Çalışan, didinen, ne istediğini bilen, bıkmadan usanmadan bunu dile getiren kişi geçim yolunu bulur; muhtaç duruma düşmez, aç kalmaz.

Baş kes, yaş kesme.

Buyrun cenaze namazına

'Murat!'

adını deliye.. ötünü çalıya dayamak deyimi idi

bunlar benim sorduğum deyimin açıklamaları değil ama dayı

'Adınız?'

Bu yazımda bahsedeceğim kelime daha doğrusu deyim "ti'ye almak" deyimi. Hepimizin kullandığı en kibar anlamı alay etmek manasına gelen, daha da ağır anlamlar yüklenmiş olan bu deyim sizce nereden gelmiş olabilir?

benimki

Abayı yakmak

Bu deyim mecazen?birisine aşık olmak, tutulmak, gönül vermek? gibi anlamlar ihtiva eder. Dervişler arasında birilerinin aşkının büyüklüğünden bahsedilecekse eskiden, ?Ooo! Abası hayli yanıktır!? gibi ifadeler kullanılırmış.

bununda tarihsel altyapısını bulabilirmisin dayı

Tabiatı zengin kılan, bir yeri yaşanılacak hale getiren unsurların başında ağaç gelir. Hayatımız için yararları o kadar çoktur ki, yaş bir ağaç kesmek, bir insan öldürmek gibidir.

Bunun cevabını ben de sevgili Bisgen sayesinde öğrendim. Bisgen gene kaynak olarak Sunay Akın'ın Çınar Yayınları'ndan çıkan Önce Çocuklar ve Kadınlar isimli eserini gösteriyor. Bu kitabın 260. sayfasındaki bilgileri aynen buraya yazıyorum:

'Sultanı da var mıdır?'

bugün deyim, başkalarına sezdrimeden menfaat temin eden, yahut insanları birbirine düşürüp ortalığı karıştıranlar hakkında kullanılır saman altından su yürütmek

Bu cins kumaşın kullanıldığı pek çok yer olmakla beraber aba denilince genlikle dervişlerin giydiği hırka anlaşılır. Vücudun tamamını örtecek kadar geniş ve uzun, yakasız ve yensiz dikilen abanın özelliği, düğmesiz olup kuşak ile kullanılmasıdır.

Sultan 4. Murat çok sık kıyafetlerini değiştirir tebdili kıyafet eder halk içinde denetimlere çıkarmış. Çok sert uygulamalarıyla tanınmıştır. Döneminde özellikle tütün yasağının çok sert şekilde uygulanmaya çalışıldığını özellikle belirtelim.

Yazan Recep Hilmi Tufan 07 Ocak 2008 Pazartesi

'Oğuz neslindenim' der 4. Murat. Ardından

Bunlarda benim bildigim ata sözlerive acıklamaları.

'Osmanoğullarındanım!' Bekri Mustafa son bir soru sorar:

Atalarımız bundan yüzlerce yıl önce bazı olaylar için kısa ama çok büyük anlamı olan sihirli cümleler söylemişler. Bizler aradan uzun yıllar geçmesine rağmen hala bu kelimeri kullanmaktayız. Bakın bu kısa cümlelerin arkasında hangi hikayeler saklıymış.. Benim dikkatimi çeken birkaçı;

'Hangi kolundansınız?' sorusu gelir. Cevap daha belirgindir:

Ti'ye Almak Deyimi Nereden Gelmiştir?

Bu Blog

bir müddet sonra ırmağın daha aşağılarındaki tarlalara giden suyun azalması üzerine köylüler durumu araştırmaya kara vermişler. ne çare ki arayıp taramaları sonuçsuz kalmış. daha yukarılarda çok akan suyun belirli bir noktadan sonra birden bire azalmasına bir türlü anlam verememişler. nihayet tarlaları dolaşıp bakmaya başlamışlar. kaçak su alan köylünün trlasına geldiklerinde bostan havuzunun daima su ile dolu olduğu dikkatlerini çekmiş. üstelik havuzun üzerinde saman kırıntıları yüzmekteymiş. bu suya bu samanlar nereden geliyor diye araştırınca saman yığınlarına ulaşmışlar ve hileyi anlayıp samanları eşeleyince kanalı bulmuşlar. bunun üzerine köyün ihtiyar heyeti toplanmış ve köylüyü falakaya yatırmışlar. değneği vururken diyorlarmış ki:

