-Kendilerini teyit ediyorlar?

Bir polis ya da bir görevli yok mu derken, şoför metrobüsü çalıştırıp son hızla son duraktan kaçtı. Kaçarken de durdurmak isteyen olaya tanık yolculardan birinin kolunu yaraladı.

Doğal olarak yerimden kalkarak olaya müdhale ettim:

Günümüz gerçekleri açısından meseleyi değerlendirdiğimizde bunun gerçekçi bir tespit olduğunu görürüz. Zira Osmanlı, bir değil; birkaç defa Avrupa doğurmuştur. Cihan harbiyle İslam alemi parçalanmış.. bu parçalar hamisiz kalmış. Batı kriterleri, İslami dinamiklerin yerini alıp, koca bir bölgede bütün değerler alt üst olmuştur. Evet uzun zaman, bir koca coğrafyada gördüğümüz şeyler hep Akif'in ifadesiyle: Harap eller, yıkılmış hanumanlar, kimsesiz çöller, başsız ümmetler, emek mahrumu günler, fikr-i ferda bilmez akşamlar oldu.

-Çok farklı Mevlana algıları oluşmaya başladı. Oryantalist söylemden beslenerek Mevlana?yı hümanist, panteist hatta şaman olarak gören anlayışlar var?

Katiyen, mümkün değil. Çünkü bir silsile meselesidir tarikatlar. Silsile Hz. Ebubekir?e ya da Hz. Ali?ye, oradan da Peygamber Efendimiz?e dayanacak. O zincirin halkası üç nesildir koptu. Bu, bir seyr-i süluk, yani insanın yetişmesi meselesidir. Onu görmesi için de tarikatların açık olması lazım. Seyr-i süluk gören insanlar 50?li, 60?lı yıllarda öldüler. Mevlevi tarikatı, Osmanlı toplumunda en elit sınıfın tarikatıdır. Baktığımız vakit, bu insanlara en son misal Ahmet Avni Konuk?tur. Hafız olmuş, İslami ilimleri öğrenmiş, Farsça öğrenmiş, musiki öğrenmiş, Mesnevi öğrenmiş, hepsinden icazet almış. Ölümü de 1938.

Bediüzzaman ise:

Bunu Batı, Doğu diye düşünmemek lazım. Bir insan, Kuran?ı kendini düzeltmek için de okur, kendini teyit etmek için de... Mesnevi de aynı. Din, bence insanın kendini düzeltmesi için bir nasihattir. İnsanların çoğu ise kendini teyit etmek olarak görüyor. Bugün herkes diyor ki, ?Vaav, Mevlana?nın kitapları ABD?de best seller olmuş.? Peki, o tercümelere hiç baktınız mı? O kitaplar, en çok Kaliforniya?da satılıyor. Niye? Çünkü Divan-ı Şems-i Tebrizi?yi sümme haşa, iki homoseksüelin arasındaki geçen aşkın şiiri diye okuyorlar. Los Angeles?a gittiğiniz zaman toplumun yüzde 60?ı homoseksüel. Öyle takdim ederseniz, öyle okurlar.

-Neyde bir Erguner ekolü var. ?Kutbün nayi? sayılan dedeniz Süleyman Erguner, babanız Ulvi Erguner, siz ve kardeşiniz Süleyman Erguner.

Onlara benzeterek. ?Mevlana, Müslüman değil, filozoftu.? diyeceğiz. Bunu musiki için de yapıyoruz. Makamlarla bestelenmiş musikimiz çok sesli yapılmaya çalışılıyor. Avrupalılarınkine benzesin diye? Yoksa geri kalacak! Avrupa?da oryantalizm bitti. Şimdi kendini Mevlevi şeyhi ilan eden ABD?li Yahudiler, İsviçreli insanlar var. Kendilerine Mevleviliği ileri götürmek gibi bir misyon edinmişler. Bugün oryantalist biz olduk. Kendi değerlerimize egzotik bakıyoruz.

? Avrupa, bir İslam devletine hamiledir, günün birinde onu doğuracak; Osmanlılar da Avrupa'ya hamiledir; o da onu doğuracak.. cevabını verir.

ülke dönüşüm geçiriyor.. birileri sevgilisinin başını kesiyor diğeri çocuğunu kenbdi eliyle öldürüyor

Bu da büyük bir yalan. Bunu bizim birader icat etti. Mevlevi geleneğinde neyin iyisi, kötüsü diye bir şey yok. Son devrede yaşayan üç büyük neyzen vardır. Bir tanesi Hayri Tümer?dir, bir tanesi rahmetli dedemdir, bir tanesi de Halil Dikmen?dir. Hayri Tümer?in tavrı, Neyzen Tevfik?te de gördüğümüz gibi çok eskide çalınan ney tavrıdır. Süslemeli, hareketli nağmeler yapar. Dedem bunu daha uzun seslerle icra etmiş. Halil Dikmen, Avrupa?ya gitmiş. Bakmış insanlar vibrato kullanıyor, onu neye tatbik etmiş. Kendi zevkine uymayana kötü demek doğru değil. Ben, Mevlevilikle ilgili konularda insanları tenkit ederken, doğrunun sana, bana göre değişmeyeceğini esas alıyorum. Biz musikiden bahsediyoruz, insanların zevklerinin farklı olması normaldir. Bu da bir zenginliktir.

Oya Ersoy,

Aksiyon, 24 Aralık 2007

Makamda seyir dediğimiz çok uzun sesler kullanmış dedem. Vibrato kullanmamış.

Reddetmeniz için geçmişe sahip olmanız gerekir. Ama üç, dört nesildir Türkiye?nin insanı ona sahip değil. Bizim sorumuz, ?Dünümüzden bugüne yarayacak bir malzeme bulabilir miyiz? olmalı. Mevlana da bunlardan bir tanesi. Fakat?dün, bugünden daha iyidir? kavgasına girince, faydası olmuyor. O zaman Mevlana?yı anlamaya çalışmıyor, bir polemik çıkarıyorsunuz. Sempozyumda herkes ney hakkında konuştu. Ama o günün akşamı, Çırağan?daki yemekte, ney hakkında konuşan insanların hiçbirisi neyi dinlemedi.

Dar?ül Elhan?da bir tasnif heyeti kuruluyor. Zekai Dede?nin oğlu Ahmet Efendi, Rauf Yekta Bey, Saadettin Heper?in üstlendiği görev Mevlevi ayinlerini, ilahileri, naatları tasnif etmek. Rauf Yekta Bey?e diyorlar ki?Üsküdar?da Gülşeni Tekkesi?nde natı şu şahıs biliyor. Yanına git ve kayda al.? Adamı buluyor, ?Ben Rauf Yekta, siz o dönem okunan şu natı bilir misiniz? diye sorunca, adam?Yok efendim, bu da nereden çıktı? diyor etiketlenme korkusundan. Ve adam ikna edilemiyor.

SEN BU GENÇLERİ ÜZMEZİN ASİSTANLIĞINAMI ATADIN?AYIP DEĞİLMİ?

-Tekkeler kapatılınca, elit kitlenin marjinalleştiğini iddia ediyorsunuz?

üzmez dedelerinden öğrenecekler abisi.. daha toy çocuklar.. psikolojisi bozulmaması lazım tabi..

Kameradan izliyorlarmış!

Aşağıdaki mektubu, sizi de en az benim kadar sinirlendireceğini umarak aynen yayımlıyorum:

-Mevlana Celaleddin-i Rumi?nin doğumunun 800. yılı nedeniyle Kültür Bakanlığı?nın düzenlediği sempozyumda en ilginç sunumlardan birini yaptınız: ?Türkiye?nin modernleşme sürecinde değişen Mevlevilik.?

Durum anlaşıldı. İki şoför, işi gücü bırakmış, metrobüste bulunan kameradan gençleri izliyorlarmış. Bu yetmezmiş gibi araç kullandığını unutup, bir de yanındaki bir başka şoför arkadaşıyla gençlerin dedikodusunu yapıyormuş.

Halkevleri Genel Sekreteri

Metrobüsün şoförü, yolcu olarak binen ikinci şoför, son durakta yetkili olan kişi... Üçü de İETT görevlisi.

Şahsi meselelerle başka şeyler karıştırılıyor.

Daha da önemlisi 15 yılda kökleşen kadroların ve zihniyetin estirdiği?ahlak? ve?namus? terörü karşısında yaşanan suskunluk, ?Polise giderseniz haksız çıkarsınız? tehdidiyle, yani devletin kolluk güçleriyle teminat altına alınırken, bu tokadı münferit olarak değerlendirmek mümkün mü?

?Kutbün nayi? kavramını bizim birader icat etti. Ben ona tamamıyla karşıyım. Çünkü öyle?kutbün nayi? gibi bir tarafı yok. Kardeşim kitabında yazmış, neyzenler üçe ayrılır diye. Kardeşim de yazsa, böyle bir gelenek yok. İnsanlara öyle mertebeler verilmez. Benim dedem iyi bir neyzendi. Hepsi bu.

Biz yine hep birlikte şikayet edecek bir görevli aradık ve bulduk. Görevli kaçan metrobüs şoförünü tespit etmek yerinde çocuklara nasihat verdi:

Hıristiyanlığa mensup insanlar, Hz. İsa?yı misal alarak yaşıyorlar. Hz. İsa bir insanın tabii ihtiyacı olan şeylere meyletmemiş. Hıristiyan papazların hayali de İsa gibi olmak. Toplumun dışında yaşıyorlar. Hiç kimse, başı örtülü bir rahibeye?Aç başını.? demiyor. Bir dünya hayatı var ve din de bu hayatın dışında. Bizim dinimiz ise bunu ayırmıyor. Doğru olan da bu. Batı?da olunca dindar, bizde niye hayatın dışına itiyorsun? Laik olmak ve olmamak, din ve dünyayı ayırmaktır esasında. Din ve devleti ayırmak değil. Halbuki bizde din ve dünya aynı. Müminlik, hayatın her anını inandığın üzere yaşamak içindir. Dünya, ahiretin tarlasıdır. Ama Hıristiyanlıkta dünya ayrı, din ayrı. Laikliği din ve devlet arasındaki ilişki gibi görmek, devletin bütün dinlere eşit bakmasını gerektirir. Bu mümkün değil. Çünkü bizde devlet, ?Dindar isen git başka yerde yaşa.? diyor. Fransız tipi laiklikte ise bu tam tersi. Maksadı, devleti din ile kurmamak, dini de devletle zedelememek. Bunun temeli de din ve dünyanın Hıristiyanlıkta birbirinden ayrılmış olmasıdır.

