Mayevka'da yaşayan Kürtlerin sürgünden sonra aradan on yıllar geçmiş olmasına rağmen hala Türkçe konuşmaya devam etmeleri o kadar anlamlı ki! Bunu binlerce kilometre uzakta bulunan her anlamda zor bir coğrafyada kendiliğinden ve isteyerek yapmışlar. Bu en son Osmanlı'da ifadesini bulan tek bir aileden olma duygusunu ve bu büyük aileden kopmama direncini yansıtıyor. Bunun da belki tek yolu, ortak dili korumaktan geçiyor. Onların verdiği duygular, aynen Mayevkalı Zerife'nin hediye ettiği yün çorapla kış boyunca ısınmam gibi, bugün de hala içimi ısıtıyor. Bu yazıyı yazma konusunda bana ilham veren de bu oldu.

Onlarla, yakın zaman önce vefat eden bir kişinin mevlidi için toplandıkları bir sırada buluştum. Sohbet boyunca Sultan teyzenin yanında oturdum. 87 yaşında ama o kadar enerjik ki. Yaşını sorduğumda tahmin etmemi söyledi. 20 deyince "Hayır, daha 18 yaşındayım." demez mi! Onu enerjik kılan biraz da Türkiye'ye dönme umudu. 1994 yılında akrabalarını ziyaret amacıyla Hopa'ya gitmiş. "Orada en çok ne hoşuna gitti?" diye sorduğumda "Türkiye'nin kokusu" demesi, buram buram içimi doldurdu.

Şimdilerde ise Başbakan Erdoğan, Türkiye'ye bağlılıklarının en büyük nedenlerinden biri. Dursun Dede'ye, "Başbakan Erdoğan'ı neden bu kadar çok seviyorsun?" diye sorduğumda, "kendi cinsum da" diye başlıyor anlatmaya ve "kendi yerimdendur", "kendi kebulemdendur" diye devam ediyor. Tabii ki Başbakan Erdoğan'ın başarılarından gurur duyuyorlar ama sevgileri yine de aidiyetle ilgili.

Nurçin Yıldız, Zaman, 19.6.2012

"Canım o yeri istiyor." diyor Dursun Dede. O yerden gelen biri olarak bu sözlerin uyandırdığı birçok duygu ile beni de silkiyor. Artık bu kadar sade ve bu kadar hesaptan/çıkardan uzak duygu seline tercüman olmak boynumun borcu.

Üniversitede tarih okuyan Laz Fatma Hanım, dersler sırasında "Osmanlı-Rus Savaşı'nı dinlemek istemezdum." diyor. Sınavlarda taraf olmasını gerektiren bir soru çıktığında da "Ben onu demeyum derdum, çıkıp giderdum." diyor. Öğretmen olduktan sonra da bu konuları anlatması gerektiğinde öğrencilerine "kendinuz düşünün" diyerek, bu durumu gayet felsefi bir yaklaşımla geçiştirmeyi bilmiş. Yani bu insanlar, daha iyi bir gelecekten feragat ederek ve üstelik komünist idaresi altında geçmişimizi belki bizden daha çok sahiplenmişler. Laz Sadık Bey'e güzeller güzeli kızı Fikriya'yı kastederek "Diyelim ki bir Rus ile evlenmek istedi." diye soruyorum. Güya bu konuyla ilgili yaklaşım ını ölçeceğim. Ancak çok zaman geçmeden böyle bir tahayyülün bile onlara ne büyük bir hakaret olduğunu anlıyorum. Zira Sadık Bey, ateş basmışçasına kendini dışarıya atıyor. Arkasından bakakalıyoruz. Ailesi, odada duramadı diyor. Çok utanıyorum. Oş ilinin Kökcar köyünde yaşayan sürgün Karadenizli Türkler ise "Şu anda 60 kızımız evlilik çağında, başka milletlerle evlenmelerine izin vermiyoruz" diyerek yaklaşımlarını kolektif olarak ifade ediyorlar. Kısacası Türkiye'ye geri dönme umudu, onların tüm yaşamını etkiliyor. Tek amaçları, geri döndüklerinde hiçbir parçalarını arkada bırakmadan yekpare olarak dönebilmek. Binlerce kilometre ötede Türkiye ile tek vücut gibi yaşama dirençleri beni dehşete düşürüyor. Onları dinlerken devamlı olarak içimden "siz kahramansınız" diyorum.

Dursun Dede, Batum'dan sürgün edildiğinde 15 yaşlarında çocuk-ergen arası bir yaşta imiş. Ama sürgün sırasında çocuk olan kısmı geride bırakmış ve bundan sonra çocukluğundan ebediyen vazgeçerek daima büyümek zorunda kalmış. Türkiye'ye ait duygularını ise 15 yaşındaki bir çocuğun saflığıyla getirmiş buralara ve bu duyguları uzak Kırgız steplerinde aynen bir fanusta korur gibi korumuş.

