Koca Osmanlı 1800 yılına eriştiğinde; artık "Hasta Adam" olarak anılmaya başlamıştı. Eğitimsizlik yüzünden 1600-1700 yıllarında geriledikçe gerilemişti..

O camiiyi ve medreseyi yaptıran Hoşyar Hatun, Yozgatlı dedemin dedesinin bacısı olup; Sultan II. Mahmut'un ikinci eşi idi. Tam 49 yıl Osmanlı sarayında gelinlik etmiştir.. Oğlu yoktu, iki kızı da kendisinden önce öldüler. Hoşyar Hatun Mekke'de 1859 da vefat etti.

emice ne oldu sana, resetlemişler seni. hayırlı olsun yeni nickin...

Osmanlı Padişahlarından Sultan Mahmut II (1808-1839) döneminde padişahlık yaparken, öncekilere nazaran daha aydın ve yenilikçi idi ama ona da hemen "gavur padişah" demeye başlamıştık. Neden?.. Sarık yerine fesi kabul etmişti.. Medreselere Matematik, Tarih, Coğrafya

- Sana bir mesele geldiğinde ne ile hükmedeceksin?

Özetlersek; Sultan Mahmut II'in oğul ve torunları aciz kaldılar.

?Allah, bazı şeyleri farz kılmıştır; onları elden kaçırmayın. Bazı sınırlar koymuştur; onları çiğnemeyin. Bazı şeyleri haram kılmıştır; onları işlemeyin. Unuttuğu için değil de size acıdığı için bazı konularda sükut etmiştir; onları da araştırmayın, üzerine düşmeyin.?

Büyük Atatürk'e, şehitlerle gazilerimize en derin saygılarım bakidir.

Matematik ve Fen Bilimleri, Sosyal Bilimler var!. Has okullar var!..

Sayın ERDEM; yukarıda yazdıklarım çokca doğruydu.. Günümüzde ne fıkıh kaldı, ne de o içtihatlar.. Artık çağdaş eğitim, mantık var.. Hukuk, İktisat, Yönetim Bilimleri var!.. Eski Arap adetlerinin çoğu derlenip toplanıp hepten atıldı..

Sahabe fakihleri işte bu usule uyarak, meydana gelen yeni olayların hükümlerini içtihatları ile tespit ediyorlardı. İçtihad ediyorlar, yani Kur?an ve Sünnet?te hükmü açıkça bildirilmeyen bir konunun hükmünü, yine Kur?an ve Sünnet?in ölçülerinden bulmaya çalışıyorlardı.

?Bu konuda kendi içtihadıma göre hükmediyorum. Eğer doğru ise bu Allah?tandır. Şayet yanlış ise bu benden ve şeytandandır; Allah ve Rasulü ondan uzaktır.?

İlk emir OKU idi. Okuyalım ve çalışalım, ol şeytana asla uymayalım!..

İslam dünyasında dinin hayata uygulanması ile ilgili konularda, yazıda bahsettiğimiz şekilde bazı mezhepler meydana geldiği gibi, inanç sahasında da zamanın akışı içerisinde farklı mezhepler ortaya çıkmıştır.

Mehmet IŞIK

Mağara devirleri geride kaldı.

Bazen bu farklı müçtehitlerin görüşleri aynı olurken, bazen de farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Bu farklı görüşlerin ortaya çıkması gayet tabii bir durumdur. Çünkü birden fazla müçtehit, hepsi kendi ellerinde bulunan bilgi kaynaklarını kullanarak hükmü bildirilmemiş olan bir konuyu aydınlatmaya çalışmışlardır.

İslam tarihinde pek çok müçtehit yetişmiştir. Bunların bir kısmına nispet edilen mezhepler vardır. Hasanu?l-Basri mezhebi, Evzai mezhebi, Sevri mezhebi, Taberi mezhebi, İbn Ebi Leyla mezhebi gibi... Fakat bu saydıklarımız, günümüze kadar yaşayamayan, müntesibi kalmayan mezheplerdir.

İbadet yeri, zamanı bellidir.. Okuyalım ve çok çalışalım, gereken bu!

Biz de, Rasulullah s. a. v. ve Sahabe-i Kiram?ı takip eden Ehl-i Sünnet alimlerinin ayak izlerini takip ederek Yüce Mevla?ya ulaşmayı niyaz ederiz.

"Okuyan kafir olur ha?.." deyip duruyorduk.. Medreselerde de ortaya çıkan her yenilik veya icada karşı "gavur icadı" deyip duruyorduk.

