_bilindiği üzere islam, dünyevi bir dindir. yani insanın ebedi ahiret hayatını, geçici dünya hayatında hazırlatan ve dolayısıyla dünyevi hayatın her yanını müslümanın ilgi alanına koyan bir dindir. her müslüman, kudreti nisbetinde bu ilgiyi göstermek durumundadır. imam-ı azam?a nisbet edilen fıkıh tarifi, bu söylediğimizin en veciz ifadesidir: ?fıkıh, bir kimsenin kendisine neyin faydalı, neyin zararlı olduğunu bilmesidir.? bu lehte ve aleyhte olanı bilme prensibidir ki, kitab ve sünnet?i açıklama ve yeni ihtiyaçları bu iki kaynak ışığında karşılama yolunda ömür tüketmiş alimleri, dünyevi hayatın her sahasiyle meşgul olmaya sevketmiş bulunmaktadır. herhangi bir fıkıh kitabının indeksine bakmak, bu gerçeği anlamaya yeterlidir. islam kültürünü anlatmak için tutulan bu yol son derece doğrudur, ama bu nevi eserlerde söylenenleri toptan doğru kabul etmek herhalde pek mümkün olmasa gerektir.

imam şeybani?nin bu nakliyla kalınsa iyi. fakat öyle olmuyor.

ebu cuhayfe isimli sahabi, hz. peygamber?i son senelerinde küçük yaşta görmüş, daha sonra hz. ali?nin hilafetinde nehrevan?a katılmış (38/658), onun küfe beytu?l-mali?ne bakmış, oraya yerleşmiş küçük sahabilerdendir. muhakkak ki bu sahabinin küçük yaşta müşahade ettiği mezkur hadisenin psikolojik bir sevgi gösterisinden öte bir değeri olamaz. anlattığı sahne gerçekten yaşanmış ise, biz, bazı sahabilerin hz. peygamber?e besledikleri engin sevgi, onlara, peygamber?in dokunduğu, kullandığı herşeyi mübarek gösterecek dereceyi bulmuştur ve böyle bir tezahürü islami saymanın da alemi yoktur, der geçeriz. ne var ki bizler gibi düşünmeyen bir fıkıh allemesi, görüldüğü üzere böylesine gayr-ı ilmi bir davranışı kendi temizlik ölçüsüne mesned kılabilmiş ve taraftar bulabilmiştir.

köpek yalamış kabın temizlenmesinde kullanılan bu su temizdir helaldir. çünkü, ondan sakınılmasına dair bir nas yoktur. şeriat, ancak hz. peygamber?in bildirdikleridir. suyun içilmesi helaldir, temizdir. böyle su, ancak hz. peygamber?in emriyle haram kılınabilir .(muhalla, I, r. 127)

bugün bir çocuğun bile komik bulacağı şu ictihadın sahibi allememizin şeriat anlayışı şayet hakim olsaydı, herhalde şimdiye kadar müslüman nüfusundan eser kalmazdı, diyebiliriz.

sahabi ebu cuhayfe vehb ibn abdillah, mekke?nin fethi günü(20haziran 8/11ocak 630) , kırmızı bir çadırda kalan hz. peygamber?i görmüştür. müezzin bilal-i habeşi hz. peygamber abdest alsın için içeriye bir kab su götürüyor. bir müddet sonra dışarı çıkıp, hz. peygamber?in kullandığı suyu dışarıya serpiveriyor. o sırada orada bulunan birkaç kişi koşuşup, toprağa kavuşmakta olan suyla ellerini ıslatmış ve teberrüken temessuhde bulunmuşlar, yetişemeyenler ise, eli ıslak olan arkadaşlarının ellerine sürünüp bereketten nasiplenmeye çalışmışlardır.

sahabenin bu davranışının hz. peygamberce malum olduğunu bilmiyoruz. şayet ona ulaşsa ve o da bunu inkar etmemiş olsa o zaman bu davranışı huccet, delil saymak doğru olur.

