Ya?kub (208/823)- Babası (183/799) İbn İshak (153/770) Abdullah b. Ebi Bekr b. Amr b. Hazm- Amra binti Abdurrahman- Hz. Peygamber?in hanımı Aişe şöyle demiştir: ?Recm ayeti ve yetişkin olanın on defa emmesi inzal olundu. Bunlar evimdeki yatağın altındaki bir kağıttaydı. Resulullah hastalandığında, onunla ilgileniyorduk. bize ait bir evcil hayvan girerek onu yemiş." Bu rivayette on defa emme ayetinin olduğu kağıdın bir evcil hayvan tarafından yenildiği aktarılmakta ancak bir nesh olayından bahsedilmemektedir. (Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 269.)

İ mam Malik: Böyle bir rivayet, çoğu fakihler tarafından, değil bir ayet, fıkhi kanaatlerine bir delil olarak bile kabul görmemiştir. Özellikle bu rivayet İmam Malik'in Muvatta'ında bulunduğu halde onun, fıkhi görüşünde, süt akrabalığı için -bu rivayette tespit edildiği gibi- beş emmeyi değil, tek bir emmeyi bile yeterli görmesi dikkat çekicidir. Şayet bunun bir ayet olduğuna inanmış olsaydı, eserine aldığı bu rivayeti ictihadına delil olarak alırdı. Çünkü rivayetin lafzı meseleye açıkça delalet etmektedir.

Burada farklı bir durumun cereyan edebileceğini düşünüyoruz. Önceleri Hz. Aişe, Hz. Peygamber'in açıklayan bu tür bir beyanını ayet olarak algılamıştır. Çünkü o günün toplumunda önemli bir yeri olan süt emme konusunda tekrarlanan söz konusu hadis hakkında, onun kanaatinin de bunun ayet olduğu şeklinde oluşması mümkündür. Daha sonra ayetler derlenirken onun bu teklifine karşılık, ashabın icma ile bunun ayet olmadığını söylemeleri üzerine o da ikna olarak, bu kanaatinden vazgeçmiş olabilir. Kur?an'ın ilk cem'inde, onun unutabileceği veya bir ihmalin olduğu ileri sürülse bile, Hz. Osman dönemindeki teksir faaliyeti esnasında Hz. Aişe'nin tekrar müdahale etme imkanı vardı. Çünkü o, Osman yönetimini destekleyen bir kimse idi. Nitekim Hz. Osman öldürülünce, kanının hesabı sorulsun diye başlatılan siyasi mücadeleye öncülük edenler içindeydi. Onun böyle bir tepki göstermemiş olması, bu tür bir ayetin olmadığına ikna olduğu şeklinde yorumlanabilir. Nitekim sahabe Mushaflarındaki farklılıkları aktaran İbn Ebi Davud'un (319/928) naklettiğine göre Hz. Aişe Mushafında böyle farklı, ziyade bir ayetin olduğu belirtilmemiştir. Halbuki Kur?an'ın cem'i konusunda bazı farklı kanaatleri olan İbn Mes'ud'un muhalefet ettiği kıraat farkları bizlere kadar aktarılagelmiştir. Kur?an'la ilgili bazı tereddütler doğuran böyle bir rivayeti, musanniflerin niçin eserlerine aldıkları, üzerinde düşünülmesi gereken bir diğer sorudur. Hadislerin ale'l-ebvab tasnif edildiği eserlere baktığımızda, bu rivayetin, Nikah ve Rada' bölümlerinde tahric olunduğu görülmektedir. Bu rivayeti, kitaplarındaki Rada' bölümlerinde tahric edenlerden Müslim'in, Beş Defa Emmenin Evliliği Haram Kılması babında, İmam Malik'in, Süt Emme İle İlgili Rivayetler babında, Tirmizi'nin, Bir veya İki Emmenin Evliliği Haram Kılmayacağı İle İlgili Rivayetler babında, Beyhaki'nin ise, Beş Emme Olmadan Evlenme Haramlığı Olmaz Diyen Kimse babında kaydettiğini görmekteyiz. Bu rivayeti, kitaplarındaki Nikah bölümlerinde tahric edenlerden, Ebu Davud'un, Beşten Az Emme Evliliği Haram Kılar mı? babında, İbn Mace'nin, Bir veya İki Emmenin Evliliği Haram Kılmayacağı İle İlgili Rivayetler babında, Nesai'nin, Evlenme Haramlığı Oluşturan Emme Miktarı babında, Darimi'nin Kaç Emme Evlenme Haramlığı Oluşturur? babında kaydettiğini görmekteyiz. Bu tablo, musanniflerin bu rivayetin, bir ayetin sübutunu ortaya koyduğu gibi bir kanaat taşımadıklarını, bunun beş emme ile süt akrabalığının ve evlenme haramlığının oluşması konusundaki belli bir fıkhi kanaatin delili olmasını dikkate alarak tahric etmiş olabilecekleri ihtimalini akla getirmektedir. Özellikle bu musanniflerden Tirmizi'nin eserinde Fedailü'l-Kur'an, Kıraat, Darimi'nin eserinde ise Fedailü'l-Kur'an bölümleri olduğu halde, aynı rivayeti buralarda tahric etmemiş olmaları onu, kendisiyle Kur?an'dan bir ayetin sübut bulduğu bir rivayet olarak değil de, fıkhi/hukuki bir anlayışa delil olarak değerlendirmiş olmaları ihtimalini teyit etmektedir. Nitekim bu eserlerin bazıları kısmen, bazıları ise tümüyle hadis tasnifinde fıkıh bablarını esas almışlardır. Fıkhın, musannef eserlerin şekillenmesinde etkili olduğu bilinen bir gerçektir. İslam hukukçularının, süt akrabalığı doğuracak süt emme konusunda bu rivayete işaret ettikleri görülmektedir.

