"-Ben ve Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem-, Fil Senesi'nde doğduk." der. Osman bin Affan -radıyallahu anh- ona:

Dünyevi maişet ve apolet derdiyle bir beşer lisanını öğrenmek için gösterilen gayretleri düşünelim: Bilhassa günümüzde global bir dünyada yaşar olduk. Bu yüzden yabancı bir lisan öğrenmek için kurslara gidilip çok ciddi emekler veriliyor, büyük masraflar ediliyor. Hatta ömrün bir kısmı, o lisanın konuşulduğu ülkelerde tüketiliyor. Hatta bu iş, büyük bir ticari sektör haline de geldi.

Bu da büyüklerin ve hürmete şayan kimselerin huzurunda edeben sesi kısmak gerektiğini ifade etmektedir.

Bunun içindir ki Efendimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- insanlara ilgi duyacakları konulardan yaklaşır ve muhatabının idrak seviyesine göre konuşma üslubunu ayarlardı. Bir bedeviye onun anlayabileceği temel esasları tebliğ eder, yüksek istidatlı sahabilerine ise havas seviyesindeki sır ve hikmetleri de naklederdi. Nitekim Peygamber Efendimiz'in Hazret-i Ebu Bekir ile hususi bir sohbetine şahid olan Hazret-i Ömer -radıyallahu anh-büyük ilim ve irfanına rağmen:

"Allah ahirette Peygamberlere kimliğini kanıtlamak için bacağını açıp baldırını gösterir.? Müslim İman 302, Buhari 97/24,10/29, Hanbel 3/1

"Allah, bir topluluğa şer murad ederse, onlara gereksiz yere cedel kapısını açar ve onları amelden alıkoyar."

"İki şey akıl hafifliğini gösterir: Söyleyecek yerde susmak, susacak yerde söylemek."

"Kim, insanların kalbini çelmek için kelamın kullanılışını öğrenir, sözü gereğinden fazla uzatırsa, Allah kıyamet günü ondan ne farz ne nafile hiçbir ibadetini kabul etmez!" (Ebu Davud, Edeb, 86/5006)

Hazret-i Mevlana da adeta bu hadis-i şerifin şerhi mahiyetinde:

Dolayısıyla Hak dostu kamil mü'minlerin her hal ve davranışı, bir edep ve nezaket talimidir. Rabbimiz de Kur'an-ı Kerim'de bildirdiği ölçülerle bizleri kulluk edebine davet etmektedir.

Yine Kur'an-ı Kerim, kendimiz için doğruluk, adalet ve hakkaniyetle muamele görmek istiyorsak, işlerimizin ve hallerimizin düzelip Allah'ın bizi affetmesini diliyorsak, bizim de her hususta doğru, samimi, adil ve hak-şinas olmamızı emrederek? 9, yani doğru söz söyleyin, buyuruyor.

"-Allah yolunda cihad mı edelim?" diye sordu. Peygamber Efendimiz:

Kanadı kırık bir kuş gibi himayeye muhtaç yetimlere, yakın akrabaya, yoksullara karşı yine? 5, yani güzel söz ve tatlı dille konuş, buyuruyor.

"-Şayet ona bir şey vermeyecek olsaydın, sana bir yalan günahı yazılırdı." buyurmuşlardır. (Ebu Davud, Edeb, 80/4991; Ahmed, III, 447)

Ayrıca dili; dedikodu, gıybet, iftira, su-i zan gibi çirkinliklerle de kirletmemek icab eder. Bunlar, kalpteki fesadı gösteren dilin afetleridir.

Kainatta bütün varlıklar kendi dillerince Hakk'ı zikir ve tesbih ile meşgul olurlar. Mahlukat içinde lisanın en gelişmiş şekli ise, insan nesline lutfedilmiştir. Nitekim Kur'an-ı Kerim'de:

"-Ben, dilimi çirkin sözler söylemeye alıştırmaktan korkuyorum!" cevabını verir. (Muvatta, Kelam, 4)

"Rahman, Kur'an'ı öğretti, insanı yarattı, ona beyanı öğretti."(er-Rahman, 1-4) buyrulur.

