İşte sineğe 5.000 petekli bir gözün verilmesi bu adaletin neticesidir; balığa yüzgeç, kuşa kanat takılması bu adaletin neticesidir; file hortum, deveye hörgüç verilmesi bu adaletin neticesidir. Sözün özü, her mahluka hayatının devamı için cihazlar verilmesi bu adaletin bir neticesidir.

O halde şimdi soralım:

Dünyamızın lambası olan Güneş, Dünyamızdan 1.300.000 defa daha büyüktür.

Başta dediğimiz gibi, ahiretin varlığı üç adım ile ispat edilir. Her bir adımı bir zincir halkaya benzettiğimizde, bu üç halka birbirine girmiştir. Birini koparabilmek için, tümünü koparabilmek ve tamamını parçalayabilmek gerekir; tümüne ilişemeyen bir halkaya da ilişemez.

Hayır vermiyor! Ne O'na hizmet edenler bu dünyada hakkıyla mükafat görüyor ve ne de O'na isyan edenler hak ettikleri cezaya uğruyor.

Mesela hayvanatın ve bitkilerin rızıkları mükemmelen veriliyor ve hiçbiri aç bırakılmıyor. Hatta en zayıfların ve yavruların rızıkları daha mükemmel gönderiliyor. İşte bu, onların lisan-ı ihtiyaç ile yaptıkları dualara bir icabettir. Acaba onların bu dualarına şefkat ve merhamet ile icabet eden ve onları böyle nazeninane besleyen kimdir?

Şöyle ki, durub-u emsaldendir ki bir dünya güzeli, bir zaman kendine aşık olmuş adi bir adamı huzurundan kovar. O adam kendine teselli vermek için, "Tüh, ne kadar çirkindir!" der, o güzelin güzelliğini inkar eder. Hem bir vakit bir ayı, gayet tatlı bir üzüm asması altına girer, üzümleri yemek ister, ama koparmaya eli yetişmez, asmaya da çıkamaz. Kendi kendine teselli vermek için, kendi lisanıyla "Ekşidir." der, güler geçer.

Kim şu aleme dikkat ile baksa görür ki, bu alemde nihayetsiz bir güzellik ve kemal mevcuttur. Buna delil mi istersin? O halde bak denizlere, dağlara, ağaçlara, çiçeklere, kuşlara, balıklara... Her şeyi teker teker incele, acaba güzellikten ve kemalden başka bir şey bulabilir misin?

Şimdi, ilahi sanat eserlerinin teşhirgahı olan şu aleme bak!

Bu halkalar birbirine geçmiş olup tamamını koparamayan, bir halkaya ilişemez. Ya da başka bir ifadeyle, bir halkayı koparabilmek için tamamını parçalayabilmek gerekir. Mesele bir bütündür; bütünü çürütemeyen, parçaya ilişemez. Parçaya ilişebilmek için bütün çürütülmelidir.

Eğer ahiretin yaratılması için hesapsız sebepler ve gerekçeler ve ahiretin varlığına hadsiz deliller olmasaydı bile, yalnız şu zatın tek bir duası ahiretin yaratılması için kafi gelecekti ve ahiretin varlığını ispata yetecekti.

Dilerseniz hikmet delilini maddeleyerek bir daha tefekkür edelim:

5-Adalet Delili

<u>1. BASAMAK</u>: DUALARA İCABET EDEN?MUCİB? KİMDİR?

? Kim Güneş'i bir lamba ve Ay'ı kandil yapmış?

Hem bazen olur, kişi kendisine zarar verecek bir şeyi ister. Mesela zenginlik ister, ama zengin olunca azacağını bilmez. Lakin her şeyin akıbetini en iyi bilen Allah-u Teala kulunun azacağını bilir ve o kuluna merhameten istediği zenginliği ona vermez, bu duasını ahirete bırakır, onu ahiretin zengini eder.

<i>Hiç mümkün müdür ki, en küçük bir haceti, en küçük bir mahlukundan görüp kemal-i şefkatle ummadığı yerden ihtiyacını karşılayan; en gizli bir sesi, en gizli bir mahlukundan işitip imdat eden; hal ve dil lisanlarıyla yapılan dualara icabet eden ve nihayetsiz bir şefkatin ve merhametin sahibi olan bir zat; en büyük bir kulundan, en sevgili bir mahlukundan, en büyük hacetini görüp bilmesin, isteğini yerine getirmesin ve en yüksek duayı işitip kabul etmesin? Haşa ve kella!</i>

Beşinci ve altıncı sualler: "Acaba şu acayip saray veya şehrin yeniden tamiri mümkün müdür? Mümkün olsa, acaba tamir edilecek midir?" Eğer, "Evet" denilerek bunlar da ispat edilse o vakit bu meselenin hiçbir cihette hiçbir köşesinde bir delik, bir menfez kalmaz ki, şüphe ve vesvese girebilsin.

Sözün özü: Bu alem bütün güzelliği ile Cenab-ı Hakk'ın güzelliğine ve bütün kemalatı ile de O'nun kemaline işaret eder ve O zatın misilsiz ve ebedi cemal ve kemalini ispat eder.

Altıncı esas: Hem anlarsınız ki, insan, ipi boğazına sarılıp istediği yerde otlamak için başıboş bırakılmamıştır. Belki, bütün amellerinin suretleri alınıp yazılır ve bütün fiillerinin neticeleri bir muhasebe için zaptedilir.

<u>2. BASAMAK</u>: RAHİM İSMİNİN AHİRETİ GEREKTİRMESİ

İşte böyle bir ordunun meliksiz ve kumandansız olması hiç mümkün müdür? Bu ordunun öyle bir meliki vardır ki, hiç birini unutmaz ve hiçbir işi birbirine karıştırmaz.

Halbuki bu dünyada o taltif ve iltifatın değil binde biri, milyonda biri bile gözükmemektedir. Demek, başka bir alem vardır ve bu ikram ve iltifat o aleme bırakılmıştır. Bunu inkar etmek, göz önündeki şu hakim hikmeti inkar etmek gibi mümkün değildir.

1. basamakta kainattaki saltanatı bir nebze de olsa gördük ve <i>"Fiiller failsiz olamaz." </i>kaidesini kullanarak göz önündeki saltanattan, bu saltanatın sahibi olan Allah'ın varlığına ve O'nun "Sultan" ismine ulaştık. Bu basamakta ise Allah'ın Sultan isminin ahireti gerektirdiğini ispat edeceğiz.

<i>Zira eğer diriltmemek üzere bizleri öldürecek kadar merhametsiz olsaydı, zaten bizi yokluktan varlığa çıkarmaz ve bizi böyle nazeninane bir bebek gibi beslemezdi.</i>

3. Madem o zat Mucib'tir, her duaya icabet eder ve en adi bir mahlukunun en basit bir isteğini yerine getirir. O halde elbette ahiret için yapılan dualara da icabet edecektir.

· Ahiret hakkında kafirler ile mücadeleye girmek zorunda kalanlara bir rehber olmak,

Bilmiyoruz, acaba şu alemdeki cömertliği anlatmaya gerek var mıdır? Acaba insan, değil aleme, sadece kendine baksa ve kendisine takılan cihazları, azaları, duyguları ve latifeleri tefekkür etse o cömertliği ve ikramı tasdik etmeyecek midir?