İbn Hazm (456/I064) da benzer bir açıklama yaparak süt emme hakkında nazil olan ayetin, Kur?an olarak okunan, Mushafa yazılması batıl ama hükmü baki olan recm ayeti gibi olduğunu söylemiştir.

Ömer Rıza Doğrul ise, bu konuda şöyle demektedir: "Peygamberimizin zaman-ı irtihaline kadar okunan bir ayetin, hiç şüphesiz bütün ashabın malumu olması icap eder. Hem de böyle bir ayet, diğer bazı ayetlerden daha çok malum ve şayi' olması lazımdır. Çünkü hangi kadınların nikah edilemeyeceğini izah etmektedir. Arap hey'et-i ictimaiyesinde çocuklar ekseriya validelerinden başka kadınlar tarafından emzirildiği için süt akrabalığı geniş çapta yaygındı. Binaenaleyh süt akrabalığına müteallik ayetlerin herkesçe bilinmesi lazımdı. Bunun yalnız bir kişi tarafından bilinmiş olmasına imkan tasavvur olunamaz. Herkesçe tanınması lazım gelen bir şey, yalnız bir kişi tarafından rivayet edilecek olursa, bu onun uydurma olduğuna en kati delildir. Hz. Aişe'ye atfolunan sözler de bu mahiyettedir. Hz. Aişe'ye atfolunduğu vechile, böyle bir ayet ta irtihal-i Nebi zamanında okunuyor ve bunu kendi de biliyorsa, o halde irtihal-i Nebi'den altı ay sonra, Hz. Ebu Bekr, Zeyd'e Kur?an'ı cem' ve tertip etmesini emrettiği zaman, niçin bu ayeti Zeyd'e haber vermedi? Sonra Hz. Aişe, Hz. Osman'ın Kur?an'ı istinsah ettirdiği sıralarda da berhayat bulunuyordu. O zaman da Hz. Sıddıka böyle bir ayeti mevzu-i bahs etmemişti. Elhasıl bütün delail, bu rivayetin uydurma olduğunu ispat etmektedir.

Mekki b. Ebi Talib (437/1045), tilavet ve lafzın mensuh, hükmün baki olmasını bir nesh çeşidi olarak kaydetmiş ama bir açıklama yapmamış sadece recm ayetini örnek olarak vermiştir. Eserinin bir başka yerinde ise, Allah'ın lafzını ve hükmünü izale ettiği ama hafızalardan kaldırmadığı ve Kur?an olarak okunmaması konusunda icma olan ayet çeşidine "on emme" ile "beş emme" naslarını örnek vermiş ve bunların rivayet yoluyla öğrenileceğini söylemiştir. Bu izah tarzında ayetin okunmaması konusundaki icmaın kaynağının ne olduğu açık değildir. Ayrıca Hz. Aişe'nin "bu ayet Kur'an'da okunmaktayken Hz. Peygamber vefat etti' demesi esas alınırsa, Peygamber?in vefatından sonra bu ayetin neshinin nasıl olduğu izah edilemez.

Hadis şarihlerine göz attığımızda, özellikle Şafii olan şarihlerin rivayeti, tilavet neshi çerçevesinde değerlendirip mezhep görüşlerine paralel değerlendirmeler yaptıklarını görmekteyiz. Onlar, meseleyi bir fıkhi delil olarak ele almışlar, bunun tilaveti mensuh hükmü baki bir ayet olduğunu savunmuşlardır. Diğer şarihler ise, özellikle haber-i vahid olan bu rivayet ile bir şeyin Kur?an'dan olduğunun sabit olmayacağını, hatta onun sabit bir sünnet bile olmadığını vurgulamışlardır. Her iki tarafın değerlendirmelerinde, mensubu oldukları mezheplerin etkili olduğu bir gerçektir. Sened tahlilleri, hadisin sahih tariklerinin olduğunu göstermektedir. Metni ile ilgili şarihlerin ve fakihlerin tespitlerine bakıldığında, onlardan hiç birinin, bunu Kur?an'da olan bir ayetin eksikliği olarak değerlendirmedikleri görülmektedir. Bu rivayeti, özellikle fıkhi anlayışlarına delil olarak alan Şafii alimlerin tilaveti mensuh bir ayet olarak kabul ettiklerini görmekteyiz. Ancak cumhur gibi, biz de hükmü devam edecek bir ayetin, tilavetinin mensuh olmasının kabul edilebilecek bir yönünün olmadığı kanaatindeyiz. Mübin olduğu kendi nasları ile açıkça vurgulanan bir ilahi kitapta bulunan, insanlığın uyması gereken vecibeleri beyan eden bir ayetin, hükmü baki kalacaksa, lafzı niçin neshedilsin? Ayrıca hadisin zahir ifadesinde olmadığı halde bazı şarihlerin, durumu izah edebilmek amacıyla, aslında neshedilen bu ayetin, haberdar olmayanlarca okunmaya devam edildiğini, sonra haberdar olunca tilavetinin terk edildiğini söylemeleri de pek ikna edici değildir. Bazı şarihlerin de dile getirdiği gibi, bu bir ayet olarak değil, ancak sahih bir haberi vahid olarak değerlendirilebilir.