Birgün Rasul-i Ekrem -sallallahu aleyhi ve sellem- devesinin üzerinde, arkadaşları da O'nun önünde gidiyorlardı. Muaz bin Cebel -radıyallahu anh-:

Ecmel, yani gönle huzur ve ferahlık verecek zarafet ve letafette olmalıdır.

Cenab-ı Hak, kötü sözlerin14 ve bununla birlikte çirkin davranışların -mazlumun hakim önünde ifade etmesi gibi istisnalar hariç- ulu-orta söylenip alakalı-alakasız herkese ifşa edilmesini yasaklar. Zira bazı çirkinliklerin anlatılıp duyurulması, onların öğrenilip yaygınlaşmasına sebebiyet verir. Edepsizlik ve hayasızlık türünden konuşmalar da böyledir. Hadis-i şerifte buyrulur:

"-İnsanlar için bundan daha hayırlısı vardır." buyuruyordu. Hazret-i Muaz:

İmam Evzai (v. 157) der ki:

Kubas bin Üşeym -radıyallahu anh-:

"-Canım Sana feda olsun, ya Rasulallah! Cenab-ı Mevla'dan niyazım, bizim emanetimizi Sen'den önce almasıdır. Allah göstermesin ama, Sen bizden önce vefat edersen, Sen'den sonra hangi ibadetleri yapalım?" diye sordu.

Ayet-i kerimede buyrulur:

Edep kaidelerine tabi kılınması gereken beşeri davranışlarımızın başında "konuşma" gelir. Konuşma, kişinin akli ve kalbi seviyesini, imani ve ahlaki durumunu gösteren mücella bir ayna gibidir. Nitekim büyükler; "İnsan, dilinin altında gizlidir." demişlerdir. Dolayısıyla, ince ruhlu ve zarif bir mü'minin konuşması da nazik ve edepli olur. Şu hadise, buna ne güzel bir misaldir:

Kaynak: Altınoluk Dergisi, Aralık 2008

"-Peygamber -aleyhissalatü vesselam-, benden çok çok ve tarife sığmaz derecede büyüktür. Doğumda ise ben O'ndan daha eskiyim..." (Tirmizi, Menakıb, 2/3619)

42,43. Baldırların açılacağı ve kafirlerin secdeye çağrılıp da gözleri düşmüş ve kendilerini zillet kaplamış bir halde buna güç yetiremeyecekleri günü düşün. Halbuki onlar sağlıklarında secde etmeye çağrılıyorlar dı.

Hilye-i şerifelerde nakledildiğine göre, Peygamber Efendimiz'in yüzünde nur-i melahat, sözlerinde selaset, hareketlerinde letafet, lisanında talakat, kelimelerinde fesahat, beyanında fevkalade belağat vardı. Konuşması son derece tatlı ve gönül okşayıcı, kelimeleri ne fazla ne de eksik idi. Tane tane konuşur, her cümlesi, dinleyenler tarafından rahatça anlaşılırdı. Çabuk çabuk konuşarak sözlerini arka arkaya sıralamazdı. Hasılı O, insanların en fasih, veciz ve hikmetli konuşanı, en özlü söz söyleyeni ve meramını en doğru şekilde ifade edeni idi.

Kur'an-ı Kerim, şirk ve küfür ehlinin hakikat dışı ifadelerinin, "vebali çok büyük söz"10, "boş söz"11ve "tenakuz dolu söz"12 olduğunu bildirir. Başta şirk, nifak ve küfür gibi Allah'a karşı irtikab edilenler olmak üzere her türlü "yalan söz"ü13 de şiddetle yasaklar. Bu cümleden olarak yalancı şahitlik yapanlara Kur'an'ın tehdidi gerçekten pek büyüktür.

