Sürekli travma yaşamaktan bahsediyorsunuz. Bundan ne kast ediyorsunuz, bizden rasyonel davranmamızı beklemeyin derken de?

ENDONEZYA

Yönetim: Anayasal monarşi- Halkın seçtiği ve kralın atadığı 2 meclis

Kadınlara seçme/seçilme hakkı: 1963'te verilmiş.

Bakın, eğer bir ülkede hukuk düzeni olmazsa güçlü olan haklı olur. Zayıfın güçlüye karşı hiçbir koruması olmaz. Hukuk düzeninin olmadığı bir ülkede güçlüler hep seçimi kazanacaktır. Bazı bölgelerdeki feodal yapının bozulmaması nedeniyle insanlar düşmanlıklarını kazanmaktan korktukları partilere oy verirler; çünkü koruyucu olarak onlara ihtiyaç duyarlar. Hukuk düzeni olmayınca, seçim olsa da ancak güçlüler kazanıyor ve fakirler asla temsil edilmiyor.

Azem Talegani, İran devriminin önde gelen isimlerinden Ayetullah Talegani'nin kızı. İran'ın en güçlü kadın siyasetçilerinden birisi. Cumhurbaşkanlığına adaylığını koyan ilk kadın. Bir kadın hakları aktivisti ve reformist; rejimi birçok yönden eleştiriyor.

Aile hukuku üzerinde dini ilkeler geçerli. Onlarla işbirliği yapıyoruz ki, şehir ile köy arasında ve sınır aşırı bir evlilik olduğunda kontrol edilebilsin ve iki aile de bunun farkında olsun. Bizler dini mahkemelere bu konuda çok baskı yaptık. Baskımızın bir sonucu olarak "evlilik danışmanları" diye bir kurum oluştu. Şu anda bütün dini mahkemelerin evlilik danışmanları var.

Cezayir Bağımsızlık Savaşı başladığında ben lise talebesiydim. Kaçak olarak başkent Cezayir'e girdim. Savaşın dışında kalamazdım, onlara göre kanundışıydım oysa biliyordum ki ben bir bağımsızlık savaşçısıydım. Başlangıçta en iyi yaptığım şey istihbarat toplamaktı. Bunun yanı sıra silah, giyecek, yiyecek sevkıyatı ile de ilgileniyordum. Savaş her anlamda korkunç bir şeydi, bunu gün geçtikçe daha çok anlamaya başladım. O kadar çok zayiat vardı ki! Kurşuna dizmeler, gasplar, katliamlar. Bu savaşı mutlaka kazanmalı, bu zulme bir son vermeliydik. Bunu en az erkekler kadar kadınlar da arzuluyordu. O sırada savaşa katılan tek kadın ben değildim, en yakınımdakilerden kız kardeşim de benimle birlikte mücadelemize yardım ediyordu.

Feminizm bu ülkelerde çok da telaffuz edilmiyor. Ama Mısır, Malezya, Pakistan, İran istisna tutulabilir. Bu kavrama kendilerini yakın hisseden kadınların sayısı çok az. Bunların çoğu da yurtdışında yaşamış veya eğitim almış kadınlar. En modern görünümlü kadından bile 'feministim' sözünü duymak neredeyse imkansız. Ama bu ülkelerde en feminist kadınlarda bile sıkça "biz Müslümanız" sözünü duyabiliyorsunuz.

Devrim hızla gerçekleşti, bunun önemli bir nedeni eski rejiminin çürümüş olmasıydı. Devrimin ilk kuşağı, bir hayli derin ve ciddi çalışan bir kuşaktı. Tabii bu kuşağın bütün İran'a yayılmış olduğunu söyleyemeyiz. Bütün toplumlarda genel olarak halk yığınları aydınların ve liderlerin peşinden giderler. Devrim gerçekleştiğinde farklı bir sürece girildi, bu kuşak içinde ayrılmalar meydana geldi. Merhum babam Talegani'nin sağ olduğu yıllarda bile söz konusu ayrılıklardı bunlar. Bununla birlikte Talegani çok güçlü bir siyasal pozisyona sahipti, İmam Humeyni de onun sohbetlerini ve teorilerini destekliyordu, bu bakımdan her ikisinin içinde bulunduğu devrimci çizgiye karşıt akımlar güçlü değillerdi. Ancak Talegani'nin vefatının ardından bu akımların teorilerini dile getirebilecekleri bir ortam meydana geldi. Bu akımlar, devrimden önceki mücadele ortamına herhangi bir şekilde katkıda bulunmuş değillerdi. Şartlar öyle gelişti ki bu çevreler iktidara geldiler. Kendi iktidarlarını korumayı öncelikli amaç olarak gördükleri için, temel plan ve programlara daha az dikkat gösterdiler. İktidarda kalma eğilimi ya da toplumun geleceği konusundaki ilgisizlik, programsızlık, iktidarı elinde tutan bir grubun ülke bağlamındaki tekelciliği, egemenlik yanlılığıydı problem. Bir toplumun yöneticiliği, iktidarın dağılımını gerektirir. İktidarın dağılımı hiçbir zaman çoğunluğun içindeki bir azınlığa yönelmez. Bu sözünü ettiğimiz kayıtsızlıktan etkilenenlerin bir bölümünü kadınlar teşkil ediyor. Kadınların büyük bir bölümü, hakiki anlamda bir ilgi ve katılım isteğini yitirdiler. Benim mensubu olduğum kuşak ve bunu izleyen ikinci kuşak, memlekette kalma ve bu memlekete hizmet etme inancına sahip. Ancak üçüncü kuşak ve dördüncü kuşak bu amaçlardan uzak görünüyor, biz yapamıyoruz diyorlar; gidip dünyanın herhangi bir yerinde bir hayat kurmayı, çalışmayı ve yaşamayı tercih ediyorlar.

İsrail, Kudüs'teki Filistinliler için sürekli yeni kanunlar düzenliyor. Bu kanunlardan bir tanesini örnek vermek isterim: Örneğin Kudüs'te yerleşmiş bir Filistinli ABD'ye eğitim için gitmiş olsun veya Türkiye'den bir kişi ile evlenmiş olsun, eğer bu kişi yedi yıl boyunca geri gelmezse, bu kişinin oturum hakkı elinden alınmaktadır. Her gün karşılaştığım başka bir örneği de vermek isterim: Filistinli bir erkek Batı Şeria veya Ürdün'den ya da Türkiyeli bir kadın ile evlenmiş olursa bu kişi, karısını veya çocuklarını Kudüs'teki evine getirmek hakkına kesinlikle sahip değildir. Bu ve benzeri kanunlar İsrailli ya da İsrail hükmü altına alınmış Filistinlilerle işgal altındaki bölgelerdeki Filistinlilerin alakasını kesmek içindir. Tüm bu engeller Filistinli kadınların hayatını nasıl etkiliyor? Filistinli kadınlar her gün bu mücadelenin içindeler. Çünkü çocuklarını; hakları, milli güvenceleri, sağlık sigortaları olmadan yetiştirenler onlar. Filistinli kadınlar bu mücadeleyi itiraf etmeliyim ki, çok cesur bir şekilde yapıyorlar. İsrail'de sizin gibi işgale karşı mücadele eden kadınlar var. Bu kadınlar ile Filistinli kadınlar bir araya gelebiliyorlar mı? Bu konu basit değildir. Kadınlarca yürütülen ilk ortak mücadele, Kudüs'te ve Ramallah'ta da ofisi bulunan Barış İçin Kadın Koalisyonu tarafından yapıldı. Kadınlar aile birleşimi olayında birlikte davrandılar. Yapısı İsrailli kadınlardan oluşan bir organizasyon var. "Siyahlı Kadınlar" diye anılıyorlar. Bunlar "İşgale karşı" diye tek bir slogan ile ortaya çıktılar. Kudüs'te, kuzeyde ve güneyde bazı kesişen yollarda gösteriler yapılıyor... Bu gösterilere binlerce kadın katılmıyor. Ama mevcudun da kendine göre bir önemi var bence. Çünkü bir sürekliliği var. Buna çok benzer bir hareket de Gazze'den çıkılması için yapıldı... Askerler arasında çok kayıp vardı ve "Gazze'den dışarı! Eve geri dönün!" diyen yine anneler oldu. Ama hala hayalimizdeki "işgale karşı bütün kadınlar" şeklinde bir hareket yok.

Meclis: 24 milletvekili (389)- 4 senatör (144)

Bakınız, "Şeytanın Taşları" sansüre uğradı. Özel bir sansür olduğunu söylediler ve sorularıma cevap vermekten kaçındılar. Bugüne kadar da cevap almış değilim. Yazıya dair tasarılarımı hep gelecek yıllara ertelemiştim. Şimdi onları yazmamın zamanı geldi. Yazacağım konular bana dayatılamaz. Eğer, senin bu tuz kabı konusunda yazman istenmiyor deseler bile, bu bana yöneltilmiş bir sansürdür. Hatemi döneminde yeni eserler yazma, mevcut bazı eserlerimi bastırma konusunda uygun bir ortam oluştu. Farklı sorunlar olmadı değil; ama onlar artık ayrı bir bahis. Sözgelimi, Melek isimli romanımı ele alalım. Bu romanda gökten yere inen bir melek, kabirdeki ilk gecesinde bir erkekle konuşmaya başlıyor ve bu melek nihayet yeryüzünde kalıyor. Ben bu kitabı yayıncılara vermeye cesaret edemiyorum. İki yayıncıya verdim. Sorularım var bu konuda, niçin soru sormamamı bekliyorlar? Niçin tıpkı bir aptal gibi, anlamadığı halde anlamış gözüken biri gibi başımı sallayıp duran biri olmamı istiyorlar? Onların dikte ettikleri her şeyi yapmam beklenemez benden. Eğer başkalarının direktiflerine göre hareket etmem uygun bir durum olsaydı, Allah bana düşünce vermezdi, akıl vermezdi, el-ayak vermezdi.

İşsizlik oranı: % 11,5

Ve bir gün kız kardeşim, benim en büyük suç ortağım yakalandı. Hücre evi olarak kullandığımız ailemize ait villada içi boş bombalarla yakalandı. Bu benim için çok zor oldu, kimliğim deşifre olduğu için kentte savaşmam neredeyse imkansız bir hale gelmişti. Ama vazgeçmedim. Makiye çıktım, yani dağlarda kamp kuran savaşçı kardeşlerimize katıldım. Orda sıkı bir komando eğitimi aldım. Erkeklerle aynı seviyeye gelebilmek için azami gayret gösteriyordum. Neyse ki orada kadın erkek ayrımı yoktu, hepimiz savaşçıydık, kadınım diye illa ki yemek yapmak ya da sadece yaralılara bakmak gibi ayrımcılığa tabi tutulmadım. Gerçi sadece bu gibi işlerle ilgilenen kadınlar yok değildi; ama bu zorunlu değildi. Ben diğer erkekler gibi silah kuşandım, nöbet tuttum, çatışmalara katıldım. Anlayacağınız tam bir erkek bozmasıydım ya da dişi komandoydum diyelim... Sonra bir gün!.. Baskınlar oluyordu... Bu bir savaş sonuçta, piknik yapmıyorduk... Olurdu böyle şeyler... Ama o gün!... Nasıl olduğunu bilmiyorum; cehennem gibiydi! Ben silahlıydım!.. Mermi sürüyordum namluya... Üzerimize dolu sağanağı gibi mermi yağıyordu... Ben, ben namluya mermi sürüyordum!... Erkek kardeşlerim tek tek yıkılıyordu, yaralıların inlemeleri kurşun seslerine karışıyordu. Sonra geldiler, yaralıları tek tek öldürdüler, gözlerini kırpmadan hepsini... Sonra bana baktılar, inanamadılar, çünkü ben bir kadındım. Oradaki tek kadın bendim. Ve bu yüzden yaralı olduğum halde beni öldürmediler, bir tek beni öldürmediler, diğer kardeşlerimin hepsi ama hepsi...

Bir yıl boyunca birbirinden farklı coğrafyalarda farklı kültür ve yaşayışlardaki 200'e yakın kadın ile buluşmak, ülkelerini ve onları tanımak ve bunları yazı ve görüntü ile paylaşmak için yoğun bir emek harcandı. Süreyya Önal ile projeyi birlikte hazırladık, projenin koordinatörlüğünü Aslıhan Eker yaptı.

Ya bu konular üzerine çalışan kadın sivil toplum kuruluşları? Sizce olmayan bir sorunu mu abartıyorlar?

Hayalim 'işgale karşı bütün kadınlar'ın dayanışması

Filistin'deki Kadın Hukuk ve Danışma Merkezi'nin Başkanı Maha Shamas, barışın şiddet içermeyen yöntemlerle sağlanması için çalışıyor. Ancak ülkesi işgal edilen, katliama maruz kalan ve aşağılanan insanlara sevgiyi anlatmanın çok zor olduğunu belirtiyor:

SURİYE

ister batılı ol, ister doğulu,

Cezayir'in önde gelen kadın bağımsızlık savaşçılarındansınız. Hatta komando olarak biliniyorsunuz. Sizin hikayenizi dinlemek istiyoruz.

İsrail: 1 milyon 133 bin

Müslüman ülkelerde genellikle kadın konusu oldukça hassastır, bu konuda sizler gibi farklı yorumlar getiren kişiler veya kurumlar tepkiyle karşılanır. Malezya'da nasıl tepkiler alıyorsunuz?

Batı dünyası özelikle kadınlar söz konusu olduğunda İslam'ın modernleşmesinden söz ediliyor? Bu yaklaşım size neler çağrıştırıyor?

Ben devrimin başlarında Pakistan'a bir yolculuk yaptım. Katıldığım bir toplantıda, Pakistanlı alimlerden birkaçı bizi eleştiriyorlardı: 'Eğer kadınların örtünmesini sağlayabilirseniz, o zaman devriminiz gerçekten de İslami olur.' Bu düşünce İran içinde de şu şekilde dile getiriliyordu: "İslam toplumu, kadınların tesettürlü olduğu bir toplumdur." Bu bakış açısına göre sanki İslami bir toplumda devletin parasını zimmetine geçirmek, rüşvet yemek, halkın hukukuna riayet edilmemesi, vatandaşlık haklarının çiğnenmesi, cinayetler işlenmesi, benzeri hiçbir konu, kadınların nasıl giyindiği kadar önemli ve hassas değil. Oysa özellikle vurgulanan adalete riayet açısından, bu konunun kültürel yollarla çözümlenmesinin tercih edilmesi gerekirdi. Bunun zorunlu kılınmaması gerekirdi. Tesettür, başörtüsü, kadınların kendi seçimine bırakılsaydı, kuşkusuz daha kalıcı olurdu. Bu gerçekten çok üzücü bir durum. Bütün kadınlara tesettür veya başörtüsü mecburiyeti getirilmesi, bunun kanunla mecbur edilmesi yerine, "Tesettürü hiçbir şekilde zorunlu kılmayın, hanımları buna mecbur etmeyin, bilakis gelin toplumda sade yaşamaya sevk eden bir kültürün yayılmasını sağlamak için çalışmalar yapalım." diyorduk. Bizler tesettür konusunda hala ilkelerimizi koruyorsak, bunu, tesettürün kanunlaştırılmasından çok önce seçmemiz nedeniyledir. Ben Şah zamanında iki ay üniversite kapılarında kaldım, kaydımı yapmıyorlardı, çünkü örtülüydüm. Ancak biz bir gruptuk, birlikte direndik, alimlere mektuplar yazdık, bu alimler Şah'la konuşmalar yaptılar ve sonuçta bir esneme oldu, bize üniversiteye girme izni verdiler.

Peki namus cinayetleri, çeyiz yakma, asit atma gibi diğer ağır şiddet vakaları konusunda ne yapıyorsunuz?