Zürkani :Bir diğer Muvatta' şarihi Zürkani (1122/1710), bunun tilaveti mensuh bir ayet olduğunu, yoksa tilaveti sabitti de, onu okumayı terk ettiler anlamına gelmediğini, şayet bu tilaveti neshedilmemiş bir ayet olsaydı, diğer Kur?an ayetleri gibi, sahabe arasında yaygın olarak bilinirdi, demiştir.

İbn Kuteybe (276/889), evlenmeyi haram kılan bir ayetin olduğundan bahseden hadisin Muhammed b. İshak rivayetinin, İmam Malik rivayetinin lafızlarına muhalif olduğunu, Malik'in ondan daha güvenilir bir ravi olduğunu söylemiştir. Bu açıklama, aralarında tearuz olan iki farklı rivayeti izah etmek için yeterli değildir. Çünkü Malik rivayetinde de "beş emme ayeti okunmaktayken Peygamber- 'in vefat ettiği" belirtilmektedir. O halde, "elimizdeki Kur?an'da bulunmayan bu ayetlere ne olmuştur?" sorusuna Malik rivayeti cevap vermemektedir.

Mustafa Zeyd Kur?an'da nesh konusuyla ilgili eserinde, usulcülerin, "tilaveti mensuh, hükmü baki olan" ayetlere örnek olarak zikrettikleri, zina eden evli kadın ve erkeğin recmedilmesi ve beş emzirme ile evlilik haramlığının oluşacağı ayetlerine işaret eder. Böyle bir şeyin kabulünün bir zorlama olacağını, bunun akıl ve mantığa ters olduğunu belirterek şöyle demektedir: Hz. Aişe'den nakledilen bu tür rivayetler, sahih kaynaklarda bulunmasına rağmen, onların bunu söylemelerinin imkansız olduğu kanaatindeyiz, çünkü senedin sağlam olması, her zaman aktarılan metnin sahih olduğunu göstermez."Eserinin bir başka yerinde ise, "Beş emme ile ilgili ayetin lafzının neshedilip, hükmünün baki olduğu ile ilgili Hz. Aişe'den nakledilen rivayetlerin, çeşitli yönlerden muzdarib olması, onun metnini reddetmemizi gerektirmektedir.. Biz bunun akla mantığa uymadığı kanaatindeyiz" demektedir.

Hadisi savunanlar:

Müslim (261/875), hadisin birden çok tarikine de işaret ederek hadisi tahric etmiştir. Yahya b. Yahya (226/841)- Malik- Abdullah b. Ebi Bekr (135/752) - Amra (98/716) - Aişe (58/678) şöyle demiştir: ?Bilinen on emzirmeyle evlenmenin haram olacağı , Kur'an kapsamında inzal olunanlar arasındaydı. Sonra bu, bilinen beş emzirme ile ayetle neshedildi. Onlar Kur'an içinde okunmaktayken Rasulullah , vefat etti."

Rasul Ca?feriyan, bazı surelerde eksiklik olduğu veya bazı ayetlerin kaybolduğu şeklindeki rivayetleri sahih göstermek amacıyla, Ehl-i sünnetin tilavet neshini sonradan uydurduklarını iddia etmiş ve Sünni alimlerden bir grubun ise, bunu kabul etmediklerini söylemiştir.

Hattabi :Şafii alimlerden Hattabi (388/998), bu rivayet hakkında şöyle demektedir: "Bu hadis, evliliği haram kılan emme sayısının beş olacağını söyleyen Şafii'nin görüşünü desteklemektedir... Hz. Aişe, "bu, Kur'an kapsamında okunurken Rasulullah vefat etti" derken, neshin Peygamber?in vefatına yakın olduğunu ve bu sebeple nesh haberi kendilerine ulaşmayanların, onu okuduklarını kastetmiştir. Bu durum tilavetin nesehedilip, hükmün baki kalabileceğine delildir. O, tilaveti neshedilip hükmü baki kalan recm ayeti gibidir. Ancak, Kur?an ayeti haber-i vahidle sabit olmaz. Bu rivayete dayanarak onun Kur?an'a alınması caiz değildir. Ahkam ise, haber-i vahidle sabit olur." Onun bu ifadelerinden kendisinin tilavet neshini kabul ettiği, ancak böyle bir rivayetle Kur?an nassının sabit olmayacağı düşüncesinde olduğu anlaşılmaktadır.

