Bu formasyona sahip olan bir kimsenin sağlıklı Kur'an yorumu yapabilmesi sadece yukarıdaki donanımı yeterli değildir. Aynı zamanda tüm yorumlarının içsel tutarlılığa sahip olması gerekir. Yani Kur'an'ın bir yerinde bir harfe bir anlam yüklemişse bunu bu harfin geçtiği tüm ayetlerde geçerli saymalıdır. Bir harfle yapılan atıflardaki sıralama keyfi bir sıralama mı yoksa zorunlu bir sıralama mı olacaktır. Şayet bir ayette keyfi olarak alınırsa geri kalan tüm ayetlerde de keyfi olması gerekir. Aksi takdirde bir yerde keyfi başka bir yerde zorunlu şekilde değerlendirmek ilkesizlik ve usulsüzlük olur.

- ve yine türklerin yüzde 85 i göçebe yaşam süren alevilerdi,, yerleşik yaşama daha uygun olan ehlisünnet inancı devlet eliyle zorla asimile edildi, türkler... ve bugünkü siz ehlisünnet kardeşlerimin büyük çoğunluğunun türk-iislam sentezi bektaşi-yesevi kökenden geldiğini düşünüyorum...

Tasavvuf: İnsanın akıl yoluyla erişemeceğini düşünerek ilahi hakikatlere ve gayb alemine ait hakikatlere sezgiyle ulaşma yoludur.

Bahar 99

İslam tarihinde Hulefa-i Raşidin denilen ve seçim yoluyla yapılan devlet reisliği seçimi Muaviye ile başlayan Emevilik dönemi ile sonlanmış oldu. Bundan sonra kurulan çoğu İslam devletlerinde saltanat babadan oğla geçti. Tabi ki böylesine bir yapıda vatandaşın ve büyük sınıf katmanlarının müdahalesi veya seçim hakkı gibi alternatif yoktu. Devlet reisleri kendi meşruluklarını ve saltanatlarının devamını ancak teokratik? dini yapıyı özümseyerek yapabilirlerdi.

Kur'an ortada, hadisler ortada... Allahu teala akıl da vermiş kuluna... Rehber göndermiş... Kolay bir dinin mensubuyuz hamdolsun...

Maturidi yaklaşım aklın etkinliği etkinliği konusunda Eş'ari yaklaşımdan ayrılıyor, fakat Mu'tezili yaklaşımı da tam olarak be-nimsemiyordu. Yani Maturidi yaklaşım kendi ifadeleriyle orta yolu benimsiyor. Ne ifrata giden Mutezileyi ne de tefrite düşen Eşari yaklaşımı benimsemiyordu. Maturidi yaklaşımın teorisyenlerinden olan Ebu'l Muın en-Nesefi bu konuyu ayrıntılı olarak incelediği kitabında Eşari yaklaşımdan önemli ölçüde farklılaşarak akla ayrı bir vurgu gerçekleştiriyordu. Ona göre akıl iyiyi ve kötüyü bilebilirdi; adaletin iyi, zulmün kötü, bilginin iyi cehlin kötü, ihsanın iyi nankörlüğün kötü olduğunu bilmek için vahye ihtiyaç yoktu. Vahiy gelmeden de aklı selim sahibi insanlar bunları bilebilirdi. Zaten vahiy gelmese de insanların akıllarını kullanarak Allah'a inanmak zorunlulukları vardı. İnanmadıkları takdirde mesul olacaklardı. Hatta aklı eren çocuklar akıl baliğ olmadan öldükleri takdirde Allah'a inanmadan ölmüşlerse yetişkin insanlar gibi ebedi Cehennemde kalacaktı. Dağ başlarında yaşayanlar akıllarını kullanarak Allah inancına ulaşmadı iseler kanları helaldi; bir müslümanın onlardan birini öldürmesi halinde kan bedeli ödeme zorunluluğu yoktu. Eşari yaklaşımda ise onlara vahiy ulaşmadığı için mesul olmadıklarından kanları masumdu. Dolayısıyla onlardan birini öldüren kişi kan bedeli ödemek zorundaydı. Maturidi alimleri, Eşarilerin kendileri için önemli bir delil olarak ileri sürdükleri "Rasul göndermeden insanlara azap vermeyiz." Ayetindeki "rasul" kelimesinin "akıl" anlamında olduğunu ileri sürerler ve ayeti; "insanlara akıl vermeden onları mesul tutmayız" şeklinde tefsir ederler.

Türkiye-Müslümanlığı

Bu yönden tarihte ve günümüz İslam dünyasını yukarıda ifade edilecek şekilde birbirinden ayırabiliriz.

nedir o konu, anlatta bizde ögrenelim... nasıl zor olmuş...

Osmanlı Müslümanlığı Maturidi yöntem üzerine bina edilmişti. Burada Osmanlı-Müslümanlığını anlayabilmek için kısaca Maturidi yaklaşımı incelememiz gerekir. Doğal olarak Maturidi yaklaşımın farkını anlayabilmek için de Mutezile-Eşari çatışmasını ve bu arada Maturidiliğin yerini belirlemeliyiz.

Türklerin İslamiyeti kabulünü çok kolay ve kısa geçer tarih.

- Büyük Türk Alimi Maturidi Dr. Ahmet Vehbi Ecer

Gerçeğe Ulaşmada Aklın Sınırı

Eş?arilik üç amel mezhebinin görüşlerine riayet ettiği bir itikat mezhebidir. Bu mezhep mensublarının çoğunluğunu kurucusu olan İmam Ebu?l El-Hasan Eş?ari?nin mensubu da bulunduğu Arap?lar oluşturmaktadır. İmam Eş?ari Abbasi döneminde bugünkü Irak coğrafyasında yaşamış ve eserlerini vermiştir.

Türkler Sibirya ve Türkistan steplerinde görülmeye başladıkları dönemden itibaren bulundukları yaşam şartlarının gerçekçiliği ile yüzleşmişlerdi. Gerek iklim koşullarının zorluğu gerek ise bu ortamdaki yaşam kaynaklarının kıtlığı yüzünden bunların paylaşımı hususunda yaşanılan savaşlar coğrafya insanını mistik düşünmeye ve doğaüstü kavramlara aşırı meyil vermesini engellemişti. Onun içinde Türk sözlü kültüründe mucizevi veya tabiat üstü olayları görülmediği gibi daha çok kahramanlık destanlarına yer verilmiştir. Buna sebeplerden biride yerleşik yaşam tarzında oluşan ve toplumun yönetilmesi için olmazsa olmaz olan sınıflı toplum yapısının olmamasıdır. Oysa Türkler kolektif hareket eden ve görev paylaşımı genlerine işlenmiş bir toplum yapısı içermekteydi. Teokratik bir yönetim Türklere tersti idare genelin, beylerin reyini almalıydı. Meşruiyet milleti oluşturan boyların onayından geçer ondan sonra ise biat ve itaat gelirdi. Bir diğer önemli unsurda Türklerin göçer olmasından dolayı birçok farklı dil, din ve kültür mensubu milletler ile karşılaşmaları, hayat tarzları, kültürleri ve inanışları hakkında bilgi sahibi olmanın onların yetkinliğe ulaşmasına neden olmuş olmasıdır.

Türkler İslam dinini kabul ettikten sonra birkaç yüzyıl içinde o dinin yegane savunucuları konumuna gelmişlerdir. Bu sadece askeri alanda gerçekleşmemiş dini, astronomi, tıp, matematik, kimya ve diğer bilim dallarında da bir çok araştırmalar, incelemeler yapmış büyük buluşlara imza atarak insanlık tarihinin gelişmesine katkıda bulunan eserler vermiştir. İslamiyet?in hızla yayılarak, geniş bir coğrafya üzerindeki milletlere ulaşması mevcut itikat ve amel mecburiyetinin getirdiği koşulların oluşturduğu farkları gidermek hususunda çalışmalar yapmayı zorunlu kılmıştır. Bunun başlıca sebebi İslamiyet?in artık Arap sosyokültürel etki alanından çıkarak farklı sosyokültürel ortamlarda yaşama ve Arap dünyasındakinden farklı sosyokültürel algılara da cevap verebilecek olma mecburiyetidir.

KÖPRÜ Dergisi

Kelam: Yüce yaratıcının zatını, hallerini, sıfatlarını, başlangıç ve sonuç itibariyle mümkün şeylerin hallerini İslan kanunu üzere inceleyen bilim dalıdır. Bu husustaki ekeollerden biri Maturidilik diğeri Eş?arilikdir.

Seçim yolu ile devlet reisliği tevdi edilir , eğer iki kişiye devlet reisliği tevdi edildiyse, önce tayin olunmuş bulunan meşru reis olur, her ikisi de aynı zamanda tayin olunmuş ise, ikisininde riyaseti düşer bu takdirde ya onlardan biri veya başkası için seçim yapılır. Devlet reisinin günahtan korunmuş olması da şart değildir, adalet ve takvaya gelince bize göre kemalinin şartıdır. Hanefiyece günahkar olduğu bilinen bir kişiye devlet reisliğinin tevdi edilmesi mekruh ise de hukuken meşrudur. Devlet reisi büyük günah işlerse bize göre azledilmeye layık olur ama kendiliğinden düşmez.

MATURİDİLİK VE OSMANLININ BU MEZHEBE MESAFELİ DURMA NEDENİ

- İslamın Sosyolojik Yorumu Prof. Dr. Yumni Sezen

Fatih dönemim incelendiğinde en güncel tartışma konusunun kelam konularını açıklamada veya yorumlamada akılcılığı öneren Maturidilik mezhebinin yaygın olarak yaşandığı ve o coğrafyada iktidar olan Timur imparatorluğu yöneticileri tarafından takdir gören Türkistan kökenli alimler ile genellikle eğitimini Eşari ekolü üzerine almış Anadolu?lu Hanefi mezhebinden Türk alimler ile yine yakın Arap coğrafyasından gelmiş olan Arap kökenli alimlerin İmam Eş?ari ile onu şiddetle savunmuş olan İmamı Gazali yanlılarının görüşleri arasında yaşanmakta olduğu dönemin kaynaklarında görülmektedir. Maturidilik ve Hoca Nasurettin Tusi görüşlerini savunan Türkistanlı alimler ki bunların en ileri gelenleri Ali Kuşçu?dur. Eş?ari görüşü ile onu tasavvufla destekleyen İmam Gazali ile Fahreddin Razi?yi savunanan taraftan ileri çıkanlara ise Hocezade Muslihiddin Mustafa örnek verilebilir.

Osmanlı ulemasının bu tercihi ileri ki süreçte Bizans?da ki gibi yönetimin kanatları altında ve onun kararları ile daima uzlaşmış bir din adamları sınıfı oluşmasına neden olmuştur. Osmanlı zayıfladıkça bu din adamları grubu devletin yönetimine aday olacak bir sınıf olarak siyasi olaylara karışmıştı.

Aynı yönetim tarzını benimseyen Emevilerin devamı olan Abbasi iktidarı döneminde yaşamış olan İmam Eş?ari ve İmam Gazali bulundukları sistemin dini sınıfı kanatları altına alma ve kendilerine çekme politikasına karşı meyilli bir yaklaşım göstermişlerdir. İmam Eş?ari devlet reisi seçim meselesinde Hülefa-i Raşidin dönemindeki seçim sistemini önermek yerine babadan oğula geçen sistemi tercih etmiş en azından ses çıkarmadığı gibi aynı zamanda en kötü lider lidersizlikten iyidir, prensibinin kabulü iktidarın yanlışlarını düzeltme yolunda yapılacak her eylemin o toplumu felakete götüreceği korkusu ile men edilmiştir. Yine Eş?arilik ekolu içinde sığdırılmış olan cüzü iradenin de Allah tarafından yaratıldığı düşüncesi yönetilen toplumun yöneticilerinin almış olduğu her kararının arkasında Allah?ın bulunduğu gibi bir düşüncenin yerleşmesine sebep olmuştur. Bu yüzden halk gittikçe kaderci olduğu gibi yapılan yanlışları düzeltme gibi bir basireti gösteremediğinden İslam dünyasının güney kanadı olarak tabir edebildiğimiz Eş?ariliğe bağlı coğrafya hızla gerilemiş ve tasavvuf ile uğraşmaktan akli ilimlere gereken önemi veremediğinden Mısır dışında o topraklar üzerinde köklü büyük bir medeniyet bir daha kurulamamıştır. Mısır istisnadır çünkü orada ayrıca iki devlet daha kuruldu bunlardan biri Fatimiler devleti ki tarih için kısa bir zaman denilecek süre yaşamıştır diğeri ise kurucuları Türk ve yönetici kesim ile askeri kesimin Matüridi görüşe sahip olan Memluk devletidir. Bunun en güzel örneği basiretsiz hükümdarların yerine daha faziletli, ehil hükümdarların kolaylıkla geçirilmesinden anlaşılmaktadır. Anlaşıldığı üzere sultanın mutlak iktidarı bulunmayıp, büyük emirler ve bürokrasi tarafından denetlenmektedirler. Bu sayede de Memlük devleti yüzlerce yıl bölgede iyi yönetim örneği sergilemiş huzur ve asayiş kaynağı olmuştur.

9 Ağustos 2010 11:03 Düzenle Sil

Yukarıda kullanılan başlığın insanımıza yaptığı çağrışımın derinliği hakkında ciddi bilgi sahibi olmak isterdim. Bana öyle geliyor ki bu kavramların genel olarak insanımıza yaptığı çağrışım, flunun da ötesinde belli belirsiz ve silinmek üzere bir kavram yığınıdır. İlk olarak "Eşari- Maturidi" kavramının çağrışımının nasıl olabileceğini düşünelim. Eşari kim? Maturidi kim? Bunlar bir ekol mü? Bir mezhep mi? Bir Müceddid mi? Bir mezhep kurucu müçtehid mi? Türk mü? Arap mı? Fars mı? Hangi çağda yaşamışlar? Düşünceleri nasılmış? Yazarımız, çizerimiz, hatta konuyla yakından ilgili olması gereken bilim adamlarımız da dahil çok büyük bir ekseriyetimizin bu kavramlar hakkında zihninde ve ha-yalinde oluşan bilgi birikimi öyle sanıyorum ki çok sınırlıdır. Gerçekten çocukken bizlere öğretilen "amelde mezhebimiz Hanefi, itikatta mezhebimiz Maturidi" cümlesi anlamlı bir bütünlüğü ve bir kelami-felsefi derinliği ifade ettiği halde bunun içeriği boştu. Bu içerik doldurulmamıştı. Bunun bize maliyeti ise çok büyük olmuştur. Bana göre şimdi içine düştüğümüz kimlik krizinin temel nedenlerinden biri bu cümleciğin içeriğinin doldurulmamış oluşudur.

ne imiş sen maturidi o eşari kimlik krizine girecekmiş de bilmem ne... ayıp ya... memlekete isteyen edirneden girer isteyen ardahandan. sonuçta memlekete girmiyor mu?!? neyi nasıl eşelemeye çalışıyorlar?!?

Matüridiliğe gelince gerek hocası İmamı Azam Ebu Hanefi gerekse itikat mezhebi kurucusu olarak ileride anılacak olan İmamı Maturidi?nin hayatları devamlı sıkıntılı ve iktidardaki yönetimler ile çatışmalı geçmiştir. İmamı Azam Ebu Hanife yaşamış olduğu bugünkü Irak coğrafyasını o dönem yöneten Emevi ve Abbasi iktidarının almış olduğu yanlış kararlara karşı çıkmış hatta Emevi döneminde çıkan bazı ayaklanmalara destek vermiştir. Tabi ki bunu yaparken sağlam dini referanslardan destek almıştı. Bunlar Kuran-ı Kerim, hadisler, icma ve kıyastı. Abbasi iktidarı menfaatler ve baskı/tehdit ile uygulamaları aleyhine konuşmalarına engel olmayı başaramadıkları İmamı Azamı en sonunda şehit ederek susturdular. Hocasının amel ile ilgili nakli konulara akılcı yaklaşımından ve doğruları savunmada gösterdiği cesaretten dolayı kendine muhtemeldir ki örnek aldığı İmamı Maturidi onun ameli akılcılığını itikadi cepheye taşıyıp geliştirerek, mensubu bulunduğu Türk toplumunun gerçekçi ve sorgulayıcı ruhuna cevap verecek hale dönüştürdü.

Yukarıda aktardığım kısa paragraf içinde geçen? Farz olma zamanı açıklanmış oldu.? İfadesi bile İmamı Gazali?nin içinde bulunduğu ruh yapısının dışa vurumunu göstermektedir.

Müslümanlığın Türk, Arap, Acem diye sınıflandırılıyor olması ne kadar acı.

Bunu tespit etmek için sosyolojik tespitlerde bulunmak gerekir. Gerçekten bunun sosyokültürel ve sosyopolitik temelleri vardır. Yerleşik toplumlar da sınıfsal yapı çok katmanlıdır ve sistemlidir. Sınıflar göçer veya yarı yerleşik toplumlara göre daha net çizgiler ile birbirinden ayrılır. Sınıf atlamak yerleşik toplum mensupları için diğer tanımlanan toplum yapısına göre daha zordur. Böyle bir toplum sisteminde idareciler için mevcut sınıf sisteminin korunması gerek kendileri için gerek ise toplumun düzeni açısından kaçınılmaz görülmektedir. Bu sebeple yönetici kesim hukuki meşruluğunun devamını destekleyecek/ sağlayacak kurum ve sistemlere ihtiyaç duyar. Yönetimler sadece askere dayanarak ayakta kalamaz. Onu destekleyecek eğitim kurumlarına, ekonomik dayanaklara ve hatta dini bir meşruluğa ihtiyacı vardır. Dini meşruluğu arkasına alamayan hiçbir sistem ayakta kalamaz. Bir süre sonra bu meşruluk kaygısı yöneticilerin dini kimliğe bürünmesine veya dini kurumları tavizler vererek yanlarına çekmesine neden olur. Despotik ve halkın onayını almadan iktidara gelen kitle gayri kanuni ve gayri örfi uygulamalarını dini kavramlar ile açıklayarak gelecek itirazları geçiştirmeyi/savmayı amaç edinir. Dini kurumları içine alan bir sistemi eleştirmek bir yerden sonra dini eleştirme kavramına götürür ki işte bu din devleti tanımlamasıdır.

sen yaz ben takke çıkaracam...)))

sendeki o sırma saçlar o zülüfler ahhh bende olacaktı...

Gerçekten şimdi içinde bulunduğumuz durum düpedüz bir kimlik krizidir. Sanılmasın ki kimlik krizi ekonomik ve siyasal krizler gibi konjoktüreldir; bu gün her tarafı sarar, yarın uzaklaşır gider. Tersine bu krizin derinliğine etkisi vardır. Bu krize yakalanan toplumların istikbalinin aydınlık olması mümkün değildir.

. İki mezhep arasındaki görüş farklılıkları araştırıldığında bazı kaynaklarda 13, bazılarında 40 hatta 73 adet olarak ifade edilmektedir. Ama bu farklılık Hristiyanlıkta ki gibi mezhepsel sürtüşmelere yol açmamakta aksine dinin cevaz verdiği ve peygamberimizin hadislerinde hayırlı gördüğü bir süreçtir. Zaten aksi halde dinin ilk indiği coğrafyada ki gibi farklı koşul ve ortamlarda aynen tatbik edilemeyeceği, bundan dolayı inananların büyük zorluklar çekeceği malumdu.

- Fatih Dönemi Düşünce Hayatına Genel bir Bakış Dç. Dr. Ahmet Kamil Cihan

O zaman bu ayetleri kim yorumlayacaktır? Her eline meal alan, veya bir miktar dini bilgisi olan tutarlı ve anlamlı yorum yapabilecek midir? Bu tip yorumlama tekniğinin çok sınırlı konuda yapabileceğini kabul etmekle birlikte genel olarak yapılamayacağını belirtmiş olalım. Bir metni yorumlayabilmek için yorumcunun bazı formasyonları olması gerekir. Şayet bu metin bir Kur'an ayeti ise yorumlayıcının; (1) kavramların anlamlarını; (2) kelimelerin hakikat olarak mı kullanıldığını; (3) metinde takdim-tehirin olup olmadığını; (4) ortadan kaldırılan veya fazladan ilave edilen kelime ve harfin olup olmadığını; (5) ayetin Zahir mi, Nas mı, Müfesser mi, Muhkem mi veya bunları mukabili olan Mücmel mi, Hafi mi Müteşabih mi olduğunu; (6) aynı şekilde ayetin Mutlak mı yoksa Mukayyet mi olduğunu; Amm mı hususi mi olduğunu bilmesi gerekir. Bunlarla ilgili önemli bir donanıma sahip olduktan sonra bir anda Kur'an'daki tüm ayetleri dikkate alabilecek düzeyde bir ayet bilgisine de sahip olması gerekir. Aynı şekilde ilgili ayetin hangi olay üzerine inzal edildiğini, Mekke'de mi yoksa Medine'de mi indirildiğini; başta Hz. Peygamber olmak üzere ilk Müslümanların nasıl yorumladıklarını; nesh edilip edilmediğini de bilmesi gerekir.

- İslam Akaidi Sisteminde Gelişmeler Prof. Dr. Yusuf Ziya Yörükan

Fatih döneminden itibaren Osmanlı imparatorluğunun gittikçe Bizans imparatorluğunun ile Muaviye devletinin yapısına benzediğine ve özellikle kurumların o dönem Arap kültür algılıyışına yaklaştığı görülür. Sözgelimi Fatih Sultan Mehmed?e kadar bütün Osmanlı bey ve padişahları İslam dininin verdiği ruhsat çerçevesinde dört eşden fazla nikah kıyamamış iken daha sonra bu rakam onaltı eşe ve onlarca da cariyeye çıkmıştır. Bu harem yapısı altında kullanılan elemanların kısırlaştırılması ise dince yasak, men edilmiş bir uygulamaydı. Fatih Sultan Mehmed?in bizzat kaleme aldırdığı kanunnamesinde geçen? Nizami alem ve mülki intizam için kardeş katli dahi vacibtir.? İfadesi günümüz tanımı ile suç işleyen kardeşin bile olsa ülke ve halkının bekası için cezalandırılmalıdır anlamında alınması halinde kabul edilebilirken, kendisinden sonra iktidara gelenler bunu konumlarını kuvvetlendirmek ve muhtemel muhalefeti ortadan kaldırmak için kullanmış bu yüzden kundaktaki ve daha reşid bile olmamış çocukların anneleri ile beraber katledilmesine sebebiyet vermiş, böylelikle dinen büyük bir günaha, vebale girilmiştir. Yine bu dönemden önce Hulafa?yı Raşidin adeti olarak Osmanlı yöneticileri kendilerini halktan soyutlamamışlar alçak duvarlı köşklerde oturmuşlardır. Bu Fatih ile değişmiş İstanbul alındıktan sonra önce şimdiki İstanbul üniversitesinin bulunduğu yerde yapılan fakat sonra yanan eski saray ile daha sonra bunun yerine yapılan Topkapı sarayı ile yönetici sınıf kendini yüksek surlar ile halktan ayırmıştır. Son olarak bu döneme kadar beyler ve padişahlar bir oğuz geleneği olarak haftanın bir günü bizzat ayak divanına katılarak gerek devlet sorunlarını gerek ise halkın şikayetlerini dinler çözüm ararken, Fatih Sultan Mehmet ile bu da sonlanmıştır. Devlet yönetiminde rol alan Türk kökenliler hızla tasfiye edilmiş bunların yerine devşirmeler tercih edilmiştir.

% 85 oranını neye dayanarak yazdın?

- Bizansın Altınları Michel Kaplan

Böyle bir kültürel kimlik krizi ortamında acaba bir Türk-Müslümanlığından söz etmek mümkün müdür? Ülkemizde şimdi-lerde yaşanan Müslümanlık hangi tipte bir Müslümanlıktır? Bir kere farklı bir Müslümanlıktan söz edebilmek için Müslümanlığın farklı bir algılanışından söz etmek gerekir. Yani özgün bir Müslümanlıktan. Burada Türk-Müslümanlığının olup olmadığı tartışmasına girmeden önce çeşitli Müslümanlık tiplerinin olup olmayacağı konusu üzerine kısaca eğilelim. Tarihi tecrübelere kısaca yaklaştığımızda farklı Müslümanlık tiplerinin olabileceğini görürüz. Bu farklılık toplumun sahip bulunduğu bilgi birikimi, nüfus yoğunluğu, medeniyet düzeyi, coğrafi konumu, zenginlik ve refah düzeyi, uluslar arası toplumlarla ilişki düzeyi gibi çok sayıda faktör tarafından beslenir. Bilim adamlarına saygılı olan, bilim adamları yetiştirmek için önemli bir alt yapı imkanı hazırlayan, bilimin ve aklın verilerine itibar eden toplumların alimleri hür bir ortamda formasyonları nisbetinde Kur'an'ı yorumlayacaklar ve kendi özgün toplumsal şartlarına uygun bir Müslümanlık geliştireceklerdir. Doğal olarak Kur'an yorumu keyfi ve subjektif değil, akla uygun ve iç tutarlılığı olan yöntemlerle gerçekleştirilecektir.

Bu düşüncenin bütün Türkistan?a ve İslam dünyasının Kuzey yarım küresinde hızla yayılması sonucu aynı zamanda bilimsel çalışmalar yapan ve dünyanın varoluşu hususunda felsefi/bilimsel görüşler ileri süren bir çok bilim adamı kendi çalışmalarına cevaz verecek dini görüşe kavuşmuş oluyorlardı. İslam tarihinin o kesiti incelendiğinde bilimsel araştırma ve buluşların en yoğun yapıldığı, en çok eserin verildiği dönem olduğu görülecektir. İslam dünyası her yönden altın çağını yaşamaktadır. Bu süreci Moğol istilası kesintiye uğrattı. Moğol istilası sonlandığında İslam dünyasında bu tür çalışmaların yapıldığı Türkistan?dan başka coğrafya kalmamıştır.

Türklerin islama girişini, zorla demekte mi aksadın neydi?

O zaman her topluma göre İslam değişmez mi? Hemen vurgulamak gerekir ki bu süreçte İslam değişmemekte, sadece Müslümanların İslam ve İslam'ın metinlerinden anladığı şeyler değişmektedir. Aynı şekilde Kur'an'da değişmesi mümkün olmayan apaçık ilkelerde değişmemektedir. Zaten bunlar ya Muhkem ve Müfesser ayetle ya Mütevatir veya meşhur hadisle ifade edilen ilkelerdir. Gerçekten Kur'an'da böyle bir çabaya müsaittir. Kur'an ayetlerinin çoğu yoruma açık nitelikte ayetlerdir. Muhkem ayetler Allah'ın varlığı, birliği ve çeşitli sıfatları ile ilgili olduğundan bunların sayısı sınırlıdır. Geri kalan çok sayıda ayet "Hafi", "Mücmel", "Müşkil" ve "Müteşabih" ayetlerdir. Allah bu ayetleri her toplumun kendi ihtiyaçlarına göre yorumlayabilmeleri için manasını gizli tutmuş ve ucunu açık bırakmıştır. Bilgi birikiminin artması, yeni yorumlama tekniklerinin gelişmesi ile bu tip ayetleri yeniden yorumlamak mümkündür. İslam tarihinde metin yorumlama tekniği olarak çok sayıda son derece ayrıntılı yöntemler geliştirilmiştir. Kabul etmek gerekir ki geçmiş yüzyıllarda geliştirilen yorumlama usulleri, son zamanlarda Batıda geliştirilmeye çalışılan metin yorumlama mesele tekniklerinden çok daha ayrıntılı ve çok daha tutarlıdır.

Yukarıdaki temel şartları dikkate alarak ülkemizdeki özgün Kur'an anlama ve yorumlama, hatta yeni ve orijinal bir Müslümanlık icat etme meraklılarının formasyonlarının hangi düzeyde olduğunu sormak gerekir. Gerçekten Müslümanlığı algılama ve anlama yolundaki çalışmalar ve bu konudaki birikim ülkemizde hangi düzeydedir acaba? Bir kere bilim ve felsefeyle ilgilenen bilginlerimizin çok büyük bir ekseriyetinin zaten böyle bir derdi yoktur. Böyle bir derdi olmadığı gibi bu konuda çaba sarf etmek isteyenlere de acımasız bir aşağılama psikolojisi içindedir. Doğa bilimleriyle ilgilenenlerin zaten bu konuya ilgi duyması beklenmemelidir. Geriye ilahiyatçılarımız ve diyanet camiası kalmaktadır. İlahiyat hocalarımızdan da ciddi çıkışlar beklenmemelidir. Bir kere hocalarımızın çoğunluğu köy kökenlidir. Köyün de ağasının değil ikinci dereceden kişilerinin, genellikle fakir tabakasının çocuğudur. Çoğu ya inek çobanlığını, ya da kuzu-oğlak çobanlığını bırakmış gelmiştir . Tahsilini çok zor şartlar altında tamamlamıştır. Her zaman maddi. sıkıntı içinde kıvranmış, dolayısıyla ciddi bir servet ve para yüzü görmemiştir. Bu insanın birincil amacının bilgi olması beklenmemelidir. En önemli hedefi para kazanmak, ev, araba, bilgisayar ve benzeri teknolojik araçlara sahip olmak olmalıdır. Öte yandan bu insanlar köylü tarafından alkışlansa da şehirliler, özellikle çağdaş kesim tarafından her zaman aşağılanmıştır. Dolayısıyla ciddi bir toplumsal itibara ihtiyacı vardır. Bunu sağlayabilmek için tüm imkanlarını seferber ederek mümkün olan en kısa süre içinde doktorasını, doçentliğini ve profesörlüğünü tamamlamak zorundadır. O zaman bunlar için bilgi ikinci, üçüncü dereceden hedeflerdir. Dolayısıyla mevcut eğitim sistemin kısırlaştırıcı cephesi bir tarafa bu hocalarımızın çağın ihtiyaçlarını dikkate alarak İslam'ı yeniden anlama çabasına girmesi beklenmemelidir. Zaten mevcut performansla bunun olması mümkün değildir. Yani İslam'ı kendimize göre yeniden anlayabilmek için ilk olarak bu konuda çok ciddi bir "tutkuya " sahip olmamız gerekir. Oysa yukarıda ifade ettiğimiz gibi zamanımızda tutkular genellikle servet ve şöhrete yönelmiştir. Öte yandan bu tutkunun yedeğinde dünyayı farklı bir şekilde okuyabilmemiz gerekir. En azından farklı okumalara ilgi duyup dünyadaki felsefi tartışmalara kulak kabartmamız, bizim bu konudaki yaklaşımımızı üretmeye çalışmamız gerekir. Aynı şekilde geçmiş ulemanın İslam'ı anlamak için hangi yöntemleri izlediğini, nasıl anladıklarını ve nasıl anlattıklarını yakından bilmemiz gerekir. Yani Mutezileye, Eşariliğe, Felasifeye, Maturidiliğe mensup düşünürlerin fikirlerini bilmeden bu gün kendimize göre İslam'ı sağlıklı bir şekilde anlayabileceğimizi sanmıyorum. Şimdilerde görülen o ki ne mevcut donanımımız, ne de hevesimiz çeşitli konularda derinliğine dalmaya yetmemekte, dolayısıyla İslam'ı yeniden anlama faaliyeti de nefessiz kalmaktadır. Donanım açısından yetersiziz, çünkü klasik birikimi değerlendirebilecek formasyondan kasten yoksun bırakılmışız. Özlem ve tutku bakımından yetersiziz, çünkü bu işe kalkışanlar hayatı boyu serseri gibi zindandan zindana sürülmüş, dolayısıyla diğerlerinin şevki de kırılmıştır.

yorumlara bir sözüm yokta, velakin Türkler içinde, islamın siyasi boyutu önemli duruma gelmesi meselesi ön plana çıkmalı diye düşünmekteyim...

