Cengiz Aydoğdu, Zaman

bizim için muteber bir kalemdi...

Bu macerayı ben o zaman söylerim sana"

Ziya Bey'in dili, bir medeniyetin muhassalası; esasen Osmanlı tarihi ancak böyle muhteşem bir Türkçe ile yazılabilirdi. Tarih, biraz da dil değil midir? Linguistik alimleri, "Lisan tarihin arşividir; her kelimesinin altında aysberg gibi bir anlam yatar." diyorlar. Tanpınar'ı hatırlayınız; "Bir anın hikayesi bile önemlidir. Çünkü hududunda birikmiş asırlar vardır." diyordu.

"Dündar Taşer'in Büyük Türkiye'si"ni yazarak Türk gençliğine sağlam ve sıhhatli bir Osmanlı perspektifi bırakan Ziya Nur, işte bu geleneğin içinde bir yerlerde aranmalıdır. Erol Güngör, Dündar Taşer ve Ziya Nur'un birbirlerini tanıdıklarını düşünürsek, mesele hemen tavazzuh eder: Muhtemelen bu üçlünün uzun sohbetleri ve kafa çatlatan tefekkür ziyafetleri olmuş, birbirlerini etkilemiş ve etkilenmişlerdir; fikir alışverişlerinin yanında birçok yeni fikir terkibine de birlikte ulaşmışlardır. Yahya Kemal'e göre, "eski edebiyatımızın kaynağı şifahi kültürdü", yani sohbet. Eskilerin büyük önem verdikleri ve yüzyıllardan süzülüp gelen peygamberi bir "edeb"le icra edilen ve bugün artık tarihe mal olmuş olan "sohbet" müessesesinin Taşer ve Ziya beyler neslinin de kemal-i ciddiyetle devam ettikleri bir faaliyet olduğunu biliyoruz. Onların yaptıkları, tarafların içe ait maceralarının ve derun yolculuklarının bütün uğrak yerlerini ve kavislerini birbirlerinin yüzlerinde okuyabildikleri bir dostluk serencamıdır. Sohbette içler içlere vurulur, kalbin ve ruhun emrinde bir samimiyet semaı yapılırdı. Lafı döndürüp dolaştırmak yoktu; dürüstlük ve ihlas sohbetin ezeli şartı idi. Bu yüzdendir ki o mecliste tasannu kendine yer bulamaz, insana ve cemiyete ait bütün meseleler hakikat sıcağında konuşulurdu. Bu insanların tarih telakkileri, bu yüzden oldukça fonksiyoneldir; spekülasyona konu edilebilecek en ufak bir ipucu dahi bulmak mümkün değildir. Tereddütler hemen izale edilir, sualler anında cevap bulur, bir sehiv veya endişe hasıl olmuşsa pervasızca tespit edilir ve kesinlikle adavete mahal kalmazdı.

Bize Besdir Kim Dillerde Bir Efsanemiz Kaldı...

Kitaba, Ziya Bey'den başka üç muharririn yazıları ilave edilmişti. Önsözü yazan M. Niyazi Özdemir Bey, Ziya Bey ve tarihinden başka her şeyden bahsetmiş fakat Ziya Bey yok. Prof. Dr. Sadettin Ökten Beyefendi'nin yazılarında ise Ziya Bey hakkında müşahhas bir bilgiye rastlamıyor ve bu yazıda sadece Sayın Ökten'in Ziya Bey ile alakalı tahassüslerini okuma fırsatı buluyoruz. Belma Aksun imzalı yazıda Ziya Bey'in 29 Mayıs 1930'da Konya'da doğduğu ve hukuk tahsili yaptığını, 46 yaşında felç geçirip okuma, yazma ve konuşma yeteneğini kaybettiğini öğreniyoruz. Ziya Bey ile ilgili daha fazla bilgi olmalıydı diyeceğim ama ziyanı yok, zira Ziya Bey o koskoca altı cildin içinde duruyor zaten.

Yıllar önce, rahmetli Erol Güngör Bey'in Dündar Taşer'i anlattığı bir yazısı benim için geçtiğimiz günlerde ahirete intikal eden bir alemin kapılarını aralamıştı. Bu alemin adı önce Z. N. sonra Ziya Nur, en sonunda da Ziya Nur Aksun olarak tesmiye edilecektir. Evet, bu kadim ve zengin alem 2010 yılı Kadir Gecesi'nde Hakk'a yürüdü.

Hayali Beğ

Bu sohbetlere yetişemeyen bizler için ise ayrıntıları tespit edebileceğimiz hemen hiçbir kaynak yoktur. Sadece, vaktiyle böyle sohbetlerin yapıldığını ve bizi besleyen fikir adamlarının buralardan yetiştiğini duyar, sohbet halkasına dahil bir büyüğümüzü kaybettiğimizde, hem kaybedilenin büyüklüğünü hem de yapılan işin cesametini anlarız. Zira bu kabil insanlar çok az yazmışlar veya hiç yazmamışlardır. Nice büyük fikir ve sohbet ehlinin varlığından ölümünden sonra haberdar olmuşuzdur. Bazen de bu mahviyetkar insanlardan birinin bir şey yazmaya başladığını duyarız; ama ya o yazılan bitmez veya yazılıp bitse bile bir murisinin sıradan bir ihtirası yüzünden yayımlanamaz.