İmam Şafii (204/819)Bu rivayeti, ictihada kanaatine esas olarak almıştır. Bunu delil olarak kaydederken süt akrabalığının oluşmasında "Aişe'nin Nebi'den naklettiği ve Kur?an'dan olduğunu beyan ettiği beş emme rivayetini delil olarak aldık" demiştir. Kur?an'da hangi ifadenin ayet olarak bulunup bulunmadığını gayet iyi bildiğini düşündüğümüz İmam Şafii'nin bu sözlerine açıklık getirmesi gerekirdi. Çünkü bu rivayetin ilk akla getireceği şey, "öyleyse bu ayet niye Kur?an'da bulunmuyor?" sorusu olacaktır.

İman ettiğiniz hadis sayısı belli mi? Onlar üzerinden gidelim. Atalar dini kaçını kabul etmiş belli mi?

Her iki tarafın genel argümanları:

2. Beş defa süt emme ile haramlığın oluşacağını bildiren hadis:

İbn Rüşd el-Hafid (520/1126) ise, süt akrabalığının oluşması için, Hanefi ve Malikilerin süt emmede belli bir miktarın gerekmediği kanaatinde olduklarını, İmam Şafii'nin beş emmenin gerekli olduğu görüşünde olduğunu belirtmiştir. O, bu rivayete işaret etmişse de üzerinde bir değerlendirme yapmamıştır.

Ayni (855/I45I) ise, bu konuda Hz. Aişe'den on, yedi ve beş gibi farklı emme sayıları ile ilgili haberler rivayet edildiğine işaret etmiştir. Az çok emmenin haramlık sebebi olacağına dair cumhurun görüşünün daha güçlü olduğunu, çünkü bu tür haberlerde emme sayısında ihtilaf edilmesi sebebiyle, en az miktarı tespit eden haberin dikkate alınması gerektiğini belirttikten sonra, Hz. Aişe'den aktarılan görüşle ihticac olunamayacağını, Kur?an ayetinin ancak mütevatir haberle sabit olacağını söylemiştir.

SONUÇ

RİVAYETLERİN METİN TAHLİLİ VE DEĞERLENDİRMESİ

El Baci : Maliki muhaddis el-Baci (494/1101), "Aişe'nin bu rivayeti ile Kur?an sabit olmaz, ancak mütevatir bir haberle, bir şeyin ayet olduğu sabit olur, haber-i vahidle değil. Bu da haber-i vahid olup, garip rivayetler kapsamına girer, demiştir."

Sadece Hz. Aişe'nin rivayet etmesi dikkate alındığında, biz de bunun aslında Nebevi bir beyan olduğu, Hz. Aişe tarafından ayet gibi algılandığı, muhtemelen Kur?an derlemesi sırasında gündeme gelmesi üzerine sahabe arasındaki değerlendirmelerden bu gerçeğin açığa çıkması üzerine durumdan tam da emin olamayan Aişe'nin konu üzerinde ısrar etmediği kanaatindeyiz. Yoksa bunun ayet olduğundan emin olsaydı, Hz. Aişe'nin bu konudaki iddiasını ileri sürdürerek, sonuna kadar mücadele edecek bir karakterde olduğunu düşünüyoruz.

1. Keçinin üzerinde ayet yazılı yaprağı yediği meşhur hadis:

yetkiliyken, onun sessiz kalmasını gerektiren bir engel söz konusu değildir.

Tahavi, Sahabenin çoğunluğunun az emmenin de evlenme haramlığına yol açacağı görüşünde olduğuna işaret eden Tahavi (321/933), on emmeden sonra beş emme ayetinin nazil olduğu ve onlar okunmaktayken Peygamber?in vefat ettiği rivayetinin kabulü durumunda, bunun Kur?an'a eklenmesi ve namazlarda okunması, onu Mushaf?a yazmayan sahabilerin ayetleri eksik yazmakla itham edilmesi gerekeceğini belirtmiştir. Bu problemin çözümü için, söz konusu Aişe hadisinin Kasım b. Muhammed (106/724) ve Yahya b. Said (143/760) rivayetlerinde, "O, Kur'an olarak okunmaktayken, Resulullah vefat etti" ziyadesinin olmadığını ve bu iki ravinin, söz konusu ziyadeyi aktaran Abdullah b. Ebi Bekr (135/752)'den daha üstün olduğunu ileri sürmüştür. Tahavi'nin bu rivayetin kabulünün yol açacağı problemler ile ilgili dile getirdiği şey doğru olmakla birlikte, rivayetleri tercihle ilgili tespitlerine itiraz edilmesi mümkün gözükmektedir.

