Muaviye b. Ebi Süfyan, Suriye valiliği sırasında gerçekleştirdiği fetihler, elde ettiği ganimetlerle kurduğu disiplinli, sağlam bir ordu ve yürüttüğü dengeli siyasetle Suriye?de başlı başına bir düzen oturtmuştu. Hz. Ömer?in vefatının ardından Hz. Osman?ın iş başına gelmesi ile, bu düzenin gücü, ağırlığı gün yüzüne çıktı. Şüphesiz ki, Muaviye?nin Suriye bölgesindeki bu mutlak otoritesinin arkasında, kendi kabilesinden ziyade, sırtını dayamış olduğu Kelb kabilesinden aldığı kuvvet gelmekteydi. Önce kendisi bu kabileden biriyle evlendi, sonra da Hz. Osman?ı evlendirdi.108 Bunun yanı sıra, Suriye bölgesinin tamamı Şam valiliğine yani Muaviye?ye bağlanınca o, Temimoğulları, Kaysoğulları, Esedoğulları, Rabia ve Mudar kabilelerini de belli yerlere yerleştirerek durumunu kuvvetlendirdi ve artık Hicaz?dan gelen Müslümanların muhalefetlerine pek itibar etmez oldu.109

soğukluk gitti. o dönemde aralarında neler geçtiğini bilemeyiz. sonuçta hepsi müslüman. taraf seçmeye gerek yok.

Muaviye?nin, hedefine ulaşmada genel tavır haline getirdiği tedriciliğin en bariz örneklerinden biri de oğlu Yezid?in veliahtlığını gerçekleştirme sürecidir. O, Yezid?e veliaht olarak beyat alabilmek için yaklaşık yedi yıl uğraşmış; bu süre zarfında müsait ortamı hazırlamak için valileriyle birlikte dört koldan faaliyetlere girişmiştir. Yezid?in imajını tazelemek uğruna onu cihada göndermesi, yine itibar kazanması için onu hac emirliği ve Bizans seferi ile görevlendirmesi, halkın gönlünü kazanmak, şair ve hatipleri tarafına çekmek gibi çeşitli sebeplerle cömertçe para dağıtması73, farklı şehirlerden gelen heyetleri ikna görüşmeleri74 onu hedefine ulaştıran hesaplı adımlar olmuştur. Nitekim Muaviye, siyasi hayatta ilerlemenin temel yöntemi olarak gördüğü ve uygulamalı olarak benimsediği tedrici yaklaşımı, meşhur bir sözünde şöyle ifade etmiştir: ?Paranın iş gördüğü yerde konuşmaya, konuşmanın iş gördüğü yerde kırbaca, kırbacın iş gördüğü yerde kılıca gerek yoktur. Son çare olarak kılıca başvurulur.?

Tam bir diplomat olup çevresini iyi tanıyan, ileriyi gören bir idareci olarak Muaviye, düşmanlarının en ağır sözleri karşısında dahi kendini tutup soğukkanlılığını korusa da aynı hoşgörüyü valilerinin göstermelerine pek de sıcak bakmamış hatta bu noktada ılımlı bir tavır takınan valisi Mugire b. Şu?be?yi azletmeyi dahi düşünmüştür.51

Muaviye, siyasi hayatı boyunca yürüttüğü propaganda faaliyetlerinde, toplumu yönlendirme konusunda etkili bir güce sahip olan şair, hatip ve hatta müzisyenleri de değerlendirmeyi bilmiştir. O, kendi fikirlerini yaymak ve arzu ettiği doğrultuda bir kamuoyu oluşturmak için onlara hayli cömert davranmıştır.103 Öyle ki, bu aşırı cömertliği karşısında kendisine hayret edenlere o, ?Bir savaş bundan çok daha fazlasına mal olur? derdi.104

Muaviye b. Ebi Süfyan, uzun yıllar sürecek olan iktidarını sağlam temeller üzerine kurmak ve istikrarla yürütmek adına, Araplar arasında deha olarak nam salmış olan kişileri kazanmak uğruna da oldukça cömert davranmış; güçlü bir kadro kurmak isteyen Muaviye, bazen mal, bazen makam bazen de eman vaatleriyle onları yanına çekmiş, iktidarını onlarla zirveleştirmiştir. Bunun ilk örneği de Amr b. el-As?tır. Hz. Osman?ın evinin kuşatma altına alınmasının ardından Medine?yi terk eden Amr da siyasi istikbalinin Muaviye?nin yanında olduğunu görerek41 Hz. Ali?ye karşı verdiği gizli iktidar mücadelesinde Muaviye?yle beraber çalışma konusunda anlaşmıştı. Aralarındaki anlaşma gereğince Muaviye idareyi ele almasından sonra Mısır bölgesinin yönetimini iktidara ulaşması yolunda kendisine büyük yardımları dokunan Amr?a teslim edecekti. Mısır, ölünceye kadar Amr?ın idaresinde kaldı; ayrıca askeri harcamalardan geride kalan gelir de Amr?ın idi.42 Muaviye?nin, muhaliflerini kendi saflarına çekme yolunda attığı

Siyaset sahnesinde küçük rollerle yetinmeyi sevmeyenMuaviye, daha Hz. Ömer döneminde, Suriye bölgesi fetihleri esnasında önce ordu komutanlığına57 daha sonra da Şam valiliğine tayin edilmişti.58 Bu süreçte Suriye bölgesi fetihlerinin başarıyla tamamlanmasının ardından, Kıbrıs?ın fethi için halifeden onay alamayan Muaviye,59 bölgedeki hem devlet hem de şahsi otoritesini sağlamlaştırmak adına rotasını Anadolu?ya çevirdi. Buralara yaptığı seferler sonucunda bol ganimet elde ederek hızlı yükselişini sürdüren Muaviye, bir yandan ekonomik olarak güçlenirken öte yandan devletten çok kendisine bağlı sağlam bir ordu oluşturmayı başarmıştı.60 Üstelik, bölgenin köklü kabilesi Kelb?e mensup Meysun ile evlenerek bu maddi ve askeri nüfuzuna bir de toplumsal boyutu eklemiş oldu. 61 Böylece emin adımlarla iktidar yolunda ilerleyişini sürdürdü. Nitekim Muaviye?nin devlet kademelerinde görevlendirilişinin ordu komutanlığı veya valilik ile sınırlı kalamayacağı, bunların sadece bir başlangıç olduğu Emevi ailesi mensuplarınca da dile getirilmekteydi. Hz. Ömer döneminde Muaviye?ye Şam valiliği kapısı açılınca, onların Muaviye?ye, idareye uygun hareket etmesini, idarenin rahatsız olacağı işlerden uzak durmasını, dolayısıyla eline geçen bu fırsatı iyi değerlendirmesini tavsiye etmeleri, Muaviye?nin iktidara yürüyüşünü de içine alan sonraki dönemlere ışık tutması açısından dikkate değerdir. 62 Bu bağlamda, Hz. Ömer döneminde Emevi ailesinin Muaviye ile yeşermeye başlayan iktidar umutları, aynı aileye mensup Hz. Osman?ın iş başına gelmesiyle beklenti boyutunu aşarak belli bir ivme kazanacaktır.