-Bahsettiğiniz travma, Cumhuriyet?in Osmanlı?ya karşı reddiyeye uzanan bakış açısından mı kaynaklanıyor?

Hayatım boyunca ney satın almadım. Bir şey öğrenmek için kimseye de para vermedim. Şimdi kalkıp da satın almadığım şeyi satmaya, para vermediğim şeyden para talep etmeye hakkım yok.

-Peki bundan sonra böyle bir mensubiyet oluşturulabilir mi?

-Dedeniz, İstanbul Radyosu?nun ilk neyzeniydi. Ardından da İstanbul Radyosu Türk Müziği Bölümü?nün müdürlüğünü yapan babanız geldi. Bu bağlamda, koro mantığının usulü yok ettiği gibi önemli bir saptamanız var. Halktan ve tarihten kopuk bir koro anlayışından dem vuruyorsunuz.

-Ney çaldığından ötürü radyoda kovulmaktan beter edilen bir çocuk olarak geleneksel müziğin dışlanmasını bizatihi yaşadınız...

-Din gerçekten de folklora mı indirgendi?

Tartışma hararetlendi, metrobüs saat 17.15?te Söğütlüçeşme?ye, son durağına yanaştı. Metrobüste bulunan herkes, olayın mağduru çocuklarla birlikte şikayet edecek merci aradık.

Ne yapıyordu bu gençler? Genç erkek, sevgilisinin omzuna başını yaslamış. Ve belli ki birbirlerine sevgilerini anlatıyorlardı. Gençlerin birbirlerini sevmesine tahammülsüzlüğün, düşmanlığın kaynağı ne? Bizim vergilerimizle maaşı ödenen bu şoför, kontak kapatıp bir genç çocuğun yüzüne tokat yapıştırma meşruiyetini nereden alıyor?

01 Haziran 2009 / 16:58

Ayrıca İETT?ye şikayette bulunun. Bunlar üstünü kapatırlar.? Olaya tanık olmak için telefon numaralarımızı verdik, yolculardan biri cep telefonuyla tartışmaları çekti. Ancak umutsuzum. Muhtemelen 18 yaşından küçük bu iki genç şikayetçi olmaktan çekinecekler.

-Fransa?da yıllardır yaşayıp, Mevlana düşüncesinin Batı?daki filizlenmesinin tanığı olarak, nasıl bir değişim gözlemliyorsunuz?

Müzikte bir aşağılık kompleksi yaşıyoruz. Peter Gabriel?le çalıştığı için o Türk müzisyen değerli oluyor. Keşke bizim insanımız, neyi Peter Gabriel?den önce keşfetseydi.

-Erguner ekolüne?tekke ekolü? adı verebilir miyiz?

Bir insan kimi severse ona benzer. Mevleviliği seversen, Mevlana?yı seversin. Mevlana?yı seversen, Resulullah?ı seversin. Resulullah?ı seversen, Müslüman olursun. Mevlana?ya yüklenen şeyler, toplumun görmek istediği şeyler. Mevlana değil, o. Bugün gelseydi, bütün söylenenleri dinleseydi, hepsini sopayla kovalardı. Mesnevi?yi Fransızcaya çeviren Eva Meyerovitch bir gün bana dedi ki, ?Mesnevi?de açık hikayeler var. Bunları yazmaya utanıyorum. Bunları Latince yazacağım.? Dedim ki, ?Eva Hanım, bunu Hz. Pir söylediyse düzeltmek sana düşmez. Belli ki bir maksadı var.? Beni dinlemedi, o sözleri Latince koydu. O sözlerin arkasında gayet güzel manalar vardı. Utanacak ne var! Bakın, eğer Avrupalılar ilgilenmeseydi, Mevlana bugünkü konumuna gelmezdi. İslam?ı da bize Avrupa öğretsin diye bekliyoruz. Halbuki tam tersi olmalı. İnternete girin, ne saçmalıklar bulacaksınız. 30-40 senedir, her gece en az 10-15 sayfa Hz. Pir?in eserini okuyan bir adamım. Eşim bana?Evlendiğimizden beri aynı kitapları okuyorsun.? der. Böyle biri olarak eminim ki Mevlana hakkında söylenenlerin yüzde 90?ı yanlış ve kasıtlı.

-Eski ve yeni dil arasındaki makas açılırken, eskinin müziği nasıl anlaşılabilir?

-Nasıl?

Kudsi Erguner: Mevlana şimdi gelse herkesi sopayla kovar

Türkiye?de yaşamaya devam etseydim, birkaç sene hapiste yatmış bir adam olurdum.

hepimiz asistanız...

bizi biz yapan değerlerle girelim gireceksek.. avrupanın gelişmişliğini alalım, demokrasisini, teknolojisini insan haklarını modernitesini alalım ama ahlakımız bize kalsın.. kültürümüz ne rejenere nede dejenere olmasın.

bende çok kez şahit olmuşumdur bazı gençlerin minübüs, otobüs vesaire toplu taşıma araçlarında ön sevişme çalışmalarını, insan eve götürür, otele götürür ne bileyim paran yoksa ormana gidersin, cık cık cık bu gençler hiç yol yordam bilmiyor canım...

-Peki, Müslüman olmadan Mevlevi olunabilir mi?

DEDEM?KUTBÜN NAYİ? DEĞİL; BU, KARDEŞİMİN UYDURMASIDIR

TASAVVUF LAF DEĞİL, HAL MESELESİDİR

LAİKLİK, DİN VE DÜNYAYI AYIRMAKTIR, DİN VE DEVLETİ DEĞİL

Tabii, nasıl ki Türk insanı da aynı şekilde okuyorsa, hatta okumuyor da! Sempozyumda tevhid örneğini verdim. Mevlana, birleşelim dedi! Birleşmeden kasıt nedir? Tevhid. Tevhid?den kasıt nedir? Allah?ın birliğini bilmek. Yalnızca bilmek değil, onunla yaşamak. Biz buna muvahhid diyoruz. Mevlana bundan bahsediyor. Birleşelim demiyor ki! Bu parti sloganı değil ki!

-Mevlevi müziği için de?Folklara mı indirgendi? diye soracağım; ancak?sufi müzik? terimini kabul etmiyorsunuz?

Evet. Hazreti Peygamber, ?Faydalı olmayan ilimden, sana sığınırım Allah?ım.? der. Bu bilgiler kullanılmadıkça faydasız. Vaktiyle bir tarikat şeyhine sormuşlar: ?Fakrın manasını bize anlatır mısın? Hiç cevap vermeden gitmiş. Birkaç saat sonra fakirlik üzerine bir nutukla geri gelmiş. Demişler ki, ?Bu soruyu soralı onca zaman geçti. Neden şimdi cevap veriyorsunuz? ?Siz, bu soruyu sorduğunuzda benim cebimde biraz para vardı. Böyle bir halde fakirlikten bahsedemezdim. Bu parayı tasadduk ettim, geldim. Şimdi konuşuyorum.? cevabını vermiş. Tasavvuf, bir hal meselesidir. Yoksa nakledilen bilgiden bir şey çıkmıyor. Mesnevi?de bir yerde Mevlana hazretleri, ?İsa?nın söylediği sözü sen söyle, bir işe yaramaz. Çünkü ona İsa?nın nefesi lazım.? diyor. Sözün doğruluğu değil, söyleyenin doğruluğu

Hem şikayetçisiniz, hem de savunduğpunuz parti bizi zorla oraya sokmaya çalışıyor iyimi :))))

Bir, iki sene önce orkestra şefi Cem Mansur?la birlikte bir gazeteye röportaj veriyoruz. Cem Mansur dedi ki, ?Biz, Atatürk istediği için var olan bir müziğin temsilcileriyiz.? Sonra bana sıra geldi, ben de dedim ki?Biz de Atatürk?olmasın? dediği halde var olan bir müziğin temsilcileriyiz.?

Nevzat Atlığ?ın bir anısını okudum Hürriyet gazetesinde. Çok güldüm. Nevzat Bey adına da utandım. Kenan Evren bir konser istemiş. Nevzat Bey?in korosunu dinlemeye gidiyor. Konser bitince Evren, ?Ya öldürdün bizi doktor.? demiş. ?Bir daha neşeli bir şeyler yapın.? Bir konser daha olmuş, çıkmadan diyor ki Nevzat Bey, ?Çocuklara söyledim, atış serbest.? Sonraki ifadeleri şu: ?Rahat çaldılar, pek de güzel oldu. Paşanın da hoşuna gitti.? Burada çok önemli şeyler çıkıyor ortaya. Müzisyenleri dizginlediğini kabul etmiş oluyor. Demek ki kendi kabahatini kendisi ikrar etmiş oluyor. İkincisi, devlet kabul ediyor; ama pek de zevk alıyor. Üçüncüsü de, devlet 80?lerden sonra?Oynak bir şeyler çalın.? diyor.

Size de yaranılmıyor be dostum :))

Bunu son zamana kadar yaşadık. Dedem, 1945 senesinde Itri?nin Segah Ayini?ni radyoda enstrümantal olarak çaldığı için, vali telefonla programı kapattırıyor. ?Ayin çalıyor, bu herif.? diye? 63 senesinde rahmetli babam, İstanbul Radyosu?nda ilk defa ramazan programı yapıyor. İlahiler okutuyor. Okuttuğu ilahiler Zekai Dede?nin, İsmail Dede?nin okuttuğu o şatafatlı eski ilahiler. Mahkemeye verildi devlet tarafından. Muammer Sun, o zaman TRT Müzik Daire Başkanı. Üç ay mahkeme sürdü, zabıtlar bende duruyor. Sonra, UNESCO, Konya?da icra edilen ayinin bandını Türkiye adıyla yayımladı ki babamın yaptığı plaklardan biriydi. Nevit Kodallı, bu plağı yayımladı diye UNESCO Daire Başkanı?na hakaret ediyor. Sonra benim bir plağımı yayımladı UNESCO, aynı hakareti yedim. Bir plağım çıktı, 75 senesinde. O zaman Kültür Ataşesi olan Melih Cevdet Anday?a hediye ettim. Adam bana üç saat nasihat etti, ?Böyle saçma sapan şeylerden kendini kurtar.? diye. Sonra arkamızı bir döndük, herkes Mevlevi olmuş!

? Avrupa ve Osmanlılar hakkında fikriniz nedir? der.

Çocukların yanına giderek avukat olduğumu, şoförü hem savcılığa hem de İETT?ye şikayet edebileceklerini söyledim. Yolcular şoföre tepki göstermeye başlayınca şoförle yolculuk sırasında sohbet eden diğer şoför gelerek, ?Şoförün dikkatini dağıtıyorlardı? dedi.

Ahlak zabıtalığına soyunmak

önemli. Türkiye?nin ihtiyacı da bu.

Evet; ama onun tavrı da bizim tavrımızdır. Aynı gelenek devam ediyor. Hocaları farklı da olsa, aynı üslupta çalıyor.

?Şoförü plaka numarasından bulamazsınız, metrobüsün yanında yazan numara lazım, karakola gitmeyin, siz haksız çıkarsınız, iett.gov.tr?den şikayet edin?. Bu sözler üzerine, yine duruma müdahale etmek zorunda kaldım, ?Mutlaka savcılığa şikayet edin.

Ahlak ve namus terörü!

-Ayrılık Çeşmesi adlı kitabınızda yaptığınız bir yorum dikkat çekici: Mevlevilik yordamına uydurulsun diye?şeriat, tarikat, hakikat ve marifet? dörtlemesinde şeriat en baştan en sona taşındı.

POPÜLERLİK KAYGISI, SEVİYEYİ DÜŞÜRÜYOR

İnsanın içinde olduğu bir şeyi tenkit etmesi zor. Ben bunun hem içinde hem dışındaydım. Biraz paraşütle indim sempozyumun içine. Orada çok sivri konular da konuşuldu. Tarikat pirlerinin Mevlana?yı okuması güzel de, şu anki sorunun temeli, modern Türkiye?nin Mevlana?yı kendine nasıl adapte ettiği. Modern Türkiye?de Mevlevilik olabilir mi, olamaz mı? Bunlar önemli sorular. Orada hep dün konuşuldu; halbuki tasavvufun temeli, ?o an?ı dinlemek. Bugünü iyi yaşayabilmek için dünü de iyi yaşamak lazım. Biz dünü iyi yaşayamadık. Bugün ciddi bir kişilik problemi var Türkiye?nin. Herkes ekonomik meselelerden bahs ediyor. İnsanın parası olmaz; ama bir şahsiyeti olur. En çok intihar, ekonomik refahın en fazla olduğu İsveç?te oluyor. Dünü anlamak bize yardımcı olabilir; ama bu sempozyumlarda anlaşılmıyor.

-Kardeşiniz Süleyman Erguner?in sizden dedenize kadar uzanan çizgide yetişmediğini söylüyorsunuz?

Doğrusunu söyleyince, sen yobaz oluyorsun. Mevlana?nın kendi sözlerini oku, böyle şeyin olmadığını görürsün.

BATI BIRAKTI, ŞİMDİ BİZ ORYANTALİST OLDUK

-Kitabınızdaki üsluptan hareketle, doğru bildiğini esirgemeyen yanınız öne çıkıyor. Yaşananları içinize sindiremiyor musunuz?

Türkiye?nin problemlerinden biri de kolun kırılıp yenin içinde kalmasıdır. Yanlış gördüğünüzü söylemediğiniz müddetçe o yanlışlar devam eder. Eflaki Dede?yi okuduğunuzda Hz. Mevlana?nın Sadrettin Konevi ile mücadele ettiğini görürsünüz. Bazı insanlar, diğerlerine misal olma durumunda. O zaman karşınızda binlerce kişi oluyor. Böyle bir insanın yanlışlarını tenkit ettiğiniz vakit, bu bir sevap. Bakın bir misal vereyim. Şimdi Mevlevi şeyhi diye ortalıkta dolaşan Hasan Dede diye biri var. Bu adama, Mevlevi semahının nasıl olduğunu bizler öğrettik. Ömründe hiç Mevlevi semahı görmemiş bir adam. Niye? Üsküp?ten gelmiş, çocukluğunda Üsküp Mevlevihanesi?ni görmüş. İtibar ettik adama. Üç gün sonra şeyhliğini ilan etti. Ama adamın yaptığı yanlışlıklar var. Bana geliyor, ?Mevlevilikte namaz kılınmaz. Bu nerden çıktı? diyor. Bunun yalan olduğunu söylemezseniz, buna iştirak edersiniz. Mesela, bir hafız arkadaşı davet etmişler, onun meclisine. Kur?an?a başlarken Euzü Besmele çeker çekmez, ?Bizim aramızda şeytan yok.? demiş. Bunun bir eşeklik olduğunu söylemezsem, ben de eşeğim.

