Yıllar sonra ilk kez karşılaşıyorduk. Aramızda bir dostluk olmadığı gibi gençliğimizde yumruk yumruğa kavga etmişliğimiz bile vardı. Soğuk bir hava ve yapmacık jestler aramızda dolandı.

Ufacık kalmış hissediyordum kendimi...

Yavaş yavaş soyunmaya başladık. Donlar çıkarıldı, herkes giysileriyle önünü kapatmaya çabalıyordu. Ben de üzerimdekileri çıkarttım. Ayakkabıları, pantolonu... ötekilere baktım, herkes utana sıkıla soyunuyordu. En sona ben kalmıştım. Meğer ne zormuş şu donu çıkarmak.

O sırada kapı açıldı. Bir polis,

"Hangi örgüttensin?"

Aklıma ne geliyorsa, önce zararsız olduğuna karar verip hemen söylüyordum. Sonunda bir adam kalktı, ayağıma tekme attı:

Ürpermiştim. Kişiliğimle, onurumla oynanıyordu ve ben hiçbir şey yapamıyordum.

Bir başçavuş,

?Evden aldılar. Ders çalışıyordum. Beni aramıyorlar aslında, abimi arıyorlar, ama beni aldılar.?

Bunu En iyi Devlet Bahçeli ve Biliyor.

?VATAN HAİNİ ARTİST?

"Burada bir artist varmış. Kimmiş bu artist?.

SIRA BENDE

Sıra bana gelmişti. Elimi açtım, şöyle bir baktı, hafiften bir sağa, bir sola indirdi.

"Tarık, benden istediğin bir şey var mı?"

"12 Mart ve 12 Eylül'de yanlış yaptı ama giderilmeyecek yanlışlar değil. Bizim gibi insanlar bunu bile anlayışla karşılayabildiler. TARIK AKAN

Sağdan soldan işkence sesleri geliyordu; patırtılar, kütürtüler, genç insanların bağırışları, küfür, kıyamet...

Bunu sağladığı için biz tarık akan?a şükran borçluyuz;

Kapının yanında ayakta dikildim.

Devletse, belki bir özür...

Bir an, süpüreyim mi süpürmeyeyim mi diye düşündüm. Sonra elimdeki saplı süpürgeyi ayaklarımın çevresinde ufak ufak, isteksizce hareket ettirmeye başladım.

Yazmaya başladığım anda, olayların etkisi de azalmaya başladı. Kitap bittiğinde artık gözyaşı dökmeden hepsini anlatabilir olmuştum.

"Bu vatana neden ihanet ediyorsun?"

Polis bir bana dönüyor?vatan haini? diye bağırıyor, bir hücrelere dönüp küfrediyordu. Sonra en uçtaki hücrelerden onu çılgına çeviren ses duyuldu: "Memur bey, ben süpürürüm. Tuvaletleri de yıkarım. Ama ona yakışmaz". Hiç bu kadar gururlandığımı anımsamıyorum.

?Benim suçum yok? dedi çocuk.

Hiç bu kadar gururlandığımı anımsamıyorum.

Boğazım düğümlenmişti.

Eğildim. Gözlerimi bağladı. Beni bir sandalyeye oturtup gitti.

Karşımdakiler 7 - 8 kişi kadar olmuştu.

Öfke kalmadı. Sistemi daha iyi anlayabiliyorum. Bütün bu yaşadıklarım acıyla birlikte sanatçı olduğum için çok zengin bir malzeme de verdi bana... Okuyarak, gözleyerek elde edemeyeceğim kadar zengin bir malzeme...

Tarifsiz bir heyecana teslim olmuştum.

Gözlerimi açtıklarında bir yazıhanedeydim.

"Yahu bunun bir b. k bildiği yok ya da bizimle dalga geçiyor".

"Ulan çöplerinizi dışarı çıkartın, yoksa fena yaparım".

12 Eylül Olayları Günde En Az 25-30 Kişi faili mechul olarak öldürülüyordu.

Polis bir bana dönüyor?vatan haini? diye bağırıyor, bir hücrelere dönüp küfrediyordu.

?Ben bu faşistle kalamam, beni başka yere...? Mideme bir yumruk yedim. Ayaklarım yerden kesildi.

İçerde birlikte olduğun insanlarla görüşüyor musunuz hala?

Kapıyı kapatıp gitti. Kuru zemine çömeldim. Yolu yoktu, hücreye işemeye karar verdim. Belli olmasın diye kuru bölümü ıslatmamaya dikkat ettim. Rahatlamıştım. O rahatlıkla çömelip biraz kestirmeye çalıştım.