6. Asabiyetten Faydalanması ve Kabileler Arası Denge Politikası

Yanlarına gidip selam verdim. Hz. Ali r. a.: ?Sakın ha sakın! Rasulullah Aleyhisselam?ın ashabına karşı kalbinde soğukluk ve dargınlık bulundurma! O kişilerden hiçbirini asla kötüleme. Aramızda görülen anlaşmazlık ve muharebelerin, hangi iyi niyetlerle ortaya çıktığını biz ve sahabi kardeşlerimiz iyi biliriz? dedi. İmam-ı Rabbani?yi de gösterek: ?Bu zatın yazılarına da sakın karşı gelme!? buyurdu. Bu nasihati dinledikten sonra, bendeki tereddüt ve soğukluğun hala kalbimden çıkmadığını gördüm. Bu halimi anladı ve öfkelendi. İmam-ı Rabbani?ye bakarak: ?Bunun gönlü daha temizlenmedi. Suratına bir tokat indir!? dedi. Şeyh hazretleri, yüzüme şiddetli bir tokat vurdu. Tokadı yiyince kendi kendime dedim ki: ?Ben bu zatı sevdiğim için ötekilere düşmanlık etmiştim. Halbuki kendisi bundan çok incinmektedir. Bu halden vazgeçmeliyim.? Ardından kalbimi yokladım. Gönlüm düşmanlık ve kırgınlıktan temizlenmişti. O halimle uyandım, şimdi de öyleyim.

Merkezi otorite-muktedir vali güç birliğinin en gözde ismi, Muaviye?nin gücüne güç katan ve devletin bekası adına, hala büyük tenkitler alan bazı işler yapan Ziyad b. Ebih?tir. Ziyad, halifeye beyati reddeden gerek Harici, gerekse bir zamanlar arkadaşları olan Şiilere karşı en katı tedbirleri almış, en sert hutbeleri irad etmiş, gerekli gördüğünde de en ibretlik infazları gerçekleştirmiştir. Halk arasında fitneye yol açarak devlet otoritesini zedelemekle itham ettiği herkese karşı amansız bir savaş açan Ziyad, bu özellikleriyle Muaviye?nin en etkili ve baskın valisi olmuştur. Halifeden aldığı destekle, şehirde gece sokağa çıkma yasağı ilan etmiş, uyarılara rağmen yasağı ihlal edenleri derhal öldürmüş, şehrin emniyeti için sürekli muhafız birliği oluşturmuş, isyancıları, o zamana dek görülmemiş yöntemlerle cezalandırmıştır.52 Böylelikle Ziyad?ın, idaresi altındaki yerleri, eşi benzeri görülmemiş bir disiplinle yöneterek, sadece dini ve siyasi anlayış farkından kaynaklanan isyanları değil, aynı zamanda soygun, fuhuş, gasp, yağma gibi, otorite boşluğundan ortaya çıkan adi suçları da önleme konusunda başarılı olduğunu53, halifeye rahat nefes aldırdığını söylemek mümkündür.

Herşeyini...

Muaviye benzer bir yöntemi, Hz. Ali?nin Faris varisi olup, nüfuzu ve elindeki, beytülmale ait mallar nedeniyle iktidarı için potansiyel bir muhalif olarak gördüğü Ziyad b. Ebih?i kendi saflarına çekme sürecinde de kullanmıştır. Ziyad?ı önce tehditkar sözlerle84 ardından elindeki malların kendisine bırakılacağı vaadiyle beyat etmeye çağıran Muaviye, olumlu cevap alamayınca Ziyad?ın Basra?da yaşayan aile fertleri üzerinde baskı kurma yoluna gitmiştir. Bu işle ilgili olarak görevlendirdiği Busr b. Ebi Ertat?a, Ziyad?ın oğullarını ve bazı akrabalarını tutuklattırmış, ayrıca Ziyad?a, Muaviye?ye gitmesini aksi takdirde çocuklarını öldüreceğini ifade eden bir de mektup yazdırmıştır. Gelişmelerden endişeye kapılan Ziyad?ın üvey kardeşi Ebu Bekre, bizzat halifenin huzuruna çıkarak ondan hapisteki akrabalarının serbest bırakılmasını talep etmiştir. İktidar-kabile ilişkilerini dengede tutmayı tercih eden Muaviye, onun bu talebini reddetmemiştir.

Muaviye?nin türlü vaatler yoluyla muhalif gördüğü kimseleri bertaraf etme girişimleri, siyasi arenada hükmetmeye başladığı Hz. Osman döneminin son yıllarından itibaren göze çarpar. Nitekim Hz. Osman?ın idaresi karşısında gün geçtikçe hoşnutsuzlukları artan ve tepkilerini muhalefet hareketine dönüştüren bazı Kufeliler?in Muaviye?nin idaresindeki Şam?a sürgüne gönderildiklerinde, Muaviye onları tesirsiz hale getirmek adına ilk çare olarak cömertçe ikram ve iltifatlarda bulunmayı tercih etmişti.37 Bu yöntem, Hz. Osman?ın görevi başında öldürülmesinin ardından halife olarak kısmi beyat alan Hz. Ali karşısında yürüttüğü mücadelede de Muaviye tarafından uygulanmıştır. Bu mücadelenin askeri boyuta dönüştüğü Sıffin Savaşı?nın daha başlangıç safhasında Muaviye ile yazışan ve onun türlü vaatlerine kapılıp savaşı bırakanlar olmuştu.38

3. Tedricilik

bundan sonra imam şafi hz nin dediği gibi "Allah kanlarımızı o ihtilaflara bulaştırmadı öyleyse bizde dillerimizi bulaştırmayalım.

