Diğer Müslümanlar ise, bunlarla yakın alaka kuramadı ve onlara karşı görevlerini layıkıyla yerine getiremediler. Ölçüsüz tartışmalar, yersiz tenkitler ve davranışlarla, aradaki soğukluk gittikçe büyüdü ve derin bir ayrılığa dönüştü. Buna bir de idarecilerin ihmali eklenince, Anadolu Müslümanları arasında Sünnilik ve Alevilik şeklinde bir ikilik ortaya çıktı.

Aslında bu esirlerin ecdatları ve kendileri, bu tarikat ile bağ kuruncaya kadar, Ehl-i Sünnet inanışında idiler. Bu tarikatla irtibatlarını yoğunlaştırdıktan sonra, tamamen Erdebil tekkesinin emrine girdiler. Oradan gelen her emri, harfiyen yerine getirmeye gayret gösterdiler. Öyle ki, bu müritler vergi, sadaka ve zekatlarını bile Erdebil'e tahsis ettiler.

islamda hiyerarşik düzen vardır bu düzeni kıran islamda kendi adına hasar açmıştır ve onarımı geri dönülmez bir yara açmıştır.

Bu esirler, bu vesile ile, şeyhe olan muhabbetlerini aşırı derecede ziyadeleştirdiler. Şeyhin bu sofilerinin bir kısmı Anadolu'ya döndü, bir kısmı da Erdebil'de kaldı. Erdebil Şeyhi, Anadolu'ya dönen bu müritleriyle alakasını devam ettirdi. Erdebil Şeyhi'nin tarikatında?Hz. Ali muhabbeti? esas alındığı için, bu tarikata devam edenler Hz. Ali sevgisi ile tamamen boyandılar. Bunlara bu niteliklerinden dolayı?Alevi? denildi.

hakiki alevilikte islamın şartları mevcuttur. bunları değiştirenler kendi menfaatleri doğrultusunda yapmışlardır.

Osmanlı-Safevi çekişmesinin bir sonucu olarak meydana gelen Çaldıran Savaşı'nı da tamamen bir mezhep mücadelesi olarak görmek yanlıştır. Türkmenler üzerine yaptığı araştırmalarla tanınan Tufan Gündüz, Çaldıran Savaşı'nı karşılıklı bir mezhep mücadelesinden çok, Safeviler tarafından ortadan kaldırılan Akkoyunlu Devleti'nin topraklarına hakim olma mücadelesi, hatta Safeviler'in İpek yolundan Anadolu'ya mal akışını durdurmalarının bir neticesi olarak görmenin daha doğru olduğunu söyler.

Erhan AFYONCU, Bugün Gazetesi

Timur, Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayazıt'ı yendikten sonra Anadolu'dan aldığı otuz bin kadar esiri İran'a götürmüştü. Bunları Erdebil'e yerleştirmişti. Bunlar zamanla, Şah İsmail?in dedesi olan ve Erdebil Şeyhi olarak ta bilinen Şeyh Ali'ye intisap ettiler ve ondan tarikat dersi aldılar. Bir süre sonra Timur, ara sıra ziyarete gittiği Erdebil Şeyhinin kendisinden bir arzusu olup olmadığını sorduğunda, şeyh, ?Hiçbir dileğim yok, sadece Anadolu'dan esir olarak getirmiş olduğun Türkleri serbest bırakmanı istiyorum.? dedi. Timur, şeyhin bu arzusunu memnuniyetle kabul etti ve onları serbest bıraktı.

Evet, Hakk'ı bulmanın, hakikate ermenin tek yolu, Kur'an'a iman ve onun gereği ile amel etmektir. Çünkü, Kur'an, insanlığı mutlak hayır ve hakikate sevk etmek için, bizzat Allah-ü Teala tarafından gönderilmiş mukaddes bir kitaptır. İnsanın dünyevi ve uhrevi saadetini gösterecek ve olgunlaştıracak olan O'dur. O, insanı iman ve tevhide; ubudiyet ve kulluğa, kardeşlik ve sevgiye davet eder. İman ve salih amele ait ölçülerin en güzelini O vazetmiştir. İslamiyet ancak ve ancak O'nun ölçüleriyle yapılanmıştır.