Bismillahirrahmanirrahim

· Hiç biri vazifelerinden geri kalamıyor ve O'na itaatsizlik yapamıyor.

· Başka bir ifadeyle, kainatı inkar edemeyen, göz önündeki fiilleri inkar edemez; fiili inkar edemeyen, faili inkar edemez; faili inkar edemeyen de o fiilde gözüken, faile ait ismin ahireti gerektirmesini inkar edemez.

Hem o büyük zatın diğer hizmetkarları da misafirlerin amellerine gayet dikkat ediyorlar ve o amelleri gayet dikkatle kaydediyorlar.

<u>2. BASAMAK</u>: CEMALİN VE KEMALİN AHİRETİ GEREKTİRMESİ

Ya da Aziz ve Celil isimlerinin başka bir tecellisini görmek isterse helak olmuş asi kavimlerin kalıntılarına baksın, ya da bakamıyorsa Kur'an'ın lisanıyla dinlesin! Zira helak olan bütün bu kavimlerde de Allah'ın Aziz ismi gözükür.

O ilahi cemalin ve kemalin ilancıları olan peygamberlere ve evliyalara kulak ver!

Her bir delilde anlatılan meseleler adeta üç zincir halkasından oluşmaktadır:

Bu durumda da hikmet ile yaratılmış her bir mahluk, parmağını o kişinin gözüne sokar ve ona der ki: <i>"Bu alemin nihayet derecede hikmet sahibi sanatkarı, sadece kısacık bir hayat için bu kadar masraf yaparak israf etmez. Bak, sen küfrünle ne büyük bir cinayet işliyorsun ve inkarının lisan-ı haliyle diyorsun ki "Şu alemde her şey boştur ve abestir." Bak, o zatın hikmetine nasıl ilişiyorsun ve nasıl o zatı israf ile itham ediyorsun. O zat senin ithamından münezzehtir ve mukaddestir. Bizlerdeki hikmetin şehadetiyle Hakim'dir ve bu hikmetinin hürmetine ahireti yaratacaktır."</i>

2. Güzelliğin güzelden, mükemmelliğin kemalden gelmesi sırrınca, şu göz önündeki güzellik ve kemal de perde arkasında bir Cemil-i Baki ve bir Kamil-i Sermedi?yi gösterir ve O?nun vücudunu ispat eder.

Farz edelim ki, büyük bir şeker fabrikanız var. Siz tarladan topladığınız şeker pancarlarını fabrikaya getirerek bir sürü işlemden geçiriyor ve nihayet şeker imal ediyorsunuz. Daha sonra da bu şekerleri yine binbir zahmetle kamyonlara yüklüyorsunuz. Acaba bu kadar zahmetten ve hikmetli faaliyetten sonra bu şekerleri denize döker miydiniz?

İşte bu ordu, misalimizdeki ordudan ne kadar büyükse büyüklüğü ve mükemmelliği nispetinde, kumandanları olan Allah'ı, Melik ve Sultan ismiyle bizlere tanıttırır.

Acaba bu güzelliğin ve kemalin sahibi kimdir?

<u>1. BASAMAK</u>: KAİNATTA GÖZÜKEN CÖMERTLİK VE BU CÖMERTLİĞİN SAHİBİ KİMDİR?

Farzımuhal, Karadeniz'den daha büyük bir balık görseniz... Hemen anlarsınız ki bu balık bu denizin balığı değil, o denizden çok daha büyük başka bir denize aittir.

· Kim bütün mahlukları hikmetli cihazlar ile donatarak hakk-ı hayatlarını koruyor?

<u>Şimdi bu hakikate şu temsil dürbünüyle bakalım</u>:

? Koyun, keçi, inek gibi hayvanları adeta bir süt fabrikası yapmak,

Demek dua ikiye ayrılıyor: Lisan-ı kal ve lisan-ı hal. Lisan-ı hal de kendi arasında üçe ayrılıyor: Lisan-ı ihtiyaç, lisan-ı istidat ve lisan-ı ızdırar.

Bilinen yaklaşık 300 milyar galaksi, içlerinde bulunan yaklaşık 300'er milyar yıldızla son derece düzenli bir şekilde varlıklarını sürdürmektedirler. Öyle ki tüm galaksiler, yıldızlar, gezegenler ve uydular hem kendi etraflarında hem de bağlı oldukları sistemlerle birlikte belirli yörüngelerde dönmektedirler.

· Güneş, Ay ve yeryüzünden tutun, ta en küçük mahlukata kadar her şey kemal-i dikkatle vazifesinde çalışıyor.

4. Her kemal ve cemal sahibi, kendi cemalini ve kemalini göstermek ister. Eğer cemal ve kemal ebedi ise, ebedi görünmek isteyecektir. Madem Cenab-ı Hakk'ın güzelliği ve kemali ebedidir ve sermedidir, o halde ebedi bir şekilde gözükmek isteyecektir. Ebedi gözükmek için de ebedi ve baki bir memleket lazımdır. Burası da ahirettir.

İşte bu hal ve şu vaziyet kat?i gösterir ki, şu misafirhane ve şu sergilerin arkasında, o ebedi saltanata mazhar olacak daimi saraylar, sabit meskenler ve şu dünyada gördüğümüz numunelerin ve suretlerin en halis ve en yüksek asıllarıyla dolu bağ ve hazineler vardır. Demek, burada çabalamak onlar içindir. Burada çalıştırır, orada ücret verir. Herkesin kabiliyet ve ameline göre -eğer kaybetmezse- orada bir saadeti vardır.

6. O halde başka bir memleket olmalıdır. O baki memlekette baki misafirler olmalı ve şu göz önündeki cömertliğin sahibi olan zat, o baki misafirlerine cömertliğinin şanına yakışır bir şekilde ikram etmelidir.

· Varlıkların kainatı istila etme meylini durduran ve onların alemi istila etmesine mani olan adalet sahibi zat kimdir?

Bu sorulara verilebilecek tek cevap "Allah" değil midir?

1. Zerrelerden yıldızlara ve atomlardan galaksilere kadar şu kainatta muhteşem bir saltanat gözükmekte ve bu saltanat her yerde hükmetmektedir.

Aziz ve Celil isimlerinin tecellisini fazla uzatmaya gerek görmüyoruz. Kim bu isimleri derinden derine tefekkür etmek isterse o yüksek dağlara, engin denizlere, denizlerdeki fırtınalara, uçsuz bucaksız çöllere, aylara, güneşlere, yıldızlara kulak versin! İşitecektir ki hepsi bir ağızdan "Ya Aziz, Ya Aziz, Ya Aziz" diyerek O'nu tesbih ediyorlar. Zira şu alemde kendisine büyüklük verilen her bir mahluk, Allah'ın Aziz isminin bir aynasıdır.

İşte onu denizden kurtarmamız, bizdeki merhameti; bizde ki merhamet de onu asla darağacında asmayacağımızı ve ateşe atmayacağımızı ispat eder.

Hem görüyorsunuz ki, o zat, her günde, o kıymetli süslemelerin çoğunu tahrip eder; yeni gelecek misafirler için o hanı yeniden süsler, o hana her gün milyonlar altın sarf eder.

Demek sözün özü: Ahiretin varlığı, göz önündeki şu cömertliğin varlığı kadar kat'idir ve kesindir. Bunu inkar edemeyen, onu inkar edemez!

