nur deryası ile kara zulumat deryasından oluşuyorlardı. Birbirlerine gidecek yolları yoktu. Bazı insanların gözleri perdelidir. O kadar ki gözlerinde kara zulumat perdesi olanlar ak nur perdesini kara zulumat olarak görürlerdi. Zulumat deryasından gelenlerin ışığı nardı, gözlerinde kara perde olduğu için gerçeği, hakikati göremezlerdi. Bu yollardan biridir ve gele gele on sekiz bin alem, yetmiş iki millette ispat olunmuştur.

Son dönemlerde Aleviliği bu tür anlayışlarla açıklamaya çalışanlar görülüyor. Bunlar yanlıştır. Alevilik bu tür düşüncelerin eleştirisi üzerine kuruludur.

Fani dünyasının yanında bir dünya daha vardır ki bu dünyaya baki dünyası denilmiştir.

Dünyaya gelenler insan olsun, mahlukat olsun, hayvan olsun cümlesi de doğuştan doğarak ana yolu ile kendilerini ispat ederler. Dünyayı ispat eden ana yoludur. Anasız, babasız dünyaya gelen yoktur. Gelenlerin cümlesi de ana yoluyla gelmişlerdir. Ana yoluyla gelmeyen kimdir, göstersinler? Ana yolu ile gelmeyenler yoktan mı geliyorlar! Geldikleri yolu bir göstersinler! Yok yolu nerede ise biz de bir görelim!.. Yok diyenler Hakk?ın emrinde ve rızasında olmayanlardır. Kendilerini ve doğumlarını pis görenlerdir. Yaratılıştan doğanlar gökten zembil ile mi inmişlerdir? Bunlar Cenabı Hakk?ı gökte arayanlardır. Bunlar ot gibi biter, ot gibi solar. Ot da yer üzerindedir ve insan gibi doğum üzerinedir. Cümlesinin de doğum üzerine olduğu ispat edilmektedir.? (age. s. 115)

Ta baştan beri insanın hikayesi ikiye ayrılır. Bu hikayeler?yer gök yok iken? diye başlamaktadır. Hikayeler deryalar üzerine kuruludur. Sırrı saklamak isteyenler kendi anlatımlarıymış gibi başkalarının anlatımlarını aktarırlar. Anlatımların gizli yerlerine de kendi düşüncelerini koyarlar.

Yol?un sahibi vardır. O mürşittir! Gösterilen yoldan gidilecektir. Başka yol yoktur!

Bir kişinin veya bir akımın düalist olması için dünyayı ve insanı yapan yaratan tanrıların farklı farklı olduğunu gerçekten düşünmesi ve bunu öncelikle kabul etmesi gerekiyor.

Eleştirmemesi gerekiyor. Oysa Aleviler çamur hikayesini kabul etmez! Onu eleştirir.

Yok?a dayanan anlatım bizim anlatımımız değildir. Boştur, fani dünyasının anlatımıdır. Başköylü Hasan Efendi, kendilerini zulumat deryasının çamurundan, Adem ile Havva hikayelerinden kurtaramayan, dinsel bakış açısıyla Aleviliğe bakanlar için şunları söylemektedir:

Düalizm?düşme? motifine dayanıyor. Bu anlayışta alemler ikiye ayrılmaktadır. Birinci aleme ışık alemi denilmektedir. Ay ile güneş ile ilgisi bulunmamaktadır. İyilik alemidir. Ruhların ervah olduğu bir alemdir. İkinci alem ise karanlık zulumat alemidir. Mutlak kötülük alemidir.

Yer gök yok iken yan yana olan iki deryadan nur deryasından gelenler var yolu ile gelenlerdir. Bu derya da ikiye ayrılmaktadır. Biri rahmet deryasıdır, diğeri nur deryasıdır. Yer gök yok iken bu deryalar da yan yana idiler ve birbirlerine gidecek yolları yoktu. Onların da arasında perde vardı. Rahmet nur deryasındakilerin yolları Hakk üzerineydi. Ervahi nur olanlar dünyaya gelinceye kadar var yolu ile önce Kubbeyi Rahman?a geldiler. Kubbeyi Rahman?a gelmeleri Hakk?ın emri ve rızasıyladır. Nikahları Hakk divanında kıyılmıştır. Hakk?ın emri ve rızasıyla gelenler daha dünyaya gelmeden Kubbeyi Rahman?da cem oldular. Cem olanlar bacı kardeş oldular. Birbirlerine ikrar verdiler, iman ise şahitleridir. Rahmet nur deryasından gelenler Kubbeyi Rahman?da kırkların tezgahından geçerek bir vücut bir can oldular. Vücut kalıplarını Kubbeyi Rahman?da almışlardır. Bu dünyaya gelinceye kadar önce Kubbeyi Rahman?dan Hakk?ın emri ile cennete geldiler. İşte baki dünyasının malları Kubbeyi Rahmandaki cennette şekillenmişlerdir. Baki dünyası cennettedir, Kubbeyi Rahman?dadır ve ebedidir. Var yoludur. Işıklı bir yoldur ve nur yoludur. Saftır, arıdır, durudur, temizdir. Yalanın yanlışın olmadığı, Hakk üzerine kurulu bir yoldur. İlk cem orada kuruldu, semah orada dönüldü. Bir vücut bir can olan, birbirlerine bağlanarak ikrar veren yolları imanlı olan bacı kardeşlerin dünyasıdır. Baki dünyası ebedidir?

Şunu da unutmamak gerekiyor: Yol?un sahibi vardır. O mürşittir! Gösterilen yoldan gidilecektir. Başka yol yoktur!

Mürşit Başköylü Hasan Efendi bu anlayışları Hakk?ın Emri Rızası kitabında defalarca anlatmaktadır. Okuyanlar ilk anda Alevilerin yolunun da düalist anlayışa fani ve baki dünyalara dayandığını sanmaktadırlar. Oysa fani dünya anlayışı yok hükmündedir.

Dünyaya geliş yolu tektir ve o da doğumdur. Doğumdan başka yol yoktur!