Hiç kuşkusuz inanıyor ve biliyoruz ki Kur?an, Mübin ve mufassaldır. Böyle olmasına rağmen Kur?anda geçen bazı ifadeler, cümleler sanki anlaşılmamış ve anlaşılamazmış gibi, bunlara açıklamak için tutarsız rivayetler ve yorumlar yapılmıştır. Bu nedenle de müslümanlar arasında, Dinimizle alakasız binlerce acaip kavram ve inanış ortaya çıkarılmıştır. Konumuz olan Kalu Bela konusu da bunlardan birisidir. Kalu bela, Bezm-i Elest adlarıyla özel bir tasavvuf kültürü ve edebiyatı da oluşturulmuştur.

Gelelim anlamına:

Ayetin bu bölümü de tefsirlerin çoğunda yanlış olarak açıklanır.?Senin Rabbimiz olduğuna tanığız? diye sunulur. Bu yanlıştır. Ayette neye şahid oldukları beyan edilmez. Açıkça beyan edilse edebi kurallara uymazdı. Ayetin sibakının delaletiyle?şehidna? fiilinin mef?ulu, mukadder, mahzuf?ala enfüsina?dır. Yani?Biz kendi aleyhimize tanık oluyoruz? demektir. Arapça bilenler lafzi ifadelere iyi dikkat etsinler. Gerçeği birebir görsünler. Şu ayet de bu ayetin tefsiri mahiyetindedir:

?Elbette Rabbimizsin,

?-Ey Rabbim bunlar kim? diye sordu.

Cevap:

?Müslim İbnü yesar el Cüheni anlatıyor: ?Hz. Ömer RA. dan, ?Rabbin Ademoğullarından; bellerinden zürriyetlerini?(A?raf 172-173)? ayetinden soruldu. Hz. Ömer RA. şu cevabı verdi: ?Bu ayetten Rasülüllah?a da sorulmuştu. O şöyle açıkladı: ?Allah, Adem?i yarattı sonra sağ eliyle meshedip ondan bir zürriyet çıkardı ve: ?Bunlar cennet içindir, bunlar cennet ehlinin ameliyle amel ederler? dedi. Rabb Teala, ikinci defa sırtını okşadı, ondan bir nesil daha çıkardı ve: ?Bunları da cehennem için yarattım, bunlar da cehennem ehlinin amalini işleyecekler? dedi.

Rivayet 2:

A?raf suresi ayet 172-174:

Bu hususta A?raf suresi ayet 37 ve Nahl suresi 89. ayete de bakabilirsiniz.

?-Altmış yıl!? dedi.

Surede 94-102 ayetler kendisinden önceki kıssa dizisinin yorumu olduğu gibi konumuz olan 172-174. ayetler de kendinden evvelki kıssa dizisinin; pasajın bağlama bölümüdür. İyi tetkik edilmelidir.

Ayette bahsedilen?ataların şirki bahanesi? Adem?e fatura edilemez. Adem müşrik değildi. Gerçi A?raf suresinin 189. ayetini açıklamada Ademe şirk de isnat edilir. Şeytana kulluk yaptırırlar. Adem çocuğuna?Abdülharis/ şeytanın kulu? adını verdiğini ileri sürerler.

Anlatım düzeni:

-Ne zamandan beri müslümansın?

tanıklık ediyoruz.?

İbn-ü Kesir tefsirinde bu konuya ait on tane rivayete yer verirken, Suyuti ed-Dürrü-l Mensur?da elli kadar rivayete yer verir. Bunlar birbirinden farklı meseleler içeren rivayetlerdir. Bunlara bakıp, akıllı düşünürseniz, ?Peygamber efendimiz ne tutarsız adammış, bir dediği diğerini tutmuyor!? demek zorunda kalırsınız. Biz Rasülüllah efendimizi böyle bir kusurdan tenzih ederiz.

?-Ey Rabbim şu da kim? diye sordu.

Bu soru cümlesi ayetin ön bölümünün tefsiridir. Yani?elestü bi rabbiküm, Kalu, bela. Şehidna/ Ben sizin Rabbiniz değil miyim? Derler ki: Evet, Rabbimizsin. Tanık oluyoruz.? cümlesi, ?Ve eşhedehüm ala enfüsihim/ve onları kendi aleyhlerine tanık eder.? cümlesinin bedelidir, onu açıklar, tefsir eder. Allah?ın insanları kendi aleyhlerine nasıl tanık ettiğini açıklamaktadır.