"adını deliye, pötünü açlıya dayadı" diye

Haftasonunda blogumun asıl teması dışında Blogger kullanıcıları için faydalı olabilecek bir kaç eklenti hakkında blogumda yer vermiştim. Ben gene "Kelimelerin Soyağacı"na geri döneyim. Arada gene böyle konulara yer vermeyi düşünmüyorum değil yani.

nerden ve nasıl yerleşmiş dilimize

Bir keresinde de tebdil-i kıyafetle zamanın nüktedanı Bekri Mustafa'nın da içinde olduğu bir kayığa biner. Beraber tütün içerler eğlenirler. Zaman geçtikten sonra Bekri Mustafa sorar:

osmanlı zamanında haremlerle selamların duvarları bitişikken haremde kahve pişiren narin hanımkızlar selamlıktaki beyzadelere kahveyi harem ve selam arasına yapılmış bir dönme dolaba koyarak gönderirlermiş. birbirlerini beğenen hanım kızlarımızla beyzadelerimiz bu dolap vasıtası ile birbirlerine ayrıca ipek mendiller, buseler kondurulmuş güller geçiriverirlermiş gizlice. arada küçük mektuplar da... ve sonra paşa babaların da gönlü olursa bu dolap çeviren aşıklar evlenirlemiş... burdan dilimize yerleşmiş dolap çevirmek

Aba, dövme yünden değişik kalınlıklarda yapılan bir tür kumaşın adı olup genellikle beyaz renkte imal edilir. Siyah renklisine ise kebe denir.

İşte böyle bir kış gecesinde, yün abalarına bürünmüş dervişler dershanede halka olup şeyh efendiyi dinlemeye başlamışlar. Efendi hazretleri coştukça anlatmış; anlattıkça coşturmuş ve dervişler kendilerinden geçecek derecelere gelmişler. Bu sırada ocağa sırtı dönük dervişlerden birisinin abasına ateş sıçrayıp dumanı tütmeye başlamışsa da dervişin sıcaklığı hissettiği yok!.. İçindeki ateş, dışındakinin sıcağını bastırmış durumda. ?Pir aşkına Yar aşkına !? yanmaya devam ediyor. Nihayet şeyh efendi dumanını fark edip bu müridini ikaz ile yanmaktan kurtarıyor ve arkadaşları arasında mahçup olmasın diye onu diğerlerine?gerçek Hak aşıkı? olarak tanıtıyor. Şimdi argo lisanda kullanılan?abayı yakmak? deyimi işte o hadisenin yadigarıdır.

Açık ağız aç kalmaz.

'Evet Sultanı da vardır' deyince Bekri Mustafa kayıktaki arkadaşlarına döner ve

'Siz kimlerdensiniz?'

Git ve: kullan, ara

Eski tekkelerin mimari kompleksi içinde bir mescid , ortada şadırvanı olan bir avlu ve avluyu çevreleyen derviş hücreleri, büyükçe bir dershane, mutfak, kiler, ambar vs. bulunduğu bilinmektedir. Bilhassa kış aylarında dershanelerin ocağı harlı ateşle yakılarak dervişanın burada toplanmaları sağlanır; böylece hem iktisat yapımlı, hem de uzun saatler mürşidden istifade ortamı oluşturulurdu.

"Bir denizaltının gemilerin birbiri ardına sıralandığı bir konvoya, iskele ya da sancak tarafından cephe oluşturmasıyla?T? harfi çıkar ortaya. Böylesi bir konum sonrasında denizaltı için tüm gemiler avlanacak keklik gibidir. Denizcilik dilinde bu duruma?ti?ye almak? denir."

-saman altından su yürütürsün ha! al bakalım hak ettiğin cezayı!...

'Kayı boyundanım'. 'Hangi sülaledensiniz sorusuna ise bildik bir cevap gelir:

vaktiyle bir ova köyünde köylüler tarlalarını sulamak için ırmağın suyunu nöbetleşe kullanmak üzere anlaşmışlar. ırmak boyunda bulunan tarlalar açılan kanallar vasıyasıyla sıra ile sulanıyor, herkes ziraatiyle meşgul oluyormuş. köyün açıkgözlerinden birisi, daha fazla su alabilmek için tarlasında derin ama ince bir kanal kazıp ırmaktan su çalmayı aklına koymuş. kanalı gizleme maksadıyla da üzerini çalı çırpı ve taşlarla örtüp araziye uydurmuş. en üste de saman yığınları koymuş ki kimse kanaldan şüphe etmesin.

VikiKaynak sitesinden

mesela bir deyim vardır

'Buyurun cenaze namazına' der...