Nilüfer Bahtiyar ile İslamabad'da mütevazı bakanlık ofisine gittiğimizde farklı kıyafetlerde kalabalık bir erkek topluluğu ile toplantı yapıyor, onları ikna etmeye çalışıyordu. Güçlü ve etkileyici bir havası vardı. Hiçbir şey gözünden kaçmadı, hiçbir konuyu atlamadı. Röportaj esnasında sorduğumuz bütün soruları açıklıkla cevapladı. Pakistan'da ağır kadın sorunları olduğunu kabul etse de cevapları umut doluydu. Daha sonra iki kez İstanbul'da buluştuk. Son kez görüştüğümüzde ise turizmden sorumlu bakan olmuştu. Tecavüz, çeyiz yakma, asit atma, mutfak ölümleri, anne karnında kız bebekleri öldürme gibi ağır kadın sorunları ile baş etmeye çalışan kadın bakan en büyük desteği de engellemeyi de erkeklerden görüyor.

Pakistan'da gördüğünüz en önemli değişimler neler?

Kadınlarımızın büyük bir bölümü, Kur'an'ı tepkisel bir şekilde anlamaya, yorumlamaya başladılar. Aslında iktidar ne kadar doğru ve haklı sözler söylese de halk bu söylenenlere bir güvensizlik içindedir. İktidar özgürlük, düşünce, ifade özgürlüğü ve benzeri konularda etkin olmasını sağlayacak bir adaleti gözetmiyor, ayrımcılık yapıyor, toplumu sınıflandırıyor; hem bu iktidardan kaynaklanan sınıflandırmanın, hem de ekonomik ve politik sınıflandırmaların etkisiyle toplum siyasal açılardan gelişme gösteremiyor. Bütün bunlar birikmiş sorunlardır. Bana öyle geliyor ki bu sorunların bir kısmı İslam'a, Kur'an'a ilişkin okumalardan edinilen farklı algılamalarla, bu algılamalardan kaynaklanan yönlendirmelerle ilgilidir. Ancak ben devletin dayattığı bazı doğrulara tepkisel hareketleri anlasam bile, doğru olanın bana dayatılması nedeniyle terk etmeyi düşünmüyorum. İktidarla başka yollarla yüzleşmek gerekir, dayatmalarla başka yol ve yöntemler izlenerek de mücadele edilebilir. Doğruyu inkar yoluyla tepki göstermek topluma zarar verecektir.

Sanırım Malezya'da bağımsızlıktan beri eğitime çok önem verdiğimiz için oldukça gelişmiş bir ülke haline geldik. Bütün kızlar okuyor. Üniversitelerde lisans mezunlarının %60'ı kız. Bunun üzerine devlet önlem aldı, erkeklerin neden okulu bıraktıklarını incelemek yerine erkekler için daha düşük giriş şartları gibi kolaylıklar getirdiler. İş piyasasına baktığınızda ise kızlar üniversiteyi bitirdiklerinde işgücünün % 60'ı olamıyorlar. 'İnsan Gelişim Kaynakları' raporuna göre Malezya'da kadının güçlendirilmesi indeksi o kadar da yüksek değil. Çünkü mecliste % 13, maliye ve idarede % 24, fabrika ve işyerlerinde % 40 oranında kadın olsa da hala erkeklerin kazandığının % 47'sini kazanıyoruz.

Peki ya Cezayir'in geleceğinde kadınların durumu? Umutlu musunuz?

Hem dindar hem modern olabiliriz

Meclis: 73 milletvekili (342), 17 senatör (100) Kota: % 30

Cezayir aslında bir çelişkiler ülkesi. Ülkenin resmi dili Arapça ama sokaktaki yaşlı kadın dilenciler bile Fransızca konuşuyor. Ülkede feminist, laik ve dindar kadınlar arasında belirgin fikir farklılıkları göze çarpıyor. Ancak görüntüler ile ifade edilen fikirler arasındaki çelişkiler bizi hayretlere düşürüyor. Görüşler asla görüntü üzerinden tahmin edilemiyor. Cezayir'de kadın hakları öncü savunucularından avukat Fatıma Benbraham gibi. Son derece şık takımı, mini eteği ve aşırı makyajlı görüntüsü ile tamamen zıt görüşlerle bize kadın konusundaki son hukuki durum ve tartışmaları şöyle özetliyor: "Aile, evlilik, miras gibi Kur'an'dan aldığımız kuralları sırf feministleri hoşnut etmek için değiştiremeyiz. Biz geleneklerimize de uyan bu kanunlara adapte olmak zorundayız. Kur'an laik kanunlara adapte olmak zorunda değildir. Evet biz modern bir ülkeyiz; ama ne olursa olsun Müslüman bir ülkeyiz. Bunları cumhurbaşkanının önünde de söyledik ve feministler laik kanunları geçirmeyi başaramadılar."

Batı'daki algının aksine İslam coğrafyasında ortak bir Müslüman kadın prototipi yok. Kültürel coğrafi farklar, mezhebi farklar ve İslam'ın değişen yorumları ve uygulamaları kadına bakışta farklılıklar ortaya çıkarmış. Mesela Sudan'da anaerkil kültür, kadın konusunda yumuşak bir söylemin benimsenmesine neden olmuş.

Eşi kızı ve torunu ile anılarla dolu bir evde bize sık sık terasından Cezayir'i seyrettirdiği bir atmosferde yaptık röportajı. Yer yer ağladı ve ağlattı. Anlattıkları çok yakın bir tarihi yansıtıyordu. Dişi komutan olarak çağrılıyordu, Fransızlardan gördüğü uzun işkencelerin ardından vücudunda büyük hasarlar oluşmuştu. Bugün ancak koltuk değneğine dayanarak yürüyebiliyor. Unesco savaşta yaptıklarından dolayı O'nu "Cezayir'in annesi" olarak ödüllendirmişti. Luisa bize Cezayir bağımsızlık savaşının kadın cephesinde ama her şeyden önemlisi bağımsızlıktan sonra kadınların yaşadığı hayal kırıklıkları anlattı.

Doğru olanı, dayatılıyor diye terk etmem

Türkiye'den gelerek benimle Cezayir Kadınları ve Cezayir tarihi üzerine röportaj yapmak istediğinizi öğrendiğim vakit aklıma gelen ilk şey Fransa'nın Ermeni Meselesi üzerine tutumu oldu. Bu tutum çok ironik ve aynı zamanda oldukça acı. Kendi yaptıklarının üzerini örtmek için ellerinden geleni yapıyorlar. Ama konu onların dışında olunca bir anda insan hakları davacısı kesiliyorlar. Sözde Ermeni soykırımını tanıyorlar; ama burada Cezayir'de bize senelerce kendi elleriyle uyguladıkları soykırımı değil kabul etmek anmak bile istemiyorlar. İşte buna ikiyüzlülük denir. İster kabul etsinler ister etmesinler, Fransızlar Cezayirlilere karşı soykırım uyguladı. Bunun hukuk literatüründe nasıl adlandırılması gerektiği beni ilgilendirmiyor; bize yaptıkları, bize yaşattıkları korkunç şeyleri hatırlayınca benim aklıma soykırım sözcüğünden başka bir şey gelmiyor.

Pek çok şey gibi hukuk sistemi de İngilizlerden miras kalmış. Ülkede yazılı 600 civarında yasa içinde her eyalette ortak uygulananların sayısı 40. Feodal yapı ve hukuk sisteminin bu yapısı kadın sorunlarının kaynağını oluşturuyor. Pakistan kadın haklarında karnesi çok zayıf olsa da kadın başbakan çıkarmış, % 30'luk kadın kotası ve % 21'lik siyasi temsili, yerel ve genel yönetimlerde 7 bakanı, 4 generali, Merkez Bankası'nın kadın başkanı ile İslam ülkeleri arasında kadınların yüksek mevkilere rahatça gelebildikleri tek ülke. General Pervez Müşerref'in iktidarı kadınlar için büyük bir değişimi başlatmış ve pek çok kadın lehine yasanın çıkmasını sağlamış. Medyada sansür hafiflemiş, tabu konular rahatlıkla tartışılabiliyor.

Diğer ülkeler: 564 bin

Başörtüsü hakkında ne düşünüyorsunuz? Cezayir'de başörtüsüne dair bir ayrımcılık olduğunu düşünüyor musunuz? Fransa'daki başörtüsü yasağı ve başörtüsüne karşı olumsuz tepkilerin nedeni nedir sizce?

Filistin'de bütün bu yaşananlara karşı tepkinin aşırı İslamcı bir tavır ile geliştiğini söyleyenler var. Siz bir din adamı olarak bu tanımlara nasıl yaklaşıyorsunuz?

Parti her zaman hak eden kişileri aday göstermiyor. Pakistan milli meclisinde ve senatoda pek çok kadın sadece kendi faziletleri yüzünden orada değiller. Ama oraya sadece kendi çabaları ile gelmiş kadınlar da görürsünüz. Ben orta sınıf bir çevreden geliyorum ve Pakistan başbakanı sayesinde bu mevkideyim. Önceleri meclise girebilen birisinin kızı, kız kardeşi, karısı olurdu. Bugün kadınların bir kısmı % 17'lik ayrılmış sandalyelerde otururken % 5 oranında direkt seçimle gelen kadınlar da var.

Kadınların siyasetteki oranı: % 21

Münire Revanipur, dünyaca ünlü İranlı bir yazar. Feminist düşünceleriyle tanınıyor. Münire Revanipur'u Tahran'da evinde ziyaret ettik. Ramazan nedeniyle oruçlu olduğumuzu, örtülerimizin sadece İran için olmadığını öğrenince çok şaşırdı. Ülkesindeki aşırı muhafazakarlardan korkuyordu. Yabancı ülkelerden gelen tekliflere rağmen ülkesinde yaşamayı tercih ediyor. İran'ın ünlü güreş şampiyonu Tahti'nin oğlu ile evli. Muhalif fikirlerini seslendirmekten kaçınmıyor. İçinden geldiği gibi konuşan bir kadın yazar olarak, kameralarımıza başı açık konuşmaktan da endişe etmedi. Tek hedefi özgürce yazabilmek.

Burada üç büyük dinin merkezinde oturuyorsunuz ve etrafınız farklı birçok din adamıyla çevrili. Onlarla ilişkileriniz nasıl? Filistin'deki çatışma dinlere de etki ediyor mu?

İsrail Filistinlilerle yaşamak zorunda

Biz bağımsızlığımızı böyle kazandık. Sonunda gittiler ve biz artık özgür bir toplumduk. Peki sonra ne mi oldu! Ne olacak erkekler gelip bize teşekkür etti, bizi kutladı, madalyalar taktılar. Sonra tamam dediler... Siz artık görevinizi yaptınız... Ülkenin bağımsızlığı için yaptıklarınız unutulmayacak dediler, ama şimdi evinize dönün!.. Şimdi evinize dönün ve evlenin, dediler; çocuk yapın yuvanızdan ayrılmayın, dediler. Bazıları evlendi, ocağının başına geçti, çocuk yaptı! Tam istedikleri gibi. Ama ben ve benim gibi diğerleri hayır dedi! Yaptıklarımızı unutturmayacağız; çünkü biz de tıpkı sizler gibi savaştık, dedik. O günden beri mücadelemiz devam ediyor. Dün bağımsızlığımız için mücadele ettik bugün de haklarımız için ediyoruz. Bu amaçla pek çok kadın örgütlendi ve toplumda söz hakkı elde edebilmek erkek kardeşleriyle aynı haklara sahip olabilmek için yılmadan mücadele verdi.

Eğitim, sağlık gibi alanlarda net rakamlar belirlenmemiş.

Kadın müvekkilleriniz de var mı? Kadınlar daha çok hangi davalarla geliyorlar?

Kadınların durumu ülkelerin genel siyasi yapıları ve koşullarından bağımsız ele alındığında sorunları anlayıp çareler geliştirme konusunda yetersizlik ortaya çıkıyor. Ülkelerin kendi koşullarından bağımsız tek başına kadın özgürleşmesinden ve gelişiminden söz etmek mümkün değil. Feodal yapıların sürdüğü, savaşın, yoksulluğun yaşandığı bölgelerdeki kadın sorunları sadece eşitlik ve modern dünyanın kadın hakları yaklaşımı ile çözülebilecek gibi değil.

Peki ya dini otoritelerin kadına bakışı nasıl? Nasıl bir İslam anlayışını benimsiyor ve empoze ediyorlar. Bu yorumlar kadınları nasıl etkiliyor?

Peki ya Avrupa'da yaşayan Pakistanlılar? Onlar bu gelenekleri neden devam ettiriyorlar?

Kadınların siyasetteki oranı: % 9

Mevcut durumu nasıl değerlendiriyorsunuz?

İsrail tarafının size karşı yaklaşımı nasıl? Teröristleri savunduğunuzu söyleyerek size baskı yapmıyorlar mı?

Bu ülkede din siyaset ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz? Liberal İslam tartışmalarına yaklaşımınız nasıl?

Yapmamız gereken şey yaşanılanları ve gerçekleri unutmamak, onları hatırlamak ve yeni nesillerin bilmesini sağlamaktır. Bu, bugün de, yarın da ve daha sonrasında da asli görevimiz olmalıdır.

Aile hukuku çoğunlukla İslam hukukuna dayanıyor. Bazı ülkeler İslam hukukunun bugünün şartlarına uygun yorumlarını ölçü olarak alırken bazı ülkelerdeki uygulamalar bugünün şartlarına uymuyor ve medeni hukuk, kadınların aleyhine sonuçlar doğurabiliyor. Bu nedenle kadınların mağdur edildiği çok ülke var. Özelikle boşanma konusunda Yemen, Cezayir, Pakistan kadınların en çok mağdur olduğu ülkeler. Sudan'da, Malezya'da, Endonezya'da bu konular sorun olarak yansımıyor.

Batı ülkelerinde adaletin kadın lehine daha fazla gerçekleştiği bir gerçek değil mi?

Müslüman ülkelerin birçoğunda kadın sivil toplum kuruluşları hem var hem yok. Başkan eşleri, first lady'ler, hanedan mensupları kadın çalışmalarına başkanlık yapıyor. Bu durum gerçek sorunu yaşayan kadınlar ile kadın hakları için mücadele verenler arasında bir koordinasyon sorunu çıkartıyor. Bir diğer problem de bu ülkelerin bazılarında demokratik yapılanmanın yetersizliği nedeniyle mevcut sivil kadın derneklerinden tek tip sesin "bizim ülkemizde her şey güzeldir" söyleminin çıkması. Gerçek sorunlar masaüstüne gelip konuşulamıyor. Bu da çözüm süreçlerini etkiliyor. Ama tüm olumsuzluklara rağmen kadınlar çok başarılı ve ülkelerinin değişim konusunda en büyük dinamik gücünü onlar oluşturuyor.

Bağımsızlık: 31 Ağustos 1957

Pakistan'ın kırsal yerlerinden gelen insanlar işçi olarak İngiltere'ye gidiyor, çocukları Batı kültüründe yetişiyor. Bu tabii ki bu kültürel bir çatışma yaratıyor, bununla nasıl başa çıkacaklarını bilemiyorlar. Unutmayın ki bu insanlar işçi, bunu çözümleyemiyorlar. İşte bazıları bu tarz şiddete yöneliyorlar. Bu kültürel bir mesele, bu ülkenin ya da dinin meselesi değil. İngiltere'de elbette İslam'ı da işin içerisine karıştırıyorlar ki bununla hiçbir alakası yok. İslam dünyasında şöyle bir problem var, Batılılaşmış elit tabaka İslam'ı anlamıyor, geleneksel din adamları ise Batı felsefi düşünme tarzını anlamıyor. Bir kesim ultra-muhafazakar ve gerici, modern düşünme tarzını anlamıyor, diğeri modern düşünce tarzını anlıyor; ama İslam'ı anlamıyor. O yüzden İslam dünyasında orijinal bir düşünüş tarzının geliştiğini göremiyoruz. Bu bölgede tek büyük düşünür İkbal'di ve bu kadar büyük olmasının sebebi orijinal olmasıydı. İslam'ı Batılılaştırmaya çalışmıyordu. Çağının Batılı düşüncelerini çok iyi kavramış biriydi, tabii bunun yanında derin bir İslam, Kur'an ve tarih bilgisi ve anlayışı vardı. Ülkenin ideolojik kurucusu oldu. Ama yaklaşık 60 sene önce öldü ve o zamandan beri hala bu çeşit bir ilim adamımız yok. Aynı şey tüm İslam dünyasında yaşanıyor.

