Grijgal?de, komşu palankalarda Kuru Kadı için?Deli oldu? diyorlardı. Her an?sonsuzluk? badesini içmiş ezeli. bir sarhoş gibi nihayetsiz bir kendinden geçme, sonsuz sınırsız bir şevk, sükun bulmaz bir heyecan içinde yaşıyordu. Fakat nasıl?deniz çanağa sığmaz?sa, onun büyük sırrı da ruhuna sığmadı. Taştı. Huruç günü gördüğü harikayı herkese anlatmağa başladı. Hatta daha ileri gitti, çok iyi okuduğu?Mevlid-i Şerif? lisanıyla o gün gördüğünü yazdı. Yüzlerce beyitlik bir destan düzdü.

- Hayır, asla?

Kuru kadı sesini çıkaramadı. Gördüğü harika onu

- Haydi, gazileri uyandır. Kurban bayramını bugünden yapacağız. Koş. Bana da çabuk topçuyu gönder. Çavuş, bir eliyle bakır tolgasını tutarak, koştu. Merdivene daldı. Kuru Kadı, uzakta, kara yerin üstünde daha kara bir leke gibi yavaş yavaş ilerleyen düşman alayına dikkatle baktı. Gözlerini küçülttü, büyült tü. Önlerinde birkaç top da sürüklüyorlardı. Binden fazla idiler. Halbuki hisardaki gaziler? Kendisiyle beraber yüz on dört kişi? ?Ama, yine haklarından geliriz!? dedi. Uyanan, yukarı koşuyordu. Hisar kapısının iyice bağlanmasını emretti. Sarığını, cübbesini, kılıcını, tüfeğini getirtti. İhtiyar topçu gelince, ona da, hemen?haber topları?nı atmasını söyledi. Bu bir adetti. Taarruza uğrayan bir palanka hemen?İşaret topu? atarak etrafındaki kuleleri imdadına çağırırdı.

Adam gördüğünü kaale geçirirse kazandığı hali kaybeder. Eğer sussaydın, gördüğün keramete ölünceye kadar şahit olacaktın?

yeni doğmuş bir ay gibi parlıyordu:

? Bozgun başladı.

-( klanmı havlı_

- Ahmak, dedi, niye gördüğünü halka söyledin?

Çavuşa döndü:

Bu nara o kadar müthiş, o kadar tesirli, o kadar yanıktı ki? Kuru Kadı: ?Vah Deli Mehmet?miş!? diye olduğu yerde dikildi kaldı. Durur durmaz, o an, kırk adım kadar yaklaştığı kesik başlı şehidin yerden fırladığını gördü. Nefesi tutuldu. Şaşırdı. Bu başsız vücut uçar gibi koşuyordu. Kendi kellesini götüren zırhlı şövalyeye yetişti. Eliyle öyle bir vuruş vurdu ki? Lanetli hemen yüksek atından tepesi üstü yuvarlandı. Götürmek istediği baş elinden yere düştü. Deli Mehmet?in başsız vücudu canlıymış gibi eğildi. Yerden kendi kesik başını aldı. Hemen oracığa yorgun bir kahraman gibi, uzanıverdi. Bunu Kuru Kadı?dan başka kimse görmemişti. Herkes kaçan düşmanı kovalıyordu. Yalnız Deli Hüsrev,

- Pekala!

Zigetvarın zaptı akabinde yaralılar toplanırken, meşhur kahraman Deli Hüsrevin bir gülleyle parçalanmış cesedi yanında, uzun boylu, ak saçlı, ak sakallı, yeşil cübbeli bir şehit buldular. Kıbleye yüzükoyunuzanmış yatan bu şehidin büyük, yeşil sarığı, henüz bozulmamıştı. Üzerinde hiçbir silah yoktu. Yarası neresinden olduğu belli değildi. Günlerce süren kuşatma esnasında hiç kimse böyle bir adam görmemişti. İnceden inceye araştırma yapıldı. Kim olduğu bir türlü anlaşılamadı. O vakit birçok gazilerin?gayb ordusundan imdada gelmiş bir veli? sandıkları bu şehit, acaba, Grijgal hisarının o eski deli kadısı mıydı?

