Ezeliyet bahsinde de işleyeceğimiz gibi, Allah?ın ilmi her şeyi kuşatmıştır. Yani bütün mevcudat, geçmiş, hal ve gelecek, evvel, ahir, zahir, batın, gizli ve açık her şey, her an onun şuhud dairesindedir; ondan gizlenemez ve ilminden saklanamaz. Dolayısıyla?İnsan için bir kader yoktur.? demek, Allah?ın yarını bilmemesi manasına gelir. Zira yarını bilirse, -kader, ilahi ilmin bir unvanı olduğundan- elbette herkes için bir kader olacaktır ve vardır.

Kader değişir mi?.. Bu soru, bir çok insanın cevabını vermekte zorlandığı bir sorudur.

?Allah her dişinin neye gebe kalacağını, rahimlerin neyi eksik neyi ziyade edeceğini bilir. Onun katında her şey ölçü iledir.? (Ra?d,13/8)

Acaba Firavun?a bu soruyu sorduran şey, o insanlara duyduğu şefkat midir? Elbette hayır; zira o, kendi halkına bile şefkat göstermemiş, Hz. Musa ?ı bulmak ümidiyle binlerce çocuğu katletmiştir. Firavun?a bu soruyu sorduran şey: Hz. Musa ?ı cevapsız bir soru ile mağlup etmek arzusudur. Buna karşı, Hz. Musa sorunun cevabını vermiyor. Cevabı, ?Onlar hakkındaki bilgi, Rabbimin yanında bir kitapta bulunur, Rabbim ne yanılır, ne de unutur.? diyerek Allah?a havale ediyor.

Firavun dedi ki: ?Öyle ise, önceki milletlerin hali ne olacak.?

Allah Teala şu alemdeki rahmetinin güzel meyveleriyle kendini sevdirmek istemektedir. İnsanın vazifesi ise; rahmetinin güzel meyveleriyle kendini sevdirmek isteyen Rabb-i Rahim?ine itaat edip ibadet ile kendini ona sevdirmektir.

Cenab-ı Hakk?ın, insanın nefsinde ve kainatta sergilediği nihayetsiz lütuf ve ihsanları imanın nuru ile görülür. Başta küfür olmak üzere günahlar ve isyanlar bu seyre perde olurlar. İnsan günah ve isyana devam ettikçe, Rabbi ile arasındaki perdeler kalınlaşır.

Bu ayetler ve bunlar gibi birçok ayetler, eşyanın daha yaratılmadan önce, Allah?ın ilminde var olduğunu bildirmektedir. Zaten bunun akside düşünülemez. Zira Allah?ın ilmi her şeyi, her zamanı ve her mekanı kuşatmıştır. Bunu kabul etmemek; Allah?a cehaleti isnat etmek demektir ki, Allah, bütün kusur ve eksikliklerden münezzehtir.

Acaba, günahımızı kadere yüklememize sebep olan ve?Allah kaderimi yazmış, ben ne yapsam değiştiremem.? dedirten şey, ne yapacağımızı Allah?ın ezeliyeti ile bilmesi mi? Yani, eğer Allah bizim ne yapacağımızı bilmeseydi biz mesul olurduk da, bildiği için mesul olmayacak mıyız? Günahını kadere yükleyen insan ne istediğine bir baksın! Ve bundan utansın!

Eğer kul bir şeyin olmasını ister, ancak Allah onun olmasını murat etmezse, o fiil vücuda gelmez ve meydana çıkmaz. Eğer vücuda gelmeyen bu arzu, bir hayır ise, kul niyetinin mükafatını görür.

İşte evlilik bazen ikinci gruba giren bir fiildir. Kulların cüz?i iradelerini kullanmaları neticesinde Allah istediklerini yaratır. Bazen ise üçüncü gruba giren bir fiil olur. Allah kullarının iradelerini karıştırmaksızın onları birbirleriyle evlendirir. Ancak her iki durumda da evlilik kaderdir. Ve Allah?ın ezeli takdiridir.

Aynen bunun gibi; 19. asır ve o asırda yaşayanlar, 18. asra ve bu asırda yaşayanlara göre istikbalde, 20. asra göre ise mazidedir. Ancak zamandan münezzeh olan Allah için bütün bu asırlar, geçmiş, hal ve istikbal aynı anda ilim ve şuhud dairesindedir.

?Kader hakkında fazla konuşmayın, çünkü sizden evvelkilerin çoğu ondan kaybetmiştir.?2

Sorumuzun cevabına geçmeden önce, cevapta kullanacağımız?sebep? ve?netice? kavramlarının manasını öğrenelim:

Kader meselesini iyi anlayabilmek için şu iki noktanın çok iyi bilinmesi gerekir. Bunlardan bir tanesi Allah?ın ezeli oluşu, yani?ezeliyet? bahsi ve diğeri de?ilmin maluma tabi olduğu? kaidesidir. Bu iki mesele izah edildiğinde ve anlaşıldığında, kader hakkındaki bütün sorular cevaplarını bulacaktır. Şimdi bu iki meselenin izahına geçiyoruz:

Zira?kader değişir? dese; kader, Allah?ın ilminin bir unvanı olduğundan, ?kaderin değişmesi? demek; Allah?ın ilminde bir artma veya eksilme manasına geleceğinden, mümkün değildir.

Bu sorunun sahibi, kainatın ve kendisinin yaratılış sebebini bilmemektedir. Yaratılış maksadından habersiz olması, bu soruyu sormasına sebep olmuştur. Ona göre, bu dünyaya sadece; ?cennete mi, yoksa cehenneme mi gidecek, bu sırrın belli olması için gelmiştir.? Ve madem Allah da onun nereye gideceğini ve akıbetini ezeli ilmi ile bilmektedir, o halde bu dünyaya gönderilmesi ona göre abestir.

Bizler bu sorunun cevabına geçmeden evvel, bu sorunun zihinleri meşgul etmesinin sebebini sorgulamak istiyoruz. Zannımızca bu sorgulama, sorumuzun cevabından daha önemlidir. Burada, nefisini ikna etmek, şeytanını susturmak ve kendisine bu soruları soranları bilgilendirmek için, soru soranları kastetmediğimizi özellikle belirtmek isteriz.

Hem bu soru sahibi şu hakikati da unutmamalıdır. Tecrübeli bir öğretmen sınıfındaki öğrencileri imtihana tabi tutmadan onlara not verip bir kısmını cezalandırıp bir kısmını mükafatlandırsa, elbette ceza görecek olan öğrenciler öğretmene itiraz edip, ?Eğer sen bizi imtihan etseydin biz zayıf not almazdık.? diyerek öğretmeni suçlayacaklardı.

Bu kısa izahtan sonra, şimdi?Kader değişir mi? sorumuzun cevabına gelelim: Allah?ın iki farklı kader defteri vardır. Bunlardan bir tanesi: ?Levh-i Mahv-ı İsbat?tır, diğeri ise?Levh-i Mahfuz?dur.

ALINTIDIR... Kusur ve hatalardan ötürü RAHMAN ın merhametine sığınır inşaALLAH benım gibi kadere sorgulayanlara çözüm olur..

Sözün özü, insan ister, Allah yaratır.

İşte bu düşünceyle kul, sebeplere yapışarak tembellikten kurtulur.

Allah?ın böyle cemali isimleri sadece insanda tecelli edebileceği gibi, celali birçok isim de sadece insanda gözükebilir. Mesela, bir kul isyan eder ve Allah onu cezalandırır. İşte bu cezalandırmak da?Muntakim? ismi, onun kaçamayıp yakalanmasında?Vacid? ismi, Allah?a karşı mağlup olmasında?Aziz? ismi, onu hesaba çekmesiyle?Hasib? ismi, onu alçaltmasıyla?Muzil? ve?Hafid? ismi ve daha birçok isimler o insanda tecelli eder ki, bu isimlere koca alem aynadarlık yapamaz. Çünkü onlar isyan edemez. Bu isimler ise ancak isyan eden kulda tecelli edebilir. O halde eğer isyan ederek cehenneme gidecek kullar bu aleme gönderilmeseydi, biraz önce saydığımız isimler ve daha onlar gibi onlarca isim asla tecelli edemeyecekti.

Mesela, Allah onun öleceğini bilirken ve öyle takdir etmişken, o kimse ölmese, yani kaderi değişse, bu takdirde Allah?ın ilminde bir değişiklik olmuş, Allah?ın bildiği bir şey gerçekleşmemiş, bilmediği bir şey gerçekleşmiş olur ki, bu da Allah?ın ilim sıfatında bir artma ve eksilmeyi netice verir; bunun ise Allah hakkında düşünülmesi doğru değildir.

Bu soruyu, ancak Allah?ın ezeliyetini ve ilminin nihayetsizliğini bilmeyenler sorabilir.

3. Sınıf: Bu iki derece arasında bulunan sınıftır. Peygamber Efendimiz ?ın ismini duymuşlarsa da vasıf ve hususiyetlerini duymamışlardır. Daha doğrusu bunlar, Peygamberimiz ?ı ta küçüklüklerinden beri, ismi Muhammed olan ve -haşa- peygamberlik iddiasında bulunan yalancı bir insan olarak tanımışlardır. Peygamber Efendimiz hakkında, menfi propagandadan başka hiçbir şey duymamışlardır. Tıpkı bizim çocuklarımızın, ?Müseyleme- i Kezzab? hakkında, ?peygamberlik iddiasında bulunmuş yalancı birisidir? sözünü duymaları gibi...? İmam Gazali bu sınıfta olanlar hakkında kesin konuşmamakla birlikte şöyle devam eder: ?Kanaatime göre bunların durumu, birinci grupta olanların, yani Peygamberimiz ?i hiç duymamış olanların hali gibidir. Çünkü bunlar Peygamberimiz ?in ismini, haiz bulunduğu vasıfların zıtlarıyla birlikte duymuşlardır. Bu ise hakikati araştırmak için insanı düşünmeye ve araştırmaya sevk etmez.?3

?Bilmez misin ki, Allah, yerde ve gökte ne varsa bilir. Bu, bir kitapta mevcuttur. Ve bu biliş Allah için çok kolaydır.? (Hac, 22/76)

İşte Firavun?un, Hz. Musa ?ın davetine karşı, önceki nesillerin halini sorması, Musa ? ın ise, o nesillerin halini Allah?ın ilmine havale etmesi ispat eder ki; mesele, sorunun sadece cevabını merak değil, mesele bir iman meselesidir. İmanda kemal bulanlar bu tür soruları akıllarına bile getirmezler; onlar Allah?a teslim olmuşlardır. İnanırlar ki, Allah ne yaparsa yapsın, adaletin ta kendisidir.