172?173. Halbuki senin Rabbin, kıyamet günü, "Biz bunlardan gafildik" demeyesiniz yahut "Bundan önce atalarımız şirk koşmuş, biz onlardan sonra gelen zürriyetiz/kuşaklarız, batılı işleyenlerin işledikleri nedeniyle bizi mi helak edeceksin?" demeyesiniz diye Ademoğullarının sulbünden onların soylarını alır ve onları kendi nefislerine tanık eder; "Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" Derler ki: "Elbette Rabbimizsin, tanıklık ediyoruz."

?Ebu Hüreyre anlatıyor: ?Rasülüllah buyurdular ki: ?Allahü Zülcelal Hazretleri Adem?i yarattığı zaman sırtını meshetti. Bunun üzerine kıyamete kadar onun neslinden yaratacağı insanlardan her birinin iki gözü arasına nurdan bir parlaklık koydu. Sonra hepsini Adem?e arzetti. Adem:

Metinlerde?iz? edatı genellikle?vaktiyle, bir zamanlar? diye tercüme edilir. Halbuki?iz? edatı, ani ve beklenmedik bir şeyin vukuunu, ya da söylemdeki ani bir dönüşü/değişikliği ifade etmek için kullanılır. Bazı tefsircilerde bir çok yerde?iz? edatının anlamca zait olduğunu, kelamı süslemek için kullanıldığını söylerler. Ve tefsir ve meallerin çoğunda da manaca ihmal edilir. Konu herhangi bir pasaja başlangıç olur. Burada ise ayet, ?ve? ile başladığından bu ayetin kendisinden evvelki ayetlerle bağlantılı olduğu anlaşılır. Hal böyle olunca da?halbuki senin Rabbin?..? demek gerekmektedir.

En?am suresi ayet 130, 131:

Bu meallerden siz de bir şey anlamadınız. Arapça biliyor iseniz siz de böyle meallendirirseniz siz de bir şey anlamazsınız, anlayamazsınız. Anlayabilmek için rivayetçilerin eteğinden tutmanız gerekir. Onlar size?Rasülüllah bu konuda şöyle buyurdu? diye açıklamalar yapar, yalan yanlış hepsini de Rasülüllah?a fatura eder. Siz de paşa paşa kabul edersiniz.

Rivayetler dikkate alınırsa insan, misak vaktinde, dünyada, kabirde, kıyamette hayat bulmuş olur. Bu kez de, misaktan sonra, dünyada, kabirde olmak üzere ölmesi gerekir bu da Kur?an?a (Mü?min suresi ayet 11, ve Bakara suresi ayet 28)ve gerçeğe terstir. Söz konusu ayetlerde, insanın doğmazdan evvel ölü olduğu, canlanıp dünyaya geldiği, sonra öldüğü ve sonra da dirilip haşrolduğu bildirilir.

İşte biz ayetleri böyle uzun uzadıya açıklarız. Belki dönerler diye.?

İkinci rivayeti tekrar okuyunuz. İtiraza karşı Rasülüllah efendimizin sözde yaptığı açıklamayı anlamaya çalışınız. Bu düpedüz Cebriye?ciliktir. Açıklama, açıklama olmamıştır.

İnsanlar kesinlikle inkara yönelemezler. Evet sen bizim rabbimizsin: Sen, bizi terbiye ettin, bizi bir hedef için hazırladın; bize akıl fikir verdin, bize doğruyu bulma, Rabbimizi bilme güç ve istidadını verdin, ayrıca bize peygamber yolladın, kitap indirdin. Ama biz?.? derler.

Konumuz ayette?beniadem? Ademoğulları , ve?zürriyetehüm? Ademoğullarının zürriyetleri/soyları, ?min zuhurihim? Ademoğullarının sırttları/belleri/sulbleri? diye insan soyundan çoğul olarak bahsedilir. Ayette kesinlikle Adem?den bahsedilmez. Yukarıda gördüğünüz gibi rivayetler hep Adem odaklıdır.

?-Pekala ne kadar ömür verdin? diye sordu.

Sorarlar:

Konumuzun özü:

Ayetin özüne dönelim biz. Atmışlar işte, yalan uydurmuşlar. Utanmadan da tutarsız yalanlarını Rasülüllah?a fatura etmişler.