Sarhoş gibi sallana sallana hisara girdi. Hala titriyordu. Palankanın içinde Deli Hüsrev?in menzilinden geçerken durdu. Kulak verdi; ağlıyor mu, inliyor mu diye? Hayır, Deli şıkır şıkır atını kaşağılıyor, keyifli bir türkü söylüyordu. Seslendi:

Ovada, Grijgal?e gelen yollardan bir toz dumanıdır kalkıyordu. Nice bin atlı imdada koşuyor sanılırdı. Düşman, bu hali görünce şaşırdı. İki ateş arasında kaldığını anladı. Halbuki toz duman içinde yaklaşan ancak beş on gaziydi.

Onu, daha ilk defa böyle derin bir uykuya dalmış gören yoldaşları zorla kaldırdılar. Koltuklarına girdiler:

- Size teklifimiz var. Elçimizi içeri alır mısınız?

- Hepimiz, hepimiz?

- Haydi, artık akşam oluyor, içeri alın onları. Askerler koyunları toplamağa başladılar. Kuru Kadı?nın dirsekleri acıdı. Doğruldu. Tekrar Zigetvar?a baktı. Üst tarafındaki göl, kirli bakır bir levha gibi yeri kaplıyordu. Kargalar, havaya boşaltılmış bir çuval canlı kömür ellemeleri gibi karmakarışık geçiyorlar, sükutu parçalayan keskin, sivri sesleriyle gaklıyorlardı. Kalbinde ağır bir elem duydu. ?Hayırdır inşallah? dedi. Canı o kadar sıkılıyordu ki? Elleri arkasında, başı önüne eğik, bastığı siyah kaplama taşlarına görmez bir dikkatle bakarak yavaş yavaş yürüdü. Derin bir karanlık kuyusunu andıran merdivenin dar basamaklarında kayboldu.

- Duayı bırak, efendi dedi, gaza duadan faziletlidir. Gel? Lütfet. Bize şu kapıyı aç. Kalbindeki korkuyu at. İşte hepimiz hazırız. Şu ayağımıza gelen gaza fırsatını kaçırmayalım.

- O halde münasip olan budur ki, biz de namazla-

Ama o eski şevki kayboluverdi. Ruhuna koyu bir karanlık doldu. Kalbine acı bir ağırlık çöktü. Artık Deli Mehmet?in yeşil nurdan mezarı içinde sürdüğü ilahi zevki göremez oldu. Bu mahrumiyet onu delirtti. Yemekten içmekten kesildi. Bir gün, yine perişan kırlarda dolaşırken Deli Hüsreve rast geldi. Meğer o da geziniyormuş. Elindeki yayıyla yavaşça Kuru Kadı?nın arkasına dokundu.

- Kimdir?

Kuru Kadı?nın dili tutulmuştu. Cevap veremedi.

Düşman kaçıyor? Deli Hüsrev?in kalkması Kuru Kadı?yı baştan can verdi, ?Allah Allah? diyerek ileri atıldı.

Bugün adına dua edilen, kurbanlar kesilen ve "Emekli Dede" olarak adlandırılan bu askerin başı ile gövdesi iki ayrı mezarda gömülüdür. Zira şehit asker buraya gelene dek çok yorulmuştur, bu yüzden olacak ki koltuğunun altına aldığı başı burada düşmüş ve yaklaşık yüz metre kadar aşağı yuvarlanmıştır.

- İşittiniz ya, gaziler! dedi, Kıraçin haini bizim yüz

Oynamayın şu hayvanla?

Deli Mehmet?le Deli Hüsrevin takımları düşmanı kaçırmamak için iyice sarıyordu. Kara Kadı cübbesini atmış. Elindeki kılıç, cesaretlendirdiği gazileri arkasından yürüyordu. Deli Hüsrev, bir sarhoş gibi Kıraçin?inalayına dalmış kesiyor, kesiyor? inanılmaz bir çabuklukla kaçanlara yetişiyor, ikiye biçiyordu. Kuru Kadı?nın gözleri Deli Mehmet?i aradı. Bakındı, bakındı. Göremedi. Acaba o muydu? Yüreği ağzına geldi. Düşman safına karışıp kaynaşan kolun arkasında iri bir vücut yereuzanmıştı? Elli altmış adım kadar kendisinden uzaktı? Siyah, yüksek atlı bir şövalye, uzun bir kargıyı bu uzanmış vücuda saplıyordu. Durmadı. İlerledi. Koşarken ayağı bir taşa takıldı. Yuvarlanıyordu. Kılıcı ile fırladı. Hemen toplandı. Kalktı. Düşen kılıcını aldı. Doğruldu. Koşacağı tarafa baktı. Şövalye atından inmiş, kargıladığı şehidin başını teninden ayırmıştı. Bu anda, bu kestiği baş elinde, yine siyah bir şeytan gibi şahlanan atma sıçradı. Kaçacaktı? Kuru Kadı, bütün kuvvetiyle ona yetişmek için koşarken, baktı ki sol ilerisinde Deli Hüsrev kalkanını sallayarak, avazı çıktığı kadar bağınyor,