Demek aynı sarayda, yan yana yaşayan iki kişiden birisi, imansız ölüyor ve Allah düşmanı olarak Kur?an?da bahsi geçiyor iken, o kişinin eşi, mümin olarak ölebiliyor. Yine Peygamber Efendimiz ?ın amcaları olan Ebu Talip ve Ebu Leheb, Peygamberimiz ile yan yana yaşamalarına ve Hakk?ı, O?ndan dinlemelerine, hatta birçok mucizesine şahit olmalarına rağmen imansız olarak ölürken, Peygamberimiz ?ı hiç görmeyen Veysel Karani , Efendimiz ?a ve Allah?a aşık olabiliyor ve aşkından tarihin sayfalarına geçebiliyor.

2 Tirmizi, Kader, 1

Eğer kul bir şeyin olmasını ister, Allah da onun olmasını murat ederse, o fiil vücuda gelir ve yaratılır. Bu fiilin yaratılmasına kulun cüz?i iradesi sebep olduğundan dolayı, kul bu fiilinden mesuldür. Hayırlı bir iş ise mükafat, kötü bir iş ise ceza görür.

İşte sadakanın ömrü uzatması, belayı önlemesi gibi değişiklikler kaderin bu defterinde olmaktadır. Allah o kuluna bu defterde bir bela yazmış ve bu belanın gelmesini sadaka vermemesi şartına bağlamıştır. O kul sadaka verdiğinde, belanın şartı meydana gelmediğinden yazı silinir ve musibetin gelmesi o kul hakkında kaza edilmez. Nitekim Ra?d suresinin, 30. ayetinde Allah şöyle buyurmuştur:

Yine Hz. Musa , Firavun?un sarayında yetişmiş, Firavun?un evlatlığı idi. Ancak Firavun, Hz. Musa ?dan istifade edemedi ve imansız öldü. Bununla birlikte aynı sarayda olan, Firavun?un eşi Asiye validemiz, imanını kurtardı ve ettiği şu dua ile de Kur?an?a geçti:

Diğer taraftan, sözü edilen ayet-i kerime, Allah Resulüne cephe alan, onunla mücadele eden müşrikler hakkında nazil olmuştur. Ve o müşriklerin kalplerinde şirkin tam hakimiyet kurması ve tevhide yer kalmaması, ?kalp mühürlenmesi? şeklinde ifade edilmiştir. İşte kendilerine hidayet kapısı kapananlar, bu noktaya varan müşriklerdir. Yoksa günah işleyen, zulüm eden yahut şirke giren her kişi için hidayet kapısının kapanması söz konusu değil. Aksi halde, asr-ı saadette, daha önce putlara tapan on binlerce insanın İslam?a girmelerini nasıl izah edeceğiz?!.. Şirke giren her insanın kalbi mühürlenseydi, hiçbir müşrikin Müslüman olamaması gerekirdi. Demek ki, kalbi mühürlenenler, tevhide dönmeleri imkansız hale gelenlerdir. Ve onlar, bu çukura kendi iradelerini yanlış kullanarak düşüyorlar.

Demek sorumuzun altında, Allah?ın ezeli ilminin katil ve maktule aynı anda taallukunun düşünülememesi, sanki Allah?ın maktule ömür takdir ederken, katilden habersiz olması gibi bir hezeyan yatmaktadır. Demek ki bu sorunun altında yatan cehalet; ?ilmin maluma tabi olması? kaidesi ile Allah?ın?ezeliyet? sıfatını bilmemektir. Eğer ilahi takdirin sebep ile neticeyi aynı anda nazara alarak yazıldığı bilinseydi, bu soru sorulmazdı.

Kader: ?Cenab-ı Kakk?ın, kainatta olmuş ve olacak her şeyi, bütün vasıflarıyla, bütün halleriyle ezelde bilmesi ve daha onu yaratmadan önce, her şeyiyle, levh-i mahfuz denilen kader levhasında yazmış olmasıdır.?

Mesela, Levh-i Mahv-ı İsbat defterinde; falan kulun altmış sene yaşayacağı yazılmıştır. Ancak bu yazı, kulun sadaka verme şartına bağlanmıştır. Eğer o kul sadaka verirse, bu kadar yaşar, vermezse, daha az yaşar.1

Peygamber Efendimiz hadislerinde şöyle buyurmuştur:

Bir şiirin tamamını bildiğiniz takdirde, sizin ilminizin, şiirin bütün mısralarına olan münasebeti aynıdır. Yani önceki misalde, güneşin üç vasıtayı aynı anda seyretmesi gibi, sizin ilminiz de bütün mısralara aynı anda vakıftır. Fakat şiirin mısraları için, kendi aralarında öncelik ve sonralık söz konusu olmaktadır. Mesela, altıncı mısra, dördüncü mısradan sonra, onuncu mısradan ise öncedir. Siz şiirin ilk beş mısrasını yazıp, altıncıyı yazmaya başladığınızda, artık beşinci mısra mazide kalmış, yazılmıştır. Altıncı mısra ise hal de yani şimdiki zamandadır. Onuncu mısra ise henüz istikbaldedir. Yani daha vücuda gelmemiş ve yazılmamıştır. Halbuki vücuda gelmeyen bu onuncu mısra sizin ilminizde mevcuttur. O halde öncelik ve sonralık sizin ilminiz için söz konusu değildir.

Demek aynayı kaldırdıkça, aynada gözüken zaman dilimi genişlemektedir. Şimdi aynayı en tepeye kaldıralım. İşte bu noktada ayna, hal, geçmiş ve geleceğin tamamını içine aldı. İşte bu noktaya?Ezeliyet noktası? denilir ki, üç zamanın tamamını aynı anda görmektir.

Ya da şöyle desek:

Hatta imanın bu mertebesine ulaşanlara göre, Allah bütün insanları cehennemde toplasa, yine rahmetidir ve adaletidir. O halde sorumuzun cevabını öğrenmeden önce yapılacak ilk iş, bizleri imanda kemale ulaştıracak eserleri okumak ve bu sayede imanımızı taklitten tahkike çıkarmaktır. Bunu yaptığımızda, teslimiyet makamına ulaşacak ve göreceksiniz ki, cevabını merak ettiğimiz birçok soru artık aklımıza bile gelmeyecektir. Artık bu soruların cevaplarını, sadece nefsimizi ikna etmek, şeytanımızı susturmak ve bu soruların cevaplarını merak eden insanlara ulaştırmak için öğreneceğiz.

Allah Teala şu alemin her köşesini isimlerinin nakışları olan sanat eserleriyle süslemiştir. İnsanın vazifesi ise; Allah?ın kudsi isimlerinin nakışlarından olan bu sanat eserlerini diğer insanlara da gösterip dellallık ve ilancılık vazifesini icra etmektir.

Bununla birlikte zamanımızda İmam Gazali Hazretlerinin tasnifinden üçüncü gruba giren insanlar da yok değildir. Hıristiyan veya Yahudi aleminin ücra bir köşesinde, toplum hayatından uzak olarak yaşayan ve çocukluğundan beri kendisine Peygamberimiz ?in kötü tanıtıldığı insanlar olabilir. İmam Gazali Hazretleri bu kimseler hakkında kesin bir hüküm söylememekle birlikte, bu kimselerin cennet ehli olan birinci sınıfa benzediklerini bildirmektedir. En iyisini Allah bilir.

O halde?Allah kaderimi yazmış, ben ne yapsam değiştiremem.? sözü son derece batıl bir sözdür. Zira Allah, bizim ne yapacağımızı bilmeden kader defterimizi yazmış ve bizi o yazıya göre hareket etmeğe mecbur etmiş değildir. Bilakis, cüz?i irademizle neyi tercih edecek ve hangi fiili işleyeceksek, ezeliyeti ile bilmiş ve kader defterimize yazmıştır.

?Allah, Musa ve Harun?a dedi ki, haydi gidin ve Firavun?a deyin ki: ?Biz senin Rabbinin elçileriyiz. İsrailoğullarını hemen bizimle birlikte bırak, onlara eziyet etme! Biz senin Rabbinden bir ayet getirdik. Kurtuluş, hidayete uyanlarındır. Muhakkak bize vahyolundu ki; azap, yalanlayan ve yüz çevirenlerin üzerinedir.?

Zamanı temsil edecek bir çizgi düşünelim. Bu çizginin ortası, şimdiki zaman, yani şu anda içinde bulunduğumuz an olsun. Bu çizginin sağındaki nokta ise geçmiş zaman olsun. İşte bu noktada kainat yaratıldı ve daha sonra ilk insan Hz. Adem ... ve o zamandan bugüne kadar yaratılan her şey; hal ile geçmiş zamanın ifade edildiği bu iki nokta arasında var oldu.

Zamanın ve mekanın insanın üzerinde, iman ve İslam noktasında negatif veya pozitif bir etkisi olmakla birlikte, zaman ve mekan unsurları, neticeyi tek başına belirleyen bir sebep de değildir. Bu ikisi, sadece imtihana avantajlı ya da dezavantajlı bir şekilde başlamamızı sağlayan iki faktördür. İslam topraklarında doğan bir kimse, imtihana avantajlı başlarken, küfür topraklarında doğan bir kimse ise bu imtihana dezavantajlı başlamış olur. Ancak avantajlının, avantajını kaybettiği, dezavantajlının imtihanı başarıyla tamamladığına misaller o kadar çoktur ki, had ve hesaba gelmez.

Levh-i Mahv-ı İspat denilen kader defteri; Cenab-ı Hakk?ın yazar - bozar bir tahtasıdır. Burada yazılı kadere, ?muallak kader? denilmektedir. Bu defterde yazılan her şey bazı şartlara bağlanmıştır ki, bu şartlar yerine getirilmezse, yazı kaza edilmez ve değişir.