her muslumanı eşit derecede sevmiyoruz. her muslumanın drecesi farklı. belki de o yuzden insanlarda bu duygu oluşuyor

Her ne kadar ortak düşmanları olan Hariciler?in etkisiz hale getirilmesi uğruna ortaya çıkan zorunlu işbirliği, iktidar ve Hz. Ali taraftarları arasında belli bir sükunet ortamı oluşturmuş olsa da, Şam?da başlatılan bir gelenek, ilişkilerin her daim gergin kalmasına sebep olmuştur. ?Sebb? şeklinde ifade edilen, Hz. Ali ve taraftarlarının kötülenmesi, Hz. Osman ve taraftarlarının ise övülmesi temeline dayanan bu uygulama78, Muaviye tarafından kararlılıkla işlenmiştir. Öyle ki Muaviye, bu uygulamanın aksatılmamasını valilerine de sıkı sıkı tembih ederek, sebbi resmi bir devlet politikası haline getirmiştir. Aslında böyle olacağının ilk işaretleri, Muaviye tarafından halifeliğinin daha ilk zamanlarında verilmişti. O, halife olduğunda Hz. Ali taraftarlarının yoğun olarak yaşadığı önce Kufe, ardından da Basra?dan beyat aldıktan sonra buradan ayrılışı sırasında Hz. Ali?ye lanet okuyup durmuştu.79 Bir anlamda, iktidarın muhalefet üzerindeki koyu gölgesini temsil eden, serin nefesini hissettiren bu uygulama, Muaviye iktidarının güçlü valileri Mugire b. Şu?be ve Ziyad b. Ebih dönemlerinde de istikrarla sürdürülmüştür. Her ne kadar Mugire?nin Kufe valiliği esnasında herkes fikirlerini?eyleme dönüştürmedikçe80-açıkça söyleyebilecek ve savunabilecek kadar müsamahalı bir ortam81 oluşmasına rağmen, Hz. Osman?ın yüceltilirken, Hz. Ali ve sevenlerine lanet okunması şeklindeki sindirme kampanyasında bir aksama olmamıştır.

1. Vaat

Hariciler?in bertaraf edilmesi noktasında iktidar ile Harici mensupları olan kabileler arasında kurulan zorunlu işbirliğinden çok daha fazlası, iktidar ile Şia arasında kurulmuştur. Zira, Hariciler hem Muaviye?nin hem de Şia?nın ortak düşmanıydı. Bilindiği gibi Hz. Ali, bir Harici tarafından öldürülmüştü. Şia?nın gönlünde yanan bu intikam ateşinin farkında olan ve onu iktidarının menfaatleri doğrultusunda yönlendirmeyi, Hariciler?le baş etme yöntemi haline getiren Muaviye, bu sayede hem iki ana muhalifinin gücünü birbiri eliyle zayıflatmış hem de kendi ordusunun bu süreçte yıpranmasına izin vermemiş oluyordu.

dede ali o adamın nesini seveceksin.

Ahiret yakın görüşürüz kim pişman olacak.

Hz. Osman?ın öldürülmesini, adeta siyasi bir kan davasına dönüştüren Muaviye, bu konuyu işleyerek, Suriye?deki varlığını iktidara alternatif kılma yolunda büyük çaba harcadı. Bu doğrultuda işe, maktul halifenin katillerinin derhal bulunup cezalandırılması propagandasıyla başlayan Muaviye, bir süre sonra yeni bir tartışma açarak Hz. Ali?nin halifeliğinin meşruluğunun sorgulanması ve halifenin bir şura tarafından seçilmesinin gerekliliğini telkin etti ki,93 özellikle bu ikinci adım, Muaviye?nin iktidar hesaplarına delalet eder demek mümkündür. Zira başlangıçta Hz. Osman?ın katillerinin cezalandırılması veya kendilerine teslim edilmesi durumunda beyat edeceği şeklinde daha temkinli bir üslup kullanan Muaviye94, daha sonra iddialı bir üslup ile, katiller teslim edilse bile beyat etmeyeceğini ve şura talebini dillendirmişti.95 Görünen o ki bu durum, mücadelesinin başından beri Hz. Osman?ın katillerinin cezalandırılmasından başka bir hedefi olmadığını ileri sürerek insanları etrafında toplayan Muaviye?nin gerçek maksadını ortaya koymaktadır ki, bu da Hz. Ali?nin yeri olan hilafet makamını elde etmekten başka bir şey değildir96 şeklindeki yorumları desteklemektedir. Nitekim ileriki yıllarda, oğlu Yezid?i veliaht tayin etmesi de, onun şura ile halife tayini ısrarında pek de samimi olmadığını göstermiştir.97

Hz. Ali?ye karşı savaşan sahabileri, bilhassa Hz Muaviye?yi hiç sevmezdim. Bir gece İmam-ı Rabbani?nin Mektubat?ını okuyordum. Okuduğum yerde: ?Hz. Muaviye?ye buğzetmek ve onu kötülemek, Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer?i buğzedip kötülemek gibidir. Ona söven kimseye, bunlara söven kişiye verilen cezayı vermek gerekir.? yazıyordu. Bunu okuyunca canım sıkıldı. İsabetsiz şeyler yazmış diye Mektubat?ı yere atıverdim. Sonra yatağıma uzanıp uyudum. Rüyamda İmam-ı Rabbani kızgın bir halde yanıma geldi. İki eliyle kulaklarımı çekerek dedi ki: ?Be cahil çocuk! Sen bizim yazdığımızı beğenmiyor ve kitabımızı yere fırlatıyorsun. Benim yazımı okuyunca şaşırdın ve inanmadın öyle mi? Ama gel, seni bir zata götüreyim de gör!?

Efendimiz s. av.:"Ashabımı bana bırakın buyuruyor" yine "Ashabımı seven beni sevdiği için sever, onlara buğz edende bana buğz ettiği eder"

Kendisi de geniş bir aile ve kabileye mensup olan Muaviye, güçlü bir idareci olabilmek ve gerçek bir otorite kurabilmek için kabileciliğin öneminin farkındaydı. O, evvela kendi kabilesi olan Ümeyyeoğulları ile olan ilişkisini bir denge ve düzen içerisine soktu. Bununla birlikte yaşadığı toplumda ağırlığı olan nüfuzlu kabilelerle evlilikler gerçekleştirerek, gücüne güç kattı.

Müellefetül Kulüb ne demek?

Muaviye?nin, Hz. Peygamber?e yakınlıklarını ileri sürerek Hz. Ali?nin hilafete layık olduğunu savunanlara karşılık, kendisinin de Hz. Peygamber?e onlar kadar yakın olduğunu ifade ettiği haberlere göre, Muaviye, bunu kanıtlamak için şu görüşlerin propagandasını yapmıştır: Hz. Peygamber?e katiplik yapması, kardeşi Ümmü Habibe?nin Hz. Peygamber?le evli olması, Hz. Ömer ve Hz. Osman tarafından vali olarak tayin edilmesi, anne ve babasının toplumdaki yeri, Hz. Ali?ye Hicaz ve Iraklılar?ın beyat etmesine karşın, Şamlılar?ın da kendisine beyat etmesi, dolayısıyla hilafet işinde onunla denk olduğu.102

Hz. Osman zamanında dilediği gibi hareket etme imkanı bulan ve Suriye bölgesi valisi olarak yetkileri iyice genişleyen Muaviye?nin Hz. Osman?ın muhasara ve daha sonra şehit edilişi sürecinde takındığı tavır, onun iktidara yürüyüşünün ayak sesleri görünümündedir. Nitekim Muaviye?nin halifeyi Şam?a götürme teşebbüsü, muhalefetin başı olarak itham ettiği Muhacirin?i bilhassa Hz. Ali?yi hedef göstererek tehditlerde bulunması, Emevi ailesinin diğer fertleri gibi, halifenin katledilmesini engelleyecek bir kaç etkisiz hareket dışında hiçbir ciddi girişimde bulunmayışı üzerinde düşünülmesi gereken noktalardır.

Muaviye, siyasi muhaliflerine karşı yürüttüğü bu psikolojik baskı ve karalama kampanyasına bir de ekonomik kısıtlamaları ekleyince, Hz. Ali taraftarları üzerindeki baskı bir kat daha artmıştır. Bunun açık bir örneği, Hz. Ali taraftarlarının önde gelen ismi Hucr b. Adiy ile Kufe valisi Mugire b. Şu?be arasında geçen bazı konuşmalarda görülür. Vali Mugire?nin Kufe mescidinde Hz. Ali aleyhinde cümleler sarfettiği sırada, Hucr?un ona karşı çıkarak?Sen ihtiyarlıktan kimi seveceğini şaşırmışsın. Sen önce bize, kestiğin maaşlarımızı ver. Senin bunu yapmaya hakkın yok; senden öncekilerin yapmadığı bir şeye çok düşkün oldun? diye bağırmış, diğerleri de? bizim boş lafa karnımız tok; biz kesilen maaşlarımızı istiyoruz? diyerek üzerlerindeki baskının yükünden şikayetlerini ve nasıl mağdur edildiklerini yüksek sesle dile getirmişlerdir.82

İslam Ansiklopedisi, 15/357.

ne muaviyesi ya ulen adamların peygamberimize ailesine islamiyete yapmadığı kötülük kalmadı daha hala muaviye diyosunuz ya... adam boşuna dememiş ''bu ülkede tuvalete gitmek günah deseler donuna sıçacak adam çok diye'' bu tartışmalara girmeyeyim diyorum illa adamı dinden imandan edeceksiniz ha...

Muaviye b. Ebi Süfyan?ın siyaset sahnesinde başarılı olabilmek amacıyla başvurduğu yöntemlerin başta gelenlerinden biri de, gerek birey ve gerekse toplum psikolojisi üzerinde yüksek bir etki gücüne sahip olan?bilinçli propaganda?dır. İfade etmek gerekir ki Muaviye, muhalif olarak gördüğü kişileri bertaraf etme yolunda yoğun olarak kullandığı bu propaganda yöntemini, sindirme ve karalama faaliyetleri ile iç içe yürütmüştür.

Muaviye, hilafeti savaşsız bir şekilde Hz. Hasan?dan alabilmek için bazı maddi bedeller ödemeye çoktan hazırdı ki, Hz. Hasan?a, ne talep ediyorsa yazmasını istediği boş bir kağıt göndermesi buna işaret etmektedir. Sonuçta Muaviye Hz. Hasan?a geçimini temin etmesi ve borçlarını kapatması amacıyla Beytülmalden önemli bir meblağ ödemeyi; ayrıca Faris?teki bazı toprakların haracını da ona vermeyi taahhüt etti.39 Bundan önce Muaviye, Hz. Hasan?ı kendisine karşı direnmeye ve onunla mücadeleye ısrarla teşvik eden Kays b. Sa?d ve Hz. Hasan?ın öncü kuvvetleri komutanı olan Ubeydullah b. Abbas?a da yolundan çekilmeleri için önemli maddi vaadlerde bulunmuştu. Onun bu cazip teklifleri Kays tarafından kesin bir şekilde reddedilse de, Ubeydullah?ın taraf değiştirmesini sağlamıştı.40

Beni çekerek bir bahçenin kapısına götürdü. Kendisi uzaktaki bir bölüme doğru yürüdü. Orada nur yüzlü bir zatın oturduğunu gördüm. Saygı ile o zatı selamladı, önünde diz çökerek oturdu. Ona bir şeyler söylüyor, beni gösteriyordu. Bakışlarından benden bahsedildiği anlaşılıyordu. Biraz sonra İmam-ı Rabbani kalktı, beni çağırdı: ?Bu oturan zat Hz. Ali?dir. İyi dinle, bak neler söylüyor.? dedi.

Muaviye b. Ebi Süfyan, muhaliflerini etkisiz hale getirme noktasında genel bir prensip olarak benimsediği çeşitli vaatlerle ikna yöntemini, siyasi hayatının her safhasında kullanmıştır. Bu vaatler, bazen mal veya para, bazen makam-mevki bazen de af-eman teklifi şeklinde karşımıza çıkmaktadır.