Başta Osmanlılar olmak üzere tüm Türkler ve Hanefi-Maturidi eksenindeki dini yorumu benimseyen diğer müslümanlar için çok önemli olan bu eserlerin bugüne kadar neden gün yüzüne çıkarılmadığı hususu bugün hala bir tarihçimizin kafasını meşgul eden bir sorudur. Sünni İslam yorumunun iki büyük itikadi mezhebinden biri olan Maturidiliğin fikir babası ve ilk üstadı olan İmamı Maturidi?nin çağdaşı İmam Ebu Eş?ariye göre kelam ve akaid üzerine daha çok eser vermesine rağmen görüşleri - yorumları özgür birey teolojisinin ne olması gerektiğini araştıran Cumhuriyetimizin başına kadar neden gündeme getirilmemiştir. Bunun tek nedeni kanımca okumuş olduğunuz yazımın içinde ifade edildiği gibi Maturidilik mezhebinin önerdiği ideal yönetim sisteminin Osmanlı ilim adamlarınca daha fazla tartışılmasının ve bunun sonucunda ortaya çıkacak itirazların alternatif yönetim talebine dönüşerek iktidarlarını sıkıntıya sokacağını düşünmüş olmalarıdır.

ben daha güzel bir noktaya değinmek istiyorum..

Ünlü Türk alimi Nesefi akıl-vahiy ilişkisini değerlendirirken gerçekten şaşırtıcı bir yaklaşım sergiler. Bazı akımların akıl olduktan sonra vahye neden ihtiyaç olsun şeklindeki sorularını sorarak cevap vermeye çalışır. Aklın gerçekten iyi ve kötüyü bilebileceğini vurgulayarak başlar, ancak insanların içinden aklını kullananların sayısının çok sınırlı olduğunu ifade ederek vahye ihtiyacın olduğunu söyler. İnsanların genelde üçe ayrıldıklarını; bir kısmının sürekli maişetlerini temin için koşturduklarını, bunların para ve servetten başka bir şeyi düşünecek zamanlarının olmadığını, bunların akılları olsa da akıllarını sadece maddi şeylere tahsis ettiklerini, dolayısıyla iyi-kötü, güzel-çirkin konusunda düşünecek zamanlarının olmadığını, o zaman bunların hayatlarını düzen altına alacak, iyi ve güzel yaşantı tarzlarını bunlara kazandıracak vahyi ilkelerin olması gerektiğini ifade eder. İkinci kesimin ise akıl ve zeka bakımından yetersiz olduklarını, genellikle bunların okumamış cahil kimseler olduklarını, kendi yaşantılarını zor geçindirdiklerini, dolayısıyla zaten bunlardan akıl yürütme beklenemeyeceğini, bunların kendilerinin hazır ilkelere muhtaç olduklarını, vahyi ilkelerin bunlar için de zorunlu olduğunu vurgular. Üçüncü kesimin ise akıl ve zeka sahibi kimseler olduğunu, bunların akıllarıyla iyi-kötü, güzel-çirkini bilebileceklerini, fakat bunların sayısının son derece sınırlı olduğunu, aynı şekilde her akıl sahibi olan kimsenin aklını bağımsız olarak kullanamadığını, birçok akıl sahibi düşünürün aklını şehvetinin, hazzının ve çıkarının etkisi altında körlettiğini, dolayısıyla bunlarında iyi kötü hakkında körelmeyen bir aklın rehberliğine muhtaç olduğunu söyler. İnsanların çoğunun aklını kullanabilir düzeye çıktığını, akıllarını şehvet, haz ve çıkarlarının esareti zaruret ve maslahat gereği meşru kabul edilebileceğini benimsemiştir. Bu ilkeyi Osmanlı uleması siyasetten, ekonomiye kültürden ibadete kadar çok büyük bir alanda uygulamıştır. Osmanlı devletinin toplumsal zaruretleri bir meşru kaynak olarak görüp bu konuda çok rahat yasa yapabilmesi devletin uzun müddet ayakta kalmasına neden olmuştur denilebilir. Meşruti demokrasiye geçme arifesinde Bediüzzaman'ın bir "toplumsal zaruret" olmasına dayanarak demokrasiyi savunması yine Maturidi ilkenin Osmanlının son döneminde de işler olmasını gösterir.

Bünyamin Duran

Her ne kadar Maturilik ve Eş?rilik ekolleri arasında ki farklılıkları detaylı bir şekilde girmek istememe rağmen anlatmak istediğim konunun daha iyi anlaşılması için gerek dinimizi görüşleri ile etkilemiş bu iki büyük kişiliğin tarihi kimliklerini ve sahip olup savundukları görüşleri biraz olsun burada izah etmenin konuyu daha iyi anlamak açısından gerekli olduğunu düşünüyorum.

şapka çıkarmak, Türk islam töresinde var mı da?

Kendiside çok genç yaşta tahta geçerek hükümdar olmasına rağmen çok iyi bir eğitim almış olan sultan ülkesinin başkentinde ki bu ilmi hayattan ziyadesi ile memnun olmakta ve bu tür cemiyetlere katılmakta, görüşlerini belirtmekteydi.

Türklerin müslümanlaşması ve islamiyeti pratiğe dökebilmesi konusu karanlıkta kalan bir konu. Sanıldığı gibi kolay olmamış.

Oysa İmamı Gazali bu hususda kendisine gösterilen hadislere farlı bir bakış açısı ile yaklaşmaktaydı. Söz gelimi kendisinin yazmış olduğu ve günümüz İslam dünyasının en tanınmış dini eserlerinden biri olan İhya-u Ulumid- Din adlı külliyatında? İlim öğrenmek her Müslümana farzdır.? Hadisini şöyle yorumlar;

Osmanlı Müslümanlığı

e o zaman bir daha istanbula gelirsem, o sırma dediğim saçların esamesi mi kalmış, görürsün kardeş...

ama ne Türk islamsız yaşayabilir, ne de islam Türklerin varlıgı olmadan : bugünde geçerli )koruyabilecek durumunda kalmaktadır...

Bunun sebebini aramadan önce çağdaş olan Matüriyedilik ile Eş?arilik arasındaki fikir ayrılığının ana sebebine değinmem gerekir. Bunun temeli batıda ki İslam devleti Endülüs?de savunuculuğunu İbn-i Rüşd?ün yaptığı din de Aristocu akılcı - felsefi bakış açısının yer almasını talep eden görüş ile İmamı Eş?ari?nin görüşüne sıkı sıkıya bağlı olan ve Platoncu temele dayanan tasavvufun geçerli olmasının gerektiğini savunup, felsefeyi din açısından zararlı gören İmamı Gazali arasındaki fikir tartışmalarına dayanır.

Aynı dönem de İmamı Maturidi? de Türkistan?dan bu fikir tartışmalarına katılmış İbn- i Rüşd?ün görüşleri ile aynı olan düşüncelerini ifade etmiş bu konuda eserler vermiştir. Kuvvetli bir bilgiye sahip olan İmamı Maturidi çok kısa bir zamanda bulunduğu coğrafyada tanınmış ve ün yapmıştı. Görüşlerini paylaşmak için bugünkü Irak coğrafyasına gelmiş bir çok fikir tartışmalarına katılmış düşüncelerini büyük bir kitleye kabul ettirmişti. Bu açıdan İmamı Eş?arinin bazı görüşleri ile tezat düşmüş bunlara bilgisi dahilinde farklı izahlar getirmişti. İki görüşü de temelde birbirinden ayıran özellik birinin nakilci diğerinin ise akılcı olmasıdır.

ben sende sanki şapka vardı diye hatırlıyorum...))

- OsmanlıdaKarı Düşünce ve İdam Edilenler Rıza Zelyut

islamiyet kök olarak dikkat edilirse teslimiyetten gelmekte kendisine gelen kim olursa onu kuşatmaktadır...

kardeşim desene şapka uymuyor diye ben yorum uymadı dediim...

Buraya kadar olanı mevcut tarihin yazdığıydı. Şimdi bütün tarihçilerin hayretle cevabını aradığı bir soru var. Nasıl oluyor da Fatih Sultan Mehmet gibi çok bilgili ve entelektüel biri sonunda olumlu sonuç vermeyeceği belli olan, kendi toplum yapısına ters bir oluşuma göz yumarak bir kırılmaya neden olmuştur?

Eşari yaklaşım Mutezilenin aşırı akılcılığının karşısına tam bir vahiycilikle çıktı. Eşari yaklaşımda iyi ve kötü, güzel ve çirkin salt akılla bilinemezdi. Çünkü iyilik ve kötülük, güzellik ve çirkinlik özsel değil izafi kavramlardı; zaman, mekan ve kişiye göre, kişinin içinde bulunduğu ortama göre değişmekteydi. A şahsı için iyi olan B şahsı için iyi olmayabilir, A şahsı için zulüm olan B şahsı için zulüm olmayabilirdi. Mesela öldürme olayı farklı konumlarda iyi ve kötü olabilmekteydi; av hayvanlarının öldürülmesi genel de mübah fakat bu hac zamanında mübah değildi; savaş esnasında düşmanın öldürülmesi sevap, fakat ülke içinde herhangi bir insanın öldürülmesi haramdı; insanların kısas için öldürülmesi iyi, fakat ülke fakat suçsuz öldürülmesi tüm insanlığın yok edilmesine bedel bir cinayetti. Bu gerçeklerden hareketle Eşariler fillerin beyazlık ve siyahlık gibi zati nitelikte olmadıkları, tersine ortama ve duruma göre değişebildiklerini savunuyorlardı. O zaman bu düşünürlere göre vahiy gelmeden önce şu iyi, şu kötü demek mümkün değildir. Allah'ın emrettikleri iyi, nehyettikleri kötüdür. Salt akılla iyi ve kötünün belirlenmesi mümkün değildir. (Gazali,, Kitabü'l Mustasfa, c.1)

Kanımca Fatih Sultan Mehmet? i buna yönelten tek sebep tarihçilerimizin olaylara sadece oluşum olarak incelemesi ve onun altında yatması muhtemel endişeyi anlayamamış olmasıdır. Eş?arilik ile Maturidiliğin arasındaki kelam tartışmalarını dikkatle inceleyenler bir önemli bir hususu gözden kaçırmaktadır. Bu da devlet reisliğine ait meseleler kısmıdır. Bu iki görüş arasındaki farklardan çarpıcı olanları aşağıya alıyorum.