İtikadi Mezhepler ve Ehl-i Sünnet

Mesela meşhur sahabi Abdullah b. Mesud r. a. kendisine sorulan bir meselenin cevabını bir ay araştırdıktan sonra açıklamış ve şöyle demişti:

Sultan Mahmut II, ilk defa nüfus sayımı yaptırmıştı ama o sayımda

Hz. Ammar ve Hz. Ömer, her ikisinden Allah razı olsun, birlikte yolculuğa çıkmışlardı. Sabah uyandıklarında Hz. Ammar?ın banyo yapması gerekti. Bulundukları yerde su olmadığı için ne yapacağına hemen karar veremedi. ?Kadınlara dokunmuş ve su bulamamış iseniz temiz toprakla teyemmüm edin.? (Maide, 6) ayeti daha önce nazil olmuştu. Fakat bu ayeti nasıl uygulayacaklarını bilmiyorlardı.

Selef-i Salihin yolundan giden Ehl-i Sünnet alimleri ise, zamanla ortaya çıkan ve müslümanlar arasında karışık fikirler yayan bu bid?at anlayışlara ilmi faaliyetlerle karşı koymuşlardır. Bu faaliyetler İmam Eş?ari ve İmam Maturidi ile şekillenmeye başlamış, onların talabelerinin çalışmaları ile sistemleşmiştir. Böylece Rasulullah s. a. v.?den günümüze Sünnet?te öğretilen inancı, Ehl-i Sünnet temsil etmiştir.

Bu cevap üzerine Rasul-i Ekrem s. a. v. buyurdu:

?Peygamber size her ne getirdi ise onu alın, size neyi yasakladı ise ondan sakının!? (Haşr, 7) emrini en iyi anlayan ve en güzel şekilde yerine getiren şüphesiz Ashab-ı Kiram idi. Herkes derdini Rasul-i Ekrem s. a. v.?e açar, çaresini O?nda bulur, ilacını O?ndan alırdı.

Bir mezhebe bağlılık

Hz. Ömer:

Selef-i Salihin ile başlayan ve İmam Eş?ari ve İmam Maturidi ile devam eden Ehl-i Sünnet anlayışı, Hz. Peygamber s. a. v.?in öğrettiği inanç sisteminden taviz vermeden ve herhangi bir ekleme yapmadan günümüze kadar ulaşmıştır.

Din adamı görünüp te din düşmanlığı yapan kafir ve münafıkların oyunlarına gelmeyelim.

Peygamber efendimiz zamanında da mezhepler ve içtihad vardı. Hep sahabi içtihad ediyordu. Bunun birçok örnekleri vardır. Esirlerin ne olacağı konusunda Resulullah efendimiz ve eshabın çoğunun içtihadı gibi değil, Hz. Ömer r. anh'ın içtihadı gibi ayeti kerime geldi. Resulullah efendimiz, Allahü Teala'nın yanlış içtihadda insanların helak edilmesi olsaydı, "hepimiz healk olurduk" buyurmuştu. Bu olay meşhurdur.

Eshabı kiramın tamamı müctehid idi. En büyük müçtehid onlardı. Mezhep imamları onların talebeleridir.

Mezhep konusu esasen sıradan müslümanı çok ilgilendiren bir husus değildir. Onlara gereken şey kendi bildiklerine göre değil, ulemanın onlara bildirdiklerine göre İslam?ı anlamak ve yaşamaktır. Bu sebeple?Avamın mezhebi olmaz.? denilmiştir. Zira onlar için mezhep, alimin bildirdiği hükümdür.

Sonuç: Mondros Mütarekesi ve Sevr Andlaşması.. Ve Kurtuluş Savaşı..

paylaşım için teşekkürler

Gülteker kardeşim, sizi yanlış bilgilendirmişler.

Ehl-i Sünnet arasında takip edilen meşhur dört mezhep kalmıştır: Hanefi, Maliki, Şafii ve Hanbeli mezhebi. Bütün bu mezhep imamları ve bu mezheplerde yetişmiş olan müçtehitler birbirlerinden faydalanmışlar ve birbirlerine karşı saygı ve sevgide kusur etmemişlerdir. Bu güzel ilişki, -bazı istisnalar bir tarafa konulursa- onların yolunu takip eden müslümanlar tarafından da günümüze kadar devam ettirilmiştir.

bizim sülaledeki dedeler de ulema sınıfına dahildi. Kimisi de Yozgat'ta Medrese Hocası idi.. O medreseyi de bizimkiler kurmuştu..