Ebu Bekr Bakıllani (403/1012), Hz. Aişe'nin rivayetinde, " Rasulullah vefat edinceye kadar bir ayet olarak okunmaktaydı" sözüyle insanların birçoğu onu ezberlemişti demek istediğini, yoksa onun kıraati vaciptir demediğini ifade etmiştir. Nesh ayetine işaret ederek, Allah'ın bazen ayetin tilavetini neshedip hükmünü baki, bazen de hükmünü neshedip lafzını baki kıldığını belirterek, bunun ise, hem lafız hem de hüküm yönüyle neshedilebileceğini söylemiştir. Doğrusu bu açıklama, hadiste geçen ifade için sorulacak olan, "Peygamberin vefatına kadar okunan bir ayet kim tarafından nasıl neshedilebilir? Vahiy kapısı kapandıktan sonra, onun neshedildiğini kim bildirebilir?" sorularına cevap olmaktan çok uzaktır.

Osman Keskioğlu, bu konuda "Kur?an cem ve istinsah olunurken Hz. Aişe sağ idi. Onun böyle bir şey ortaya attığına dair en zayıf bir rivayet bile yoktur. Münadiler: 'Kimde Kur?an'dan bir şey varsa getirsin!' diye bağırıp dururken, böyle bir şey olsa Hz. Aişe durur mu? Demek ortada böyle bir iddia yok" demiştir. Hz. Aişe'den bu konu ile ilgili aktarılan rivayetlerin ona aidiyeti doğru olsa bile, sadece ona dayanan ve üstelik haber-i vahid olarak aktarılan bir metnin Kur?an sayılması mümkün değildir. Çünkü alimler Kur?an'dan olduğu söylenen bir şeyin sübutu için mütevatir olarak aktarılması gerektiğini söylemişlerdir. Onun da bu kanaatinde yanılması mümkündür. Nitekim onun yetişkin bir erkeğin emmesiyle de süt akrabalığı oluşacağı şeklindeki kanaatine, Peygamber'in diğer hanımları karşı çıkmışlardır. Gerçekten sözünü ve tenkidini esirgemeyen ve bunu açıkça beyan eden, Peygamber'in ilmi alanda en faal eşi olan Hz. Aişe gibi bir kimsenin, Kur?an'da olan bir ayetin toplanan Mushafa yazılmadığını bilerek susması aklın alacağı bir durum değildir. Üstelik ilk cem' esnasında, babası da Peygamber'in yerine geçip hilafet gibi en üst seviyede

Şii alim el-Hui, tilavet neshi olduğunu söylemenin, Kur?an'da tahrif olduğunu söylemekle aynı anlama geldiğini söylemiştir. Hz. Aişe'den nakledilen on emme rivayetini de bu kapsamda değerlendirmiştir.

Muhammed Fuad Abdülbaki, önceki ayeti nesheden beş emzirme ayetinin inzalinin çok geç olduğunu, bu sebeple bazı kimselerin beş emzirme ayetini, Peygamber vefat ettiğinde Kur?an ayeti olarak okumaya devam ettiklerini, sonra bunun neshedildiğini öğrenip bıraktıklarını belirtir. On emzirme ayetini, tilaveti ve hükmü neshedilen ayetlere, beş emzirme ayetini de, tilaveti neshedilip, hükmü baki kalan ayetlere örnek gösterir. Aynı durum, recm ayeti hakkında da dile getirilmiştir. Bir ayetin hükmü baki kalacaksa, tilavetinin niçin neshedileceğini anlamak ve izah etmek oldukça zordur. Abdullah b. Mesleme el-Ka'nebi (221/836)- Süleyman b. Bilal (I72/788)- Yahya b. Said (143/760)- Amra (98/71 6), Aişe'nin evlenmeyi haram kılan emzirme hakkında konuşurken, şöyle dediğini işitmiştir: ?Kur'an kapsamında, bilinen on defa emzirme ile ilgili ayet nazil oldu. Sonra yine aynı şekilde beş defa emzirme ile ilgili ayet nazil oldu."Müslim aynı hadisin, Muhammed b. Müsenna (252/866)- Abdülvehhab (I 94/8 10)- Yahya b. Said- Amra- Aişe tarikiyle de rivayet edildiğini bildirir.

İ bn Abdilber (463/1071), Hz. Aişe'nin beş emme ile ilgili hadisini alimlerimiz ve bizimle aynı görüşte olan diğer alimler kabul etmemişlerdir. Bu rivayetle bir şeyin Kur?an'dan olduğu sabit olmaz. Onunla amel edilmesi konusunda da ihtilaf edilmiştir. O, ne sabit bir sünnet ne de bir ayettir" demiştir.

Bu tutarsızlıkları Müslim bilmiyormuydu ki hadisi sahihine dahil etti?

İbni Hacer: Şafii alimlerden İbn Hacer el-Askalani (852/1448), az emmenin de haramlık oluşturacağı kanaatinde olan mezhep imamlarının görüşlerine işaret etmiş, ancak kendisinin de tercih ettiği beş emme rivayetine uymayan görüşleri, ayet ile sabit nassa muhalefetle itham etmemiştir. On emme ile evlenme haramlığını nesheden beş emme ayeti okunmaktayken Peygamber?in vefat ettiği haberiyle, usulcülere göre ihticac olunamayacağını, çünkü Kur?an'ın ancak mütevatir haberle sabit olacağını belirtmiştir.[Bu durma göre İbn Hacer mezhebi gereği hadisi savunsa da bunu alt perdeden yapmayı uygun görmüştür.