<i>Böyle nihayetsiz bir cömertlik ve ikram, öyle tükenmez hazineler ve rahmet, hem daimi hem arzu edilen her şey içinde bulunan bir ziyafet diyarını ve saadet mahallini ister. Hem kat?i ister ki, o ziyafetten lezzetlenenler, o mahall-i saadette devam etsinler, ebedi kalsınlar. Ta ayrılık ve ölüm ile elem çekmesinler. Çünkü elemin bitmesi lezzet olduğu gibi, lezzetin bitmesi dahi elemdir. Öyle bir cömertlik ise, böyle bir elem çektirmek istemez.</i>

İkincisi : "Bunu tahrip edip tamir edecek usta muktedir midir? Yapabilir mi?" Eğer, "Evet, yapabilir." diye ispat edilse bu sefer üçüncü soru sorulur.

1. Bu alemde nihayetsiz bir rahmet ve şefkat gözükmektedir. Bu rahmet ve şefkat, sinekten seyyarata kadar her şeyi ve her yeri kuşatmıştır.

4. Demek ahireti inkar etmek, Cenab-ı Hakk'ın "Aziz" ve "Celil" isimlerini inkar etmek ile mümkündür.

Bu delili iki başlıkta inceleyeceğiz. İlk önce, gözümüz önündeki şu kainatta küçük bir gezinti yapalım ve bu alemde hükmeden saltanatı görelim. Daha sonra da bu saltanatın sahibi kimdir, onu tanıyalım.

2- Baki bir memleket istediği gibi, baki seyirciler de isteyecektir. Zira seyirci olmazsa, cemal ve kemalin tezahürünün bir manası olmaz. Halbuki bu dünyadaki seyirciler de fanidir. Bu kısa ömürde o cemal ve kemali hakkıyla görememekte ve doyamadan gitmektedir. O halde bu seyircilerin de baki olması gerekir. Bu da ahireti iktiza eder.

"Ahirete İman" isimli bu eserimizde iman hakikatlerinden biri olan haşir, yani öldükten sonra dirilme ve mahşere çıkma, iki kere iki dört eder katiyetinde ispat edilmektedir. Bu eserde anlatılan hakikatler o kadar kuvvetlidir ki en inatçı kafiri dahi ilzam eder ve susturur.

? Kimdir bu cömertliğin ve ikramın sahibi?

<i>Hiç mümkün müdür ki, şu göz önündeki icraatının şehadetiyle, nihayetsiz bir merhametin ve nihayetsiz bir şefkatin sahibi olan şu alemin Rabbi, kendi merhametine ve şefkatine layık bir tarzda mükafatta bulunmasın ve has kullarına ihsan etmesin? Burada yok hükmündedir, demek başka yerde bir mükafat yeri vardır ve olmalıdır. Ta ki o rahmet orada hakkıyla tecelli edebilsin.</i>

Mesela, bize şöyle denseydi: "Aklını bize ver, sana cenneti vereceğiz." ya da "Bana hafıza kuvvetini ver, cennete gir."

Cemal, güzellik; kemal ise güzel sıfatlar demektir. Cenab-ı Hak cemal sahibidir, Cemil'dir. Yani zatının nihayetsiz bir güzelliği vardır. Hem kemal sahibidir, Zülkemal'dir. Yani ilim, kudret, irade, işitme, görme gibi bütün kemal sıfatlarla muttasıftır, isim ve sıfatları nihayetsizdir.

Bu eserle amacımız:

Mevsimlerin değişmesi gibi görkemli icraat, yıldızların ve galaksilerin son derece intizamlı ve azametli hareketleri, yeryüzünü, içindeki mahluklara bir beşik; Ay'ı, onlara bir kandil ve Güneş'i onlara bir lamba yapmak gibi akılları hayrete düşüren bir itaat, kışın ölmüş ve kurumuş yeryüzünü baharda diriltmek ve süslendirmek gibi mükemmel icraat...

Birinci esas: Anlarsınız ki, o han gibi bu dünya dahi kendi için değildir ve kendi kendine bu sureti alması imkansızdır. Belki bu dünya, mahlukat kafilesinin gelip konmak ve göçmek için dolup boşalan, hikmetle yapılmış bir misafirhanesidir.

Ahiretin gelmemesi; adeta küçük bir taşa bir büyük dağ kadar hikmetler ve gayeler takmak, bir büyük dağa ise bir küçük taş gibi muvakkat ve cüz'i bir gaye vermeye benzer ki, bunu hiçbir akıl ve hikmet kabul etmez.

1. Şu alemde nihayet derecede bir adalet hükmetmektedir. Yaratılan her varlığa hassas mizanlarla ve mahsus ölçülerle vücut vermek, suret giydirmek, her şeyi yerli yerine koymak, en münasip cihazlarla teçhiz etmek, dengeyi muhafaza etmek, her hak sahibine istidadı nispetinde hakkını vermek ve zalimleri semavi tokatlarla tokatlamak nihayetsiz bir adalet ile iş görüldüğünü ispat eder.

3- Bu isimlerin ve sıfatların ahireti gerektirmesi.

· Sözün özü: Göz önündeki şu adaletin sahibi olan Adil zat kim?

? Kim şu hadsiz mahlukları yoktan icat ederek, her türlü aza ve cihazlarla onları teçhiz eden?

İnsanları böyle maddi ve manevi aza ve duygularla süsleyen Allah hayvanlara da bu alemden istifade edebilmeleri için lazım olan cihazları takmıştır. Kuşa kanat takıp uçmayı, balığa yüzgeç verip yüzmeyi öğretmiş ve her canlıya rahmetiyle muamele edip hayatının devamı için gerekli olan vücudu ve azaları vermiş. İşte Allah'ın rahmeti her şeyi böyle kuşatmıştır.

<i>Şimdi, biz ona bir ip uzatsak ve onu yukarıya doğru çeksek ve tam kurtulacak iken birden ipi bırakarak onu uçuruma düşmeye mahkum etsek, acaba ona, o ana kadar yaptığımız şefkatli muamelenin bir önemi kalır mı? O şefkat, istihza ve alaya dönmez mi? Hem, onu kurtarmaya bizi teşvik eden şefkat hissi, hiç ipi bırakmamıza müsaade eder mi? Elbette ki hayır!</i>

Hem bazen kişi kendi dünyasının saadeti için dua eder, ama duası ahiret için kabul olunur. Ona ahiretin saadeti verilir. Bu durumda <i>"Duası reddedildi."</i> denilmez, belki <i>"Daha faydalı bir surette kabul edildi." </i>denilir.

Evet, kim var ki "Ben istedim, ama bana verilmedi." diyebilsin. Hayır, yoktur! Zira hikmet tahtında lisan-ı kal ile yapılan bütün dualara da icabet edilir. İcabet edilmedi zannedilenlerin bir kısmı ya ahirete bırakılır ya da kişinin istediğinden daha iyi bir surette ona verilir.

? Merhametiyle şu alemi yoktan icat etmiş,

Bunu inkar edebilmek için, gündüzü ışığıyla dolduran güneşin vücudunu inkar etmek gibi, göz ile görünen bu rahmetin vücudunu inkar etmek lazım gelir. Çünkü eğer ahiret gelmezse şu göz önündeki rahmet ve şefkatin hiç bir manası kalmaz. Manası kalmadığı gibi zıddına inkılap eder.

