1. Doğu Anadoludan verilecek topraklarla bağımsız ve ya özerk bir Ermenistan Cumhuriyeti kurulacaktır.

(I. Dönem Zabıt Ceridesi, 24. C., s.286)

Mehmed Vahideddin, 13 Mart 1924

(I. Dönem Zabıt Ceridesi, 24. C., s.280)

Gelenlerin amacı, M. Kemal gibi kişilerin hakkından gelip gurbet köşelerinde sürünmekten kurtulmak, buna hazırlık olmak üzere de Paris'te bir gazete çıkarmaktır. Bu tasarıyı gerçekleştirebilmek için Vahidettin'den para isterler. Vahidettin 2.000 İngiliz lirası verir.

?KUVA-YI MİLLİYE ADI ALTINDA ÇIKARDIKLARI FİTNE VE FESATLA, anayasaya aykırı olarak halktan zorla para toplamak, asker almak, bunun aksine hareket edenlere işkence ve eziyet ederek şehirleri yakıp yıkmaya kalkışmak suretiyle iç güvenliği bozanların tertipçisi oldukları iddiasıyla haklarında dava açılan, Üçüncü Ordu Müfettişliğinden alınarak askerlik mesleğinden çıkartılmış bulunan Selanikli Mustafa Kemal Efendi, Eski yirmi yedinci fırka kumandanı miralaylıktan emekli İstanbullu Kara Vasıf Bey, Eski yirminci kolordu kumandanı Mirliva Salacaklı Fuat Paşa ile Eski Vaşingtın elçisi ve Ankara milletvekili Midillili Alfred Rüstem ve sıhhiye eski müdürü İstanbullu Doktor Adnan Bey ile Üniversite Batı Edebiyatı eski öğretmeni Halide Edip Hanımın, ayrıntıları 11 Mayıs 1336 (1920) tarihli ve 20 numaralı karar tutanağında yazılı olduğu üzere, Mülkiye Ceza Yasası?nın kırk beşinci maddesinin birinci fıkrası delaletiyle elli beşinci maddesinin dördüncü fıkrası ve elli altıncı maddesi uyarınca, sahip oldukları askeri ve mülki rütbe ve nişanlarla, her türlü resmi unvanlarının kaldırılmasına ve İDAMLARINA, halen firarda bulunmaları dolayısıyla yasa hükümleri gereğince mallarının haczedilerek, usulüne göre yönetilmesine ilişkin İstanbul bir numaralı sıkıyönetim mahkemesi tarafından gıyaben verilen hüküm ve karar, ele geçirildiklerinde tekrar yargılanmak üzere onaylanmıştır.

Vahdettin gurbette sefalet içinde öldü diye duygu sömürüsü yapanlara;

Harbiye Nezareti

Vahdettin, Malta?dan Avrupa?ya geçmiş ve İtalya?da San Remo?da orta boy bir villaya yerleşmiştir. Daha sonra, İstanbul?da bıraktığı eşleri ve eşlerinin yardımcıları da gelince Magnoli villası adlı büyük bir köşkte yaşamaya başlamıştır. Köşkün yıllığı 600 İngiliz lirasıdır.

"M. Kemal'i taht ve tacıyla birlikte yerle bir etmek başlıca emelimdir."