Allah Teala şu alemde yarattığı varlıklar ile azametini ve kemalini göstermektedir. Her bir mevcut, o azamet ve kemale bir aynadır. İşte insanın vazifesi; mevcudat aynalarında azametini ve kemalini gösteren Rabbine karşı, tam bir mahviyet içinde hayret ve muhabbetle secde etmektir.

Yoksa Allah Teala, iman ve salih amel üzere bulunan bir insanın kalbini mühürlemez. Demek, küfür yolunda yürüyen kimseler, kainatta, Allah?ın varlığına, birliğine, rahmet ve keremine şehadet eden sayısız delilleri okumamakla ve nihayetsiz sedaları işitmemekle, kalplerinin ve kulaklarının mühürlenmesine ve gözlerine perde çekilmesine kendileri sebep olurlar.

?Allah dilediği şeyi mahveder, dilediğini sabit kılar. Kitabın aslı olan Levh-i Mahfuz onun katındadır.?

Ezel ise, bu zaman çizgimizin, geçmiş noktasının sağ tarafı değildir. İşte kaderi anlayamamamızın sebebi, ezelin burası olduğunu zannetmemiz ve ezeli, zaman çizgisi üzerinde bir yere oturtmamızdır. Zira ezeli burası zannettiğimizde, Allah?ın yarını bilmesi için yarının gelmesi gerekecektir. İşte bu zannımız ve ezeliyet kavramını yanlış anlamamız ise, şu soruyu sormamıza sebep olacaktır:

Demek?Allah?ın ezeli ilmi? dediğimiz kader; geçmiş zamanda yapılmış bir plan olmayıp, zaman dışı bir plandır. Bütün geçmiş ve gelecek zamanları aynı anda tutan zaman üstü bir ilimdir.

Zaman çizgimizin solundaki nokta ise, gelecek zamandır. Bu nokta, kıyametin de ötesinde cennet ve cehennem hayatını içine alan sonsuzluk hayatıdır. Şu anda içinde bulunduğumuz hal noktası ile gelecek zaman noktası arasında ise; torunlarımız, onların torunları ve kıyamete kadar yaratılacak her şey, hatta bunun da ötesinde öldükten sonra dirilme, hesaba çekilme, amellerin tartılması ve sırattan geçme gibi hadiseler var.

Halbuki bu konudaki en doğru söz şudur:

Bu sorunun cevabı: Allah?ı hakkıyla tanıyamaması, onun adalet ve rahmetinden şüphe etmesi, en kötüsü de: Allah?ın emirlerini yerine getiremediğinden dolayı cehennemi hatırlaması ve bu hatırlamanın verdiği elemden kurtulmak için?belki bu dinde bir şüphe vardır? düşüncesini, cevapsız zannettiği sorularla yeşertmek istemesi ve derinden derine cehennemim yokluğunu arzu etmesidir.

?De ki, bize, Allah?ın yazdığından başkası asla erişmez. O bizim mevlamızdır.? (Tevbe, 9/51)

Acaba zabıtalar fırını mühürlediğinde, fırın sahibi diyebilir mi ki; ?Fırını mı zabıtalar mühürledi, ekmek çıkaramama suçum onlara aittir.? Elbette diyemez. Evet, fırını zabıtalar mühürlemiştir, bu doğrudur, ancak fırının mühürlenmesine sebep olacak işleri kendisi işlemiştir. Fırınını temizlememiş ve sağlık şartlarını yerine getirmemiştir. Yani zabıtaların mühürleme fiili, fırıncının kötü ahlakına bağlıdır. Eğer fırıncı dükkanını temiz tutsaydı bu mühürleme olmayacaktı. Zaten zabıtaların da fırıncılara bir garezi yok, zira birçok fırın mühürlenmemiş bir şekilde işlerini yapmaktadır.

Niçin iki tane kader levhası var? Yani, değişen ve şartlara bağlanan kader defterine ne gerek var?

Bu ve bunlar gibi onlarca soru?

Kader hakkında düşünen ve kaderin sırlarına vakıf olmayan kişilerin, kendi kendilerine en çok sordukları ve cevabını en çok merak ettikleri sorulardan bir tanesi de şudur:

Kaderin bu levhasında değişiklik olurken ve bu defterdeki yazıların meydana gelmesi bazı şartlara bağlanmışken, kaderin diğer defteri olan?Levh-i Mahfuz?da ise hiçbir değişiklik olmamaktadır.

2. Sınıf: Peygamberimiz ?ın davetini, gösterdiği mucizelerin durumunu ve güzel ahlakını duymuş olmakla birlikte iman etmemiştir. Bu sınıfta kesin olarak cehennem ehlidir.

Mesela, biz şimdi şöyle bir yazı yazsak: ?Siz yaklaşık on beş dakika sonra televizyonunuzu kapatacaksınız.? Şimdi siz, on beş dakika sonra televizyonunuzu kapatsanız, diyebilir misiniz ki, ?Eğer bu yazı olmasaydı ben televizyonumu kapatmazdım? elbette diyemezsiniz. Çünkü bu sadece bir yazıdır, bir haberdir; zorlama değildir.

?Kader hakkında konuşmayın, zira kader Allah?ın sırrıdır. Allah?ın sırrını açıklamaya kalkmayın.?

Çünkü mesuliyet ancak peygamber gönderilmesi ile tahakkuk eder. Ayrıca peygamber gönderildiğinin ve peygamberin vazifesinin mahiyeti de bilinmiş olması gerekir ki, mesuliyet mevzubahis olabilsin. Eğer peygamberlerin irşatları, zamanın geçmesi ve gaflet gibi sebeplerden dolayı gizli kalır da anlaşılmazsa, bunlara vakıf olmayanlar, ehl-i fetret sayılırlar ve azap görmezler.

Allah?ın ezeli ilmi, sebep olan katili ve netice olan maktulu aynı anda kuşatmıştır. Allah, katilin iradesini kullanarak maktulü öldüreceğini bildiği için, maktule o kadar bir ömür takdir etmiştir. Eğer katil öldürmeyecek olsaydı, maktule ne olacağı sadece Allah?ın bilebileceği bir iştir. Belki Allah ona daha uzun bir ömür takdir ederdi, belki de başka bir sebeple canını alırdı.

Evlilik kader midir? sorusu çok garip bir sorudur.

Mesela, insan günah işler ve af diler, Allah da onu affeder. İşte Allah?ın affetmesiyle insanda; Gafur, Afuv, Tevvab, gibi isimler tecelli etmektedir ki, bu isimler sadece insanda gözükebilir. Bu isimler dağlarda, denizlerde, güneşlerde, meleklerde tecelli edemez, çünkü onlar günah işlemez.

Evet, o meyhaneleri dolduran insanlar, İslam topraklarında dünyaya gelmişler ve günde beş defa ezanı işitmek devletine ulaşmışlardır. Dahası İslam ile ilgili birçok meseleyi çocukluklarından beri dinlemişlerdir. Ancak bunların hiçbirini Allah?a yakınlığa vesile yapamamışlardır. Namazsız, zikirsiz, tefekkürsüz olarak, günah ve isyan içinde bir hayat sürmektedirler.

?Allah günahkar olmamı yazmışsa benim suçum ne?

Ehl-i fetret, namaz, oruç, zekat gibi ibadetlerle ve dinin diğer emirleriyle mükellef değildir. Bu hususta ittifak vardır. Ahirette onlara bu ibadetleri yapmadıklarından dolayı hiçbir hesap ve ceza olmayacaktır. Çünkü bunların bilinmesi bir peygamberin tebliğine bağlıdır. Halbuki bu kişiler, bir peygambere ulaşamamışlardır. Bu yüzden ibadet ve emirlere muhatap değildirler.

Allah Teala şu aleme birliğinin nihayetsiz damgalarını vurmuştur. İnsanın vazifesi; kainat sarayında taklit edilmeyen mühürler ile ve kendine has turralar ile her şeye birliğinin damgasını vuran Allah?ı bir olarak bilmek ve öyle şehadet etmektir.

Kadere iman, imanın bir şartı mıdır? Yani bir kimse kadere iman etmese ve onu inkar etse, iman dairesinden çıkar mı? Böyle bir soruya verilecek tek cevap?evet?tir. Kadere iman, imanın bir şartıdır ve kaderi inkar eden iman dairesinden çıkar. Zira kitabımız olan Kur?an-ı Kerim, birçok ayetiyle kadere imanı ders vermekte ve ezelde her şeyin Allah tarafından bilindiğini haber vermektedir. Bu ayetlerden bazıları şunlardır:

Dünyanın birçok yerinde ve ülkemizde ikinci gruba giren insanlar da vardır. Bunlar Efendimiz ?in peygamberlik sıfatlarını işitmişler, ama buna rağmen iman etmemişlerdir. Hatta teknolojinin gelişimi ve bilgiye ulaşmanın kolaylığı ile bu grup en kalabalık grup olmaktadır. Bunlar Kur?an?ın birçok ayetinin ifadesiyle cehennem ehlidir. Çünkü İslam, kendinden önce gelen bütün dinleri neshetmiş ve hükümden kaldırmıştır.

Bugün gerek Hıristiyan ve Yahudi aleminde ve gerekse başka ülkelerde İmam Gazali?nin tasnifindeki üç gruba giren insanları bulmak mümkündür. Zira teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, Afrika?nın balta girmemiş ormanlarında yaşayan ilkel kabilelerin varlığı malumdur. Bunlar ne bir televizyon görmüş, ne de bir telefon tutmuştur. Dolayısıyla bunlar İmam Gazali?nin tasnifinde, Efendimiz ?in ismini ve davetini hiç duymamış kimselere dahil olurlar ki, İmamı Gazali?ye göre bunlar cennet ehlidir.

Bu maksatların hiçbirisi bizim cennete veya cehenneme gideceğimizin Allah tarafından bilinmesiyle yok olmamaktadır. İşte bu yüzden Cenab-ı Hakk?ın ezeli ilminin akıbetimizi bilmesi, bizim bu aleme boşuna geldiğimiz manasına gelmez. O halde biz; ?Kaderimizde cennete veya cehenneme gideceğim belli iken bu dünyaya niçin gönderildik.? diyemeyiz. Zira alemin yaratılmasındaki en yüce gaye, insanların cennete veya cehenneme gitmesi değil, Allah?a iman ve itaattir. Ve az önce saydığımız vazifeleri yapmaktır.

Araçlar arasında geçmiş, gelecek gibi tabirler kullanılırken, yukarıda olan ve üç vasıtayı aynı anda aydınlatan güneş için zaman ifade eden bu tabirler kullanılmaz. Yani güneş şuna göre geçmiştedir, buna göre gelecektedir, denilemez. Çünkü güneş bu üç vasıtayı aynı anda aydınlatmakta, ışığı ile üçünü aynı anda kuşatmaktadır. İşte güneşin bu hali, yani yerdeki vasıtalar için geçerli olan zaman kaydıyla kayıtlı olmaması ve üç zamanı aynı anda kuşatması, ezeliyete misaldir.

Cenab-ı Hak, Kur?an-ı Kerim?de, insanının yaratılış sebebini şu ayetiyle bildirmektedir:

Kadere iman, birçok insanın kavrayamadığı bir meseledir. Hemen hemen herkesin kafasında şu sorular vardır:

Kader ile ilgili çok sorulan ve cevabı en çok merak edilen sorulardan bir tanesi de; ?dünyanın ıssız bir köşesinde doğmuş ve İslam?ı hiç duymamış kimselerin durumunun ne olacağı?dır. Bu kimselerin İslam?ı duymamaları onlar için bir mazeret midir? Yoksa onlar da İslam topraklarında doğan kimseler gibi Allah?a imanla ve İslam?ın namaz, oruç gibi diğer ibadetleriyle mükellef midir?

Eğer insan bu aleme niçin geldiğini, bu kainatın niçin böyle muhteşem bir şekilde yaratıldığını ve tüm bunlardaki ilahi maksatları bilseydi, elbette böyle manasız bir soru sormayacak, İlahi kaderin her şeyi bilmesinin bu saydığımız hikmetleri ve gayeleri yok etmeyeceğini anlayacaktı.

Dolayısıyla fetret asrında yaşamış insanlar, eğer Allah?a iman etmeden ölürlerse, İmam Maturidi?ye göre bunlar kafir olarak ölmüş sayılırlar.

Ancak burada?ilmin maluma tabi olması? kaidesini ve Allah?ın zaman ve mekandan münezzeh olduğunu ifade eden?ezeliyet? sıfatını unutmamak gerekir. Yani Allah?ın bu bilgisi, bizi bir işe zorlamamakta, bilakis biz irademizle neyi yapacaksak Allah onu bilmektedir.

1. Sınıf: Peygamber Efendimiz ?ın davetini duymamış ve kendisinden haberdar olmamış kimselerdir. Bu sınıf kesin olarak cennet ehlidir.

Buraya kadar yaptığımız izah ile şunu anlatmak istedik: Müslüman olmayan bir beldede doğan bir kişi de pekala İslam ile tanışabilir ve çok iyi bir Müslüman olabilir. Tarih bunun binlerce örneğiyle doludur.

Bu soruya iki açıdan cevap verilebilir:

?Allah benim cennete veya cehenneme gideceğimi biliyor. Ve bunu kader defterimde yazmış. O halde beni bu dünyaya niçin gönderiyor?

Şimdi bu soruya verilecek tek cevabı bir kere daha tekrar ederek bu meseleyi tamamlayalım:

Şimdi geldik?küfür topraklarında doğan ve İslam?ı hiç duymayan kişinin durumunun ne olduğu? sorusunun cevabına:

?Sen inkar edenleri korkutsan da, korkutmasan da birdir. Onlar iman etmezler. Allah onların kalplerini ve kulaklarını mühürlemiştir. Ve gözlerinde de bir perde vardır. Onlar için büyük bir azap vardır.? (Bakara Suresi, 2/6-7)

İnsanın?külli iradesi?: Kendisine verilen yeteneklerdir. İşte insan, o yeteneklerden bir tanesi ile bir işe yöneldiğinde o?külli irade? artık cüz?ileşmiş olur. Buradaki?cüz?i? ifadesi?ufaklık? manasında olmayıp, ?belirlilik? manasındadır. Yani yapabileceğimiz yüzlerce alternatiften bir anda sadece bir şeyi seçebilmemizdir.

Sözün özü; fırını her ne kadar zabıtalar mühürlemiş olsa da, suçlu ve sorumlu fırıncıdır.

Ancak bu gibi hadis-i şerifler bizi kader meselesini konuşmaktan ve bu meseleyi anlamaya çalışmaktan men etmemektedir. Zira bu hadiste anlatılmak istenen farklı bir şeydir. Şöyle ki; kader ikiye ayrılır:

Mesela, bir çocuk neticedir. Sebep ise; anne ve babasıdır. Cenab-ı Hak, o çocuğun yaratılmasını, o anne ve babadan takdir etmiştir. Buna; ?kaderin sebep ile neticeye aynı anda taalluku? denilir. Bu sırrı bilmeyen bir kısım insanlar, sebep ile netice için ayrı birer kader olduğunu zannettiklerinden, yani anne-baba ile çocuğu ayrı ayrı nazara aldıklarından dolayı, bunun neticesi olarak; ?Mademki, onun kaderinde dünyaya gelmek yazılmıştır, anne-baba olmasa da dünyaya gelecektir.? gibi yanlış bir hükme ulaşmışlardır.

kadere iman diye bir şey gerçek olsaydı, kuran'da tevbe suresi ve tövbe töbe kavramları var olmazdı

İşte Cenab-ı Hak böyle ulvi maksatlar ve yüce gayeler için bu alemi yaratmış ve insanı bu aleme zikredilen maksatlar için göndermiştir. Yani yaratılışımızın ve şu anda bu alemde bulunmamızın sebebi, bu vazifeleri icra etmektir.

Bu belli kafirlerin kimler olduğu hususunda farklı görüşler vardır: Huyey b. Ahtab, Ka?b bin Eşref ve benzeri Yahudilerin ileri gelenleri hakkında nazil olmuş diyenlerin yanında, Hendek savaşındaki ileri gelen bazı komutanlar olduğunu, Ebu Cehil ve Ebu Lehep gibi bazı müşrikler olduğunu söyleyenler de vardır .

?Peygamber Efendimiz ?ın gönderilmesinden sonra, inanmayan insanlar üç sınıftır:

Zira kader, Allah?ın ilminin bir unvanıdır. Evliliğin kader olmaması için, Allah?ın evlenen o iki kişiden -haşa- habersiz olması gerekir. Bu ise ilmi her şeyi, her mekanı ve her zamanı kuşatan Allah hakkında düşünülemez. O halde sorumuzun cevabı, ?Evlenmek elbette kaderdir.? olacaktır.

?Niçin dükkanını açıyorsun ki, kaderinde bugün kazanmak varsa, o zaten sana gelir, dükkanını açmasan da olur. Yok, eğer kaderinde bugün kazanmak yoksa dükkanını açsan da kazanamazsın, kaderini değiştirecek değilsin ya.?

Demek ki, kader; Allah?ın ilminin bir neticesi, kaza ise; Allah?ın kudretinin bir tecellisidir. Yani Allah, ilmiyle yazmış, kudretiyle de yaratmıştır. Yazı, kaderdir; yaratmak, kazadır.

Bir cinayette; katil, sebeptir. Zira bu hadise onun müdahalesi ile vukua gelmiştir. Maktul, yani öldürülen kişi ise, neticedir. Zira katilin fiilinden o etkilenmiştir? Demek sebep dediğimizde katili, netice dediğimizde ise maktulu anlayacağız.

Zira bu sözü söyleyen kişiye deseniz ki:

?Ey Rabbim; bana, katında, cennette bir ev yap ve beni Firavun?dan ve amelinden ve zalimlerin kavminden kurtar...?(Tahrim, 66/11)

hadisiyle bizi uğraşmaktan menettiği kader; insan iradesinin karışmadığı bu kısım kaderdir. Yoksa kaderin birinci kısmı üzerinde ehil olanların düşünce ve fikirleri hem güzeldir hem de tefekküri bir ibadettir. Akaid alimleri de kaderin bu kısmına büyük mesai sarfetmişler ve eserler yazmışlardır.

?Kader, sebep ile neticeye bir baktığından, sebebin yokluğu farzedildiğinde, netice için söylenebilecek bir söz yoktur. Yani?Anne-babası olmasaydı, çocuk dünyaya gelir miydi? sorusuna Ehl-i sünnet alimleri: ?Ne olacağı bizce meçhuldür, bu konuda bir fikir yürütülemez.? şeklinde cevap vermektedirler. Zira ortada bir gerçek vardır ki, o da; çocuğun, anne-babasından meydana gelmiş olmasıdır. Anne-babanın yokluğu farzedildiğinde, çocuğun dünyaya gelip gelmeyeceğine ne ile hüküm edilecektir. Dolayısıyla, Cenab-ı Hakk?ın, o çocuğu başka bir anne-babadan gönderip, göndermeyeceği hakkında bir tahmin yürütülemez.?

Zaman, kainatın yaratılmasıyla başlayan ve içerisinde hadiselerin cereyan ettiği soyut bir kavramdır. Geçmiş, hal ve gelecek olarak üçe taksim edilir. Bu taksim, mahlukata göredir. Yani?asır, sene, ay, gün, dün, bugün, yarın? gibi bütün kavramlar, ancak yaratılmışlar için söz konusudur. Ezel ise, zamanın başlangıcının evveli demek değildir. Ezelde geçmiş, hal ve gelecek yoktur. Ezel, bütün bu zamanların aynı anda görüldüğü ve bilindiği bir makamdır. Dilerseniz şimdi, Allah?ın ezeliyet sıfatını misaller ile anlamaya çalışalım:

Bu sorudan anlaşılıyor ki; soru sahibi, akıbetinin ne olacağının Allah tarafından bilinmesinden dolayı, bu aleme gelişini hikmetsiz zannetmektedir. Ona göre, eğer Allah cennete veya cehenneme gideceğini bilmeseydi, yaratılışın bir manası olabilirdi, ama madem biliyor, o halde bu yaratılış manasızdır.