Kuraniyyun ile farkımız:

Bu hadislere göre 5 defa (veya 10) süt emmeyle beraber evlilik haramlığının oluştuğu bir ayet vardır ve bu ayet Kuran'dandır. Resulullah zamanında okunan bildiğimiz Kuran ayetlerindendir. Ve Resulullah vefat edene kadar da bunun neshedildiğini gösteren herhangi bir işaret yoktur. Bu nedenledir ki, bu ayet elimizdeki Kuranda da olması gerekir. Ancak tam bu noktada lafzen mensuh hükmen baki kuralı imdada yetişiyor. Elimizdeki Kuranda yoksa bile geçerliliğini devam ettiriyor diye de karara bağlanıyor.. Bu seferde lafzen neshedildiğine dair nakli delil nedir diye sorulunca tatmin edici bir cevap bulunamamaktadır. Nereden bakarsan bak ayrı bir soru bulutu zihinlere karanlık bir şüphe dumanı şeklinde çökmektedir.. Bu duruma göre önce 10 defa emme, sonra bu ayet lafzen+hükmen neshediliyor akabinde 5 emme ayeti nazil oluyor bu da lafzen neshediliyor ama hükmen geçerliliğini koruyor ve bir de emme sayısından bahsetmeyen 3. ayet kaç defa emmenin haramlık oluşturacağı mevzusunu incelemiştir. Bu bakış açısından, böyle bir füru mevzu için neden tek defada konunun hükme bağlanmadığı sorusu ayrı bir muamma olarak belirmektedir... Çok vahim gerektirmeler, içinden çıkılamaz problemler oluşturan bu 2 hadisin illetli olduğu dahası probleminin şu veya bu şekilde veya teville çözümünün imkansız olduğu kesin olmakla birlikte mevzu oldukları kanaatinde değilim. Birinci hadis ateistler ve Kuraniyyunlar dilinde ehl-i sünnet fıkhıyla alay edilmek için can simidi niyetine kullanılan bir hadistir. Oysaki bu hadis zayıftır, delil olabilecek bir seviyede değildir ;hiçbir fakih tarafından uygulamaya esas alınmamıştır. Savunulacak tarafı bile yoktur. Savunmaya gerek duymak bile anlamsızdır. Hadisi savunmaya çalışan İbni Kuteybe hiçbir kritik soruya cevap bulamamıştır. Fazla bulandırmamak için o kısmı açmıyorum. Bu 10 defa emmeyle haramlık oluşur diyen hadis K. Sitte'nin sadece İbni Mace kitabında yer alır. İbni Mace'nin K. Sitte'nin diğer kitaplarına ziyadeleri nin pek bir önemi yoktur. Kısaca bu hadisin varlığıyla yokluğu birdir. Hüküm içermez, sıhhati yoktur. İbni Macedeki hadislerin hepsi veya çoğu sahihtir diye bir iddia yoktur ki Kuraniyyunlar veya ateistler bu hadisle saldırıya geçsinler. Mevzu da olabilir zayıf ta. Her iki durumda da, olsa da olur olmasa da konumundadır. Recm meselesinin delilleri farklıdır. O nedenle Recme çatanların şu hadisin zayıflığını göstererek Recmi kabul eden 4 mezhep inananlarının önüne karşı delil olarak sürmeleri anlamsızdır. Öncelikle alimlerin bu hadislere yaptıkları eleştirileri verelim. Savunma konumunda olan Şafii alimlerin cılız ve tatmin edici olmayan savunmalarını aktaralım :

Bu hadislere göre 5 defa (veya 10) süt emmeyle beraber evlilik haramlığının oluştuğu bir ayet vardır ve bu ayet Kuran'dandır. Resulullah zamanında okunan bildiğimiz Kuran ayetlerindendir. Ve Resulullah vefat edene kadar da bunun neshedildiğini gösteren herhangi bir işaret yoktur. Bu nedenledir ki, bu ayet elimizdeki Kuranda da olması gerekir. Ancak tam bu noktada lafzen mensuh hükmen baki kuralı imdada yetişiyor. Elimizdeki Kuranda yoksa bile geçerliliğini devam ettiriyor diye de karara bağlanıyor.. Bu seferde lafzen neshedildiğine dair nakli delil nedir diye sorulunca tatmin edici bir cevap bulunamamaktadır. Nereden bakarsan bak ayrı bir soru bulutu zihinlere karanlık bir şüphe dumanı şeklinde çökmektedir.. Bu duruma göre önce 10 defa emme, sonra bu ayet lafzen+hükmen neshediliyor akabinde 5 emme ayeti nazil oluyor bu da lafzen neshediliyor ama hükmen geçerliliğini koruyor ve bir de emme sayısından bahsetmeyen 3. ayet kaç defa emmenin haramlık oluşturacağı mevzusunu incelemiştir. Bu bakış açısından, böyle bir füru mevzu için neden tek defada konunun hükme bağlanmadığı sorusu ayrı bir muamma olarak belirmektedir... Çok vahim gerektirmeler, içinden çıkılamaz problemler oluşturan bu 2 hadisin illetli olduğu dahası probleminin şu veya bu şekilde veya teville çözümünün imkansız olduğu kesin olmakla birlikte mevzu oldukları kanaatinde değilim. Birinci hadis ateistler ve Kuraniyyunlar dilinde ehl-i sünnet fıkhıyla alay edilmek için can simidi niyetine kullanılan bir hadistir. Oysaki bu hadis zayıftır, delil olabilecek bir seviyede değildir ;hiçbir fakih tarafından uygulamaya esas alınmamıştır. <u>Savunulacak tarafı yoktur.</u>Savunmaya gerek duymak bile anlamsızdır.<u>Hadisi savunmaya çalışan İbni Kuteybe hiçbir kritik soruya cevap bulamamıştır.</u>Fazla bulandırmamak için o kısmı açmıyorum.