Zeinah Anwar, Malezya'da kadın hakları mücadelesinin sürekli gündemdeki isimlerinden birisi. Açık sözlülüğü ve cüretkar tavrı ile eleştirilse de ülkesinin en tanınmış kişilerinden. Amerika'da eğitim görmüş olan Anwarin bu ünü; 1988'de kurulan İslam'da Kızkardeşler örgütünün çalışmaları ve Kur'an'ın kadın gözüyle yeniden yorumlanması gerektiğine ilişkin düşünceleriyle Malezya toplumunda yarattığı tartışmalardan kaynaklanıyor. Malezya'da bir konferansa katılan İran'ın eski cumhurbaşkanı Hatemi'nin özellikle Anwar'la görüşme talebinde bulunması ününün sınırları aştığının da bir göstergesi.

Siyasi sistemi: Cumhuriyet-çok partili sistem

Bizim için ise bu ancak Fatiha'yı okuyabilmekle mümkün oldu. Hepimiz sıraya dizilip İsrailli askerlere Fatiha okuyarak Mescid-i Aksa'ya giriş vizesi alabildik. Kalbimiz buruk girdiğimiz Mescid-i Aksa'da cuma namazını eda ettikten sonra kalabalığın arasında konuşarak çıkıyorduk ki, bir 'hoş geldiniz' sesi ilişti kulağımıza. Şeyh Abdülaziz Buhari ile böyle tanıştık ve Mescid-i Aksa'nın hemen yanındaki Hz. İsa'nın çile sokağında bulunan 400 yıllık evine böyle misafir olduk. Ünlü hadis alimi Buhari'nin torunu Şeyh Abdülaziz Türkçe konuşmayı "Türkçeyi bilmemek günahtır." diyen anneannesinden öğrenmiş. Hepsi de birer alim ve şeyh olan dedelerinin mezarlarının üstündeki mescidi, kiliseler sokağında Müslümanlara ev sahipliği yapıyor. Abdülaziz Buhari aynı zamanda bir Alavi şeyhi.

Her ölen kişiyle içinizde bir yer ölür

Evet ben kadın olduğum için öldürülmemiştim. Ama kadınlara acıdıklarını ve beni bu yüzden öldürmediklerini düşünmeyin. Beni konuşturmak istiyorlardı, bir kadın olduğum için en kolay konuşacak askerin ben olduğumu düşünmüşlerdi her halde, gerisine gerek yoktu. Ama yanılmışlardı! Bunu hemen anlamadılar, önce yaralarımı iyileştirdiler, sonra onları yeniden kanatarak bana korkunç işkenceler yaptılar... Ama ben konuşmadım!

Kısa bir süre önce genç kadınlar hakkında yeni bir film çektim. Ayrıca genç Malezyalı kadınlara farklı fikirler, seçenekler vermeye çalışan bir TV programı yapıyorum. Bir internet sitemiz var, her çeşit sorundan bahsediyoruz. Film yaptığım zaman insanlar "sansür kurulu bunu geçirir tabii; çünkü yapımcısı Marina" dese de benim sansür kuruluyla başım belaya giriyor. Geçenlerde sansür kurulu TV programında koca bir bölümü yasakladı.

Kadın aleyhine olan kanunları değiştirdik

Erkek ve kadınlar aşırı uç şiddete ve suistimale maruz kalıyorlar. Pek çoğu işkence görüyor, aşağılanıyorlar. Hepimiz buna maruz kalıyoruz ve travma geçiriyoruz. Travmalı bir insanın ne olduğunu biliyorum çünkü ben de travmalı bir insanım. Askerler bizi her zaman kontrol noktalarında şiddete maruz bırakıyor ve aşağılıyor. Kendi erkek kardeşiniz ya da komşunuz gözünüzün önünde dövüldüğünde ve hiçbir şey yapamadığınızda kendinizi çok aciz ve parçalanmış hissedersiniz. Bu manzara ile sık sık karşılaşıyoruz. Düşünün ki bu toplum korku öfke ve aşk gibi şiddetli duygular arasında parçalanmış durumda. Bütün bu çelişkili duygularla baş etmek zorundayız. Evet öfkeliyim, Her gün yaşandığını gördüğüm şeylere karşı çok öfke duymaktayım. Ama öfkemle baş etmek zorundayım. Çünkü genç insanlara öfkeleriyle baş etmeleri için yardım etmek durumundayım. Sürekli sevgiyi öğretmek zorundayım. Gençlere insanlarını, toplumunu, kardeşini ve insanların kendilerini olumlu hissedebilmeleri için "insanlığı" sevmeyi öğretmek gibi bir sorumluluğum var. Bunlar muhafaza etmek zorunda olduğumuz çok önemli değerlerdir. Çevremizde bu değerlerin aksine katliam, acımasızlık ve aşağılama sürerken bu değerleri korumak ve insanların bu değerleri kaybetmemesi için çalışmak gerçekten çok zor bir iştir.

Bu benim seçimim. Ülkede iktidardaki parti olan Pakistan Müslüman Birliği'nin Kadın kanadının başkanıyım. Dolayısıyla işimden dolayı Pakistan başbakanı tarafından buraya atandım. Geçmişte kadın hakları aktivisti idim. Geçtiğimiz 30 yıl boyunca bu ülkede kadın hakları için mücadele ettim. Pakistanlı kadınlar son 5 yılda çok şey başardılar. Meclisteki sandalyelerden % 17'si kadınlara ayrılmış durumda. Pakistan federal hükümeti içerisinde 7 kadınız. Pakistan'ın dört eyaletinde de kadın bakanlar var. Kadınlarımız bugün Pakistan hava kuvvetlerinde savaş pilotu olmak için eğitiliyorlar.

Tabii ki kadın erkek eşitliğine inanan feminist gruplar olarak hep birlikte çalışıyoruz. Bu yüzden "Birleşik Eylem Grubu" adında ev içi şiddeti bir suç haline getiren yasa için açılan kampanya nedeniyle başlattığımız eşitlik üzerine bir koalisyon grubumuz var. Bu yaptığımız işin bazı yönlerine dini muhafazakar gruplardan itirazlar geldi. Mesela Müslüman evliliklerde tek eşliliği destekleyen bir kampanya başlattığımızda "Bu İslam'a aykırı" diyenlerin tepkisini çektik. Yapmak istediğimiz, nikah akdine 'eğer erkek birinci eşin rızası olmaksızın bir eş alırsa ilk eşin boşanma hakkı vardır' diyen bir maddeyi dahil etmekti. Bunun İslam'a aykırı olmadığına, İslam mirasının içerisinde bulunduğuna işaret ettik.

Nüfus: 165 milyon 800 bin

Biliyorsunuz saldırı olağan bir şeydir. İslam dünyasının her yerinde kadın grupları İslam hukukunun kanunlaştırılmasında reformun ön saflarında yer alıyorlar. Çünkü kadınlar ayrımcılıktan çekiyor. Mücadele için ön saflarda yeralınca da İslam'a karşı olmakla, Müslümanlara Batılı değerleri dayatmaya çalışmakla itham ediliyor. Bizim duruşumuz şudur: İslam demokratik bir milli devlette kanuna ve kamusal politikalara kaynak teşkil ediyorsa her vatandaşın İslam üzerine konuşmaya hakkı vardır. Malezya ortamında bu kapının artık açık olduğunu düşünüyorum. Eleştiri ve itiraz olsa da bu kapı artık kapalı kalamaz. Halihazırda mecliste İslami aile hukukunda, çok eşlilik meselesinde düzeltmeler üzerine, büyük bir tartışma var. Bizim meclisten geçmesi için bastırdığımız yasal düzeltmelerden biri de erkeğin başka bir kadın alsa da çok eşli evlilik nüfusa geçmeden önce evlilik mallarının ayrımının gerçekleştirilmesi. İlk eş, adamın ikinci bir eş alma kararı noktasına kadarki mallarından kendi payına düşeni almalıdır. Tabii ki meclisteki adamların hepsi buna karşı.

MÜSLÜMAN ÜLKELERİNDE KADIN -7]

Kadın hakları için mücadele eden diğer gruplarla aranız nasıl? Sizinle işbirliği mi yapıyorlar, yoksa karşı mı çıkıyorlar? Size muhalif kadın dernekleri var mı ülkede?

Hukuk sistemi: İngiliz Kamu Hukuku İslami Hukuk

Siyasi sistemi: Federal Cumhuriyet

Aşırı İslam ve İslamcılar diyorsunuz. Bu İslam değildir. İslam tek bir bütündür ve aşırıcıları yoktur. Ama aşırıcılar diye gelen insanlar siyaset için çalışıyorlar. İslam adı altında çalışan siyasetçiler bunlar. Haçlılara zamanında bütün Müslümanları öldürme emri kiliseden geliyordu ve bu emirle El Aksa Camii'nde 10.000 Müslüman öldürüldü. O zamanlar teröristler, aşırıcılar şeklinde kelimeler yoktu, bu sadece bir savaştı. Vietnam'da savaş devam ederken insanlar öldürülüyordu; ama teröristler aşırıcılar yoktu. Bunlar siyasetçilerin yarattığı isimler. Bir tane İslam vardır; o da kişinin Allah'a inanıp Peygamber'in sözüne ve hadise göre çalışmasıdır.

Kişi başına gelir: 2400 $

İrşad Bakanlığı'nın ağır sansürü, gergin siyasi ortam, yazma isteğinizi etkilemiyor mu? Neden yazıyorsunuz?

Aile değerleri tüm Müslüman ülkelerde çok önemli. Özellikle yoksul ve sosyal güvenlik sistemleri olmayan devletlerde aile bir anlamda sosyal güvenlik mekanizması olarak büyük önem taşıyor. Müslüman dünyanın kadınları kadın hakları mücadelesinin aileyi sorunların kaynağı olarak gören söylemine itiraz edip karşı çıkıyor. Aile değerlerini, kültürlerini ve dinlerini koruyarak kadın-erkek eşitliğini gerçekleştirmek istiyorlar. Değişimin ve adaletli toplum yapısının karşısında en büyük engeli baskıcı geleneklerı ve onlarla işbirliği yapan iktidarlar olarak görüyorlar.

Peki gidemeyenler, burada kalmak durumunda kalanlar? Bütün bunların onların üzerindeki etkisi nasıl oldu?

İran'da kadınlar için yazarlık bir çıkış yolu

% 60,6 kadın, % 78 erkek

Ne yazık ki İslamiyet'in zayıfladığı zamanlardan miras alınan adet ve gelenekler bugün toplumumuzda baskın. Zor olan şu ki ne zaman geleneğe karşı bir şey söylesek pek çok insan İslam'a karşı olduğumuzu iddia ediyor ki; bu kesinlikle yanlış. Mesela "Kadınlar eşlerini seçmeliler." dediğimizde aslında bu yeni bir şey değil Asr-ı Saadet'te uygulanan İslami bir gerçektir. Müslüman kadınlar Batılı kadınlar gibi yaşamak istemiyor. Ancak Batı kültüründe de olumlu yanlar var. Bu yüzden ikisini kompoze edip gayet de İslami olabiliriz. Belki toplumlarımız az gelişmiş ve demokrasinin en iyi örnekleri değiliz; ama İslam yüzünden geri kalmış değiliz. Neden modern olmak için İslami kimliğimden kurtulmalıyım ki? Ben Müslüman olarak çok modernim ve örneklerim de var. Ayşe çok modern bir kadındı. Peygamber 'e peygamber olarak ve eşi olarak konuşurken fark gözetmiyordu. O çok farklıydı. Aynı şey Hatice için de geçerli. Bir gün modernizme giden doğru yolu ve orada İslam'ı bulacağız.

Uzun bir yol hikayesiydi bu, hazırlıkları iki yıl önce başladı. Farklı coğrafyalarda zengin kültürler ve siyasi oluşumlar taşıyan ülkelere gitmeye özen gösterdik. Kimi ülkeler kapılarını bize ardına kadar açtılar, kimilerinde ise buradaki büyükelçiliklerde başlayan engellemeler ve umursamaz tutumlarla karşılaştık. Yazışmaların sonunda çekim için izin alamadığımız ülkelerden vazgeçtik.

Anayasamızın 115. maddesinde, cumhurbaşkanı olabilecek kişilerin dini ve siyasi ricalden olması gerektiği ifade edilmiş. Rical denilirken sadece erkeklerin kastedildiği şeklindeki yorum, yaptığımız araştırmalara göre yanlış bir yorumdur. Konuştuğum çoğu uzman ve alim şahsiyetlerin görüşlerine göre ricalle kastedilen, erkekler değildir. Bu nedenle Anayasayı Koruma Şurası'nı bu konuda doğru yorum yapmaya mecbur etmek, bu konuda tartışma başlatmak için, Sayın Hatemi'nin aday olduğu 1997 yılında cumhurbaşkanlığına aday oldum. Şura benim adaylığımı reddetti. Bu son cumhurbaşkanlığı seçimlerinde bir kez daha aday oldum. Bu sefer muhafazakar kesimden de birçok hanım cumhurbaşkanlığı için adaylıklarını koydular. Dikkat çekici bir gelişme, değil mi?.. Fakat benim adaylığımı koyarken asıl amaçladığım Anayasayı Koruyucular Şurası'nı bu konuda bir açıklama yapmaya mecbur etmekti. Niye cumhurbaşkanlığına aday olduğumu açıklayan bir bildiri yayınladım ve şurayı açık konuşmaya çağırdım. Sonunda bir cevap vererek 'rical'den kastedilenin erkek olduğunu söylediler. Bize göre bu yanlış bir cevaptır. Toplum içinde çalışıyoruz; gittiğim her yerde, çok ilginçtir, kadınlar bu konuyu soruyorlar. Artık ricalle kastedilenin sadece erkek olmadığı konusu gündeme gelmiş durumda.

Batı Şeria, Gazze: 3 milyon 800 bin

Bağımsızlık: 5 Temmuz 1962

Biliyorsunuz kadınlar burada başlarını örter ve sokağa öyle çıkarlar. Onları gördüklerinde bunlar aşırıcılar teröristler diyorlar. Aşırıcı oldukları için başlarını örtüyorlar, diyorlar. Hayır. İsa'nın annesi Meryem Aleyhisselam da saçını örterdi. İslam da Meryem'in stilini takip etti. İslam geldiğinde saçı örtmek dinde vardı. Bu kadının güzelliğini korumak içindir. Çünkü bu kutsaldır. Kadının her yerde görünmemesi kutsaldır. Güzelliği sadece kocası ve ailesinin görmesi içindir. Arabayla seyahat ettiğinizde başı örtülü bir hanımınız varsa her kontrol noktasında sizi durdururlar. Ama eğer arabayla seyahat ediyor ve yanınızdaki kadınlar saçlarını örtmemişlerse sorunsuz geçersiniz kontrol noktasından. Hatta bazı kadınlar sırf insanlara geçişte kolaylık olsun diye başörtülerini çıkarırlar.

Tam bir kaos hakim. Gelenekler, yoksulluk, feodal değerlerin hakimiyeti, her şey kadının üzerinde. Kadın hareketi çok güçlü; ama kadın hakları karnesi zayıflarla dolu bir ülke.

Peki, kanunlar kadınlara eşitlik mücadelesinde ne kadar hak tanıyor?

"Genç insanlara öfkeleriyle baş etmeleri için yardım etmek durumundayım. 'İnsanlığı sevmeyi öğretmek' gibi bir sorumluluğum var. Ama katliam, acımasızlık ve aşağılama sürerken bu değerleri korumak gerçekten çok zor bir iş. Bu bir ümitsizlik fenomenidir. Canımız çok acıyor."