Hz. Osman?ın katledilmesi ve ardından Hz. Ali?nin halife olmasından sonra, hilafet hususunda daha net adımlar atan Muaviye, bu süreçte yoğun bir propaganda faaliyeti yürüterek halifeye karşı tahrik ettiği halkın desteğini kazanmak için büyük çaba sarfetti. Örneğin, Hz. Osman?ın, eşi Naile tarafından Şam?a gönderilen kanlı gömleği, yine Naile?nin olay sırasında kılıç darbesi ile kesilen parmakları86, halifenin katilleri veya fitnenin sebepleri olarak afişe edilen isimlerin yazılı olduğu mektup87, özellikle Şam halkını galeyana getirmeye yetmişti. Bu malzemeleri Şam Camii?nde teşhir ederek halkı derinden etkileyen Muaviye, önemli bir taraftar desteği sağladı ki, özellikle Şamlılar, Muaviye?nin argümanlarından etkilenmeye çoktan hazırdı.88 Muaviye, bu yolla bir yandan Hz. Ali?nin halifeliğinin meşruiyetini ortadan kaldırmaya çalışırken, öte yandan kendi davasında ne kadar haklı ve meşru olduğunun propagandasını yapmaktaydı. Sonuç olarak bu propaganda öyle boyutlara ulaşmıştı ki, Şamlılar, Hz. Osman?ın katili olarak Hz. Ali?yi öldüreceklerine dair yemin ettiler.89 Nitekim, Hz. Ali?nin Muaviye?den beyat alması için ona gönderdiği elçisinin geri döndüğünde ona Hz. Osman?ın kanlı gömleği altında ağlaşıp intikam almaya yemin eden elli bin90 veya altmış bin kişiden bahsetmesi91 Muaviye?nin ne denli etkili bir propaganda yaptığını göstermesi açısından dikkat çekicidir. Üstelik, Muaviye?nin Hz. Ali?yi hedef göstermesi, onu halifeye isyan eden bir vali olarak algılanmaktan kurtarmış, bir başka ifade ile kendisi ile Hz. Ali arasındaki bir mesele olmaktan çıkarıp Hz. Ali ile Hz. Osman arasındaki bir duruma dönüştürmüştür.92

İmam-ı Rabbani kuddise sirruh Hazretlerine itibar etmek varken, cahil cühelayı kim neylesin...

Tıpkı Hz. Ali?ye olduğu gibi, Muaviye?ye de açıktan isyan eden ve devletin en önemli iç sorunlarından biri olan Hariciler, halifeliğinin daha ilk günlerinde Suriye ordusunu mağlup edince, bu duruma sinirlenen Muaviye, bunun hesabını Kufe?deki kabilelerden sormuş; ?içinizden çıkan bu aşırılarınızı halletmedikçe size benim yanımda ne eman ne de rızık vardır?112 diyerek bu işi onlara havale etmişti. Muaviye?nin bu konuşması Kufeliler?i hayli endişelendirmiş olacak ki, bazı kabileler, Hariciler arasında bulunan mensuplarını onlardan uzaklaştırdılar. Bunlar arasında, Eşca kabilesi Harici liderlerden olan Ferve b. Nevfel, Tay kabilesinden Ka?kaa b. Nefr, Beni Şeyban kabilesinden İtris b. Urkub gibi isimler vardı.113

MUAVİYE B. EBİ SÜFYAN?IN MUHALİFLERİNİ BERTARAF ETME YÖNTEMLERİ

Halifenin, hasta yatağında değil de muhalifleri tarafından katledilerek ölmesi, Muaviye ve diğer Ümeyyeoğulları?na iktidar davalarını sürdürmeleri için sağlam bir bahane olacaktı.63 Tam da bu noktada meşru zemin oluşmuşken, önünde büyük bir engel onu bekliyordu ki, o da hilafetin en güçlü adayı olarak görülen Hz. Ali idi. Bunun farkında olan Muaviye, daha Hz. Osman hayatta iken muhalefetin sorumlusu olarak işaret ettiği Hz. Ali?yi etkisiz hale getirmenin peşine düştü. Hz. Osman?ın katline göz yumduğu, hatta katillerine destek olup onları yanında barındırdığı, dolayısıyla suçluları cezalandırma vazifesini yerine getirmediği, binaenaleyh bunları yapmadıkça Hz. Ali?ye beyat etmelerinin mümkün olmadığını dillendirerek gerekçelerini ortaya koydu. Muaviye, bir yandan?katiller bir an evvel cezalandırılsın, hilafet işi de şuraya bırakılsın? derken, öte yandan?biz hilafeti istemiyoruz; bizim arzumuz, akrabası olarak, mazlum halifenin kanını müdafaa etmektir?64 gibi ifadeleri sözlerine eklemek suretiyle masum ve meşru bir üslup kullanmayı tercih ediyordu. Hz. Ali tarafından defalarca beyata davet edilen Muaviye, bu çağrıları dikkate almadığı gibi, hilafetinin meşru olmadığı gerekçesiyle halife olarak tanımadığı Hz. Ali?ye karşı bir dizi faaliyete girişti. O, bir yandan ashabın önde gelenlerine mektuplar göndererek Hz. Ali?nin halifeliğinin meşruiyetini sorgularken65 öte yandan halifeye olan hislerini ona savaş bayrağı açacak derecede ileriye götüren, başını Hz. Aişe, Talha b. Ubeydullah ve Zübeyr b. Avvam?ın çektiği ve bazı Ümeyyeoğullarının da saflarında yer aldığı muhalefet hareketinin sonucunu bekliyordu.66 Bu muhalefetin bir sonucu olan Cemel Savaşı?ndan halifenin galip çıkmasından sonra, halife ile asi vali Muaviye arasında askeri mücadele kaçınılmaz hale gelmişti. Neticede, Sıffin?de cereyan eden savaşta, danışmanı Amr b. el-As?ın telkiniyle Suriye askerlerinin mızrak uçlarına taktıkları Kur?an sahifeleri ile Allah?ın hakemliğine sığınmaları şeklinde bir savaş hilesi ile yenilgiden son anda kurtulan Muaviye, sadece askeri bir zafer elde etmedi, ayrıca halifenin ordusunun parçalanmasına zemin hazırladı.67 Bundan sonra Hz. Ali, bir taraftan bu karara karşı çıkarak ordusundan ayrılan Haricilerle öte taraftan hakemler toplantısında gündeme gelen, mevcut halifenin azli, Muaviye?nin ise halife ilan edilmesi68 şeklindeki hileli kararın sancılarıyla uğraşmak durumunda kalmıştır. Bu tarihten sonra Hz. Ali?nin kan kaybetme süreci hızlanırken, Muaviye iktidara koşar adımlarla yaklaşmaya başlamıştır. Hz. Ali?nin içinde bulunduğu sıkıntılı ortamdan istifade etmeyi bilen Muaviye, son planlarını devreye sokarak Hz. Ali?nin elinde bulunan Mısır, Irak, Hicaz ve Yemen?i ele geçirdi. Hz. Ali daha sonra buraları geri alsa da halifeliği boyunca etrafını saran ateş çemberi, Muaviye?nin organize hamleleriyle içinden çıkılmaz bir hal almıştı. Bir süre sonra da, 40/660 yılına gelindiğinde Hz. Ali?nin, kendi ordusundan çıkan Haricilere mensup İbn Mülcem tarafından öldürülmesi69 ile Muaviye, önündeki en önemli engelden kurtulmuş oldu.

