Muhkem ve müteşabihe bakış açımızı belirlerken şu gerçek çok iyi bilinmelidir:

?Allah Kitab?ında bizim bilmemiz gereken ve bize gerekli olan her şeyi açık ve anlaşılır bir şekilde bildirmiştir. Bu konuda Kitap?ta müteşabih olan hiçbir şey yoktur. Müteşabih olarak nitelenen ayetler Kur?an?ın amacına ulaşmasına ve anlaşılmasına asla engel değildir. Yani Rabbimiz bize lazım olanı lazım olduğu kadar vermiştir. bunun için olayı sadece bir kaç kavramla sınırlandırmak doğru olmayacaktır.

, hadis-i şerifleri müteşabihtir. Mücessime ve Müşebbih fırkaları, gibi şeylere inandıkları için kafirdir.

Bu ayetlerden, haşa Allah?ın hem yerde ve hem de gökte olduğu anlaşılabilir. Böyle inanmak ise küfürdür.

Allahü tealanın yönü, karşıda bulunması yoktur, madde, cisim değildir. Sayılı değildir. Ölçülmez. Onda değişiklik olmaz. Mekanlı değildir. Bir yerde değildir. Zamanlı değildir. Öncesi, sonrası, önü arkası, altı üstü, sağı solu yoktur. Bunun için, insan düşüncesi, insan bilgisi, insan aklı, Onun hiçbir şeyini anlayamaz. Onun nasıl görüleceğini de kavrayamaz. El, ayak, yön, yer ve bunlar gibi, Allah için caiz olmayan kelimelerin, ayet ve hadislerde bulunması, bizim anladığımız ve bildiğimiz, bugün kullanılan manalarda değildir. Böyle ayet ve hadislere Müteşabihat denir. Bunlar, kısa veya uzun olarak, Tevil olunur. Yani, Allah?a yakışacak başka mana verilir. Mesela, ve mealindeki ayetler için, burada ne murat edilmişse, öylece inandım demeli. Allah?ın ilmi, bizim ilmimize, benzemez. Onun eli de, elimiz gibi değildir, istivası da bizim istivamıza benzemez, beraber olması bizim beraber olmamıza benzemez demelidir.

CEVAP

Gencin Allah?ta değişiklik olmaz demesi doğrudur. Ama bu onun oturma görüşünün yanlış olduğunu gösterir. Haşa Allah Arşta oturuyorsa, onda değişiklik olmayacağına göre hep orada oturuyor demektir. Ama birçok ayetin zahir manalarına göre, Allah?ın yerde, gökte ve kainatın dışında olduğu da anlaşılıyor. Böyle olunca, Arşta olmadığı da anlaşılıyor. Şu ayetlere bakalım:

Sual: Müteşabih ayet ve hadisleri tevil etmek gerekir mi?

Müteşabih ayetler tevil edilmez, keyfiyetini Allah bilir denir. Yanlış anlaşılmaması için mana verilecekse görülen manası verilmez. Şu ayetlere de bakalım:

müteşabihlik konusundada ;Kur?an?daki ilahi emir ve yasaklardan sorumlu tutulacaksınız bu kitaptan sorulacağız ve bu kitabı anlayamacağımz bilgiler bulunacak Kuranda bulunan müteşabih ayetler anlaşılamaz mı Şu gerçek çok iyi bilinmelidir ki, Muhkem ve müteşabih konusuna takılarak, Kur?an?ı anlamayı, bunları anlamaya bağlayanlar, bu anlama işini birilerine havele ederek, onların yardımı olmaksızın Kur?an?ı anlamanın mümkün olamayacağını sananlar, anlamını bilemediği ve kavrayamadağı kimi ayetleri bahane ederek Kur?an anlaşılmazdır düşüncesiyle onu anlamada, anlayan ve bilen birilerine gitmeyi esas alanlar, asıl bu tercihleri ile Kur?anla aralarında engel oluşturmaktadırlar.

Müteşabih ayet ve hadisler

Mevlana Halid Bağdadi hazretleri buyuruyor ki:

Müteşabih ayetleri tevil etmek

Mütaşabihatı değerlendirirken şunuda göz önününde bulundurmak gereklidir. Bazen kastedileni tek başına anlamak istenileni anlamak olmayabilir. bazen insan olmaktan kaynaklanan algı sorunu olabilir. Burada bilinen ve benzeşenleri bir arada düşünerek bütünü kavramak gereklidir. Bu durum anlaşılmaz değil, ulaşılır bir bilgi türüdür. Ulaşmak için bilginin bir kısmını elde etmek gereklidir. Kalanı tasavvur algısı ile ilgilidir. Bazı kavramlar zihinsel algı dahilinde olmadığından zihin bileşim yoluna giderek parçadan bütünü oluşturur. Yani bilinemeyeni bilinenlere benzeştirerek algı gerçekleşir. Yani yalnızca olayı anlatan ayet tasavvur için yeterli olmayabilir. algının tamamı için bilinenlerden destek almak gerekebilir. Bu durum anlatan için değil anlayanın durumu ile ilgilidir.

Yüce Allah, gücümüzün yetmediği ve bizim için bilinmez olanı anlatırken, anlamamızı sağlamak için, anlatımda kullandığı şeylerin anlamını bilmemizi değil, anlatılan şeyi bilmemizi istemektedir.

?Sana bu kitabı indiren O?dur. Bunun ayetlerinden bir kısmı muhkemdir ki, bu ayetler, kitabın anası demektir. Diğer bir kısmı da müteşabih ayetlerdir. Kalblerinde kaypaklık olanlar, sırf fitne çıkarmak için, bir de kendi keyflerine göre te?vil yapmak için onun müteşabih olanlarının peşine düşerler. Halbuki onun te?vilini Allah?dan başka kimse bilmez. İlimde uzman olanlar, ?Biz buna inandık, hepsi Rabbimiz katındandır? derler. Ancak akıl sahipleri düşünüp öğüt alır? (3 Al-i imran 7) ayetiyle ortaya koymaktadır.

bu ayetlere takılna yorum yapan tefsire kalkan aldanmılştır ve kalbi bozularak telef olup gitmiştir ayetin demavmında allah bunu böyle sölemiştir onaların peşine düşen aldanır yoldan çıkar demiştir bunların peşine düşüp üstümüze vazife olmayan konuları allaha havale edelim vesselam..

Şura suresinin 11. ayetinde buyuruluyor. Haşa Allah?ın avucu ve eli denince insana benzetilmiş olur. O hiçbir şeye benzemez ayetine göre onu insana benzeten, Arşta insan gibi oturuyor diyen kafir olur.

aslında anlaşılır muhkem ayetleri yapmak bile ne büyük bir kademedir..

Allah Arşta istiva etmiştir, hep orada oturmaktadır, onda hiç değişiklik olmaz. Ayetler tevil edilmez aynen anlaşıldığı gibi söylenir.

Bu ayetten de haşa, Allah?ın, kainatın dışında olup her şeyi kuşattığı anlaşılıyor. Bu da küfürdür.

Bu ayetlerden de, haşa Hazret-i İsa?nın ve Hazret-i Adem?in Allah?ın ruhundan bir parça olduğu ve Allah?ın da insan gibi ruhu olduğu anlaşılabilir. Onun için Ehl-i sünnet alimlerinin bildirdiği şekilde müteşabih ayetlerin keyfiyetini bilmeyiz demelidir.

Bu ayette de haşa Allah?ın bir nur olduğu gökleri de yeri de aydınlattığı anlaşılıyor. Bir selefi de demişti. Böyle bilmek de küfürdür.

mealindeki hadislerde geçen gölge himaye demektir. Sultan, Allah?ın gölgesidir demek, demektir. hadis-i şerifi ise, demektir. Nasıl ki, Beytullah kelimesini, haşa Allah?ın barındığı ev olarak anlamıyorsak, gölge, el, yüz, istiva gibi kelimeleri de böyle anlamak gerekir.

Selefi genç diyor ki:

Bunun böyle olduğunu Kur?an;

Müteşabihlik konusunda asıl üzerinde durulması gereken görüneni değilde görülmesi istenene yoğunlaşmak gereklidir, görüneni iyibilmek görünmesi isteneni iyi anlamayı beraberinde getirecektir, toptancı bir tavırla işi baştan kapatmak zihnine perde indirmek olacaktır. Asıl sınanılan nokta burasıdır, yani bazı durumlar zihinsel ve sezgisel algınında katılımı ile algılanabilir. Rabbimiz bu donanımı bize vermiştir. Bu bağlamda sorumlu olduğumuz kitabın bir kısmını devre dışı bırakmak algımızın eksiliğine neden olacaktır

Böylesi bir engele takılmamak için muhkem ve müteşabihi Kur?an?ın çizdiği/belirlediği alan içinde değerlendirmek zorundayız. Ancak o zaman, özden yoksun tanımlardan, kısır anlayışlardan ve yanlı yaklaşımlardan oluşan engelleri aşabiliriz. Yoksa kendi tanım ve anlayışımızın doğruları ile Kur?an?a gittiğimizde, Kur?an?ın akletmeye dayalı olarak önümüze serdiği geniş sahayı daraltmış oluruz. Kur?an?ı, daraltmış olduğumuz bu alan içine sığdırmaya çalışma yanlışı, bizim O?nu doğru anlamamıza olumsuz olarak yansıyacaktır.

Zıllullah için, Allah?ın gölgesi diyorlar. Alimler, zıl kelimesine himaye, koruma gibi manalar vermiştir. Mesela, denince, Ali?nin Veli?nin himayesinde olduğu anlaşılır.

Kur?an-ı kerimde manası açık olan ayetlere Muhkem ayetler, manası açık olmayan, tefsire, izaha muhtaç olanlara Müteşabih ayetler adı verilir. Müteşabih olanlara açık manalarını vermek akla ve dine uygun olmazsa, uygun mana vermek, yani Tevil etmek gerekir. Açık manalarını vermek günah olur.

Müteşabihlik konusunda asıl üzerinde durulması gereken görüneni değilde görülmesi istenene yoğunlaşmak gereklidir, görüneni iyibilmek görünmesi isteneni iyi anlamayı beraberinde getirecektir, toptancı bir tavırla işi baştan kapatmak zihnine perde indirmek olacaktır. Asıl sınanılan nokta burasıdır, yani bazı durumlar zihinsel ve sezgisel algınında katılımı ile algılanabilir. Rabbimiz bu donanımı bize vermiştir. Bu bağlamda sorumlu olduğumuz kitabın bir kısmını devre dışı bırakmak algımızın eksiliğine neden olacaktır, zaten sorunlarımızın temelinde kabullerimiz yok mudur.

Bu ayetler tefsirlerde açıklanmıştır. Açıklamasız ayetleri okumak bu bakımdan da çok yanlış olur. Bu ayetler, gencin dediği gibi tevil etmeden, açıklamadan olduğu gibi anlaşılırsa, haşa Allah?ın hem yerde, hem gökte, hem Arş?ta, hem kainatın dışında hem bir nur, bir ışık olduğu da anlaşılır. Gencin Arş?ta devamlı duruyor demesi bu ayetlere zıttır. Arş yaratılmadan önce haşa Allah nerede duruyordu? Oturmak, yorgunluk ve acizlik değil midir? Haşa Allah aciz denir mi?

Selefiyeciler, bu ayetin beraber olma kısmını tevil ediyorlar da, istiva kısmını tevil etmiyorlar. Tevil etmeyince ikincisindeki tuhaflığı görüyorlar da, birincisindekini göremiyorlar. Birçok ayette, buyuruluyor. Kur?an-ı kerim ve hadis-i şerifler Kureyş lügatı ve lehcesi iledir. Kelimelere, 1400 yıl önce, Hicaz?da kullanılan manaları vermek gerekir. Zamanla değişip, bugün kullanılan manaları vermek yanlış olur.

Sözcük ve kavram olarak yapılan tanımlar ve bu tanımlarla muhkem ve müteşabihe yüklenen anlamların neticesinde oluşan anlayışların yanlışlığından dolayı Kur?anın bir bölümü ya işlevsiz hale getirilmiş veya anlam sapmalarıyla tahrif edilmiştir.

Yani, anlatan ve anlatılan tanımlanan vardır, Anlatan tanımlayan müteşabihse de anlatılan muhkemdir. Anlatanın müteşabih oluşu, anlatılanın anlaşılmasına engei değildir. Bizim bilmediğimiz, görmediğiniz, anlayamadığımız şeylerin bizini bildiğimiz, gördüğümüz ve anladığımız şeylerle anlatılması, bizim o şeyleri görüyor, ve anlıyor gibi anlamamızı sağlar.

Hiç kuşkusuz şimdiye kadar yapılmış olan gerek sözcük, gerek kavramsal tanımlara göre hareket edersek, elde edeceğimiz netice, çerçevesi önceden çizilmiş bu dar alanla sınırlı kalacağından, Kur?anı doğruya ulaşmamıza engel olacaktır.

Ayetler gibi hadis-i şerifler de, muhkem ve müteşabih diye ikiye ayrılır. Hadis-i şerifte buyuruldu ki: