Bıçaksız Boğazlanmak

Bağdat'taki İmam-ı Azam Külliyesi

Muteber tarih kitaplarında adı geçen hadise şöyle anlatılır: Abbasi halifesi olan Mansur, Kadı?l-kudat denen makama bir alimi getirecektir. Kadıl-kudat, baş-kadı demek olup, o zamanın hakimlerinin başkanı olarak tarif edilebilir. Bu iş için kendisine yukarıda ismi verilen dört kişi teklif edilir. O da bunları, sarayına mülakat için davet eder. ?Emir, demiri keser? kelamı gereğince dördü de yola koyulur. Fakat hiç biri bu işi istememektedir. Kerhen giderlerken, İmam-ı Azam Ebu Hanife yanındakilere dönerek firasetle, biraz da onlara yol gösterircesine şöyle der: Ben bu gidişimiz hakkında size bir şey söyleyeyim mi..?

Son olarak Kadı Şüreyk kalmıştır. Halife Mansur, ona?Artık sen kadı olacaksın? der. Şüreyk de?Ben sevdavi denen bir hastalığa mübtelayım. Hem unutkanlığım, hem de anlama yetersizliğim var? diyerek kurtulmaya bakar. Fakat bu kez Halife?Olsun, senin için tabiblere ilaç hazırlatırım. Hiç birşeyin kalmaz? diyerek karşılık verir ve mazaretini kabul etmez. Böylelikle kadı?l-kudat Şüreyk olur. Zaten tarih kitaplarına da Kadı Şüreyk olarak geçer.

Kadı Şüreyk

Osmanlı'da Şeyhülislam

Sıra bu kez Mis?ar bin Kedam?a gelmiştir. Daha Halife birşey söylemeden doğruca onun elinden tutar ve hiç olmadık bir sepeple Halifeye?Nasılsın? Çoluk-çocuk ne yapıyor? Hayvanlar otluyor mu? diye sorular yöneltir. Halife hiç beklenmedik bir zamanda bu sözleri duymanın garabeti bir tarafa, kendi gözlerinin içine tuhaf tuhaf bakan bu kişiden korkar. ?Bu adam deli! Atın bunu çabuk dışarı!? diyerek Mis?ar bin Kedam?ı dışarı çıkartırlar. Böylelikle yaptığı bu numara ile Mis?ar da kurtulmuştur.

Hakim, yani eski tabirle kadı olmak her zaman imtiyazlı ve maddi bakımdan getirisi çok olan bir meslekti. Fakat bilhassa dini manada yanlış bir karar verip, kul hakkına girmek endişesiyle bu işe ehil pek çok kişi söz konusu maslahattan hazer etmiş, kaçınmışlardır. Çünki?Kadı tayin edilen, bıçaksız boğazlanmış gibidir? hadis-i şerifi bu işin ne derece zor, ahirette ise hesabın ne denli ağır olacağına işaret etmektedir. İslam tarihinde bu vebalin altına girmekten sakınanlar arasında meşhur simalar göze çarpar. Bunlar arasında Hanefi mezhebinin kurucusu İmam-ı Azam Ebu Hanife daha başka olarak Süfyan-ı Sevri, Kadı Şüreyk ve Mis?ar bin Kedam gibi isimler sayılabilir. Zaten söz konusu anekdotun baş kahramanları da adı geçen şahıslar olmuştur.

Onlar da bunu memnuniyetle kabul ederler. Der ki İmam, Ben bir çaresini bulup, kurtulacağım. Süfyan da bir şekilde kaçacak, Mis?ar kendisini deli gösterecek, Şüreyk ise kadı?l-kudat olacaktır. Biraz sonra hadise İmam-ı Azam?ın dediği istikamette cereyan etmeye başlar. Önce aralarından Süfyan-ı Sevri ayrılır. Dicle sularında bekleyen bir gemiye binerek: ?Çabuk beni saklayın, yoksa başımı kesecekler? der. Onun bu sözü yukarıda geçen?Kadı tayin olunan, bıçaksız boğazlanmış gibidir? hadis-i şerifinin teviline dayanıyordu. Böyle bir istek karşısında gemidekiler onu gizlerler.

Ebu Hanife, Mis?ar bin Kedam ve Kadı Şüreyk halifenin huzuruna çıkarlar. Halife Mansur önce İmam-ı Azam?a dönerek: ?Sen kadı olacaksın!? der. İmam-ı Azam: ?Ey Müminlerin Emiri! Benim verdiğim kararları insanlar kabul etmez. Zaten ben bu işe ehil birisi de değilim? diyerek cevap verir. Halife de cevaben, ?İnsanların fikri önemli değil. Sen zaten çok büyük bir alimsin. Merak etme, herkes kararlarını kabul eder? der. İmam-ı Azam bu kez, ?Ama ben bu iş için ehil birisi değilim. Eğer bu sözüm doğru ise, bunu bizzat ben söylüyorum ki doğrudur. Eğer yalan söylüyorsam, yalancı birinin hakim olması zaten uygun olmaz? der. Sözlerini şu şekilde tamamlar: ?Zaten siz de bu hususta yalancı birini kendinize vekil yapıp, Müslümanların mal, can ve namuslarıyla ilgili meselelerin halledilmesi mevzusunu böyle bir kimseye bırakmazsınız, değil mi? Böylece kadı olmaktan kurtulur.

Sen Kadı Olacaksın!

Bu zevat İslam fıkhını muazzam derecede bilen büyük alimlerdir. Her biri zamanlarında mühim işler yapmış, gerek hizmetleri ve gerekse de yaşayış tarzları ile kendisinden sonra gelenlere örnek birer insan olmuşlardır. Zira bugün dünyadaki Sünni Müslümanların yarısından çoğu İmam-ı Azam?ın kurduğu Hanefi mezhebine göre amel etmektedir. Onun için bu kişilere sahip oldukları ilim sebebiyle çok kez kadılık yani hakim olmaları teklif edilmiştir.

Kadı Olmak?

Fakat onun bu koltuğa oturduktan sonra değiştiğini zannetmeyin. Zamanında mühim bir vazife yapan devlet ricalinden suçlu birinin aleyhinde hiç çekinmeden öyle bir karar verir ki, bununla da yetinmez, cezanın infazını bizzat kendi takip eder.

. Size bir şey söyleyeyim mi?

Bu Adam Deli!

Geç, geçelim, hızla geçelim! DEDE; Tuhaf başlık açmakta hüner sahibi.

Bugünlerde Anayasa?nın yeniden düzenlenmesine dair haberlere televizyonda sık sık rastlıyoruz. Eğer eskiler için söyleyecek olursak; onlar değil kanun yapmaktan, hazır kural ve kaideler üzerinden hüküm vermeye bile çekinirlerdi. Şüphe yok ki, düzenin müdavemeti için birilerinin bu işi yapması gerekmektedir. Fakat tarihi dönem içerisinde adaletle hükmetmenin ve bu işin mesuliyetinin ne kadar ağır olduğunu bilen bazı kimseler, yükünün diğerlerine nispeten daha hafif olmasını ihtiyar etmişler, yine onların tabiriyle müşarün-ileyh yani parmakla gösterilen kişi olmaktan çekinmişlerdir. Adaletiyle meşhur Hazret-i Ömer?e?Senden sonra oğlun halife olsun? dediklerinde?Bir evden, bir kurban yetişir? sözleriyle tarihi bir cevap vermiştir. İşte geçmişte hem trajik, hem komik, hem de ibret-amiz bir hakim mülakatı?