Kamil mü'minler, evvela söyleyecekleri sözün fayda verip vermeyeceğine dikkat eder, kendilerine veya muhataplarına zarar verecekse sükutu tercih ederler. Ayrıca, hangi sözü hangi seviyede ve nasıl söyleyeceklerine de itina gösterirler. Hazret-i Ebu Bekir -radıyallahu anh- ne güzel söyler:

hadisler kurandan daha farklı ve konuşma üslübu da çok farklı

"-Oruç tutmak, zekat vermek de güzeldir."

"-Yani oruç tutmak, zekat vermek mi?"

Bu dünyada her sözümüzden dolayı hesaba çekilmesek bile, ahirette mutlaka hesaba çekileceğiz. Bu yüzden ağzımıza giren lokmalar kadar ağzımızdan çıkan sözlere de ciddiyetle dikkat etmemiz şarttır. Yine bu hikmete binaendir ki, Kur'an-ı Kerim'de, söz söyleme adabına, yani nasıl konuşulup nasıl konuşulmayacağı hususuna büyük ehemmiyet verilmektedir.

"Nükteli ve hikmetli söz ve davranışlarla ruhlarınızı dinlendirin. Zira bedenlerin yorulduğu gibi ruhlar da yorulur."

Amin...

İşte örnek nesildeki ruh inceliğinin lisana aksetmiş hali... Düşünmek icab eder ki, bu kadar nazik, zarif ve ince bir lisan kullanmayı telkin eden gönül hassasiyeti; hangi terbiyenin, hangi eğitimin mahsulüdür?..

Mü'min, firaset sahibi olmalı, muhatabına göre konuşma üslubunu ayarlamalıdır. Zira bir kimseyi sevindiren bir davranış, bir başkasını üzebilir. Dolayısıyla muhatabının psikolojik durumunu tespit edebilmek ve iki üç merhale sonrasını düşünerek söz söylemek gerekir. Yani en sonda söylenecek bir sözü en başta söylememek icab eder. İnsanlar da daima böyle firaset sahibi kimselerin nasihat ve beyanlarına hayran olur ve itimad ederler.

Bir de kötü ifadelerin dile yerleşmesinden sakınmak lazımdır. Şu kıssa bunu ne güzel izah eder:

Bu sebeple sözü fazla uzatmadan, kısa ve öz bir şekilde ifade etmek gerekir. İfadelerimiz berrak bir su gibi duru, sade, fakat akıcı olmalıdır. Zira Hazret-i Mevlana'nın ifadesiyle; "Uzun sözü, maksadını anlatamayan söyler." Lafı uzatmak, dönüp dolaşıp aynı şeyi tekrarlamak, hem muhatabı sıkar hem de onu anlayışsız yerine koymak olur. Buna edebiyatta "itnap" yani sözde gevezelik denir.

Kur'an'ın Rahmet Lisanına Aşina Olmak...

Başa kakmak ve gönül incitmek suretiyle ecri zayi edilen bir sadakadansa? 4, yani tatlı bir söz daha hayırlıdır, buyuruyor.

Tabii ki lisan öğrenmek güzel bir şeydir. Fakat bütün dillerin yaratıcısı ve sahibi Cenab-ı Hakk'ın biz kullarından, insanlık şeref ve haysiyetini muhafaza ederek yaşamamız için ilk başta öğrenmemizi murad ettiği lisan, "Kur'an Lisanı"dır. Bu ise kuru kuruya bir Arapça öğrenmek değil, Kur'an'ın rahmet lisanıyla konuşabilmeyi öğrenmektir. Bunun da yolu; önce Kur'ani ikazlara göre dilimizi düzeltip terbiye etmek, sonra da ilahi telkinlerle onu güzelleştirmekten geçer.