24 Mayıs 1336 (1920)

9 Mart 1924te, Vahidettin, San Remo'da, basına şu demeci verir:

Nüsha : 705

K. Karabekir Paşa : "Kötü ruhlar gibi karşımıza çıkan bu adamlar, İstiklal Savaşı'nın başlangıcında, doğudaki en uzak köşelere kadar fesat ellerini salmasalardı, hatta benim birliklerimin, karargahımın içine kadar Ferit Paşa mel'unu zehirli mektuplar göndermemiş olsaydı, bu şerefli günlere iki yıl önce kavuşurduk. Bunlar idrakten, vicdandan yoksun birtakım insanlar... TBMM'nin kesin emriyle ve ilk fırsatta, İstiklal Mahkemesi ile bu adamlara gereken işlemi yapalım. Tevfik Paşa, 'eğer Bab-ı Ali barış konferansına gitmezse, bunun İslam aleminde büyük etki yapacağını' yazıyor. Genel Savaşta cihad ilan edilmiş iken, kendi şahsım adına ve kumandan olarak söylüyorum, gerek Çanakkale'de, gerek Irak'ta sürekli İslam askerleri ile savaşmak zorunda kaldım. Halbuki bugün, İstiklal Muharebesini yaparken ve İstanbul aleyhimize bir cihat fetvası çıkarmış iken, doğuda İslam, ellerini bize, Anadolu milletine uzatmış ve İstanbul hükümetini lanetlemiştir. Bütün şehitlerimiz, bütün gazilerimiz, ayakları, bacakları kopmuş kardeşlerimiz, bu adamları lanetliyorlar."

İstanbul'da hayatımı tehlikede gördüğümden İngiltere devlet-i fahimanesine iltica ve bir an evvel mahall-i ahare naklimi talep ederim efendim.

(Tarık Mümtaz Göztepe, Vahideddin Gurbet Cehenneminde, s.138, 166)

"Altı milyon Türkün, haksız yere Hilafet makamına tecavüzünü protesto ediyorum... Ben yegane Halifeyim. İstanbuldaki ise Halife değildir."

Harbiye-Divan-ı Harp

Amerika Cemahir-i Müttefikiye Reisi Mösyo Coolidge Cenablarına;

(Tarık Mümtaz Göztepe, Vahideddin Gurbet Cehenneminde, s. 148)

5. Belediye ve parlemento seçimleri İngiliz konsoloslarının kontrolleri altında yapılacaktır.

"Kendisinin ve padişah efendisinin ümitlerinin Allah'tan sonra İngiltere Krallık Hükümetinde toplandığını beyan etti ve bunun Londra'ya bildirilmesini istedi"

(Tarık Mümtaz Göztepe, Vahideddin Gurbet Cehenneminde, s.140,141)

''Kasrın bütün kapılarında şık İtalyan polislerinden çifter çifter selam ve ihtiram memurları nöbet bekliyor... Küçük kasırda da çifter çifter İtalyan kızları pervane gibi dolaşarak hizmet ediyorlardı yıllığı 600 ingiliz lirasına.''

"Kürt şeyhleri... Mühim bir sır... Büyük vazife... Komite... Bomba patlatmak..."

DOSYA No : 70

Mehmet Vahidüddin

"Sultan Vahidettin, San Remo'ya geldiği günden beri, çeşit çeşit teşkilat projeleri ile buraya akın eden bir sürü muhalefet grupları, önceki Padişahın sayılı ve sınırlı servetinden hayli paralar vurup Paris'in, Londra'nın zevk ve sefahat yerlerinde, bu paraların altından girip üstünden çıkmışlar."

Adliye-i Askeriye Dairesi Şubesi

4. İngiltere her ile bir başkonsolos tayin edecek ve bunlar 15 yıl müddetle valinin müşaviri olarak görev yapacaklardır.

"ingiliz milletine kuvvetli sevgi ve hayranlık duygularımı babam Sultan Abdülmecit'ten miras aldım. Ermenilerin öldürülmeleri kalbimi yaralamıştır. Adalet çok geçmeden yerini bulacaktır."

Vahidettin 24 Kasım 1918'de, The Daily Mail muhabiri G. Ward Price'a şöyle der:

Mevlanzade'nin ikinci gelişini, Göztepe şöyle anlatıyor:

Irak'taki Polis Cürüm Araştırma Bölümü'ne mensup genel müfettiş yardımcısı J. F Wilkins 21 Ağustos 1926'da Irak İçişleri Bakanı, İngiliz Yüksek Komiseri ve öteki istihbarat örgütlerine gizli bir yazı göndermişti. Bu yazıya bir de rapor iliştirilmişti. Raporda, şu bilgiler vardı: "Doktor Ahmet Sabri ve Kracya Muratyan Musul'a gitmek üzere 16 Ağustos'ta Bağdat'a uğramış; 18 Ağustos'ta Hacı Raşit el Hava'yı ziyaret ederek, ona, amacı Kürdistan'da Türklere karşı harekete geçmek olan kendi partilerine katılmasını önermişlerdi.