Bu ayette belirtilen?Allah?ın dilediği şeyi mahvetmesi? yani, yaratmaması ile yapılan değişiklik, bu levhada olmaktadır. Demek bu ayet bize değişen kader levhası olan?Levh-i Mahv ve İsbat?tan haber vermektedir.

Bizim fiillerimiz Allah?ın kudretiyle yaratılmaktadır. İlmin bu yaratmada hiçbir tesiri yoktur. O halde nasıl olur da biz, fiillerimizin icadında hiçbir tesiri olmayan kader defterimizi sorumlu tutabiliriz? Bu, olsa olsa kişinin kendini aldatmasından başka bir şey değildir.

Bilindiği gibi, ihtiyari fiillerde, Cenab-ı Hakk?ın külli iradesi, kulun cüz?i iradesine tabidir. Yani kul, neyin yaratılmasını isterse, Allah onu yaratır. Burada da inkara insanlar sapmakta, inkarlarının bir neticesi olarak da kalplerini ve kulaklarını Allah mühürlemektedir. Bu hakikati, şu misal ile anlayabiliriz:

Bu soru son derece mantıksız bir sorudur. Zira bizim yaratılışımızın gayesi ve bu dünyaya gönderilişimizin hikmeti ile Allah?ın akıbetimizi bilmesi arasında hiçbir münasebet yoktur. Başka bir ifade ile bu dünyaya gönderilişimizin hikmeti, Allah?ın cennete veya cehenneme gideceğimizi bilmesiyle yok olmamaktadır.

Bu izahlardan sonra şimdi meselenin fetva yönüne geldik. İki peygamberin devirleri arasında, önceki peygamberin getirdiği dinin unutulmasından başlayarak sonraki peygamberin gelişine kadar geçen zamana?fetret devri? ve bu zamanda yaşamış ve iki peygambere yetişememiş kimseye de?ehl-i fetret? denilir. Kendinden önceki peygamberin dininin unutulduğu ve kendinden sonraki peygambere de yetişemediği için bu ismi almıştır.

Bu kişinin hali, dünyada namaz kılmadığı halde, ayda kıblenin nasıl tayin edileceğini ve namazın nasıl kılınacağını soran kişinin hali gibidir. Aydaki namazda kıblenin nasıl tayin edileceğini merak etmesi, ?bir gün aya giderim de, aman namazımı kazaya bırakmayayım? düşüncesi değildir. Zira o dünyada bile namaz kılmamaktadır. Zaten aya gideceği de yoktur. Hem aya giden insanlara, nasıl kıbleyi tayin edeceklerini öğretmekle vazifeli de değildir. Ya da bu soruyu insanlık namına da sormamaktadır. O halde bu soruyu ona sorduran şey nedir? Halbuki aklınca cevabını yok zannettiği bu sorunun cevabı çok basittir; ?ayda kıble, dünyadır.? Ayda namaz kılacak olan, dünyaya doğru döner ve namazını öyle kılar.

Ayette görüldüğü gibi, Firavun kendisini Hakk?a davet eden Hz. Musa ?a, kendinden önce geçmiş ve kendisinin davetini işitmemiş insanların halini soruyor.

Allah?ın?külli iradesi?: ?Allah?ın dilediği her şeyi yapabilmesi ve emrinin önüne hiçbir şeyin geçememesidir.?

Şimdi akla şöyle bir soru gelebilir:

Demek mesele imtihana avantajlı başlamakla bitmiyor. Toplumumuz, elindeki avantajı kullanamayan binlerce insanla doludur.

?Ehl-i fetretin, dinin teferruatındaki hatalarından dolayı ceza görmeyecekleri hususunda bütün alimler fikir birliği içindedir. Hatta İmam Şafi ve İmam Eşari?ye göre, bunlar iman etmeyip, küfre girse, ondan dahi mesul olmazlar.

?Ben cinleri ve insanları ancak bana ibadet etsinler diye yarattım.? (Zariyat, 51/56)

Allah için hal, geçmiş ve gelecek gibi kavramlar yoktur. Bu kavramlar zaman ile kayıtlı olan bizler içindir. Şimdi bu meseleyi diğer bir örnek ile inceleyelim:

Bu ayet-i kerimeyi, sathi bir anlayışla ele alan bazı kimseler: ?Allah bu kişilerin kalplerini ve kulaklarını mühürlemiş, gözlerine de perde çekmiştir. Bunlar nasıl iman ve ibadet etsinler, hakikatleri nasıl görsünler ve nasıl işitsinler? demektedirler. Halbuki meseleyi, ?Allah?ın ezeliyeti? ve?İlmin maluma tabi olması? kaidesi çerçevesinde ele alan bir insan için, böyle bir iddia çok yersizdir.

Hem insan küçük bir alem olarak yaratılmıştır. Büyük alemde tecelli eden bütün isimler, bir küçük alem olan insanda da tecelli etmektedir. İnsanın yaratılışının bir sebebi de Allah?ın isimlerine yaptığı bu ayinedarlıktır. Hatta diyebiliriz ki, şu koca alemde ve meleklerde tecelli edemeyen isimler, şu küçücük insanda tecelli ederler.

İşte?Allah ezelidir.? dediğimizde, Allah?ın bütün zaman ve mekanları aynı anda gördüğü, bildiği ve zaman kaydından münezzeh olduğu anlaşılır.

Ezeliyet bahsini daha iyi kavrayabilmemiz için son bir misal daha vereceğiz. Zira ezeliyeti anlamak, kader meselesini anlamanın anahtarıdır. Kader bahsinde bocalamanın en birinci sebebi Allah?ın ezeliyet sıfatının anlaşılamaması ve Allah?ın zaman mefhumu ile kayıtlı olduğunun zannedilmesidir.

Mesela Hz. Nuh ?ın oğlunun, babası peygamber olmasına rağmen imansız ölmesi, Hz. Lut ?ın eşinin, kocası peygamber olmasına rağmen imansız ölmesi buna delildir. Evet, Hz. Nuh ?ın oğlu ve Hz. Lut ?ın eşi, imtihana avantajlı hem de çok avantajlı başlamışlardı. Birisinin babası, diğerinin eşi peygamberdi. Ama onlar buna rağmen imtihanı başarıyla tamamlayamadılar.

?Allah bana vereceği rızkı çalışmam şartına, ya da uzun ömrü ameliyat olmam şartına bağlamış olabilir. Ben bu yüzden sebeplere yapışarak vazifemi yapmalıyım, rızkım için çalışmalıyım, sağlığım için gerekeni yapmalıyım ve daha sonra neticeyi Allah?tan bekleyerek kısmetime razı olmalıyım.?

Çünkü?Evlilik kader midir? demek; ?Allah bu iki kişinin evleneceğini ezelde biliyor muydu? demektir.

Fakat bu kimselerin, Allah?a iman etmekle mükellef olup olmayacakları hususunda ihtilaf vardır. İmam Maturidi?ye göre; ehl-i fetret, ibadet ve emirler ile mükellef değil ise de, Allah?a iman ile mükelleftir.1 Çünkü Cenab-ı Hak, onlara aklı vermiş ve şu alemi, varlığına ve birliğine delil olacak sayısız mahluklarla doldurmuştur. Bir iğnenin ustasız, bir harfin katipsiz ve bir memleketin sahipsiz olamayacağını bilen insan, şu alemdeki sanat eserlerinden sanatkarları olan Allah?a ulaşmalıdır. Ve ona iman etmelidir. Akıl, bir peygamberin davetini işitmese de bunu tek başına yapabilecek bir kabiliyettedir.

?Kader değişir mi? Allah benim kaderime günah işleyeceğimi yazmışsa benim suçum ne? Evlilik de kader midir? Madem kaderinde ölecek yazılmış, o halde onu öldüren niçin katil ve suçlu oluyor? Katil öldürmeseydi yaşayacak mıydı? Madem kaderimizde cennete veya cehenneme gideceğimiz yazılı, o halde bu imtihan niçin? Ben kaderimi değiştirebilir miyim?..?

Asrımızın en büyük hastalığı; imansızlık ve iman hakikatlerine gereken önemin verilmemesidir. Halbuki iman, amelden önde gelir. Zira Allah?ın fazlının gözüktüğü kimseler için, amelsiz cennete girmek mümkün olabilir. Ama imansız cennete kimse giremeyecektir. İman cennetin?olmazsa olmaz? anahtarıdır. Belki ameldeki bir kusur, Allah tarafından af edilebilir, ancak imandaki ufacık bir kusur af edilmediği gibi, yer ve gök arası kadar salih amelin mahvına da sebep olabilir. Öyleyse imanı çok iyi anlamak ve iman hakikatlerini delilleriyle bilmek zorundayız.

Görüldüğü gibi, geçmiş, gelecek ve hal gibi tabirler bizler için kullanılmaktadır. Halbuki her şeyi ve zamanı yaratan Allah için mazi, hal ve istikbal gibi kavramlar yoktur. O, misalimizdeki güneş gibi bütün bu zamanları aynı anda ilminin ışığı ile kuşatmıştır. O halde?Allah yazdı diye biz yapıyoruz.? denilemez, zira Allah ezeliyeti ile bütün zamanları aynı anda kuşattığından, bizim hür irademiz ile ne yapacağımızı bilmiş ve ne yapacaksak kader defterimize onu yazmıştır. Allah yazdı diye biz yapmamaktayız, bilakis biz yapacağımız için Allah yazmıştır.

?Niçin okula gidiyorsun, kaderini değiştiremezsin ki, eğer kaderinde doktor olmak varsa, zaten olacaksın, bunun önüne geçemezsin, çalışmasan da doktor olursun. Yok eğer kaderinde doktor olmak yoksa beyhude yoruluyorsun.?

Bazen de, ya bir şükür, ya da sabırla imtihan olmaları için, kulun cüz?i iradesi karışmaksızın, Allah iki kişiyi karşılaştırır ve onları birbirleriyle evlendirir. Eğer bu evlilik güzel bir evlilik olmuşsa, bu, kadın ve erkekten şükrün istenildiği bir nimettir. Eğer bu evlilik kötü bir evlilik olmuşsa, bu evlilik, sabrın istendiği bir imtihan olur. Erkek kadınla, kadın da erkek ile imtihan edilir.