Şimdi, birinci delili maddeler halinde özetleyerek meseleyi biraz daha iyi kavrayalım:

<u>2. BASAMAK</u>: HAKİM İSMİNİN AHİRETİ GEREKTİRMESİ

Mesela birinci delilin birinci basamağında kainatta gözüken saltanattan bahsedilecek ve bu saltanat delil yapılarak Sultan-ı Ezel ve Ebed olan Allah'ın varlığı ispat edilecektir. İkinci delilin birinci basamağında ise kainatta gözüken merhametten bahsedilecek ve bu merhamet delil yapılarak Rahim olan Allah'ın varlığı ispat edilecektir. Üçüncü delilin birinci basamağında ise kainatta gözüken izzetten bahsedilecek ve bu izzet delil getirilerek Aziz olan Allah?ın varlığı ispat edilecektir. Diğer delillerde de aynı yol takip edilmektedir.

Acaba hiç mümkün müdür ki, böyle en küçük bir mahlukun, en küçük bir hakkını muhafaza edip onun imdadına koşan bir adalet; insan gibi en büyük bir mahlukun hukukunu muhafaza etmesin ve muhafaza etmemekle adaletini hiçe indirsin? Bu hiç mümkün müdür? Elbette mümkün değildir!

7-Haşmet ve Celal Delili

5. Dünya ise bahsedilen misafirhane olamaz, zira hem kendisi fanidir hem de içindeki misafirler fanidir.

3- İzzet Delili

O halde madem insanın hukukunu muhafaza edecek ve adaletini hiçe indirmeyecek, elbette bunun için bir mahkeme-i kübrayı kurmalı ve bir adalet diyarını açmalıdır. Zira şu fani dünyada kısa bir hayat geçiren insan, o büyük adaletin hakikatine mazhar olamaz ve olamıyor. Şu fani ve geçici dünya, ebed için yaratılan insan hususunda böyle bir adalete mazhariyetten çok uzaktır. Bu dünyada zalim izzetle; mazlum ise zillet ile yaşayıp gidiyor.

Demek bu Dünya, o hadsiz merhamete mahal olabilecek bir yer değildir. İşte bu da ispat eder ki, o merhamete layık ve o şefkate şayeste bir saadet diyarı olmalıdır ve vardır.

Dolayısıyla diyebiliriz ki:

<u>1. BASAMAK: </u>ŞU ALEMDE GÖZÜKEN SALTANATIN SAHİBİ KİMDİR?

Hem insandaki akıl, hafıza, dil, kulak gibi terazilerle, bunların tarttıkları şeyleri mukayese edersek; terazilerin, tartılan şeylerden daha kıymetli olduğunu görürüz. Demek bu teraziler yalnız bu fani dünyayı kazanmak için verilmemiştir. Bunun tersini iddia etmek, ancak göz önündeki şu hikmeti inkar etmekle mümkündür. Bunu da hiçbir akıl sahibi yapamaz.

Elbette Cenab-ı Hak'tır. Zira güzellik güzelden gelir, mükemmellik kemalden gelir; ihsan cömertlikten ve servet zenginlikten gelir. Evet, bu alem bütün güzelliğiyle Cenab-ı Hakk'ın güzelliğine ve bütün kusursuzluğuyla da O'nun sonsuz kemaline işaret eder.

9-Güzellik ve Kemal Delili

2. Bir köyün muhtarsız, bir şehrin valisiz, bir memleketin sultansız ve bir sarayın meliksiz olması mümkün olmadığı gibi; bu kainatta hükmeden saltanatın da sultansız olması mümkün değildir. Bu sultanı kabul etmemek, ancak göz önündeki şu saltanatı inkar etmekle mümkündür; göz önündeki saltanatı inkar etmek ise aklını kaybetmemiş hiçbir kimse için mümkün değildir.

Şimdi soruyoruz:

Evet, her kim kendi kalbini ve ruhunu dinlese, "ebed, ebed, ebed" sesini ve duasını ondan işitecektir. Nasıl ki, midenin açlık lisanıyla yaptığı dualar, hadsiz yiyeceklerin yaratılmasına bir sebep olmuş ve midenin lisan-ı ihtiyaç ile yaptığı duaya, yeryüzü bir sofra yapılarak icabet edilmiş. Aynen bunun gibi, kalp, ruh, akıl ve diğer bütün latifeler de ebed için dua etmekte ve ebedi saadeti hem ihtiyaç lisanıyla, hem istidat lisanıyla hem de ızdırar lisanıyla istemektedirler.

Acaba böyle küçücük bir ordunun bile idaresi, terbiyesi, beslenmesi ve ihtiyaçlarının karşılanması gibi haller kumandansız ve meliksiz olmaz ve tesadüfe havale edilemezse şu yeryüzünde yüz binler muhtelif taburlardan oluşan hayvanlar ve bitkiler ordusunun kumandansız ve meliksiz olması mümkün müdür?

6. Şunu da ilave etmek isteriz ki: Bu dünyada adaletin hakkıyla gözükememesinin sebebi, imtihan sırrıdır. İmtihan sırrından dolayı Allah-u Teala, razı olmamasına rağmen bu zulümlere müsaade etmektedir. Zira müsaade etmezse, imtihanın sırrı bozulur ve bu dünyanın kurulmasının hikmeti kaybolur. Bu insanlarda da hayvanlarda da böyledir. İmtihan sırrından dolayı, birçok zulümlere müsaade edilmekte ve hak sahiplerinin hakları ahirete bırakılmaktadır.

İşte insanın yaratılış vazifesi budur: O cemali ve kemali seyretmek.

· Hiç bir mahluk zerre miktar haddinden tecavüz etmiyor.

· Ahiret hakkında şüphesi olanları şüpheden kurtarmak,

<u>1. BASAMAK</u>: KAİNATTA GÖZÜKEN İZZET VE CELALİN SAHİBİ KİMDİR?

Yine bir tohum çiçek olmak istiyor. Bir çekirdek, toprak altında yarılıp büyümek ve kocaman bir ağaç olmak istiyor. Bir damla su, bir insan olmak istiyor. Bir yumurta, rengarenk bir tavus kuşuna inkılap etmek istiyor... İşte bütün bunlar, lisan-ı istidat ile yapılan hali dualardır ki, hepsine bir hikmet tahtında icabet ediliyor. Acaba onların bu dualarını işiten ve rahmetiyle onları terbiye eden zat kimdir?

İşte, bu temsil gibi:

Halbuki şu dünyada o izzet ve celale yakışır bir ceza yoktur. Çünkü ekseriya zalim izzetinde, mazlum zilletinde kalıp bu dünyadan göçüp gidiyorlar. Demek bir mahkeme-i kübraya bırakılıyor, tehir ediliyor; yoksa bakılmıyor değil.

Ancak ikinci başlıkta da izah edileceği gibi, bu dünya adaletin bu tecellisine hakkıyla mahal olamamakta ve adaletin bu tecellisi başka bir aleme bırakılmaktadır. Zaten Adil ismiyle ahirete kapı açarken, adaletin bu cihetinin hakkıyla bu dünyada gözükememesi delil yapılacaktır.