"San Remo, son zamanlarını tam bir istirahat ve sessizlik içinde geçirmek isteyen servet sahipleri ve canının kıymetini bilir zevk ve keyif ehilleri için kurulmuş bir dünya cenneti gibidir."

"Padişah, yeğeni Sami Beyi ordu karargahına göndererek, Türkiye'nin idaresini mümkün olduğunca çabuk ele alması için Britanya Hükümetinden istirhamda bulundu. Barışın beklenilmesi halinde geç kalınmış olacağını söyledi. Britanya memurlarının kontrol maksadıyla memleket dahiline gönderilmesini ve Britanya subaylarının idareye yardımda bulunmalarını rica etti."

İngiliz arşivlerinde yaptığı çalışmalarla tanınan Türk Tarih Kurumu şeref üyesi Prof. Dr. Salahi R. Sonyel'in İngiliz Arşivlerinden bulduğu tartışma yaratacak belge.

Yazar Sonyel'in kitabın dipnotlarında bu raporun, İngiliz Dışişleri Bakanlığı Foreign Office-FO Arşivi'nde 371/11480/E5456 numarayla bulunduğunu yazdı. Ayrıca Sömürgeler Bakanlığı'ndan Dışişişleri Bakanlığı'na 22.09.1926 tarihli yazıda bulunduğunu; ilişiğinde H. Doobbs'un Sömürgeler Bakanlığı'na gönderdiği 2.09.1926 tarihli gizli yazının da ilişikte olduğu bilgisini de verdi.

"Bu sefer bambaşka bir şahsiyet olarak gelmişti. O artık bir Türkiye muhalefet politikacısı değil, bir Kürt ihtilalcisi idi... Yanında Edirne'nin Yunanistan tarafından işgali sıralarında Edirne mebusu sıfatıyla Yunan Mebusan Meclisine iltihak eden Neyir isimli bir vatansızı getirmişti."

(Tarık Mümtaz Göztepe, Vahideddin Gurbet Cehenneminde, s.111)

Sultan Vahidettin ile birlikte hazırladığını belirttiği gizli bir proje verir. Projenin başlıca hükümleri:

PADİŞAH BUYRUĞU

(Jeschke İng. Belgeleri s.9)

(Jeschke İng. Belgeleri s.4)

6. İngiltere, devlet merkezinde ve illerde maliyeyi sıkı bir kontrole tabi tutmak hakkına sahip olacaktır.

Damat Ferit 30 Mart 1919'da İngiliz Yüksek Komiseri Amiral de Robeck'i ziyaret ederek; "babası Abdülmecit'in Vahidettin'i İngiliz devletine ve İngilizlere dostluk duyguları ile yetiştirdiğini, bugün takip ettiği gayenin Osmanlı hükümetini İngiltere devletine mutlak bir teslimiyetle bağlamak olduğunu" söyler.

?Nefis bir saray yavrusu olan villa 40 odası, 15 dönümden geniş bir portakal, limon korusu ve bahçesi bulunan, beyaz renkli mükellef bir kasırdı? İstanbul?dan gelen harem erkanı arasında baş haremi Nazikeda, ikinci haremi Meveddet Kadınefendiler ile son haremi Nevzat ve hemşiresi Nesrin Hanımlar ve Sultan Vahdettin?in 2. Hazinedarı ile birkaç saraylı bulunuyordu? Derhal, kadınefendileriyle, hazinedar ustalarıyla mükellef bir harem hayatı meydana gelmiş, musahipler, yaverler ve esvapçıbaşından, ibriktarbaşına kadar bütün beyler kadrosu kuruluvermiş ve meşhur Mabeyni Hümayun tam tertip canlanmıştı? Osmanlı İmparatorluğu?nun bütün teşrifat ve merasim usulleri olanca titizliğiyle korunuyordu? Sultan Vahdettin?in özel hizmetine ayrıca Natalina isimli ufak, tefek ve sarışın bir İtalyan kızı tayin edilmişti. Bu kasrın tam karşısında küçük ve zarif bir kasır daha vardı. Sultan Vahdettin?in sarayının bir nevi mabeyn dairesi haline getirilmişti? Yaver Zeki bu küçük kasırda kalıyordu. Burası dominyonlarda görevli zengin ve hakim-i mutlak İngiliz sömürgecilerine parmak ısırtacak bir refah ve konfor bolluğu içinde yüzüyordu?

