CHP?nin ana muhalefet partisi olarak çıktığı 1965 seçimlerinde küçük sağ partiler muradına ererek meclise girmeyi başardılar. Ve Milli Bakiye?nin tam da onlara göre bir sistem olduğu ortaya çıktı: Kısa bir süre önce Alpaslan Türkeş?in arkadaşlarıyla beraber girerek ele geçirdiği ve eski yöneticilerini tasfiye ettiği CKMP, kazandığı 11 milletvekilinin tamamını ulusal seçim çevresinden elde etti . YTP kazandığı 19 sandalyeden 15?ini ulusal seçim çevresinden çıkardı. Millet Partisi de 31 milletvekilinin çoğunu ulusal artık oyu sayesinde elde etti.

Seçim sistemindeki yüzde 10 barajı 12 Eylül?ün ürünlerinden biri. Darbe öncesi dönemi teşkil eden 1974-1980 yılları Türkiye?de büyük bir siyasi istikrarsızlığa sahne oldu. Özellikle darbenin tarihi yaklaştıkça ülke adı konulmamış bir iç savaş ortamına sürüklendi. Darbeyi yapan generaller hizmetlerindeki sivillere ülkenin temel siyasi kurumlarını ve kurallar dizgesini tasarlattırırken, darbe öncesi dönemin faturasını kısmen de seçim kanununa kestiler. 12 Eylül öncesinde ülkenin adım adım iç savaş ortamına sürüklenmesinde kuşkusuz parlamenter düzeydeki siyasi istikrarsızlığın da payı vardı. CHP 1973 seçimlerinden birinci parti olarak çıkmış ama tek başına hükümet kuracak çoğunluğu elde edememişti. Bir sonraki seçime kadarki yasama döneminin önemli bir kısmında iktidarda, ortak paydası CHP ve sol karşıtlığı olan sağ partilerin koalisyonu yani?kendilerine verdikleri isimle? Milliyetçi Cephe vardı. Milliyetçi Cephe döneminde Türkiye?de siyasal şiddet adım adım arttı. 3 milletvekili olduğu halde hükümete 2 bakan veren MHP?ye bağlı ülkücüler, güvenlik güçlerinin himayesi altında?sokakta? sola karşı harekete geçtiler. 1975 sonlarına kadarki ilk cinayetlerde öldürülenler hep sol görüşlüler olurken, bir noktadan sonra karşılıklı cinayetler aşamasına gelindi. Haberin CHP oylarını arttırarak 1977 seçimlerinden de birinci parti olarak çıktı ama gene mecliste yeterli çoğunluğu sağlayamadı. Bu seçimlerden 12 Eylül darbesine kadar geçen dönemde kah zayıf azınlık hükümetleri kuruldu, kah kırılgan koalisyonlar iş başına geldi. Bülent Ecevit?in 1978 başında Başbakanlığa gelmesiyle beraber sola karşı Kontrgerilla faaliyetleri arttı ve ülke adı konulmamış bir iç savaş yaşamaya başladı. Yıpranan Ecevit hükümeti yerini 1979 sonunda Süleyman Demirel?in AP?sine bıraktı ve git gide artan cinayet ve katliamlarla 12 Eylül?e gelindi.

Gerek Kenan Evren?in açıklamalarına bakıldığında gerekse Danışma Meclisi?nin tutanakları incelendiğinde, tasarlanan siyasal sistemin?istikrar? namına iki partinin egemenliğinde olmasının tercih edildiği görülüyor . Tutanaklara bakıldığında 12 Eylül öncesi dönemin faturasının kısmen MSP ve MHP gibi partilerin meclisteki varlığına kesildiği anlaşılıyor.

Ancak seçimin bir de sürprizi vardı: Türkiye İşçi Partisi . TİP 14 milletvekilliği kazandı ve bu partinin listesinden bağımsız aday olup seçilen Çetin Altan?ın mecliste TİP grubuna katılmasıyla sayı 15?e çıktı. Cumhuriyet tarihinde böylece ilk defa sosyalist bir parti TBMM?ye girdi.

Pek çok kanunu Anayasa Mahkemesi?ne götürerek iptal ettirmeyi başaran TİP, bu değişikliği de mahkemeye götürdü. Ancak Mahkeme AP?nin yaptığı değişikliği iptal etmedi, yalnızca d?Hondt sistemiyle beraber uygulanan çevre barajını kaldırmakla yetindi. AP 1969 seçimlerinden de tek başına iktidar olarak çıkarken, 1965?tekine çok yakın oranda oy almasına rağmen TİP bu kez yalnızca 2 sandalye kazanabildi.

Osmanlı döneminde Ermeni Hınçak Partisi Meclis-i Mebusan?da temsil edilmişti, Kurtuluş Savaşı?nda Büyük Millet Meclisi?nde solcu mebuslar vardı, 80?lerin sonunda Sosyalist Birlik Partisi, 2002?de birkaç aylığına ve 2007?de bir kez daha olmak üzere ÖDP TBMM?de temsil olanağı buldu. Ancak TİP?in seçim başarısı Cumhuriyet tarihinde bir ilktir ve tektir. Bir sosyalist partinin seçimlerde aldığı en yüksek oy oranını ve TBMM?deki en yüksek sayıda sandalyesini elde eden TİP, mecliste grup kurmayı da başardı.

Başından beri Milli Bakiye?ye şiddetle karşı olan Süleyman Demirel?in AP?si, seçim bildirisinde eski sistemi geri getirmeyi vaat etmişti. AP?nin 1965?te mecliste salt çoğunluğu elde etmesiyle beraber Milli Bakiye artık tehlikeye girmişti. 1966?daki ilk değiştirme girişiminin muhalefet tarafından bloke edilme olasılığı belirince teşebbüsünü ertelemek zorunda kalan AP, nihayet 1968?de Seçim Kanunu?nu değiştirmeyi başardı ve d?Hondt sistemi geri geldi. İktidara karşı yıpratıcı bir muhalefet yürüten TİP?i bir sonraki dönem meclis dışı bırakmak da AP için önemli bir hedefti.

DEMİREL ESKİ SİSTEMİ GERİ GETİRDİ