Sağ yanımda birisinin nefes alıp verişini duyuyordum. Elimi uzatsam adama dokunacak durumdaydım. Kulağıma doğru yaklaştı, nefesinin sıcaklığını hissediyordum, hafifçe üflüyordu sağ kulağıma, sonra soluma geçip sol kulağıma...

Karşılaşıyoruz, ama o konulara girmeyelim diye bir an önce ayrılıyoruz ne yazık ki...

İki polis içeri baktı:

"Memur bey, ben süpürürüm. Tuvaletleri de yıkarım. Ama ona yakışmaz".

?O çocuk elektrikten geliyor?!

tarık akan?ın 12 Eylül?de polis gözetimi ve Selimiye kışlasındaki anılarından ("Anne Kafamda Bit Var" Can Yayınları, 2002) bazı bölümleri yayınlamaya bugün de devam ediyorum. Çoğu trajik, kimi zaman gülünç, acı, korkunç anılar bunlar...

Akan: Yazdım, rahatladım!

"Sen Yılmaz Güney mi olmak istiyorsun?"

?Mehmet Şener.?

"Yok sağ ol".

Uykumun en derin yerinde bacaklarıma bir tekme yedim. Neye uğradığımı şaşırmıştım. Başımdaki polis avazı çıktığı kadar bağırıyordu. Toparlanamadan bir yumruk da mideme yedim. Ranzaya çöküp kaldım. Polis kolumdan tuttuğu gibi beni açıklığa savurdu. Sürekli küfrediyordu: ?Bunun ne ayrıcalığı var? Kim koydu bunu buraya?..? Polis beni duvara çevirdi. Bir yandan küfrediyor, bir yandan da fotoğrafçıya fotoğraflarımın çekilmesini, parmak izlerimin alınmasını emrediyordu. O ana kadar duvara dönük olan gözlerim, yerde oturmuş, yaşları 20 dolayındaki 3 çocuğu gördü sonunda... Gözleri bağlıydı. Bakışlarım ekmek gibi kabarmış tabanlarına takıldı. Bakakalmışım. Bir ayak tabanının bu denli şişebileceğini aklım almamıştı. Dehşete kapılmıştım. Gözlerimi çocuklardan alamıyordum. Fotoğrafçı işini bitirdi. Yeni gördüğüm bir polise seslenerek: ?Tarık Abi?yle bir resmimizi çek, hatıra olur? dedi. Bir güzel fotoğraf çektirdik. Sonra yumuşak başlı bir polis gelip doktor çağırdı. Kot pantolonlu bir kız geldi. Polis, çocukları gösterip, ?Yürüt onları? dedi. Kız, çocuklardan birini ayağa kaldırıp yere bastırmaya çalıştı. Dayanamadım, hücreye girdim. Dalmışım.

Neye uğradığımı anlayamamıştım. Kendimi yerde buldum. 2 - 3 tekme de yerde yedim. Kafamı kolluyordum. Küfrün bini bir para tabii... Mideme yediğim yumruğun ağrısını bedenimin her yerinde hissedebiliyordum. Derken kapı gürültüyle kapandı. Kafamı yavaş yavaş kaldırdım. Çocuk karşımda duruyor, bana bakıyordu. Uzun süre hiç ses çıkarmadan bekledik. Az sonra bakkaldan siparişlerim geldi. Açlıktan perişan durumdaydım. Aç kurtlar gibi yemeye başladım. Çocuk bana bakıyordu. Gözü yediklerimin üzerindeydi. Dayanamadım, onu da çağırdım. Kahvaltıyı paylaştık.

?SENİ EZERİZ TARIK!?

"Sürü filmini neden yaptın?"

?Ağca?ya silah veren? dedi çocuk, övünerek.

"Geçmiş olsun Tarık!"

Polislerden biri, "Al şu süpürgeyi eline" dedi ve hücrelere doğru bağırarak devam etti:

Ben Uğur?la odada yalnız kaldım.

Birden boşaldı, kumaş bağının altından akmaya başladı.

Uğur bana döndü:

"Asıl adın ne? Nerelisin? Nerede oturuyorsun?"

Selimiye?de iki mahkumun idama götürüldüğü gece yaşadıklarım...

Gözyaşlarımı kontrol edemedim. Gözlerim doldu, doldu.

"Seni ezeriz Tarık!"