6. Her cemal ve kemal sahibi, kendi güzelliğini ve kemalini göstermek istediği gibi, kendisi de bizzat görmek ister. Bir ressamın resmine bakması, bir alimin kitabını okuması ve sanatkarın sanatını seyretmesi hep bu sırdandır. O halde elbette Allah-u Teala da kendi cemal ve kemalini görmek isteyecektir. Madem cemali ve kemali bakidir, elbette onları baki bir şekilde görmek isteyecektir. Bunun için de baki bir memleket lazımdır. Orası da ancak ahirettir.

5. Demek ahireti inkar etmek, ancak Cenab-ı Hakk'ın varlığını ve O'nun "Adil" ismini inkar etmek ile mümkündür. Allah'ı inkar etmek ise ancak, göz önünde tecelli eden şu adaleti inkar etmek ile mümkündür. Adaleti inkar etmek için ise ya kör olmalı ya da aklı baştan atarak bir akılsız olmalı. Zaten onlar da bizim muhatabımız değildirler.

Dördüncü esas: Hem anlarsınız ki, şu dünyanın süslenmesi, Rahman ve Rahim olan Allah-u Teala'nın ehl-i iman için cennette hazırladığı nimetlerin numuneleri ve onların suretleri hükmündedir.

<i>Hiç mümkün müdür ki, zerrelerden güneşlere kadar bütün varlıkları itaatkar bir asker gibi emrine boyun eğdiren ve bütün kainatı idare ederek haşmetli saltanatını gösteren bir zat, sadece, şu dünya misafirhanesinde kısa bir hayat geçiren fani mahluklar üzerinde dursun; o muhteşem saltanatına ayna olacak ebedi ve baki bir memleketi icad etmesin? Haşa ve kella!</i>

Şimdi, bu delili şöyle maddeleyerek pekiştirelim:

Acaba böyle basit bir saray bile maliksiz, sultansız olamazsa; kainat sarayının sultansız, şu alem memleketinin padişahsız ve şu mülkün maliksiz ve sahipsiz olması mümkün müdür?

Dua iki kısma ayrılır. Birincisi, bizlerin bildiği, dil ile yapılan duadır ki buna "lisan-ı kal" denilir. İkincisi ise, hal lisanı ile yapılan duadır ki buna da "lisan-ı hal" denilir. Hal dili ile yapılan dualar da üçe ayrılır:

Acaba kim bu duaları işiten ve zorda kalmış o mahlukların imdadına koşan? Kim bu muztarlara yardım elini uzatan? Kim her zorda kalanı bilen ve sesini işiten? Kim onlara rahmet ile imdat eden?

4. Sultanlar, kendilerine isyan edenlere ceza verirler, ta ki saltanatlarının haşmet ve izzetlerini koruyabilsinler. Halbuki bu alemin sultanı olan Allah-u Teala'ya isyan edenler bu dünyada hakkıyla ceza görmemektedirler. O halde bu cezanın verileceği başka bir memleket olmalıdır, ta ki saltanatın izzeti ve haşmeti muhafaza edilebilsin.

Acaba aklımızı ve hafızamızı cennete mukabil satar mıydık? Elbette hayır! Zira akıl ve hafıza olmazsa cennetten istifade mümkün olmaz. O halde diyebiliriz ki, bizdeki cihazlar cennetten daha kıymetli ve pahalıdır.

Bu delili şöyle özetleyebiliriz:

? Kim şu yeryüzünü bir sofra ve baharı bu sofraya bir gül destesi yapmış?

Elbette, bir mükafat ve ceza yeri açması ve bu dünyada kendisine hizmet edenlere orada mükafat ve bu dünyada kendisine isyan edenlere orada ceza vermesi lazım! Bu olmazsa, Cenab-ı Hak -haşa- saltanatının izzetini muhafaza etmemiş olur.

· Ahireti inkar edebilmek için, ilk önce faili ve müsemmayı yani Allah'ı inkar edebilmek gerekir.

· Allah'ı inkar edebilmek için de kainatta gözüken fiilleri ve isimleri inkar edebilmek gerekir.

Evet, bir gün gelecek, zalim zulmünün cezasını, mazlum da zilletinin mükafatını görecek. Hatta boynuzsuz koyun dahi boynuzlu koyundan hakkını alacak. Amenna ve saddekna, iman ettik ve tasdik ettik!

1. Basamak: Bu basamakta, kainattaki fiillerden ve tecellilerden bahsedilmekte ve daha sonra fiilden faile, isimden müsemmaya, yani ismin sahibine ve sıfattan da mevsufa, yani sıfatın sahibine geçilmektedir.

? Kim hayvanları bizlere bir süt çeşmesi yapan?

? Vazifelerini öğretmiş,

2. Bu nihayetsiz cömertlik ve ikram ispat eder ki, perde arkasında bir zat ve O'nun bitmez ve tükenmez hazineleri vardır.

· Kim o cihazları en uygun yerlere yerleştiriyor?

Demek, bu dünyada gözüken rahmet ve şefkatin, zıddına inkılap etmemesi için ahiretin gelmesi gerekmektedir. Elbette bu rahmetin sahibi olan Zat-ı Zülcemal, rahmetini ve şefkatini zıtlarına inkılap ettirmeyecek ve bir çiçeği yaratmak kadar kendisine kolay gelen cenneti yaratacaktır.

<i>Hiç mümkün müdür ki, şu alemin izzet ve celal sahibi olan mutasarrıfı, izzetinin hukukunu çiğneyen ve celalinin haşmetine karşı hürmetsizlik eden edepsizleri tedip etmesin, izzet ve celaline yakışır bir tarzda onları cezalandırmasın? O ceza ve tedip, bu dünyada yok hükmündedir; demek başka yerde bir dar-ı ceza vardır ve olmalıdır.</i>

İşte eserimizde bu altı cihetin her biri, iki kere iki dört eder katiyetinde ispat edilecek ve ahiretin varlığı güneş gibi kati gösterilecektir.

Hikmetin ahireti gerektirmesinin bir başka yönü de şudur:

· Ahireti inkar edenlerin imana girmelerine bir vesile olmak,

? Kim? Kim? Kim?

Elbette, cansız, şuursuz bulutlar bu merhameti ve şefkati hissettiren fiile fail olamaz. O halde bulut hortumunu tutan el kim? Kur'an bu sorumuza cevap veriyor:

Sekizinci esas: Hem anlarsınız ki, şu fani alemin sahibi olan Sultan-ı Ezel ve Ebed'in başka ve baki bir alemi vardır ki, kullarını oraya sevk ve ona teşvik eder.

Demek, nihayetsiz bir cömertlik ve bitmez, tükenmez hazineler ebedi bir cenneti ve içinde ebedi muhtaçları ister. Çünkü nihayetsiz cömertlik, nihayetsiz ihsan etmek ve nimetlendirmek ister. Nihayetsiz ihsan ve nimetlendirmek ise bu ihsana mazhar olan şahsın devam-ı vücudunu ister. Yoksa ölüm ile acılaşan cüz'i bir lezzetlenme, hem de kısacık bir zamanda, öyle bir cömertliğin muktezasıyla kabil-i tevfik değildir.

1. İnsanların, hayvanatın ve bitkilerin, hal lisanı ve kal lisanı ile yaptıkları dualara bir hikmet tahtında icabet edilmektedir.

Şimdi o rahmet denizinden birkaç damlayı hep beraber görelim!

Bilim adamları 1.400 adet kuyruklu yıldızı tespit etmişlerdir. En kısasının kuyruk uzunluğu 300.000.000 km. dir.