- Maturidilik ve Akaidi Nureddin Es-Sabuni

Fatih?in kurumları kurup, yaptığı kanunlar ile şekillendirdiği bu yeni İmparatorluk için tercih ettiği görüş ilerde Türk milletinin sosyolkültürel gelişimine çok büyük darbe vuracaktır. Bir süre sonra Yavuz Sultan Selim?in Mısır seferi dönüşü yanında getirdiği iki bin Arap kökenli ve Eş?ari ekolune sahip din alimi Osmanlı yönetim ve coğrafyasındaki dini algılayışını giddikçe daraltacaktır. Sertleşen bu algı bindiği dalı kesme gibi kendinden olan ve Osmanlı beyliğinin neredeyse kuruluşundan bu yana onun savaş gücünün neredeyse tamamını teşkil eden Türmenlere karşı aşırı bir verdi. Bu süreç Osmanlı?yı kendisinin içinden çıktığı Oğuzlara / Türkmenlere yabancılaştırdı, hatta düşmanlaştırdı. Devletin zayıflaması ile beraber zayıflayan kurumların sistem gereği içinde yer almış olan devşirme kesim devlet kurucusu asli unsura düşman, kindar kesildi. İmparatorluğun sonunun gelmesinde bu dönmeler dini atmosferden ziyadesiyle istifade ederek, onu kendilerini savunmak ve menfaatlerini korumak için kullandılar.

elbette islamı :Allah koruyacaktır..

Meşşailik: Gerçeklik araştırmalarında Aristo?nun yolunu benimseyenler. Bunlara Meşşai denirdi. İslam tarihinde bunların en gözde temsilcileri doğuda Farabi ve İbn_i Sina iken batıda İbn_i Rüşd ile İbn-i Bacce?dir.

Kaynaklar:

Her şeyi salt akılla yorumlama arzusu yüzünden Allah inancına ciddi ölçüde zarar vermiş ve O'nu tanımlanamaz bir evrenselliğe ya da soyut bir birliğe indirgemiş oldular. Bu şahsiyeti olmayan, soyut, mutlak Allah fikri Müslümanlara hitap edemezdi. Zamanla halkın sünni kesimi Mutezili akılcılığa karşı güçlü bir tepki gösterdi ve Mutezilileri sapık olarak görmeye başladı.

- Osmanlı Toplumunda Zındıklar ve Mülhidler Ahmet Yaşar Ocak

Arap dünyasının Eş?ariliği terciğine neden olan etmenleri hususunda, daha iyi anlaşılması hususunda yapmış olduğumuz sosyolojik tahlilin bir benzerini de Matüridiliğin yayılmış olduğu coğrafyada yaşayanlar yani Türkler için yapalım. Türkler niye Maturilik mezhebine, Eş?ariliğe nispeten daha çok intisap etmişlerdir.

Türklerin islamiyete girişi zaman içerisnde oluşan bir olgudur. Tüklerin inancındaki ve ahlaki yapısındaki benzerlikler islama yaklaşmasnda önemli bir yere sahiptir. TÜRK CİAHAN HAKİMİYETİ MEFKURESİ düşüncesiyle CİHATIN buluşması önemli bir yere sahiptir... Rahmetle inen sevgi ve hoşgörüyle yeşeren İSLAM DİNİ ne zorla kabul edilir ne de zorla kabul ettirilir... RUHLARI ŞAD OLSUN...

istanbulu fethederdim yahu...

İstanbul?u fetheden Fatih Sultan Mehmet kuracağı yeni imparatorluğunun bilimsel alt yapısının da kuvvetli olması gereğini biliyordu. Anadolu?da ki ve Timur imparatorluğunda ki bütün ilim adamlarını ülkesine davet etti. Davete icap edip gelenlere çok itibar gösterilip, taltif edildiler. Gelen alimlere bizzat Fatih Sultan Mehmet tarafından kurulan Fatih medreselerinde eğitim verme imkanı tanınmıştı. O dönem İstanbul?un da genelde dört türlü fikir üzerine tartışmalar doyasıya yapılıyor, ideal yöntemlerin tespitine çalışılıyordu. Bunlar;

İstanbul?un fethi ile Osmanlı coğrafyasının ortasında küçük bir toprak parçası üzerinde oturan Bizans tarih sahnesinden silindi. Bizans aynı zamanda doğu Roma?nın da devamı olduğundan bir imparatorluk kimliği vardı. Fatih Sultan Mehmet hudutları neredeyse Bizans?ın güçlü dönemlerinde ki kadar genişlemiş olan Osmanlı devletinin yıkmış olduğu Doğu Roma?nın bakiyesine sahip çıkarak ülkesini imparatorluk çizgisine taşımayı amaçlamaktaydı. Rus tarihçi Plekhanov?un tespit ettiği gibi yer, zaman ve imkan buna müsaitti. Tabi ki bir imparatorluk ile devlet yapısı birbirinden farklıydı. Bu sebeple yeni bir yapılaşmaya, kurumlaşmaya gitmeye gerek vardı. Fatih Sultan Mehmet bu oluşum için kendine göre en ideal yönetim sistemi olarak Bizans teşkilat yapısını İslami değerler ile yapılandırarak gerçekleştirdi. Bu devletten imparatorluğa geçiş sürecinin sancılı olduğu bir gerçektir. Fatih Sultan Mehmet kuracağı imparatorluğun dini ve onun siyasi yansımasının nasıl olacağını belirlemeli ve devamı için belli kanunlar ile kayıt altına almak zorundaydı.

Türklerin müslümanlıgı hakkındaki görüşlerinizi alayım dost...

Allah'ın emirlerinin güzel olana, nehiylerinin de çirkin olana bağlı olmasından Mutezile "En iyiyi yaratma" konusunda Allah'ın tercihinin bulunmadığı yaklaşımını kabul ederek Allah'ın külli iradesini inkar etmiştir.

Bu aşamada şunu itiraf etmemizin zamanı gelmiştir: Türkiye'de ulema olgusu bitmiştir artık. Bu yargının ne demek olduğunu fark edebiliyor musunuz? Bu, şu demektir: Şeyh Edebali'siz, Tursun Fakihsiz, Molla Hüsrevsiz, Kadızade-i Rumisiz bir Osmanlı toplumu... Kant'sız, Hegel'siz, Marx'sız bir Alman toplumu... Lock'suz, S. Mill'siz, A. Smith'siz, Ricardosuz bir İngiliz toplumu... Tolstoy'suz, Dostoyevisky'siz bir Rus toplumu...

Günümüzde bile bir çok din adamımızı / tarihçimizi üzerinde düşünmeye zorlayan ve nedenini bulamadıkları bir sorudur. Neden Osmanlı devleti tabasının çoğunluğu Türk ve Hanefi mezhebinden olduğu halde yine kendileri gibi Türk kökenli olan ve Türkistan?da ki soydaşlarının mensubu olduğu itikat mezhebi Maturidiye?liği arka plana iterek Eş?ariliğe daha önem göstermiştir? Bu kırılma ne zaman başlamıştır? Bu husus üzerinde durmak ve tarihimizi etkileyen, sonuçları günümüze kadar yansıyan bir çok olayın sebepleri üzerinde bazı tespitler yaparak bu konuya farklı açıdan bakarak yorum kazandırmak istiyorum.

köprü dergisi, 66. sayıda Türk müslümanlıgı üzerine yeteri kadar araştırma mevcuttur...

elinde benim bilmediğim bilgiler mi mevcut?

Böyle bir milletin tabi ki itikat algısı tarihsel süreç içinde Türklerden daha önce yerleşik hayata geçmiş olan kültürel, ekonomik ve sosyal olayları algılayışı Araplara göre daha farklı olacağı bir gerçekti. Türkistan?da İslamiyet?in hızla yayılması sürecinde Türkler ile tanışma imkanı bulan Arapların Türklere öğrettiği İslam dini hakkında ki ameli bilgiler dışında önerdikleri dünyevi hayatları içinde gerekli olan itikadi bilgiler yetersiz gelmekte ve tatmin etmemekteydi.

bu birikime sahip kardeşlerimiz analizlerinde türklerin islamı kabul etmekle beraber islama bir sınır da çizdiğini ifade etmektedir...

Mutezile-Eşari ihtilafı

- Mizan-ü Hak Fi İhtiyar- il Ehak Katip Çelebi

Bu iki ekolun hararetli kelam tartışmalarında bir süre sonra ağırlık Hoca Muslihiddin Mustafa?nın da etkisiyle Eşa?ari okuluna bağlı olan ve tasavvufu öneren İmamı Gazali?nin görüşü ağırlık kazanmıştır. Bu süreçte medreselerde aklı ilimlerin temeli Maturidilik?ten gelen akli ilimlerin okutulmasına son verildi. İlmen Osmanlı?dan daha ileri olan ve Fatih Sultan Mehmed?in talebi ile İstanbul?a gelmiş olan Timur İmparatorluğu alimleri bu konuda uyarılarını sürekli olarak yaptılar fakat her hangi gelişme olmadı. Bir kısmı yine Türkistan?a döndüler, Ali Kuşçu gibi bir kısım alim ise geldikleri coğrafya kadar Türk olan bu topraklarda kalmaya karar verdi. O dönem için de yetişmiş ve Maturidilik görüşüne hakim son kuşak Kanuni zamanına kadar geldi. Fakat ilmi sahada bir daha medreselerde etkin olamadılar. Böylelikle Fatih dönemine kadar gelen ilmi çalışmalar ve yükseliş Fatih Sultan Mehmet zamanında duraklamış Kanuni döneminde ise sonlanmıştır. Osmanlı tarihi incelendiğinde Fatih?den sonra din üzerine verilen eserlerin dışında tıp, kimya, fizik, astronomi ve bunun gibi dallarda eser veren ilim adamı yok gibidir. Ne yazık ki bir daha 12. ve 13. yüzyıllarda olduğu kadar İslam dünyasında hiç bir ilim ortamı olmayacak sadece dini ve sosyal konulu eserler verilecektir.

fethin mübarek olsun şimdiden...

kel başımıza birde ayıbınız mı varda kapat takalım üstad?