"Ulan çöplerinizi dışarı çıkartın! Vatan haini tarık akan toplayacak!"

Tabanları kabarmıştı

"Ne ilgisi var? Yok böyle bir düşüncem.

Can Dündar

ANAYASA DEGİŞİKLİĞİNE EVET DİYORUM

Gene sorular başladı:

"Ben TRT Genel Müdürü olacağım. Nezaket ziyaretine geldim. Dışarıda herhangi birisine söylemek istediğin bir şey varsa yardımcı olabilirim".

İçeriden sürekli işkence sesleri geliyordu.

Bakü?deydik. Nazım Hikmet belgeselinin çekiminde... Çekimlere vakfı temsilen katılan Tarık Akan bir dosya getirip "Gece şunu bir okusana" dedi. Gece otel odasına çekilip, A - 4 kağıda daktiloyla yazılmış notları okumaya başladım. Onun "12 Eylül anıları"ydı. Daha ilk satırlardan dehşete kapıldım. Yaşanan her an, öyle büyük ustalıkla aktarılmış, öyle zengin ayrıntılarla bezenmişti ki, kitap insanı bir anda içine alıyor, 12 Eylül?ün ürpertici iklimine sokup sarsıyordu. Satırları yutarcasına okudum. Sayfalar ilerledikçe anıların kasvetinden bitap düşmeye başladım. Senaryo filan değildi. Kaskatı, yalın ve gerçekti. ... daha ilk satırdan insanı, bir askeri darbe döneminin o ürpertici iklimine sokacak ve karnına bir yumruk gibi yerleşecek kadar gerçek...

?Bir dakika bakar mısın arkadaş! Memur bey!..? Karşı hücredeki çocuklardan biri?"Polis bey" deme abi, dayak yersin, "Amirim" de? dedi.

Sonra en uçtaki hücrelerden onu çılgına çeviren ses duyuldu:

"Buradayım" demek zorunda kaldım.

BURASI SELİMİYE

?Ne yani lan, suçun yok da seni camiden mi aldılar pezevenk!..?

?Ne olmuş lan Tarık Akan?san? Neden kalamıyormuşsun bununla?

tarık akan, Almanya?da bir ödül töreninde yaptığı konuşmayı Tercüman gazetesinin yanlış yansıtması sonucu 6 yıl 8 ay mahkumiyet talebiyle yargılandığı davadan beraat etti. Yaşadıkları yanına kar kaldı.

Sevkten sonra Selimiye kapısında kuyruk olduk. Kapının başında elinde copuyla bir er duruyordu. ilk gelenin ellerini açtırdı, başladı vurmaya. Copu yiyen öbür yana geçiyordu.

Doğru yerime dokunduğunu anlamıştı. Moralimin bozulduğunun farkındaydı. Bana bir çay söyledi. Çay bitti. Bardak elimde kalmıştı, ne yapacağımı bilemiyordum. Sinirlerim bozulmuştu. Kimse elimdeki bardağı almıyordu. Elindeki boş çay bardağını bile bir yere koyamayan zavallının biriydim. Ne kadar da acizdim.

O da ne...?

Ben araya girdim, öfkeyle: ?Bu çocukla beni aynı yere koyamazsınız? dedim. ?Sen de kimsin lan? ?Ben Tarık Akan?ım.?

O ana kadar çocuğu çiğ çiğ yiyecekmiş gibi bakan polisin tüm hırsı tükenmişti.

Sabah kapı hışımla açıldı.

?Çık lan dışarı? sesiyle uyandım. Çıktım. Tanımadığım bir polis beni iterek, ?Şu pezevengi 9 numaraya at? dedi. Aradan ne kadar zaman geçtiğini kestiremiyordum. Polis bir kapıyı açtı. İçeri girdim. Karanlıktı ve beter bir sidik kokusu vardı. Tek başınaydım. Bir süre sonra gözlerim karanlığa alıştı. Zemini seçebiliyordum. Her taraf ıslaktı. Kapının karşısında 50 santimetrekarelik kuru bir yer fark ettim. Orada gidip çömeldim. Koku dayanılacak gibi değildi. Çişim gelmiş, karnım acıkmıştı. Her an birisi gelip beni alacak diye tetikte bekliyordum. Zamanla başa çıkamıyordum. Dayanamayıp kapıya vurmaya başladım:

"Müdürüm, çözüldü, ötmeye başladı" dedi.

Kendimi yerde buluverdim

Tarık Akan'ın12 EYLÜL Anıları

Bir karabasanın ortasında olduğumu düşünüyordum.