İmam-ı Rabbani hazretlerinin vefatından sonra, onun?Mektubat? kitabını okuyan genç bir seyyid şunları anlatmıştır:

Bütün bu olayların ardından Kudüs?te?emiru?l-mü?minin? sıfatıyla beyat alan Muaviye70 için, Iraklılar?ın başına geçen Hz. Hasan?ı bertaraf etmek hiç de zor değildi. Gerek askeri, gerek mali ve gerekse ictimai güç açısından iki taraf arasında uçurumlar vardı. Bu durumun farkında olan ve sonu olmayan bir mücadeleye girmenin, daha fazla kan dökmekten başka bir işe yaramayacağına kanaat getiren Hz. Hasan, bazı şartlar doğrultusunda hilafeti, zaten neredeyse onu elde etmiş olan Muaviye b. Ebi Süfyan?a bıraktı. Böylece, yıllardır aşama aşama, sabır ve bir o kadar da kararlılıkla71 yürüttüğü mücadelesinin sonucunda Muaviye muradına erdi; başkent Kufe?ye girerek halkın beyatını alarak Müslümanların yeni halifesi oldu.72

Burada son olarak şunu da yinelemek gerekir ki, valilerinin baskı ve şiddet içeren politikalarından pek de rahatsız olmayan Muaviye, gerek Şii gerekse Harici muhaliflerini büyük ölçüde onların insafına bırakmışsa da, geniş yetkiler tanıdığı muktedir valilerinin üzerinden, merkezin gölgesini eksik etmemiş, valilerce isyancılara karşı alınacak tedbirler, verilecek cezalar ona sorulmaksızın hayata geçirilmemiştir.

Muaviye b. Ebi Süfyan, Suriye haricindeki yerlerde, toplumda oluşturduğu tabandan ziyade şahsi kabiliyetleriyle temayüz etmiş olan kimselerden istifade etmiş ve bu kişilere bulundukları bölgelerde geniş imkanlar tanımıştır. Ancak o, şartların oluşmasıyla birlikte zamanla merkeziyetçi bir idareye yönelerek, vilayetleri belli ellerde toplamıştır.49 Halifeliği boyunca kendi kabilesinin nüfuzu altına girmemeye çalışan Muaviye, bu anlamda maktul halife Hz. Osman?ın durumuna düşmemek için de önemli eyaletlere başka kabilelere? özellikle idare sanatında ehil olan- Sakif kabilesine mensup güçlü ve tecrübeli valiler tayin etmiş50, ayrıca kendi uygulamalarında hilm ve teenniyi tercih etse de görevlendirdiği valilerin sertlik yanlısı icraatlarının açık-gizli destekçisi olmuştur.

Gerek iktidara gelişi ve gerekse yaklaşık 20 yıl sürecek olan iktidar sürecinde Muaviye, yapmış olduğu maddi ikram ve taltiflerle hem muhaliflerini hem de kendisinden bazı beklenti veya talepleri olan taraftarlarını memnun etmeyi bilmiştir.

İktidar olduğu dönem boyunca Muaviye, sabık halife Hz. Osman?ın içine düştüğü sıkıntıları gördüğü için, idaresinin iplerini hiçbir zaman kendi kabilesinin ellerine teslim etmedi. Bir başka ifadeyle onları, sembolik sayılabilecek görevlerle yetinmeye mecbur etti. Asıl kadroları ise ehliyet ve liyakat sahibi olduklarına inandığı tecrübeli kişi ve kabilelere teslim etti ki, bunlar arasında Sakif kabilesinin yeri büyüktür. Geçmişten gelen köklü ilişkiler ağının110 ve Sakif kabilesinin fitne hadiselerinde tarafsızlığını korumasının111 verdiği deneyimle Muaviye, en önemli şehirlerini Mugire b. Şu?be ve Ziyad b. Ebih gibi Sakifli kimselere emanet ederek, iktidarını zinde tuttu.

İnşaallah soğukluk gitmiştir...

Muaviye, bu süreçte iki önemli yol takip etmiştir ki, bunlardan biri, her türlü siyasi çareye başvurarak insanları kendi saflarına çekmek, diğeri de, mücadelesinde haklı olduğunu gösterecek ayetlerin veya hadislerin desteğine başvurmaktır.98 Nitekim Muaviye, Hz. Osman?ın velisi olarak onun kanını talep ederken, kendisine?Senkim, Hz. Osman kim! Sen sadece Ümeyyeoğulları?ndan birisin; Osman?ın çocukları bunu talep etmeye senden çok daha layıktırlar? diyenlere, şu ayeti delil getirerek akrabalık hakkını kullandığını belirtiyordu: ?Allah?ın haram kıldırdığı canı haksız yere öldürmeyin. Kim haksız yere öldürülürse, onun velisine yetki verdik. öldürmede aşırı gitmesin . Çünkü kendisine yardım edilmiş tir.?99

İktidarının selameti açısından kabilelerin doğru ve dengeli bir şekilde istihdamını hedefleyen Muaviye, muhalifetin başını çeken Harici ve Şii grupları etkisiz hale getirme noktasında da kabilelere başvurmuştur ki, gönüllü veya gönülsüz olarak kurulan bu menfaat ortaklığı, Muaviye?nin hedeflerine hizmet etmiştir.

Muaviye?nin şair ve hatiplerden istifade ettiği yerlerin başında, Hz. Osman?ın katlinden sonra öfke, intikam, hüzün gibi hislerin öne çıktığı, toplumun duygusallığının zirve yaptığı dönem gelir. Hz. Osman?ın kanlı gömleğinin Şam Camii?nde sergilenerek adeta bir ağlama duvarı haline getirildiği o günlerde105 şairler ve hatipler, coşturucu şiir ve konuşmalarıyla halkı, halifenin katillerini bir an evvel cezalandırmaya davet ederek106, konunun halkın vicdanında her daim sıcak kalmasını sağladılar.