İnsanın kaderini değil, fiilini değiştirmesi mümkündür. Bu da kaderi değil fiili değiştirmek anlamına gelir. Değiştirilen bu fiil her neyse, o da kaderdir. Bu dahi Allah?ın ilminde olup, kaderde aynı şekilde yazılmıştı. Yani kader levhasında?Falan adam filan işi yaptığı anda, fiilini değiştirip filan işe başladı.? yazılıydı. Çünkü Allah?ın ilmi ezeli olup, yapılan ve yapılacak her işi ve fiili bilir ve kader levhasında onu yazar.

İşte ezel burasıdır. Geçmiş zamanın sağ tarafı değil, bir zamansızlıktır; hal, geçmiş ve geleceği aynı anda tutan ve gören bir makamdır.

1. İnsanın kendi iradesiyle ilgili olan kısım,

Allah Teala şu alemde insana maddi ve manevi nimetlerinin lezzetleriyle ikram etmektedir. Buna karşı insanın vazifesi; maddi ve manevi nimetlerin lezzetleriyle kendine ikramda bulunan ve onu besleyen Allah?a karşı fiiliyle, haliyle, diliyle, hatta elinden gelse bütün duygu ve azalarıyla şükür ve hamdüsena etmektir.

?Niçin Allah bunu böyle yapmış? diye düşünmek; insan için hem manasız bir kayıptır, hem de onu helake götürebilecek bir sebeptir. Zira bunun neticesinde, kadere yani ilahi takdire, ilahi hikmet ve rahmete isyan gelebilir. Bu sırlar ahirette, adalet gününde bütün incelikleri ile görünecektir. İşte Peygamber Efendimiz ?in

Allah Teala, kullarını hayırlara teşvik etmek için bu levhayı tanzim etmiştir. Kul, Allah?ın kendi hakkındaki ezeli takdirini ve değişmeyen kader defteri olan Levh-i Mahfuz?daki yazının ne olduğunu bilmediğinden, kaderin değişen bu levhasını dikkate alarak, bereketli bir ömre sahip olmak veya musibetleri def etmek gibi maksatlar için sadaka vermeğe, akraba ziyareti yapmaya ve diğer hayırlara koşar. Ve bu sayede sevap kazanır.

Cüz?i İrade: ?Allah tarafından insana verilen, dilediği gibi hareket edebilme yeteneği ve seçme serbestliğidir.?

Eğer insan için bir kader olmasa ve Allah, insanın yapacaklarını yaptıktan sonra bilseydi, Allah?ın ilmine bir nihayet ve sınır gelirdi. Ve ilim sıfatında artma, eksilme ve değişiklik söz konusun olurdu ki, bütün bunlar Allah hakkında düşünülemez.

Demek insanın yaratılışının gayesi; Allah?a ibadet etmek ve O?na kul olmaktır. Kulluğun ve ibadetin esası da şu sayacağımız emirlerdir:

Demek kaderin değişmesi, Allah?ın bildiği şeyin kaza edilmemesi yani yaratılmaması ve bilmediği bir şeyin meydana gelmesi manasına gelir ki, bu mümkün değildir. O halde kaderin değişmeyeceğine, Allah?ın bilgisine muhalif bir şeyin olamayacağına itikat etmemiz gerekir. Nitekim bu meseleyi?Ezeliyet? bahsinde incelemiştik.

Aynen öylede Cenab-ı Hak bizleri şu dünya imtihanına sokmadan cennete veya cehenneme gönderseydi, o vakit cehenneme giden insanlar bu karara karşı çıkıp?Eğer sen bizi imtihan etseydin biz cehenneme gitmeyecektik.? diye itiraz edeceklerdi. Cenab-ı Hak, ezeli ilmi ile bizim akıbetimizi bildiği halde bu neticeyi bizlere de bildirmek ve hesap gününde itiraza mahal bırakmamak için şu dünyayı bir imtihan yurdu olarak yaratmış, bizleri de bu aleme bir memur olarak göndermiştir

Şimdi geldik sorumuzun cevabına: Cenab-ı Hak bu alemde, her neticeyi bir sebebe bağlamıştır.

?Yeryüzünde vuku bulan ve sizin başınıza gelen herhangi bir musibet yoktur ki, onu daha yaratmadan önce, bir kitapta yazmış olmasın. Şüphesiz ki bu Allah?a çok kolaydır.? (Hadid, 57/22)

Mesela; bir insanın ne zaman doğacağı ve ne zaman öleceği önceden takdir edilmiştir. İşte bu takdir; kaderdir. O insanın vakti geldiğinde doğması ve vakti geldiğinde ölmesi, yani doğum ve ölüm hadiselerinin yaratılması ise kazadır.

Aynen bunun gibi, ?Allah kaderimi yazmış, ben ne yapsam değiştiremem.? sözü de son derece yanlıştır. Bizlerin fiillerini Allah?ın ilmi yaratmıyor ki, ilmin unvanı olan kader defterini suçlayabilelim.

Şu tablo bizim zaman çizgimiz olsun. Ortası hal yani şimdiki zaman, sağ tarafı geçmiş zaman, sol tarafı ise gelecek zaman. Şimdi şu zaman tablomuzun üzerine bir ayna tuttuk. Ayna, zemine yakın olduğu için sadece?hal? aynada aksetti. Geçmiş ve gelecekten içine hiçbir şey girmedi. Şimdi aynayı biraz kaldıralım. Ve şu pozisyonda aynamızda hal ile birlikte geçmiş ve geleceğin de bir bölümü aksetti. Aynayı biraz daha kaldırdığımızda, bir önceki pozisyonda aynada gözükmeyen geçmiş ve geleceğin bir bölümü daha onda aksetti.

Ya da ispat levhasındaki yazı şöyledir: Falanca kul, kalp ameliyatı olursa yetmiş sene yaşayacak, olmazsa altmış sene yaşayacak. Bu kul, hangi şartı yerine getirirse, o şartın neticesi kaza edilip, diğer yazı silinmektedir.

?Kader hakkında konuşmayın, zira kader Allah?ın sırrıdır. Allah?ın sırrını açıklamaya kalkmayın.?1

Aslında mazeret olarak öne sürülen?Allah kaderimi yazmış, ben ne yapsam değiştiremem.? sözü temelde de yanlıştır. Çünkü kader defteri, Allah?ın ilminin bir tecellisidir. İlim ise zorlama sıfatı değildir. Bu yazı sadece bir beyandır.

Musa : ?Onlar hakkındaki bilgi, Rabbimin yanındaki bir kitapta bulunur. Rabbin ne yanılır, ne de unutur.? dedi.?

Böyle bir sorunun sorulabilmesi için; Allah?ın sebep ile neticeyi aynı anda ezeli ilmi ile bilmemesini farzetmek gerekir. Yani Allah, katilin falan şahsı öldüreceğini ezeli ilmi ile bilemedi ve maktule bir ömür takdir etti, daha sonra katil, maktulü daha takdir edilen ecelin sonuna ulaşmadan yakaladı ve öldürdü. Sanki onu öldürmeseydi, o daha yaşayacaktı. Bu ise mümkün değildir. Zira Allah?ın ezeli ilmi, sebep ile neticeyi aynı anda kuşatır. Allah ezelde, katilin falan şahsı öldüreceğini bildiği için, falan şahsa o kadar bir ömür tayin etmiştir. Eğer katil o kişiyi öldürmeyecek olsaydı, belki Allah o kişiyi, o saatte başka bir sebepten öldürebilirdi ya da ona daha fazla bir ömür takdir edebilirdi.

Ya da, birisi Erzurum?dan, diğeri İstanbul?dan gelen iki kişinin Ankara?da buluştuklarını farzedelim. Bunlardan birisi şöyle dese: ?Buraya gelmeseydik, görüşemezdik.?, diğeri ise şöyle dese: ?Kaderde görüşmemiz yazılmış, buraya gelmeseydik yine görüşürdük.? Bu sözlerin ikisi de yanlıştır. Çünkü Cenab-ı Hakk?ın ilmi ve kader yazısı, malum olan onların buluşmalarına tabidir. Eğer malum olan bu iki kişinin Ankara?ya gitmeleri, yok farzedildiğinde; başka bir yerde buluşup, buluşmayacakları konusunda hiçbir şey söylenemez.

Demek ki, yapılan bütün evliliklerde, kulların cüz?i iradeleri esas alınmamaktadır. Başka bir ifadeyle; ihtiyari fiillerden olan evlilik, bazen ıztırari fiiller gibi kulun müdahalesi ve seçmesi olmaksızın meydana gelir. O halde şu hükümleri birer kaide olarak bilmeliyiz:

Bizler bu meseleyi zamanımızın büyük bir alimi olan, Bediüzzaman Said Nursi Hazretlerinin görüşüyle noktalıyoruz ve hakikatin kendisini, ?şaşırmayan ve unutmayan? Rabbimizin ilmine havale ediyoruz:

Halbuki bu isimler de kendini tanıttırmak ve bildirmek istemektedirler. Hatta isyanın bir neticesi olan cehennem de, günahkar kullar olmadığı için yaratılmayacak ve celali isimler ahiret aleminde de gözükemeyecekti. Demek cehenneme gideceği bilinen bir kulun bu aleme gelmemesini temenni etmek, bu alemin, celali isimlerin tecellisinden mahrum olmasını talep etmektir ki, bu talep kainatın yaratılış maksadını bilmemenin bir neticesidir.

Allah Teala, bu levha ile kullarını tembellikten kurtarmak ve hikmet dünyasında yaşadıkları için onları sebeplere yapışmaya teşvik etmek istemiştir. Bu sayede Allah?ın ezeli takdirinin ne olduğunu bilmeyen kul, daha uzun yaşamak için ameliyat olur, sağlıklı olmak için spor yapar, rızkı için çalışır. Yani kul şöyle düşünür:

Kader konusunda merak edilen bir soru da; bir cinayet hadisesinde, eğer katil öldürmeyecek olsaydı, maktulün yaşayıp yaşamayacağı meselesidir. Acaba katil öldürmeseydi, maktul başka bir sebepten dolayı yine ölecek miydi? Yoksa yaşamaya devam mı edecekti?

Ah bir de kaderi anlayabilenler ile geçse zaman...

Allah Teala, bu alemdeki her mahluku bir kitap hükmünde yaratıp, onda güzel isimlerini yazmıştır. İşte insanın vazifesi; kudret kaleminin mektupları hükmünde olan mevcudat sayfalarını, arz ve sema yapraklarını tefekkür etmektir. Ve onlarda yazılan güzel isimleri keşfetmektir.

Dolayısıyla Allah, bugünü gördüğü ve bildiği gibi, yarını da, öbür günü de ve cennet ile cehennem hayatının yaşanacağı sonsuzluk hayatına kadar her şeyi de bugün ile birlikte görmektedir.

Demek mesele sadece İslam topraklarında doğmak değil.

Allah Teala, şu alemdeki her şeyi kendisine itaat ettirerek saltanatının haşmetini göstermektedir. İnsanın vazifesi; kainatta görülen Allah?ın bu saltanatını itaat ederek tasdik etmektir. Yani zerrelerden güneşlere kadar her şeyin kendisine boyun eğdiği Zata itaat ederek, O?na boyun eğmektir ve onun saltanatını tasdik etmektir.

?Gerçekten o inkar edenleri inzar etsen de etmesen de birdir; iman etmezler. Allah kalplerine de kulaklarına da mühür vurmuştur; gözlerinin üzerine de perde çekmiştir. Onlar için büyük bir azap da vardır? (Bakara, 2/6-7) mealindeki söz konusu ayetlerin nüzul sebebi özel bir kaç hususi kafirin durumudur. Taberi?nin İbni Abbas?tan ve el-Kelbi?den rivayetine göre bu iki ayet-i kerime, Huyey b. Ahtab, Ka?b bin Eşref ve benzeri Yahudilerin ileri gelenleri hakkında nazil olmuştur . Demek ki, burada?tebliğin kendilerine fayda vermeyeceği belirtilen? kimseler belli birkaç kişidir. Yoksa, bütün insanlar veya bütün inanmayanlar için değildir.

Demek soru sahibi, yaratılışın hikmetinden gafildir. O halde bu sorunun cevabını, alemin ve insanın yaratılış hikmetinde aramalıyız. Bu hikmet anlaşıldığında, sorumuz cevabını bulacaktır:

Allah, ezeli ilmi ile evlenecek kadın ve erkeğin, kendi cüz?i iradelerini kullanarak birbirleriyle evlenmek isteyeceklerini bilmiş ve zamanı geldiğinde onların bu arzularını külli iradesiyle yaratacak olduğundan dolayı, ezelde kader defterlerine birbirleriyle evleneceklerini yazmıştır. ?İlim maluma tabidir.? kaidesiyle, bu yazı onların arzu ve iradelerine tabidir. Yani kader defterinde şunlar birbiriyle evlensin değil, şunlar birbiriyle evlenecek diye yazılmıştır. Elbette böyle bir yazı insanı zorlayıcı değildir.

?Gaybın anahtarları Allah?ın katındadır. Onları ancak Allah bilir. Onun ilmi dışında bir yaprak dahi düşmez. Yerin karanlıkları içindeki bir tane, yaş ve kuru her şey levh-i mahfuzdadır.? (Enam, 6/59)

Mesela, insanda yemek yeme kabiliyeti vardır. Bu?külli iradedir.? İnsan bu kabiliyeti ile simit yemeğe başladığında artık bu kabiliyeti cüz?ileşmiş olur. Artık insan kendindeki külli iradeyi belli bir yönde kullanmış ve simit yemeğe başlamıştır. İşte buna?cüz?i irade? denilir. İnsan burada serbesttir. Simit yiyebileceği gibi bir haramı yemeyi de tercih edebilir. Zaten onu mesul eden, ona bu tercih yetkisinin verilmesidir.

Biraz daha bu kavramı açarsak; Allah insana okuma, yazma, koşma, yemek yeme, içme, oturma gibi birçok kabiliyetler vermiştir. Bu kabiliyetlerin her birine?külli irade? denilir. Burada geçen?külli irade? tabirini, Allah?ın?külli irade?siyle karıştırmamak gerekir.

Allah Teala şu alemde nihayetsiz servet ve hazinelerini sergilemektedir. Bu servete seyircilik yapan insanın vazifesi ise; sonsuz cömertliğini, nihayetsiz servet ve hazineleriyle gösteren Rabbine karşı fakirliğini hissedip yalnız ondan istemektir.

Kader meselesinin anlaşılamamasındaki en büyük sebep?zaman? ve?ezel? kavramlarının birbiriyle karıştırılması ve yanlış değerlendirilmesidir. İnsan, zaman ve mekan içerisinde yaşadığı için, her hadiseyi ve hakikati de zaman ölçüsüne göre değerlendirmekte ve?ezeli?, zamanın başlangıcı zannetmekle hata yapmaktadır. İşte kaderi anlayamamak, böyle yanlış bir kıyasın mahsulüdür.

Bir kimsenin, hiç tanımadığı, akrabası ve yakını olmadığı, hatta bir defa bile görmediği insanların akıbetiyle bu derece meşgul olmasının sebebi acaba nedir? Eğer?onlara karşı duyduğu şefkat olabilir? derseniz, bizce bu olamaz. Zira en yakın kapı komşusunun halini merak etmeyen, komşusunun derdi varsa bile, değil derdine derman olmak için çabalamayı, derdini aklına bile getirmeyen, hatta arabasıyla yolda giderken, gördüğü bir trafik kazasında, yaralıya, arabasını kirletir düşüncesiyle yardım elini uzatmayan, hatta kendi öz ana babasını ihtiyarlığında kimsesizler yurduna bırakacak kadar vicdansız olan bir insanın; hiç tanımadığı, görmediği, ismini, kişiliğini bilmediği insanların akıbetini merak etmesi, onlara duyduğu şefkat olamaz.

2. İnsanın iradesinin karışmadığı, onun irade ve kuvveti dışında meydana gelen hadiseler? Bir insanın erkek veya kadın olması, dünyaya geldiği zaman dilimi, doğduğu ve yaşadığı belde, anne ve babasının kim olacağı, güzel veya çirkin olması gibi hususlar, bu ikinci kısma misal olarak verilebilir. Bu ve benzeri meselelerdeki ilahi takdirin sırrını anlamaya çalışmak,

Eğer ona bunları söylesek, kaderini değiştiremeyeceğini, bu yüzden okula gitmemesini ve dükkanını açmamasını tavsiye etsek, hemen savunmasını yapar ve der ki; ?Sen çalışacaksın ki, Allah versin? Ama iş farzları eda etmeğe ya da haramlardan kaçmaya geldi mi, hemen kadere sığınır, teslimiyetçi olur, suçu kadere yükler? Bu, kişinin kendisini aldatması değil de nedir?

Kader meselesinin anlaşılamamasının altında yatan en büyük sebep; Allah?ı tanıma yani marifetullah bilgisinin azlığıdır. Zira kader, Allah?ın ilmi ve ezeliyeti ile alakadardır. Bu mesele ile yaralanmış bir kimseye sorsak; ?Allah ezeli midir? Cevap olarak?evet?i alırız. Ve tekrar soracak olsak; ?Ezeli olmak ne demektir? Bu soruya alacağımız cevap ise şudur: ?Ezeli olması; Allah?ın başlangıcının olmamasıdır.? İşte bu cevaptaki eksiklik, yani Allah?ın ezeli oluşunun ne manaya geldiğinin tam bilinmemesi, bu konunun anlaşılamamasına sebep olmuştur. Buradaki kusur, Allah?ı hakkıyla tanımayan, hatta tanımaya bile çalışmayan kişiye aittir. O, bu kusurunun cezasını, cevap veremediği soruların sıkıntısıyla öder. Hatta bazen Allah?ı tanımaya karşı gösterdiği lakayıtlığa ceza olarak, iman ve İslam nimetini kaybedebilir.

Bir insan işlediği günahlara tövbe ederek mahcubiyetini, huzura çevirmediği takdirde, nefsinin hükmetmesiyle, kalbine, iman nuru yerine, gurur, riya, şehvet ve en nihayette küfür yerleşir. Bu hal ise onun kör olmasına ve netice olarak kalbinin mühürlenmesine yol açar.

İmam Eş?ari ise: Ehl-i fetretin, Allah?a imanla da mükellef olmadığı görüşündedir.2 Çünkü İmam Eş?ari?ye göre: İnsanları peygamber vasıtasıyla imana davet eden Allah Teala, fetret ehline bir peygamber göndermemekle, onları imana davet etmemiştir. Çünkü Kur?an?da geçen?Peygamber göndermedikçe Biz kimseye azap edici değiliz.? (İsra, 17/15.) ayetine göre, onların sorumlu olmamaları gerekir. Zira sırf akıl ve fikir, Allah?ı bilmede yeterli değildir. Dolayısıyla İmam Eş?ari?ye göre; fetret devri insanları, iman etmemekten dolayı cehenneme girmeyeceklerdir.

Yani misalimizdeki kulun, sadaka verip vermeyeceği, kalp ameliyatı olup olmayacağı, akraba ziyareti yapıp yapmayacağı gibi hususlar, Allah?ın ezeli ilmi ile bilindiğinden dolayı, Allah değişmeyecek en son neticeyi bu levhaya yazmıştır. Bu levha Allah?ın nihayetsiz ilminin bir tecelligahıdır. Bu defterde yazılı kadere?mutlak kader? denmektedir.

Ancak burada iki farklı durum söz konusu olabilir:

Diğer bir kısım ise, sebeplere, hakiki tesir verdiklerinden, ?Anne babası olmasaydı, o çocuk dünyaya gelmezdi.? demişlerdir.

?Hiçbir şey yoktur ki, hazineleri Bizim yanımızda olmasın. Herşeyi Biz belirli bir kaderle indiririz.? (Hicr, 15/21)

Allah Teala şu alemdeki sanat eserleriyle kendini tanıttırmak ve bildirmek istemektedir. İşte insanın yaratılış vazifesi; kendi sanatının mucizeleriyle kendini tanıttırmak ve bildirmek isteyen yaratıcısına iman edip, onu mevcudat aynalarında tecelli eden kudsi isimleri ile tanımaktır.