Yine bazen oluyor, insan ellerini açıp dua ediyor. Matlubunu ve maksudunu ilan edip Rabb-i Rahim'inden istiyor. Bütün sebepleri sırtının arkasına atarak sadece ona yöneliyor, onun huzurunda bükülüyor ve istediği matlubu ona o anda ihsan ediliyor.

Bir sinek kanadını bile onlarca hikmet ile donatan Allah-u Teala, hiç mümkün müdür ki, ahireti getirmemekle böyle bir israfa ve hikmetsizliğe müsaade etsin? Haşa! Zira eğer edecek olsaydı, bu alemi bu kadar hikmetle yaratmaz ve bu derece ehemmiyet vermezdi. Demek ahiretin gelmeyeceğini iddia etmek, göz önündeki hikmeti inkar etmek gibidir. Zira ahireti getirmemek tam bir hikmetsizliktir ve şu alemin hikmetsizliğe ve israfa inkılabına müsaade etmektir. Göz önündeki şu hikmetin şehadetiyle nihayetsiz bir hikmetin sahibi olan Zat-ı Zülcelal ise, böyle bir hikmetsizlikten münezzehtir ve müberradır.

8-Dualara İcabet Delili

Demek, nasıl ki Peygamberimiz'in risaleti şu imtihan meydanının açılmasına sebebiyet verdi; aynen onun gibi, ubudiyeti ve duası dahi, ahiretin açılmasına sebebiyet veriyor.

Zira bir kafir, küfrünün lisan-ı hali ile der ki: "Ey Sultan olduğunu bildiren Allah, sen beni yakalayamazsın, beni cezalandıramazsın, beni hapsine atamazsın, sen cehennemi yaratamazsın, senin gücün ahireti yaratmaya yetmez..."

Kainatta ve dünyada hüküm süren saltanatı anlatmak için ne zaman yeter ne de söz...

Ve saymakla bitiremeyeceğimiz kadar haşmetli faaliyetler gösteriyor ki, perde arkasında muazzam bir terbiye ve idare var, muhteşem bir saltanatla hükmediyor. Elbette böyle bir saltanat kendine layık mahluklar ve haşmetine ayna olacak varlıklar ister.

Bizler "Marmara Eğitim" olarak, Hz. Muhammed 'in Allah'ın Resulü ve sevgilisi olduğu hususunda özel bir eser hazırladık ve bu eserde iki kere iki dört eder katiyetinde Efendimiz'in risaletini ve peygamberliğini ispat ettik. Bu sebeple, Efendimiz'in hakkaniyeti bahsine burada girmiyor ve o esere havale ediyoruz.

<i>Hiç mümkün müdür ki, nihayetsiz bir cömertlik ve ikram, tükenmez servet ve bitmez hazineler; baki bir saadet diyarını ve ebedi bir ziyafet mahallini ve içinde daimi bulunacak muhtaç misafirleri istemesin ve bu fani dünya ve içindeki fani misafirlerle yetinsin? Hayır, asla! Zira bu dünya, o cömertliğe ve ikrama hakiki mahal olamamakta, belki o cömertliğin milyon cüzünden ancak bir cüzüne mazhar olabilmektedir.</i>

Büyük bir ateş görseniz, bir hortumdan çıkan su ile söndürülüyor. Lakin hortumu tutan eli görmeseniz, ateşi söndürmek fiilini hortumun kendisine verebilir misiniz? Elbette, hayır! Çünkü ateşi söndürmek için failinde hayat, ilim, kudret gibi sıfatların bulunması gerekir. Hayatı olmayan, ateşi bilmeyen, hortumu tutamayan ateşi söndüremez. Hepsinden önemlisi, söndürmek merhametin neticesidir; rahmeti olmayan bu fiile fail olamaz. Ve bütün insanlar bir araya gelse o ateşi bu hortumun kendisinin söndürdüğüne bizi inandıramaz. Acaba yeryüzünün ateşini söndürmek, yaşamak ateşinin hararetini dindirmek için, hortum hükmündeki bulutlardan suyu damla damla kim indiriyor?

Cevap: Nihayetsiz bir merhamet ve şefkat, kendine layık bir tarzda ihsan etmek ve merhamet etmek ister. Halbuki bu fani dünyaya ve bu kısa ömre, bu rahmet ve şefkatin, denizden bir damla gibi, milyonlar cüzünden ancak bir cüzü yerleşir ve tecelli eder.

Tevfik ve inayet Allah'tandır!

Bu hikmetin sahibi olan Hakim zat kimdir? Kim eşyaya böyle menfaatler takmış? Kim şu alemin hiçbir yerinde hiçbir abesiyete müsaade etmiyor? İnsanın azalarından tutun, semanın yıldızlarına kadar her şeyde maslahat ve faydaları kim gözetmiş? Kim şu alemde israf etmeyen Hakim? Ve kim eşyayı böyle nakış nakış hikmetle donatan?

İşte her şeyin azim bir heybet tahtında umumi bir itaatte bulunması ispat eder ki, büyük bir celal ve izzet sahibinin emriyle hareket ediyorlar ve O'na itaat ediyorlar.

2. Bu icabet, perde arkasındaki bir zatı, dualara icabet eden manasındaki "Mucib" ism-i şerifi ile bizlere tanıttırır.

Sorumuz şu: Nihayetsiz bir merhamet ve hadsiz bir şefkat neyi ister ve neyi gerektirir?

Şimdi de adaletin başka bir vechine bakalım:

Halbuki hakiki adalet ister ki, mazlumun hakkı zalimden alınsın ve şu küçücük insan, küçüklüğü nisbetinde değil; belki cinayetinin büyüklüğü, mahiyetinin ehemmiyeti ve vazifesinin azameti nispetinde bir mükafat ve ceza görsün. Bütün bunlar da ancak ahiretin gelmesi ile mümkündür.

Acaba hiç akıl kabul eder mi ki Allah-u Teala, insanın başına ve içindeki duygularına, saçları adedince vazifeler ve hikmetler yükletsin de ona sadece, bir saç hükmünde olan bir ücret-i dünyeviye versin ve hikmetine bütün bütün zıt olarak manasız bir iş yapsın?

Evet, bu dünya öyle bir ordugahtır ki, bu ordudaki askerlerin milletleri farklı, silahları farklı, elbiseleri farklı, talimatları farklı, suretleri farklı ve erzakları farklıdır.

Alemdeki dengeyi muhafaza ederek diğer canlıların haklarını korumaktır. Mesela, sadece ıstakoz bir yılda 7 milyon yumurta yumurtlamaktadır. Bu yumurtaların hepsi ıstakoz olsaydı, denizler ıstakozla dolar ve başka hayvanların yaşaması mümkün olmazdı. İşte bazı engellerle ıstakozun çoğalmasının önüne geçilmiş ve diğer canlıların hakları korunmuştur.

Evet, cömertten ihsan ve güzelden ancak güzellik geldiği gibi, hikmet sahibinden de sadece hikmetli iş gelir. Hikmet sahibi olan bir zat abes bir iş yapmaz. Allah-u Teala ise nihayetsiz bir hikmetin sahibidir. Eğer ahireti getirmeyecek olursa, bütün işlerini abesiyete inkılap ettirmiş olur. Bu ise Allah hakkında düşünülemez.