Okuryazar durumu:

Bir gazetede yazıyorsunuz, filmler ve televizyon programları yapıyorsunuz. Pek çok konuyu tabulara aldırmadan dile getiriyorsunuz? Size sansür uygulanıyor mu?

İslami bir parti olan muhalefet partimiz vardı ve şu anda bir eyaleti onlar yönetiyor. Bazen bu parti hükümetten daha da İslami olduğu oyununu oynar. Bazan da hükümet kendisinin de İslami olduğunu ispatlamaya çalışarak tepki gösterir. Dolayısıyla biz iki ateş arasında kalırız. Bugünlerde Malezya'da liberal İslam denen şeye karşı çıkan insanlar var. Sorunlarının ne olduğunu anlayamıyorum. Onlar buna 'liberal İslam' diyorlar biz ise mazbut ve ilerlemeci İslam diyoruz. İslam'da mevcut olan kadın haklarını yaymaya çalışıyoruz. İslam'da mevcut olan diğer insanlara ilgi ve merhamet göstermeyi yaymaya çalışıyoruz. Eşitlik, adalet ve hakkaniyeti savunuyoruz, onlar ise bizi eleştirerek Batı'nın taşeronu olduğumuzu söylemeye çalışıyorlar. Ben de o zaman "siz gösterin nasıl adil ve merhametli olacağınızı" derim. Benim ilgilendiğim İslam da bu. Bence İslam çeşitliliğe izin veren bir dindir ki; müzakere edebilelim. "Ben haklıyım, sen kapa çeneni" değil.

KADININ ADI KONMAMAYA DEVAM EDECEK...

Filistin meselesinde mülteciler çok önemli ve çözümü en zor başlıklardan birisi. Mülteci olmayı özellikle kadın sorunları açısından değerlendirir misiniz?

Bence Pakistan'da düşünsel süreç hızla hareket halinde, bağımsız televizyon kanalları bu ülkede son 3 yılda tartışma ortamının gelişmesini sağladı. İkinci olarak dini tartışmalar oluyor daha önce böyle şeylere izin verilmezdi, tüm diktatörler serbest tartışmalardan korkuyorlar ve ne yazık ki İslam dünyasının çoğu yerinde buna izin verilmiyor. O yüzden tüm düşünme süreci durağanlaşıyor. Bu süreçte Pakistan'da büyük bir değişim, demokrasiye doğru büyük bir yönelme var, bu kadın haklarında da düzelmeyi beraberinde getiriyor.

Bütün dünyada temelde aynı şey var. Ofiste de, evde de çalışmak zorundayız. Ekonomi için önemli kabul ediliyoruz; ama destek. Malezya'daki kadınlar İslam dünyasında örnek gösterilse de hala sorunlar var. Özellikle aile hukuku ve evlilikte. Müslüman kadın için adalet bulmak çok zor. Çünkü erkeklerin dünyası kadınların dünyasından daha çok ciddiye alınıyor.

Kadınların siyasetteki oranı: % 6

Mesela "namus cinayeti" kanunu üzerine yaklaşık 1,5 sene çalıştık, bunun benim test vakam olduğuna inandım. Neyse ki o kanun geçen sene aralıkta meclisten geçti. Geçen yıldan beri bunun uygulaması üzerinde çalışıyoruz. Bu kanuna göre namus cinayetine normal bir cinayet olarak muamele ediliyor. Yine aynı kanunda cinayet teşebbüsü, bir kadının vücudunun herhangi bir yerini kesen, kulak, kol, göz çıkaran, surata asit atan kimseler için de ceza var. Daha da önemlisi gene aynı kanunda bir kadın üzerine iki taraf arasındaki herhangi bir anlaşmayı yasakladık. Daha önce bazı yerlerde anlaşmazlıkları halletmek için toprak, mülk ve ağıllarla beraber kadınları da veriyorlardı. Şu anda en az 3 yıldan 10 yıla kadar cezası var.

Mahathir, dünyada idealist Müslüman lider imajı ile tanınsa da ülkesindeki Müslüman liderlerin çoğundan liberal düşünceleri ile ayrılıyor. İslami ülke olmanın şeriatın belli kurallarının ülkede uygulanması ile ölçülemeyeceğini savunan Mahathir'e göre: Bir ülke ancak adaletli olursa, halka refah ve modern hayat standartları sağlarsa Müslüman bir ülke olabilir. Bu düşüncelerle Malezya'nın kalkınmasını başarılı bir şekilde tamamlayan Mahathir'in kızı Marina Mahathir de babasının öğretilerinden yola çıkmış. Kadın hakları için verdiği mücadele yanında AIDS ile mücadele için oluşturduğu sivil toplum kuruluşunda on yıldır çalışmalarını sürdürüyor. Film ve TV program yapımcısı, gazete yazarı. Onu ayrıcalıklı kılan ise topluma ters düşen fikirleri seslendirmekten kaçınmaması. Çünkü Malezya, her şeyin konuşulabildiği; ama herkesin özgürce konuşamadığı bir ülke.

Malezya, ultra modern görünümlü çehresi ile kadınların sokakta, siyasette sorunsuz olabildikleri ülkelerden birisi. Burada hem modern hem dindar kadın formülü işe yaramış.

Nüfus: 24 milyon 385 bin

Mahkum olan kadınların sayısı erkeklerden daha azdır. Sayısal olarak kadın eylemciler erkekler kadar çok değil. İşim sırasında karşılaştığım kadınların çoğu sivil haklara ihtiyaç duyuyorlar. Çünkü İsrail, medeni hakların yerine getirilmesi söz konusu olduğunda dahi Filistinlilere karşı ayrımcılık yapıyor. Sivil ayrımcılık en fazla da Kudüs söz konusu olduğunda ortaya çıkıyor. Sorun özellikle Kudüs'te.

Filistinlileri savunan İsralli avukat Lea Tsemel

her erkek bir kadının parçasıyken, kadına bakış açısı hala MAL gözüyledir:(((((

Hayır üstesinden gelmemiz gereken pek çok şey var. Mesela mücadele ettiğimiz bir hudud kanunu var. İktidara geldiğinde General Müşerref tarafından kadının durumu üzerine milli bir komisyon kuruldu. Ancak ayrımcılık üzerimizde egemenliğe sahip. Bütün kanunlar kadınlar aleyhine. Milli komisyonun üstesinden gelmesi gereken en büyük zorluk hudud kanunu oldu. Hudud kanunları 1979'da zamanın başbakanı General Ziya-ül Hak tarafından getirildi. Bunlar 5 ayrı kanun. Ama ikisi; kazf ve zina kadınları direkt etkiliyor. Kasf haksız iddia/iftira üzerinedir; zina ise zina ve tecavüz hakkında. Bu kanunlar Pakistanlı kadınlar için kara bir lekedir. Çünkü bu kanuna göre eğer bir kadın tecavüzle alakalı olarak mahkemeye veya polis karakoluna gider de 4 erkek şahit getiremezse zina suçundan demir parmaklıkların arkasına konur. Bu kanun yüzünden Pakistan hapishanelerinde çürüyen 3000 ile 3500 arasında kadın var. Yine hudud kanunlarıyla çok ağır cezalar getirildi. Recm; taşlayarak öldürmek, el veya ayak kesmek gibi. Eskiden bu sus pus edilen bir konuydu. Televizyonda, resmi devlet kanallarında, bunu asla tartışamazdık. Ama hükümetimiz cesur davrandı, bu mesele üzerine ülke çapında bir tartışma başlattık. Bugün bu mesele konuşuluyor, milli mecliste, komitelerde tartışılıyor. Bakanlık Milli Komisyon'dan bir rapor hazırlamasını istedi. 18 ay çalışmanın sonucunda çıkan raporda bütün üyeler bunun lağvedilmesi gerektiğini söylediler. Ama bugün mecliste bu kanunların muhafaza edilmesi gerektiğini söyleyen muhalefet kanadı da var. İslam adına gerçekleştirilmiş hiçbir kanunu bir gecede değiştiremeyiz. Bu nedenle de muhalefetle çok sıkı lobi faaliyetinde bulunuyoruz. Ve yakın gelecekte değiştirebileceğimizden çok umutluyum.

Ortak bir Müslüman kadın prototipi yok

Din adamları ile ortak bir çalışma yapıyor musunuz? Onlardan yardım alabiliyor musunuz?

Batılı kadınlara bugün verilmiş olan bütün haklar feminist hareketin neticesidir. Feminizm Batılı kadınlar için belki gerekliydi; ama biz Müslüman kadınlar için değil. Batılı kadınlara verilen bütün hakları İslam zaten kadınlara vermiş. Kadınlar "Erkekler gibi olmak istiyoruz" derken dürüst değiller. Hayır, ben bir kadınım ve kadın gibi olmak istiyorum erkek gibi değil. Biz birbirimizi tamamlayıcıyız.

İşsizlik oranı: % 3,6

İslam'ın intihar eylemlerini teşvik ettiğini ve kadın karşıtı söylemi güçlendirdiğini düşünüyor musunuz?

Ürdün: 2 milyon 900 bin

Sadece Kudüs'e özgü yasalar var mı? Ve bu yasalar Kudüslülerin, özellikle kadınların hayatını nasıl etkiliyor? Bu yasaların sonuçları neler?

Bu bir kabulleniş değil mi? Ne yapalım kültürümüz, geleneklerimiz, aile şerefi... Bunlar cinayeti haklı çıkartan gerekçeler mi?

Madem büyük bir sorun değil, bu gürültü patırtı nedir? Meclise bakın, hop oturup hop kalkan, bunun adil olmadığını söyleyen erkeklere bakın. Açıkça görülüyor ki uygulamada % 5 olsa bile çok eşliliğe bu ülkede izin veriliyor olması pek çok kadın için tehdit olarak görülüyor ve tehdit oluşturuyor. Biliyorsunuz erkekler bunu bir tehdit olarak kullanır: "Eğer bana iyi muamele etmezsen, eğer yemek pişirmezsen, eğer evi temizlemezsen, eğer iyi bir eş olmazsan, başka bir kadın alacağım". Bana göre sadece çok eşliliğin uygulanması değil çok eşlilik tehdidi de istikrarı bozuyor, kadını aciz bırakıyor ve evlilik içerisinde erkekle kadın arasındaki ilişkide dengesizliğe katkıda bulunuyor.

Kadın algısı şehirden şehire bile değişiyor...

Modern İslam diye bir şeyin olup olmadığını bilmiyorum; ama bunun modern problemlere İslami yaklaşımlar şeklinde tanımlanmasını daha doğru buluyorum. Peygamberimiz zamanında bu sorunların pek çoğu mevcut değildi. Dolayısıyla bu sorunların nasıl çözülmesi gerektiğini yorumlamak zorundayız. Mesela cep telefonları 10 yıl önce yoktu. Ama şimdi insanlar "mesajla karımı boşamak mümkün mü" fetvasını tartışıyorlar.

Pek çok ülkede kadınlar modern dünyanın kadın sorunları tanımlarına fazla prim vermedikleri gibi önemsemiyorlar da. Çoğu kadın için ülkelerinin genel atmosferi içinde demokrasi, yoksulluk, savaş gibi pek çok sorunun içinde tek başına kadın sorunlarına yönelmek neredeyse lüks bir ürün tüketmek gibi. Hayatta kalmanın şiddet, açlık tehditleri altında mücadelesini veren kadınlara kadın-erkek eşitliği perspektifi bir hayli anlamsız kalıyor. Buradaki en dengeli mücadeleyi Filistinli kadınlar başarıyorlar. Ülkenin gündemiyle kadınların gündemini paralel yürüterek.

Endonezya, 250 milyon nüfusu ile en kalabalık İslam ülkesi. Nüfusunun % 70'i Müslüman. Kadın hakları tartışmaları özgürce yapılabiliyor. Peçeliler rahatça üniversiteye devam ediyor.

Kadın özgürleşmesi modeli maya tutmuyor

Ben Pakistan'a geri dönmedim, ben Pakistan'ı hiç terk etmedim. İngiltere'de 4 sene üniversiteye gittim, üniversiteden sonra profesyonel kriketçi olarak çalıştım, yazları İngiltere'de oynardım, sonra normalde hep yurdumdaydım.

FİLİSTİN

Bakınız, sayısız etkenleri var. Öncelikle bir muhit kapalı olduğu zaman, etkinlikler sınırlı olduğunda biriken enerjinin bir yere boşaltılması gerekir. Sonra sorunlar ve güçlükler fazla olduğu zaman, adaletsizlikle yüz yüze olduğun zaman, bir yerde sesini yükseltmelisin. İşte bütün bu etkenler birçok kadının yazmasının ve hayatta kalmak için anlatmayı denemesinin nedenidir, yaşamak için, hatta birisiyle dertleşmek için yazıyorlar. Emin olun ki, eğer diğer sanat dalları memlekette serbest olsaydı halihazırda yazarlığı meslek edinen insanların çoğu yazarlığı bırakırlardı. Gidip dansçı olurlar, sanatçı olurlar, konser icra ederler ve başka işler yaparlar. Bu şartlar altında yazar kadınların hepsinin yazmayı bir tutku olarak benimsediklerini, yazarlığın onların bütün hayatları olduğunu söyleyemeyiz. Yazı, bir çıkış yoludur.

Pakistan'da siyasi mücadelenin içinde dünyaca ünlü kriket şampiyonu İmran Kahn da var. Khan, iyi tanıdığı Batı'daki kadınlardan daha farklı sorunları olan ülkesindeki kadınların durumunu konuşurken pek çok konuda bize katılmadı. Pakistan'daki kadın sorunlarının Batı medyası tarafından abartıldığını düşünüyor ve "Batı'nın akıl öğretmelerine ihtiyacımız yok." diyor. Londra üst sosyetesinde hızlı geçen bir hayatın kahramanı olan İmran Khan'ın 1997'de kurduğu Adalet Hareketi Partisi yolsuzluklara, kişisel çıkara dayalı kurumsallaşmış uygulamalara karşı. Kahn, seçim kampanyalarında Yahudi asıllı eşi ile birlikte çalışmış. Bu nedenle takiyye ve siyonist desteği ile suçlanmış. Bugün ise eşinden ayrılmış, Londra sosyetesinin uzağında daha İslami bir hayat tarzını tercih ettiğini söylüyor. Son olarak Bush karşıtı gösterilerden dolayı ev hapsinde tutuluyor. Kadın meselesine fokuslanmayı ise bütünü görmeye engel oluyor gerekçesiyle yanlış buluyor. Batı muhalifi ama Oxford'da eğitim görmüş popüler bir isim olarak İmran Khan, fikirleri, eylemleri ve yorumları ile farklı bir siyasetçi profili çiziyor...

MALEZYA

8.100 $

Zeinah Anwar, aile hukukundaki kadına karşı ayrımcı maddelerin yeniden yorumlanması için 20 yıldır mücadele veriyor. Federal sistemle yönetilen Malezya'da 13 eyalette evlenme, boşanma işleri şeriat mahkemeleri tarafından yönetiliyor. Malezya'nın şiarı modern bir İslam anlayışı ile gelişmiş bir devlet oluşturmak olsa da, aile ve kadın konusunda yaklaşımlar birçok gelişmemiş Müslüman ülkeden daha geleneksel durumda. Mesela erkeklerin birden fazla evlenebilmesi için kolaylaştırıcı yasalar var ve bir kadın kocasının ikinci eş almasını neden göstererek boşanamıyor. Erkekler cep telefonundan karılarını boşayabiliyorlar. SIS, bütün bu kurallara ve aile içi şiddetten enseste kadar pek çok konuya karşı savaş açmış durumda.

Son günlerde şunu gözlemledim, üniversiteden mezun olan kadınların pek çoğu ister mühendis olsunlar ister başka bir yüksek dalda öğrenim görmüş olsunlar kendi işlerini yapmaktan mahrum bırakılıyor. Bir erkek kendi branşında iş ararken bir kadın 'ne iş olsa yaparım' demek zorunda kalıyor, ama erkekler öyle değil. Ben şu bölümü okudum o işi istiyorum, diyebiliyor.