"Nedir bu halin Tarık, perişan görünüyorsun. Biraz dayanıklı ol. Bak aşağıdaki i. nelere, ne kadar dirençliler. Sana sıcak yemek söyleyeyim, biraz beslen, kendine gel".

Copu yiyen, kafesli yerde duvarın kenarında tek sıra yan yana duruyordu. Ben de oraya gittim.

Pazartesi saat 10 dolayında ilk kez gördüğüm bir polis hücreye geldi: "Hadi bakalım Tarık, gel!"

Polis durumdan hoşnut değildi

Bu faşistle kalamam!

9 - 10 hücrenin hiçbirinde hareket olmadı. Ben de gönülsüz, süpürmeyi bıraktım.

İlk kez biri bana?vatan haini? diyordu. Sözler kulağımda yankılandı.

Neden sonra karşıma üç adam oturdu. Hiç konuşmuyorlardı.

Müdür,

"Uçak havaalanına yaklaşırken Müjdat beni yatıştırmaya çalışıyordu. Onu duymuyor gibiydim. Tutuklanırsam onun neler yapması gerektiğini düşünmeye çalıştım; tanıdık birkaç kişinin adını saydım. Bütün gazeteleri aramasını tembihledim. Yerde beni nelerin beklediğini bilmiyordum. Uçak inişe geçti. Arkama dönüp baktım. Halit ağabeyle işaretleşerek selamlaştık. Perran ?Güçlü ol, telaşlanma, arkandayız? anlamında yumruğunu sıkıp öpücük yolladı. Müjdat?a döndüm, ?Beni götürürlerse bavulumu sen al, yan ceplerinden birinde telefon defterim var, onu yok et? dedim. Pasaport kuyruğunda 2 sivil polis yanıma geldi, ?Tarık Bey, sizi şöyle alalım? dediler. Konuşacak halim kalmamıştı. Koluma girdiler, kuyruktan çıktık. Müjdat?a, ?Abime söyle evi boşaltsın? dedim. Demiryol filmi için Ankara MKE?den aldığım fünye ve kitaplığımdaki yasaklanmış kitaplar gelmişti aklıma... Silahımı bulmalarını da istemiyordum. Çıkış kapısında 3 sivil polis daha belirmişti. Müjdat?la öpüştük. Gözlerine baktım, ayrıldık. Yanımdaki polis telsiziyle talimat geçti: ?Müdürüm, malı aldık, yola çıkıyoruz.?

"Soyunun" dedi, "Donunuz dahil çıkartın. Soyunmayan dayak yer".

Bunları yaşatanlara karşı ne hissediyorsunuz : öfke, acıma, nefret?

GÜNCEL

Ancak bir sinema sanatçısının kişisel deneyimleri ve daha da önemlisi birinci el tanıklığı, o günleri yaşamayanların, dönemin dehşetini anlamasını kolaylaştırıyor.

Amirim çişim geldi

"Yok teşekkür ederim".

Dayanamayıp kapıya vurdum

"Söyle bakalım, sosyalizm nedir, komünizm nedir?"

Pasaport kuyruğunda iki polis yanıma geldi. Kuyruktan çıktık. Polislerden biri telsizle?Malı aldık, yola çıkıyoruz!? dedi. Sabah tekmeyle uyandım, bir yumruk da mideme yedim. Biri avaz avaz?Bunun ayrıcalığı ne? diye bağırıyordu. Sonrası...

Ayakkabılarımı giydim. Polis koluma girdi. Yüzümü duvara çevirdi, gözlerimi bağladı.

"Beni dinleyin! Herkes çöpünü kapının altından atacak; artist de buraları süpürecek".