Kısacası, bu yazıyı son dönemde Türkiye'de dil konusunda yaşanan tartışmalara Laz Dursun dedeyi, Hemşinli Sultan teyzeyi, Kürt Zerife'yi de dahil etmek için yazdım. Çünkü onların durumunun "tarihte bir karşılığı var" ve dolayısıyla da "eşyanın doğasını" yansıtıyor. Bundan dolayı bu sese kulak vermemiz gerekiyor. Bunun pratik bir boyutu da var. Zira Türkiye, giderek büyüyen ve iddiaları olan bir ülke. Dünyanın değişik yerlerinde Türkiye'ye hala çok canlı referanslar ile bağlı ve gelecek Türkiye tasavvurlarımıza yön verecek bir olgunluk ve birikime sahip milyonlarca insan var. Dolayısıyla da dil dahil gelecek planlamaları yapılırken Türkiye, bu milyonlarla beraber bir bütün olarak düşünülmelidir.

Kırgızistan'a sürgün edilen Lazlar aynı anda Lazca ve Türkçe, Hemşinliler Hemşince ve Türkçe ve Kürtler de aynı anda Kürtçe ve Türkçe konuşuyorlar. Osmanlı bakiyesi bu topluluklar, belki de dünyada iki anadilli olan nadir halklardan. Üst kimlik olarak kesinlikle Türkiye'ye aitler. Onlar için Türkiye 'din olan ülke olduğu kadar dil olan ülke' de. Bir Laz dedenin, evin içinde torunlarının Rusça konuşmasına asla müsaade etmediğini bizzat torunundan dinledim. Rusça konuştukları zaman torunlarını yarım serçe parmağı ile taşıdığı kalpağıyla dürterek "Ceddi Bokli" diye kovalarmış. Burada bütün diğer ailelerin çocukları da evde Rusça konuştuklarında "senin baban Rus mu" sözleriyle büyümüş. Onlar için ev, adeta başka dinlerden korunduğu gibi başka dillerden de korunan bir mabet gibi. Öte yandan Türkçe, Türkiye hayallerinin de önemli bir parçası. Şöyle ki, Laz Nezmi Bey, Türkiye'ye olan özlemini Türkiye'nin nasıl bir yer olduğu tasavvuruyla anlattı. Türkiye hayalini "Etrafımda hep Türkçe konuşulur." diye tanımladı. Bir başkası ise, "bana bir şok olur, hepsi ben kimi" diye. Bir diğeri de, "oki giderum Türkiye'ye, en bana güzel görünecek şey ne ki gezem millet Türk dili konuştuğu zaman" diye. Ahıskalı Letif dedenin söyledikleri ise Karadenizli, Kürt, Laz ve Hemşinli olmak üzere sürgün ile buralara savrulup gelen herkese tercüman oluyor: "Türkiye hiç sevilmez mi? Orada dil var!" diyor Letif dede. Kısacası bütün bu tahayyülat "bir" olma duygusunu yansıtıyor.

Ancak bu koku artık bir kez sindiğinde yeri geldiğinde bir bedel de ödemek gerekiyor. Bunu en iyi bilenler de Mayevkalılar. Bilindiği gibi 2010 yılında Kırgızistan'da yaşanan olaylar sırasında isyancılar başkent Bişkek'in bir banliyösü durumunda olan Mayevka köyüne saldırdılar. Mayevka köyünde yaşayanlar etnik olarak Kürt kökenliler. Olaylar sırasında Türkiye bu insanlara sahip çıktı ve daha sonra TİKA aracılığıyla evini kaybeden ailelere yeniden ev inşa edildi. Velhasıl, bu insanları şu-bu diye tanımlamak abes. Ancak bazı şeyleri tam olarak tespit etmek için bazen bunu yapmak gerekiyor. Kısacası, onlar Türkiye'yi nasıl algılıyorsa Türkiye de onları öyle algılıyor. Yani tarihimizin bize emaneti olan yekpare bir bütün olarak.

TÜRKÇENİN BİRLEŞTİRDİĞİ HAYATLAR

Adları Mustafa, Ahmet, Halit, Habibullah, Selim, Sultan, Nazife, Hatice... İsimlerini çok net hatırlıyorum. Çünkü anlamlarını onlara tek tek açıkladım. Mustafa'nın seçkin demek olduğunu, Ahmet'in hamd eden anlamına geldiğini, Nazife'nin temiz anlamı taşıdığını söyledim. Köy imamı olan Habibullah Abi'ye adının anlamını, "habib" sevgili demek diye açıklamaya başlayınca kızardı/utandı. Habib'in Peygamberimiz'e isnat olduğunu bilmiyordu çünkü. Söyleyince bu sefer sessizce gururlandığını hissettim. Bu şekilde bana kelimenin anlamına kavuştuğu ana şahitlik etmenin sonsuz hazzını yaşattılar. Kırgızistan'ın Kızılkaya bölgesinde yaşayan Hemşinlilerin Müslümanlığını en iyi sınayan şey 70 yıllık Sovyet dönemi. Üstelik onlarınki eğreti bir Müslümanlık da değil. Neredeyse Müslümanlıklarını meydan okur gibi yaşamışlar.

Yazıyı ilgi ile okudum. Paylaşım için teşekkürler.

Dağlıca ile yüreklerin dağlandığı günde çıkan güzel bir yazıydı.

Türkiye, Türkün namusu

Türk-i-ye