AIDS'in yayılma biçiminden dolayı bilhassa kadınlar etkileniyorlar. Kadının toplumdaki statüsü ne kadar düşükse karşılaşacakları güçlükler de o kadar büyük oluyor. Çünkü hayatta seçenekleri yok. Bu, onları müdafaasız hale getiriyor. Bunun nedeni ise çoğu kez adetler ve gelenekler. Benim için AIDS kadınlara yönelik bütün haksızlıkların nihai noktasıydı. Eğer kadınların karşı karşıya kaldıkları sorunların bir kısmını çözebilseydik AIDS olmazdı. İnsanlar hep kadınları AIDS'ten korumaktan bahsediyor. Yine de virüs kapan kadınlar! Bu da çoğu zaman kocaları yoluyla oluyor; ama buna rağmen iyi muamele görmüyorlar, aileden dışlanıyorlar, kimse onlara yardım etmek istemiyor. Nihayet bu ülkede virüs kapmış olan Müslüman kadın ve çocuklarına bakan bir evimiz oldu. Bütün ülkede sadece Kuala Lumpur'da var ve ülkenin geri kalanında ne oluyor, onlara kim yardım ediyor bilmiyoruz. Dolayısıyla birçok çelişki mevcut.

Batı'da yaygın bir inanış var, 'İslam'da kadın ikinci sınıf vatandaştır ve baskı altındadır' diye, bu görüş hakkında ne düşünüyorsunuz?

PAKİSTAN

Nora Bouzida, bir yayıncı ve yazar. Politika ile de ilgilenmiş, milletvekilliğe adaylığını koymuş, fakat kazanamamış. Şu anda İslam ve kadına dair bir kitap yazıyor. Cezayir gibi Batı etkisinde kalmış bir ülkede kadınların birçok önyargı arasında kaldığını söylüyor, bir yandan Batı'nın negatif tanımlamaları, diğer yandan kadınların değişimine karşı gösterdikleri reaksiyon. Bouzida, bütün bunlara dengeli yorumlar getirmeye çalışan kadınlardan.

Umut görmeyen bir halktan ne bekliyorsunuz ki? Köyün ya da kampın 20 km ötesine geçmelerine izin verilmeyen ve hapse atılan enerji ve hayatla dolu gençlerden ne bekliyorsunuz ki? Onların içmeye suyu yokken Filistin kaynaklarından çekilen suyla yan komşu Yahudi yerleşiminde gençleri yüzme havuzuna giderken gördüklerinde ne yapmalarını bekliyorsunuz? Türkiye'de de aynı şey olacaktır. Asya'da da ayı şey oldu. İntihar Asya'da da oldu. Dolayısıyla bu Filistin'e has bir fenomen değildir. Bu bir ümitsizlik fenomenidir.

Dinler: % 89 Şii, % 9 Sünni, % 2 Yezidi, Yahudi, Hıristiyan, Bahai

Malezya'daki yaygın kadın sorunları neler?

İşgale karşı tutumumdan dolayı çok sert tepkiler aldım. Çünkü milli beraberlik saflarını bozmuştum, bir haindim. O dönemlerde işgale karşı yükselen pek az sesten biriydim. Yıllar geçtikçe daha çok insan benim safıma geçti. Sanırım aynı şeyi tekrar ve tekrar yapmayı sürdürmem bana karşı olan baskıları da durdurdu. Diyebilirim ki, hakkımda vatan hainliğinden insan hakları savunuculuğuna doğru bir düşünce geçişi oldu.

Katliam sürerken sevgiyi öğretmek çok zor

Modern ve gelişmiş bir İslam ülkesi olma, güler yüzlü bir İslam'ı taşıma iddiasındaki Malezya'nın kuruluş felsefesini anlatan afişler de ise "hoşgörü" ve "bilimin ilerlemesine" insanlar davet edilirken "cihad" konseptinin günümüz dünyasına aykırı olduğu vurgulanıyor. Malezya, Müslüman ülkeler arasında modernleşme sürecine ilk giren değil; ama kalkınma kriterleri açısından modernleşmeyi ilk başaran ülkelerden. Malezya'da nüfusun % 40'a yakınını Çinliler ve Hintliler oluşturuyor. Nüfusun geri kalanını oluşturan Malaylara ise "Bumi Putra", toprağın efendisi tanımı ile ekonomi, eğitim ve sağlık sisteminden yararlanmada her zaman bir takım ayrıcalıklar tanınmış. "Malezya bole" aslında "Malaylar başarır-yapabilir" anlamında bir özgüven oluşturulmak için pompalanan bir slogan. Bu başarının arkasında ülkenin uzun yıllar başbakanı olan Muhammed Mahathir duruyor.

DÜNYA GÜNDEMİNDEN DÜŞMEYEN ÜLKE

Filistinlileri askeri mahkemede veya yüksek adli mahkemede, kurumlara karşı yaptıkları sivil hareketler için, İsrail otoritesine karşı savunuyorum. Yani askeri veya sivil mahkemelerde, her çeşit direniş hareketine katılan kadın ve erkek Filistinli savaşçıları temsil ediyorum. Bütün bu yıllar içerisinde gösteri yapan kadınlardan, Tel-Aviv caddelerinde üzerlerinde bombalarla intihar etmek isteyen kadınlara kadar birçok müvekkilim oldu.

Çok canımız acıyor ve onların da bizim gibi canının yanmasını istiyoruz. Bütün toplum katliama ve saldırıya ve bombardımana hedef olduğunda başka bir sonuç bekleyemezsiniz. Ama yine de insanların tepkisi "tamam siz bizim canımızı acıtıyorsunuz biz de sizin canınızın bizimkisinin yandığı gibi yanmasını istiyoruz. Biz de ayırt etmeyeceğiz" olmamalı. Bazı insanlar tepki olarak bu yöntemi seçiyorlar çünkü hiç umut yok. Bunu durdurabilmeyi çok isterdim. Çünkü bu şekilde ölmeyi seçen her kişiyle birlikte içinizde bir yer ölür. Bir yanlış başka bir yanlışı haklı göstermez. Eğer İsrailliler insanlarımızı ayırt etmeden öldürerek bir yanlış yaptıysa, kendi ahlaki standartlarımızı muhafaza etmeli ve ayırt etmeden öldürmemeliyiz. İnsanların direnişe ihtiyacı var ve insanların farklı bir direniş seçeneğine sahip olmaya ihtiyacı var. Belki bu onların ölmeyi istemekten alıkoyacaktır.

Hukuk sistemi: İngiliz kamu hukuku, aile hukuku şeriat

MÜSLÜMAN ÜLKELERİNDE KADIN - 3]

Fransız okulundaki aşağılanmadan bahseder misiniz?

İslam dünyasında çok başarılı kadınlar var. Sanat, siyaset, iş dünyası içinde her alanda önemli mevkideler. Birçoğu da gerçek bir başarı öyküsüne sahip. Ancak hepsi burka-peçe söyleminin arkasında kaybolmuş. Ve Batı medyasının seçici algısı, İslam dünyasını yansıtan yanlış rol modellerin sunulmasına da sebep olmuş. Yanlış imajların güçlenmesine de. İslam dünyasının görünür kadınlar ya Batılılar gibi ya da tam tersi burkaların, peçelerin ardındaki kadınlar. Oysa bu dünyanın kadınlarının hem kendi kültürü ve dinine uygun rol model örneklerine ihtiyacı var. Kameralar sadece bu iki kadına odaklandıkça kadın sorunlarında bir aşama kaydedilemiyor. Çünkü ikisi de rol model değil.

Müslümanlar için Kudüs'te yaşamak çok zorlaştı. Bu, Yahudi veya Hıristiyanlarla beraber yaşadığımız için değil işgalden dolayıdır. Hareket özgürlüğü yok. Kudüs'te yaşayan insanlar Batı Şeria veya Gazze'ye gidemiyor ve Batı Şeria veya Gazze'de yaşayanlar da Kudüs'e gelemiyorlar. Şimdi yaptıkları duvar şehirleri birbirinden ayırıyor. Dolayısıyla El-Halil'de yaşayan bir kimse Ramallah'a gidemiyor ya da Gazze'de yaşayan kişi Nablus'a gidemiyor. Bu çok zordur. Ramallah ve Nablus iki Müslüman köyüdür; ama birinden diğerine gidemiyoruz. Araları yarım saatlik bir mesafe. Betlehem ile Kudüs arası sadece 15 dakika ama Betlehemliler Kudüs'e gelemiyorlar. Arabanızı bir kasabadan diğerine süremiyorsunuz. Çünkü arabanızı bir şehirden diğerine geçirme hakkınız yok. Bu çok zor bir hayat bilirsiniz işte. Modern hayatta bunun doğru olduğunu düşünmüyorum. Medeni bir dünyada yaşıyoruz. Şehirleri böyle birbirinden ayıramazsınız. İnsanların iplerini sıkılaştırırsanız insanlar öfkelenecek ve intikam hatta hedef arayacaklardır diğerine zarar vermek için.

Filistinliler dediğinizde Hıristiyan Filistinliler ve Müslüman Filistinliler vardır. Her ikisi de işgale karşı direnirler işgali istemezler. Şimdi Hıristiyan aşırıcılar yok; ama Müslüman aşırıcılar var. Filistinli Hıristiyanlar Müslümanların yaşadıkları zorlukların aynısını yaşıyorlar, Müslümanlardan daha iyi durumda değiller. Aynı şekilde eziyet çekerler, aynı ıstırap ve aynı sorunlara sahipler. Bazen bir Hıristiyan işgale karşı mücadele ederken öldüğünde onu asla Hıristiyan aşırıcılar diye adlandırmazlar. Ama bir Müslüman bunu yaparsa o aşırıcı olur.

Kökleşmiş o kültür, hurafeler, toplumda mevcut olan bütün -bozuk- itikatlar devrimle düzelmez. Benim için özgürlük insanın açılıp dışarı çıkması değildir. Şunu size rahatlıkla söyleyebilirim. Özgürlük düşünebilmektir, açıklayabilmektir ve bu açıklamadan sonra kimsenin beni engellememesidir.

İran kadın kıyafeti üzerindeki baskıları ile dünya gündeminden hiç düşmeyen bir ülke. Diğer taraftan kadınları, sokaklarda, çalışma hayatında, sporda, sanatta en fazla görünür olan İslam ülkelerinden birisi. Kadınların kıyafetleri ve görünümleri üzerine yirmi altı yıldır devam eden baskıya karşın İranlı kadınların sinema, golf, ralli gibi alanlarda desteklenmeleri bile çelişkili bir tablo ortaya çıkartıyor.

Aynı zamanda bir kadın derneğinin başkanlığını yapıyor. Yayınladığı kadın dergisinin kapatılmasına rağmen fikirlerini başka yayın organlarında ifade etmekten vazgeçmiyor. Torunları olsa da, rahatsızlığı nedeniyle yürümekte zorlansa da köşesine çekilmemiş. Şah döneminin baskılarına muhalefet etmiş, şimdi de devrimin baskılarına muhalefet ediyor. Ama o, muhalefetini reaksiyoner olmayan bir tutarlılık içinde ortaya koymaktan kaçınmayan bir reformist.

Eski Kudüs'te her yerde İsrail askerleri ve kameralar var. En ufak bir tehlike algısında şehrin kapıları kapanıyor ve adeta hapsediliyorsunuz. O zaman neler hissediyorsunuz?

Şimdi biz buraya 400 yıl önce Özbekistan'dan geldik. Ailem yarı zeminde gömülü; ama biri gelir de burası benim evim derse ne yapmalıyım? Ona bırakıp gitmeli miyim? Nereye? Yahudiler buraya geldiler ve buranın onlar için seçilmiş yer olduğunu söylediler ve Filistinlilerin çekip gitmelerini söylediler. Nereye? Bu adil değil. Eğer buranın İsrailliler için seçilmiş kutsal topraklar olduğuna inanıyorlarsa, burada yıllardır var olan ve yaşayan insanlar var, onlar ne yapmalılar? Birdenbire yok olamazlar. İsrailliler şu gerçeği kabul etmeliler ki Filistinlilerle yaşamak zorundalar. Ve Filistinliler de kabul etmeliler ki İsraillilerle yaşamak zorundalar. İsrailliler de Filistinliler de havaya karışıp kaybolamazlar. Bu yüzden birlikte yaşamayı öğrenmek zorundalar. Ama zorla değil saldırganlıkla değil, gücü bir tarafa verip diğer taraftan diğerini baskılayarak değil. Silaha, emniyet ve güvenliğe milyonlarca dolar harcıyorlar. Bu gücü bu parayı barış için harcayabilirler. Mülteciler için yeni köyler inşa edin, onlara iş bulun, fabrika yapın, onlar için bir şeyler yaratın ki yaşayacak güzel bir hayatları ve vakarla yaşayabilecekleri bir yerleri olsun. Ama onları toplama kamplarına koyuyor, etraflarına duvarlar örüyor, onlara iş vermiyor, su ve elektriği elinde tutup hareketlerine izin vermiyor sonra da barış yapmalarını mı istiyorsunuz? Bu çok zor. Adil olalım şimdi. Modern bir dünyada modern toplumlar olarak yaşıyoruz. Biraz vakar ve saygı duyalım insan hayatı için.

Babam beni çok iyi eğitmişti, kolay lokma değildim.

Bakın işte bu kültürel açı Pakistan'la sınırlı değil. Hindistan'a gidin, orada kadınların durumu çok daha kötü. Hindistan'da hala öyle yerler var ki koca öldüğünde kadını da adamla beraber ateşe atıyorlar, o da onunla beraber orada ölüyor. Eğer bunu yapmazsa toplumdan dışlanıyor. Hindistan'da bir dulun hali- Hindistan'daki çeyiz sistemi, Pakistan'da olandan çok daha kötü bir durum. Özgürleşmiş Hindistan tablosu çizen şehir merkezlerini bir yana koyarsak ve kırsal alana çıkarsak durum çok daha kötü.

Bu süreçte kadınların rolü ne oldu? Özelikle Filistin devleti'nin kuruluşuna katkıları ne kadar ön plana çıktı?

Her ne kadar Cezayir yasaları İslam'a dayalı olsa da, İslam Cezayir'de en hassas konulardan birisi. Ülke bağımsızlığnı kazandıktansonra sonra uzun bir süre sosyalist hükümetle yönetildi. Fakat işler kötüye gitmeye başlayınca, ülkede İslamcı partiler güç kazandı. Yapılan demokratik seçimlerde İslamcı parti FIS'in 1992'de büyük zafer kazanması üzerine bir askeri darbe gerçekleşti. FIS destekçileri tutuklandı, parti yasaklandı. Ülke bağımsızlık savaşından sonra yeniden uzun süreli bir iç savaşa sürüklendi. Ve sahnede yine kadınlar vardı... Oğullarını, eşlerini kanlı savaşta kaybeden anneler mağdur oldu. Ölenlerin yanında, 1992'den bugüne hala 4000 kişi kayıp. Kayıp anneleri ve akrabaları her çarşamba günü ellerinde fotoğraflarla çocuklarını arıyorlar. Cezayir'de kadınların gündeminde iç savaşın acılarının sarılması birinci sırada yer alıyor. Sokaklarda güvenlik sorunları, boşanma nedeniyle sokağa atılma, eğitim, şiddet, cinsel taciz, çok eşlilik ve her şeyden önemlisi kimlik sorunları kadınların gündeminin diğer başlıklarını oluşturuyor.

Bunca sansüre rağmen İran'da kadın yazarların sayısı bir hayli fazla. Kadın gazetesi, feminist kadın dergisi Zenan ve pek çok kadın yazar var. Neden onlar daha çok yazıyor?

MÜSLÜMAN ÜLKELERİNDE KADIN - 4]

Devletin toplum üzerindeki baskısını hafifletmesi yakından hissediliyor. Suriye kadınları hayatın her alanına çok rahat katılıyorlar. Askılı giyinenler de peçe takanlar da yadırganmıyor.