"Vehip Paşa, Gümülcineli İsmail, eski Şeyhülislam M. Sabri Efendi ve Damat Ferit'in Dahiliye Nazırı Mehmet Ali, San Remo'ya gelirler. Vehip Paşa söze şöyle başlar:

(Tarık Mümtaz Göztepe, Vahideddin Gurbet Cehenneminde, s.107)

Ali Fuat Paşa : "Hala İstanbul entrikası son bulmuyor. Bence düşmanların da sonuncusu bugün halledilmelidir!"

19 Ağustos akşamı her ikisi de doktor Şükrü Muhammed'in evine gitmiş ve orada Doktor Ahmet Sabri onlara Türkiye'de geniş kapsamlı bir isyandan söz etmişti. Bununla ilgili planın amacına da değinen Sabri, Büyük Britanya'dan kapsamlı bir yardım gelmesinin beklendiğini de söylemişti. Kürt asiler epey hazırlık yapmışlardı. 40 bin kadar Kürt militan emekli subaylarca eğitiliyordu. Bu militanların önderleri düşük Padişah Vahdettin'le ve o sırada Türkiye'nin muhalefet partisiyle şu koşullara göre anlaşmaya varmışlardı: Mustafa Kemal'i erkten düşürmek için bu kişiler yardımda bulunacak; iktidarı ele geçirince 'Kürt bağımsızlığını' tanıyacaklardı. Onların iddialarına göre, aralarında Rusya, Fransa ve İtalya olmak üzere, çeşitli yabancı yönetimlerle görüşmelerde bulunmuşlardı."

Göztepe, Mevlanzade'nin bu seferki teklifinin ayrıntılarını açıklamıyor ama bazı anahtar kelimeler veriyor:

Halife-i Müslimin Mehmed Vahidettin, 16 Teşrinisani 1922

Irak'taki bir İngiliz polis müfettişinin, İngiliz Yüksek Komiseri ve istihbarat örgütlerine gönderdiği raporuna göre, 1926'da 40 bin Kürt militanın Musul'da Türkiye'ye karşı emekli subaylarca eğitilmişti. Bu militanların önderleri, devrik Osmanlı Padişahı Vahdettin'le ve o sırada Türkiye'nin muhalefet partisiyle Mustafa Kemal'i yönetimden düşürmek için anlaşmışlardı. Vahdettin iktidarı ele geçirince, "Kürt bağımsızlığını" tanıyacaktı.

"Sultan Vahideddin adamlarına Padişahlığı esnasında aldıkları maaşları, gurbette de fazlasıyla ve düzenli olarak veriyordu... Bu bol maaşlı kapı yoldaşlarına gün doğmuştu. Hepsi de İstanbul'daki ikbal günlerinde aldıkları maaşlardan yüksek aylık alıyor, ayrıca da Yıldız Sarayının meşhur mutfağını aratmayacak mükellef ve zengin bir mutfak sofra sofra yemekler yetiştiriyordu. Öğle ve akşam yemeklerine burada bir de mükellef sabah ve ikindi kahvaltıları ilave edilmişti. Yıldız Sarayının o zengin ve meşhur mutfağı, çeşit ve nefisliğinden çok şey kaybetmeden San Remo'da da devam ediyordu."

"Bu dakikadan itibaren ben de bu dört başı mamur villanın daimi ve itibarlı sakinlerinden biri oluyordum... Berlin'de canıma tak diyen kıtlığın ve karşılaştığım sayısız zorlukların burada ağız tadıyla acısını çıkaracağıma iyiden iyiye aklım kesmeye başlamıştı."

Dosya Tasnifi

2. İngiltere, Türkiye'nin dışa karşı bağımsızlığını korumak ve iç asayişi sağlamak için gerekli gördüğü yerleri 15 yıl süreyle işgal edebilecektir.