DEVLET, MOĞOL ORDUSU GİBİ

Mısır Ezher Üniversitesi eski hocalarından meşhur Şeyh Bahit Efendi, bir seyahat münasebetiyle İstanbul'a geldiğinde; doğunun sarp, yalçın kayaları arasından zuhur ile, gelip İstanbul ulemasını ilzam eden Bediüzzaman'a karşı ulema, Şeyh Bahit'den bu genç hocayı ilzam etmesini isterler. Şeyh Bahit bu teklifi kabul ederek bir münazara zemini arar. Ve bir namaz vakti Ayasofya Camii'nden çıkıp Bediüzzaman'la çayhaneye oturduğunda bunu fırsat telakki eder ve Üstad'a:

?Birine tokat atamazsın. Buna hakkın yok!?

Okuyan da anlamıyor, anlasa doğru düzgün telaffuz edecek. Uzun heceleri açmıyor, telaffuzu olmadığından. Bir yandan müzikal, bir yandan kültürel problem. Kimse açıp da Baki?nin, Nebi?nin Divan?ını mı okuyor? Batı klasik müziğinde adam, yüzyıllar önce Versay Sarayı?ndaki bir balo için bir müzik bestelemiş. Bugün Versay Sarayı?nda aristokratlar balo mu veriyor? Şimdi olmayan bir dans için?menuet? besteliyorsunuz. Demek ki bu, yaşamayan bir kültürün prestiji haline gelmiş. Niye? Çünkü Avrupalı kendi kültürüyle iftihar edebiliyor. Biz?Osmanlı kültürünü yaşatacağız.? diyoruz. Yaşatamazsın, yok böyle bir şey. Bitti. O zaman ne yapıyorsun? Halka indiriyorsun, ilahiyi oyun havası gibi çalıyorsun. Sıkıcı diye besteleri atıyorsun, Osmanlı?nın son zamanlarında bestelenmiş zıbıdık şarkıları okuyorsun. Bir popülerleştirme hareketi var ki, o da müziği aşağıya indiriyor. Büyük şehirler her zaman rafine bir kültür üretmiştir. Bunun en güzel örneği Necdet Yaşar?dır. Antepli bir bağlamacı? Ama İstanbul?a geliyor, tanburi Necdet Yaşar oluyor. Fahrettin Çimenli?yi tanıdığımda bizim komşuya bağlama dersine geliyordu. Ama Fahrettin Çimenli, tanburi oldu. Bugün öyle değil. İstanbul?un tanburisi şimdi bağlama çalıyor. Tersine döndü.

Söğütlüçeşme?ye girmek üzereyken şoför kontağı kapattı ve hışımla arkaya doğru gitti. Ne olduğunu anlamaya çalışırken, şoförün, lise çağlarında, yanında kız arkadaşıyla oturan bir gence?Burası sevişme yeri değil? diye bağırarak tokadı yapıştırdığını gördüm.

Mevlevi müziğinin yetkin ismi, dünyaca ünlü neyzen Kudsi Erguner?in açıklamaları, ezber bozacak cinsten. Erguner, modern dünyayı Mevlana?ya değil, Mevlana?yı modern dünyaya uydurmaya çalışanlara ateş püskürüyor.

Yazar Ece Temelkuran köşesinde bir okuyucu mektubuna yer verdi. Mektubun sahibi, Halkevleri Genel Sekreteri!

Ya da belediyelerde taşeron çalıştırma, güvencesizleştirme, sendikal baskılar yaygınlaşırken hizmet üretiminden gelen gücünü kullanmayı hiç düşündü mü?

Metrobüste Aşk ve Dayak!

-Ergunerlerin çalış karakteri için ne diyebiliriz?

Osmanlı toplumunun Batılılaşması sürecinde o elit de Batılılaştı. Bunun içinde Mevleviler de var. Yenikapı Tekkesi?nin şeyhi Osman Dede, mesela yobazlara kızıp, İttihat ve Terakki?nin adamı oluyor. İlerici, çağdaşlaşmayı savunan bir adam. Başka bir şeyh, Mevlevi ayinine piyano konmasını istiyor. Onlar elit insanlar ve Avrupacılık, Osmanlı elitinde var. Dolayısıyla kopukluk Cumhuriyet?in öncesinde başlamış. O kopukluğa rağmen, tekkeler olduğu için bir usul, erkan var. Bir gelenek yaşıyor. O kapıyı kapattığınız anda yetişen insan da açıkta kalıyor.

