Salat konusunda üzerinde durulup açıklığa kavuşturulması gereken bir diğer önemli husus da?kıble?dir. Çünkü bazıları, kıblenin konu edildiği Bakara suresinin 142-151. ayetleri hakkında; ?yönelişte birliği sağlamak üzere namazda yönlerin Kabe?ye çevrilmesi esasını getirmiştir? yolunda gerekçeler uydurmuşlar ve neticede?kıble? kavramını da aynen?salat? kavramı gibi içi boşaltılmış bir kavram olarak asırlardır dayatmışlardır. Halbuki aşağıdaki tahlillerinde görüleceği gibi, söz konusu edilen ayetlerde kesinlikle?namaz? hatta?salat? diye bir sözcük yer almamaktadır ve kıble konusunun da namazla uzaktan yakından alakası yoktur.

Yukarıdaki ayet uyarınca tebliğ ulaşmadan ceza verilmeyeceğinden, bu ümmet, diğer ümmetlere tebliğin ulaşıp ulaştırılmadığının da tanığı olacaktır.

Gerçekten de, yeni hedefler arasında yer alan?salatın ikamesi?, huşusuzlara çok ağır gelmiş ve bu durum değişik ayetlerde çok net ifadelerle açıklanmıştır:

Bu ayette; kıble büyütülmesi sebebiyle, son ümmetin diğer ümmetlere şahit olan hayırlı bir ümmet olacağı ve bu sayede inananla inanmış gözükenlerin ayrışacağı, yeni hedefin inanmamış kimselere ise çok ağır, zor geleceği bildirilmiştir.

Bakara; 125:Ve Biz bir zaman bu Beyt?i, insanlar için bir sevap kazanma/dönüş yeri ve bir güven yeri kılmıştık. -Siz de İbrahim?in makamından bir musalla edinin.- Ve Biz İbrahim ile İsmail?e: ?Beytimi, dolaşanlar, ibadete kapananlar ve secde edenler, rüku edenler için tertemiz tutunuz? diye ahit almıştık.

Yeni kıble sayesinde, bu kıbleye yönelen ümmetin hayırlı bir ümmet olacağı açıklaması, bu ümmetin, kendilerine verilen hedef ve stratejileri gerçekleştirmek üzere?emri bilma?ruf ve nehyi anilmünker? yapmalarına, ila-i kelimetüllah için dışa açılmalarına dayanmaktadır.

Bakara; 45, 46:Bir de sabırla, salatla yardım isteyin. -Şüphesiz bu , saygılı olanlardan; gerçekten Rabblerine kavuşacaklarına ve gerçekten kendilerinin O?na dönücü olduklarına inanan kimselerden başkasına çok ağır gelir.

Bu ümmetin diğer insanlara tanık yapılacağı konumuz olan ayetten başka Hacc suresinde de geçmektedir:

Hacc; 78:Ve Allah uğrunda gerektiği gibi cihad edin. O, sizi o seçti ve dinde; babanız İbrahim?in milletinde sizin için bir zorluk kılmadı. O, daha önce ve işte bunda , elçinin size şahid olması, sizin de insanlara şahid olmanız için, sizi?Müslümanlar? olarak isimledi. Öyleyse, salatı ikame edin, zekatı verin ve Allah?a sarılın. O, sizin Mevlanızdır . O, ne güzel Mevla ve ne güzel yardımcıdır!

İşte Kur?an?da yer alan, Allah?ın emrettiği kıble, strateji budur. Yoksa, namaz kılarken insanların yönlerini fiziki olarak Mekke?ye çevirmesi değildir.

?Hoşnud olacağın? senin seveceğin anlamındadır. es-Süddi der ki: Hz. Peygamber Beytu?l-Makdis?e doğru namaz kıldığında başını semaya doğru kaldırır, kendisine neyin emrolunacağına bakardı. Ka?be?ye doğru namaz kılmayı seviyor ve arzu ediyordu. Bunun üzerine yüce Allah: ?Biz yüzünü göğe doğru evirip çevirdiğini görüyoruz? buyruğunu indirdi. Ebu ishak da el-Be-ra?dan şöyle dediğini rivayet etmektedir. Rasulullah ? Beyt-i Makdis?e doğru onaltı ya da onyedi ay süreyle namaz kıldı. Rasulullah kıblesinin Ka?be?ye doğru döndürülmesini arzu ediyordu. Bunun üzerine yüce Allah: ?Biz yüzünü göğe doğru evirip çevirdiğini görüyoruz buyruğunu indirdi. Kurtubi; el Camiu li Ahkami?l Kur?an

Casiye; 23:Peki, sen, kendi hevasını ilah edinen ve Allah?ın bir ilim üzere kendisini saptırdığı, kulağı ve kalbini mühürlediği ve gözü üstüne bir perde çektiği kimseyi gördün mü? Artık Allah?tan sonra ona kim hidayet verecektir? Yine de öğüt alıp düşünmüyor musunuz?

Zümer; 69:Ve yeryüzü Rabbinin nuruyla aydınlanmış, kitap konulmuş, peygamberler ve tanıklar getirilmiş ve aralarında hakk ile karar verilmiştir. Ve onlar zulüm olunmazlar .

Buna göre, ?Mescid-i Haram tarafı? ifadesinden ne anlaşılması gerektiği ve?Mescid-i Haram tarafına yönelmek? için nelerin yapılması lazım geldiği kendiliğinden ortaya çıkmaktadır:

Al-i Imran; 195:Bunun üzerine Rabbleri onlara karşılık verdi: ?Şüphesiz Ben, sizden erkek olsun, kadın olsun -Ki bazınız bazınızdandır - çalışanın amelini zayi etmem. Binaen aleyh göç edenler, yurtlarından çıkarılanlar, Benim yolumda eziyet edilenler, savaşanlar ve öldürülenler; elbette onlardan kötülüklerini örteceğim ve Allah katından bir sevap olarak, onları altından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Ve Allah, sevabın güzeli Kendi katında olandır.

Ve her nereden çıkarsan hemen yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Şüphesiz bu, Rabbinden gelen bir hakktır. Allah, yaptıklarınıza gafil de değildir.