Dolayısıyla kelami bir mucize olan Kur'an'a muhatap kılınan mü'minlerin, onun ahlakıyla ahlaklanması ve onun kelami güzelliklerine de yaklaşmaya gayret etmesi lazımdır. Yani en mükemmel ifade kudretine makes olan Kur'an-ı Kerim, bizden de pırlanta ifadeler ister. Maksadı güzel ve tesirli bir şekilde ifade edebilmek için, berrak bir su gibi akıcı ve ruha huzur veren, düzgün bir lisan şarttır. Zira İslam'ın güzellik, nezaket ve zarafeti, lisan güzelliği ile de sergilenmelidir.

"Körler çarşısında ayna satma, sağırlar çarşısında gazel atma!" diye nasihat etmiştir.

"Ey İbn-i Abbas! İnsanlara akıllarının almayacağı bir söz söyleme. Zira böyle yapman, fitneye düşmelerine sebep olur." buyurmuştur. (Deylemi, V, 359)

Buhari Tıp5/1, Hanbel 3/107,163

Nitekim doğru sözlü olmak ve hiç kimseyi asla aldatmamak, müslümanlığımızın olmazsa olmaz bir şartıdır. Müslüman, acı da olsa, kendi aleyhine bile olsa doğruyu söyler. Nitekim Allah Rasulü -sallallahu aleyhi ve sellem- şakalarında bile hakikat dışı bir ifade kullanmamışlardır. Zira O'nun doğruluk şuuru öyle bir kalbi rikkat haline gelmişti ki, bir kadının çocuğunu çağırırken:

"-Konuştuklarımızdan dolayı hesaba mı çekileceğiz?" diye sordu. Bunun üzerine Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-, Muaz'ın dizine hafifçe vurarak ona şunları söyledi:

"Ya Hafsa! Çok konuşmaktan sakın. Söylenen şey zikrullah olmadıkça kalbi öldürür. Fakat Allah'ı çokça zikret. İşte bu, kalbi diriltir." (Ali el-Müttaki, no: 1896)

"... Özür dilemeni gerektiren bir sözü konuşma!.." buyurmuşlardır.(İbn-i Mace, Zühd, 15)

Edep ise, ruha ferahlık veren bir gül kokusu gibidir. O kokunun, mü'minin gönül dokusuna güzelce nüfuz etmesi ve hayatının her safhasında hissedilmesi icab eder. Ne zaman ki davranışların hakim vasfı edep, nezaket ve zarafet haline gelir, bu aynı zamanda imanın kemalinin de tescili demektir. Zira Hak dostu Mevlana'nın ifadesiyle:

Kur'an'ın hikmet ve sırları, bir okyanus gibi derindir. Lakin herkes kendi kalbi derinliği nisbetinde ondan istifade eder. Kişinin kalbi istiabı bir terzi yüksüğü kadar küçükse, o uçsuz bucaksız deryadan alabileceği nasip de o nisbette olacaktır. Avam-havas bütün mü'minler aynı rahle önünde diz çöküp Kur'an okurlar, fakat herkes kendi kalbi seviyesi kadar hisse alır. Kur'an'ın manaları, kulun Hakk'a yakınlığı derecesinde açılır.

Ayrıca tebliğ veya irşadın sıradan sözlerle değil; beliğ, yani ruha tesir edecek, güzel, hikmetli, edebi ve titizlikle seçilmiş özlü ifadelerle yapılması da ilahi emirler cümlesindendir. Nitekim ayet-i kerimede buyrulur:

Ayrıca muhatabın durumuna göre ses tonunu da nazik bir şekilde ayarlamak icab eder. Çok yüksek ve bed bir sesle, kaba-saba konuşup kulak tırmalamak da,

"-Hayır konuşmayacaksa susmak." buyurdu.

"Ne söylediğini, kime söylediğini ve ne zaman söylediğini iyi düşün!"

Kur'an-ı Kerim'in men ettiği konuşmalardandır.

Velhasıl, Kur'an ahlakıyla ahlaklanmış bir mü'min, açılmış bir çiçek gibi güzelliğiyle, hoş rayihasıyla, ruhu okşamalıdır. Her sözü, ruha gıda olan pırlanta ifadelerden müteşekkil olmalıdır. Simasından tebessümü eksik etmemeli, tatlı diliyle rahmet tevzi etmelidir. Şahsiyeti ve davranışları itibariyle "ahsen, ecmel ve ekmel" kıvamında olmalıdır.

"-Sen mi daha büyüksün, yoksa Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- mi?" diye sorar. O mübarek sahabi, şu edep numunesi karşılığı verir:

"İnsanoğlunun konuşmaları lehine değil, aleyhinedir. Ancak iyiliği emretmek veya kötülükten men etmek için yaptığı konuşmalar bunun dışındadır." (İbn-i Mace, Fiten, 64)

De ki; allah muhteşemdir, ona tapınmak büyük bir zevk verir, üstelik allahın sizin ibadetinize ihtiyacı yokken. Bu sözde düşünen insanlar için alınacak dersler vardır. İşte biz herşeyi böyle tek tek açıklarız.

«-Yavrucuğum, bu zat gibisini hiç görmedik! Yüzü O'ndan daha güzel, elbiseleri daha temiz ve sözü daha yumuşak başka birini bilmiyoruz. Sanki mübarek ağzından nur saçılıyordu. dediler." (Heysemi, VIII, 279-280)

Ruhlar hikmete meclubdur. Hikmetli söz, ruhun gıdasıdır. Hazret-i Ali -radıyallahu anh- buyurur ki:

Buraya da el atmış zavallı seni...

"-Allah yolunda cihad güzel şeydir; ama insanlar için bundan daha hayırlısı vardır." buyurdu.

"-Bunu şu domuz için mi söylüyorsun?" diye sorarlar. :

"... Hayırlı şeyler konuşmak, sükuttan daha iyidir; sükut da kötü şeyler konuşmaktan daha iyidir." (Hakim, III, 343; Beyhaki, Şuab, 256/4993)

Zalimlerin kalbini yumuşatmak için? 7, yani yumuşak söz söyleyin, buyuruyor. Tebliğde sert ve haşin hitapların, menfi bir tesir hasıl edeceğini telkin ediyor. Bu yüzden tatlı dille, güler yüzle, nefret ettirmeden, bilakis müjdeleyen ve muhabbeti artıran bir üslub ile konuşmayı öğütlüyor.

Öte yandan Kur'an-ı Kerim'in en mühim vasıflarından biri de, fesahat ve belagati, yani eşsiz edebi kıymetidir. Her fani eser birkaç kez okununca bıkkınlık verir. Kur'an ise, okundukça lezzeti artar. Ayet-i kerimede buyrulur:

İşte böyle yüksek hakikatlerin sığ idrakler tarafından yanlış anlaşılmasına mahal vermemek içindir ki Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-:

Yine tebliğ esnasında? 8, yani gönüllere işleyecek tesirli ve beliğ bir söz söyleyin, buyuruyor. Böylece sözümüzün tesirli olabilmesi ve gönüllere ulaşabilmesi için kalpten gelmesi gerektiğini, aksi halde sırf dilden çıkan ifadelerin bir kulaktan girip diğerinden çıkacağını telkin ediyor. Tıpkı kaldırım kenarlarında açan çiçekler gibi, gönülden gelmeyen sözlerin de tesir bakımından gayet kısa ömürlü olacağını ihtar ediyor.

"Ben, annem ve teyzem, Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-'e bey'at edip yanından ayrıldığımızda, annem ve teyzem bana:

Ebu Kursafe -radıyallahu anh- şöyle der:

Yani mü'minin dili, ilahi hakikatlerin bedii ve ruhani güzelliklerini sergileyen bir hikmet pınarı olmalıdır.

Kalbinde manevi hastalık bulunan kimselere karşı herhangi bir töhmete, fitneye veya yanlış anlaşılmaya mahal vermemek için yine? 6, yani yerinde ve uygun bir söz söyleyin, buyuruyor.