Şeyh Cüneyd de babasının akıbetine uğradı. Yerine geçen oğlu Şeyh Haydar da aynı gayeyi takip etti. Bütün gayret ve ihtiraslarına rağmen o da siyasi amacına eremedi. Nihayet oğlu Şah İsmail, babasının ve dedelerinin rüyalarını gerçekleştirmeye maalesef muvaffak oldu. 13 yaşında iken Anadolu'daki müritlerinden teşkil ettiği bir orduyla, o gün İran'da hakim olan Akkoyunlulara harp ilan etti ve Akkoyunlu hükümdarını devirerek irşat postundan saltanat tahtına çıkmaya muvaffak oldu ve Safeviler Devleti'ni kurdu.

O'nun sarsılmaz ve muhteşem kurallarının dışında hiçbir hakikat yoktur ve aranılmaz. O'nun güzel görüp tasdik ettiği Her şey hakikat; çirkin bulup reddettiği Her şey ise uydurmadır. O'nun tesis ettiği İslamiyet köhne hurafeleri, batıl inanışları, rezalet ve fuhşiyatı şiddetle reddeder. Şu halde, bütün Müslümanlar, itikada, ibadete, ahlaka, helale, harama, zikre, fikre, muhabbete ait kutsi hakikatleri, O'nun terazisiyle tartacaklardır.

Kur'an ayetlerinin Allah'a ait beyanları her insanı ikna edecek bir kuvvettedir. Sıradan halk, O'nun beyanının sadeliğine meftun, bilim adamları da fesahat ve belagatına hayrandır. ?Kalpler O'nun zikriyle tatmin olur.? ve her seviyedeki fikir erbabı, inanma ihtiyacını O'nunla karşılarlar, O'na uymakla kemale ererler. Kur'an, insanları tefekküre teşvik etmiş ve bunun ölçülerini aklın eline vermiştir. İnsanlar ancak O'nun ders verdiği ölçülerle kainat Kitabı'nı okuyabilmişler ve O'ndaki gizli hakikatlerini keşfedip Haliklarını, Mabutlarını bulabilmişlerdir. O, hayatın karanlık ve fırtınalı yollarını aydınlatmak için aklın eline verilen bir ilahi meşaledir. Güneş, madde alemini aydınlattığı gibi, Kur'an da maneviyat alemini aydınlatmak için nazil olmuştur. Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurulmaktadır: ?Gerçekten bu Kur'an, insanları en doğru yola götürür.? (İsra, 9)

Aslında bir Müslüman?ın veya bir tarikatın Hz. Ali muhabbetini meslek ve meşrebine esas almasının dinen hiçbir mahzuru yoktur. Diğer sahabelere tecavüz etmemek, Kur'an ve Sünnet'in ışığında namazını kılmak, orucunu tutmak ve diğer sorumluluklarını yerine getirmek kaydı ile, Hz. Ali ve Ehl-i Beyt muhabbetini rehber edinmenin hiçbir mahzuru yoktur.

Gerçek şu ki, Kitap ve Sünnet'i bilen ve gereği gibi yaşayan hakiki bir Alevi, ancak Allah-ü Teala'yı ma'bud olarak tanır. Kendisini, İslamiyet?in bir ferdi olarak bilir, Peygamberimizi, en son Peygamber, Kur'an-ı Kerim'i de son semavi kitap kabul eder. Bu sun?i ayrılığın ortadan kalkmasının tek yolu, Kur'an'ın ışığı altına girmek ve O'nu yegane ölçü kabul etmektir. Nitekim Cenab-ı Hak Kur'an-ı Kerim'de, ?Hepiniz Allah'ın ipine sımsıkı sarılınız ve ayrılmayınız.? buyurmakla, bütün Müslümanların Kur'an etrafında toplanmasını emretmektedir. Müslümanların birlik ve beraberlikleri ancak böylece temin edilebilir, ayrılıklar O'nun prensipleriyle ortadan kaldırılabilir. Her türlü hurafe ve safsatalardan ancak böylece uzak kalınabilir.

Bununla beraber Şah İsmail Anadolu'dan elini çekmedi. Zaman zaman birçok halifeler göndererek Anadolu'daki nüfuzunu kuvvetlendirmek için çalıştı. Bu çeşit faaliyetler, Çaldıran Muharebesi'ne kadar artan bir hızla devam etti. Bu muharebeden sonra İran'la Osmanlı Devleti arasında kesin hudutlar çizildi. Böylece Erdebil sofileriyle Anadolu arasındaki irtibat kesilmiş oluyordu. Bunun neticesi olarak Anadolu'daki müritler, pirlerin tesirinden gitgide uzaklaştılar.

Bu Şeyh'in asıl amacı, gerek İran'da, gerekse Anadolu'da müritlerini çoğaltarak irşat postundan saltanat tahtına, şeyhlikten şahlığa geçmekti. Ancak bu arzusuna nail olamadan ölünce, yerine oğlu Şeyh Cüneyd geçti. O da babasının gizli emelini sürdürmeye devam etti. Bunu hisseden o zamanın İran hükümdarı Cinahşah, kendisini İran'dan sürdü. Bunun üzerine Şeyh Cüneyd Anadolu'ya geldi. Onun altı yıl süren bu Anadolu ziyareti, tarikatına çok mürit kazandırdı.

Batıdan doğuya Türk göçleri, daha Anadolu'nun orta, güney ve doğusunun önemli bir bölümü ile İran'daki İlhanlı hakimiyetinin 14. yüzyılın başlarında zayıflaması üzerine İlhanlı beyleri arasında baş gösteren üstünlük mücadeleleri esnasında başlamıştı. İran'da devlet kuran Karakoyunlular Muş'tan, Akkoyunlular ise Diyarbakır'dan göç etmişlerdi. Safeviler devrinde ise bu göçler öncekilerle kıyaslanamayacak seviyeye ulaştı. Anadolu'dan İran'a giden Ustacalu, Rumlu, Tekelü, Dulkadir, Türkmen, Varsak gibi aşiretler siyasi ve askeri açıdan İran'ın kaderini belirleyen aktörler haline geldiler. Anadolu'da yaşayan Safevi taraftarı Türkmenler'in tamamı değil, yalnızca bir kısmı İran'a gitmişti. Şah İsmail ve daha sonraki şahlar, gerek yeni insan gücü kazanmak ve batıya doğru genişlemek, gerekse rakiplerini, yani Osmanlılar'ı zayıflatmak için Anadolu ile ilgilenmeye devam ettiler. İran'dan gönderilen casus ve halifeler, Anadolu'da yeni Safevi taraftarları kazanmaya ve mümkün olursa Türkmenler'in İran'a göçmesini sağlamaya, nezir ve sadaka ismiyle toplanan paraların şaha ulaştırılmasını temin etmeye çalıştılar. İpek ticareti üzerindeki hakimiyet mücadelesi de iki devlet arasında önemli bir çekişme sebebiydi. Tebriz ile Bursa arasında yoğun bir kervan ticaretine konu olan ipek hem Osmanlı hem de İran ekonomilerinin en önemli gelir kaynaklarından birisiydi. Benzer bir mücadele Safeviler'den önce İran'a hakim olan Akkoyunlular ile Osmanlılar arasında da yaşanmıştı. Safevileri tarih sahnesinden silmek isteyen Yavuz Sultan Selim, İran'dan ipek ithal edilmesini yasaklamıştı. İkinci Bayezid'in hükümdarlığının son yıllarında Anadolu'dan giden Türkmenler'in kurduğu Safevi Devleti, Osmanlılar için bir tehlike arzetmeye başlamıştı. Şah İsmail'in halifelerinin Anadolu'daki Türkmenler arasında yaptığı propaganda İran'a büyük bir göçe sebep olmuştu. Şah'ın tesiri Rumeli'ye doğru yayılıyordu. Osmanlılar, İkinci Bayezid devrinden itibaren Safevi tehdidinin farkına varıp, Anadolu'da huzuru sağlayabilmek için Safevi propagandasını engellemeye çalıştılar. Ancak hasta olan İkinci Bayezid bu tehlikeyi önleyebilme hususunda düzgün adım atamadı. Sadece bazı ufak tedbirler alındı. Bunlar propaganda aracı olarak kullanılan Safevi paralarının Osmanlı ülkesinde bulunmasının yasaklanması, Türkmenlerin İran'a göç etmesinin önlenmeye çalışılması ve 16 bin Türkmen'in Mora'ya sürülmesiydi. Ancak bunlar yeterli olmadı. Tehlikenin farkına varan Trabzon Valisi Şehzade Selim kendi başına Safevi topraklarına akın yaptı. Şah İsmail'in durumu şikayet etmesi üzerine, şehzade babası tarafından azarlandı.