<u>2. BASAMAK</u>: ADL İSMİNİN AHİRETİ GEREKTİRMESİ

4-Hikmet Delili

· Ve tamirinin de olası ve vuku bulacağı meseleleri ispat edilirse, artık bu mesele hakkında şüphe ve vesvese edilmez.

Bu delili yine iki başlıkta inceleyeceğiz:

· Ahirete iman hakikati hususunda imanlarımızı taklitten tahkike çıkarmak,

O halde şimdi yine soruyoruz: Ezel ve Ebed Sultanı olan Allah-u Teala'nın, saltanatının izzetini ve haşmetini koruması için ne yapması lazım?

Bu ordunun sultanı olan Cenab-ı Hakk'ı inkar etmek, ancak göz önündeki bu saltanatı inkar etmek ile mümkün olur. Göz önündeki saltanatı inkar edemeyen, Sultan-ı Ezel ve Ebed olan Cenab-ı Hakk'ı da inkar edemez. Demek Cenab-ı Hakk'ın varlığı, göz önündeki şu kainatın varlığı kadar açıktır ve bedihidir.

Elbette değildir, öyleyse icabet edecek ve etmiştir ve o duaların hürmetine, kendisine bir çiçeği yaratmak kadar kolay olan ahireti ve cenneti yaratmıştır.

Bilhassa, ebedi saadet için dua edenler içinde kendi dostları olan peygamberler ve evliyalar vardır. Ve o peygamberler ve evliyaların içinde öyle bir zat vardır ki, o zat şu alemin yaratılışının bir sebebi ve şu alemin sahibinin en sevgili ve makbul kuludur. O, Hz. Muhammed 'dir. Hiç mümkün müdür ki, Cenab-ı Hak, "Habibim!" dediği bu zatın ebed için yaptığı duayı kabul etmesin ve onun duasının hürmetine cenneti yaratmasın?

Adaletin bu manasıyla Cenab-ı Hak nihayet derecede adildir. Dilerseniz şimdi bu sözümüzün hakkaniyetini ispat edelim:

· Dünya sarayının ve şu kainat şehrinin tahribi ve tamiri için gerekçeler olduğu,

? Her birini farklı şekillerde terbiye etmiş,

6. Madem ahireti inkar etmek, Allah'ı inkar etmekle mümkün ve madem Allah'ı inkar etmek de göz önündeki şu merhameti ve şefkati inkar etmekle mümkün ki, bu da inkar edilemez. O halde diyebiliriz ki ahireti inkar edebilmek için, göz önündeki şu merhameti inkar edebilmek gerekir. Aklı başında olan hiç kimse ise bunu yapamaz.

Ya dilimiz olmasa ve ona tat alma duygusu verilmeseydi? Konuşmanın ve lezzetin olmadığı bir alem...

Hem kainatın yüzünde serilmiş olan, gayet güzel ve sanatlı, parlak ve süslü olan şu mevcudat ışık güneşi bildirdiği gibi; misilsiz manevi bir cemalin güzelliğini bildirir, emsalsiz gizli bir kemalin letaifine işaret eder, o münezzeh hüsnün ve o mukaddes cemalin her isimde çok gizli definelerinin bulunduğuna delalet eder.

İşte bu hal ispat eder ki, bu dünyaya sığmayan o cömertliğin, hakkıyla gözükebileceği baki bir memleket ve o baki memlekette iskan edecek baki misafirler olmalıdır ve vardır.

? Güneş'i bir lamba ve Ay'ı bir kandil yapmak,

7. Eğer ahiret gelmezse göz önündeki şu merhamet ve şefkat, zıtlarına, yani merhametsizliğe ve acımasızlığa inkılap eder ve bütün bu rahmet ve şefkat istihza ve alaya döner. Bu bahsin misallerini daha önce verdiğimizden sözü uzatmıyor ve sadece şu noktaya dikkat çekerek bu delili tamamlıyoruz:

1. Kainatta gözüken umumi itaat ve asi kavimlere gelen semavi tokatlar, perde arkasındaki bir zatı "Aziz" ve "Celil" isimleriyle bizlere tanıttırır.

<u>2. BASAMAK</u>: AZİZ VE CELİL İSİMLERİNİN AHİRETİ GEREKTİRMESİ

? Kim ağaçları çiçeklerle, meyvelerle ve yapraklarla süslemiş?

Bırakın kainattaki hikmeti tesadüflerle izah etmeyi, acaba bir sineğin vücudundaki hikmet bile tesadüf ile hiç izah edilebilir mi?

· Fail ve ustasının buna muktedir olduğu,

Allah'tan başka, bu 'kim'lere verilebilecek bir cevap var mıdır? Allah'tan başka kim vardır ki, mahlukatına böyle cömertçe muamele etsin ve onların her türlü ihtiyacını görüp onlara ikram etsin? Allah'tan başka kimde vardır böyle tükenmez hazineler ve bitmez servetler?

1- Cemalinin ve kemalinin gözükeceği memleketin ebedi olması. Halbuki bu kainat ebedi değil, fanidir. Bilim adamlarının da ittifakıyla bir gün bu alemin kıyameti kopacak ve yok olacaktır.

Adaletin bir diğer vechi de şudur:

Dilerseniz biraz da Dünyamıza bakalım: Dünyamızda 1.000.000 farklı tür vardır. Her bir türü bir tabura benzetirsek, dünya ordugahında 1.000.000 tabur ve her bir taburun da hadsiz efradı vardır. Sadece sinek taburunda bir baharda yaratılan fertler, kıyamete kadar yaratılacak bütün insanlardan daha fazladır.

· Koca güneşler ve yıldızlar intizamı bozamıyor.

Başta demiştik: Hiç mümkün müdür ki, şu alemin izzet ve celal sahibi olan mutasarrıfı, izzetinin hukukunu çiğneyen ve celalinin haşmetine karşı hürmetsizlik eden edepsizleri edeplendirmesin, izzet ve celaline yakışır bir tarzda onları cezalandırmasın? Hayır, asla olamaz! Zira nihayetsiz celal ve izzet, edepsizlerin tedibini ister.

Şimdi, bu hakikatin ve Mucib isminin ahireti gerektirmesini geçelim.

Rububiyetinde ve idaresinde nihayet derece hakim olan bir hikmet, elbette o Rububiyetin kanadına iltica eden ve iman ile itaat edenlerin taltifini ister. Zira hikmet-i hükümet, kendisine iltica edenleri muhafaza etmek ve onlara ikram etmek ister. Hükümetin hikmeti ancak bu şekilde muhafaza olunabilir.

Şimdi bu delilde öğrendiklerimizi maddeleyelim. Bu sayede daha net anlaşılacaktır:

İkinci esas: Hem anlarsınızki ki, şu hanın içinde oturanlar misafirlerdir. Onların Rabb-i Kerim'i, onları Darü's-Selam'a, selam diyarı olan cennete davet ediyor.

Acaba hiç mümkün müdür ki, Cenab-ı Hak, en hakir bir mahluk olan bir sineğin, kanat gibi en basit bir ihtiyacı için yaptığı duayı işitsin ve ona kanat takmakla duasına icabet etsin de, bütün insanların lisan-ı kal ve lisan-ı hal ile yaptıkları ebedi saadet ve cennet duasını işitmesin, icabet etmesin? Yani sivrisineğin sesini işitsin, ama gökyüzünün sesini işitmesin, bu hiç mümkün müdür?