Dua edelim: Rabbimiz! İlmimizi, anlayışımızı ve kavrayışımızı artır.

Rasülüllah buyurdular ki: Adem?in yaşı kırk yıl eksik olarak kesinleşince hemen ölüm meleği geldi. Adem ona:

-Kalu bela?dan beri.

Ben sizin Rabbiniz değil miyim?

Rabb, ?Terbiye edip eğiten. Yarattıklarını belirli bir programa göre uygun olarak, bir takım hedeflere götüren. Tekamülü programlayıp yöneten? demektir. Ama bu gün toplumda ilah, yaratan anlamında kullanılıyor. Mesela bu ayet, ?Ben sizin Allah?ınız, yaratıcınız değil miyim? gibi anlaşılıyor. Bu anlayış yanlıştır. Yanlış anlamalara ve yanlış kavram ve inançların oluşmasına neden olmaktadır. Soru cümlesinin gerçek anlamı, ? Ben, sizi terbiye eden, sizi bir hedef için hazırlayan; size akıl fikir veren, size doğruyu bulma, Rabbinizi bilme, hakikati idrak edebilme güç ve istidadını veren, ayrıca size peygamber yollayan, kitap indiren değil miyim? demektir.

?-Yani benim ömrümden kırk yıl daha geride kalmadı mı? dedi. Melek:

2- İnsanların bedenleriyle birlikte dünyaya gelmelerinden önce zerreler halindeki zürriyetlerinden topluca alınmış bir ahid yoktur. Naslarda sözü edilen sözleşme mecazi anlamda olup bedenlerin yaratılmasıyla gerçekleşmiştir.

Ayeti kerimeleri doğru anlarsak ne garip rivayetlerin arkasına düşeriz ne de kimin nesi olduğunu bilmediğimiz adamların bize empoze ettikleri inançların arkasına.

Konumuz ayette de?Ben sizin Rabbiniz değil miyim? sorusuna?bela? diye cevap verilmiştir. Anlamı?Evet, sen bizim Rabbimizsin!? demektir.

?Hani Rabbın; ademoğullarının sulbünden soyunu çıkarmış ve kendilerini nefislerine şahit tutmuş: Ben sizin Rabbınız değil miyim? demişti. Onlar da demişlerdi ki: Evet, biz buna şahidiz. Kıyamet günü: Bizim bundan haberimiz yoktu, demeyesiniz.

Veya daha önce sadece atalarımız şirk koşmuştu, biz ise, onların ardından gelen bir nesiliz, bizi batıl işleyenlerin yaptıkları yüzünden helak eder misin? demeyesiniz.

Konumuz olan ayetlerin meal ve tefsirlerinin ekserisi hatalıdır. Rivayetlerin etkisiyle gerçek anlamdan uzaklaşıldığı gibi lafzi ifadelere de bir çok eklemeler yapılmıştır. O nedenle acizane ayetleri sözcük sözcük tahlil edip Allah?ın izniyle gerçek anlamı gözler önüne sereceğiz. İsteyenler de piyasadaki tefsir ve mealler ile mukayese edebilirler. İlmi dirayeti olanlar da kontrol edebilirler.

Konuyu anlayabilmek bu soru cümlesinin manasını ve pasaj içerisindeki yerini bilmeye bağlıdır. Piyasadaki tefsirler ve mealler ayette olmayan?dedi, demişti? gibi eklemeler yapmaktadır. Ayette öyle bir ifade yoktur.

Ayetin fiillerin tümü geçmiş zaman kipiyle ifade edilmiş olup bu cümlede geçen? EHAZE fiilinin Türkçedeki tam karşılığı "ALDI" sözcüğüdür. Ancak insanların yeryüzüne gelişi herhangi bir zaman diliminde olmuş bitmiş bir şey değildir; insanoğlunun yeryüzündeki sorumluluk sınavı son insan nesline kadar devam edecek bir süreçtir. Yüce Allah Rabb sıfatıyla insanoğluna bu süreci başarıyla değerlendirebileceği birçok üstün yetenek vermiş, Hakk'ı bulması için kitap indirmiş ve peygamber yollamıştır. Yani, insanoğlunun gerek yetenekleri, gerekse kitaptan ve peygamberden yararlanması süreklidir, daima tekerrür eden bir süreçtir. Dolayısıyla gerek EHAZE fiilinin, gerekse Ayette geçen - eşhede = tanık etti, - galu = dediler, - şehidna = tanık olduk fillerinin şimdiki zaman-geniş zaman kipiyle meallendirilmeleri gerekir. Söz konusu fiillerin Ayette mazi kipiyle kullanılmış olması, anlatılan olayların gerçekleşeceğinin kesinliğini vurgulamak içindir.

Ademoğullarının sulbünden onların soylarını alır

ve onları kendi aleyhlerine tanık eder;

Rivayetlerden Kütüb-ü Sitte?de yer alan ikisini burada alalım.

Adem inkar etti, zürriyeti de inkar etti, Adem unuttu ve meyveden yedi. Zürriyeti de unuttu. Adem hata işledi, zürriyeti de hata işledi.?

?Ey cin ve ins topluluğu! Size göstergelerimizi anlatan, bu günle karşılaşacağınıza dair sizi uyaran, kendinizden elçiler gelmedi mi? ?Diyecekler ki. ?Kendi aleyhimize şahidiz!- Basit hayat onları aldattı da inkarcı olduklarına, kendilerine karşı tanıklık ettiler.

Aklen ve naklen tahlil:

kıyamet günü, ?Biz, bunlardan gafildik? demeyesiniz, yahut?Bundan önce atalarımız şirk koşmuş, biz onlardan sonra gelen zürriyetiz/kuşaklarız, batılı işleyenlerin işledikleri nedeniyle bizi mi helak edeceksin? demeyesiniz diye

?-Davud!? deyince.

Cenab-u Hakk onların Rabbi olmasına rağmen, onların cevabını bilmesine rağmen burada soru cümlesi kullanmış. Soru cümlesi olması Belağat gereği ve diyalog yapılan pasajların levazımındandır. Belağat ilminde açıklanır ki, soru cümleleri daima bir şeyi sorup öğrenmek ve anlamak için kullanılmaz. Çok kere bir şeyi inkar veya takrir için veya muhataba iltifat ve minnet için veya muhatabı tekdir ve sorumlu tutmak için kullanılır.

Adem:

Piyasadaki meal ve tefsirlerde bu bölüm de yanlış olarak ifade edilmektedir. gibi. Halbuki tanıklık lehte de olur aleyhte de olur. Buradaki ifade aleyhte tanıklıktır. Bu kesinlikle gözden kaçırılmamalıdır. Ve bu olayın nihai açıklaması olan En?am 130. ayete iyi dikkat etmelidir. Aşağıda mealen sunduk.

Gerçek şu ki, Rabbin, insanları henüz bilgisizken, haksız yere, kentleri asla helak etmez. ?

Rabbimiz, her kuşağa, her nesile Rabblik görevini niçin yaptığının gerekçesini bildiriyor.

174- Ve biz böyle, ayetleri açıklıyoruz, artık herhalde dönerler.

?-Bunlar senin zürriyetindir? dedi.

Rivayetleri tahlil ederken daha onlarca ta?n noktası sıralayabiliriz. Konuyu iyi ya da kötü yönüyle araştırmak isteyenler İbn-i Kesir?den ya da Elmalı Tefsirinden okuyabilirler.

Cemaattan bir adam: ?Ey Allahınrasülü! niye amel ediyoruz? diye sordu. Rasülüllah şu açıklamayı yaptı: ?Allah bir kişiyi cennet ehli olarak yaratmışsa onu cennet ehlinin amelinde çalıştırır. Öyle ki cennetliklerin bir ameli üzere ölür ve Allah da onu cennetine koyar. Aksine bir kulu da cehennem ehli olarak yaratmışsa, onu da cehennemliklerin amelinde istimal eder. Öyle ki bu da cehennemliklerin bir ameli üzere ölür, Allah da onu cehenneme koyar.? Muvatta, Kader 2, Tirmizi, Tefsir, A?raf, Ebu Davut, sünnet.

Soru cümlesi olması:

Şimdi bu meal ve rivayetlere dayanılarak oluşmuş inancı özetleyelim.