Sufi müzikte, dinleyenin de sufi olması lazım. Dinlerken sufilerin zevk duyduğu müzikten bahsediyoruz. Mevlevi müziği, klasik Osmanlı müziğinin zirvesindedir. Farsça bestelenir. Osmanlı klasik müziğinin en büyük formu karlardır. Itri?nin Nevakar?ını çalarsanız bugün 15 dakika sürer. Ama öyle bir eser besteliyorsunuz ki bir saat sürüyor. Büyük bir kompozisyon bu. Bir zamanlar insanlar bunu dinlerken zevkleniyorlar idi. Şimdi semayı soruyorsunuz, ?gökyüzü? diyorlar. Sema, ?dinlemek? demektir Arapça. ?Semi?ül-basir? diyoruz ya! Yani dinlediğin zaman aşka, cuşa geleceğin bir musiki olması lazım. Adam bütün gün Sezen Aksu dinliyor, ayin yaparken de İsmail Dede dinliyor. O zaman onun cuşu da olmuyor, vecdi de... Musikinin vecde getirmesi lazım. Mevlevi geleneğinde buna?tevacid? deniliyor, yani vecde davet. Bu olmayınca, folklor oluyor.

doğulu ve batılı değerlerin kıskacında sıkışıp kaldık.. saç tıraşımıza, kulakta "erkeksi" küpeye bakan amerikan, veya batılı der.. ama öldükten sonra herkes şark adetlerine göre gömülüyor?

gerçekten mükemmel bir tesbit. günümüzde avrupadan daha kötü halde yaşar olduk av rupada müslümana baskı yok ama burda var

SEMAYI ÖĞRETTİĞİMİZ ADAM ŞEYH OLMUŞ, NAMAZI REDDEDİYOR

Devlet, Moğol ordusu gibi geçtiği yeri kurutuyor. Bazı insanlar, Kültür Bakanlığı?na sığınıp duruyor. Keşke böyle bir kurum olmasa? Bu halkın kendi halinde gelişmeye ihtiyacı var. Kültürel, dini hayatta, devletin yönlendirme fonksiyonu olmamalı. Uhrevi duygular devletin işi değil. Ben, Türk halkının aptal olduğuna inanmıyorum. Ama aptallaştırılmış bir toplum olduk. Bundan da kurtulmak mümkün. Şimdi camilerde faksla hutbe okuyor adamlar. Böyle şey olmaz. Devlet, cami imamına ne söyleyeceğini nasıl dikte eder? Bir paranoya bu.

Avrupalılara göre alaturka müzik, halen ürkütücü bir müzik. Kulakları bozacak, çağdışı bir müzik olarak görüyorlar.

Birincisi, Mevlana Farsça söylemiş. Bugünkü İran halkı, bizde olduğu gibi ulusal bir dönemi yaşamış. Mevlana?yı da bir milli şair yaptılar. Dolayısıyla İranlıların Mevlana?yı gerçek haliyle anlamaları mümkün değil. Arap aleminde pek bilinmese de, Fars dilinin etkisi altında kalan yerlerde sürekli okunan bir zat. Ve hepsinde ayrı algılanıyor. Biz ve bütün dünya, tarik-i Avrupai?ye mensubuz. İslamiyet?te reform diyorlar ya, bunları ancak bu tarikatta yer verebildiğiniz sürece yaşatabiliyorsunuz. Halbuki bunların bir alternatif olması lazım. Yani?Bir de böyle medeniyet var.? demek lazım. Batı?nın da böyle bir alternatife ihtiyacı var. Türkiye?de Avrupalılaşmış insanların da... Onlara, Mevlana?yı kabullendirerek iyi yapacağımızı sanıyoruz.

AKP?li belediyenin?ahlak zabıtalığına? soyunan bu şoförün aklına, azaltılan metrobüs sayısıyla kucak kucağa metrobüslere tıkıştırılan, günde onlarca taciz vakıasının yaşandığı metrobüslerde halkın insanca ulaşım hakkı için kontak kapatmak geldi mi hiç?

-Sizi o geleneğin bir temsilcisi olarak görmemesine ne diyorsunuz?

Bir kısmı marjinalleşti.

Kudsi Erguner ismi, bir müzisyenin dünyada nam salmış yetkinliğinin ötesine geçerek bir düşünce insanı olmakla da özdeştir, Mevlevi düşüncesinden bahsettiğimizde. Bugüne kadar Peter Gabriel, Maurice Bejart, Peter Brook, George Aperghis, Didier Lockwood ve Michel Portal gibi çok önemli isimlere neyiyle eşlik eden Erguner, Kawali müziğinin usta ismi Nusret Fatih Ali Han?ı da dünyaya tanıttı. Yıllardır Fransa?da yaşayan ve 1925?te kapatılan tekke ve zaviyelerin ardından, 1950?lerde Mevlevilik düşüncesinin hem Türkiye?de hem de Avrupa ve ABD?deki yeniden filizlenişine tanıklık eden Kudsi Erguner, dedesi Süleyman Erguner ve babası Ulvi Erguner?den sonra neyde süregelen Erguner ekolünün de temsilcisi. Geçtiğimiz yıllarda kaleme aldığı Ayrılık Çeşmesi kitabında kullandığı dil ve eleştirel üslupla yakın çevresinden de büyük tepkiler alan sanatçı, Aksiyon?a verdiği röportajda, çarpıcı açıklamalarını devam ettiriyor.

-Yaşamadıkları bilgiyi taşımalarının, Mevleviliğe ters düştüğünü söylüyorsunuz.