Bu tarikatın Anadolu'da kalan mensupları, Erdebil tekkesinden aldıkları tesirle, kendilerinin dışında kalan Müslümanları Ehl-i Beyt'e gerektiği gibi muhabbet beslemedikleri zannına kapıldılar. Onların bu anlayış ve davranışları diğer Müslümanlarla aralarında bir soğukluk ortaya çıkardı. Bu soğukluk, zamanla ayrılığa dönüştü. Bu ayrılık sonucunda, Erdebil tekkesine bağlı Anadolu Türkleri medreseden uzak kaldıkları için, İtikada, ibadete,... ait birçok hükümleri gereği gibi öğrenemediler. Sadece babadan oğula intikal eden birtakım telkinlerle yetindiler.

Yavuz'un İran seferi sırasında Anadolu'da Şah İsmail'i destekleyen 40 bin Türkmen'i öldürttüğü söylenir. Ancak bu bilgi devrin kaynaklarından sadece İdris-i Bitlisi'nin "Selim Şahnamesi"nde vardır. Çaldıran seferini ve Safeviler'le yapılan mücadeleyi anlatan Yavuz döneminde yazılmış olan diğer tarih kitaplarında Türkmenler'e yönelik böyle büyük çaplı bir katliamın olduğuna dair bir bilgi bulunmaz. Dönemin kaynakları incelendiğinde, Yavuz döneminde bazı Türkmen aşiretlerinin sürgüne gönderildiği, bazı Türkmenler'in ise takibata uğratılıp öldürüldükleri görülür. Ancak o günün şartlarında nüfus açısından çok büyük bir rakamı ifade eden 40 bin kişinin öldürüldüğü iddiaları gerçeği yansıtmaz. 16. yüzyılın başlarında Anadolu'da Sivas, Tokat gibi şehirlerin nüfusunun 3-4 bin kişiden oluştuğu dikkate alındığında 40 bin rakamının 10-15 şehrin tamamen yok edilmesi manasına geldiği, bunun da, o dönemde bu kadar büyük nüfus eksikliğine rastlanılmaması sebebiyle doğru olamayacağı anlaşılacaktır. Yavuz'un, Safevilerle mücadelesi üzerine geniş araştırmalarda bulunan Jean-Louis Bacque Grammont, "Padişahın o tarihte 40 bin kişiyi kılıçtan geçirttiği iddiasını doğrulayacak hiçbir delilin bulunmadığını" belirtir. Yine Türkmenler üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Tufan Gündüz, o dönemde bir köyün nüfusunun 10-50 haneden oluştuğu hesaba katılırsa 40 bin kişinin öldürülmesinin 1000-2000 köyün yok edilmesi demek olacağını belirtip, Anadolu'da o tarihte bu kadar büyük bir nüfus eksilmesi olmadığını, Osmanlı vergi sayımlarında böyle bir durumun görülmediğini söyler. Ayrıca Osmanlı tarih yazarlarının padişahlarının şan ve şereflerini artırmak amacıyla rakamları abarttıklarını belirtir.

İRAN'IN İNSAN KAYNAĞI ANADOLU

Sadece bir şeyh değil, aynı zamanda bir?seyyid? unvanı ile de dolaştığı için beklediğinin çok üstünde taraftar topladı. Artık Erdebil tekkesi Anadolu'da güçlenmiş, küçümsenmeyecek kadar büyük bir etki sahasına sahip olmuştu.

İLK OSMANLI PADİŞAHLARI VE ALEVİLİK

YAVUZ 40 BİN TÜRKMENİ ÖLDÜRTMEDİ

Bunların bu fedakarane gayretleri ve karşılıklı diyalogları, gidip gelmeleri devam etti. Hatta Erdebil'den gönderilen ve şeyhin?halifesi? olarak isimlendirilen şahıslar, Anadolu'da?nezir? ve?sadaka? namıyla para topluyor ve bu paraları gizli olarak İran'a gönderiyorlardı. Böylece Erdebil Şeyhi'nin tekkesi gittikçe genişliyor, müritleri çoğalıyordu.