Bu paragrafta dikkat edilecek en önemli nokta?Mescid-i Haram tarafı?nın?kıble ? yapılmasının gerekçesidir. Yukarıdaki ayetlerde sayılan gerekçeler şunlardır:

İşte bu nedenle? &amp;#1608;&amp;#1587;&amp;#1591;vest? sözcüğü; ?hayırlı, yararlı, üstün? anlamına genelleşmiştir. Araplar, ?O, kavminin evsatındadır? dediklerinde?O, kavminin hayırlı, yararlı, şerefli olanıdır? demek isterler. Veya?şu vesit kişiye bir bakın? dediklerinde?Şu hayırlı, şerefli kişiye bir bakın? demek isterler.

İşte Allah, Mescid-i Haram tarafının kıble, hedef edinilmesi için bu hususları gerekçe olarak göstermektedir. Biraz düşünülecek olursa, namazda yüzün fiziki olarak Mescid-i Haram tarafına çevrilmesiyle bu gerekçelerin tahakkuk ettirilemeyeceği, yani öyle yapmakla Allah?ın bizler için istediklerinin sağlanamayacağı, her namuslu, dürüst insanın kabul edeceği bir gerçektir.

Bilindiği gibi İslam?daki ilk strateji; ?yakınların uyarılması? ile başlamış, sonra Ümmülkura ve civarının uyarılması idi. Yeni kıblenin belirlenmesi, tabiri caizse hedef ve strateji çıtasının yükseltilmesi sonucunda ise, yakınların, Mekke ve yakınlarının uyarılması yetmeyecek, UZAKLARDAKİ HALKLAR?ın da İslam?a davet edilmesi gerekecektir. Yani onlara da vahyler ulaştırılacak, emir ve nehyler yapılacak, onlar da ikna edilmeye uğraşılacak, onların da yapılan davete karşı tavırları izlenecektir. Böylece de bu ümmet, diğer ümmetlerin hakka uyup uymadığının tanığı olacaktır.

Ve her nereden çıkarsan hemen yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Ve siz, her nerede olsanız, insanlardan, -onlardan zulmeden kimseler hariç- sizin aleyhinizde bir delil olmaması için, Benim size, içinizden, size ayetlerimizi okuyan, sizi arındıran, size kitabı ve hikmeti öğreten ve size bilmediğiniz şeyleri öğreten bir elçi göndermemiz gibi, size olan nimetimi tamamlamam için ve doğru yolu bulabilmeniz için hemen yüzünüzü onun tarafına çevirin. Artık onlara haşyet duymayın, Bana haşyet duyun.

Bakara; 89:Onlara Allah katından kendileri ile birlikte olanı tasdik eden bir kitap gelince de -ki bunlar daha önceleri inanmayanlara karşı zafer kazanmak istemişlerdi de o tanıdıkları kendilerine gelmişti- onu inkar ettiler. Artık Allah?ın laneti kafirler üzerinedir.

Bu ayette, beşeri olan her şeye kuşku ile yaklaşılabileceği, Allah?ta gelen şeylerde ise tereddüt edilmemesi gerektiği ilkesi öğretilmektedir. Çünkü Hakk?tan, hakktan başka bir şey sadır olmaz.

?Tazarruan dua halindeki yönelme?nin ise, yüzün fiziki olarak herhangi bir yöne çevrilmesi ile hiç alakası yoktur, bu yönelme manevi yönelmedir ve böyle olduğu, aşağıdaki ayetlerden açıkça anlaşılmaktadır:

Rum; 31, 32: Kalben O?na yönelenler olarak, O?na takvalı davranın, salatı ikame edin, müşriklerden; dinlerini parça parça bölmüş, fırka fırka olmuş kimselerden de olmayın. -Her fırka kendi yanlarındaki şeylerle böbürlenmektedir.-

- Gerekli askeri güç ve organizasyon kurularak düşmanlardan üstün olunmalıdır. Bu alanda da iyi eğitimciler, askeri subaylar yetiştirilmelidir.

Kur?an?da?kıble? sözcüğünün geçtiği ayetlere dikkat edilirse, bu sözcüğün fiziksel konuma göre?ön yön? anlamında değil de; görüş, inanç, ilke olarak üzerinde bulunulan, bakılan ve gidilen yön, yani?sosyal hedef; strateji? anlamında kullanıldığı görülmektedir. Buna göre?kıble? sözcüğüne kısaca, ?hedef? veya?strateji? demek en doğrusudur.

Halbuki ne konumuz olan ayette, ne de bu pasajda yer alan diğer ayetlerde, salat veya namaz gibi ifadelerin olmadığı açıkça görülmektedir. Ama ne yazık ki birileri, bu ayetlerdeki?yüzün Mescid-i Haram yönüne, hoşnut olunacak kıbleye çevrilmesi? kavramlarını; ? Müslümanların, namaz kılarken Mescid-i Haram yönüne dönmeleri? olarak kafalara yerleştirmiştir. Bize göre bu davranış; gafletin ötesinde bir ihanettir, dini saptırma, bozma girişimidir, dinin işe yaramaz hale getirme operasyonudur.

Görüldüğü gibi bu rivayette ikindi namazından, Malik?in rivayetinde ise sabah namazından söz edilmektedir: Bu buyruk, Peygamber ?e Seleme-oğulları Mescidinde farzın iki rek?atini kıldıktan sonra nazil olmuş ve namazda iken yüzünü Ka?be?ye doğru çevirmiştir. O bakımdan bu mescide Mesci-du?l Kıbleteyn, adı verilmiştir. Ebu?l-Ferec?in zikrettiğine göre Abbad b. Nehik bu namazda Peygamber ile birlikte bulunuyor idi. Ebu Ömer et-Temhid adlı eserinde Akabe?de bey?atte bulunan kadınlardan birisi olan Eşlem kızı Nuveyle?den şöyle dediğini zikretmektedir: Öğlen namazını kılıyordum. Bu sırada Abbad b. Bişr b. Kayzi gelip şöyle dedi: Rasulullah kıbleye -veya Beytu?l Haram?a doğru- yöneldi. Erkekler kadınların yerine, kadınlar da erkeklerin yerine geçti.

Bakara; 146, 147: Şu, kendilerine kitap verdiğimiz kimseler, onu kendi oğullarını tanıdıkları gibi tanırlar. Şüphesiz onlardan bir kesim de bilip durmalarına rağmen, kesinlikle hakkı gizliyorlar. Hak, Rabbindendir. O halde, şüpheye düşenlerden olma sakın!

Bakara; 142: İnsanlardan sefihler ; ?Bunları, üzerinde bulundukları kıbleden çeviren nedir? diyecekler. De ki: ?Doğu ve batı yalnız Allah?ındır. O, dilediği/dileyen kimseyi dosdoğru yola kılavuzlar.

Konumuz olan ayetle ilgili klasik anlayışlardan birkaçı ise şöyledir:

Bu ayette, Rasülüllah?ın bazı sıkıntılarının giderileceği, onun da çok memnun olacağı müjdesi verilirken, hedef ve stratejileri tam olarak açıklanmamakla beraber yeni kıbleye işaret edilerek, önce peygamberimize sonra da tüm Müslümanlara yüzlerini?Mescid-i Haram yönü?ne çevirmeleri emri verilmiştir. Burada dikkat edilmesi gereken çok önemli bir nokta vardır ki bu da; yüzlerin?Mescid-i Haram?a değil, ?Mescid-i Haram yönüne? çevrileceğidir.

Al-i Imran; 149:Ey iman etmiş kimseler! Eğer siz şu küfretmiş kimsele uyarsanız, onlar, sizi topuklarınız üstünde gerisin geriye çevirirler de siz kaybedenlerden oluverirsiniz.

Allah?a kulluk için mutlaka bir yön belirlenmeye kalkılmasının Kur?an?a tersliği ortaya konduktan sonra Bakara/142?nin tahlili çerçevesinde yapılması gereken bir diğer iş de; bu ayette geçen Yahudi ve münafıkların?Bunları, üzerinde bulundukları kıbleden çeviren nedir? sözleri ile kastedilenin, yani Müslümanların kıblesinin ne olduğunun ve onların neye yöneldiklerinin iyi tespit edilmesidir. Ancak bu tespit yapılırken gözden kaçırılmaması lazım gelen bir husus vardır: ?Kıbleden çevrilme? kavramı kesinlikle, eski hedef ve stratejilerin bir tarafa bırakıldığı anlamına gelmez, ilk hedef ve stratejilere ilaveten, yeni hedef ve stratejilerin belirlendiği anlamına gelir!

Ayetin orijinalindeki?viche? sözcüğü, ?yüzün döndüğü yön? anlamında olup?kıble? sözcüğünün anlamdaşıdır. Buradaki yön de sosyolojik yöndür. Yani hedeftir, idealdir, mefkuredir, stratejidir.

Bakara; 115: Ve doğu, batı yalnızca Allah?ındır. Öyleyse her nereye yönelirseniz artık orası Allah?ın yüzüdür. Şüphesiz Allah, Vasi?dir, O, en iyi bilendir.

Nisa; 142:Şüphesiz ki münafıklar, Allah?ı aldatmaya çalışırlar. Halbuki O, onların aldatıcısıdır. Ve onlar, salata kalktıkları zaman tembel tembel kalkarlar, insanlara gösteriş yaparlar. Ve Allah?ı ancak, pek az olarak anarlar.

3. ?doğru yolu bulabilmeniz için?, yani; kurtuluşa erebilmeniz için.

KIBLE

- Gidip gelmeye imkan bulanlar da oraya gidip gelmelidir.

Burada?sen? ifadesiyle Rasülüllah muhatap alınmış gözükse de asıl muhatap, tüm müminlerdir. Ayetteki?Yine ant olsun ki, sana gelen bunca bilgiden sonra, sen onların hevalarına uyacak olursan, o zaman hiç şüphesiz sen, zalimlerden olursun? ifadesiyle de, Kur?an dışı bir yol haritası edinilmemesi emredilmektedir.

Bu ayette öncelikle, aklı ermezlerin müminleri?Bunları, üzerinde bulundukları kıbleden çeviren nedir? diye itham edecekleri önceden açıklanmakta, dolayısıyla gaybtan haber verilmek suretiyle bir mucize ortaya konmaktadır. Diğer taraftan da Rasülüllah ve müminler, Rabbimizin ileride yapılacak ithamları ve verilmesi gereken cevabı haber vermesi sayesinde; kendilerine yeni hedefler verileceğine, bu hedeflere yürürken bazı fikri saldırılara uğrayacaklarına ve bu saldırılara karşı koymaya hazırlanmaktadır.

Kıyamet; 5:Aslında o insan, önünü fücurla geçirmek istiyor:

Vasat ümmet

Bakara; 272:Onları doğru yola getirmek senin boynuna borç değildir, ancak Allah dilediği kimseyi doğru yola getirir. Ve hayırdan infak ettiğiniz şeyler sırf kendiniz içindir. Ve siz yalnızca Allah rızasını gözetmenin dışında infak etmezsiniz. Ve hayırdan ne infak ederseniz o size tastamam ödenecektir. Ve siz, zulmedilmeyeceksiniz.

Hz. Peygamber Beyt-i Makdis?e dönmekten hoşlanıyor, Ka?be?ye yönelmeyi arzuluyordu. Ne var ki o, bunu diliyle belirtmiyordu, bu sebeple de yüzünü gökyüzüne döndürüyordu.. İbn Abbas?dan Hz. Peygamber?in şöyle dediği rivayet edilmiştir:?Ey Cebrail Allah m beni Yahudilerin kıblesinden başka bir kıbleye döndürmesini arzuluyorum.. Çünkü oraya yönelmekten artık hoşlanmıyorum.? Bunun üzerine Cebrail O?na, ?Ben de senin gibi bir kulum; bunu Rabbinden iste!? dedi. Artık bundan sonra Hz. Peygamber Cebrail?in, istediği şeyi getireceğini umarak, devamlı göklere doğru bakıyordu. İşte bu sebeple Cenab-ı Hak bu ayeti indirdi.

Bu strateji ile Rasülüllah topluma Allah?ın hikmetlerini öğretecek, toplumda yönetici sıfatını da kazanacaktır. Zaten bu ayetlerden sonra, diğer bir ifadeyle Medine döneminde peygamberimiz fiilen?Melik Elçi? olmuş, yani hem elçilik hem yöneticilik görevlerini yürütmüştür.