Bu süreç daha sonra çıkan Şia algısını saymaz isek İslam dünyasında Sünni olarak adlandırdığımız kolda üç adet itikadi görüş dört adet de bunlara bağlı ameli görüş ortaya çıkmış ve günümüz İslam dünyasında Sunni olarak ifade edilen tamamına yakın bir kesim içinde genel kabul görmüştür. Kabul etmek gerekir ki bir toplumun sosyal hayatını düzenleyen ve organizasyon şemasını kurmada etkileyici olan, olaylara bakış açısını dini açıdan yorumlamasını kolaylaştıran, nasıl şekil vermesi gerektiği hususunda yönlendiren hatta koşullandıran itikadi görüşüdür. İslam tarihi incelendiğinde kurulan her İslam veya halkı Müslüman çoğunluğa sahip devletin kurumlarını şekillendirmede bu itikat imamlarından birinin görüşünün benimsediği görülür.

İlim adamı sorumluluğuna vakıf bir insan olarak Samanoğulları yönetimi altında yaşayan İmamı Matüridi?nin aynı muhtemel idolü İmamı Azam gibi mevcut yönetim ile arasının iyi olmadığı, uygun görmediği hususlarda itirazını dile getirdiği ve resmi görev üstlenmediği bilinmektedir. Sözgelimi İmam Maturidi, dönemin yöneticileri tarafından kullanılan?şehinşah, yeryüzünün sultanı? gibi ünvanlara karşı çıkmış ve yöneticilerin bu unvanlarla Cuma hutbelerinde zikredilmelerini eleştirmiştir. Bu açıdan kendisinin ve hocası gibi çileli bir hayatı olmuştur. Bu akılcı görüş sahiplerinin iktidar için ne kadar haz edilmeyen hatta nefret edilen insanlar olduklarını gösteren en güzel kanıttır. Oysa yazımın başka yerinde değindiğim gibi çağdaşı olan gerek İmamı Eş?ari gerekse onun görüşlerini ve dünya gailesi yerine tasavvufu savunan İmam Gazali bulundukları Abbasi yönetiminde hiçbir baskı görmedikleri gibi aksine iktidarca iltifat ve taltiflere layık görülmüşlerdir. Bu yönden incelendiğinde İmamı Azam ve İmamı Maturidi?nin kararları sorguladığı, iktidarın uygulamalarını Allah?ın takdiri sonucunda gerçekleştiği tezini kabul etmeyip, karşı çıktıkları görülecektir. Bu bağlamda din adamları olarak uhrevi hayatın yönetimin haksız uygulamalarına cevaz verecek ve hatta destekleyecek konuma gelmesine kesinlikle kabul etmemişlerdir. Bulundukları devletlerin teokratik yapılarını tanımayan bu din adamları hayatları boyunca sıkıntı ve eziyet çekmiştir.

- İhya-u Ulumid- Din İmamı Gazali

türkler bu kuşatmayı bir halka genişleterek dahil olmayı başaran ender milletlerdendir...

Türk Müslümanlığı

Bunlardan en yaygın ve en etkili olanı şüphesiz Mu'tezile ekolü idi. Mu'tezile daha sonra ortaya çıkacak Meşşai felsefeyi de derinden etkileyerek varlığını ve etkisini günümüze kadar taşıyacaktır. Mu'tezile son derece etkili ve yüksek performanslı bir düşünce ekolü idi. Batı'da liberalizmle eş tutulması aşırı akılcı hatta yer yer materyalist düşüncelere sahip olmasındandır. Cebriye ise aşırı fatalistik yaklaşımlarıyla şeriatın takva, istişare ve hak gibi ilkelerine fazla bağlı kalmak istemeyen kimselerin geliştirdiği bir ekoldü. Biraz da siyasal ortamdan beslenmişti, çünkü bu yaklaşım Emevi sultanları için tam bir meşrulaştırıcı yaklaşımdı.

çocuukk

Her Hakkı Saklıdır

9 Ağustos 2010 10:36 Düzenle Sil

bugün herne kadar türk=müslüman desek de iki tarafta karşılıklı tavizler olmuştur...

Bizi şaşırtan bu yaklaşım sadece ilk Maturidi alimlerin yaklaşımı değil, aynı zamanda tüm Osmanlı ulemasının yaklaşımıdır da. Tüm kelam ve usul kitaplarında ifrata kaçmadan akla özel bir önem verilmekte, her fırsatta akıl yürütmenin vazgeçilmezliği vurgulanmaktadır.

Matüriyedilik mezhebinin kurucusu ise İmam Ebu Mansur El- Matüridi ise Semarkant?lı olup aslen Türk?tür. Amel imamı olan ve kendi gibi Türk kökenli İmam Ebu Hanefi?nin görüşü, Hanefilik ise yine mensuplarının çoğunun aslen Türk kökenli olması ile bilinir.

ya hu niye alınır gibi davrandın şimdi?

senin neren kel usta,

Sayın üye arkadaşım,

hangi çagda olursa olsun, bu Allah adına yapılsa bile, Türkün : ya o diyardan gidecegini, ya da isyan benzeri bir hareket çıkaracagını bilmez gibi yazmışsın...

alevi sunni boyutunu da hiç ihmal etmeden yazmışsın ya, ne diyeyim ki sana kardeş...

Tabi ki Fatih ülkesi ve geleceği için böylesine önemli bir kararı bilim adamlarının tartışmasına bırakmayacak kadar akıllı bir insandı. Onun ileride böylesine bir karar alarak amelde İmamı Azamın görüşlerini kabul ederken itikadi mezhep seçiminde Eş?ari görüşüne yaklaşarak amorf bir oluşuma gitmesinin bir sebebi olmalıydı.

- iyi ki de etmiş..

Maturidilik devlet reisliği hususunda bu kadar hassas davranırken Eş?arilik bu konularda içinden çıkmış olduğu toplum ve dönemin anlayış seviyesinde beklentiler içindedir. Saltanatın babadan oğla geçmesinde sakınca görmez, reşidlik ve fazilet aramıyordu. Sadece Haşimi ailesinden gelmesine ve dini görevlerini layıkı ile yapan bir insanın imamiyete, reisliğe layık olabileceğini belirtmiştir. Ama bir hükümdarı en cezbeden düşüncesi. Bir hükümdar çok büyük günah işlese bile halli karışıklığa sebep olacağından ona müdahil olunmamasıdır. Çünkü en kötü yönetim yönetimsizlikten iyi olduğu görüşüdür. Bu görüş iktidar sahibini sınırsız sorumlu konumuna taşıyor ve kararlarının tartışılmadan uygulanması telkinini yapıyordu. Ayrıca Eş?ari ekolune bağlı olan İmam Gazali?nin tasavvuf kavramı bir imparatorluk için sınıf sisteminin yer alma zorunluluğu bulunduğundan tarikatların olması kaçınılmazdır. Bu sayede muhalefet odakları kontrol edilecek, sorunlu olanları kolaylıkla tespiti kolaylaşacaktır. Ama en önemlisi toplumun giddikçe tasavvufa kayışı ile halkın devleti yönetenlerin teokratik iktidarına bağı daha da kuvvetlenmesi sağlanacaktır. Bunun etkisi günümüze kadar gelmiş olup, hala bir çok Osmanlı padişahı veli ve evliya mertebesinde görülmekte olduğu malumdur. Osmanlı imparatorluğunun Müslüman vatandaşları yönetimi yaratıcı adına elinde tutan iktidarın yönlendirmesi ve teşviki ilede dünyevi davalar yerine daha çok uhrevi değerlere önem vereceklerdir. Bu sebeple toplum zamanla çağın ve dünyanın gerçeklerinden soyutlanacaktır.

Fatih Dönemine Farklı Bir Bakış

Türkü cihana ve islama hakim kıldıran esrar da bu muhteşem uyum olsa gerek...

Tabi ki amacım sadece Maturiliğin batı Türklerince neden genel tercih görmediğini irdelemek olduğundan dolayı bir ihtisas konusu olan dini konulara derinlemesine girmeyi uzmanlık dalım olmadığı için istemiyorum. Sadece burada belirtmek istediğim araştırılması arzu edildiğinde Maturilik ile Eş?arilik ekolleri arasındaki farkları gösteren binlerce kaynağa ulaşabileceğinizdir. Yukarıda da belirttiğim gibi benim esas amacım bu zamana kadar ele pek alınmamış başka bir yönü ile alarak, incelemektir.

Bu krizin etkilerinin yavaş yavaş toplumun tüm kesimlerini sarmaya başlamakta olduğu söyleyebiliriz. Bir kere kelami-felsefi düşünce sistemimizin temelini kaybettik. Müslüman aydınlarımızın da ilahiyat hocalarımızın da kürsülerde halkı aydınlatan müftü ve vaizlerimizin de savunduğu veya savunmak istediği düşüncenin kelami geri planının Mutezileye mi? Eşari'ye mi? Cebriye'ye mi? Maturidiye'ye mi? Dayandığı genellikle bilinmemektedir. Toplumu aydınlatma amacıyla çabalayan ve elinde de son derece iyi imkanlar olan ilahiyat profesörlerimiz mikrofonu eline geçirdiği zaman toplumu sonsuz bir düşünce boşluğunda salındırmaktadır. Bir defasında felasifeden daha ileri fikirleri, başka bir defasında Cebriye'den daha sert düşünceleri, başka bir defasında da Maturidi'den daha ılımlı yaklaşımları rahatlıkla ifade edebilmektedirler. Oysa tarihi tecrübelerden biliyoruz ki ilkesiz, usulsüz ve mantıki tutarlılıktan yoksun bir tavırla toplum bilgilendirilemez., eğitilemez.

vesselam

Eş?ari ekolünün en kuvvetli savunucularından olan İmam Gazali, İbn-i Rüşd?ün kilere olduğu gibi İmamı Maturidiye?nin de görüşlerine şiddetle karşı çıkıyor ve felsefeye dalmakla suçladığı Türk alimleri Farabi ile İbn-i Sina?yı kafirlikle itham ediyordu Ona göre Allah?a akılla ulaşılamaz sadece bu tasavvuf yolu ile gerçekleşebilirdi. Oysa bu alimler dünyanın insanlar tarafından okunması için yaratılmış bir kitap olduğunu, onu incelemekle ve araştırmakla bir çok ibret alınabileceğini iddia ediyorlardı. Onun için de Kuran-ı Kerimde sürekli olarak ibret almazmısınız ifadesi geçmekde değil miydi? Her şeyi yaratan Allah olduğuna göre ne kadar araştırılırsa, incelenirse incelensin yine sonunda ortaya çıkacak olan varılacak son nokta yine yaratıcıyı ispat edecektir. Bu yüzden akli ilimlerden ve felsefeden endişeye gerek olmadığı gibi bu Allah?ın bir emri ve Peygamberimizin?İlim öğrenmek her Müslümana farzdır? , ?İlim Müslüman?ın kayıp malıdır onu nerede bulsa almalıdır?ve?İlim Çin?de bile olsa gidip onu alınız.? Hadislerine göre de uygundu.

