Bir ara kol durakladı, yorulan insanlar yere çömeldi, enseleri kıpkırmızı olmuş, gözleri yuvalarından fırlamış insanlar elleriyle toprağı karıştırıyor, hayvanlar yeşimtırak otların nemli köklerine burnunu sürüyor, kendisinden geçmiş neferler adeta rüya gibi sayıklıyor.

Sakarya ve hatta bütün İstiklal Savaşı?nın felsefesi ve kendini müdafaa zaruretinde kalacak milletlerin asırlarca unutmayacak vecize..

?Su, su, su

?Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh, bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı, vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça, terk olunamaz. Onun için küçük, büyük her cüzü tamı, bulunduğu mevziden atılabilir. Fakat küçük, büyük her cüzü tam ilk durabildiği noktada, tekrar düşmana karşı cephe teşkil edip muharebeye devam eder. Yanındaki cüzü tamın çekilmeye mecbur olduğunu gören cüzü tamlar, ona tabi olamaz. Bulunduğu mevzide nihayete kadar sebat ve mukavemete mecburdur.?

Bize gelince bu zamana kadar ancak kuvvetli bir hükümet, muntazam bir ordu teşkil edebilmiş ve bütün memleketteki seferberliğin doğuracağı müşküllerin giderilmesi ancak bu sayede imkan dahiline girebilmiştir.

Köylü kendi yanlarındaki az suyu, ayranı kısacası bulabildikleri bütün sıvıları evvelden gelenlere vermişler, bu da kızgın soba üzerine dökülen tek bir damla gibi olmuş erimiş, gitmiş arkadan gelenler ise köyün yegane kuyusunu kurutmuşlar, aşağı sarkıtılan kova ancak çamurla bir yaşlılık getirebiliyor, bu çamura, bu yaşlılığa dilini dokundurmak için kuyunun başında çömelen susuz neferlerle düşman karşısında kıtasının intizamını bozmak istemeyen subaylar arasındaki çetin mücadele bütün felaketlerin hepsinden daha acıydı.

boğaz harbi... ahhhh ne canlar gitti cennet'e :'(

Yürüyüşe başlayalı bir saat geçti, iki saat oldu, iki buçuğu buluyor hala ne mola var, ne istirahat. Güneşin hareketi artıyor, fakat bundan daha kötüsü hareketlerimiz artıyor, susuzluktan sanki ciğerlerimiz kavruluyor, gözlerimiz kararıyor. Üç saat geçti yine mola yok. Nihayet öyle bir hal geldi ki bu sıcak cehennem içinde dörderli yürüyen bu insan ve hayvan kütlesinin gözlerine ne ilerimizde ve yolunun üzerinde patlayan beyaz şarapnel dumanlarının tehlikesi, ne şimalimizden yürüdüğü tabii olan düşman kollunun baskın korkusu, hiç, hiçbir şey görünmez oldu, herkes tek bir şey arıyor, tek bir şey sayıklıyordu:

Sakarya?ya kadar geri çekilmek bütün memlekette büyük bir üzüntüye sebep olmuştur. Ankara?da Millet Meclisi kürsüsünden bile bu yeis ve ümitsizliği gösterenler vardır... ?muharebe demek yalnız iki ordunun değil, iki milletin bütün mevcudiyetleriyle, bütün mal ve mülkleriyle bütün maddiyat ve maneviyatlarıyla diğerleriyle karşı karşıya gelmesi ve birbirleriyle vuruşması demektir?

"ottoman" paylaşım için teşekkürler de sen yoksun sanırım artık..

yeni bir İstiklal Harbi vermek durumunda olduğumuz bir dönemde, uyanmamız için bir Mustafa Kemal daha gerekiyor... İstiklal Harbinde bizi yenemeyenler şimdi kalleşçe yöntemlerle kendilerini gizleyerek Sevr rüyasını gerçekleştirme yolunda sağlam adımlar atıyor. Kuvayi Milliyecilerin harekete geçmesi için ne gerekiyor bilmiyorum

?Seydigazi?nin artık çıplakşan şark sırtlarıyla Porsuğun şimaline sıralanan renkli kil tepelerinin arasındaki vadide uzun bir yürüyüş kolu, milli orduya cenuptan gelen düşman darbelerine karşı günlerce muhafaza etmiş olan üç fırka en son olarak şarka, Sakarya?ya doğru çekiliyordu.

Zaruri çekilme bu askeri stratejinin karşısında zaaf duyanların gözünün önünde emir halinde ordularına bildirdiği vecizesi:

Sabahleyin ilerimizde ve yolumuzun üzerinde görünen Kırgız dağlarının hizasına ancak ikindiye doğru vardık. Durmadık, akşama kadar yürüdük akşamüzeri büyükçe mola verdiğimiz zaman Kırgız Dağlarının hizasına ancak ikindiye doğru vardık. Durmadık, akşama kadar yürüdük ve akşamüzeri büyükçe mola verdiğimiz zaman Kırgız dağlarını aşıp ilerleyen Yunan topçusu da ilk mermisini önümüzdeki tepeye yerleştirdi. Daha çemberden kurtulamamıştık ki akşam karanlığı ile beraber yürüyüşe başladık ve ancak gece yarısı düşman kollarının gerimizde kaldığına emin olarak istirahata geçtik, yani her kıta ve herkes yürüyüş kolunu bozmadan, silahını çıkarmadan yolun kenarına ve şimdi sürülmüş bir tarlanın siyah tezekleri üzerine, kimi kurumuş bir dikenliğin sarı dikenleri üzerine uzandı ve kırk sekiz saatlik yürüyüşün yorgunluğunu çıkardı.