Askerler, başlarını tepelerden gelen sese doğru kaldırdılar. Kuru Kadı?dan hepsi çekinirlerdi. Gayet sert, gayet titiz, gayet sinirli bir adamdı. Adeta deli gibi bir şeydi. Sabahtan akşama kadar namaz kılar, zikreder, geceleri hiç uyumazdı. Daha yatıp uyuduğunu kalede gören yoktu. Vali Ahmet Bey ona?bizim yarasa? derdi.

- Nasıl, gördün mü bu civanı?

Mücahitlere karıştı.

- Gaziler hisara!

- Hayır.

Yarın arifeydi. Öbür günkü bayram için hazırlanan beyaz kurbanlar, küçük Grigal palankasının etrafında otluyorlardı. Karşıda? Yarım mil ötede Toygun Paşa?nın son kuşatmasından çılgın kışın hiddeti sayesinde kurtulan Zigetvar Kalesi, sönmüş bir yanardağ gibi, simsiyah duruyordu. Hava bozuktu. Ufku, küflü demir renginde, ağır bulut yığınları eziyor, sürü sürü geçen kargalar tam hisarın üstünden uçarken sanki gizli bir kara haber götürüyorlarmış gibi, acı acı bağırıyorlardı. Palanka kapısının sağındaki beden siperinde sahipsiz bir gölge kadar sakin duran Kuru Kadı yavaşça kımıldadı; ikindiden beri rutubetli rüzgarın altında düşünüyor, uzakta, belirsiz sisler içinde süzülen kurşuni kulelere bakıyordu. Bunların hepsi Türklerin elindeydi. Yalnız şu Zigetvar? yıkılmaz bir ölüm seddi halinde?Kızılelma? yolunu kapatıyordu. Sanki bu uğursuz kargalar hep onun mazgallarından taşıyor, anlaşılmaz bir lisanın çirkin küfürlerine benzeyen sesleriyle her tarafı gürültüye boğuyorlardı.

- Meydan erleri! Ey mertler! Padişahımız Süleyman Gazi aşkına şu sözümü dinleyin. Benim muradım sizi gazadan engellemek değildir. Bugün can, baş feda olsun? Özellikle yarın kurban bayramı? Fakat bakınız maksadım ne? Bugün cuma? hem de arife. Bugün hacılarımız Arafat?ta, diğer mü?minler camilerde bizim gibi gazilerin zaferi için dua etmekteler? Bunda şüphesi olan var mı?

- ?Gözlüye hotti gizli yoktur!? Küttedek kapıyı, kapadı. Yine türküsüne başladı.

Er meydanının kanlı yüzüne?gece siyah saçlarını?

Bir gürültüdür koptu;

Güzel hikaye "Kültür, Sanat ve Edebiyat" bölümüne yakışır.

- Pekala!? Haydi git. Biz aramızda anlaşalım, kararımızı size öğleden sonra bildiririz! diye elçiyi aşağı gönderip kapıdan attırdı. Sonra etrafındakilere döndü. Şöyle bir göz gezdirdi. Sırtının hafıf kamburu içeri çekildi:

- Bir gören daha var. O?can? herkese görünmez.

Cenk akşama kadar sürdü.

Ömer Seyfettin'in bu hikayesinde mekan Balkan toprakları.

Kimsenin eli kalkmadı.