(10 Mart 1924 günlü Le Journal gazetesinden aktaranlar, Grammont-Mammeri, Tarih ve Toplum, s.58 ve 61, 53. dipnot/16. sayı)

Bu geniş kadroya, büyük bir pişkinlikle Tarık Mümtaz Göztepe de katılacaktır:

"Bu küçük Yıldız Sarayında yaşayanlar, Vahidettin'in 25 kişiden fazla olan maiyeti ve saray mensuplarıyla birlikte 40 kişiye yakındır."

(Jeschke, İng. Belgeleri s.4)

General Harington Cenaplarına;

Mevlanzade Rıfat, San Remo'ya ilk defa, 1922'de Yunanistan'da iktidarı ele geçirmiş bulunan ihtilal hükümetinin reisi General Plastiras'ın temsilcisi olduğunu söyleyen bir Yunanlı albayla birlikte gelir ve Yunanistan ile Vahidettin arasında, Ankara'ya karşı bir kombinezon yapmak istediğini bildirir... Vahidettin, Mevlanzade Rıfat'a da para verecektir.

Bu Padişah Buyruğu?nu yürütmeye Harbiye Nazırı görevlidir.

Karadeniz Ordusu Başkomutanı General Milne'in 16 Aralık 1918 günlü raporu:

Dersaadet İşgal Orduları Başkumandanı

3. İngiltere, Osmanlı bakanlıklarında gerekli görülen yerlere İngiliz müsteşarlar tayin edebilecektir.

(Amiral de Robeck'in raporuna dayanarak, Jeschke İng. Belgeleri s.5 ve 38)

Siyasi olayların ve gelişmelerin tüm iç yüzünü, hangi nedenlerden dolayı Saltanat merkezimi geçici bir süre için terk etmek zorunda kaldığımı biliyorsunuz. Bu konuda ayrıntılı bilgi sunmayı gereksiz görüyorum. Bu süresiz uzaklaşmam, babadan kalma sahip olduğum Saltanat ve Hilafet makamından vazgeçtiğim anlamına gelmeyeceği açıktır. ANKARA MECLİSİ GİBİ BİR İSYANCI FİTNENİN bu konuda alacağı tüm kararların geçersiz olacağını bildiririm. Şöyle ki; islam Hilafetinin Osmanlı Saltanatından soyutlanması ve ayrılması ve Hilafetiıı tümüyle kaldırılması dini, kavmiyeti, vatan belirsiz ve karışık askerlerden ve öteki sınıflardan oluşan küçük bir şer zümresinin kısmen zorla ve kısmen bilgisizlik ve gafletle yönlendirdiği beş-altı milyonluk Türk kavminin yetki alanı içinde değildir. Bu ancak tüm islam dünyasınca atanan uzman kişilerden oluşan bir meclisin toplanması ve tüm din bilginlerinin ortak kararı ile çözümlenecek büyük bir evrensel sorundur. islam bilginlerinin bildiği üzere şeriata aykırı kararlar herhangi makamdan olursa olsun sonuçsuz kalmaya mahkumdur. Bundan başka bu durumun, içinde bulunulan koşullarda islam dünyasmda sonuçları pek vahim olabilecek büyük bir heyecana yol açacaktır. Ayrıca gelişmiş ülkelerin iç güvenliklerine de büyük bir etki yapacaktır. Hanedanımm ileri gelenleri aleyhinde Ankara meclisi tarafindan kabul edilen sürgün ve kovma, emlakine ve bireysel mallarına el koyma gibi haksız kararları hanedanımın bireylerini, insan ve kişilik haklarından soyutlar mahiyettedir. Bu konuda yüce kişiliğiniz ve cumhuriyet hükümetiniz tarafindan olanaklar ölçüsünde yapılabilecek yardımları pek değerli sayacağımı açıklamaya gerek yoktur. Bu vesile ile sağlıklı olmanızı yüce haktan niyaz eylerim.

Damat Ferit 9 Mart 1919'da Amiral Webb'i ziyater eder. Amiral görüşmeyle ilgili raporunda şunları belirtiyor: