Şimdi Cumhuriyet?in ilk yıllarındaki bazı olayları tarihlerine göre sıralayalım:

Bir de Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile kapatılan medreseleri ayaklanma nedeni olarak göstermektedir (s. 193). "Maksadımız, Diyarbekir?e girdikten sonra birtakım adamları toplayıp, ulema ve erdemli insanları toplayıp hükumetimizle görüşme yapacaktık. İçkiyi yasaklayacak, medreseleri açacaktık. Vakit kalmadı" demektedir.

7. Şeyh Sait ve 47 asi arkadaşının idamı: 29 Haziran 1925.

6. Şeyh Sait İsyanı?nın başlaması: 13 Şubat 1925

Gazi Paşa, 3 Ocak 1922 günü yaptığı konuşmada, kabul edilen şuralarla yönetme sisteminin "halk idaresi" olduğunu ve Rusya?da "Sovyet idaresi" diye anıldığını belirtmiştir (S.267):

1921 Anayasası?nı iyice anlamayanlar, sözde "Kürt Özerkliği"ni öne çıkartırlar. Oysa 23 maddelik 1921 Anayasası?nın 10 maddesi (11-21) şuralar eliyle özerk yönetim sistemini getirmektedir.

2. Yoksa, Gazi Paşa?nın İstanbul gazetecileriyle İzmit Kasrı görüşmesinde Kürtlerle ilgili olarak dile getirdiği, görüşlerden dolayı mı 1924 Anayasası?nda bu maddelere yer verilmedi?

1921 Anayasası?nın yukarıdaki maddeleri 1924 Anayasası?ndan neden yer almadı?

1921 Anayasası?nın 11. ve devamı maddeleriyle ilgili olarak yasa çıkartılması gerekmekteydi. Bu yasalar çıkartılmamıştır.

Bazı tahminlerim var ama sadece tahmin! Taha Parla?nın "Türkiye?de Anayasalar", A. Şeref Gözübüyük?ün "Açıklamalı Türk Anayasaları", Bülent Tanör?ün "Osmanlı-Türk Anayasa Gelişmeleri" kitaplarında ve başka yerlerde sorduğum sorunun yanıtını bulamadım.

MADDE 13- Vilayet şurası, üyeleri arasında yürütme görevini yapacak bir başkan ile değişik bölümleri idareye memur üyeden teşekkül etmek üzere bir yönetim kurulu seçer. Yürütme yetkisi, sürekli olan bu kurula aittir.

MADDE 11- Vilayet mahalli işlerde manevi şahsiyete ve özerkliğe sahiptir. Dış ve iç siyaset, şer?i, adli ve askeri işler, uluslararası iktisadi ilişkiler ve hükümetin genel vergileri ile birden fazla vilayeti ilgilendiren hususlar istisna olmak üzere Büyük Millet Meclisi tarafından konacak kanunlar gereğince vakıflar, medreseler, eğitim, sağlık, iktisat, tarım, bayındırlık ve sosyal yardım işlerinin düzenlenmesi ve idaresi vilayet şuralarının yetkisi içindedir.

Dr. Doğu Perinçek?in "Kurtuluş Savaşı?nda Kürt Politikası" mutlaka okunması ve incelenmesi gereken bir kitap. Özellikle de 265. sayfada başlayan, üst başlığı "Şuralarla Özerk İdare" ve alt başlığı "1921 Anayasası?nın Halkçı İdare Sistemi" olan bölümü.

MADDE 16- Nahiye, özel hayatında özerkliği olan bir manevi şahsiyettir.

1921 Anayasası?nda yer alıp 1924 Anayasası?nda bulunmayan maddeler aşağıdadır:

MADDE 15- Kaza yalnız idari ve inzibati cüzü olup manevi şahsiyeti haiz değildir. İdaresi, Büyük Millet Meclisi Hükümeti tarafından atanmış ve valinin emri altında bir kaymakama verilmiştir.

1921 Anayasası?nın 11-22. maddeleri arasında bulunan 11 maddesi neden 1924 Anayasası?nda yer almadı?

1. Acaba kurucu irade şuralar yönetiminin vilayetlerde bir tür sosyalist idareye yol açmasından mı çekindi?

?1921 Anayasası?nın özerklikle ilgili 11-22. maddeleri arasında yer alan 11 madde neden 1924 Anayasası?nda yer almadı?" sorusunu yanıtlamak isteyen anayasa hukukçularına köşem açıktır. Lütfen ilgilensinler!

2. Cumhuriyetin ilanı: 29 Ekim 1923

Attila İlhan da Cumhuriyet Gazetesi?nde yayınlanan bir yazısında, İsmet İnönü?nün, Büyük Millet Meclisi ile hükümetinin ilham kaynağının "Paris Komünü" olduğunu söylediğini ileri sürer.

5. 1924 Anayasası?nın kabulü: 20 Nisan 1924

1. İzmit Kasrı görüşmeleri: 19 Ocak 1923

1921 Anayasası?nın ciddi olarak incelendiği kanısında değilim. Ancak Prof. Dr. Ergun Özbudun?un hakkını yememek gerekir: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi tarafından 1992?de yayınlanan "1921 Anayasası" adlı kitabı konuya derli toplu bir giriş niteliğini taşımaktadır.

TARİHİMİZLE yüzleşmemiz, dersler çıkartıp utanıp özür dilememiz ve böylece "demokrat adam" olmamız tavsiye ediliyor. Buna herhangi bir itirazım yok!

MADDE 20- Nahiye şurası ve yönetim kurulu kazai , iktisadi ve mali yetkilere sahip olup bunların derecesi özel yasa ile belirlenir.

MADDE 21- Nahiye, bir veya birkaç köyden oluştuğu gibi bir kasaba da bir nahiyedir.