? Arife sabahı, herkes uyurken, o, her vakit ki gibi yine uyanıktı! Mescit odasının önündeki taş yalakta, iki büklüm, abdestini tazeliyordu. Giden gece, daha gölgeden eteklerini toplayamamıştı. Bahçeye çıkan kapı kemerinde asılı kandil, sönük ışığıyla, duvarları titretiyordu.

- Hüsrev.

- a şehitlik müjdesidir!? İkimiz de mutlaka şehit düşeceğiz!?

bunun kaseti vardı bende.. çok seviyordum.. tekrar tekrar dinliyordum..

- Mehmet, Mehmet!? Canını verdin!? Başını verme Mehmet!?

Kapı açıldı. Kaşağı elinde, kolları, paçaları sıvalı, başı kabak Deli Hüsrev? daha Kuru Kadı bir şey sormadan,

- Uygun?

Biraz sonra düşman hisarın önünde, harp düzeninegirmiş bulunuyordu. Zaplar başsız, gür ejderha yavruları gibi siyah ağızlarını bedenlere çevirmişti. Türkçe bağırdılar:

Kuru Kadı?nın elleri aşağı düştü. Deli Hüsrev de arkadaşının yanına sokulmuştu. Bütün gaziler bu iki delinin arkasına üşüştü. Sanki hepsi bir anda deli oldular? bir ağızdan. Aç bize kapıyı, aç? diye bağırmaya başladılar. Kuru Kadı?nın iri patlak gözleri yaşardı. Yüzü sapsarı oldu. Uzun siyah sakalı kımıldadı. İki deliyi bile

- Siz de benim gibi buradan gördünüz mü?

- Hay hay!

dağıtırken çağırıcının

Tüfekler, oklar, atılmağa; toplar gürlemeğe; kılıçlar, kalkanlar şakırdamağa başladı mı, hemen coşarlar, kendilerinden geçerler; naralar savunarak düşman saflarına saldırırlar? alevi gözlerle takip edilemeyen birer canlı yıldırım olup tutuşurlardı. Kuru Kadı, onların herkesi güldüren münakaşalarını, saçma sapan sözlerini gülümseyerek dinlerken, elçiyi yanına getirdi, iki deli de sustu. Herkes kulak kesildi. Bu elçi Türkçe biliyordu. Küstahça tekliflerini söyledi. Palankayı saran Zigetvar kumandanı Kıraçin?di. Yanında iki bine yakın savaşçısı vardı. Grijgal?in?Vire ile verilmesini istiyordu. Ateşe, nura, haça, İncil?e, Zebur?a yemin ediyor; çıkıp giderlerken muhafızlara hiçbir ziyanı dokunmayacağına dair söz veriyordu.

- Hazırız?

- Bugün nusret bizim.

- Öyleyse hazır olalım. Haydi?

Rivayete göre, hangisi olduğu bilinmemekle birlikte, kafirlerle savaşan bir Türk askerinin başı, vuruşma sırasında kesilir. "Bir müslümanın başı kafirlerin eline geçmemeli" diyerek başını koltuğunun altına sıkıştırıp dere tepe yürüyen bu asker, bahsi geçen köyün hemen yukarısına kadar gelir.

Kuru Kadı yere diz çöktü, ağlamaya başladı:

- Amin

Yüzün ak olsun, ey yiğit! diye bağırdı. Sonra Kuru Kadı?ya doğru koşarak sordu.

Kuru Kadı, gittikçe öyle serseri, öyle perişan, öyle berbat oldu ki? kendisini o kadar seven Vali Ahmet Bey bile Budin?den gelince, onun hallerine dayanamadı. Nihayet?bu deli bir kişidir. Palankada hizmetinden istifade olunamaz? diye geriye göndermeye mecbur oldu. Aradan epey zaman geçti. Serhadde değil, hatta Grijgal hisarında bile herkes Kuru Kadı?yı unuttu. Yalnız yazdığı destan okunuyor, hiç unutulmuyordu.

on kişiden ibaret olduğumuzu anlamış? üzerimize iki

- Başkaları görmedi de, biz ikimiz niçin gördük?

- Haydi, kapı kapanacak dediler, içeri gir.

- Kılıçlarımız, kalkanlarımız yağlı.

bin kişi ile geldi. Teklif ettiği?Vire?yi kabul etmek isteyenler varsa ellerini kaldırsın!