Arap dilinde?neam? ve?bela? sözcükleri tasdik edatıdırlar. Her ikisi de?Evet? manasını ifade ederler. Fakat kullanımları farklıdır. ?Neam? edatı, olumlu, olumsuz her söyleneni tasdik ve takrir eder. Mesela: ?Ali geldi mi? sorusuna karşı?neam? denilse, ?evet, ali geldi.? demek olur. ?Ali gelmedi mi? sorusuna karşı?neam? denilse, ?evet, Ali gelmedi.? demek olur. ?Bela? edatı ise böyle değildir. Bu sadece nefye cevap olarak kullanılır ve menfinin sübutunu ifade eder. ?Ali gelmedi mi? diye sorulan soruya?bela? diye cevap verilince?evet, Ali geldi.? denilmiş olur.

Halbuki senin Rabbin,

172,173. ayetler: (İki ayet tek bir cümle olduğundan; bir bütün halinde meallendirdik.)

Görüyorsunuz ki bir delinin kuyuya attığı taşı bin değil milyonlarca akıllı çıkaramıyor. Kimse bir türlü mızrağı çuvala sokamıyor.

?-Ey Rabbim, ona benim emrimden kırk yıl ilave et!? dedi.

Herhangi bir sözleşmede taraf olacakların akıllı ve reşit olması gerekir. Orada zerrelerden bahsedilir. Bildirilmemiş bilgiler verilmeye çalışılır. Söz konusu sözleşmeyi bilen hatırlayan da yok. Böyle bir sözleşmeden kimse de sorumlu tutulamaz.

- Sünnet olduğumdan beri.

el-Ismetü lillahi vahdeh

Konumuz olan üç ayet kendilerinden evvelki pasajın (163-174. ayetler) bitim noktasıdır. Pasajın bağlanma paragrafını oluşturmaktadır. Bu pasajda özetle, ?Rabbimizin insanları bazı şeylerle deneyeceği, insanların bir kısmının sorumlu, duyarlı bir kısmının da vurdum duymaz olup görevlerini yapmayacağını, sorumsuzların cezalanacağını, sorumlu olanların yaptıklarının karşılıklarını alacakları, bu durumun kıyamete kadar süreceği bildirilip, kafirlerin, yaptıklarını bilerek ve seçerek yaptıklarını, kesinlikle gafletten ve bilgisizlikten, bilinçsizlikten kaynaklanmadığını ve bunu onların, herhangi bir bahaneye başvurmadan itiraf edecekleri (kendi aleyhlerine tanıklık edecekleri? bildirilmektedir.

?Allah-ü Teala henüz vucutları yaratmazdan evvel bir yerlerde ruhları karşısına toplamış. Onlara?Ben sizin Rabbiniz değil miyim? diye sormuş. Onlar da?Bela. Hiç şüphesiz sen bizim Rabbimizsin? diye ikrarda bulunmuşlar. İşte o zaman ruhlar müslüman olmuşlar. ?..?

Hakkı YILMAZ

1- Allah?ın insanlardan aldığı ahid insan türünün fiilen dünyaya gelişinden önce gerçekleşmiş, bütün insanların zürriyeti Adem?in sırtından zerreler halinde çıkarılmış, onlara ruh ve akıl verilerek ilahi hitapta bulunulmuş, onlar da buna sözlü olarak cevap vermişler. Bu, gerçekten olmuştur, mecazi ve temsili bir anlatım değildir.

Rivayet 1:

Onlardan bir tanesi dikkatini çekti, gözlerinin arasındaki parlaklık çok hoşuna gitmişti.

Derler ki:

Biz ayeti celileye verilmesi gereken gerçek meali verelim:

Rivayetlerde bu sözleşmenin nerede, ne zaman ve nasıl olduğu konusunda da çıkmaza girilmiştir. Bazı rivayetlerde bu sözleşmenin Neman bölgesinde yapıldığı bazı rivayetlerde de Taif ile Mekke arasındaki bölgede yapıldığı yer alır. Zamanıyla ilgili ortaya atılan görüşleri de iki kısımda toplamak mümkündür.

A?raf suresinin 172-174. ayetleri dirayetle açıklanmamış, açık olmayan, gaybi manalar içeren bir ayet muamelesi görmüştür. İş böyle olunca da bu ayeti anlamak ve anlatmak uydurmacılara kalmıştır. Şimdi bu ayetlere dirayetsizce yapılan meali görelim. Bu meal piyasada bulabildiğiniz meallerin ekserisine aittir.

Rabb sözcüğünün anlamı:

Bir başka komik cevap:

?-İyi ama, dedi, sen onu oğlun Davud?a vermedin mi?

Tirmizi Tefsir, A?raf.