Köşemde oturuyordum. Birden kapı açıldı. Hemen ayağa kalktım. Polis, ?Sen gel? dedi, beni dışarı çıkardı. Bir şeyler olacak diye umutlanmışken, kendimi başka bir hücrede gençlerle birlikte bulmuştum. Benimle birlikte 7 kişiydik. Sıkış tepiş durumdaydık. İçerisi çok havasız ve sıcaktı. Birkaç kişi donuyla oturuyordu. Bir köşede süt kutuları duruyordu. Birkaçının içinde süt, birkaçının içinde su ve çiş vardı. Zamanından önce çişi gelen duvara doğru dönüyor, kutunun içine işeyip yerine koyuyordu. Bir - iki kişi yan yatabiliyordu. Oturmaktan yorulanlar ayağa kalkıyordu, o zaman biraz yer açılıyordu. Akşama doğru, saat 5 gibi, sorgudan dönüşler başladı. Kapı açıldı. Bir çocuğu içeri attılar. Arkadaşları hemen çocuğu tutarak yere yatırdılar. Çocuk pelte gibiydi. Yalnızca inliyordu. Hücrenin tam ortasında uzunca yatıyordu. Hepimiz ayaktaydık. Çocuklardan biri, ?Elektrikten geliyor? dedi. Çocuğa güçlükle su içirdiler. Akşam uyandığında kollarının tutmadığını gördüm. Filistin askısına almışlar. Yemeğini arkadaşları yedirdi. Çocuk yerde yattığı için 4 - 5 kişi ayakta duruyor, sırayla yere çömeliyorduk.

Tarık Akan'dan darbelere övgü

Gözyaşlarım akmasın diye kendimi zor tutuyordum.

Gece yarısını geçtiğini düşündüğüm saatlerde, ayaklarımı sümüklüböcek gibi toplayıp yere kıvrılmışken, birdenbire kapı açıldı. Ayağa fırladım. Birini üstüme doğru ittiler. Genç bir çocuktu; 20 - 21 yaşlarında... Polis, hücreye getirdiği çocuğa sordu: ?Sen neden geldin lan?

İşte bu?ezeriz? sözü bana dokundu. içime oturdu. Sinek miydim ben? Yineledi:

?Abin kimmiş lan?

Bakü?de bir otel odasında Tarık Akan?ın 12 Eylül anılarını okudukça adeta o günlere dönüyor, aynı gerginliği yaşıyordum. Çevirdiğim her sayfayla, gitgide artan bir gerilime sürükleniyordum. Bir ülke, bir dönem, bir sanatçı, satırlar boyunca geçiyordu sayfaların içinden... Ben, okudukça utanıyordum.

O iki mahkumun önümüzden sessiz, dik ve sert adımlarla geçip sloganlarla ölüme yürümelerini asla unutamayacağım.

Müdür hızla dışarı çıktı.

Uğur Dündar?la karşılaşma...

Bir gün sorgu listesinde adım okundu.

Bütün bu anılar içinde en unutulmazı hangisi?

"Peki neden onunla birliktesin, ona yardım ediyorsun?

"Maden, Demiryolu gibi filmlerde neden oynuyorsun?"

Polis bana seslendi:

?Çişim geldi, tuvalete gitmek istiyorum.?

Ve sorgu başladı:

"Senin dinin var mı?"

"Namaz kılıyor musun?"

"Bak Tarık, bize yalan söyleme... Seni ezeriz" dedi.

?Tuvalet izni günde 3 keredir, akşama gidersin, sabret.?

Bugün tarık akan, 20 yıl önce yaşadığı o 3 aya nasıl bakıyor? Fiziksel ya da ruhsal bir iz kaldı mı o günlerden?

Müdür, masada oturuyordu, tam karşısında Uğur Dündar duruyordu.

Sorularla akşamı bulduk. Elektrik ya da Filistin askısını bende denemediler.

Müdür, mesafeli bir yakınlık göstermeye çalışıyordu:

Biraz sonra fısıldaşmaya başladılar. Uzun bir zaman sonra karşımdakiler kalabalıklaştı.

Bu kez?Amirim? diye kapıya vurmaya başladım. Bir polis geldi, ?Ne var?

Müjdat defterimi sakla

"Çık dışarı!"

"Yahu bu tırışkata hiçbir b. k yok, aptalın teki..."

12 Eylül?de yüzbinlerce insan, burada anlatılanların çok daha ağırını yaşadılar.

Başka bir asker, "Bu, hoş geldin dayağıdır, hoş geldin dayağı..." dedi ve güldü.

Elim ayağım kesildi. Midemden yola çıkan ılık bir yumru tüm bedenimi dolaştı. Yutkundum.

"Ben ona yardım etmiyorum ki, o benim arkadaşım".

Sonunda beni?K? masasına götürdüler, yani "Komünizm Masası"...

"Eğil, uzun".

Kitabı yazana kadar bütün ağırlığıyla yaşadım onları... Dar bir yere girince, bir haber okuyunca, bir sima ile karşılaşınca bütün o olaylar geliyordu aklıma... Daralıyordum. Kimseye anlatamıyordum. Boğazım düğümleniyordu.

?Kimmiş lan Mehmet Şener?