Hz. Ömer ?den rivayet edildiğine göre O, Abdullah İbn Selam ?den Hz. Peygamber ?i sordu. Abdullah İbni Selam cevaben şöyle aedi: ?Ben onu, oğlumdan daha iyi tanırım.? Hz. Ömer: ?Niçin? deyince, O, ?Çünkü ben Hz. Muhammed ?in peygamber olduğundan şüphe etmem. Fakat çocuğumdan şüphe edebilirim; çünkü annesi hainlik etmiş olabilir..? Bunun üzerine Hz. Ömer onun başını öptü.

Bakara/143?ün son bölümündeki?Ve Allah imanınızı kaybedecek değildir. Hiç şüphesiz Allah, bütün insanlara çok şefkatlidir, çok merhametlidir? ifadesiyle, müminler her zaman olduğu gibi hizmete teşvik edilmektedir.

Dolayısıyla, Rabbimizin bu ayetteki?Ve işte böyle Biz, siz, insanlar üzerine şahitler olasınız, Peygamber de sizin üzerinize şahit olsun diye sizi hayırlı bir ümmet kıldık? ifadesi; ?Ve işte böyle sizi hayırlı, yararlı ve şerefli bir ümmet kıldık? demektir.

- Özerk ilahiyat okulları açılmalı ve bu okullardaki ilahiyatı, tevhidi öğreten öğretmenler ile öğrenciler gözetilmelidir.

- Salatın ikamesi için, sosyal destek kurumları kurulmalıdır.

?Mescid-i Haram?ın Kur?an?da bildirilen özellikleri yukarıdaki gibi tespit edilince görülmektedir ki; Rabbimizin yaptığı vurgular Mescid-i Haram, Beytüllah veya Kabe?nin fiziki yapısı ile ilgili değil, işlevleriyle ilgilidir ve İbrahim peygamberin Kabe yapması da, tevhid okulunu açması ve işletmesidir.

Neml; 89:Kim iyilik, güzellik getirirse, onun için ondan daha hayırlısı / getirdiğinden dolayı bir hayır vardır. Ve onlar o gün korkudan güvende olanlardır.

?Kıble? sözcüğün türevlerinden olan?kabile ?, ?mukabil, mukabele ? gibi türevleri Arapçadaki anlamıyla aynen Türkçeleşmiştir.

Buna göre Ben, Seni tam bir İslam daveti ile çağırıyorum. İslam?a gir. Sonunda emniyet ve selamet içinde olursun. Allah sana ecrini iki kere verecektir. Şayet bundan geri duracak olursan bütün Kıbtilerin günahı senin üzerinde toplanacaktır. ?De ki: ?Ey kitap ehli! Sizinle bizim aramızda ortak olan bir söze geliniz. Allah?tan başkasına kulluk etmeyelim, O?na hiçbir şeyi eş tutmayalım ve Allah?ın astlarından bazımız bazımızı rabler edinmeyelim.? Buna rağmen eğer onlar, yüz çevirirlerse, artık?Şüphesiz bizim Müslümanlar olduğumuza şahit olun? deyin. (Al-i Imran/64)? Mühür;Allah?ın elçisi; Muhammed

- Orada İbrahim peygamberin makamı vardır.

İlk kıble; sosyal hedef, strateji:

Bu ayetlerde ayrıca, Yahudilerin kendini beğenmişliğine, kibrine dikkat çekilmekte; onların, Rasülüllah?ın gerçek peygamber olduğunu bütün yaptıklarının hakkı temsil ettiğini, tıpkı oğullarını tanıyıp-bildikleri gibi bilmelerine rağmen içlerinden bir grubun bu gerçeği gizledikleri ifşa edilmektedir. Onların bu davranışlarının gerekçesi ise başka surelerde verilmektedir.

Klasik kaynaklar bu ayet ile ilgili de şu olayları nakletmişlerdir:

Bakara; 13: Ve onlara, ?İnsanların inandığı gibi inanın? denilince, ?Biz, o aklı ermezlerin inandığı gibi mi inanacağız!? derler. Dikkatli olun! Şüphesiz onlar, aklı ermezlerin ta kendileridir. Velakin bilmiyorlar.

- Müslümanlar?İbrahim?in makamından bir musalla ? edinmelidir.

Bakara; 143: Ve işte böyle Biz, siz, insanlar üzerine şahitler olasınız, Peygamber de sizin üzerinize şahit olsun diye sizi hayırlı bir ümmet kıldık. Üzerinde olduğun bu kıbleyi kılmamız da yalnızca; elçilere uyan kimseleri, iki ökçesi üzerinde geri döneceklerden ayıralım diyedir. Bu , elbette, Allah?ın hidayet ettiği kimselerin dışındakilere çok büyüktür. Ve Allah imanınızı kaybedecek değildir. Hiç şüphesiz Allah, bütün insanlara çok şefkatlidir, çok merhametlidir.

Bilerek ya da bilmeyerek gerçek dışı konuşan, yalan söyleyip iftira atan bu?sefihler? ile kastedilenler ise Medine?deki Yahudiler ve münafıklardır:

Mümtehıne; 4, 5: İbrahim?de ve onunla beraber bulunanlarda sizin için güzel bir örnek vardır. Hani onlar kavimlerine, ?Biz sizden ve sizin, Allah?ın astlarından taptıklarınızdan uzağız. Biz sizi inkar ettik. Ve siz bir tek olarak Allah?a inanıncaya kadar sizinle bizim aramızda ebedi bir düşmanlık ve buğuz belirmiştir.? demişlerdi. Yalnız İbrahim?in babası için, ?Senin için mutlaka mağfiret dileyeceğim. Ve Allah?tan olan hiçbir şeye gücüm yetmez.? demesi hariç. -Rabbimiz! Yalnız sana dayandık, sana yöneldik. Ve dönüş ancak sanadır. Rabbimiz! Bizi inkar edenler için bir fitne kılma! Bizi bağışla! Rabbimiz! Şüphesiz Sen Aziz ve Hakim?in ta kendisisin!-

Haşr; 7, 8:Allah?ın, o kent halkından, Resulüne verdiği ganimetler, içinizden yalnız zenginler arasında dolaşmasın diye Allah?a, Elçi?ye Yakınlık sahiplerine; göç eden fakirler -ki onlar, Allah?ın lütuf ve rızasını ararken yurtlarından ve mallarından çıkarılmışlardır, Allah?a ve Elçisine yardım ederler. İşte onlar, doğruların ta kendileridir-, yetimlere, miskinlere, yolcuya aittir. Elçi, size ne verdiyse onu hemen alın. Sizi neden alıkoyduysa ondan geri durun. Allah?a da takvalı davranın. Şüphesiz Allah, kovuşturması çok çetin olandır.