Kadınların, çalışma hayatında siyasette, sporda yer almalarına engel olmasa da sınırlar var. "Dinin kadın lehine yeniden yorumlanması lazım." diyenler sesini yükseltiyor.

Dinler: % 97 Müslüman (% 70 Sünni, % 20 şii) Hıristiyan, Hindu ve diğerleri

Hukuk sistemi: Fransız ve İslami hukuk karışımı

Fransız okulunda maruz kaldığımız aşağılanma o kadar sık rastlanan bir şeydi ki; bakın size bir örnek vereyim, istilacı bir ailenin kızıyla konuştuğum için öğretmenim beni cezalandırmıştı. Bu ceza 4-5 saat boyunca ayakta kalmaktı. Öyle ki dayanamayıp altıma kaçırmıştım. Bunun utancı yetmezmiş gibi o, tüm okulu etrafıma topladı ve diğer öğrencilere "Bakın görüyor musunuz, bunlar tuvalete gitmeyi bile bilmiyorlar!" dedi. Halbuki beni saatlerce ayaküstü diken oydu, üstüne üstlük tuvalete gitmek için defalarca izin istediğim halde bana izin vermemişti.

Hayır, bence bu dinin suistimal edilmesidir. Bugün Hıristiyan, Yahudi kökten dincilik de var. Ve biliyor musunuz bunların kadınlara dair düşünceleri, sosyal değerler ve davranışlara dair düşünceleri benzeşir. Hıristiyan, İslami ve Yahudi kökten dinciler aynı dili konuşurlar. Gelinen bu noktanın dinin gerçek değerleriyle alakası yoktur. İnsanlar daha bilinçli olmak ve bu tuzağa düşmemek zorundalar. Bu yüzden gerçek İslam'ı anlamak anlatma İslam düşünürlerinin görevidir.

Şeriati özellikle, İslam'ın gündem dışına itildiğinin düşünüldüğü bir dönemde çok önemli bir rol üstlendi. Düşünün ki Müslüman bir kadının hiçbir şekilde toplum içinde faal olamayacağı, çalışamayacağı, tahsil göremeyeceği, yönetici konumunda bulunamayacağı, kadının karar verme gücüne sahip olmadığı düşünülüyordu. O şartlar altında Şeriati geldi ve biliyorsunuz, 'dünün kadını, bugünün kadını ve yarının kadını' başlığı altında bu konuyu tartışmaya açtı. O kadınlar için İslam tarihindeki sembollere ışık tuttu, o sembollerin temsil ettiği konumları çok çarpıcı bir dille tasvir etti. Şeriati, bir sosyolog olarak, derin araştırmalar gerçekleştirdi ve İslam'ı farklı açılardan göstermeyi başardı. Ben, on iki yaşımdaydım, babam Doktor Şeriati'nin "İslambilim"ini verdi elime, okumam için.

Tutsak düştükten sonra yaşadıklarınız? Fransızlar sizi konuşturabildiler mi?

Cezayir ilk anayasayı 1965 senesinde Fransız kanunlarını Arapçaya çevirerek yapmış. Ancak medeni hukukun böyle düzenlenmesine gelen itirazlar nedeniyle evlilik, miras üzerine 1982'de yapılan Aile Kanunu da Kur'an-ı Kerim temel alınarak hazırlanmış. Tüm bu süreç içerisinde kanunları ikiye ayrılmış, sivil kanunlar ve aile kanunları. Aile kanunu, ailenin yaşantısı olduğu için tamamen Müslüman yaşantıyı temel alarak hazırlanmış.

Devrim kadınlar için ne ifade ediyordu?

Hukuk sistemi: İslami hukuk

Kadınların siyasetteki oranı: % 4,1

Tüm ülkelerde kadınların, dikte edilmiş çözüm önerilerine karşı oldukları görülüyor. Kendi sorunlarına kendi koşullarına göre çözüm oluşturmak ve bu şekilde desteklenmek istiyorlar. Hazır çözüm reçetelerini ülkelerinde uygulamak istemiyorlar. Bu ülkelerde kadınlar kendilerine özgü kalkınma modelleri oluşturacak bir birikime sahipler. Sadece cesarete ve imkana ihtiyaçları var. Dışarıdan gelen projelere şüphe ile bakıyorlar. Yabancıların kendilerini iyi anlayamadıklarını ve ihtiyaçlarını kavrayamadıklarını söylüyorlar. Condoleezza Rice'ın gelip onlara kadın hakları dersi vermesini istemediklerini söylüyorlar.

Meclis: 12 milletvekili (290), Bakan: Yok

Feminizm hakkında ne düşünüyorsunuz? Feminist misiniz?

Kadın sorunlarını çözmek için elinizde yasalar var mı? Filistin'de kadınlar hangi yasalara tabiiler.

Kadınlar her zaman milli mücadeleye katılmaya davet ediliyordu çünkü herkes katılmak zorundaydı. Ve kadınlar da istekliydi çünkü işgal ve sömürge altında baskı görüyorlardı. Ama mücadele ile elde edilen kazanımlar hükümete veya iktidara yansıdığında güç çatışmaları başlıyor ve ataerkil yapı kadınları derhal saf dışına itiyordu. 1997'de gerçek bir Filistin devletimiz olmamasına rağmen bu gerçeği öğrendik, acı bir ders aldık. Filistin'li kadınlar olarak bizlerin gerçekte asla özgürlük ve bağımsızlığı olmadı. Bizler için İsrail işgalinin yanında bu işgalin gölgesindeki bir Filistin otoritesi de vardı. Bir yanda, özgürlük için işgalle mücadele etmeliydik öte yanda, kadın hakları için mücadele etmek zorundaydık. 1997'den sonra biliyorduk ki her iki alandaki mücadelemizi paralel bir çizgide yürütmeliyiz.

Londra'da sürdürdüğünüz o hızlı hayatın ardından neden Pakistan'a geri döndünüz?

Bugün hayattasınız ve o acılı günlerin ardından büyük sevinçleri ve bağımsızlığı gördünüz? Ne hissettiniz bağımsızlığınızı elde edince?

Aslen Özbekistanlıyım. Biz 400 yıldır ailem buraya geldiğinden beri Kudüs'te yaşıyoruz. Nakşibendiyiz. Kubbetüssahra ile Çile Yolu arasında zaviyemiz var. Geçtiğimiz 400 yıl boyunca bu zaviyenin işlevi dünyanın dört bir yanından ziyaret eden misafirleri kabul etmektir. Burada Kudüs'te yaşamak güzelliklerden bir tanesi. Burada işgal altında yaşıyoruz. Kudüs'ü barış içinde dini ve uhrevi bir hava içerisinde görmeyi dört gözle bekliyoruz. Dünyanın, işgalle birlikte zorluk içinde olduğumuzu fark edeceğini umuyoruz. Kudüs'ten insanlar Batı Şeria ya da Gazze'ye gidemiyorlar. Müslümanlar ve Hıristiyanlar Kudüs'e namaz ve ibadet için gelemiyorlar. Noel Hıristiyanlar için çok kutsaldır. Böyle zamanlarda bile Filistin bölgesinde Batı Şeria ve Gazze'de yaşayan Hıristiyanlar İsa Aleyhisselam'ın doğduğu ve göğe yükseldiği Betlehem'e ve Kudüs'e çok gelmek istiyorlar; ama yapamıyorlar. Müslümanlar cuma namazına gelmek istiyorlar; ama gelemiyorlar. Bu, Filistin'de yaşayan hem Hıristiyan hem de Müslümanlar için çok zor bir durumdur. Umuyoruz ki dünya İsrail'in güvenliğinin insanları mübarek mekanlara gelmekten men ederek sağlanamayacağını anlayacaktır. Bu İsrail'in güvenliğini sağlamayacak, sadece Filistinlilerin hayatını zorlaştırmaya yarayacak.

Bu rakamlar İslam ülkeleri arasında açık ara önde olduğunuzu gösteriyor. Daha çok mesafe almanız gereken konular neler?

Cezayir bir mücadele ülkesi. Afrika ile Akdeniz'i birleştiren etkileyici ve güzel bir coğrafyada yer almasına rağmen dünyadaki birçok insanın zihninde sadece savaş ve çatışmalarla hatırlanıyor. Asırlar boyunca dış güçlerin iştahını kabartan Cezayir toprakları bir süre Osmanlı'nın yardımıyla feraha ermiş. Bu nedenle hala Barbaros Hayreddin Paşa, Cezayirliler için en önemli figürlerden birisi. Başkent Cezayir dıştan bakıldığında görülmeyen ama arkalara saklanmış olan bir Osmanlı siluetine sahip. Fransızlar ülkeyi 1830'da işgal ettiklerinde Cezayir'in kimliğini yok etme politikalarına şehrin mimarisini değiştirmekle başlamışlar. Minareler, Osmanlı evleri beyaz boyalı, mavi pencereli heykellerle süslü tipik Fransız stili apartmanların arkasında kalmış. Her açıdan kimliksizleştirilme politikasıyla mücadele eden Cezayirliler bağımsızlıklarını ancak 1962'de kazanabilmişler. Bağımsızlık savaşı 1956'dan 1962'ye kadar devam etmiş ve bu savaşta kadınlar erkeklerle aynı cephede savaşmışlar. Cezayir'de yakın geçmişte yaşananlar neredeyse hiç unutulmamış gibi. Hala birçok insan o zamanları gözleri dolarak anlatıyor. Ve kadınlar herkes tarafından tanınan savaş kahramanları arasında yer alıyorlar.

Meclis: 20 milletvekili (219)-18 senatör (70)- 4 Bakan

Malezya, bütün o modern görünüşüne rağmen, İslam konusunda hala erkek egemen bir zihniyetle yönlendiriliyor. Kanunlar her zaman erkekler tarafından tefsir ediliyor ve kadınlar bundan zarar görüyor. Malezya, 13 eyaletten oluşan bir federasyondur. Ve federal hükümet iki alan hariç her şeyi yönetir; bunlar toprak ve dindir. Her bir eyalette İslam hukukunun değişik yorumlandığını görürsünüz. Öyle ki 13 tane farklı yorum var. Bu çok komik. Çünkü din aynı din. Selangor eyaletinde çok uzun yıllar "eğer ikinci bir eş almak istiyorsan birinci eşinin imzalı iznini almak zorundasın" diyen bir kanun vardı. Bu kanun büyük babam tarafından konulmuştu. Çünkü büyük babam din işlerinde çalışıyordu ve asla çok eşlilik lehinde değildi. Ama 30 ya da 35 yıl sonra, eyalette yüksek kademeden biri evlenmek istediğinde bunu kolaylaştırmanın bir şekilde yolunu buldular. Bazen de erkekler Müslüman olan güney Tayland'a kaçıp orada evlenirler ve geri döndüklerinde bunu sadece onaylatmaları gerekir. Dolayısıyla bütün bunlar kadınları riske maruz bırakıyor. Ama son zamanlarda bütün eyaletlerde kanunları bir standart yapmak için kadın grupları tarafından hükümete baskı yapıldı ve bazı eyaletler kabul etti, bazı eyaletler düşünecek, bazı eyaletler ise düşünmeye başlamadı henüz.

Maha Abu Dayyeh-Shamas

Ali Şeriati'ye, babanız nedeniyle yakın isimlerden birisiniz. Onun sizin ve İran toplumu üzerindeki etkisi nelere yol açtı?

Bağımsızlık mücadelesinden kadın hakları mücadelesine cephe değiştirdiniz! Sizce bağımsızlık sonrasında omuz omuza çarpıştığınız erkeklerin kadınları dışlamasının sebepleri neydi?

Benim hikayem Cezayir'de yaşananlardan ayrı değil zaten. 1936 doğumluyum, 9 çocuklu bir ailenin çocuğuyum. Babam jandarmaydı, çocukken bize Cezayir'in bir sömürge olduğunu anlatırdı. Daha o yıllarda, sömürge demenin ne demek olduğunu ve bunun Cezayir için ne denli aşağılayıcı ve küçük düşürücü bir şey olduğunu öğrenmiştik. Bundan kurtulmamız gerektiğini de... İşgal sırasında Cezayirli kız kardeşlerimize Fatma denirdi. İşgalcilerin evlerinde temizlik yaparlardı. Bazı caddelerde sadece işgalciler ve işgalci çocukları dolaşırdı. Plajlar köpeklere ve Araplara yasaktı. Hala bugün gibi hatırlıyorum. Küçükken bir Fransız okulunda okuyorduk ve okulun yegane Müslüman öğrencileri bizler olduğumuz için sürekli aşağılanıyorduk. Geceleri ise Kur'an kursuna gidiyorduk. Çünkü babam her ne kadar Fransız eğitimi almamızı istiyor olsa da Kur'an-ı Kerim'i ve dinimizi öğrenmemizi de o kadar çok istiyordu.

"Rehber kadınlar için her şeyi söylüyor" daha fazlasını istemeyelim" diyerek sorgulamanın önünü kapatan, "Din ve modernizm, din ve gelenek arasında kendi yerimizi tam olarak belirleyemedik, Müslüman kadının gerçek yerinin ne olması gerektiği konusunda açık bir tarifimiz yok " diyerek sorgulamayı derinleştiren kadınları ile İran kadın konusunda tartışmaların en fazla yapıldığı İslam ülkesi. İran kültüründeki anaerkillik özellikle aile hayatında daha fazla hissediliyor. Bazı İranlı araştırmacılar toplumdaki erkek egemen kültürün varlığını Arapların, Moğolların ve Türklerin saldırılarına bağlıyorlar.

Çünkü Batılı ülkelerde kurumların ve demokrasilerin işleyiş biçimini gördüm, Pakistan'da ise büyük bir potansiyele sahip olmasına rağmen demokrasi yok. Hiçbir zaman saf demokrasiye sahip olmadık. Benim zoruma giden Pakistan'ın potansiyelinin demokratik kurumlar ve hukuk düzeni yoksunluğu yüzünden yok edilmesiydi. Partimin programında adalet, bağımsız bir hukuk sistemi, anayasal düzen ve demokrasi var. İki kurum bağımsız olmadan demokrasiye sahip olamazsınız? Seçim komisyonu ve adliye. Bağımsız bir adalet sisteminde hukuk düzeni, özellikle en alttaki % 40'ın ihtiyaçlarıyla ilgilenen sosyal bir devlet ve egemen bir Pakistan bizim vizyonumuz.

İran devrimini ve devrimden sonra bugün gelinen noktayı nasıl değerlendiriyorsunuz?

Ama siz de güçlüler sınıfındansınız? Sokaktan insanla nasıl irtibat kuracaksınız?

Plajlar köpeklere ve Araplara yasaktı

Nüfus: 10 milyon

Diğer Arap ülkeleri :1 milyon 600 bin

Kesinlikle böyle düşünmüyorum. Bir kere bu çeşit bir yaklaşım erkeklerin ailede hiçbir rolü olmadığını varsayar. Dolayısıyla eğer kadını çekerseniz aile yıkılır. Peki erkek ne yapıyor? Bana göre bu erkeğe de bir hakaret. Kadına daha çok güç verdiğiniz için aile yıkılmayacaktır. Çünkü kadınlar doğal olarak her zaman aileyi düşünürler. Ailesini düşünmeyen ve hayatta ne istiyorsa onu yapan hiçbir kadını tanımıyorum. Malezya'da kadınlar çalışıyorlar ve daha sağlıklı aileler ortaya çıktı.