Söylenmiş bir söz, yaydan çıkmış bir ok gibidir; bir daha geri dönmesi mümkün değildir. İnsan, söylemeden önce sözünün hakimi iken, söyledikten sonra onun mahkumu olur. Söylenmemiş bir sözü her zaman söyleme imkanı vardır. Fakat söylenen bir sözü de daima müdafaa etmek veya hesabını vermek gerekir.

Kur'an, Bizden Nasıl Bir Konuşma Üslubu İstiyor?

İşte bu nevi suallere tatminkar cevaplar verebildiğimiz zaman, Kur'an'ın rahmet lisanına aşina olabiliriz.

İman; Allah'a samimi bir muhabbetle bağlılıktır. Mü'minin Allah'a vuslat yolunda en büyük sermayesi, muhabbetidir. Fakat davranışlara intikal etmeyip sözde kalan bir muhabbet, tek başına kafi değildir. Muhabbetin kamil neticesi, edebe riayetle elde edilebilir.

Ureyne ve Ukeyle kabilelerinden bir grup Medine?ye gelerek Müslüman oldular. Medine?nin havası onlara dokununca Peygamber onlara deve sidiği içmelerini öğütledi. Adamlar develeri dağıttılar ve çobanı da öldürdüler. Peygamber onları yakalattı, ellerini ve ayaklarını kesti, gözlerini oydu, çölde susuz ölüme terk etti. Biz onlara su vermek isteyince, Peygamber bizi engelledi.?

68- KALEM SURESİ

Güzel konuşmak için, evvela dinlemeyi öğrenmek de şarttır. Cenab-ı Hak, çok dinleyip az konuşması için insana iki kulak, bir dil bahşetmiştir. Çok konuşmak, insanı gözden düşürür. Bir de içi boş tartışmalarla uzun uzadıya konuşup vakit israfından sakınmalıdır.

Cehennemde en şiddetli azaba uğratılacak kişiler ressamlardır. Buhari Tesavir, 89

İnsanları aldatmak için sözü allayıp pullamak, bir şeyi olduğundan farklı göstermek maksadıyla mübalağalı ve yaldızlı laflar15 kullanmak da Kur'an'ın men ettiği bir konuşma tarzıdır. Mü'min, sözlerinin kolay anlaşılır olmasına dikkat etmelidir. Konuşmaktan maksadın, meramını net bir şekilde ifade etmek olduğunu unutmamalıdır. Tasannuya kaçmak, yani gayr-i tabii bir surette süslü sözlerle edebiyat yapmaya kalkışmak ve bilgiçlik taslamak, muhataplar nazarındaki itimat ve itibarı zedeler. Sadece konuşmuş olmak için böyle davranıldığı düşüncesini doğurur. Nitekim Efendimiz -aleyhissalatü vesselam-, bu tip konuşmaların ilahi gadabı celbettiğini haber vermiş ve bir defasında da şöyle buyurmuştur:

Ekmel, yani çok olgun, en mükemmel olmalıdır.

"-Anam, babam Sana kurban olsun, insanlar için bunlardan daha hayırlı olan nedir?" diye sorunca Peygamber Efendimiz ağzını gösterdi ve:

Muaz -radıyallahu anh-, bu minval üzere insanoğlunun yaptığı bütün iyilikleri sayıp döktü. Rasul-i Ekrem -sallallahu aleyhi ve sellem- her defasında:

Rabbimiz biz kullarını, Alemlere Rahmet Efendimiz'in rahmet lisanına aşina kılsın! Kur'an ahlakıyla ahlaklanıp her hal ve hareketimizi Kur'an ölçüleriyle tanzim edebilmemizi nasip ve müyesser eylesin!