Osmanlıca yazılmış bir metni dahi söküp okumaktan aciz "Osmanlı toplumsal düzeni" uzmanlarının "İhtisas barbarlığı"na maruz kalmış bir cemiyet için bu sözler ne ifade eder bilmem ama bildiğim, bir milletin tarihini anlamak için evveliyetle ve evleviyetle o milletin kelimelerinin tarihini bilmek zaruretidir. Ziya Bey'in tarihi, bu zaruretin bihakkın ifa ve ika edildiği bir metin hüviyetinde. Kaldı ki Ziya Bey, kitabını bitiremeden meş'um bir hastalığa duçar olduğu için eseri tamamlayamamış. Bu yüzden, kitap tam manasıyla tamamlanamamış, dipnotlar ve bibliyografya eksikleri ikmal edilememiş, yeniden gözden geçirilip önsöz ve hatm-i kelam fasılları yazılamamış. Buna rağmen "başka bir tarih" kitabıyla karşı karşıya olduğunuzu daha ilk sahifelerde anlıyorsunuz.

"Bir gün olursan iki gözüm sen de aşka yar,

Yedi yüz yıl süren hikayemizi

Erol Bey, Taşer'i anlattığı o yazının sonuna küçük bir dipnot düşmüştü: "Bir dostumuz Taşer'in sohbetlerinde tuttuğu notları kitap haline getirerek 'Dündar Taşer'in Büyük Türkiye'si' adı altında yayımlamış bulunuyor. Okuyucunun bu kitaba müracaat etmesini hararetle tavsiye ederiz." Taşer'i daha fazla tanımak iştiyakı ile bu "hararetli" tavsiyeye uyarak o yıllarda kitabı aradım, buldum ve okudum.

"O deha öyle toplamış ki bizi

Eserin tam künyesi: Ziya Nur Aksun, Tarihi-Osmanlı Devleti'nin Tahlili, Tenkitli Siyasi Tarihi, 6 C. Ötüken Neşriyat, İstanbul,1994.

Ziya Nur Aksun'un kaleminden 'Osmanlı tarihi'

İnnalillahi ve innaileyhi raciun...

Hülasa,

Şeyh Galib

Ne var ki, kitabın müellifi olan "dostumuz" kendini gizlemişti; büyük bir mahviyetkarlıkla, belki Taşer'in adını öne çıkarmak için, belki Taşer'e duyduğu hürmet duygusu ile kendini sadece "Z. N." kısaltmasıyla remzetmişti. Bu Z. N.'nin Ziya Nur olduğunu öğrenmemle Z. N.'nin ikinci kitabına doğru adeta bütün şuurumla yönelmem bir oldu; bu ikinci kitap dahi büyük bir emek ve mahviyetkarlık örneği idi. Filibeli Ahmed Hilmi Bey'in İslam Tarihi. Ötüken Yayınları tarafından neşredilen İslam Tarihi'nin gerçekte Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi'ye mi, yoksa Ziya Nur Aksun Beyefendi'ye mi ait olduğunu tayin etmek doğrusu oldukça güçtür. Zira kitabın yarısından fazlası Ziya Bey'in paha biçilemez kıratta mütalaaları ile yüklü istitradlarla zenginleştirilmiştir .

Bu büyük ruh ve azim menbaının hatırası karşısında tazim ile eğiliyor; Cenab-ı Hak'tan rahmet diliyoruz.

Yahya Kemal Beyatlı

Beni Ziya Nur'a götüren Erol Güngör-Dündar Taşer silsilesi, gerçekte Türk fikir hayatında pek fazla dikkat çekmeyen ama bir nesil üzerinde tesir icra etmiş önemli bir fikir cereyanının ve tarih görüşünün menbaını ortaya koyan bir silsiledir ve bu halkaya Yahya Kemal'i dahi ilave etmek gerekir. İçlerinden hiçbirisi meslekten tarihçi olmayan bu insanlar geçmişe bakmanın poetika'sını ortaya koymuşlar ve geçmiş hakkında "tarih" olmayan güzel şeylerin de söylenip yazılabileceğini göstermiş, tuhaf olmaya gücü yeten tuhaf insanlardı.

Rahmetli Ziya Bey'in kitabı altı büyük boy cilt halinde neşredilmiş bir siyasi tarih. Ziya Bey, vakanüvis geleneğine uyarak Hammer ve Cevdet tarihlerini tamamlayan bir Osmanlı tarihi kaleme almış; 1826'dan öncesini muhtasar geçerken, sonraki devirleri oldukça tafsilatlı olarak, kendi devlet telakkisi ve tahlili ile birlikte bir "sohbet" tutanağı şeklinde vermiş. Ziya Bey Osmanlı tarihini yazmamış, adeta anlatmış; okurken o hususi ve müstesna sohbetin sıcak havasını hissediyor ve kendinizi, insanı çeken, sarıp sarmalayan dertleşme üslubu içinde buluyorsunuz. Rahmetli Dündar Taşer, "Siyasi hudutlar imkanlarla ideallerin muhassalasıdır." diyordu. Tarih-i Ziya'yı başından sonuna kadar bu sözün yol arkadaşlığı ile okudum ve kitabın "hatmini itmam" edene kadar sanki Yahya Kemal, Dündar Taşer ve Erol Güngör'lerin de dahil olduğu bir sohbet meclisinde bulundum. . Rahmetli sanki uzak bir tarihi değil de şahsi macerasını anlatmış, samimi, sıcak ve ıstırap yüklü bir macera.

"Bir millet mistiği"nin ardından

Hep merak ederdim, "Acaba Yahya Kemal veya Dündar Taşer bir Osmanlı tarihi yazsalar, nasıl bir şey olurdu?" diye; şimdi bu sorunun cevabını "aşağı yukarı" biliyorum: Herhalde Ziya Nur Bey'in Osmanlı tarihi gibi olurdu.

Dinlemiş ihtiyar çınarlardan."

Yorumlar