Kadın örgütlerinin çoğu iktidar kontrolünde

Umman, Yemen, Sudan, Mısır, Lübnan, Suriye, İran, Malezya, Endonezya, Cezayir, Pakistan, Filistin ve Ürdün'ü kapsayan çekimlerimiz yaklaşık bir yılı aşkın bir süre içinde tamamlandı. Müslüman dünyanın kadınlarını tanımak üzere çıktığımız bu yolculukta önce kendi bilgisizliğimizi fark ettik; çünkü bu ülkelerle ilgili elimizde bize ait hiçbir kaynak yoktu. Ne yapılmış bir araştırma ne de bir çalışma. Bu ülkelerin kadınlarını tanımak için Batılı kaynaklara başvurmak zorunda kaldık. Bizim de Batılı kaynaklardan gelen bilgilerle beslenen önyargılarımız olduğunu fark ettik. Onları tanımaya çalışırken bunlardan sıyrılmak zor oldu. Ne kadar sıyrılabildik doğrusu bilmiyorum. Ama denedik. Tahminimizden çok fazla şey öğrendik ve en fazla da bize ayak bağı olan önümüzde duvarlar ören kalıp yargılar oldu. Her yolculuk bir de iç yolculuk içerir aslında. Onlarla tanışırken kendimizi de fark ettik.

İntihar saldırıları bir terör eylemi değil mi? Filistinlilere yönelik baskıların daha çok artmasına neden olmuyor mu?

Kadınlara siyasette kota sistemi var.

Kadınların en çok mağdur olduğu ülkelerin başında Yemen geliyor. Bir kadın milletvekili ve kabinede bir kadın bakanı var. Yoksulluk ve geleneklerin gücü her yerde hissediliyor.

Siz İran'da önemli bir ilke imza attınız, ilk defa bir kadın olarak cumhurbaşkanlığına aday oldunuz. Nedeni neydi, nasıl karşılandı?

Kadın sorunları işgal durumu ile çerçevelenmiş. Ülkenin genel sorunlarından ayrıştırılamıyor. Filistinli kadınlar yaşadıkları travmalara karşı ayakta kalabilmek için büyük mücadele veriyor

Aslında her din kendini sunar, en iyi sayar. Ama en önemlisi şudur ki birbirimize saygı duymak zorundayız. Çünkü birbirimize saygı göstermezsek gerçek din adamları değiliz demektir. Çünkü Allah "bütün dinlere saygı duymak zorundasın" der. Başka bir dine mensuplar diye diğer insanlar hakkında kötü şeyler söyleyemeyiz. Allah "ahiret gününde sizi hayatta inandığınız ve yaptıklarınızdan yargılayacağım" diyor. Eğer Musa'ya inanıyorsan ben de Musa'ya inanıyorum, eğer İsa'ya inanıyorsan ben de İsa'ya inanıyorum ve Muhammed'e de inanıyorum. Dolayısıyla bir Yahudi'ye göre ben bir Yahudi'yim; çünkü Musa'ya inanıyorum ve bir Hıristiyan'a göre ben bir Hıristiyan'ım çünkü İsa'ya inanıyorum. Bir Müslüman'a göre bir Müslüman'ım; çünkü Muhammed'e inanıyorum. Aynı Allah'a inanıyoruz. Allah bizim daha iyi bir insan olmamız için dinde savaşmamızı değil, yarışmamızı istiyor. Bir rahibi veya bir hahamı gördüğümde ona saygı gösteririm, çünkü ben de saygı görmek isterim ve Allah "insanlara muamele edilmek istediğiniz gibi muamele edin" der. İnsanları yargılamam, çünkü Allah "sizi ahiret gününde yargılayacağım" diyor. "Lekum dinukum ve liyedin." Sizin dininiz size benimki bana." Benim dinim seninkinden iyidir demek için savaşmamalıyız. İbadet ederken, taşıdığınız etiketler için değil, Allah için ibadet edersiniz. Çünkü ahiret gününde, Hıristiyanlar, Yahudiler diye etiketler olmayacak. İyi insanlar ve kötü insanlar olacak. Amelin, hayatta yaptıkların seninle beraber gelecek. Dolayısıyla bu dünyada barışı ilham etmek için Allah bize iyi ameller versin ve bizi her dinde iyi müminler yapsın.

Yönetim: İslam cumhuriyeti

Kadınları toplumdan ayrı görmeyin. Sahip olmadığımız iki şey var; birincisi hukuk düzeni. İster erkek, ister kadın, ister azınlıklar olsun hukuk düzeninin olmadığı bir toplumda güçsüz olan herkes ezilir. Güçlülerin güçsüzleri ezdiği, cezalandırdığı garip gelenekler var. Kadınlar da bu yüzden zorluk çekiyor. Eşine tecavüz edilen bir erkeğin ne derece çaresiz olduğunu tahmin edebiliyor musunuz? Kadınlar da bu çerçeve içinde acı çekiyor. Tecavüze uğrayan kadınlar fakir kadınlar. Mesele ikinci olarak eğitimle ilgili. Benim aday olduğum bölgede okulların yüzde 70'i ve kadın okullarının çoğu kapalı, çünkü kadın öğretmen yok. Batı feminizminin gelişim sürecini takip etmemiz bekleniyor hatta bütün dünyanın onların modelini takip etmelerini bekliyorlar. Ama onların modellerinin neler yaptığını da biliyorum. O modelin yaptığı şeylerden biri aile düzenini bozması, Pakistan'da toplumu beraber tutan temel şey aile düzenidir.

Öncelikle zengin ve elit sınıflardan kadınların durumu gayet iyi, onlardan bastırılmış kadınlar diye bahsedemezsiniz; çünkü pek çok fırsata sahipler. Pakistan'daki bir numaralı problemi eğitim. Pakistan'da sıradan kadınlar ve aynı şekilde sıradan erkekler eziyet çekiyor. Birleşik Devletler'den gelip bize kadınların özgürleşmesi üzerine ders veren kadınlara ihtiyacımız yok, her şey zaten elimizde. Bizim problemimiz düşünme süreçlerimizin sığlaşıp bulanmış olması. Müslümanların 500 yıl içinde dinsel düşünme süreçleri hiç ilerlemedi, olduğu gibi kalıp bulanıklaştı. Tarihte en ilericiler Müslümanlardı.. Şimdi yapmamız gereken şey kendi kültürümüz, tarihimiz ve dinimiz çerçevesinde hareket ederek ilerlemek, Batı'dan gelen her şeyi taklit ederek değil. Batı'dan gelen iyi etkiler de kötü etkiler de var. Neden Müslüman kadınlar Batı ülkelerine gidip onların kadınları nasıl aşağıladıkları hakkında konferans vermiyorlar?

Devrimin en tartışmalı olan uygulamalarından biri de zorunlu başörtüsü ve kadın kıyafeti konusundaki baskılar. Siz bu yasağa nasıl yaklaşıyorsunuz?z?

Pakistan'da kadınların durumu nasıl?

Bağımsızlık: 14 Ağustos 1947

Nüfus: % 50,4 Malay, % 23,7 Çinli, %11 Etnik, % 7,1 Hintli, diğer % 7,8

Okuryazar durumu: % 71 kadınlar, % 85 erkekler

Kudüs her sokağında bir peygamber hikayesini barındıran kutsal bir şehir. Kudüs'ün büyüleyen kutsal havası içerisinde Mescid-i Aksa'ya girmek için İsrailli askerlere ve yanlarında duran Filistinli görevlilere Müslümanlığınızı ispat etmek zorundasınız.

Müslüman dünyasındaki kadınların önünde duvarlar örülmüştü. Bir taraftan Batı'nın önyargıları diğer yandan kendi ülkelerinin baskıcı gelenekleri, yasaları, koşulları bu duvarların tuğlalarını oluşturuyordu. Bu araştırma Müslüman kadınların dünyasındaki görünen ve görünmeyen engelleri anlamaya çalışma çabasıydı. Bu nedenle köylerden saraylara farklı kesimleri temsil eden kadınların yaklaşımlarını kendi çelişkileri içinde olduğu gibi yansıtmaya çalıştık. Çok aşina olduğumuz kadın sorunları da vardı, çok yabancı olduklarımız da. Her ülkede kadın gündeminin başlıkları değişti. Kimi zaman onları çölde burkaların ardında, develerini satarken, kimi zaman modern bir gökdelende uluslararası markaların yönlendiricileri olarak tanıdık.

Filistin topraklarında en fazla ihtiyaç duyulan şey "barış ve umut"... Bu iki kelimenin bir araya gelebilmesi ise sadece Filistinlilerin girişimleriyle olmuyor, iki taraflı katkı gerekiyor. Lea Tsemel, bu iki kelimenin var olabileceğini yaptıklarıyla kanıtlıyor, aslında bu topraklara ihtiyacı olan şeyi serpiyor, "umudu". Lea Tsemel, bir insan hakları avukatı, 1972'den itibaren Filistinlilerin davalarını savunuyor. Savunduğu davaların içinde intihar bombacıları da var. Cesaretinden ötürü birçok insan hakları ödülü almış, aynı zamanda İsrail feminist hareketinin kurucularından birisi, "Sessiz Kalma Hakkın Yok" isminde İbranice ve Arapça yayınlanmış bir kitabı ve feminizm, insan hakları alanında yayınlanmış yüzlerce makalesi var. Lea Tsemel ile onu Filistinlilerin avukatlığına götüren süreci konuştuk.

Çoğunlukla Filistinlileri İsrail'e karşı savunuyorsunuz? İsrail ve Filistin tarafından nasıl tepkiler alıyorsunuz?

Müslüman ülkeler ile Batılı kadınların durumu arasındaki büyük farkı nasıl yorumluyorsunuz?

CEZAYİR

yazıları malesef yeniden kopyalamak durumundayım, becerikli editlerimiz saolsun:)tekrar uğraştıracaklar beni:)

Yaşam için. Yaşayabilmek için yazıyorum. İnsan hayatta kalmak için yazıyor. Sanatçı aslında her türlü sanatsal etkinliği ölümlülükten kurtulmaya, ölümü kendinden uzaklaştırmaya çabaladığı için gerçekleştiriyor. Benim ülkemin dışında yaşama imkanım var, her Avrupa ülkesinde yaşayabilirim. Yazarlar merkezinden 134 kişinin imzasını taşıyan bir bildirinin ardından 7 Avrupa ülkesi bizlere ülkelerinde ikamet etme ve sığınma imkanı tanıdı. Ancak ben, ülkemde yaşamayı tercih ediyorum. Gönlüm istiyor ki, burada iyi bir hayat sürdürebileyim. Ben, başbakan, cumhurbaşkanı olmak istemiyorum. Hiçbir makam ve rütbe istemiyorum. Bir insan, bir yazar olarak yazmak için rahat etmek istiyorum. Ne yazıp ne yazmayacağımı bana buyurmasınlar. Yazının yaşamın, sanat işinin alfabesi olduğunu düşünüyorum, şöyle ki: Sanatçının yazması için özgür olması gerekir.

MÜSLÜMAN ÜLKELERİNDE KADIN - 5]

İnsanlar savaş yüzünden burayı terk etmek zorunda kaldılar. İnsanlarımızın dağılmaları yasal anlamda çok karışık ve zor bir durumu ortaya çıkardı. Kudüs'te İsrail işgali var. Bu demektir ki Doğu Kudüs'teki Filistinli kadınlar İsrail kanunlarının hükmü altındalar. Batı Şeria'da Ürdün kanunları, Gazze'de Mısır askeri emirleri ve kanunları geçerlidir. Batı Şeria'dan evlenen Kudüs'lü bir Filistinli kadın, iki kanuna birden muhataptır. Ve eğer bu kadın resmi bir evlilik yapmak isterse İsrail ve Ürdün yasalarına göre evlenmesi gerekir. Ancak böyle yaparsa çocuklarının kaydını yaptırabilir. Bizim, hakimlerimiz Filistinli kadınlara hizmet verebilmek için İsrail Mısır ve Ürdün kanunlarında da uzman olmak zorundadırlar. Aksi takdirde mahkemeler arası dosyayı transfer etmek ya da bir dosya üzerinde pek çok avukatla işbirliği yapmak zorunda kalınıyor. Örneğin, Batı Şeria'dan bir adamla evlenen Gazze'li bir kadının evliliğinde aile hukukundan kaynaklanan bir sorunu olursa, bu kadının, hem Gazze'den hem de Batı Şeria'dan bir avukat bulması gerekir. Örneğin bir kadın, Ramallah'ta yaşayan bir Kudüs'lü erkek ile evlenirse, durum daha da karışık bir hal alır ve iki-üç hukuk karşısında sorumlu tutulur. Bu gibi durumlar, kadınlar ile ilgilenirken uğraşmamız gereken sorunlardır. İsrail işgalinden sonra bu gibi sorunlar daha da derinleşti.

2000-2006 arası saldırılarda ölenler: 3976 (786'sı çocuk) Filistinli, 1084 İsrailli

Pakistan 165 milyon nüfusu ile dünyanın en büyük İslam ülkelerinden birisi. 1946 yılında Hindistan'dan ayrılan Müslümanlar tarafından kurulmuş. Ülkede beş büyük eyalet var. Bu bölgelerde de hakimiyet güçlü aşiretlerin elinde.

ister müslüman ol, ister hristiyan, budist...

Kadın sorunlarını Batı medyası abartıyor

Nüfus: 68,5 milyon

Nüfus: 32,4 milyon

Dinler: İslam, Budizm, Daoizm, Hindu, Hıristiyan, Sih, Şamanizm

% 85 kadın, % 92 erkekler

Filistin'de Müslüman kadınlar farklı bir baskıya maruz kalıyorlar mı?

Bize yapılan ayrımcılıklar en çok aile kanununda kendini belli etti. Aile kanunu kadının toplumdaki rolünü küçültüyor, kadın hiçbir zaman büyüyemiyor ve hayatı boyunca ebeveynlerine bağlı kalıyor. Kadın olduğundan dolayı yetişkin kabul edilmiyor. Sizin anlayacağınız kadının düne kadar cephelerde yaptığı işler çok çabuk unutuldu. Bugün çalışan kadınların aldıkları maaş bile erkeklerle eşit orantıda değil. Evet kadınlar erkekler gibi üniversiteye gitme hakkına sahipler! Tamam! Ama aynı diplomaya sahip olsalar bile iş hayatına atıldıklarında öncelikle erkekler tercih ediliyor.

Kadınlara seçme/seçilme hakkı: 1957'de verilmiş.

Dünya üzerinde erkek hegomanyası değişmedikçe, erkekler zihniyetlerini ıslah edemedikçe,

Çokeşlilik tehdidi, kadını aciz bırakıyor

Hiçbirisi üzerlerindeki baskıları direkt olarak İslam'a bağlamıyor. İslam'ın yanlış yorumlarından kaynaklandığını ifade ediyorlar. Bu nedenle konu din değil dinin yorumundaki tutuculuk olarak ortaya konuyor. Aydın dini otoritelerin azlığı, dini fetvalar veren kurumların siyaset ve iktidar ile iç içeliği kadınları önceleyen dini bir söylemin çıkmasını engelliyor. Ancak her şeye rağmen aydın din adamları var. Kadın hakları mücadelesinde din adamları ile işbirliği yapan Yemen'de, Pakistan'da kadın örgütleri var. Yemen gibi bazı bölgeleri ortaçağ koşullarında yaşayan, sokaklarında kadın tuvaleti olmayan bir ülkede kadın haklarının yaygın olarak anlatımında din adamlarının katkısı büyük.

Güçlü bir aileden geliyorum. Benim ailem yüksek gelirli sınıflardan gelse de beni siyasette etkili kılan şey ülkemde tanınıyor olmam. 30 senedir kamuoyu beni tanıyor. General Müşerref bana başbakanlık bile teklif etti, ona katılsaydım başbakan olurdum. En zor olan yolu seçtim, mevcut olan statükoyla savaşmak için insanlara inip kökten siyasi bir hareket başlattım.