_daha, yakınlarda 8 cildlik hacimde eseri 10 cild halinde türkçeye islam fıkıh ansiklopedisi ismiyle çevrilen, günümüz islam dünyasının meşhur alimlerinden ezher menşeli bir profesör buyurmaktadır ki, hz. peygamber?in kan, irin, kusmuk, dışkı, sidik? artıkları tahir, yani temizdir (I/109, not 2). bu islam dışı hükme karşı ne yazık ki çevirenlerden de bir ses duyulmamıştır. anlaşılan, peygamber aşkına düşülen bu nevi dalaletlerin rivayetini engelleyebilmek için epeyce ilmi mesaiye ihtiyaç olacaktır.

ne var ki, ileriki asırlarda onları hatasız imamlar olarak gören ve tenkid dışı bırakan mezheb salikleri bu hataların asırlarca kitablarda yaşamasına sebeb olmuşlardır.

muhakkak ki her müslüman alim kendi iktidarı nisbetinde islam kültürüne ihlasla hizmet etmiş, kendi fikirlerini hiçbir zaman mutlak hakikatler olarak görmemiş, her zaman tenkide açık olduğunu ifade etmiştir.

_garbın hafızı 5/11. asrın müceddidi sayılmış endülüslü bir allememizin, ibn hazm?ın(ö. 456/1064), bundan bin sene kadar önce verdiği bir temizlik kararı karşısında irkilmeyecek bir müslüman tasavvur edemiyoruz:

Kültürel Mirasımızı Eleştri Zarureti

_imam?ı azam ebu hanife?nin başta gelen talebelerinden imam-ı muhammed şeybani (132-189/ 749-805) devletler hukuku sahasında dünyada yazılmış ilk eser olarak görülen meşhur siyer-i kebir?inin(111 rakamlı) haberinde şu hadiseyi nakletmektedir:

hz. peygamber?den mervi bir hadisde: ?birinizin kabını şayet köpek yalarsa veya kabtan bir şey yer içerse, o kimse, kabın içindekileri döksün, sonra da yedi defa yıkasın? denilmekte, bir başka rivayette, yıkamanın yanı sıra toprakla da silinmesi tavsiye edilmektedir. devrin şartları içinde gayet isabetli olan bu tavsiyeyi ibn hazm da kabul ediyor, ama zahiriyyeciliğin icabı olarak bakınız şu müdhiş ictihadda bulunuyor:

imam-ı muhammed?in delil olarak kullandığı bu rivayeti buhari, muslim ve diğer muhaddisler de kendi kitablarına almışlardır.

temizlik imkanlarının pek kısıtlı olduğu devir ve coğrafya insanlarının koyabildikleri, bugün ideal çözümlermiş gibi kaideleştirmenin insan sağlığına vereceği zararları, geçmiş fıkıh alimlerinin üzerine yıkmakla da mesele çözümlenmiş olamaz.

Mehmed said hatiboğlu?nun, islamiyat dergisinin ilk cildinin ikinci sayısında bulunan?kültürel mirasımızı tenkid zarureti? isimli makalesinden alıntıdır.

imam-ı muhammed bu hadiseyi, kullanılmış suyun temiz olduğuna, yani bir şeyi temizlemek için kullanılmış suyun kirlenmeyip temiz kalacağına delil saymışır. çünkü sahabe kullanılmış böyle bir su ile teberrük etmişlerdir. necis olanla teberrük edilemeyeceğine göre, demek ki böyle su temizdir. nitekim bu su pis olsaydı, onların yaptıkları bu hareketi hz. peygamber ikazda bulunur, tasvib etmezdi.

bu rivayetin akabinde şarihimiz şemsu?l-eimme serahsi?nin(400-483/1009-1090) verdiği bilgiye göre:

ebu hanife ise, bu izahı benimsemeyip şöyle demektedir: