Alimler emri maruf, nehyi münker vazifelerini yaparlarken destek görürlerdi. Yaşadıkları muhitin terbiyesine hak sahibi sayılırlardı. Bir işi tenkit ederlerse, ?Sana ne, ne karışıyorsun!? asla denilmezdi. Aksine alimin ikazına kulak asmayanlara, ?Hocaefendi böyle söyledi de sen hala bildiğin gibi devam mı ediyorsun? denilirdi.

HATİCE KÜBRA ERGİN

Rahmetli ninemiz, her torunu için?hoca olsun? diye dua edermiş. Çünkü en büyük hasreti ve arzusu, kaybettiği babasının yerini alacak bir alim yetiştirmekmiş.

Şimdi düşünüyorum da ninemizin babasına verdiği kıymet, Osmanlı terbiyesinde alime verilen kıymetin bir göstergesiydi aslında?

Belki tahsilli insan sayısı çok değildi ama ilmin kıymeti vardı. Herkes ilim sahiplerine, ilminden ötürü hürmet gösterir ve öğütlerine candan kulak verirlerdi. Din namına olan ikazlarına itiraz edilmez, dudak bükülmez, itaat edilirdi.

Toplumların alim yetiştirme zorunluluğu

Bu sebeple Müslüman toplum, alim yetiştirmeyi ve onlara hürmet göstermeyi ihmal etmemelidir. Hem alimlere hürmet göstermek, yeni nesillerden din ilimleri üzerinde ihtisas yapmayı seçenlerin sayısını artıracaktır. Malumdur ki marifet iltifata tabidir.

Osmanlı sultanlarının hepsi de ulema ve meşayıha karşı büyük hürmet gösterirlerdi. Son devirlere kadar, onların sultanlara öğüt vermesi, onların da alimlere danışarak iş yapması geleneği sürmüştü.

Alim olmayanlara düşen vazife de ilgi ve itibar göstermek için şöhret peşinde olanları değil, ilmiyle amil, muttaki ve hakkı söylemekten çekinmeyen alimleri tercih etmektir.

- Paşa olacak inşaallah, paşa olacak, diyerek hoplatıyormuş. O böyle deyip hoplattıkça babamın babaannesi de:

Efendimiz sallallahu aleyhi vesellem, Uhud harbinden sonra şehitleri toprağa verirken, kıble tarafına en yakın noktaya, Kur?an-ı Kerim?den en fazla sure ezberlemiş olanı defnediyordu. Yani ilim sahibi olanın cenazesine bile üstünlük payesi veriyordu. (Buhari, Cenaiz, 73, 76)

- Aman günah olan bir şeye bakıp gülmeyin. Sakın ha Allah?ın beğenmediği bir şeyi beğenmeyin. Sonra kalbinizden iman gidiverir. Benim babam derdi ki?ahir zamanda imanı muhafaza etmek, avucunda kor ateş tutmaktan daha zor olacak.?

Osmanlı toplumunda, bugünkü gibi her çocuk yıllar boyunca okula gitmez, eline verilen diplomaya güvenip, ?Ben de biliyorum, ben de adam oldum? diye dolaşmazdı.

Bu sebeple alimlerin yetiştirilmesi konusunda herkes elinden geleni yapmalı, gençleri gücü nispetinde ilme teşvik etmelidir. Bu teşvik maddi de olmalıdır manevi de? Yani hem ilme kabiliyeti olup da maddi gücü olmayanlara yardım edilmeli hem de onlara hürmet ve itibar ederek ilimde derinleşmeleri teşvik edilmelidir. Mesela bu itibarın bir göstergesi, sohbetini dinlemeye koşmak, imkan olursa düğününüze, davetlere çağırmak, öğütlerini hürmetle dinlemek, ilmine hürmeten, saygıda kusur etmemek gibi hareketler olabilir.

Konyevi. net

Bu cümleleri açıklamak gerekirse: Farzı ayn; demek, ferdi sorumluluk, yani herkesin kendi başına taşıdığı mesuliyet demektir. Her bir Müslüman ferdin, ilmihalini bilmesi; yani hayatını sürdürürken, helalleri haramları ayırt edecek kadar ve ibadetlerin yerine gelip gelmediğini bilecek kadar dini bilgi sahibi olması zorunludur. Mesela bir tüccarın, ticaret işinde helal ve haramı bilmesi, bir kadının kadınlara mahsus halleri bilmesi ilmihal kapsamına girer. Bunları bilmemek mazeret değildir.

İlmi, rivayet için değil, riayet için öğrenirlerdi!

Ninemize Allah uzun bir ömür nasip etti, son günlerine ben de yetiştim. Onun devamlı babasından söz ettiğini hatırlarım. Ne annesinden ne de başkasından bahsetmez, daima babasının ne kadar ilim ve takva sahibi olduğunu anlatırdı.

Allah hem niceliklerini, hem niteliklerini artırsın... :)

değerlerini bilmek lazım...