"-Allah hayrını versin ey Muaz! İnsanları yüzüstü cehenneme sürükleyen, dillerinin söylediğinden başka nedir ki? Kim Allah'a ve ahiret gününe inanıyorsa, ya hayırlı söz söylesin veya sussun, zararlı söz söylemesin! Sizler hayırlı söz söyleyerek kazançlı çıkınız; zararlı söz söylemeyerek rahat ve huzura kavuşunuz."(Hakim, IV, 319/7774)

Hazret-i Peygamber bu soruya cevap vermedi. Bunun üzerine Muaz:

"Allah sözün en güzelini, birbiriyle uyumlu ve bıkılmadan tekrar tekrar okunan bir kitap olarak indirdi..." (ez-Zümer, 23)

Dolayısıyla nerede, ne zaman ve ne kadar konuşacağını iyi ayarlamak gerekir. Şeyh Sadi-i Şirazi ne güzel söyler:

"Ey iman edenler! Seslerinizi Peygamber'in sesinin üstüne yükseltmeyin! Birbirinize bağırdığınız gibi, Peygamber'le yüksek sesle konuşmayın; yoksa siz farkına varmadan amelleriniz boşa gidiverir." (el-Hucurat, 1-2)

"Müstehcen konuşmak, münafıklıktan bir bölümdür." (Tirmizi, Kitabu'l-Birr ve's-Sıla, 80)

Rabb'imizin biz kullarına Kur'an'ı öğrettiğini ve hemen akabinden de beyan kabiliyeti, yani konuşma, izah ve ifade istidadı bahşettiğini bildirmesinde, üzerinde düşünülmesi gereken nice hikmetler vardır. En başta Rabbimiz, biz kullarından, insanlar arası münasebetlerde Kur'an ölçüleriyle terbiye edilerek şekillendirilmiş bir konuşma üslubu istemektedir.

Bu yüzden gereksiz çekişmeler ve boş lakırdılar da konuşmanın israfı cümlesindendir. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- buyururlar ki:

Kur'an-ı Kerim, bizleri evvela güzel ve düzgün ifadeler kullanmaya davet ediyor. İnsanlara "kavl-i hasen"1, yani en güzel sözü söylemeyi emrediyor.

O halde kendimize sormalıyız: Bütün alemleri yoktan var eden Yaratıcımız'ın bizlere gönderdiği mektup olan Kur'an-ı Kerim'e karşı merak ve alakamız, fanilerden gelen mektuplarla kıyaslanamayacak derecede yüksek bir seviyede mi? Onu ne kadar okuyup anlama ve hikmetine erebilme gayretindeyiz? Anlayamadıklarımızı bilenlere soruyor, onun muhtevasıyla yeterince meşgul oluyor muyuz?

Yine Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem- konuşma esnasında kaba ve çirkin kelimelerin kullanılmasını istemez, aynı manayı ifade eden farklı kelimeler varsa, edep ve nezakete en uygun olanının kullanılmasını tavsiye ederdi.

Kur'an'ın Men Ettiği Konuşmalar

Ahsen, yani her işi en güzel olmalı, etrafına daima güzellik tevzi etmelidir.

" Sen, Rabbinin yoluna hikmet ve güzel öğütle davet et!.." (en-Nahl, 125)

"İnsan hiçbir söz söylemez ki, yanında gözetleyen yazmaya hazır bir melek bulunmasın." (Kaf, 18)

"-Ben onların yanında sanki Arapça bilmeyen biri gibi kaldım. Sözlerinden bir şey anlayamadım." buyurmuştur.

Dolayısıyla mü'min, söylemiş olduğu sözlerin ilahi kameralar tarafından kaydedildiğini asla unutmamalıdır. Nitekim ayet-i kerimede şöyle buyrulmuştur:

Dolayısıyla konuşmadan önce düşünmek, sözün varacağı noktayı iyi hesab etmek gerekir. Konuşmak, eline bir taş alıp atmak gibidir. O taşın nereye düşeceğine dikkat etmelidir. Efendimiz -aleyhissalatü vesselam- da bu hakikate işaretle:

Hak Dostlarının Örnek Ahlakından - Kur'an'ın Telkin Ettiği Konuşma Üslubu

"Aklım, kalbime; «İman nedir? diye sordu. Kalbim ise aklımın kulağına eğilerek dedi ki: «İman, edepten ibarettir! "