20 Mayıs Çarşamba günü saat 17.00 civarında Köprü durağından Söğütlüçeşme istikametine giden metrobüse bindim. Metrobüs şoförü iki durak sonra binip ön koltuğa oturan ve daha sonra bir başka şoför olduğunu anladığım biriyle konuşuyordu.

NEY ÇALMANIN BEDELİNİ AİLECE ÖDEDİK

-İslamiyet?ten bağımsız bir Mevlana?dan bahsedilebilir mi?

-Devletin bu alanda müdahil olmasına nasıl bakıyorsunuz?

Mümkün değil. Olur mu öyle şey? Tarikatların hepsi gemi gibi. Bunların denizi de din. Din olmasa nereye gideceksin? Tarikatın temeli İslam. Mevlana?nın sözlerinde Müslüman olmayanlara da yarayacak şeyler var. Çünkü İslam?ın bir manası var, bir de ameli var. O söylenen sözler İslam?ın manası. Bazı insanlar o manayı düstur edindikleri takdirde farkında olmadan Müslüman da olabilirler.

-1937-38 yıllarında geleneksel Türk müziği yasaklanıyor. 50?lerden sonra Suphi Ezgi, Saadettin Arel, Rauf Yekta Bey, Osmanlı müziğini notaya dökmeye başladılar. Saadettin Arel, Mesud Cemil, Nevzat Atlığ gibi isimler de bu müziği devlete kabul ettirme çabası içine girdiler. Devletin Osmanlı müziğiyle yüzleşmesi sancılı oldu mu?

Eskiden insanlar mensup olduğu tarikatın, şeriata uygunluğunu ispatlamak zorundaymış. Bugün ise tersini yapıyoruz. Oraya ait olmadığını, çağdaş medeniyete ait olduğunu ispatlamaya çalışıyoruz. Ne şeriata, ne moderniteye ait olduğunu ispat etmeye gerek yok. Mevlana öyle bir şahsiyet ki, herkes onda kendini görebiliyor. Türkiye?de tarikatlar zaten kapalı. 1925?ten 1970?lere kadar kimse tarikatı düşünemiyordu. Özal?dan sonra ruhani enflasyon başladı. Mevlevi oldu, sufi oldu. Ama olma iddiası dışında, olma hali de başlasa keşke. Şu anda bir Mevlevi tarikatı yoktur ve kimse bir mensubiyet iddia edemez. Mevlana?ya bağlı olabilirsiniz; ama Mevlevi tarikatına bağlı olamazsınız.

-Mevlana imajı, neden kolay kullanıbilecek bir figür olarak üretildi?

İSLAMİYET?İ AVRUPA ÖĞRETSİN DİYE BEKLİYORUZ

Biri fail, diğerleri failden yana, olayın üstünü kapatmak için uğraşıyor. Kim topladı bunları İETT?ye? 1994?ten bu yana 15 yılda, belediyeye ait sosyal tesislerden otobüs şoförlerine kadar yaşanan değişim kimin eseri?

Devlet bundan elini çekse de çekmese de, musiki kalmadı ki! Türk sanat müziğinin bugüne gelme sebebi, Avrupalılaştırılabilme ihtimalinin sürmesidir. Halbuki bizim klasik müziğimiz, Mesut Cemil Bey?in, Nevzat Bey?in korosuna ait değildir. Bu, Türkiye Cumhuriyeti?nin Avrupalılaşma çerçevesinde oluşturduğu bir estetik. Eskiden fasıl diye bir form vardı. Peşrev çalınacak, kar çalınacak, ağır semai çalınacak, aksak semai çalınacak, yürük semai çalınacak falan... Ve karlar mutlaka Farsça sözlerle olacak. O formda bir musiki nasıl okunuyor? Buna biz cumhur okuma diyoruz; yani beraber okuma. Bunda aranılan illa çok homojen bir şeyi yakalamak değil. O nedenle Osmanlı müziği?heterofonik? bir müziktir. Tek sesli değil, çok sesli de değil. Nevzat ve Mesut Bey?in korosu, bunu homojen bir hale getirdi. Coşkuyu, zevki, heyecanı kaldırdı. O zaman da zaten bir şey kalmadı. ?Ah nideyim? derken öyle bir?ah? edeceksiniz ki dinleyen de bir?ah? edecek. Aynı şey tasavvuf müziğinde de var. Ahmet Özhan?ın, Ankara?da Ahmet Hatipoğlu?nun yaptığı tasavvuf koroları var. Bunlar, smokinli tasavvufçular. Bence, devlet korolarının yaptığının daha kötüsünü yapıyorlar. Çünkü ilahiler, küçük melodiler zaten. Bunu 90 kişilik koroyla okumanın alemi yok. Okuyacaksan tekkedeki coşkuyla oku.

TÜRKİYE?DE YAŞASAYDIM, HAPSE GİRERDİM

Not: Şoför eşeklik etmiş...

Metrobüs şoförünün attığı tokat aslında o gençlere değil hepimizedir ve bizi bir an önce?uyandırması? gerekmektedir.

hallac sen asistanlıktan terfi olmuşsun