- Gördün mü Deli Mehmet?in zevkini? dedi.

- Efendim?

Elindeki ibriği bıraktı. Kulak kabarttı. Bu, kuledeki nöbetçinin sesiydi. Kolları sıvalı, ayakları çıplak, başında takke, hemen yukarı koştu. Merdivende çavuşa rast geldi. Onu itti. Yürüdü. Nöbetçinin yanına atıldı:

ağıt ahengi kadar etkili sesiyle haykırdı.

- Bilemezsin?

- Ne var?

ölmüştü. Deli Hüsrev, onu hızla sarstı.

Erguvani bir esmerlik içinde siyah bir kaya gibi duran Zigetvara baktı. Bu kayadan yine koyu, uzun bir karartı süzülüyor, palankaya doğru akıyordu.

- Çok perişanım diye inledi, lütfet. Gel, beni gaflet uykusundan uyandır. Benim o görnüş olduğum durum ne hikmettir? İçinde benimle senden başka onu gören oldu mu?

Kuru Kadı içini çekti. Sonra?Ah? dedi. İncecik, sinirli boynunun üstünde bir taş topuz gibi duran çıkık alınIı iri kafasını salladı. Yeşil sarığını arkaya itti. Islak gözlerini oğuşturdu. Şimdiye kadar, asker olmadığı halde, her muharebeye girmişti. Birkaç bin yeniçeriyle dört beş topu olsa? bir gece içinde şu kaleyi alıvermek işten bile değildi. Şimdi vakıa müstakildi. Ne isterse yapabilirdi. Palankanın kumandanı Ahmet Bey öteki boy beyleriyle beraber Toygun Paşa ordusuna katılıp Kapuşvar fethine gitmiş? Kapuşvardan sonra Zigetvarı saran ordu kışın aman vermez zoruyla, zaptı yarı bırakarak Budin?e dönünce, o da askerleriyle tekrar palankasına gelmemiş, Toygun Paşa?nın yanında kalmıştı. Bugün Grigal?den altı mil uzaktaydı. Palankaya yalnız Kuru Kadı karışıyordu; esmer, zayıf yüzünü buruşturdu: ?Palanka? amma topu tüfeği kaç kişi? dedi. Bütün genç savaşçıları Ahmet Bey beraberinde götürmüştü.. Hisardakiler zayıflardan, bekçilerden, hastalardan, ihtiyar sipahilerden ibaretti. Hepsi yüz on üç kişiydi! Düşman, galiba öteki palankalardan çekiniyordu: Yoksa burasını bırakmaz, mutlaka almağa kalkardı. Biraz eğildi. İnce yosunlu, soğuk sipere dirseklerini dayadı. Aşağıya baktı. İki üç asker beyaz koyunların arasında dolaşıyordu. Bir tanesi karşısına geçtiği iri bir koçu, başına dokunarak kızdırıyordu, tos vuruyordu. Öbürleri, elleri silahlarında, bu oyunu seyrediyorlardı. Bağırdı:

titreten, bütün gazilerin saçlarını ürperten ilahi bir

rımızı eda edelim. Gözlerimizin yaşını dökelim. Dua edelim. Birbirimizle helallaşalım. Sonra gazaya girişelim. Kalanlarımız gazi, ölenlerimiz şehit olsun! Dünyada iyi nam ile anılalım. Ahirette peygamberimizin alemi dibinde toplanalım? Ne dersiniz?

- Bize geliyorlar? dedi:

dondurmuştu. Olduğu yerde öyle dimdik kaldı. Sanki

- Görmedin mi?

Ankara'nın bir köyünde her yıl haziran ayının son haftasında yağmur duasına çıkılır.