"-Gel bak sana ne vereceğim!" demesi üzerine hemen kadına, ona ne vereceğini sormuş, kadın da birkaç hurma vereceğini söyleyince:

Anne-babaya karşı "öf" bile deme, onlara; ? 2, yani ikramkar ve iltifatkar söz söyle, buyuruyor. Fakir-fukaraya, muhtaç ve mahrumlara verecek bir şey bulamıyorsan, hiç olmazsa onlara karşı, ? 3, yani gönül alıcı, ruhu dinlendirici, teselli edici bir söz söyle, buyuruyor.

"Yürüyüşünde tabii ol, sesini alçalt. Unutma ki, seslerin en çirkini merkeplerin sesidir." (Lokman, 19)

Günümüzde insani münasebetlerde yaşanan pek çok sıkıntı, lisanın yanlış kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Zira dil, hayrın anahtarı olabileceği gibi, doğru kullanılmadığında şerre de anahtar olabilir. Bunun için dilimizin kalplere batan bir diken olmamasına çok dikkat etmemiz icab eder. Nitekim ecdadımız; "Kılıç yarası onulur, dil yarası onulmaz." demişlerdir.

Dipnotlar: 1) el-Bakara, 83; el-İsra, 53. 2) el-İsra, 23. 3) el-İsra, 28. 4) el-Bakara, 263. 5) en-Nisa 5, 8. 6) el-Ahzab, 32. 7) Taha, 44. 8) en-Nisa, 63. 9) en-Nisa, 9; el-Ahzab, 70. 10) el-İsra, 40. 11) er-Ra'd, 33. 12) ez-Zariyat, 7-9. 13) el-Hac, 30. 14) en-Nisa, 148. 15) el-En'am, 112.

Lisanda gerekli gereksiz çokça tekrar olunan kelimelere "pelesenk" denir ki, bu bir konuşma zaafıdır. Hele böyle bir kelime yakışıksız veya kaba ifadeli ise, bunun mahzuru çok daha büyüktür. Salih insanları incitip uzaklaştıracak bu kötü huy, mü'minlere yakışmaz. Nitekim bir hadis-i şerifte:

Böylesine ideal mü'minlerin her işi ve eseri, İslam'ın güzelliğini, ihtişamını, estetiğini, huzurunu ve güleryüzünü aksettirir.

"-Ey Allah'ın Elçisi! Siz'i rahatsız etmeyeceksem, yanınıza yaklaşmama izin verir misiniz?" diye sordu. Peygamber Efendimiz izin verince Hazret-i Muaz:

Muaz -radıyallahu anh-:

İsa -aleyhisselam- yolda bir domuza rastlar. Ona; "Selametle yoldan çekil!" der. Yanında bulunanlar:

Nitekim bazı sahabilerin, Peygamber Efendimiz'in huzurunda yüksek sesle konuşmaları üzerine şu ilahi ihtar gelmiştir:

Peygambere Allah'ın yerleri ve göğü yaratmadan önce nerede olduğu soruldu, Peygamber; Bir bulut içerisinde idi, üstü hava, altı hava idi. dedi. Hanbel 4/11

Nitekim edebiyat fuarlarında birinci gelen söz üstadı Arap şairler, Kur'an ayetlerinin eşsiz fesahat ve belagat kudretini gördüklerinde, Kabe'nin duvarlarına asılmış olan şiirlerini indirmek mecburiyetinde kalmışlardır.

İşte hidayet rehberimiz Kur'an-ı Kerim nice ayetiyle biz mü'minleri doğru, düzgün, münasip, yumuşak ve tatlı ifadelerle konuşmaya davet etmekte, bunların zıddı olan konuşmalardan da sakındırmaktadır.

"Allah katında en kötü kimse, ağzının bozukluğundan dolayı insanların kendisiyle buluşmayı ve görüşmeyi terk ettiği kimsedir." buyrulur. (Buhari, Edeb, 48)