Bu sebepten şu çorak ve kurak vadide ilerleyenlerin ensesini temmuz güneşi yakıp kavururken gözlerini de bizzat yürümekte oldukları istikametin çok, ilerisinde, Kırgız dağlarının üzerinde patlayan şarapnellerin beyaz dumanları tütüp duruyordu. Herkesin aklına biz Kırgız dağları hizasına varınca orada çarpışan zayıf süvari kuvvetlerimizin düşmanı tutup tutmayacağı geliyordu. Çünkü hareketlerini biz görmemekle beraber şimal istikametinde de düşman kollarının ilerlemekte bulunduğunu çok tabii olarak hemen hesaba katıyorduk. Bu çetin şartlar altında dahi yürüyüş muntazam, kollar muntazam, günlerce harp etmiş uykusuz kalmış alaylar adeta bir eğitim yürüyüşündeymiş gibi dörtleri bozmuyorlar.

Aradan iki saat geçti, hala su yok. Nihayet öğleden sonra bu kurak vadide şimdiye kadar nasıl kaldığı garip olan bir su birikintisi, yosunlu ufacık batak yanına geldiğimiz zaman yürüyüş kolunun bütün tehlikelere rağmen burada mola vermeden geçmeye kıyamadığını gördük. İnsan hayvan binlerce mahluk bu çamurlu ve yosunlu bataklığın suyunu somurup çekiyordu. Kalan son çamurlu mayilerde mataralara ve saka fıçılarına dolduruldu.

Vakıa düşmanın ilk günlerdeki hızı kalmamıştı. Fakat kuvvetçe bizden henüz hayli üstün olduğu aşikardı. Bu vaziyetle kesin savaşlar verip milli orduyu tehlikeye düşürmektense geriye çekilmek düşmanı yıpratmak ve ona üstün bir hale geldikten sonra kati haberler vermek harbin ve müdafaanın ezeli kaideleriydi. Ancak şimaldeki ordu aksamını Eskişehir- Ankara demiryolu güzergahından geri çekebilmek için bu üç tümenin Seydigazi civarında çok çetin muharebeler vermesi lazım gelmişti. Aynı zamanda düşman süvarileri ve tümeni de daha solumuza sarkarak Kırgız dağlarına kadar ilerlemişti.

elinden silahı alınmış yiğit bir milletin kendi öz yurduna verdiği ölüm dirim savaşının en canlı en karakteristik vak?alarındandır İstiklal Harbi.. Çanakkale?de çarpışanların uykusunu düşman gülleleri değil, memleketin düşman tarafından işgali kaçırırdı.. Sn. editörüm izninizle paylaşımda bulunmak istiyorum.

?Ah kardeşler, biraz su, bir parça su yok mu, dilimi ıslatayım.

Sivrihisar?a doğru köyler daha sulu, yollar daha iyiydi. Düşman gerimizde kaldığı ve kuşatmadan artık ümidini kestiği için takipten de vazgeçmişti, bizim hareketlerimiz de daha yavaşlamıştı. Bunlarda derhal menzil teşkilatı da yapılmıştı. Ertesi gün erzak yetişti. Gündüz az yürüdük ve istirahat ettik?

Sakarya Muharebesi İstiklal Savaşı?nın apayrı bir devrini teşkil eder. Şimdiye kadar cereyan eden harpleri Kuvayi Milliye ile başlayan milli ordunun kurtuluşunu hazırlayan devir olarak nitelendirebiliriz. Bergama veya Soma cephesindeki muharebelerden başlayarak Sakarya?ya gelinceye kadar Yunanlılar hep elde mevcut kuvvetlerle işe girişmişler ne onlar ne de biz tam seferberliğini ikmal etmiş ordular çıkarmamıştık. Onlar daha az kuvvet daha az kuvvet ve daha az masrafla Anadolu işini başararak milli hükümeti istedikleri gibi sulha mecbur etmek gibi yanlış yola sapmışlar ve bunu bilhassa İkinci İnönü Harbi başlamadan evvelki konferansında ifade etmekten çekinmemişlerdi.

Su yoktu, bulunamadı ve yürüyüşe yine başlandı. Biraz sonra uzakta görünen Tatar köyü bu susuzluktan yanmış insanları çöldeki seraplar gibi büyük ümitlerle kendisine doğru çekti, köye her giren kıtada kaynaşma oluyor, neferler evlere, kuyulara doğru koşuyorlar, fakat bu beş on evli köyde bu binlerce insanı kandıracak su ne arasın?