Sesi duyuldu. Dönen gaziler içinde kılıcından kanlar damlayan Kuru Kadı, birkaç sipahi ile dışarıda kaldı. Yaralıları taşıttı. Şehit olanları saydırdı. Bunlar tam on dokuz kahramandı.:. Düşman altmış dört ceset bırakmış, diğer ölülerinin hepsini kaçırmıştı. Kuru Kadı sabahtan beri yemek yememiş, su içmemiş, durup dinlenmemişti? Toplattığı şehitleri hisarın önündeki meydana yığdırdı. Şehit Deli Mehmet?in cesedini kendi buldu. Kesik başı koltuğunda, uyur gibi, sakin yatıyordu. Olduğu yerde gömdürdü. Sonra yanındakileri. savdı. Butaze mezarın başına çöktü. Ezberden?Yasin? okumağabaşladı. Dışarılarda kimse yoktu, yalnız uzakta palanka kapısındaki nöbetçi dolaşıyordu. Kuru Kadı okurken, önündeki mezarın birden yeşil yeşil nurlarla tutuştuğunu gördü. Sesi kısıldı. Dudaklarını oynatamadı. Çeneleri kitlendi. Bu yeşil nurun içinde Deli Mehmet?in kanlı boynuna sarılmış beyaz kanatlı bir melaike, hem onu nurdan elleriyle okşuyor, hem açık alnını öpüyordu. Bu sıcak, bu yeşil nur büyüdü, taştı, bütün alem bu nurun içinde kaldı. Kuru Kadı?nın gözleri kamaştı. Ruhu yandı kendinden geçti

Kuru Kadı palankada sabahı dar etti. Güneş doğmadan, Deli Mehmet?in mezarına koştu. Artık bütün günlerini bu mezarın başında geçiriyordu. Bu mezarın daimi ziyaretçisi oldu. Büyük bir taş yontturdu. Yazdırdı. Başına diktirdi. Beş vakit namazlarını bile cemaatine bu kabrin başında kıldırmak isterdi. Artık ne hacet dilese, ona nail oluyordu.

- Alırız. Gönderin, gelsin! cevabını verdi. Bedenler, kalkanlı, tüfekli, oklu gazilerle dolmuştu. Palankanın ruhu, neşesi, keyfi olan iki arkadaş, bu esnada tuhaf tuhaf laflar söyleyip yine herkesi güldürüyordu. Bunların ikisine de?deli? derlerdi: Deli Mehmet, Deli Hüsrev? Serhatın muharebelerinde, hayale sığmayacak yararlılıklarıyla masal kahramanları gibi inanılmaz bir şöhret kazanan bu iki deli, hiçbir nizama hiçbir kayda, hiçbir disipline girmeyen, dünya şerefinde gözleri olmayan Anadolu dervişlerindendi. Her zaferden sonra kumandanlar onlara rütbe, hil?at, murassa kılıç gibi şeyler vermeye kalkınca gülerler: ?İstemeyiz, fani vücuda kefen gerektir. Hil?at nadanları sevindirir? derler, hak uğrundaki gayretlerine ücret, mükafat, övgü kabul etmezlerdi. Harp onların bayramıydı.

- Ne durursun be can! Ne olsun, haydi gazaya.

Kuru Kadı:

- Hey, çavuşbaşı? Hey!?

Gazilerin hepsi buna razı oldu. Öğleye kadar durdular. Abdest aldılar, namaz kıldılar, tekbir çektiler, helallaştılar. Kıraçin?in askeri, sardıkları palankadan yükselen derin uğultuyu hep teklif ettikleri?Vire? münakaşasının gürültüsü sanıyorlardı. Ansızın, uzaktaki Türk kulelerinden atılan?işaret topları? işitildi. Bu, ?Biz, dörtnala geliyoruz? demekti. Kuru Kadı eliyle hisarın kapısını açtı. Grijal gazileri?Allah, Allah? naralarıyla müthiş bir taşkın deniz gibi fıkırdılar. İki koldan hücum olunuyordu. Kollardan birisine Deli Hüsrev, birisine Deli Mehmet baş olmuştu.

On iki sene sonra?

Zavallının sabahı bekleme denilen hastalığını kerametine de yoranlar vardı. Tekrar bağırdı:

NESLİHAN PAYLAŞIMIN İÇİN TŞK LER HİKAYE GÜZELE BENZİYO YARISINA KADAR ZOR OKUDUM ÇOK UZUN ÇOK :)) .

Kuru Kadı, ?Ey alemlerin rabbi? diye ellerini kaldırdı. Bir duaya başlayacaktı. Deli Mehmet yalın kılıç karşısına dikildi. Palabıyık, gök gözlü, geniş beyaz çehresi,

- Hepimiz, hepimiz hazırız.

- Yatağanlanmız keskin?

- Kaleden düşman çıkıyor