Şeyh Sait İsyanı (13 Şubat 1924), 1924 Anayasası?nın çıkmasından (20 Nisan 1924) sonra olduğu için, 11 maddelik değişikliğin isyana tepkiyle bir ilişkisi bulunmamaktadır. Olsa olsa isyan değişikliğe tepki olabilir. Öyleyse değişikliğin nedeni şuralar yönetimi mi?

Dr. Doğu Perinçek?in bu satırlarının kaynağı, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü tarafından yayınlanan "Atatürk?ün Söylev ve Demeçleri, II"nin 28. sayfasıdır.

Bana göre ikinci olasılık geçerlidir. Değişiklik, "Devlet Sosyalizmi"ne giden anayasal yolu kapatmak için yapılmıştır. Resmi ve gayri resmi tarihçileri bu hususu incelemeye davet ederim. Aynı davet, belgeselci sorumluluğundan habersiz Can Dündar için de geçerlidir.

Özdemir İNCE

Bunların dışında Mehmet Perinçek, "Atatürk?ün Sovyetler?le Görüşmeleri" adlı kitabının 36-38. sayfalarında Mustafa Kemal?in "Devlet Sosyalizmi" anlayışından söz eder.

1921 Anayasası?nın 11. maddesi

Bu konuyla neden ilgileniyorum, bunu yanıtlamam gerek. Kendime iki soru soruyorum:

Şimdi gelelim can alıcı soruya: 1921 Anayasası?nın 11-21. maddeleri, 1924 Anayasası?nda neden yer almamıştır? Resmi tarihi kabul etmeyen gayri resmi tarihçilerin ileri sürdüğü gibi amaç Kürtlere kazık atmak mıdır? Yoksa Büyük Millet Meclisi, 1921 Anayasası?nın 11-21. maddelerinin dile getirdiği "şuralar yönetimi"ne engel olmak için mi bu değişikliği yapmıştır?

Durum anayasa hukukçularının, her türlü tarihçinin ciddi dikkatlerine sunulur.

Anayasa hukukçuları lütfen yardım etsin

MADDE 19- İdare heyeti ve nahiye müdürü, nahiye şurası tarafından seçilir.

1921 Anayasası?nın?özerklik? maddeleri neden değişti?

Ancak ıvır zıvırla, dedikodularla yüzleşiyorlar da asıl yüzleşmemiz, hesaplaşmamız gereken maddelerden hep uzak duruyorlar.

"Milletimizin bugünkü idaresi, hakiki mahiyeti ile bir halk idaresidir. Ve bu idare tarzı, esası danışma olan şura idaresinden başka bir şey değildir. Ruslar buna Sovyet idaresi derler."

"Gazi Paşa, 30 Ağustos zaferinden dört ay sonra, 1922 yılı aralık ayında, Türkiye devletinin?bir meclis, bir şura hükümeti ile idare olunduğunu? ve?sonsuza kadar böyle idare olunacağını? da belirtmiştir." (S.267)

3. Tevhid-i Tedrisat Kanunu: 3 Mart 1924

Bütün bunlar 1921 Anayasası?nın 11. maddesinin özel olarak Kürtlere özerklik verilmesini amaçlamadığını göstermektedir. Ahmet Emin Bey, Kürt politikasının ne olacağını sorduğu zaman Gazi Paşa, 1921 Anayasası?nın şuralarla ilgili 11. maddesine gönderme yapmıştır: Her vilayet "şuralar" marifeti ile yönetilecektir.

MADDE 12- Vilayet şuraları, vilayetler halkınca seçilmiş üyelerden meydana gelir. Vilayet şuralarının toplantı dönemi iki senedir. Toplantı süresi senede iki aydır.

MADDE 17- Nahiyenin bir şurası, bir idare heyeti ve bir de müdürü vardır.

Bu tarihlere göre Şeyh Sait İsyanı?nı irdeleyebiliriz: Şeyh Sait İsyanı ile ilgili davanın savcısı Ahmet Süreya Örgeevren?in "Şeyh Sait İsyanı ve Şark İstiklál Mahkemesi" (Temel Yayınları, 2002) adlı kitabında söz konusu dava sanıklarının ifadeleri ve itirafları yer alıyor. Şeyh Sait verdiği ifadelerde Kürtlerin özerkliğine kesinlikle değinmemekte, isyanın nedeni olarak şeriatı göstermektedir (s. 187-191).

4. Hilafetin kaldırılmasına dair 431 sayılı kanun: 3 Mart 1924

MADDE 18- Nahiye şurası, nahiye halkınca doğrudan doğruya seçilmiş üyelerden meydana gelir.

Cumhuriyet tarihinin bence en önemli olayı -haydi olaylarından biri diyelim- 1921 Anayasası?nda yer alan yerel özerklik maddelerinin, 1960 yılına kadar yürürlükte kalacak 1924 yasasında yer almaması. Yani çıkartılması!

MADDE 14- Vilayette Büyük Millet Meclisi?nin vekili ve mümessili olmak üzere vali bulunur. Vali, Büyük Millet Meclisi Hükümeti tarafından tayin olunup, vazifesi devletin genel ve ortak görevlerini yerine getirmektir. Vali, yalnız devletin genel görevleri ile yerel görevler arasında zıtlaşma meydana gelmesi durumunda müdahale eder.

Şeyh Sait İsyanı?nın, Anayasa değişikliğiyle özerk Kürt yönetimi olasılığının ortadan kalmasından dolayı yapılmadığı dava dosyasından anlaşılmaktadır. Şeyh Sait?in ifadesine göre isyanın nedeni şeriat uygulanmasına son verilmesi ve medreselerin kapatılmasıdır.