2. Merkeziyetçi Yönetim- Muktedir Vali İşbirliği

Muaviye b. Ebi Süfyan?ın, muhaliflerini bertaraf etme yöntemlerinden biri olarak uyguladığı ve valilerine de sıkı sıkıya uygulattırdığı psikolojik baskı, hatta taciz uygulamalarının başta gelen örneklerini, onun Hz. Ali?ye karşı giriştiği mücadele sürecinde görmek mümkündür.

Muaviye b. Ebi Süfyan, Hz. Ali?yi bertaraf etme sürecinde kullanmış olduğu bu etkili yöntemi, daha sonra kendi iktidarı süresince bu defa Hz. Ali taraftarlarını sindirme amacıyla kullanmıştır.

4. Psikolojik Baskı / Sindirme Faaliyetleri

Muaviye b. Ebi Süfyan, ulaşmak istediği noktalara sağlam adımlarla, hesaplı bir şekilde ulaşma hususunda siyasi hayatının hemen her safhasında başarılı bir örnek olmuştur. Bu konuda en bariz misal olarak iktidar olma sürecindeki politikası zikredilmelidir.

5. Propaganda

bezboznik düşmanlık tohumları ekmeye mi geldin. seni müslümanlarla alakalı bir konu neden ilgilendiriyor. işin gücün fitne

Daha sahabe nin tam manasını bilmeyen, müellefetül kulübün kimler olduğunu bilmeyenler, utanmadan arlanmadan ehli beyt katillerine hazret diyebiliyor, Allah ıslah etsin.

Şefkat tokadı olmuş yani :)

Anlaşılan soğukluk hala geçmemiş;Muaviye demeyelim Hz. Muaviye r. a. h demek lazım.

Muaviye?nin idari hayatına hakim olan ilkeleri, kendi ifadelerinde açık bir şekilde bulmak mümkündür. O, paranın iş gördüğü yerde konuşmaya, konuşmanın iş gördüğü yerde kılıca gerek görmediğini söylemiştir. Kendisine, cömertçe dağıtmış veya harcamış olduğu paraların çokluğundan yakınıldığında O, ?muhtemel bir savaş bundan çok daha fazlasına mal olur? demiştir.

Öte yandan, Ümeyyeoğulları ve onların liderleri konumundaki Muaviye?nin, maktul ve mazlum halifenin yakınları olarak, ondan sonra hilafetin kendilerinin hakkı olduğunu düşündüklerini gösteren bir takım rivayetlerin yanı sıra,100 hadis olduğu belirtilen bazı haberler de gelen rivayetler arasındadır. Buna göre Muaviye şöyle demiştir: ?Birgün Rasulullah?ın abdest suyunu döküyordum. Kafasını kaldırdı ve bana şunları söyledi: ?Benden sonra ümmetimin işlerini sen yükleneceksin; o zaman geldiğinde onların iyiliklerini taltif et, kötülüklerini affet? buyurdu. Muaviye konuşmasının devamında, ?Ben bu makamı elde edene kadar ümit içinde yaşadım? demişti.101

her muslumanı eşit derecede sevmiyoruz. her muslumanın drecesi farklı. belki de o yuzden insanlarda bu duygu oluşuyor.

Muaviye, Müslümanların üçüncü halifesi Hz. Osman?ın görevi başında iken öldürülmesinin ardından hilafeti devralan Hz. Ali?ye, Hz. Osman?ın katillerinin cezalandırılmadan maktul halifenin velisi ve varisi olarak, ona beyat etmeyeceğini her platformda gündeme getirmekteydi. Mevcut karmaşık ortam da Muaviye?nin söylemleri için uygun bir zemin sağlıyordu.

Sonuç olarak, Muaviye?nin kabilelere karşı yürüttüğü siyaset hakkında özetle şunları söylemek mümkündür: Muaviye b. Ebi Süfyan, her ne kadar nüfuzlu bir kabileye mensup olsa da, bunun yeterli olmadığını; zira sınırları sürekli genişleyen ve dolayısıyla sosyal yapısı da çeşitlenen bir ülkenin sağlıklı bir şekilde yönetilebilmesi için yönetimini daha geniş toplum kesimleri üzerine kurması gerektiğinin farkındaydı. Bu farkındalığın ışığında kurduğu kadro ile, kabileler üstü bir konum elde etmiş; ayrıca, kazandığı bu sosyal meşruiyetle asabiyetin tesirinde kalmak bir yana, asabiyeti yönetmeyi, yönlendirmeyi başarmıştır. Nitekim zaman zaman kabilecilikten doğan problemler ortaya çıktığında, bu kabileler üstü statüsü ile sorunların üstesinden gelmiştir. Örnek vermek gerekirse, iktidar oluş sürecinde kendisine koşulsuz destek veren, bu nedenle de Şam?daki Mudariler?den daha fazla maaşla taltif edilen Yemeniler?in, bu konumlarını istismar ederek Mudarlılar?ı bölgeden süreceklerine dair tehditkar sözleri gündeme gelince, Muaviye, onlara göz dağı vermek ve böyle bir kararın ancak kendisine ait olabileceğini göstermek için, dört bin Kayslı?ya bir defada maaş vermekle kalmamış, Kayslılar?ı kolay kara seferleriyle vazifelendirirken, Yemenliler?i daha zor ve riskli olan deniz savaşlarına göndermiştir.115

Muaviye sadece birey bazındaki muhaliflerine karşı değil, grup muhalefetine karşı da vaat yöntemine başvurmuştur ki, bunun belli başlı örnekleri Harici ve Şii gruplara karşı tutumlarında ortaya çıkar. Yaklaşık 20 yıllık iktidarı boyunca Muaviye?nin başını ağrıtan en önemli meselelerin başında Harici hareketi gelir. Sıffin Savaşı esnasında gelişen Hakem olayından sonra hem Hz. Ali?yi hem de kendisini düşman olarak kabul eden Hariciler?e karşı Muaviye?nin kullandığı yöntemlerden biri af/eman dileyenlerin cezalandırılmayacağı vaadidir.46 Aynı yöntemi Muaviye, Hz. Ali taraftarlarının aykırı seslerini susturmak ve öfkelerini bastırmak için de kullanmıştır.47 Bu noktada kabile reislerini de devreye sokarak, devlete karşı isyan hareketine karışan mensuplarına sahip olmaları, onları vazgeçirmeleri halinde asilere eman verileceği şeklinde uzlaşma vaadinde bulunmuştur. Bununla birlikte zaman zaman da kabile reislerinin ricasıyla muhaliflerine af kapılarını açan Muaviye, bilhassa destek tabanını oluşturan Yemenli kabileleri darıltmamak adına, pişman olup beyatlarını bildirdikleri takdirde kendilerinin güvende olacaklarını belirtmiştir.