'Women's Centre for Legal and Counselling' adlı sivil toplum kuruluşunun kurucularından birisi ve şu anda başkanı. Merkezi Kudüs'te bulunan bu merkez kadınların şiddet, boşanma ve farklı alanlarda problemleriyle ilgilenen büyük bir kuruluş. Maha Shamas BM Güvenlik Konseyi tarafından Filistin-İsrail çatışmasına dair konuşma yapmak üzere davet edilmişti, yaptığı konuşma BM'de büyük yankı bulmuştu. Çoğu kez İsrailli barış gönüllüleri ile de bir araya gelen Shamas, şiddet içermeyen yöntemlerle barışın sağlanması hususunda çalışıyor aslında ama şiddete intihar bombacılarına karşı da bir şey diyemiyor, "her türlü çıkarım çok realist olacaktır, burada hiçbir şey realist değil ki realist çözümler üretelim" diyor. Filistin'in en önde gelen kadın aktivistlerinden birisi Maha, ve sözleri kadar duruşu, söylediklerinin her birisini derinden hissetmesi, yüz ifadesi ile bizi en çok etkileyen kadınlardan birisi oldu.

gelde erkeklerden tiksinme:))))

Kişi başına düşen gelir:

Kadın sorunları ile uğraşırken AIDS ile mücadeleye geçişiniz nasıl oldu?

Washington veya başka bir Avrupa grubu tarafından beslenen STK'lar bunlar. 1979'taki İran devriminden sonra Batılı ülkelerin İslami devrim bütün dünyaya yayılacak diye ödü koptu ve buraya tek görevleri laik, daha doğrusu Batılı değerler taşımak olan STK'ları yolladılar. Bu toplum hakkında hiçbir bilgisi olmayan bu kızlar Avrupa'dan gelip burada çalışıyorlar. Pakistan'da yılda kaç tecavüz vakası oluyor, 150-200. Bunlar sadece rapor edilen vakalar, peki ya her gün yaşanan şeyler? Bu kadınlar fakir evlerinde her gün hak etmedikleri muamelelere maruz kalıyorlar; adamın işi yok, uyuşturucu kullanıyor, eşlerine kötü davranıyor, hiçbir korumaları yok, ne yapabilirler? Ne yazık ki paraları dışarıdan gelen bu STK'lar problemi izole ediyor ve dikkati asıl mesele olan hukukun üstünlüğünden uzaklaştırıp, kadınlara yapılan muameleye odaklanıyorlar.

Anlayamadım, mesela bu ülkede namus cinayetleri işlenmiyor mu? Ya da cinayetleri sorun teşkil edecek yeterlilikte bulmuyor musunuz?

Kadınların hepsi meclise bileğinin hakkıyla mı geliyor, yoksa aşiret ilişkileri, akrabalık gibi değerler etken oluyor mu?

İşsizlik oranı: % 6,6

Kişi başına düşen gelir: 1200$

Okur yazar durumu:

Malezya bole! Yani "Malezya yapar". Malezya'nın her yerinde görebileceğiniz bu slogan Malezya'nın iddiasını ortaya koyuyor.

Peki fark nedir? Yani başörtüsü takmak veya takmamak dindarlığı mı gösteriyor? Kadın ve erkeğiyle İslam dünyası kendini arıyor. Kurumlar bile. Daha dün mecliste alkol üretimi ve ithalini yasaklayan bir kanun maddesi vardı. Bazı partiler buna karşıydı, bazıları "Cezayir global dünyanın bir parçasıdır, bu yapılamaz." diyordu. Başörtüsü takan birçok arkadaşım var. Onlar çok modern kadınlar. Çalışan modern kadınlar. Benim için sorun değil. İstiyorsan takabilirsin, istemiyorsan takmayabilirsin. Bu, kişisel bir tercih. Dolayısıyla başörtüsü benim için çok önemli, çok hayati bir sorun değil. Bence başlıca sorun bu değil. Başlıca sorun küresel. Bu bir bütün olarak medeniyetimizin problemi.

290 kişilik İran Meclis'inde 12 kadın milletvekili var. Kadınlar için özgürlüğün simgesi olan Hatemi döneminde bile kabineye hiç kadın bakan girememiş. Üniversitelerin yüzde altmışından fazlasını kızlar oluşturuyor. Film setlerinden medyaya, İranlı kadınlar baskıya rağmen üretmenin yollarını arıyorlar. Muhalefet ediyorlar, Feminist dergiler, gazeteler çıkartıyorlar, örtülerini daha çok gevşetiyorlar " İslam sadece kadın kıyafeti midir, İslami yönetimde rüşvet, yolsuzluk, hırsızlık olur mu? " sorusunu soruyorlar. Kısıtlanan özgürlükleri sorgulayanlar arasında devrimi gerçekleştiren kuşaktan kadınlarda var. Onlardan birisi olan sendikacı bir hanım aradaki farkı şöyle değerlendiriyor: " Ali Şeriati bize sorular sormayı ve onların peşine cesurca gitmeyi öğretmişti. Şimdi ise bize soru sormayı yasaklıyorlar"

İşsizlik oranı: % 22,5

MÜSLÜMAN ÜLKELERİNDE KADIN - 1]

Namus cinayetlerinden mi bahsediyorsunuz? Peki ya Fransa, orda da bir sürü "ihtiras" suçu var. Pakistan'da namus cinayeti de bir çeşit "ihtiras" cinayetidir. Bu Pakistan'a özgü bir şey değil. Kültürle, gelenekle ilgili.

Kişi başına düşen gelir: 10.400$

Malezya'da çok eşliliğin % 5'lik gibi küçük bir oranda yaşandığını ve çok büyük bir sorun olmadığını ve bunun Batı tarafından abartıldığını söyleyenler var. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Peki, neden politikaya girdiniz?

Cephede savaşmaya ne zaman başladınız?

Müslüman ülkelerde şöyle bir korku var "eğer kadın güçlenirse aile zayıflar parçalanır", siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Kitaplarınıza uygulanan sansürün gerekçesi ne? Neden bazı kitaplarınız yayınlanıyor, bazıları sansüre takılıyor?

Her şeye rağmen okumaya devam ettim, çünkü babam bize hep işgalcilerin çocuklarından daha çok çalışmamızı söylerdi. 18 yaşına bastığımda, babam önce PPA, sonrada FLN militanıydı, bize artık kurtuluş günün yaklaştığını ve sonuna kadar savaşacağımızı söyledi. Bağımsızlık ruhu alevlenmeye başladığında Fransızların Fatma diyerek aşağıladıkları ve hizmetçi olarak çalışan kadınlarımız önem kazandı; çünkü evlerden istihbarat getiriyordu. Madem bir savaşa hazırlanıyordunuz düşmanlarınızın neler yaptığını bilmek zorundaydınız. Bu kadınlar bağımsızlık için çok şeylerini verdiler, yakalandıklarında ise erkek kardeşlerinin babalarının gözleri önünde onlara tecavüz edildi. Ama bizi durduramadılar, daha da hırslandırdılar, bağımsızlık yegane amacımız olmuştu. Çünkü bıkmıştık. Aşağılanmaktan, kirletilmekten, ikinci sınıf insan muamelesi görmekten bıkmıştık. Savaş artık kaçınılmazdı.

Pakistan gibi ağır kadın sorunları olan bir ülkede kadın bakanı olmayı siz mi istediniz? İktidar ve siyaset kadınlara kapılarını açıyor mu?

Filistin devletinin tanınması ile kadın haklarını savunan bir örgütün görevi ne olmalıdır diye düşünmeye başladık. Filistinli kadınların sivil hayat içindeki yaşam ve hukuki statüleri hakkında araştırmalar yaptık. . O zaman hepimiz İsrail işgali altındaydık, tutuklama emirleri ve çeşitli yasaklamalar vardı. Çok zor şartlar altında yaptığımız çalışmalar sonucunda, Filistin'e özgü bir yasama faaliyetinin olmadığını, yasama işlemlerinin işgalci ya da hükmeden otoriteler tarafından düzenlendiğini tespit ettik. Yasama ile ilgili ilk faaliyet Osmanlı zamanında yapıldı ve aile hukukuna ilişkin ilk düzenleme de o zamana aittir. Daha sonra İngilizler de bazı düzenlemeler yaptılar. Batı Şeria ve Gazze'de Ürdün'lülerin yaptığı yasal düzenlemeler oldu. Ardından İsrailliler geldiler. Ardından Oslo anlaşması gerçekleşti ve Filistin yasama kurulu için ilk seçimlerimiz yapıldı. Bu arada siyasi partiler arasında güç mücadelesi başlamıştı. .

Cezayir, uzun yıllar bağımsızlık mücadelesi vermiş, yağmalanmış, travma geçirmiş bir ülke. Kadınların hayata katılımına mani yok; ama güvenlik sorunu kadınları kısıtlıyor.

Peki ya intihar saldırıları?

Müslümanların burada yaşadıkları zorlukları anlatır mısınız?

Dinler: % 99 Müslüman

İslam'ın kadınlara verdiği hak için mücadele ediyoruz

Ama kadın konusunda umutsuz değilim. Çok cesur olduklarını ve neler yapabileceklerini çok iyi biliyorum. Kadının Cezayir toplumunda hak ettiği konuma yükseleceği günlerin yakın olduğuna inanıyorum. Kadınlardan korkmamalı, onlar en zor zamanlarda bile kültürlerini korudular, İslami hassasiyetlerinden ödün vermediler ve çocuklarını da böyle yetiştirdiler. Bu dün olduğu gibi bugün ve yarın da böyle olmaya devam edecek. Son olarak şunu söylemek istiyorum. Bir insan ancak iki ayak üzerinde yürüyebilir, daha iyi yürüyebilmesi için bir bacağını kesmeyi düşünebilir misiniz? Böyle bir şey olabilir mi? Bir ülke de tıpkı insan gibi ancak iki ayağı üzerinde yürüyebilir. Erkekler bunu çok iyi anlamalı ve bu ülkeye diğer bacağını geri kazandırmalı. O zaman ülke olarak emin adımlarla ileriye, daha da ileriye yürüyebiliriz...

7.200 $

Aslında İslam'da kadın başka herhangi bir dinden çok daha fazla özgürlük elde eder. İslamiyet'ten önce kadının bir hakkı yoktu. İslam'da kadının rolü çok güçlüydü. Biliyorsunuz Hz. Muhammed 'e inanan ilk kişi karısıydı, bir kadındı. O'nu koruyan oydu. Dolayısıyla İslam bir kadın tarafından korunmuştu. Kadını yapmak istemediği bir şeye zorlamaya hakkımız yoktur. İki kızım var. Biri örtünmeyi seçti diğeri ise açıktır. Onu asla bunu yapması için zorlamadım. Bir şeyh olmama rağmen kendi kızımı asla bir şeye zorlamam. Çünkü İslam kalpte kabul edilir, zorlanmaz. Kadınlar, İslam'da hiçbir zaman düşünemeyecekleri kadar çok hakka sahip oldular. Oy kullanma hakkı vardır. İstediğini söyleme hakkı vardır. Eğer kız bir adamla evlenmek istemiyorsa o evlilik geçersizdir. Ve İslam'da kızınızı sevmediği bir adamla evlendiremezsiniz, kızınızı istemediği halde bir örtü takmaya zorlayamazsınız. Öyle medyanın dediği gibi kadınları başlarını örtmeye ve sınırların içinde kalmaya zorlamıyoruz. Benim eşim çalışmıyor; çünkü çalışmamayı seçti. Ama gidiyor ve okuyor. 20 yıldır evliyiz ve evlendiğimizden beri okuyor, kendini eğitmek, bilgi ve hikmet sahibi olmak için. Etrafta yansıtılan İslam'da kadın mutfakta, sırtında kamçı şeklindeki imaj doğru değildir.

Luisa İghil Ahriz'nın Cezayir'deki evini ziyaret ettiğimizde bize ilk gösterdiği şey balkondaki Cezayir manzarası oldu. "İşte benim Cezayir'im" derkenki ifadesinde bir buçuk milyon insanı kanı üzerini kazanılmış bir zaferin hüznünü de sevinicini de hissettik.

İslam coğrafyasında ortak bir Müslüman kadın prototipi yok. Kültürel coğrafi farklar, mezhebi farklar ve İslam'ın değişen yorumları ve uygulamaları kadına bakışta farklılıklar ortaya çıkarmış. Mesela Sudan'da anaerkil kültürü, kadın konusunda yumuşak bir söylemin benimsenmesine neden olmuş. Evlerinde erkek hizmetçi kullanan erkek-kadın ilişkilerinde rahat olan Sudanlı kadınlarla Arap dünyasının kadınları arasında çok fark var. Aynı şey Uzakdoğu için de geçerli. Malezya, Endonezya anaerkil değerleri baskın ülkeler arasında. İslam'ın kadınla ilgili yorumları bu kültürel atmosferin etkisinde ortaya çıkmış. Çok eşlilik vb. uygulamalar var. Ama buna itirazlar da var. Kadınların boşanması defalarca evlilik yapmaları da bu ülkelerde son derece normal algılanıyor. Yer yer bu iki coğrafyada da erkeklerin ağzından bizim ülkemizde kadınlar daha çok çapkındır sözünü duyduk ve çok şaşırdık.

İnsanların hayatı sevmeye devam etmesini sağlayacaksınız ki ölümü seçmesinler. Bu kolay değil, kolay olmayacak.

% 30 kadın, % 55 erkek

Müslüman dünyanın kadınları ile ilgili olarak pek çok önyargı var. Ve biz de çoğu zaman gerçeği yansıtmayan bu önyargılardan payımızı alıyoruz. Özellikle Batı'dan bakıldığında coğrafi ve kültürel farklılıklar gözetilmeden tek tip bir Müslüman kadın karşımıza çıkıyor. Erkeğine köle, baskı altında ve kuşatılmış. Peki burkaların, peçelerin, arkasında tasvir edilen bu kadın tipi ne kadar gerçeği yansıtıyor? Bu önyargılar ne kadar doğru? Bölgesel coğrafi ve kültürel farklar bu kadınların hayatına, dini yorumlara nasıl yansımış? Onlar dünyaya nasıl bakıyorlar? Kendi yaşadıkları sorunlar ile dünyanın gündemindeki kadın sorunları arasındaki farklar neler? Modern dünya ile uyum sağlamak istiyorlar mı? Önlerinde görünen ve görünmeyen duvarlar neler? Nasıl bir kadın özgürleşmesi modelini benimsiyorlar? Dindar ve mod ern olmak arasında nerede duruyorlar? Bu sorulara cevap aramak üzere çıktığımız yolculukta her coğrafyada birbirinden farklı cevaplarla karşılaştık.

İsrailliler şehirleri bombalarken bile biz çalışma yasaları ile, kadına karşı şiddet ile uğraşıyorduk. Biliyor musunuz eğer zihnen içerden işgal edilmişseniz özgürlüğünüzü elde edemezsiniz. Zihinleri özgürleştirirseniz toplumu da özgürleştirirsiniz. Eğer zihinler özgür değilse toplum da rahatlıkla manipüle edilebilir. Bu yüzden sömürgeci ve işgalcilerin eğitimi ve ekonomik gelişimi zayıflattıklarını görürsünüz. İnsanların bağımsız kararlar alma ve ona göre hareket etme gücüne sahip olmalarını istemezler. Bu esir yada tutuklu yaşamak gibi bir şeydir ve insanların bundan kurtulması gerekir. Ezilmiş kadınlar ancak ezilmiş çocuklar yetiştirebilir. Özgür çocukların yetişmesi, kadınların özgür düşünen insanlar olmalarına bağlıdır. Bizler bir grup olarak bir yandan kültürel ve dini kimliğimizi, çok gurur duyduğumuz tarihimizi korumak istiyoruz ama aynı zamanda bu toplumda herkesin ve özellikle kadınların kendilerini güvende hissetmesini arzuluyoruz. Bu yüzden kadına karşı şiddet öncelikli alanımız. Çünkü savaş ortamında, kadına karşı kullanılan şiddet daha da artar. Savaş ortamında kadınlar çifte mağduriyet çekerler.

EVT okyanusyaca şehirden şehire bile değişen kadın olgusunu ülkeler bazında güzel yakalamış bu yazı dizisi,'zaten müslüman ülkelerde kadın şöyle değil mi' diye cümleler çok okuyoruz forumda, her yerde aynı olmadığını görme adına paylaşalım dedim..

Filistin'de kadın gündeminin önemli başlıkları neler oldu? Bu denge politikası içinde öncelikleriniz neler?