Kur?an?a bakıldığında, ilk inen vahyden bu ayetlerin indiği döneme kadar olan ayetlerde hedef ve stratejinin; ?tevhidin öğretilmesi, öğüt, uyarı, Kur?an ile cihad etme, müjdeleme, sabırlı davranma, af ve hoşgörü ile muamele? olduğu görülmektedir.

Bakara; 148-151:Ve herkes için bir yön vardır; o, ona yönelendir. O nedenle hep hayırlara koşun, yarışın. Her nerede olsanız Allah, tümünüzü bir araya getirir. Şüphesiz Allah her şeye en iyi güç yetirendir.

1. ?insanlardan, -onlardan zulmeden kimseler hariç- sizin aleyhinizde bir delil olmaması için?, yani; herkesten güçlü olmanız, kimsenin sizi ezmemesi için.

- Mescid-i Haram veya Beytüllah veya Kabe , insanlar için , yeryüzünde hazırlanan evdir .

Buhari?nin el-Bera?dan rivayetine göre Rasulullah Beytu?l Makdis?e doğru onaltı ya da onyedi ay süreyle namaz kıldı. Ancak kıblesinin Beytullah?a doğru olmasını arzu ediyordu. Onun kıldığı ilk namaz ikindi namazıydı. Onunla birlikte bir topluluk da namaz kılmıştı. Peygamber ile birlikte namaz kılanlardan birisi, çıkıp rüku?a varmış oldukları bir halde bir mescid halkının yanından geçti, şöyle dedi: Allah adına şahitlik ederim ki ben Peygamber ile birlikte Mekke?ye doğru namaz kıldım. Oldukları gibi Beytullah?a doğru yöneldiler. Kıble Beytullah?a doğru değiştirilmeden önce kıbleye doğru namaz kılıp öldürülmüş birtakım kimseler vardı ki onlar hakkında ne diyeceğimizi bilemiyorduk. Bunun üzerine yüce Allah: ?Allah imanınızı zayi edecek değildir.? (el-Bakara, 2/143) ayetini inzal buyurdu.

Bu ümmetin insanlara şahitliği

Bakara; 145: Ve ant olsun ki sen, o kitap verilmiş olan kimselere, bütün ayetleri de getirsen, yine de senin kıblene tabi olmazlar. Sen de onların kıblesine uyan biri değilsin. Zaten onlar da birbirlerinin kıblesine tabi değiller. Yine ant olsun ki, sana gelen bunca bilgiden sonra, sen onların hevalarına uyacak olursan, o zaman hiç şüphesiz sen, zalimlerden olursun.

- Orada hikmetler yürürlüğe sokulmalı, herkes bilmediğini öğrenmelidir.

Maide; 117:Ben onlara sadece, Senin bana emrettiklerini söyledim; benim ve sizin Rabbiniz olan Allah?a kulluk edin, dedim. Ve ben aralarında olduğum müddetçe onlar üzerine tanıktım. Ne zaman ki Sen beni vefat ettirdin, onları gözetleyen yalnız Sen oldun Sen. Ve şüphesiz Sen gaybleri en iyi bilensin.

Al-i Imran; 31:De ki, eğer siz Allah?ı seviyorsanız o zaman bana uyun. Allah sizi sevsin ve günahlarınızı sizin için bağışlasın. Ve Allah Gafurdur , Rahıym?dir .

Ayette geçen? &amp;#1587;&amp;#1601;&amp;#1610;&amp;#1607;sefih? kelimesi; ?aklı kıt ve hafif olan? demek olup, ayette çoğul şekliyle?sefihler ? olarak ifade edilmiştir.

Al-i Imran; 110:Siz insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz. İyiliği emreder, kötülükten vazgeçirmeğe çalışır ve Allah?a inanırsınız. Kitap ehli de inansaydı kendileri için elbette daha hayırlı olurdu. Onların bazıları mümindirler, pek çoğu da yoldan çıkmış kimsedirler.

Rahman Rahim Allah adına, Allah?ın kulu ve elçisi Muhammed?den, Kıbtilerin Büyüğü Mukavkıs?a. Selam,; hidayet yoluna tabi olan kimseler üzerine olsun.

Şu ayetler onun bu görevlerine yöneliktir:

Maide; 97:Allah, Kabe?yi; o Beyt-i haram?ı, haram ayı, heydi ve gerdanlıkları insanlar için bir ayağa kalkış kıldı. Bu, Allah?ın göklerde ve yerde olan her şeyi bildiğini ve Allah?ın her şeyi hakkıyla bilici olduğunu sizin de bilmeniz içindir.

Yukarıdaki üç ayette yer alan vurgular dikkate alındığında, ?Mescid-i Haram?ın özellikleri hakkında şu tespitler yapılabilmektedir:

Neml; 14:Ve onların kendileri bunlara tam bir kanaat getirdiği halde, zulüm ve kibirlerinden ötürü onları bile bile inkar ettiler. -Şimdi bozguncuların sonunun nice olduğuna bir bak!-

Yeni kıble:

İlgili ayetler

Netice olarak diyoruz ki: ?Kıble, uygulandığı gibi namazın rüknü değildir. Kıble, gerçekte, salatın ve Hacc?ın olmazsa olmaz hedefidir.? Detay, Bakara suresindeki Hacc ile ilgili pasajdadır.