Elhamdulillah içimde hiç bir soğukluk yok Hz. muaviye r. an ı çok seviyorum. zira onu sevmeyen Peygamberide seviyorum diyemez.

güzel paylaşım olmuş dede ali. açıkçası bende de muaviyeye karşı bir soğukluk vardı. o tokat bana da gelmiş oldu bir nevi:)

Hz. Osman?ın kendi çocukları hayatta iken, Muaviye?nin onun velisi olup olamayacağı tartışmaları bir yana, Muaviye bu işi hukuki boyuttan çıkararak siyasi zemine taşımış76; halifeyi, katilleri bir an önce cezalandırıp, layıkıyla yerine getiremediği hilafet işini de şuraya havale etmesi gerektiği yönündeki taktik tutumuyla Hz. Ali?nin zaten henüz oluşmamış olan otoritesini sarsmayı başarmıştır. Bir başka ifade ile Muaviye?nin, üzerinden muhalefet yaptığı, katillerin cezalandırılması konusunun, hukuki bir hak talebinden ziyade, Hz. Ali?yi yıpratarak onun gücünü zayıflatma amacını taşıdığını söylemek yanlış olmayacaktır. Muaviye açısından Hz. Ali?nin halifenin katillerinin destekçisi ve dolayısıyla katili olduğuna dair öne sürdüğü delili ise, katillerin Hz. Ali?nin yanında yer alması ve bazı devlet görevlerine getirilmesinden çıkardığı yorumlardı. Bu ithamlarıyla Muaviye, hem kendi iddiasına destek bulabiliyor hem de Hz. Ali?yi büyük bir baskı altına sokarak sindirmeye gayret ediyordu.77

Muaviye, kitle veya grup psikolojisi üzerinde uyguladığı bu baskı yöntemini, elbette bireysel bazdaki muhaliflerini sindirme noktasında da kullanmıştır. Örneğin, Muaviye, Hariciler?in önde gelenlerinden Havsere b. Vedda?yı faaliyetlerinden vazgeçirmek için babasını Havsere?ye gönderdi. Babası da, oğluna içinde bulunduğu durumun duygusallığını, zorluğunu göstermek için Havsere?ye oğlunu getirdi. Bu baskı hali karşısında dahi Havsere?nin verdiği cevap, Hariciler?in psikolojisini ve fikir dünyasını göstermesi açısından manidardır: ?Bir kafirin mızrağının ucunda sallanmak, bana oğlumdan çok daha sevimlidir.?

Yine, Hz. Osman?ın katledilmesinin ardından Ümeyyeoğulları?nın ve liderleri konumundaki Muaviye?nin, maktul halife Hz. Osman?a olan akrabalıkları, onun varisleri olmaları hasebiyle halifeliğin onlara verilmesi gerektiğini savunan görüşler, Muaviye?nin çevresindeki en yakın şairlerden olan Ferazdak ve Ahtal tarafından halkın beynine adeta nakşedilmiştir.

aynen katılıyorum.

Ziyad?dan sonra Basra valiliğine getirilen oğlu Ubeydullah b. Ziyad da devletin baş problemi olan Hariciler?e karşı ılımlı yaklaşmış ve hatta hapistekileri serbest bırakmışsa da, Hariciler?in açık muhalefeti karşısında tamamen tavır değiştirerek babasını aratacak yollara başvurmuştur. Bu doğrultuda o, şüphe ve zan üzerine adam öldürmekten sakınmamış,54 hapsettiği Hariciler?e, arkadaşlarını öldürdükleri takdirde serbest bırakılacaklarını vaad ederek onları birbirlerine düşürmek suretiyle Hariciler?den kurtulmaya çalışmıştır.55

Muaviye?nin idare ile kabileler arasında işbirliği oluşturma gayreti, onun valilerinin politikalarına sirayet etmiştir. Gerek Mugire b. Şu?be, gerekse Ziyad b. Ebih kendi bölgelerinde, bir yandan, Hariciler?e yardım ve yataklık eden kişileri kastederek bu işin daha fazla uzamaması konusunda halkını uyarırlarken, öte yandan kabile reislerini toplayarak onlara, kabile fertlerine sahip çıkmaları, asayişi bozmamaları, bozanları da aralarında barındırmamaları şeklindeki taleplerini net bir dille ifade etmişlerdir.114

adımların kararlılığı, muhalifinin deha özelliği nedeniyle kat kat artmaktadır. Bu noktada tıpkı Amr b. el-As gibi Arapların dahi olarak kabullendiği Ziyad b. Ebih?i kazanma yolundaki ısrarı da bir diğer örnek olarak göze çarpar. O, bu hususta bir başka deha namlı valisi, Basra valiliği ile kadrosuna kattığı Mugire b. Şube?den faydalanmıştır. Hz. Ali?nin güçlü Faris valisi Ziyad?ın Hz. Ali taraftarları nezdindeki nüfuzundan endişe eden Muaviye, baskı ve tehditlere boyun eğmeyen Ziyad?a karşı, ortak dostları Mugire b. Şu?be?yi devreye sokarak bu sorunu halletmeye çalıştı. Bu doğrultuda Muaviye, bir mektupla ona ve bazı arkadaşlarına eman göndermiş, beyat etmesi karşılığında yanındaki devlet malları hususunda Ziyad?ın verdiği ifadenin üzerine gitmeyerek yaptığı beyanı kabul etmiş43, karşısında Ziyad gibi bir muhalifin cephe oluşturmasını engellemiştir. Muaviye, kadrosuna katma uğruna ciddi uğraşılar verdiği Ziyad?ı önce Basra (665) sonra da Kufe (670) valiliği ile44 taltif etmek suretiyle, güçlü bir muhalifi, sadık bir hizmetkara dönüştürmeye muvaffak olmuştur. ?Muaviye, iktidara gelmek için en önemli adım olarak Arab?ın üç dahisini yanına çekmiştir. Bunlar, Amr b. el-As, Mugire b. Şu?be ve Ziyad b. Ebih?tir. Eğer bunlar olmasaydı, Muaviye hilafeti elde etmeye muvaffak olamayacaktı.?45