1511 Nisan'ında Osmanlı topraklarında meydana gelen Şahkulu isyanında Antalya'dan Bursa'ya kadar olan bölge yakılıp, yıkıldı. Ordu, devletin geleceğini tehdit altında görünce yaşlı padişahı tahttan indirip yerine valilik döneminden itibaren bu tehlikenin farkına varan Şehzade Selim'i geçirdi. Sultan Selim, İran üzerine sefere çıkmadan önce dönemin önde gelen din adamları İbn Kemal ve Sarı Gürz'den Safeviler'le savaşmanın meşru olduğuna dair fetva aldı. Safeviler üzerine yürüyen Osmanlı ordusu, Doğu Anadolu'nun coğrafi şartları ve çevrenin iaşe-ikmal açısından Safeviler tarafından elverişsiz hale getirilmesi sebebiyle çok zor bir duruma düştü. Yavuz'un sert tedbirleriyle ilerleyen Osmanlı kuvvetleri Çaldıran'da 23 Ağustos 1514'te karşılaştıkları Safevileri ateşli silahlarıyla büyük bir mağlubiyete uğrattı. Çaldıran Savaşı'ndan sonra Doğu ve Güneydoğu Anadolu, Tebriz ve Azerbaycan Osmanlılar'ın eline geçti. Safeviler bir müddet sonra Tebriz ve Azerbaycan'ı tekrar ele geçirdiler. Anadolu toprakları ise Osmanlı hakimiyetinde kaldı. Osmanlı-Safevi siyasi hakimiyet mücadelesi Osmanlı yönetiminin Alevi Türkmenler'e karşı olumsuz bakmasına sebep oldu. Safevi yönetimi de kendi topraklarındaki Sünniler'e karşı hareketlerini sertleştirdi. Osmanlılar, Aleviler'i itikadi bozuklukla suçlayıp katlederlerken, Safeviler de Sünniler'i kılıçtan geçirdiler. Saim Savaş'ın "XVI. Asırda Anadolu'da Alevilik" isimli eserinde bu çatışmanın ulaştığı boyutların nerelere vardığı teferruatlı olarak anlatılır. Osmanlı tarihçileri, eserlerinde Şah İsmail'e, yani düşman olarak görülen bir devlete katılan Türkmenler'i aşağılamak için Türkler için etrak-ı biidrak, yani idraksiz Türkler gibi sözler kullanmaya başladılar. İki devletin siyasi çekişmesi zamanla dinimezhebi bir durum da aldı ve Anadolu'daki Müslüman Türkler, Alevi ve Sünni olarak ikiye ayrıldı.

Hangi fiil ve hareketlerin, hangi hal ve tavırların Cenab-ı Hakk'ın rızasını, hangilerinin de gazabını celp edeceğini; neyin hak, neyin batıl ve neyin hata, neyin doğru olduğunu yine Allah'ın Kitabı ve O'nun sevgili Peygamberinden öğrenecektir. Her Müslüman, kendi inanç ve ibadet dünyasını, bu iki hakikatin rehberliğinde gerçekleştirmekle sorumludur. Nelere, nasıl inanmakla iman dairesine gireceğini ve hangi amelleri işleyip nelerden çekinerek İslam dairesinde kalacağını yine bu iki esastan, yani Kur?an ve Sünnet'ten öğrenecektir.

16. Yüzyıl'da Osmanlı İmparatorluğu ile Safevi devleti arasında yaşanan siyasi çekişme zamanla mezhep mücadelesine dönüşünce Anadolu'daki Müslüman Türkler Sünni ve Alevi olarak ikiye ayrıldı. Günlerdir Başbakanımız Tayyip Erdoğan'ın Alevi kardeşlerimizle Muharrem Orucu iftarı yapıp yapmaması tartışılıyor. Anadolu'daki Müslüman Türkler'in Alevi-Sünni olarak ikiye ayrılması 500 yıl önce meydana gelen Osmanlı- Safevi siyasi çekişmesinin bir sonucudur.