ibn Merduyeh Kasım el-Ömeri?nin? İbn Abbas?tan naklettiği hadisi rivayet ederek der ki: Rasulullah Kudüs?e doğru namazı kıldıktan sonra selam verdi ve başını semaya kaldırdı. O esnada Allah Teala?nm yüzünü «Mescidi Haram tarafma çevir. ayeti nazil oldu. Cebrail ona rehberlik ederek; yüzünü Ka?be?nin oluk tarafına döndürdü. Hakim, Müstedrek?inde Ya?la İbn Ata kanalıyla Şu?be?nin naklettiği hadiste Yahya İbn Kumta der ki; ben Abdullah İbn Amr?ı Mescidi Haram?da oluk hizasında otururken gördüm ve o «Şimdi seni hoşnud olacağın bir kıbleye çevireceğiz ayetini okudu. Sonra bunun Ka?be?nin oluğu olduğunu söyledi. Hakim der ki; bu hadisin isnada sahihtir. Ancak Buhari ve Müslim onu tahric etmemiştir. Bu hadisi İbn Ebu Hatim Hasan kanalıyla Hüşeym ve Ya?la İbn Ata?dan nakleder. Başkaları da böyle demişlerdir. Nitekim Şafii merhumun iki görüşünden birisi böyledir. Buna göre maksad, Kıble?nin kendisini tutturmaktır. Şafii?nin diğer görüşüne göre?ki ekseriyet bu kanaattadır.? maksad yönelmedir. Hakim, Muhammed İbn İshak kanalıyla? Hz. Ali den nakleder ki; «Yüzünü Mescidi Haram tarafına çevir, ayeti konusunda «o yöne demiştir. Ve ardından da bu hadisin isnadı sahihtir, ancak Buhari ve Müslim tahric etmemişlerdir, der. Bu kanaat Ebu?lAliye, Mücahid, İkrime, Said İbn Cübeyr, Katade, Rebi? İbn Enes ve diğerlerinin görüşüdür. Bir başka hadiste, varid olduğuna göre; Kıble Doğu ileBatı arasıdır. Ebu Nuaym der ki; bize Züheyr, Berra?dan nakletti ki Rasulullah onaltı veya onyedi ay boyunca Kudüs?ü kıble edindi. Ancak içinden Ka?be?nin kıble olmasını istiyordu. O, ikindi namazım kıldı. Beraberinde bir de topluluk vardı. Onunla beraber namaz kılanlardan bir kişi çıktı. Ve bir mescid halkına rastladı ki onlar rüku?da idiler. Adam, Allah adına şahidlik ederim ki ben Rasulullah ile Mekke yönüne doğru namaz kıldım, dedi. Bunun üzerine onlar oldukları gibi Mekke yönüne döndüler. Abdürezzak der ki bize İsrail? Berra?dan nakletti ki; Rasulullah Medine?ye geldiğinde onaltı veya onyedi ay boyunca Kudüs?e doğru namaz kılmıştır. Ancak Rasulullah Ka?be?ye yöneltilmesini arzuluyordu. Nihayet «Doğrusu biz senin yüzünün semaya doğru çevrilip durduğunu görüyoruz? ayeti nazil oldu ve böylece Ka?be?ye çevrildi. Nesei de, Said İbn el-Mualla?dan nakleder ki; o şöyle demiştir: Biz Rasulullah devrinde erkence mescide, giderdik ve mescidde namazımızı kılardık. Bir gün mescide uğradık. Rasulullah minberde oturuyordu. Ben dedim ki; yeni bir şey olmuş ki Rasulullah minberde oturuyor. O sırada Rasulullah «Doğrusu biz senin yüzünün semaya doğru çevrilip durduğunu görüyoruz? ayetini okudu. Ayeti bitirince arkadaşıma Rasulullah minberden inmeden önce gel iki rek?at namaz kılalım, ve ilk namaz kılanlar biz olalım, dedim. Arka arkaya geçtik ve iki rek?at namaz kıldık. Sonra Rasulullah minberden indi ve insanlara namaz kıldırdı. O gün kılınan öğle namazı idi. İbn Merduyeh Abdullah İbn Ömer?den nakleder ki; Rasulullah in Ka? be?ye doğru yönelerek kıldığı ilk namaz öğle namazıdır ve o orta namazdır. Ancak meşhur olan göı iiş Rasulullah?ın Ka?be?ye doğru yönelerek kıldığı ilk namazının ikindi namazı olduğudur. Bu sebeple haber Kuba halkına gecikmeli olarak ancak sabah namazında ulaşmıştır.

Nisa; 80:Kim Elçi?ye itaat ederse Allah?a itaat etmiş olur. Kim de yüz çevirirse, Biz seni onlara bekçi olarak göndermedik.

Nisa; 59:Ey iman etmiş kimseler! Allah?a itaat edin, Elçi?ye ve sizden olan emir sahibine itaat edin. Sonra eğer herhangi bir şeyde anlaşmazlığa düşerseniz; Allah?a ve ahiret gününe inanan kimseler iseniz, onu Allah ve Elçi?ye havale edin. Bu, daha iyidir ve ilk iş olma bakımından daha güzeldir.

O halde?Mescid-i Haram tarafı? ifadesinden ne anlaşılması gerekmektedir?

2. ?Benim size, içinizden, size ayetlerimizi okuyan, sizi arındıran, size kitabı ve hikmeti öğreten ve size bilmediğiniz şeyleri öğreten bir elçi göndermemiz gibi, size olan nimetimi tamamlamam için?, yani; Allah?ın dininin yayılması nedeniyle tüm insanların kitaptan, hikmetten yararlanmaları ve bilgisizlikten kurtulmaları için.

- Orası, orada dolaşanlara, akiflere, kaimlere, rüku edenlere, secde edenlere tertemiz tutulmalıdır.

Bilindiği gibi Yahudilerin kıblesi; sarı sığırdır, buzağıdır; ALTIN?dır. Müminlerin kıblesi de özetle tevhid ve adalettir. Bunu gerçekleştirmek için ise; salatı ikame etmek, zekat vermek, emri bilmaruf ve nehyi anilmünkerde bulunmak, cihad etmek, gerektiğinde de savaşmak gerekmektedir. Durum böyle olunca, ne kıblesi?altın? olan Yahudilerin ne de inanmayanların, mal ve can verme gibi bir stratejiyi benimsemeleri söz konusu bile değildir.

İşte Rasülüllah, bu yeni kıble; hedef, strateji belirlenmesi nedeniyle sınır ötesi tebliğlere, emir ve nehylere başlamış, çevredeki toplumların üst düzey yöneticilerine etkileyici diplomatik mektuplar yazmıştır. Bu mektuplar, Habeşistan Necaşisi?ne, Mısır?da Mukavkıs?a, Bizans İmparatoru Heraklius?a, İran İmparatoru Kisra?ya, Uman Melikleri Ceyfer ve Abd?e ve El Ahsa Valisi El Münzir?e gönderilen mektuplardır. Bunlardan dönemin Mısır hükümdarı Mukavkısa gönderilen mektubu örnek olarak sunuyoruz:

İsra; 15:Kim doğru yolu bulursa sırf kendi iyiliği için doğru yolu bulmuştur. Kim de saparsa ancak kendi aleyhine sapmış olur. Ve hiçbir yük taşıyıcı başkasının yükünü çekmez. Ve Biz bir peygamber göndermedikçe, azap ediciler olmadık.

Klasik kaynaklar bu ayetle ilgili olarak şunu nakletmişlerdir:

Hadis imamlarının İbn Ömer?den rivayetlerine göre -lafız Malikindir- o şöyle demiştir: Müslümanların Kuba?da sabah namazını kıldıkları bir sırada birisi yanlarına gelip şöyle dedi: Bu gece Rasulullah ?a Kur?an-ı Kerim nazil oldu ve Ka?be?ye yönelmesi emredildi. Onlar da oraya yöneldiler. O sırada yüzleri Şam tarafına yönelmiş idi, Ka?be?ye doğru döndüler

Kıble konusu ile ilgili olan ayetlerin ilki olan Bakara/142 ayetinin iniş sebebi ve ortamı hakkında klasik kaynaklarda şu nakiller ve görüşler yer almaktadır:

Bu ayet grubunda, her halkın benimsediği bir ideal hedef, strateji olduğu ve herkesin de kendi hedefine yöneldiği açıklandıktan sonra müminlere; ?hayırlara koşun, yarışın? denilmekte, sonra da?her nereden çıkarsanız çıkın yüzünüzü Mescid-i Haram yönüne çevirin? talimatı tekrarla vurgulanarak?Mescid-i Haram tarafı?nın kıble edinilmesi emredilmektedir.

kıble!?

Bu ayette, Rabbimizin bir önceki ayetteki?Kendilerine kitap verilmiş olan kimseler de kesinlikle, şüphesiz onun, Rabbinden gelen bir gerçek olduğunu bilirler. Ve Allah, onların yapıp durduklarından gafil değildir? ifadeleri açılmakta ve Rasülüllah?ın muhatap aldığı, alacağı Yahudiler ile ilgili bilgiler verilmektedir. Daha sonra da Rasülüllah?ın izleyeceği stratejinin önemi açıklanmakta ve bu stratejiden taviz vermemesi sert bir şekilde ihtar edilmektedir.

Arap örfünde bir şeyin ortası, o şeyin en hayırlı, en yararlı bölümü anlamındadır. Mesela, at veya devesine binecek bedevi için at veya devesinin en hayırlı yeri at ve devenin boyun ve kıçı olmayıp belinin ortasıdır. Yine bedevinin devesine kuracağı ağıl için en hayırlı yer, otlağın ortasıdır. Gerdanlığın, inci veya elmas takılacak en hayırlı yeri gerdanlığın ortasıdır. Ayrıca her güzel ve yararlı davranış, kendi cinsinden olan davranışların ortada olanıdır. Mesela cömertlik; cimrilik ve savurganlığın ortasında bir davranıştır. Cesaret; korkaklık ve saldırganlık arasında bir davranıştır.

Al-i Imran; 96, 97:Şüphesiz, insanlar için mübarek ve alemlere yol gösterme olarak konulan ilk ev, Bekke?dekidir . Onda apaçık deliller; İbrahim?in makamı vardır. Oraya kim girerse güvende olmuştur. Ve yoluna gücü yeten herkesin Beyt?i haccetmesi Allah?ın insanlar üzerinde bir hakkıdır. Kim inkar ederse, şüphesiz Allah bütün alemlerden zengindir.

Ayrıca bu inanmamış kimseler, Tevbe ve Enfal surelerinde açıklandığı gibi, savaşa gitmemek veya Müslümanları savaştan caydırmak için ellerinden geleni artlarına koymamışlar, her vesilede topukları üstünde gerisin geri kaçmışlardır:

Başkası ise şöyle demektedir: Peygamber Medine?ye geldiğinde yahudilerin kalplerini ısındırmak istedi. Bu, onların imana gelmelerini daha bir teşvik etsin diye onların kıblelerine doğru yöneldi. Onların inatları açıkça ortaya çıkıp onlardan ümidini kesince Ka?be?ye döndürülmek istediğinden semaya doğru bakıp dururdu. Hz. İbrahim?in kıblesi olduğundan dolayı Ka?be?yi seviyordu. Bu açıklama da İbn Abbas?tan nakledilmiştir. Kurtubi; el Camiu li Ahkami?l Kur?an

Bakara; 144:Biz, yüzünü semaya evirip çevirdiğini kesinlikle görüyoruz. Artık seni hoşnut olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Haydi, yüzünü Mescid-i Haram yönüne çevir. Siz de, nerede olursanız olun, yüzünüzü onun tarafına çevirin! Kendilerine kitap verilmiş olan kimseler de kesinlikle, şüphesiz onun, Rabbinden gelen bir gerçek olduğunu bilirler. Ve Allah, onların yapıp durduklarından gafil değildir.

Nur; 13:Onların , buna dair dört şahit getirmeleri gerekmez miydi? Madem ki şahitler getirmediler, öyle ise onlar Allah nezdinde yalancıların ta kendisidirler.

Rivayet edildiğine göre Medine yahudileri ile Necran hristiyanları Hz. Peygamber ?e, ?Senden önceki peygamberlerin getirdiği gibi, sen de bize bir mucize getir!? demişler; bunun üzerine Cenab-ı Hak bu ayeti indirmiştir. Doğruya en yakın olan, bu ayetin yeni başlayan bir hadise hakkında nazil olmadığı, tam aksine bunun kıblenin değiştirilmesiyle ilgili olan hükümlerin geriye kalanlarından olmasıdır.

Bu sözcüğün anlamı; ?bir şeyin iki ucu arasındaki kendine ait kısmı? demek olup, ?bir şeyin kendi ortası? olarak anlaşılır ve sözcük?ipi ortasından kavradım?, ?oku ortasından kırdım? cümlelerindeki gibi kullanılır.

Mısır?da Mukavkıs?a Gönderilen Mektup

Burada hemen belirtmekte yarar vardır ki, yukarıda da değinildiği gibi, Kur?an?da konu edilen?kıble?nin; bu nakillerde yer alan?namazda yönelinen yön? anlamı ile ve kıble değiştirmenin de; Mescid-i Aksa?dan Mescid-i Haram?a dönme ile uzaktan yakından alakası yoktur. Bu anlayışlar, Müslümanlığı yozlaştırmak, dinin olmazsa olmaz ilkelerini işe yaramaz hale getirmek için zaman içerisinde yerleştirilmiş anlayışlardır. Çünkü her şeyden önce kulluk için mutlaka bir yön belirlenmeye kalkılması Kur?an?a terstir:

Ayetteki?yüz? ifadesi, sadece sima anlamındaki yüz demek değil, tüm benlik ve varlık demektir. Çünkü?yüz?, Arapçada?cüz?iyyet mecaz-ı mürseli? sanatı gereğince, vesikalık bir fotoğrafın o insanın kimliğini temsil etmesi gibi, canlı varlıkların en belirleyici organıdır. Yüzün semaya evirilip çevrilmesi ise; ?duada bulunmak, beklenti içinde olmak? demektir. Bu ifadedeki?sema? ile evrenin; yaratıkların ötesi; ?en üst nokta? kastedilmiştir. (?Sema? sözcüğünün detaylı anlamı için Tebyinü?l Kur?an; c. 1, s. 526, 527?ye bakılabilir.) Zira insan, fıtraten, Allah?ı düşünürken yere değil, gökyüzüne bakar. Nitekim dua ederken ellerini havaya doğru kaldıran kişi, sıkıntıya düştüğünde de yüzünü semaya çevirerek Allah?a yalvarır. Örfte de, olağan dışı olaylarda?gökten düştü? tabiri kullanılır, hatta Allah?tan gelen dinlere ve kitaplara?semavi dinler, semavi kitaplar? denir. Dolayısıyla ayette peygamberimizin yüzünü semaya çevirdiğinin bildirilmesi, onun tüm benlik ve varlığıyla Allah?a yönelerek dua edişini ifade etmektedir.

İlerideki ayetlerde açık açık görüleceği gibi, Müslümanların yeni hedef ve stratejilerini ise; salatın ikamesi , zekat alınması, marufun emredilip münkerden nehyedilmesi, hikmetle hareket edilmesi, gerektiğinde de savaşılması, kısacası İbrahim?in Mescid-i haram?daki uyguladıklarının tatbik edilmesi; eğitim-öğretim eksenli bir yapılanma ile devlet haline gelinmesi oluşturmaktır.

Rivayete göre Hz. Ömer, Abdullah b. Selam?a şöyle demiş: Sen gerçekten oğlunu tanıdığın gibi Muhammed ?ı tanıyor musun? O şu cevabı verir: Evet, hatta bundan da öte. Allah semasındaki eminini yeryüzündeki eminine niteliklerini belirterek gönderdi ve ben de onu bu nitelikleriyle tanıdım. Oğluma gelince annesinin neler yaptığını bilemiyorum.

Bu sorunun cevabı yine Kur?an?dadır ve şöyle verilmektedir:

?&amp;#1575;&amp;#1604;&amp;#1602;&amp;#1576;&amp;#1604;&amp;#1577; Kıble? sözcüğünün aslı? &amp;#1602; &amp;#1576; &amp;#1604;kbl? köküdür. Bu sözcüğün? &amp;#1602;&amp;#1614;&amp;#1576;&amp;#1604;kabl? kalıbı; ?önce? anlamında, ? &amp;#1602;&amp;#1615;&amp;#1576;&amp;#1604;kubl? kalıbı ise; ? &amp;#1583;&amp;#1615;&amp;#1576;&amp;#1615;&amp;#1585;dübür ? sözcüğünün karşıtı olarak?ön? anlamındadır. ?Kıble? sözcüğü de?ön? anlamı ekseninde; ? &amp;#1580;&amp;#1607;&amp;#1577;cihet demektir. (Lisan; 7/ 227-234?kbl? mad.)

Bu ayet-i kerimenin namazda olunmadığı bir sırada nazil olduğu da söylenmiştir. Çoğunluğun rivayeti bu şekildedir. Ka?be?ye doğru kılınan ilk namaz ise ikindi namazı olmuştur. Doğrusunu en iyi bilen Allah?tır.

Görüldüğü gibi Rabbimiz ayette, onların kendilerine göre birer kıblelerinin var olduğunu, birçok kanıt gösterse de onların bundan vazgeçmeyeceklerini ve Rasülüllah?ın kıblesine uymayacaklarını bildirmiştir.

? &amp;#1608;&amp;#1587;&amp;#1591;Vst? kök sözcüğü, ?vesat? ve?vest? şekillerinde okunup, ?vesat? şeklinde okununca İsim, ?vest? şeklinde okununca Zarf olarak kullanılır.

- Orada herkes güvende, dokunulmaz, hür olmalıdır, orada baskı ve zulüm olmamalıdır.

Netice olarak bu ümmet, Allah?ın mesajlarını tüm insanlara ulaştıracak, ulaştırdıkları insanların iman edip etmediklerini izleyecek ve aynen İsa peygamberin tanıklığı gibi tanıklık edecektir.

Al-i Imran; 144:Ve Muhammed, ancak bir elçi. Ondan önce elçiler gelip geçmiştir. Şimdi eğer o ölür veya öldürülürse gerisin geriye mi döneceksiniz? Kim ki de geri dönerse, Allah?a hiçbir şekilde zarar veremez. Allah şükredenleri mükafatlandıracaktır.