Aynen bunun gibi, bizler de kainatın yaratılmasıyla başlayan zaman yolunun bir noktasındayız. Bizden önce geçen her şey bize göre mazide, yani geçmişte kalmıştır. Bugünden, hatta bu andan sonraki zamanlar ve o zamanlarda yaratılacak mahluklar ise, bize kıyasla istikbaldedir. Evet, şu anda bizim dedelerimiz geçmişte kaldılar. Halbuki bir zaman, onların dedeleri de istikbalden torun bekliyorlardı. İşte dedelerimiz, kendi dedelerine göre istikbal olan zaman diliminde bu dünyaya uğrayıp, teneffüs ederek, maziye döküldükleri gibi, dedelerimize göre istikbalde olan bizler de bir gün maziye döküleceğiz. Ve bize göre istikbalde olan torunlarımız hale, yani şimdiki zamana çıkacaklar.

?Biz her şeyi apaçık bir kitapta sayıp yazmışızdır.? (Yasin, 36/12)

Şimdi geldik sorumuza; ?Acaba katil öldürmeseydi, maktul yine ölecek miydi? Yoksa yaşayacak mıydı?

Belediye zabıtalarının, fırınları teftiş ettiğini ve fırınların sağlıklı üretim yapıp yapmadıklarını kontrol ettiklerini farz ediyoruz. Zabıtalar, birçok temiz ve kanunlara uygun üretim yapan fırını gezdikten sonra, son derece pis, içinde böceklerin yuva yaptığı ve son derece sağlıksız şartlarda üretim yapan bir fırına girmiş olsunlar. Belediye memurlarının burada yapacağı iş; üretim yapmaya elverişli olmayan bu fırını kapatmak ve mühürlemektir.1

Hatta çok uzağa gitmeğe gerek bile yok, toplumumuza bakmak yeterlidir. Memleketimiz bir İslam memleketi ve halkının % 99?u Müslüman olmasına rağmen, bazı şehirlerimizde meyhanelerin camilerden daha fazla olması ve az olan camiler boş iken, çok olan meyhanelerin hıncahınç dolu olması ispat eder ki, sadece Müslüman topraklarda doğmak neticeyi belirleyen bir faktör değildir.

Firavun: ?Rabbin de kimmiş, ey Musa.? dedi.

Evvela, ayet-i kerimenin ifadesinde; ?inkar etme? fiili insanlara, mühürleme ve perde çekme fiilleri ise; Allah?a hamledilmiştir. Demek insan, inkarı kendi tercih etmekte ve bunda ısrar etmekte, bunun neticesi olarak da Allah kalbini mühürlemektedir.

Aynen bunun gibi, fırıncı hükmünde olan insan da, fırını hükmünde olan kalbini, küfür, şirk, günah, isyan gibi kirlerden temizlemediği takdirde, Allah onun fırınını, yani kalbini mühürleyecektir. Ve mühürlenmiş bir fırından ekmeklerin çıkamayacağı gibi, mühürlenmiş bir kalpten de iman, muhabbet, marifet gibi olgular çıkamaz.

Şimdi de?Ezeliyet? kavramını başka bir misalde görelim: Erzurum?dan İstanbul?a doğru üç vasıtanın yola çıktığını farz ediyoruz? Bu vasıtalardan bir tanesi İstanbul?a girmek üzere İzmit?te, diğeri İzmit?tekine kıyasla biraz daha geride Eskişehir?de ve üçüncü vasıtamız da ikisinin gerisinde Ankara?da olsun.

Şimdi bu üç vasıtaya dikkat ettiğimizde şunları görürüz: İzmit?te olan vasıtamız, Eskişehir ve Ankara?da olan araçlara kıyasla önde, yani istikbaldedir. Zira onların geçeceği yollardan çoktan geçmiştir. Eskişehir?de olan vasıtamız ise, İzmit?te olana göre geçmiştedir. Zira öndeki araç Eskişehir?den çoktan geçmiştir. Ancak Ankara?da olana kıyasla istikbaldedir. Zira daha bu araç onun mevkiine ulaşmamıştır. Ankara?da olan vasıtamız ise diğer iki araca kıyasla da geçmiştedir. Zira bu iki araç da Ankara?yı çoktan geçmiştir.

llah Teala, Kur?an-ı Kerimde, Efendimiz ?e hitaben şöyle buyurmaktadır:

Kaza: ?Allah?ın bu ezeli yazıyı ve takdiri, zamanı ve şartları uygun olduğunda icad etmesi ve yaratmasıdır.?

Halbuki ezeliyet bahsinde gördük ki, Allah bizi hiçbir günaha zorlamıyor. Sadece, zamanları ve mekanları kuşatan ilmiyle, bizim ne yapacağımızı biliyor ve kader defterimize yazıyor.

Bu ayet ortada olduğu halde Hz. Peygamber ?in tebliğine devam etmesi de gösteriyor ki, burada söz konusu edilen ve imana gelemeyecekleri bildirilen belli birkaç kişidir. Sebebi ne olursa olsun, bu ayette belirtilen kafirler belli bir zümredir. Allah, bu adamların bir daha samimi olarak İslam dinine girmeyeceklerini elbette bilmektedir. Allah ise -haşa- haksız yere bunların iman yolunu kapatmamıştır. Bunlar kendi özgür iradeleriyle küfrü tercih etmiş ve iman etmemek için ön yargılı ısrarlarını sürdürmüş bir gruptur.

Allah Teala şu alemi bir sergi hükmünde yaratmış ve o sergide sanatını teşhir etmiştir. Buna karşı insanın vazifesi; yeryüzünü bir sergi hükmünde yaratıp bütün sanat eserlerini o sergide teşhir eden sanatkarına karşı?maşallah, barekallah? diyerek takdir edip, ?sübhanallah, Allahü ekber? diyerek hayret ile mukabele etmektir.

Kulun hiçbir müdahalesi olmaksızın, sırf Allah?ın dilemesiyle yaratılan fiiller; bu tür fiillerde kulun cüz?i iradesi işe karışmaz. Daha önce ifade ettiğimiz gibi, şükürle veya sabırla imtihan olmaları için Allah onu icat eder.

Hz. Musa ?ın cevabı Allah?a havale etmesi, ehl-i fetret denilen, peygamberlerin davetini duymayan insanların durumlarının ne olduğunu bilmemesinden değil, Allah?ın adalet ve merhametine teslim olmak arzusundandır. Hz. Musa imanın öyle bir mertebesindeydi ki, Allah?ın ne yaparsa yapsın, şefkat ve adalet ile yapacağından zerre miskal şüphesi yoktu. ?Rabbim ne yanılır, ne de unutur.? diyerek, Allah?ın hükmüne rızasını bu şekilde göstermiştir.

Şimdi ezel kavramını, zaman çizgimizde resmettiğimizde bu sorunun ne kadar manasız bir soru olduğu anlaşılacaktır.

Peygamber Efendimiz ?ın gelişinden sonraki insanların durumu hakkında ise; İmam Gazali şöyle bir tasnif yapar ki, bu tasnif, günümüzdeki Hristiyan ve Yahudilerin akıbetlerini merak edenler için de bir cevap niteliğindedir. İmam Gazali şöyle demektedir:

Ancak şu soruyu bir daha sormak istiyoruz: ?Dünyada namaz kılmayan bu kişiye, aydaki namazı merak ettiren şey nedir? Bu sorunun cevabı ile?Hiç görmediği insanların akıbetini merak ettiren şey nedir? sorusunun cevabı aynıdır. Ve bizce, ilk önce cevabı bulunması gereken soru budur.

Allah?ın ezeliyeti ile birlikte, ?ilmin maluma tabi olduğu? kaidesi de anlaşılınca, kader hakkında cevapsız zannedilen bütün soruların, birden cevaplarını bulduklarını göreceksiniz.

O da: ?Bizim Rabbimiz, her şeye yaratılışını veren, sonrada ona hidayet edendir.? dedi.

1 Alauddin Aliyyül?l İbn-i Hüsameddin el-Hindi, Kenzü?l Ummal, 1. cilt, s,132

Hem o kişilerin akıbetinin ne olduğunu merak etmesinden daha ilginç olanı da şudur: Hemen hemen her akaid kitabında cevabı olan bu sorunun cevabını öğrenmek için hiç uğraşmaz. Tek yaptığı, hiçbir ilmi olmayan kişilere bu soruyu sormak ve onları sözde köşeye sıkıştırarak bununla ferahlamaktır.

Buraya kadar verdiğimiz misaller ile Allah?ın?ezeliyetini? anlamaya çalıştık. Ancak şu unutulmamalıdır ki, verdiğimiz bütün misaller, sadece akılların anlamaktan aciz kaldığı bir hakikati yakınlaştırmak için küçük birer dürbündür. Yoksa akıllar, nasıl ki, Allah?ın kudretinin ve azametinin büyüklüğünü hakkıyla anlamaktan acizdir, aynen bunun gibi, Allah?ın ezeliyetini ve bütün zaman ve mekanlara ilminin aynı anda münasebetini de tam idrakten acizdir? Ancak şu sönük dürbünler bile, ?Allah kaderimi böyle yazmış, benim suçum ne? sözünün ne kadar batıl olduğunu anlatmakta ve meselenin tam anlamıyla anlaşılmasını sağlamaktadır.

Maksadımız; kader meselesiyle yaralanan gönüllere ve akıllara bir abıhayat sunarak, Allah?ın rızasını kazanmaktır. Bu eserde kader hakkında merak ettiğiniz bütün soruların cevaplarını bulacaksınız. Yardım ve inayet Allah?tandır.

Yıllardır cevabını merak ettiği halde, cevabını bulmak için hiçbir kitap karıştırmayan kişi, bu teşhisi insafla iç aleminde tetkik etse, bizi tasdik edecektir. Ve biz, görüşümüzü tasdik edecek bir Kur?an kıssasını şimdi sizlere nakledeceğiz: Taha suresi, 47-52 ayetler: