Özellikle Nakşibendiliğin 19. yüzyıldaki canlılığına kavuştuğunu söylüyorsunuz. Nakşibendilik nedir?

Nakşibendiliğin Anadolu'da bu kadar yayılmasında devletin hiç payı olmadı mı? Osmanlı'da yeniçeriler Bektaşi'ydi. Yeniçeri Ocağı 1826'da kaldırıldı. Yeni ordu kimlerden oluştu?

GÜNLÜK İSLAM'A DOKUNULMADI

İşte sebepler ve sonuçları.

Osmanlı Bektaşileri gülleyle uçurdu Nakşiler geldi ama..

Hocaların hocası Şerif mardinden harika analiz. İSLAM FELSEFESİNE MÜSLÜMA-TÜRK SENTEZİ İLE yaklaşmak esas olmalı. Tıpkı Mevlana, Hacı bektaşi Veli, Yunus Emre vb. gibi.

Çok uzun zaman orduyla bir sayılan Bektaşilerin kafasını 1826'da güllelerle uçurdular. Buna da Vaka-i Hayriye dediler ve Yeniçeriliği kaldırdılar. Orduya Bektaşilik yerine Nakşibendiliği getirdiler. Başta her şey iyi ve güzeldi. Yeni bir tarikat, devlete hiç karışmamış falan... Ama bir müddet sonra o tarikatın içindeki Kürtler fazla çoğalıyor. Ve, Osmanlıların Türkvari bir refleksi oluyor. "Bu galiba sadece bir Kürt tarikatı" deyip, Nakşibendileri de dışarı atıyorlar. Bektaşilik yerine Nakşibendiliği getirdiler. Ondan sonra Nakşibendiliğin biraz fazla Kürtlerden oluştuğunu gördükleri zaman "dışarı" dediler. İstanbul'dan attılar Nakşibendileri 1827 de... Nakşibendilik ondan sonra Anadolu'da yeraltında devam ediyor. Anlayacağınız, bu ülkede Kürt-Türk meselesi eski bir mesele!

Çok uzun bir tarihi var. Kuruluşu Orta Asya'da oluyor ve bize oradan geliyor. Nakşibendilik, daha sonra 17. yüzyılda Hindistan'da kendine yeni bir şekil veriyor ve daha esaslı olarak kuruluyor. Bu yayılma sadece Kürtler yoluyla olmuyor. Nakşiliğin yayıldığı yerlerden biri de Kuzey Türkiye, yani Karadeniz. 18. yüzyılın sonu ve 19. yüzyılın başında Mevlana Halid Şehrezori isimli bir Kürt din alimiyle birlikte çok daha güçlü bir biçimde organize oluyor Nakşibendilik. Doğu Anadolu'ya ve Anadolu'ya yayılmasıyla doğrudan ilişkili onun yaptıkları. Çok etkin bir tarikat bu. Bir kere tarikatın amigoları var ve onların yaptıkları dağılma programları var. Bu dağılma programının en etkilisini yapmış olan kişi de Mevlana Halid Şehrezori.

Siz, imam-hatip okullarının Cumhuriyet'in başında kurulduğunu da yazıyorsunuz. Medrese çıkışlı biri, daha başta Cumhuriyet'e başbakan olduğuna göre, imam-hatip mezunu Tayyip Erdoğan'ın başbakan olması Cumhuriyet için bir ilk olmuyor, öyle mi?

Şerif Mardin, "Anadolu'da İslami bir bekleyiş var! Bu İslami bekleyiş, karışık ve parçalı! Bir, Kuran'ı bilenlerin bekleyişi var. İki, İslam'ı ve dünyayı ikincil ve o sakat kitaplardan öğrenenlerin bekleyişi var." "Kuran'ı basit insana anlatma isteği, dini öyle basitleştiriyor ki, İslam dışı prensipler İslam'a giriyor ve korkunç noktalara varıyor. Son dönemde bu kitaplar Anadolu'da çok popüler." dedi.

Kürt-Türk meselesi eski mesele. Orduyla bir sayılan Bektaşileri gülleyle uçurdular, orduya Nakşibendileri getirdiler. Sonra tarikatta Kürtler çoğalınca, Osmanlı Türkvari refleksle Nakşileri de attı. Tarikat yeraltına indi.

BEKTAŞİLERİN KAFASINI GÜLLELERLE UÇURDULAR

Evet. Cumhuriyet bazı İslami formüllere dokunmadı. Bayram, Cuma, tarikat yolu devam etti. Rusların yaptığı gibi dinin tabanını ortadan kaldırmadı. Çok daha akıllıca bir şey yaptı. Günlük İslam'a dokunmadı. İslam'ın günlük pratiklerinin bazılarını o kadar tehlikeli olarak görmedi. Ve bunun sonucu da, "Bizim kendi sosyal tabanımız nerededir?" diye arandığı zaman müracaat edebileceğimiz etrafta uçuşan eskiden kalma, İslam'dan kalma birtakım adetler, günlük yapılar oldu. Hadise önem veren birtakım kimseler, eskiden kendilerini yüksek yerlere götürecek olan çalışma tarzlarını su altında sürdürdüler. Yani İslam'ın kendine özgü ne kadar pratiği, anlayışı, okuyuşu varsa hepsi devam etti. Tarikatların yolculuğu devam etti diyorum işte ben buna.

Tarikatlarla siyasetin ilişkisi hangi noktalarda kesişiyor?

NAKŞİBENDİLİK NEDİR

doğru söze ne denirİ?

"Tarikattan olan kardeşimi işe alırım. Tarikattan olan bu kişiyi bu mevkie yükseltirim. Tarikattan olan bu kardeşimi bu misyonla şuraya gönderirim" gibisinden bir yakınlık ve tercih meselesi yaşanıyor. Bir de tabii Nakşibendilin kurduğu ağın siyasetle yolunun kesişmesi parti kurmasıyla da oldu. İlk 1949'da oldu bu.

tarikatlar işin içinde oldumu sanırım hep böyle olmayada devam edecektir..