Son karar Allah?a ve Rasulü?ne ait

Rasulullah s. a. v.?den sonra

Payitaht İstanbul, 1918 Kasım'ında işgal edilmiştir.

Allah; okuyan ve çalışanları sever!.. İblis ise bunu yapmayanları!

Benzer olarak, fethedilen yerlere vali atandığında, vali olarak giden eshaba yine içtihad etmelerini emretmişti.

İzmir'in Yunanlılarca işgali ise, 15 Mayıs 1919'dur.

Araplar ve Afganlılar eski kafada kaldıklarından halleri malumdur!..

Sultan Mahmut II ile bizim Hoşyar Hatun halanın kızı olan Mihrimah Sultan (24 yaşında iken ölmüştür); Saraydaki katiplerden Sait Efendi ile evlendirilince Sait Efendiye "Paşalık" ihsan edilmiştir.

Onlara, Hz. Peygamber Efendimiz?in anlayış ve uygulamalarına sımsıkı bağlı oldukları için ve müslümanların asıl çoğunluğunu oluşturan ana gövdeden kopup ayrılmadıkları için?Ehl-i Sünnet ve?l-Cemaat? denildi. ?Dini en doğru anlayan ve yaşayan öncülerimiz? anlamında da?Selef-i Salihin? ismi verildi.

İslam fetihleri genişledikçe siyasi bazı çekişmelerin yanı sıra, müslümanlar farklı kültürler ve inançlarla da karşılaşıyorlardı. Bu siyasi çekişmelerin ve karşılaşmaların ürettiği sorunlar, müslüman alimler arasında inanç bakımından da farklı anlayışların ortaya çıkmasına sebep oldu. Ehl-i Sünnet inancını yaşayan ve savunan çoğunluk müslümanlar karşısında, ana yoldan uzaklaşan, bidatlere sapan Mutezile, Cebriyye, Hariciyye gibi mezhepler oluştu.

O camiin avlusunda yatanlar ise bizim dedeler, amcalar, halalardır.

Ulema, şeyh, hoca dediklerimiz hepten cahil-cühela idi.

?Alimlerimiz aynı konuda neden farklı hükümler vermiş? ?Mezhep nedir, mezheplere ihtiyaç var mı? ?Dinimiz bir ama mezheplerimiz neden farklı? gibi sorularla sık sık karşılaşıyoruz. Bu soruların doğal karşılanması gerekir. Fakat soruyla kalıp cevabını aramamak, zihni ve kalbi karıştırır, vesveseye yol açar. Bu nedenle inanan her insanın içtihat farklılıkları ve mezhep konusunda sağlıklı bilgiye ve bakış açısına sahip olması gerekir.

Buna göre, önlerine gelen meselenin hükmü Kur?an?da veya Sünnet?te açıkça bulunuyorsa, o cevabı veriyorlardı. Eğer bu iki kaynakta bulunmuyorsa veya farklı yorumlara imkan verecek bir tarzda bulunuyorsa içtihat yapıyorlardı. Çünkü böyle içtihat etmeyi onlara Rasul-i Ekrem s. a. v. öğretmişti. Hz. Mu?az?ı Yemen?e gönderirken Rasullullah s. a. v.?in söyledikleri buna örnektir:

İçtihat Nedir?

Sahabe müçtehitleri sonraki neslin müçtehitlerini, onlar da bir sonraki neslin müçtehitlerini yetiştirmişlerdir. Her müçtehit alimin etrafında yetişen ilim adamları, daha çok onun etkisi altında kalmış ve onun içtihadlarını esas almıştır.

- Ömer, suyla ağzını çalkalasan orucun bozulur mu?

Toplum olarak hep okuyalım ve çalışalım.. OKUL, İŞ ve AŞ önemlidir.

Koca Osmanlı; o iptidai eğitim ile ilkel Arap adet ve gelenekleri yüzünden batmıştı.. O yüzden "Kurtuluş Savaşı" bile vermiştik.

İçtihad olayı genel olarak fıkıh konularını kapsamaktadır. Fıkıh bilgisinin tasavvufla bir ilgisi yoktur ki hu gibi şeyler olsun. Fıkıh bilgisi nakil yoluyla aktarılır. Fıkıh bilgisi günlük yaşayışımızı düzenleyen konulardır. İbadetler, aile ile ilgili konular, alış-veriş, ticaret ve cezalarla ilgili konuları kapsar. Hu bunun nersinde anlamadım.