Son zamanlarda İkinci Bayezid'a kadar ilk Osmanlı padişahlarının Alevi olduğu, Yavuz'dan sonra Sünnileşmenin başladığı sık sık söylenir oldu. Yine Yavuz'un Mısır seferinde sonra Eş'ari düşüncenin Osmanlı topraklarına geldiği, bu yüzden de Osmanlı yönetiminin tutucu bir görüşe kaydığı da diğer bir iddia. Ancak iddia sahipleri hiçbir tarihi destekleri olmadan konuşuyorlar. Maturidiliği bırakıp Eş'ariliğe geçen bir tane Osmanlı padişahı var mı? Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk kurulduğu dönemlerde padişahların çevresinde fakih, yani fıkıh alimi unvanlı birçok kişinin bulunuyordu. Ayrıca ilk medresenin 1331 gibi çok erken bir tarihte İznik'te kurulduğu da unutulmasın. Orhan Gazi'den itibaren Osmanlı padişahlarının yaptırdığı camileri ne yapacağız. İlk dönem yazılan dini literatürdeki eserler de Sünni düşüncenin mahsulü eserlerdir. Osmanlı İmparatorluğu ilk dönemlerden itibaren Sünni İslam anlayışının ön planda olduğu bir devlet olmuştur. İddiaların hiçbir tarihi dayanağı yoktur.

Madem ki, bütün Müslümanların ölçüsü Kur'an ve Sünnet'tir, o halde bir Müslüman beşeri her fikri, her iddiayı, her inancı, her itikadı Kur'an'a ve O'nun birinci derecede tefsiri olan Hadis-i şeriflere göre değerlendirecek ve muvazene edecektir. Kur'an-ı Azimüşşan, imanın birinci rüknü olan?Allah'a iman?ı bizlere ders verdiği gibi, ?melaikelere, semavi kitaplara, peygamberlere, ahirete, kadere iman? etmeyi de ders verir. Bir insan, ancak iman hakikatlerine Kur'an'ın bildirdiği gibi iman etmekle mümin olur. Hem Kur'an-ı Kerim, Allah-ü Teala'nın bütün emir ve yasaklarından ibaret olan İslamiyet?i müminlere talim etmiştir. Bir mümin, bu emir ve yasaklara harfiyen uymakla kamil bir Müslüman olur.

Afyoncuyu okuyorum ve habertürkde Bardakçının kankisi olarak takip ediyorum doğru söylediği konulardan biride budur...

Osmanlı-İran savaşları genellikle Sünni-Şii mücadelesi, yani dini-mezhebi bir çatışma olarak değerlendirilir. Ancak meselenin bu şekilde tek bir sebebe indirilerek, izah ve ifade edilmesi yüzünden iki devlet arasındaki ilişkilerde siyasi, askeri, toplumsal ve ekonomik sebepler gözardı edilmiştir. Osmanlı-Safevi rekabeti, en genel anlamıyla, Doğu ile Batı'nın binlerce yıldan beri süregelen Anadolu üzerinde hakim olma mücadelesidir. Şah İsmail liderliğinde 1501'de kurulan Safevi Devleti, Anadolu Türkleri tarafından İran'da kurulmuş bir Türk devletidir. Safevi Devleti'nin asıl kurucuları Antalya, Maraş, Amasya, Sivas ve Tokat gibi Anadolu'nun çeşitli bölgelerinden, Erdebil şeyhlerinin davetine uyarak İran'a gidip, bölgedeki Akkoyunlu hakimiyetini yıkan Anadolu Türkleri'dir.

Bir fende terakki etmek için, o fennin kanunlarına uymak bir zaruret olduğu gibi, hak ve hakikati bulmak için de, Kur'an ve Sünnet'in düsturlarını rehber kabul etmek son derece gereklidir. Evet, insan Cenab-ı Hakk'ın zatını, sıfatlarını ancak Kur'an'ın ve Sünnet'in irşadıyla bilebilir. Nereden gelip, nereye gittiğini, dünyadaki görevinin ne olduğunu, gideceği ahiret aleminin mahiyetini, hakikatini ve o alemde nelerin makbul, nelerin merdut olduğunu, ancak bu iki vesile ile anlayabilir.

ÇALDIRAN'DA BÖLÜNEN TOPLUM