Tarihte bir Türk-Müslümanlığından bahsedilebilir mi? Sanırım bu soruya evet dememiz mümkündür. Bana göre en özgül Türk-Müslümanlığı, Osmanlı Müslümanlı-ğı idi. Çünkü onlar Kur'an'ı kendi çağları ve toplumsal şartlarına göre yeniden anlama ve yorumlama çabası içinde bulunmuşlar, büyük ölçüde de başarılı olmuşlardır. Maturidi geleneğe göre toplumsal yapısını oluşturan Osmanlılar, bilimi, dini, devleti, ekonomiyi, siyaseti ve kültürü akılcı bir çerçevede oluşturmuşlar ve birbiri ile uyumlulaştırmışlardır. Bunlardan hiçbirinin diğerlerini baskı altına alabilecek şekilde güç kazanmasına izin vermemişlerdir. Toplumsal yapıyı belirleyen, kurumlar arası uyumu sağlayan güç, padişah gücü değildi, genellikle padişahların da içinden geldiği ulema gücü idi. Gerçekten Osmanlı ne bir din devleti, ne bir ekonomi devleti, ne de despotik bir hanedan devleti idi. Ulema akılcılığı etrafında oluşturulmuş ılımlı bir Müslümanlık, ılımlı bir bilimcilik, ılımlı bir tüccarlık ve ılımlı bir siyaset söz konusu idi.

Eşari-Maturidi Akılcılığı ve Türk Müslümanlığı

şapka çıkartırım bu yoruma kardeş... uysaydı bana...

- Maturidilik ile Eşariliğin Karşılaştırılması İsmail Hakkı Küpçü

en önemli bilgi belkide biz Türklerin islamiyeti kabul edişimizin akabinde çoğu kez inançlara saygı çerçevesinde devlet yönetimi seçmesine karşın islamiyetin yayılmasındada liderliği üstlenmiş olmasıdır.

Şükürler olsun sana Rabbim...

Öte yandan Kur'an'dan elde edilen yorum, sağlıklı bir yöntemle gerçekleştirilen deney ve gözlem sonuçlarına, uzun tecrübelerle elde edilen bilgilere, akıl ve mantığın ilkelerine ters düşmemelidir. Bu nedenle Kur'an yorumcusunun derinlemesine olmasa da doğa bilimlerini, ekonomi, sosyoloji, psikoloji ve siyaset teorilerini, mantığın ilkelerini, akıl yürütme ve akıl kullanma tarzını, felsefi gelişmeleri genel olarak bilmesi gerekir.

yorum uysa da olur uymasa da...

Peki neden İmamı Eş-ari ile onun görüşlerini hararetle savunan ve Maturidiliğe dolaysıyla da akılcılığa karşı çıkan İmam Gazali nakli yaklaşımı tercih etmiştir?

şöyle ki

Yolda yokuş yok, tabelalar konulmuş, ışıklar konulmuş...

Yine bizce kavi kahraman savunma ve saldırı ilmine vakıf, kanunların hükümlerini yürütmeye muktedir olması şart olmaya yaraşır. Ve en önemlisi İmamı Matüridi?ye göre tefsir Allah'ın kelamından murad edilen şey hakkında kesinlikle hüküm vermektir. Fakat te'vil, kelimenin ihtimallerinden birini tercih etmektir. Burada Allah'ı şahit gösterme ve kendi görüşlerini Allah'ın muradı gibi sanmaya yer yoktur. Temelde mutlaklık değil, izafilik söz konusudur. Bu açıdan ne yöneticileri nede yönetimlerin kutsallaştırılması mantıklıdır. Kulluk sadece Allah?a ait dir. Buna bir örnek vermek gerekirse köle pazarından alınmış bir kölenin sahibi sadece o kölenin üreticeği iş gücünü, emeğini satın almıştır. Allah katında kendisi ile kölesi arasında kulluk anlamında bir fark yoktur. Dolayısı böyle tehlikeli bir tanımlama hiç bir kimse veya zümre için kullanılamaz.

Ancak yine de ümitsiz değilim, bu faaliyetleri çocuklarımız gerçekleştirecektir. Çünkü onlar kısmi bir refah içinde yetiştiklerinde para ve servet derdi içinde olmayacaktır. Aynı şekilde bir doçentin, profesörün oğlu-kızı olduklarından itibar açısından da doymuş olacaklardır, şayet onlar daha donanımlı hale getirilebilirse istediğimiz bilgiyi gerçekleştirecekler, İslam'ı daha özgür ve daha sağlıklı şekilde anlayabileceklerdir.

yare söyle

Eş'ari'nin verdiği bilgiye göre müslüman düşünce ekolleri on ana fırkaya ayrılmakta idi. Bunlar; Şia, Mürcie, Kaderiyye, Havaric, Mu'tezile ve Cehriyye, Dırariyye, Hüseyniyye, Bekriyye, el- Amme, Hadis Eshabı ve Küllabiyye idi. (Eş'ari, c.1, 1990, s. 65) Şia, kendi içinde üç ana gövdeye ayrılıyordu. Bunlar; Galiyye Şiası, Rafiza Şiası, Zeydiyye Şiası idi. Galiyye Şiası kendi bünyesinde On beş, Rafiza yirmi dört ve Zeydiyye Şiası da üç fırkaya ayrılıyordu. Şia ekolü kendi içinde kırk iki ayrı varyantdan oluşuyordu. Aynı şekilde başka bir ana gövde olan Mürcie on iki fırkaya, Havaric on dokuz fırkaya ayrılıyordu. Keza Mu'tezile de kendi içinde çok sayıda düşünce ekolüne ayrılmıştı. Hatta her bir Mutezili düşünür sanki ayrı bir ekol oluşturuyordu.

28/11/2009

wowwww derin konu... tam da adamına sormuşsun hocam.., :):)

bu durumda tek Allaha, kitaba, peygambere inanan, fakat mezhebi anlamda bölünmeye ugrayacak Türk kiylesinin, bir daha bir araya gelmesini engelleyecek bir oluşuma izin verecektir...

Mutezile gerçeğe ulaşmada aklı tek belirleyici kaynak olarak gördü. Onlara göre fiiller güzel ve çirkin olarak iki kısma ayrılıyordu. Bunlardan bir kısmının güzel ve çirkinliği akıl yürütmeye bile ihtiyaç duymadan akli zaruretle biliniyor, bir kısmı ise akıl yürütme yoluyla bilinebiliyordu. Denizde batan veya ateşte yanan kimsenin kurtarılması, dürüstlüğün iyi, yalancılığın kötü olması, adaletin iyi zulmün kötü olması, bilginin iyi cehaletin kötü olması vahye ihtiyaç olmadan akılla bilinecek şeylerdir. Akıl yoluyla bilinebilecek şeylere misal ise sonunda zarar olan doğruluğun güzelliğini, aynı şekilde sonunda fayda olan yalanın çirkinliğinin bilinmesi olgularıdır. Akıl yoluyla bilinemeyecek, bilinebilmesi için vahyi bilgiye ihtiyaç olacak şeylerde vardır. Onlarda namazın, haccın ve diğer ibadetlerin güzelliğinin bilinmesidir. Mu'tezile'ye göre güzellik ve çirkinlik zaman, mekan ve kişiye göre değişmeyen özsel niteliklerdir . Çölde tek başına yolculuk yaparken kör ve ölmek üzere olan bir kişiyle karşılaşan bir dinsiz insan örneğini verirler. Etrafta kimse yoktur, ölmek üzere olan kişi de hiçbir şeyden haberdar değildir. Bu dinsiz adamın kör adama yardım edip etmeyeceğini sorarlar. O dinsizin kesin olarak yardım edeceğini herkesin kabul edeceğini ifade ederek, o dinsizin neden yardım ettiğini irdelerler. Bir menfaat beklentisinden dolayı olamaz, çünkü kör adam ölmek üzere ve işe yarar hiçbir şeyi yok. Yardım ettiğinden dolayı insanlar kendisini alkışlasın amacıyla olamaz, çünkü onları gören kimse yok. Allah'ın rızasını kazanmak için olamaz, çünkü Allah'a inanmıyor. O zaman ona bu fiili yaptıran salt akıldır. Dolayısıyla salt akıl tek başına doğruyu ve güzeli bulabilmektedir. Doğruluğun, ihsana karşı teşekkürün, bilgili olmanın, adil olmanın güzelliği evrenseldir, vahiyden önce de güzeldir sonrada. Zaten bunlar güzel oldukları için Allah emretmiştir. Bunların tersi nitelikler ise kötü ve çirkin oldukları için Allah yasaklamıştır. Mu'tezile aklın sınırlarını aşan vahyin haber verdiği bazı ilkeleri kabul etmemiştir. Sırat, Allah'ın görülmesi, haşr-i cismani gibi meselelerde olumsuz bir tavır takınmıştır.

müslümanlık naklidir. ne zamandan beri akli şeyler mezheplerde kafaya takılmaya başlandı?!? türk müslümanlığı araştırılabilir fakat bunu bu şekilde anlatıp kimlikmiş gibi sunmaya çalışmak ayrımcılıktır...

aynı zamanda at üstündeki bir milletin dergaha kapanması yada yersu adları ve tüm isimlerin arabi baskınlığı islamın türklüğe getirdiği sınırlar olsa gerek...

Bütün bunlara rağmen günümüzde bir Türk Müslümanlığından bahsedebilir miyiz? Günümüzde ancak bir kaostan bir kimlik krizinden söz edebiliriz. Günümüzde söz edilen Türk-Müslümanlığı olsa olsa Köy-Müslümanlığı olabilir. Köy-Müslümanlığı ise derin bir felsefi ve kelami geri plandan, anlaşılabilir bir kainat tasavvurundan, net bir Allah tasavvurundan, gelişmiş bir metin anlama, yorumlama ve akıl yürütme yönteminden, ciddi bir ahlak, din, tabiat, bilim ve tarih felsefesinden mahrum folklorik bir Müslümanlık anlayışıdır. İslamın temel ilkelerinden daha ziyade putperestliğe daha yakın bir anlayış ve yaşantı şeklidir. Kitabi ve felsefi tabanı olmadan yaşanan bir hayat ancak ilkel bir hayat olabilir. Böyle bir Müslümanlık, gelişmiş kent yaşantısının, felsefi ve bilimsel gelişmelerin, aşırı uzmanlaşmış endüstriyel hayatın karşısında ancak anlamsız ve içi boş bir tarih malzemesi olacaktır. Bu durumda insanlar tarih, din, ahlak, bilim, yönetim, üretim felsefelerini dışarıdan alacak, Müslümanlık sadece bir düğün eğlencesi konumuna indirgenecektir. Böyle bir eğlenceye on yedi on sekiz yaşlarındaki işsiz genç kızların ihtiyacı olabilir, ama her gün çeşitli düşünceler arasında savrulan bir düşünürün, manevi tecrübe alanında dünyayı görmeyen bir arifin, aklını ve mantığını her şeyde ölçü olarak kullanan bir akılcı insanın ihtiyacı olamaz. Böyle bir müslümanlığı savunanlar bilerek veya bilmeyerek akıl almaz düzeyde bir birikimi temsil eden felsefe, kelam, usul, mantık, edebiyat, ahlak, din birikimlerini sele veriyor demektir, Ama hiç kimse şunu unutmasın ki, insanlar fanidir, bir gün ölür gider, fakat Bediüzzaman'ın Fahreddin-i Razi'nin, İmam-ı Gazalinin eserleri kıyamete kadar yaşar.

İslam dünyası bunu ilk olarak Emevi saltanatında gördü. İktidar dini ortamı sıkı denetliyor, muhalefeti tasfiye ediyordu. Dini gücü bünyesine alarak hükmetme metodunu Emeviler Doğu Roma - Bizans?tan almıştır. Bizans imparatoru I. Basileios yönetim erklerini 880?li yıllarda ilan ettirdiği ve Roma yasamasında bunun bir daha örneğinin görülmediği 13 maddelik kamu hukukunun ile kendinde topladı. Bu kanunun giriş kısmındaki ifadesiyle teokratik yönetimi meşrulaştırmıştır. Artık İmparator, tanrı'nın gökyüzündeki krallığının yeryüzündeki suretidir. Böylelikle din ile iktidar ayrılamaz bir biçimde iç içe girmiştir. Yönetim erkinin tamamını eline geçirmiş olan imparator kendine dini bir kimlikte yükleyerek itibari ile paylaşması gereken veya kendini tasfiyeye yetkili bütün kurumları pasif konuma getirmiştir. Kilise yönetimini de kendisine tabi olmaya zorlayan imparator, dini sınıfın yönetimle bütünleşmesinden daha güçlü olarak çıkacaklarını düşünen din adamlarının da desteğiyle iktidarını pekiştirmiştir. O artık aynı zamanda bütün doğu Hristiyanlarını da temsil etmekte olduğu gibi aynı zamanda onları tanrı adına koruma ve hükmetme unvanını almıştır. Yani tam anlamıyla teokratik bir lider olmuş kendine karşı doğacak olan muhalefeti din kalkanıyla savunarak muhalefeti tavsiye etmiş, yapacağı her türlü eylemin dini bir eylem olarak görülmesini sağlamıştır. İmparator I. Basileois?den sonra iktidara gelen imparatorlarda aynı unvana sahip olmanın getirdiği kolaylığı iktidarları boyunca doyasıya kullanmışlardır.

bu anektodu aktarma gayemiz öncelikle biz türk örf ve adetlerini çok iyi bilmeliyiz daha sonra da islam usul ve kaidlerini çok iyi bilmeliyiz...

bunu gören gökalp atsız gibi insanlar bile bir tercihte bulunarak şamanlıkta kalmıştır...

iki türk hacdaymış milletle hep selamaün aleyküm, selamün aleyküm, selamün aleyküm gidiyorlar biri dönüyor diğerini diyorki maşaAllah bunlarda hep türkçe öğrenmişler...

Özellikle bu son hususu Fatih Sultan Mehmet için kurmayı düşündüğü ve Doğu Roma?dan Bizans?a geçen imparatorluğun Osmanlılarca sahiplenilmesi hususunda en tehlikeli kısmı içeriyordu. Kutsallığı olmayan veya arkasına alamayan bir iktidarın yüzlerce yıl sıhhatli bir şekilde devam etmesine imkan yoktu. Verilen ferdi kararların kusursuzluğu, kesinliği olduğu düşüncesi kabul edilemezdi ve onun içinde sorgulanmaya açıktı. Maturiyedilik gerek iktidar adayı seçiminde şartlar ileri sürüyor gerek ise saltanatın hakkını veremeyenlerin hallini kolaylaştırıyordu. Dolayısı ile günümüz demokratik yaklaşımına daha yakındı. O ise Bizans?da ki gibi tanrının yer üzerindeki gölgesi olarak anılmayı kendi ve sonrası gelen hükümdarlar için istemiş olmalıdır. Gerçi ileri ki dönemde iktidar olan Fatih Sultan Mehmet'in torunu Yavuz Sultan Selim'in bir kararına itiraz eden dönemin Şeyhülislamı Ebussud efendi " Yapılması şerren uygun olmayan emri talep eden hükümdara itaat olmaz." Fetvasını verse de gerçekte padişahın kendisini azledip yerine başka bir kimseyi getirmesi karşısında elinde ona karşı direnecek ne bir yetki ne de destek alabileceği bir kurum vardı.

o boyutuyla dedim... yoksa görüşün uymuyor degil...

? Bu hadisteki? El-İlmu? kelimesinde ki lam-ı tarifinde işaret ettiği gibi, öğrenilmesi farz olan ilimden gayesinin Müslümanlar üzerine farz olan amel ilmi olduğu anlaşıldığı gibi, bizim beyanatımızla da bunların farz olma zamanı açıklanmış oldu.?

İşrakilik: Gerçeklik araştırmasında buhran ve nazarın yanı sıra daha çok sezgi ve müşahadeye yer veren görüştür.

verilen linkte pek çok araştırma yazısı bulunmakta, tek sabit noktası gözüken yol ise, islamın Türkleri ) öyle ya da böyle) nasıl bölünmeye ittigini anlatırken, bu bölünmenin daha da artıp, İslam dedigimiz yapının, Türk ismini dahi ortadan kaldırmasına sevinildiğini göstermektedir sonucu bende oluşmaktadır...

okumak ve yorumlamak isteyenler için...

tarih kitaplarında ki klişe sözler " tek tanrı inancına sahip olan bizlerin o devirlerde islamiyete sıcak baktığını ancak bunun abbasiler dönemine sarkmasının arap olmayan müslümanlara yönelik ırkçı tutumun varlığına bağlar.. benzer yönleri ile islamiyete geçişlerinin kolay olduğunu" da ekler.

neden diyen çıkarsa, yavuz selim zamanıyla beraber osmanlılar: eşarilik boyutuna kaymaları sonucu, karşısında siyasi anlamda safevi varlıgı çıkacaktır...

Türk coğrafyasının batıda ki kolu Oğuz Türklerinin kurduğu Selçuklu devleti Moğol istilası ile yıkılmış ülke beylikler arasında bölünmüştür. Bu beyliklerden en küçüğü olarak Anadolu?nun batısında bir uç beyliği olarak yerleşen Osmanoğulları komşu Bizans?ın çökmeye başlamasından istifade ederek topraklarını Avrupa içine doğru hızla büyüten bir devlet olmaya başlamışdı. İstanbul alınana kadar geçen bu süre zarfında İslam algısı sürekli batıya göçen ve Yasevi tarikatının yedi öğretisine sıkı sıkıya bağlı olan Türkmen aşiretlerinin sürekli onlara katılımıyla daha çok Türk sosyokültürel ve dini algılarının doyasıya yaşandığı bir iklim olmuştu. Orhan beyden itibaren Fatih Sultan Mehmed?e kadar İslami algı serbestiyesinin doyasıya yaşandığı görülmektedir. Bu rahat ortam ileriki dönemde imparatorluğa dönüşecek bir yapının daha sağlam bir temele oturmasını sağlayacaktır.

"İslam akılcılığı" hareketi olarak değerlendirilebilecek olan Mu'tezile hareketin hicretin ikinci yüzyılı başlarında sistematik bir düşünce disiplini olarak gelişti. Amaçları başlangıçta imani konuların aklileştirilmesi, İslam'ın farklı nas ve öğretilerine tutarlı akli yorumlar getirerek İslam'ın temel ilkelerini akli bir temele oturtmaktı. Ancak Mu'tezili rasyonalistler Yunan fizikçi ve filozoflarının eserlerini incelemeye başladıklarında, Yunan felsefi yöntem ve fikirlerini İslam'ın temel ilkelerinin açıklanmasında da kullanılabileceğini savunarak bu yöntemden etkilen-meye başladılar. Zamanla hem yöntem hem içerik olarak Helen medeniyetinden geniş ölçüde etkilendiler. Etkilenme sadece fikri düzeyde kalmadı., siyasal alana da sirayet etti.

bugün bir ev önünen asılmış koç boynuzu yada nazar boncuğu yada bir ağaca çaput bağlamayı islamda aramak nafiledir bunun cevabı kadim türk ananelerindedir..

Matüridi'ye göre dinin öğrenilmesinde "başvurulacak vasıtalar iki olup, biri nakil, diğeri de akıl'dır." 'Nakil'in başında Kur'an gelmektedir. Kur'an'dan dinin bilinmesi konusunda Matüridi'nin Selefiyye'den, Mutezile'den ve filozoflardandan ayrılan bir metodu vardır, Filozoflar için gerçek akıl ile bilinir ve bulunur. Matüridi, Kur'an'ın tefsiri ile ilgili olarak bizlere bıraktığı Te'vilat ül-Kur'an adlı tefsir kitabında ilk defa dirayet metodu nu kullanmıştır. Ancak Matüridi bu Kur'an tefsirinde tefsir kelimesini değil, te'vil kelimesini kullanmıştır. O'na göre tefsir Allah'ın kelamından murad edilen şey hakkında kesinlikle hüküm vermektir. Fakat te'vil, kelimenin ihtimallerinden birini tercih etmektir. Burada Allah'ı şahit gösterme ve kendi görüşlerini Allah'ın muradı gibi sanmaya yer yoktur. Temelde mutlaklık değil, izafilik söz konusudur.

Elhamdülillah müslümanım...

- türklerin yüzde 85 i kılıç zoruyla islamı kabul etti...

Prof. Dr.