- O halde o işten vazgeç , buyurdu. (Ebu Davud, Sıyam, 33)

- O zaman reyimle içtihat eder, elimden gelen gayreti sarfederim.

Peygamber s. a. v. Efendimiz?in cevabı, herkesi bağlayan bir delil, dinin bir hükmü idi. Hükmü verilen konuda yeniden bir şeyler sormaya gerek kalmazdı. Dini hükümler ya Allah ve Rasulü tarafından doğrudan konulurdu ya da yukarıdaki hadiste olduğu gibi bir olay, bir soru üzerine ortaya çıkardı.

En iyisi geçelim, geçelim bir kalem!.. Kalın hep hoş ve sağlıcakla..

Saadet Asrı?nda farklı içtihatların, farklı görüş ve kanaatlerin yürürlüğe girmesi düşünülemezdi. Çünkü bu farklı görüşler Allah Rasulü?ne geliyor ve hangisinin doğru olduğu açıklanıyordu. Böylece doğru olduğu bildirilen içtihat, herkesi bağlayan tek hüküm oluyordu.

Genel anlamı, hukuki bir kaynaktan belli usullerle hüküm çıkarmaktır. İslam hukukunda içtihat, Kur?an ve Sünnet?te hükmü açıkça bildirilmeyen bir konuda, yine Kur?an ve Sünnet?in ölçülerine uygun olan hükmü bulmaya denir. İçtihadı sadece ehil alimler yapar ki, bunlara müçtehit denir. Gerekli vasıfları taşımadan hüküm çıkartanlar ise, doğru sonuca ulaşsalar bile günah işlemiş sayılırlar. O sebeple?İslam?a göre şu şöyledir, bu böyledir..? diye konuşmaktan kaçınmak gerekir.

Hümayunda; Sultan Mahmut II, damadını yani Sait Paşayı azarlamıştı.

Batıda; papazların kilise taassubu atılmış, rönesans ve reform, keşif ve icadlar, buluşlar yapılmış, Fransız ihtilali ile saltanata karşı ayaklanma olmuş, sanayi devrimi aşamasına gelinmiş ve okullaşma yaygınlaştırılmıştı.

Biz ise, eski kafayla geri kalmıştık.

İptidai medreseler, eski hukuk, kadılık-madılık, halifelik atıldı..

ile yerli Ermeni ve Rumlar; 1850'li yıllardan başlayarak Osmanlıyı yemeye ve yutmaya dair planlarını genişletmeye başlamışlardı.

- Rasul?ün sünnetinde de bulamazsan?

İslamiyet doğduğunda ne mezhepler vardı, ne de yüzlerce tarikat!..

Yoksa; koca dünyadan haberimiz olmayacaktı.

Diğer taraftan devlet işleri çeşitlenmeye, savaş ve ticaret gibi sebeplerle İslam daha geniş alanlara yayılmaya başlamıştı. Daha önce tecrübe edilmemiş yeni durumlar ortaya çıkmıştı. Sahabenin fıkıhta ileri gelenleri bu yeni durumlar için İslam adına hükümler vermekle karşı karşıya kalmışlardı.

Semerkand Dergisinden Alınmıştır.

O Sait Paşa, medreselerde coğrafya dersinin okutulmasına karşı idi.

Hicri ikinci asrın ortalarına doğru hayatta olan müçtehit imamlar, içtihat usullerini yavaş yavaş şekillendirmeye başlamışlar ve talebeleri onların içtihatlarını ve hüküm çıkarma yöntemlerini yazıya dökmüş, böylece mezhepler sistemleşmiştir.

Bunlar, koca Osmanlının çöküşünü engelleyemediler.

sadece erkekler ile hayvanlar sayılmış, ulema dediklerimiz yüzünden kadın ve kızlar nüfus sayımında dikkate alınmamıştı.. O yıllarda;

emice, bu zaman da okullarda verilen eğitim müfredatından memnunmusun?...

Ne padişahlık kaldı, ne de sultanlık, kulluk, kölelik ve cariyelik!

Kur?an ve Sünnet?te hükmü açıkça bildirilmiş olan meselelerde mezhepler arasında hüküm farklılığı söz konusu olmaz. Açıkça ortaya konulmamış olan meseleler hakkında ise farklı görüşler bulunabilir.

Bulgarlar, Hırvatlar, Romenler, Makedonlar, Arnavutlar ve Yunanlılar

Hz. Mu?az:

Bu olay büyük bir yalandır

Allah?ın muradına uygunluk

Mecbur kalmadıkça hiçbir sahabi ictihad etmeye, hüküm vermeye kalkışmazdı. Mecbur kalınan durumlar olmuş, fakat son kararı yine Efendimiz s. a. v. vermiştir. Aşağıdaki olay bu duruma bir örnektir:

Daha sonra Medine?ye dönüp Efendimiz s. a. v.?in yanına vardığında başından geçenleri anlattı ve doğru yapıp yapmadığını sordu. Rasul-i Ekrem s. a. v., ihtilam olmayı hanımı ile birlikte olmaya kıyas edip teyemmüm yapmış olmasını isabetli buldu. Fakat teyemmümün gusül abdestiyle kıyasını isabetsiz buldu. Teyemmüm için ellerini temiz toprağa vurduktan sonra çene altına kadar yüzünü ve dirseklere kadar kollarını meshetmesinin yeterli olacağını anlattı. (Buhari, Teyemmüm, 8)

Hala aynı yalanları burada tekrarlıyorsunuz.

Hz. Ammar, uykuda gusül gerekmesi halini kişinin hanımı ile birlikte olmaya benzetmiş ve teyemmüm yapmaya karar vermişti. Nasıl yapacağını bilmediği teyemmümü de gusül abdestiyle kıyaslayarak toprağı bütün vücuduna sürmüştü. Bu şekilde teyemmüm etti ve namazlarını kıldı.

Ya DEDE; İslamiyet doğduğunda ne mezhep vardı, ne tarikat, ne de dergah?.. Yoktu.. Daha sonra mezheplerle yüzlerce tarikatlar doğdu. Bilim ve teknik yolunda olunacağına, hep izbe yerlerde minderlerin üstünde tesbih çekerek yüzlerce dergah kurduk!.. Kolayına saptık!

Mezheplerin ortaya çıkışı

Mu?az b. Cebel r. a., Allah ve Rasulü?nü çok seven, Rasulullah s. a. v.?in yanından ayrılmayan, her şeyiyle O?na uyarak yaşayan, derin anlayış sahibi bir sahabiydi. Rasul-i Ekrem s. a. v. onu Tebük savaşından sonra, hakimlik, mürşidlik, Kur?an öğreticiliği ve zekat tahsildarlığı görevleriyle Yemen?e göndermişti. Rasulullah s. a. v., ?Size adamlarımın en hayırlısını gönderiyorum.? yazısı ile Yemenlilere takdim ettiği Hz. Mu?az?ı uğurlarken ona şöyle sordu:

Sultan Abdulmecid'in oğulları; Sultan V. Murat, Sultan II. Abdulhamid, Sultan Mehmet Reşad ve Sultan Vahidettin'dir.

Hz. Ömer r. a., bir Ramazan gününde hanımını öptü. Oruçlu olduğunu hatırlayınca orucunun bozulduğunu zannetti, içi yandı. Büyük bir üzüntü içerisinde Efendimiz s. a. v.?e koştu. Büyük bir hata yaptığını söyledi.

Şimdiki çocuklar akıllı, bugün tatil olduğu halde akın akın dershanelere ve kurslara gidiyorlar. Kimisi SMS için, kimisi LYS veya KPSS, TUS, KPDS, SMMM, KPDS için.. Evde yan gelip yatmak da varken, okuyup çalışıyorlar, eğitim alıyorlar. Kimisi de AŞ için çalışmaya gidiyor. Yatmak yok!.. Okumak veya çalışmak gereklidir..

- Allah?ın Kitabı ile, dedi. Sonra konuşma şöyle devam etti:

İki Cihan Sultanı s. a. v.?in sözleri, yaz sıcağında bir bardak soğuk su gibi Hz. Ömer?in içini serinletti, ferahlık verdi:

İşte Sahabe-i Kiram, bu ölçüye uyarak Rasulullah s. a. v.?in öğrettiği tertemiz itikadı taşıyorlardı. Kendilerine yetişen Tabiin ve onlardan sonraki dönemde yaşamış olan Tebei Tabiin döneminin genel karakteri aynı idi.

İslam zamanla çok geniş bir alana yayıldığı için çeşitli yerlerde aynı veya benzeri olaylar meydana geliyordu. Bir memlekette yaşayan müçtehit, önüne gelen mesele hakkında Allah?ın hükmünün ne olabileceğini araştırıyor, diğer bir yerde başka bir müçtehit de aynı konu ile karşılaşıyor ve onun hükmü üzerinde çalışıyordu. Vardıkları sonucu da tevazu ile açıklıyorlardı.

- Ya Allah?ın Kitabı?nda bulamazsan?

Kısaca, müslüman, bir mezhebe bağlılıkla dini hayatında tutarsızlıklardan kurtulur, nefsinin ve şeytanın tuzaklarına karşı korunur, hem de Allah?ın dinine karşı ciddiyetinde ve samimiyetinde oluşabilecek zedelenme şüphesini ortadan kaldırmış olur.

Rasul-i Ekrem s. a. v.?in ahirete irtihalinden sonra durum değişti. Meydana gelen yeni olayların hükmünü artık Efendimiz s. a. v.?e arz etmek mümkün değildi.

Sultan Mahmut II'nin iki oğlu vardı: Abdulmecid II ve Abdulaziz..

Sahabe-i Kiram r. a., Rasul-i Ekrem s. a. v.?in etrafında saf, temiz ve katışıksız bir inanç eğitimi almışlardı. Efendimiz s. a. v. lazım olan her şeyi onlara veriyordu. Onlar da gereksiz olan şeyleri Efendimiz?e sormuyorlardı. Çünkü Rasulullah s. a. v. şöyle buyurmuştu:

Bir müslüman, ilmi seviyesi bakımından ya müçtehittir veya değildir. Müçtehit olan müslümanın kendi içtihadına göre, yani araştırması sonucunda vardığı hükme göre amel etmesi farzdır. Müçtehit olmayan bir kimsenin de bir müçtehidin içtihadına uyması farzdır.

- Rasulü?nün elçisini, O?nun hoşnut olacağı anlayışa erdiren Allah?a hamdolsun! (Ebu Davud, Akdiye, 11; Tirmizi, Ahkam, 3.)

"Ya Hu, Ya Hu!" deyip durduk! Okumak ve çalışmak yerine bunu yaptık!

- Rasulü?nün sünneti ile.

Şöyle bir soru sorulmaktadır: Bir müslüman bir mezhebe bağlı olmaksızın kolayına gelen içtihatlar ile amel etse caiz olur mu? ?Telfik? ismi verilen bu durumu alimlerimiz doğru bulmamıştır. Çünkü hüküm tercih etmek de içtihadın bir derecesidir, müçtehit olmayı gerektirir. Ayrıca bu anlayış bir taraftan insanın manevi hayatında tutarsızlıklara sebep olur, diğer taraftan da dini hafife alma sonucunu doğurur.

Batılılar yani İngilizler, Fransızlar, Ruslar, Almanlar, Sırplar,

derslerini koydurmuştu.

Bir mezhebe bağlılık dini yaşantıda asla darlık değildir. Aksine, anlayış ve uygulama bakımından mümini savrulmaktan koruyan, amel bütünlüğü ve kalp huzuru sağlayan güzel bir bağlılıktır. Zaten zaruret veya ihtiyaç hallerinde, ehliyetli ve takva sahibi bir alimin yol göstermesi ile diğer mezheplerin içtihatlarından faydalanmak da her zaman mümkündür.

Bir müçtehidin elindeki deliller diğer müçtehitte olmayabiliyordu, hüküm kaynakları birden fazla yoruma açık bulunabiliyordu veya birinin kullandığı usul diğerinden farklı olabiliyordu. Bunlar ve benzeri birçok sebepten dolayı müçtehit alimler farklı görüşlere sahip olmuşlardır. Fakat bu farklılıklar ümmet için bir rahmet vesilesidir. ?Ümmetimin ihtilafı rahmettir.? hadisi bunun delilidir.

- Bozulmaz, diye cevap verdi. Bunun üzerine Efendimiz s. a. v., ?Bu da öyledir.? anlamında:

Mezhep, geniş anlamıyla?gidilen yol? anlamına gelir. Kur?an ve Sünnet?i anlamada ve hayata uygulamada belli bir yöntem ve o yönteme göre elde edilmiş hükümler bütünü demektir. Ebu Hanife?nin mezhebi, Maliki mezhebi, Şafii mezhebi, Hanbeli mezhebi dendiğinde hep bu mana kastedilir.