Bugün İslam dünyasındaki düşünce hayatında birbirinden ayrı üç Kur?an tasavvuru bulunmaktadır. Aşağıda bu üç tasavvuru yer yer metaforlara da başvurarak izah etmeye çalışacağım.

alınmıştır, hiç şüphen olmasın :P

tespitler yerinde inşallah ilhami hocayıda karşı taraf malum listesine almaz.. :)

Üçüncü tasavvura göre din, salt birtakım kutsal kişiler , kutsal mekanlar , kutsal zamanlar , kutsal nesneler değildir. Din salt ahiret için yapılan birtakım özel ibadetler de değildir. Din tevhid inancı ile birlikte bunun zorunlu yansıması olan adalettir . Din, dünya içindir, dünya da ahiret içindir. Din, gün boyu iyiliği, adaleti, hakkaniyeti ayakta tutmaktır, bunları ikame etmektir. Kötülüğü, haksızlığı, zulmü engellemektir . Sosyal ve siyasal günah işlememektir. Çünkü bunlar büyük günahlardır. İnsan hakları ihlalleri büyük günahlardır. Ahlaki her davranış, gün boyu işlenen daimi sevaptır, ibadettir. Bir öneriyi, çözümü, fikri ve fiili 'dini' kılan şey, başına bir ayet veya hadis yerleştirmek değildir. Muttaki bir bilinç, temiz bir vicdandan gelen her öneri, çözüm, fikir ve fiil, dinidir.

Prof. Dr. İlhami Güler, Özgürlükçü Teoloji Yazıları, Ankara Okulu Yayınları, Ankara 2004.

ne demişler yarım hoca dinden yarım doktor candan eder :)

kuran müslümanı ile bazı noktalarda uyuşmasakta bi mucize olsa gerek son zamanlarda bayağı bi fikri uzlaşma var :)

Üçüncü tasavvur yeni oluşmaktadır. M. İkbal, Fazlur Rahman, H. Hanefi, M. Abid el-Cabiri, R. Garaudy, Ali Şeriati, Abdulkerim Suruş, Mehmet S. Aydın, Mehmet Hatiboğlu gibi Müslüman entelektüeller tarafından savunulmaktadır. Bu tasavvurun ortak paydasını şöyle özetleyebiliriz: Mu?tezile?nin savunduğu gibi Kur?an, Allah?ın fiil sıfatlarından olan irade ve kelam sıfatının ürünüdür. Yani ezeli değildir; yaratılmamıştır. Mutlak olan Allah, rölatif olan varlıkla ilişkiye girdiği zaman çıkan ürün rölatiftir, mutlak değildir. Çünkü, Kur?an?ı oluşturan dil , Hz. Muhammed ve Arap toplumu rölatiftir. Vahiy ilişkisi bir zamanda ve bir mekanda vuku bulmuştur. Kur?an, lahuti olduğu kadar nasutidir . Allah, insan aklı ve insan diliyle insana hitap etmiştir. Vahiy ile insan aklı arasında mahiyet farkı değil; derece farkı vardır. Vahyin fikri muhtevası Arap kültürünün ve Arap zihin dünyasının içindedir. Tevrat?tan, İncil?den dini fikirler içerdiği gibi, Arap cahiliye döneminin doğru fikir ve fiillerini de içerir. Başta Hz. Ömer olmak üzere Hz. Muhammed ve arkadaşlarının doğru görüp uyguladıkları fikir ve fiiller vahiy tarafından onanır . Bundan dolayı Musa Carullah, bazı farzların temelinin sünnet olduğunu savunur. Bu bakış açısına göre vahyin bir dudağı gökte bir dudağı yerdedir. Yukarı aşağıyı belirler, aşağı da yukarıyı. Kur?an sadece gökten inmemiştir, aynı zamanda yerden bitmiştir. Yerle gök arasında diyalektik bir ilişki söz konusudur. Tanrı?nın hakkı Tanrı?ya insanın hakkı insana verilmiştir. Allah, Araplara hitap etmiştir. Arapça ile bütün insanlığa hitap etmemiştir. O günkü iletişim imkanlarını ve yabancı dil bilme oranını göz önünde tutarsak, bu son derece doğaldır. Aksi, abes olurdu. Allah dini Arap olmayanlara yayma sorumluluğunu (şahidlik 2/143) Araplara yüklemiştir. Kur?an?da tekrar hatırlatılan 'ed-din? Hz. Adem?den beri peygamberlerin tebliğ ettikleri dindir. Yani İslam?dır. Ruh-beden metaforuna tekrar başvurursak, bu tasavvura göre Kur?an?ın ruhu Hz. Adem?den kıyamete kadar sabittir. Bunlar da tevhid, mead , ibadet ve adalettir . Kur?an?ın bedeni ise tarihseldir. Yani Kur?an?daki sosyal ve siyasi hükümler Arap toplumunun maslahatları göz önünde tutularak oluşturulmuştur. Çünkü, sabit olan ed-din, indiği toplumun yapısına göre?tedeyyun? eder. Etini ve elbisesini tarihten ve toplumdan giyer. Vahyi ve ilahi anlamda din tektir. Şeriatler ise muhteliftir. Son şeriatın ismi de?Şeriat-i Muhammedi?dir. Orta Çağda?İslami ilimler?i tedvin eden Müslüman alimler, Arapların ihtiyacını karşılayan?Şeriat-ı Muhammedi?den? ümmetin bütününün ihtiyaçlarını karşılayacak?İslam şeriatı?nı inşa ettiler. Geleneğin katılığı ve taklidin yaygınlığı nedeniyle Yeni Çağa geçerken bu Orta Çağa şeriatı aşılamadı. İslam dünyasının her alanda yaşadığı krizin anlamı budur. Bugün?şeriat? denince herkesin şuuruna üşüşenler bunun kanıtıdır.

anlatacağım merak etme, aman ha yanlış insanlardan yanlış bilgiler mazallah nelere yol açar...

Kur?an?ın içerdiği dini, ?ruh?; şeriatı da?beden? metaforlarıyla karşılayacak olursak, onun ruhu da bedeni de kıyamete kadar bakidir; değişmez ve evrenseldir. Bu Kur?an anlayışını?Ay? metaforuyla da izah edebiliriz. Ayın sınırları bellidir. Sönmüştür, ancak sürekli ışık verir. Ayın ışık kaynağı Güneştir. Kur?an da sabittir. . Ancak ayetlerden her zaman yeni manalar çıkarılabilir. O manaları ayetin altına Allah depolamıştır.

Anlat buraya o zaman incilerinide okuyak...

Yarın Dergisi, Sayı:2, 2002.

Bencede o Engizisyon listeye almışdır merve...

Bu tasavvura 'fenomenolojik' tasavvur ismi verilebilir. Olguların özüne bakar. Kur'an bütünüyle 'ölçü' değildir, örnektir. Örneği kavrayan, Allah'ın karakterini ve insanlardan ne istediğini anlayan mümin, Allah gibi sorun çözer, kitap yazar, hüküm koyar. Çünkü 'her dönemin ayrı bir hükmü vardır' (13/38). Kitabı şerhetmez. Bulunduğu epistemolojik zemin yorumsamacıdır, hermenötiktir. Rölativizm ile mutlak hakikat iddiasının arasında, dinlemeyi bilen, hakikatin bulunabileceğine inanan, delile dayanan, iknai bir yoldur bu.

gülümse ve ekibinin olmaması etken mi bilmiyorum:))

fatal lawrenceyle ehli sünneti nasıl ilişkilendirdiğini anlatacaktın.. bi anlat sen anlatmazsan kuranmüslümanına soracağım...:)

Bu bakış açısında merkez dinamik olduğu için çevre ve etraf da dinamiktir. Hz. Muhammed ve sünneti de ölçü değil, örnektir . Kur'an ile sünnet arasındaki fark Allah ile Hz. Muhammed arasındaki fark kadar büyük değildir. Hz. Muhammed'in yanılabilirliği oranında azdır. İnsanların en hayırlıları sahabe, sonra tabiun, sonra etba-ı tabiun değildir. İnsanlar bir tarağın dişleri gibi eşittir. En hayırlıları en muttaki olanlarıdır.

Bu tasavvuru bir başka metaforla açıklayabiliriz. Bu tasavvurun Kur'an kavrayışı 'yağmur'a benzer. Yağmur rahmettir. Yağmuru oluşturan su yeryüzünden gökyüzüne çıkar, 'bulut' olur, yoğunlaşır ve yere 'yağar'. Vahyin, Kur'an 'ın fikri malzemesi de yerden alınır. Vahyin bütün verileri yeryüzüne aittir. Olgular, niyetler, duruşlar, fiiller Allah tarafından semadan dinlenir ve vahiy pasajları olarak 'inzal' edilir. Vahiy, Kur'an'da rahmettir (7/203). Yağmur humuslu topraklarda berekete dönüşür. Vahiy de kalbi 'yumuşak' olan insanlarda hidayete dönüşür.

Birinci tasavvur, tarih boyu İslam dünyasında egemen olmuş sünni tasavvurdur. Bu tasavvura göre Kur?an, kutsal bir kitaptır. Mutlak olan Allah?ın mutlak kelamıdır. O?nun zatı ile kain ezeli sıfatları olan ilim, irade ve kelam sıfatlarının bir tecellisidir. Bundan dolayı?Kelam-ı Kadim? dir. Yaratılmamıştır. ?Kelam-ı Nefi? olarak yani mana olarak Allah ile birlikte ezelidir. ?Kelam-ı Lafzi? olarak yani Arapça olarak Hz. Muhammed?e VII. yüzyılda indirilmiştir. Hitabı ve hükümleri evrenseldir. Yani bütün insanlaradır. Hükümleri itibariyle tarih üstü, toplum dışı, sabit ve mutlaktır. Tanrı nihai hakikatı söylemiştir. Bu inanç giderek bütün hakikati söylemiştir kanaatine dönüşmüştür. Teşbihinde hata olmaz, onun taşı toprağı altındır. İbarelerin, ifadelerin, cümlelerin altında binlerce anlam gizlidir. Her çağa göre manalar çıkarılabilir. O evrensel bir akide ve evrensel bir şeriattır. Vahiy, aklın alternatifidir . Aralarında derece farkı değil mahiyet farkı vardır. Vahiy , tabir yerindeyse Allah?ın aklının bir ürünüdür.

Bu tasavvura göre Kur'an güneşe benzer. Güneş sıcaktır, dinamiktir, varlık olarak sınırları belli olsa da ışıma yoluyla görülmez. Işıma yoluyla kendinden bir şeyler kaybeder. Kur'an'ın ışıması Müslüman entelektüelin kalbi vasıtasıyla olur. Kur'an'ı okuyan mümin entelektüel, ondan kimliğini, kişiliğini, benliğini, karakterini ve bilincini oluşturur ve dünyevi olgular, olaylar, fenomenler dünyasına dalar ve sorunu çözer. Kur'an'ı tefsir etmez. Olayları tevil eder . Bundan dolayı peygamber "Ma raahu'l-mu'minune hasasen, fehuva'l-indallahi hasenun/ Mü'minlerin iyi gördüğü, Allah indinde de iyidir" demiştir. Bu durumda hata da yapılsa bir sevap alınır. Hz. Ömer böyle bir şahsiyet idi.

İkinci Kur?an tasavvuru, İslam dünyası ve düşüncesinin çöküşüyle beraber pozitivist bilim felsefesinin etkisinde kalan laik Müslüman aydınlarda oluşan tasavvurdur. Onlara göre Kur?an, sönmüş bir yıldız gibidir. Zayıf bir parlaması vardır o kadar. Aklın?aydınlanma?sından sonra ona ihtiyacımız yoktur. Biz ilhamımızı gökten değil, akıldan almalıyız. Hayatta en hakiki mürşit ilimdir. Bilim ve akıl sadece? Nasıl? sorusunun cevabını vermez; ? Niçin? sorusunun cevabını da verir. Kur?an?ın ruhu da bedeni de tarihseldir. Orta Çağın mistik aklının ürünüdür. Onun şeriatı?çöl kanunu?dur. Kur?an kendi döneminde fevkalade ileri-devrimci adımlar atmıştır, fakat o adımların bugün için bir örnekliği veya kılavuzluğu söz konusu değildir. Halkın dini inancının kaynağı olması hasebiyle dolaylı bir saygınlığı vardır.

Böylesine mutlak-kutsal-sabit bir Kur?an anlayışı, doğal olarak Hz. Muhammed ve onun hadislerine de sirayet etmiştir. ?Sahih-i Buhari? nin veya?Kütüb-i Sitte?nin neredeyse Kur?an?a denk epistemolojik otoritesi buradan gelir. Mutlaklık veya kutsallık anlayışı mıknatıs gibi yakında duran şeyleri kendine çeker ve onları?yerden? kaldırır. Hz. Muhammed?in?Nur-i Muhammedi? kavramıyla varlığın ontolojik kaynağı haline gelmesi veya?levlake levlak, lema halaktu?l- eflak/ sen olmasaydın evreni yaratmazdım? anlayışı buradan çıkar. Artık Hz. Muhammed? arpa ekmeği yiyen Arap bir kadının oğlu, içimizden birisi değil, ?fahr-i kainat? tır. Bu kutsallık ve mutlaklık Hz. Muhammed ve hadislerden geçerek sahabeye, tabiuna ve mezhep imamlarına sirayet etmiştir. Özetle; mutlak, kutsal ve sabit olan?merkez? etrafını, çevresini de kendine benzetmiştir.