Yahya b. Muaz hazretleri de buyurmuştur ki: ?Peygamber Efendimiz?i rüyada gördüm ve?ey Allah?ın Rasulü, seni nerede arayayım? dedim. Cevabında, ?Beni Ebu Hanife?nin ilminde ara.? buyurdu.?

İmam Gazali rh. a. hazretlerinin, ?Marifeti tam bir arif? olarak tarif ettiği İmam-ı Azam, diğer alimlerin övgüsünü kazanmış bir kişiydi. Bir seferinde İmam Malik?in yanına gittiğinde İmam Malik rh. a. ayağa kalkıp ona hürmet göstermiş, o gittikten sonra da yanındakilere: ?Bu zatı tanıyor musunuz? Bu zat, Ebu Hanife Numan b. Sabit?tir. Eğer şu ağaçtan direk altındır dese ispat eder.? demişti. Sonra Süfyan-ı Sevri yanına gelmiş, onu Ebu Hanife?nin oturduğu yerden biraz daha aşağıya oturtmuş, çıktıktan sonra da onun fıkıh alimi olduğunu söylemiştir.

İmam-ı Azam rh. a., karşılaştığı olaylar ve sorularla ilgili olarak sayısız ictihadda bulunmuştur. Bu durum karşısında bazılarının?ayet ve hadisle amel etmeyip sadece kıyasla içtihat ediyor? şeklindeki ithamlarıyla karşılaşmıştır. İmam-ı Azam buna karşı kendisini şöyle savunmuştur: ?Biz önce Allah?ın Kitabı?nda olanı alırız. Onda bulamazsak Hz. Peygamber?in Sünneti?ne bakarız. Orada da bulamazsak Ashab?ın ittifak ettiğini benimseriz, ihtilaf etmişlerse aralarından istediğimizi seçeriz. Başkalarının görüşlerini onlara tercih etmeyiz.?

Yaklaşımı ve içtihat usulü

Son asrın, zahir ve batın ilimlerinde kamil, dört mezhebin fıkıh bilgilerinde mahir, büyük alim Seyyid Abdülhakim Arvasi k. s. buyurdu ki: ?İmam-ı Azam, İmam Yusuf ve İmam Muhammed de, Abdülkadir Geylani gibi büyük evliya idiler. Fakat alimler kendi aralarında iş bölümü yapmışlardır. Yani her biri zamanında neyi bildirmek icap ettiyse onu bildirmişlerdir. İmam-ı Azam zamanında fıkıh bilgisi unutuluyordu. Bunun için hep fıkıh üzerinde durdu. Tasavvuf hususunda pek konuşmadı. Yoksa Ebu Hanife, nübüvvet ve velayet yollarının kendisinde toplandığı Cafer-i Sadık hazretlerinin huzurunda iki sene bulunup öyle feyz, nur ve varidat-ı ilahiyeye kavuşmuştur ki, bu büyük istifadesini?O iki sene olmasaydı, Numan helak olurdu!? sözü ile anlatabildiler. Altın Silsile?nin en büyük halkasından olan Cafer-i Sadık?tan tasavvufu alıp, velayetin en son makamına kavuşmuştur. Çünkü Ebu Hanife, Peygamber Efendimiz?in varisidir. Hadis-i şerifte, ?Alimler peygamberlerin varisleridir.? buyuruldu. Varis, her hususta veraset sahibi olduğundan, zahiri ve batıni ilimlerde Peygamber Efendimiz?in varisi olmuş olur. O halde her iki ilimde de kemaldeydi.?

İmam Şafii rh. a. de: ?Ben Ebu Hanife?den daha büyük fıkıh alimi bilmem. Fıkıh öğrenmek isteyen onun talebesinin ilim meclisinde otursun, onlara hizmet etsin.? buyurmuştur. Bir keresinde de, ?Ebu Hanife ile teberrük ediyorum. Onun kabrini ziyaret edip faydalara kavuşuyorum. Bir ihtiyacım olunca iki rekat namaz kılıp Ebu Hanife?nin kabrine gelerek onun yanında Allah Teala?ya dua ediyorum ve duam hemen kabul olup isteklerime kavuşuyorum.? demiştir.

İmam-ı Azam rh. a. meselelerin inceliklerini görür, onları kolayca anlardı. Ayrıca halkın uygulamalarını da göz önünde bulundurur, dinin temel ilke ve esaslarına aykırı olmadığı sürece bunları delil olarak görürdü. Asla zorluk taraftarı değildi.

Milyonlarca müslüman, 1300 yıldır Hanefi mezhebinin fetvalarıyla amel ediyor, işlerini İslam?a uygun hale getiriyorlar. Bu mezhebin kurucusu ise herkesin?en büyük imam? olarak bildiği İmam-ı Azam Ebu Hanife hazretleri. 68 yıllık hayatını İslam?ı öğrenip anlamaya ve öğretip anlatmaya adadı. Buna karşılık 13 asırdır duayla anılıyor ve kıyamete dek duayla anılacak.

İmam Rabbani ve Muhammed Parisa hazretleri de buyurmuşlardır ki: ?İsa Aleyhisselam gökten inip İslam diniyle amel edince ve içtihat buyurunca, içtihadı İmam-ı Azam rh. a.?in içtihadına uygun olacaktır. Bu da onun büyüklüğünü, içtihatlarının doğruluğunu gösteren en büyük şahittir.?

Ahmet ibn Hanbel rh. a.: ?Ebu Hanife, vera , zühd ve isar sahibiydi. Ahirete olan arzusunun çokluğunu kimse anlayacak derecede değildi.? buyurmuştur.

İmam-ı Azam rh. a. kıyas metodunu da sıkça kullanmıştır. Çünkü bulunduğu ortam, pek çok olayın meydana geldiği ve çözümün arandığı bir bölgedir. İmam Azam?ın içtihat metodu, yetiştirdiği talebelerin verdikleri fetvalardan da anlaşılmaktadır. Bu talebelerin arasında Ebu Yusuf, Züfer b. Hüzeyl gibi kıyasta ileri derecede bulunanlar da vardı.

İlmini nerden aldın diye soranlara da: ?Hz. Ömer?den ilim alanlar vasıtasıyla Hz. Ömer?den, Hz. Ali?den ilim alanlar vasıtasıyla Hz. Ali?den, Abdullah b. Mesud?dan ilim alanlar vasıtasıyla da Abdullah b. Mesud?dan aldım.? buyurmuştur.

İmam-ı Azam hakkında şahitlikler

Yetiştirdiği talebelerin sayısı dört bine ulaşmıştır. Bunlardan yedi yüz otuzu ilimde iyice yükselmiştir. Bazı müellifler onun derslerinde yetişen talebelerinin isim ve künyelerini, mensup oldukları şehirlerini tespit edip yazmışlardır.

İslam alimleri, İmam-ı Azam?ı bir ağacın gövdesine, diğer alim ve evliyayı da bu ağacın dallarına benzetmişler, onun her bakımdan büyük ve üstün olduğunu, diğerlerinin ise bazı yönleriyle üstünlüğe erdiklerini belirtmişlerdir.

İmam Malik?e, ?Ebu Hanife?den bahsederken onu diğerlerinden daha çok övüyorsunuz? dediklerinde, ?Evet öyledir. Çünkü o insanlara ilmi ile faydalı olmakta. Onun derecesi diğerleri ile mukayese edilemez. İsmi geçince insanlar ona dua etsinler diye onu hep methederim.? buyurmuştur.