Süyuti (911/1505), bu rivayette geçen "o, Kur'an ayeti olarak okunmaktaydı" ifadesinin, Kur?an'da değişiklik olduğu anlamına gelmesi sebebiyle te'vil edilmesi gerektiğini belirttikten sonra, Nevevi'nin izahını tekrar etmiştir. Ayrıca cumhurun buna karşı çıkarak, tilaveten mensuh olan bir şeyin delil olamayacağını, çünkü nesihten sonra Kur?an olmaktan çıktığını, onun ne sünnet, ne icma ne de kıyas olduğunu söylediklerini belirtir. Bunu izah sadedinde, nesihten sonra hükmün baki olduğu sübut bulursa, bu başka bir delille sabit olur, mensuh olan ile değil demiştir.

Hadisin ibni Mace versiyonu: "... Aişe 'dan; Şöyle demiştir : Andolsun ki recm etme ayeti ve yetişkin kişiyi on defa emzirme ayeti indi ve andolsun ki bu ayetler tahtımın altındaki bir yaprakta idi. Resulullah vefat edip biz O'nun Ölümü ile meşgul olunca, evde beslenen bir koyun girip o yaprağı yedi."

Kasani: Hanefi hukukçu Kasani, bu rivayeti eleştirerek "beş emme ayetini nesheden nedir? Halbuki Peygamber'den sonra nesih söz konusu değildir. Bu durumda Kur?an'dan bir şeyler kaybolduğu ihtimali söz konusu olabilir. Bu sebeple Tahavi, İhtilafü'l-ulema' adlı eserinde, bunun münker bir hadis olduğunu söylemiştir"diyerek tepkisini ortaya koymuştur.

Onlar sahih de olsa hadisleri batıl gösterme çabasındadırlar. Bizim gibi bir değil her sahih hadiste problem yaşarlar. Biz ise sahihe sahih zayıfa zayıf deriz. Hevamızdan değil Hadis ilmine göre konuşuruz. Kendimizden bir şey icat ederek değil Selefin ve ehl-i sünnet alimlerinin fikrine müracaat ederek konuyu anlamaya çalışırız.. Onlar akıllarına yatıştıramadığı en ufak şüpheleri bile büyük marifetmiş gibi aksi delil olarak kullanırlar biz ise hadis otoritelerinin bilgilerine ve tercihlerine itimat ederiz. Onlar toptan süpürür biz sahipleniriz gerekiyorsa da tevil/telif yoluna başvururuz.. Hadisleri Kurana arz diye bir mekanizma geliştirmişlerdir. Bu sayede Kurana arz kisvesi altında kendi akıllarına arz eder ve genelde de hadisleri çürüğe ayırırlar. Biz ise özellikle Buhari Müslim hadislerine büyük bir hürmetle yaklaşırız. Müslimdeki bir kaç hadiste problem/veya kısmi problem olduğunu söylememiz ise ilme hürmetimiz ve yine hadise verdiğimiz ehemmiyet gereğidir. Çünkü hadis açık bir şekilde problemli bilgiler içeriyorsa bunun o haliyle Resulullah'a aidiyeti düşünülemez. Tevil götürmez bir şekilde bu Müslim hadisi problemlidir. Bu problem belki raviden kaynaklanıyor belki de bizim hiç bir zaman muttali olamayacağımız bir sebepten. Müslim'in böyle bir hadisi kitabına alması onunda bu problemlerin farkında olmadığını göstermez ;ham malzemeyi hadis ve fıkıh ilminin hizmetine sunmak ve yorumu konunun uzmanlarına bırakmak istemiş olabilir. Yine de bu ve bunun gibi bir kaç hadis için metin tenkiti yapıp eserine almamasını tercih ederdim..

Hadisi kabul etmeyenler:

Mübarekfuri (1353/1914) ile Azimabadi (1329/1911) de, Nevevi'nin kanaatini aktarmışlar, Azimabadi buna ilave olarak, usulcülerden gelen sahih görüşe göre "o, Kur'an ayeti olarak okunmaktaydı" rivayetiyle ihticac olunmaz, çünkü Kur?an ancak mütevatir haberle sabit olur demiştir.

