Herbirinin nazarları ayrı ayrı ve nazara perde olan esbab dahi ayrı ayrı olabildiği için, davaları da ayrı ayrı olur; birbirine kuvvet veremez.

Demek bütün davalar birdir.

Fakat isbat edenler nefs-ül emirde hakikat-ı hale

Eğer yok deyip nefyetsen, bütün dünyayı eleyip göstermek lazım gelir ki, ta o nefiy isbat edilsin.

İşte bu sırra binaen; ehl-i küfrün bir hakikatı nefyetmesi ise, bir mes'eleyi halletmek veyahud dar bir delikten geçmek veyahud bir hendekten atlamak misalindedir ki; bin de, bir de, birdir.

Evet birşeyi dünyada var desen, yalnız o şeyi göstermek kafi gelir.

Ehl-i hakkın, hak ve sabit ve sübutu isbat olunan mesail-i imaniyede şuhuda istinad eden iki mü'minin hükmü, hadsiz o ehl-i dalaletin ittifakına racih olur, galebe eder.

Bil ki: Kıymet ve ehemmiyet, kemmiyette ve aded çokluğunda değil.

Çünki ihata lazımdır.

Bediüzzaman - Lem'alar

Kuvvetleri birbirine yardım eder.

Nefyedenlerin nazarları ayrı ayrı olduğundan, davaları da ayrı ayrı olur.

İsbat edicilerin davaları ittihad ediyor, birbirinden kuvvet alır.

Nefs-ül emre hükmedemiyorlar.

İşte küffarın ve ehl-i dalaletin bir hakikat-ı imaniyeyi inkar ve nefyetmelerinde kuvvet yoktur.

Çünki nefs-ül emirde nefiy isbat edilmez.

Ey kafirlerin çokluklarından ve onların bazı hakaik-i imaniyenin inkarındaki ittifaklarından telaşa düşen ve itikadını bozan biçare insan!

Büyük bir taşın kaldırmasına benzer ki, ne kadar eller yapışsa daha ziyade kaldırması kolay olur ve birbirinden kuvvet alır.

Çünki insan eğer insan olmazsa, şeytan bir hayvana inkılab eder.

Fakat isbat edenler demiyor ki: "Benim nazarımda ve gözümde hilal var." Belki "Nefs-ül emirde, göğün yüzünde hilal vardır, görünür." der.

Çünki nefiy sırrıyla ittifakları kuvvetsizdir.

Çünki gökteki hilal-i Ramazanı görmeyen der ki: "Benim nazarımda Ay yoktur; benim yanımda görünmüyor." Başkası da, "Nazarımda yoktur" der.

Görenler bütün aynı davayı ve "Nefs-ül emirde vardır" der.

Sen görüyorsun ki; hayvanatın kemmiyet ve aded itibariyle hadsiz bir çokluğu varken, ona nisbeten insan gayet az iken, umum enva'-ı hayvanat üstünde sultan ve halife ve hakim olmuştur.

Çünki birbirine yardımcı olamaz.

bir kaide-i usüldür.

İşte muzır kafirler ve kafirlerin yolunda giden sefihler, Cenab-ı Hakk'ın hayvanatından bir nevi habislerdir ki, Fatır-ı Hakim onları dünyanın imareti için halketmiştir.

Mü'min ibadına ettiği nimetlerin derecelerini bildirmek için, onları bir vahid-i kıyasi yapıp, akibetinde müstehak oldukları Cehennem'e teslim eder.

İnsan, bazı firenkler ve firenk-meşrebler gibi ihtirasat-ı hayvaniyede terakki ettikçe, daha şiddetli bir hayvaniyet mertebesini alır.

Herbiri kendi nazarında "yoktur" der.

ALTINCI NOTA:

Mesela: Bütün İstanbul ahalisi, Ramazanın başında Ay'ı görmediğinden nefyetse, iki şahidin isbatıyla o cemm-i gafirin nefiy ve ittifakı sukut eder.

Bin nefyediciler, bir tek hükmündedir.

Bu hakikatın sırrı şudur ki: Nefyedenlerin davaları sureten bir iken, müteaddiddir; birbiriyle ittihad edemez ki kuvvetlensin.

baktıkları için, müddeaları ittihad ediyor.

Daha başkası da öyle der.

Madem küfrün ve dalaletin mahiyeti nefiydir ve inkardır, cehildir ve ademdir, küffarın kesret ile ittifakı ehemmiyetsizdir.