Hocalık evladır paşalıktan

Büyüklerim anlatırlar; dedem askerden izne geldiğinde, yanında hemşerisi olan çavuşunu da misafir getirmiş. Bir gece evlerinde misafir kalması icap eden çavuş, o sıralar küçük bir çocuk olan babamı sevmek için kucağına almış, dizine oturtmuş ve:

Yine bir hadisi şerifte Efendimiz : ?Saçı sakalı ağarmış Müslüman?a, okuyuşunda aşırı gitmeyip ahkamıyla amel eden Kur'an hafızına ve adil hükümdara saygı göstermek, Allah Teala'ya duyulan saygı ve ta'zimden ileri gelir? (Ebu Davud, Edeb, 20) buyuruyordu.

Hangi alim?

Çöküş döneminde ise ne yazık ki alimlerin toplum içindeki itibarları eskiye nazaran düştü. Bilhassa Avrupa?nın tesirinde yetişen yetki sahiplerinin katında, alimlerin öğütlerinin tesiri kalmadı. İşte, o zaman Osmanlı toplumu, onu başka milletlerden ayıran üstünlüğünü yitirdi.

Ninemizin nezdinde babasının öğütleri o kadar kıymetliydi ki? Sanki babası hiç ölmemiş, kapının arkasında gizlenmiş de onu gözleyip duruyormuş gibi davranırdı. Her hadiseyi, her durumu ve davranışı, ?Babam görse ne derdi? gözüyle değerlendirirdi.

- Hoca olacak de evladım, hoca olacak de, dermiş.

Ninemiz, babasının hallerini ve öğütlerini büyük bir hürmetle yad eder ve çeşitli vesilelerle bizlere aktarırdı. Allah korkusundan çok bahsederdi ve son nefeste imanını kaybetmekten çok korkardı. Mesela, günaha benzeyen veya dinen hoş sayılmayan bir şeye bakmaz, dinlemez, yüzünü çevirirdi. Bize de:

Mahalle mektebinde alınan ilk tedrisattan sonra, hocasının bir cevher görüp de medrese eğitimine yönlendirdiği kişiler ilim tahsil ederdi. Onlar da tahsilleri sırasında sadece kuru bilgi edinmezlerdi. Aynı zamanda bildiklerini yaşamak ve ilmin izzetine yakışan bir hayat sürmeye ehemmiyet verirlerdi.

Alimlere gereken değer verilmiyor

alimler gök kubbeyi tutan sutunlardır,

Bugüne geldiğimizde ise ne yazık ki o devirleri hakkıyla anlamaktan ve değerlendirmekten o kadar uzağız ki? Çünkü zihinlerde o kadar bilgi ve fikir kirliliği var ki, alimlere gösterilen saygının dayanağını bile unuttuk. Halbuki ceddimiz, alimlere hürmet göstermeyi peygamberimizden öğrenmişti.

Alimlerin de bu hürmete liyakatlerini muhafaza etmek için ilmin izzetine uygun bir hayat yaşamaları uygun olur. Alimler mal, mevki ve şöhrete düşkünlük göstermemeli, bunları elde etmek veya kaybetmemek için haktan ayrılmamalıdır. Sözlerinin her kesimde tesirli olması için zenginlerle ve yetki sahipleriyle fazla samimi olmamalı, ilmin izzetini muhafaza etmelidirler.

İslam toplumunda her ferdin kendi ilmihalini bilmesi farzı ayındır. İslami ilimlerde ihtisas sahibi alimler yetiştirmesi ise toplumun üzerine farzı kifayedir.

Bunun yanında İslami ilimlerin belli kollarında uzmanlaşmış alimler yetiştirmek ise toplumun üzerine farzı kifayedir. Bu farz, topluma ait bir görevdir. Yani dini ilimlerde uzmanlaşmak, ilme kabiliyetli, zeka derecesi elverişli kişilerin boynunun borcudur. Onlar yerine getirirse diğerlerinden bu yükümlülük kalkar. Ama toplumdaki hiç kimse bu görevi yapmazsa herkes sorumlu olur.

Alimler, hem ferdin hem toplumun ıslah edicileridir. Alimler olmazsa bütün mevziler nefislerin istilasına açık bir hale gelir. İbnu Abbas radıyallahu anhuma anlatıyor: ?Resulullah aleyhisselatu vesselam buyurdular ki: ?Tek bir fakih, şeytana karşı bin abidden daha yamandır.? (Tirmizi, İlim 19, no: 2083.)

Belki ilmiyle olgunlaşmış, kemale ermiş bir alim, insanların itibarına ehemmiyet vermez, buna ihtiyaç da duymaz. Hatta kalplerine ucub ve riya gibi hislerin gelmesinden korkarak kendilerine fazla düşkünlük gösterilmesinden kaçınabilirler. Doğru olan da alimlerin böyle bir alakayı celbetmek için gösterişe kalkışmaması ama halkın içtenlikle ve abartıya kaçmadan alime hürmet göstermesidir.

Babasının uzun uzun ve göğsü hıçkırıklarla inip kalkarak ve gözleri yaşararak namaz kıldığını anlatırken gözleri yaşarır, ?Kim bilir o neler biliyordu da öyle korkuyordu. Biz gafiliz de ondan korkmuyoruz. Bakalım halimiz ne olacak!? diye dertlenirdi.

Makam mevki ve dünyalığa itibar etmeyip ilmin izzetini yüksek tutan alimler, halkın gözünde de sözü geçerli kişilerdi, sultanların nezdinde de?