Beş emme ile evlenme yasağının oluşacağı rivayetinin, isnadı zayıf olan tariklerinin yanında, sağlam ve muttasıl tarikleri de bulunmaktadır. Onların hepsi, sahabe ve tabiun tabakasında ferd-i mutlak olarak rivayet edilmiştir. Rivayet olarak, haber-i vahiddirler. Kur?an'dan bir ayetin sübutu ise haber-i vahidle değil, mütevatir haberle mümkündür. Müntesiplerinin artması ile adeta bölgeye damgasını vuran bir dinin heyecanlı ve samimi inananları arasında, kendi hayatlarının tabii bir uygulaması olan süt emzirme konusu ile ilgili evlenme yasağı getiren bir ayetin yankı uyandırmaması ve , bunu çevrelerine ve sonraki nesillere Kur?an ayeti olarak nakletmemeleri mümkün değildir. Büyük hassasiyet gösterdikleri Kur?an, Mushaf halinde derlenirken, görevlendirilen komisyonu uyarmamaları ve böylesine önemli bir ayetin eksikliği söz konusu olsaydı, devletteki yargı mekanizmasını da doğrudan ilgilendirmesi sebebiyle, siyasi-idari sorumluluk taşıyan halifelere karşı tavır almamaları düşünülemez. Böyle bir ayetin olduğundan bahseden rivayetlerin kaynağı Hz. Aişe'dir. Onun Hz. Peygamber nezdindeki güçlü konumu, toplumdaki saygınlığı, yanlış olduğunu düşündüğü konularda açıkça tavır alıp mücadele edebilen cesareti herkesin kabul ettiği bir gerçektir. Kendisinin bildiği bir ayet, derlenen Mushafa yazılmamış olsaydı, buna karşı tavır alırdı. Kaldı ki, Kur?an'ı toplattıran birinci halife Ebu Bekr , babasıydı. Şüphesiz o, yaşadığı dönemde en çok sözü dinlenen kadınlardan birisiydi. Onun sahabeye yönelik meşhur birçok eleştirisi arasında, bu ayetin derlenen Mushafa yazılmadığını seslendiren bir haber nakledilmemektedir. Kanaatimizce, bu Hz. Aişe'nin Peygamber'den duyup ayet zannederek naklettiği, Kur?an derlemesi sırasında dile getirdiği ama sahabe icmaı ile yanlış algıladığına ikna olduğu merfu bir hadis olmalıdır. Haber-i vahid olan bu hadis, İslam hukukçularının çoğunluğu tarafından değil bir ayet olarak, ictihadlarını dayandırdıkları bir hadis olarak bile kabul görmemiş, başka hadisleri ictihadlarına esas almışlardır. Bunu kendi fıkhi görüşlerine delil olarak alan fakihler bile, böyle bir ayetin Kur?an'da bulunduğunu söylememektedirler. Onu tilaveti mensuh, hükmü baki bir ayet çeşidi olarak değerlendirenler olmuştur. Hükmü devam edecek bir ayetin lafzının mensuh olması, makul ve kabul edilebilir bir anlayış olarak görünmemektedir. Musanniflerin beş emme rivayetini, rada ve nikah bölümlerinde tahric ettikleri halde, Kur?an ve kıraat gibi bölümlerde zikretmemiş olmaları, bu rivayeti ayet olarak değerlendirmedikleri şeklinde anlaşılabilir. Ancak bu tür haberlerin ayet olduğu şeklinde ifadeler taşıyan rivayetlerini, Kur?an ile ilgili ithamlara yol açabileceğini dikkate alıp, metin tenkidi yaparak eserlerinde tahric etmemeleri daha isabetli olur ve bu tür tartışmalara ve eleştirilere yol açmazdı. Makalemizde ele aldığımız rivayetler, mütevatir olarak aktarılmamış, haber-i vahid olarak kalmışlardır. Haber-i vahidlerle Kur?an ayet ve surelerinin sabit olmayacağında da ittifak edilmiştir.

Hz. Aişe Bu hadisi Neden Rivayet Etti?

İbn Arabi (543/1148), Hz. Aişe'den nakledilen bu rivayetin onun bir vehmi olduğunu ve haber-i vahidin Kur?an'ı neshedemiyeceğini söylemiştir.

Nevevi (676/1277) ise, beş emme ile ilgili ayetin neshinin Peygamber?in vefatına yakın bir dönemde olması sebebiyle, bundan haberdar olmayanların bunu Kur?an ayeti olarak okumaya devam ettiklerini, nesihten haberleri olunca, terk ederek onun okunmayacağında görüş birliğine vardıklarını belirtmiş ve bu rivayeti tilaveti mensuh hükmü baki ayet olarak değerlendirmiştir. Öte yandan Malikiler ve diğer alimlerin, "Kur?an, haber-i vahidle sabit olmaz" şeklindeki itirazlarını nakletmiş ama buna bir açıklama getirmemiştir.

Serahsi (483/1090) de Aişe hadisinin zayıf olduğunu, böyle bir ayet Peygamber?in vefatından sonra okunuyorsa, tilavetinin neshinin mümkün olmadığını söylemiştir.