Ancak hemen şunu belirtelim ki, yapılan bütün dualar da hikmet sebebiyle kabul olmuyor. Mesela bir ıstakoz bir yılda 7 milyar yumurta yumurtluyor. Bütün bu yumurtalar lisan-i istidat ile Allah'a dua eder ve ıstakoz olmak isterler. Eğer hepsinin duasına icabet edilse ve hepsi ıstakoz olsaydı, bir senede denizler ıstakoz ile dolacak ve diğer hayat sahiplerinin hakları zayi edilmiş olacaktı. İşte diğer hayat sahiplerinin de haklarının korunması için, yapılan dualar bir hikmet tahtında kabul ediliyor.

Aynen bunu gibi, Cenab-ı Hak da bizi yokluk denizinden kurtararak bu aleme getirdi. Ve bu alemde bizi şefkatiyle bir çocuk gibi besledi. Acaba hiç mümkün müdür ki, bu rahmetin sahibi olan Allah-u Teala insanı diriltmemek üzere öldürsün ve ona rahmetini inkar ettirsin? Haşa ve kella!

? Kim zehirli bir böcekten balı çıkarıyor ve elsiz bir böcek ile ipeği giydiriyor?

Mesela, akıl rahmetin bir hediyesidir. Ama eğer ahiret gelmeyecek olursa akıl hediye değil, insanın başına bir bela olur. Geçmişin hüzünlerini ve geleceğin korkularını hazır zamanda toplar ve sahibini adeta bir yılan gibi sokar.

Ancak şu kadar deriz ki: Halk arasında zalimler için sıklıkla kullanılan "Etti, buldu!" sözü, zalimlerin her vakit semavi tokatlara maruz ve muhatap olduklarına delildir. Zalimlere gelen bir tokat dahi perde arkasındaki bir Adil-i Mutlak olduğunu ispat eder. Böyle binler tokat ise O zatın varlığını güneş gibi gösterir ve inkara bir yol bırakmaz.

Aynen bunun gibi, şu insanın istidatları da bu dünyaya sığmamakta ve bu dünya denizi insanı tatmin edememektedir. O halde bu insan balığı başka bir denize namzettir ki, o da ahirettir.

<u>2. BASAMAK</u>: CÖMERTLİĞİN AHİRETİ GEREKTİRMESİ

<i>Bir biçare yüksekçe bir dağdan yuvarlanmış ve tam uçuruma düşecek iken dağın ortasındaki bir ağaca tutunmuş.</i>

Sözün özü: Şu dünyanın gidişatına dikkatle bakılsa görülür ki, en aciz, en zayıftan tut; ta en kuvvetliye kadar her canlıya muhtaç olduğu rızkı veriliyor. Hatta en zayıf ve en acize en iyi rızık veriliyor. Hiç biri unutulmuyor ve karıştırılmıyor. Her dertliye ummadığı yerden bir derman yetiştiriliyor. Öyle ulvi bir keremle ziyafetler ve ikramlar olunuyor ki, nihayetsiz bir rahmet eli, içinde işlediği bedaheten gözüküyor.

5. Ahireti inkar edebilmek için, ilk önce Cenab-ı Hakk'ın "Sultan" ismini inkar edebilmek gerekir. Cenab-ı Hakk'ın "Sultan" ismini inkar edebilmek için de şu kainatta gözüken haşmetli saltanatı inkar edebilmek lazımdır. Demek, kainatta gözüken haşmetli saltanatı inkar edemeyen, bu saltanatın sultanı olan zatı inkar edemez. Ve bu sultanı inkar edemeyen de ahireti inkar edemez, zira saltanatın izzeti ancak ahiretin gelmesiyle muhafaza edilebilir.

Allah'ın bir ismi olan Aziz: Allah-u Teala'nın izzet sahibi ve yüceler yücesi olması, Allah'ın mağlup olmayan galip olması ve yarattıklarının O?nun emrine itaat ederek karşı gelememesi manasındadır.

Madem dünya var ve dünya içinde bir rahmet ve adalet var. Elbette, dünyanın vücudu gibi kat?i olarak ahiret de var ve oraya gidiliyor. Ahireti inkar etmek, dünya ve içindekileri inkar etmek demektir. Demek, ecel ve kabir insanı beklediği gibi; cennet ve cehennem de insanı bekliyor ve onu gözlüyor.

Halbuki görüyorsunuz ki, o zatın en kıymetli misafirleri ve en makbul kulları olan insanlar, şu misafirhane-i dünyada, perişan bir surette, kısa bir vakit toplanıyorlar. Misafirhane ise her gün doluyor, boşalıyor, her saat değişiyor. Hem bütün bu insanlar, o zatın kıymetli eserlerini ve harika sanatlarını, izlemek için, şu dünya sergisinde birkaç dakika durup seyrediyorlar, sonra kayboluyorlar. Şu dünya sergisi ise her dakika değişiyor; giden gelmiyor ve gelen gidiyor.

? Maddi ve manevi bütün ihtiyaçlarını şefkatle karşılamıştır.

· Kim şu alemdeki dengeyi muhafaza ediyor?

2. Fiiller failsiz olamayacağına göre, göz önündeki şu adaletin de "Adil" ismiyle müsemma bir faili olmalıdır. Bu fail de ancak ve ancak Cenab-ı Hak olabilir.

Elbette ki hayır! Zira eğer denize dökecek olsaydınız, ilk önce fabrikayı kurmaz, daha sonra sırasıyla şeker pancarlarını tarladan toplamaz, bir sürü işleme tabi tutmaz ve kamyona yüklemezdiniz. Demek sizin mezkur fiilleriniz, şekeri denize dökmeyeceğinizin ispatıdır.

? Kemik gibi kuru ağaçları cennet hurileri tarzında süsleyip o incecik dallarına gayet nakışlı ve müzeyyen çiçekler takmak,

<i>"İnsanlar ümitlerini kestikten sonra yağmuru indiren ve rahmetini her tarafa yayan O'dur. Övülmeye layık olan gerçek dost O'dur."</i> (Şura: 28)

Elbette ki o ilahi merhamet bizleri, tekrar ipin bırakılması manasına gelen yokluk karanlıklarına göndermeyecektir. Zira yokluğa mahkum edecek olsaydı, bizi yokluktan kurtararak bu dünyaya getirmez ve burada böyle şefkatle muamele etmezdi.

? Hayatını devam ettirebilmesi için lazım olan cihazlarla teçhiz etmiş,

Evet, bütün bu sözler ve daha yazmaya cesaret edemediklerimiz, kafirin lisan-ı hal ile söylediği ve küfrün neticesi olan sözlerdir. Eğer -faraza- Allah'ın cehennemi yaratmak için hiç bir sebebi olmasaydı bile, sadece kafirin bu sözlerinden dolayı cehennemi yaratacak ve onu oraya atarak saltanatının izzetini koruyacaktı.

Şimdi sorumuz şu: Biliyoruz ki, bir köy muhtarsız olmaz, bir şehir valisiz olmaz ve bir memleket sultansız olmaz ve olamaz; acaba hiç mümkün müdür ki, şu kainatta gözüken muhteşem saltanat sultansız ve meliksiz olsun?

2. Elbette akılsız ve şuursuz sebeplerin, bu gayeleri ve maksatları kendi başlarına takip edebilmeleri ve eşyayı bu şekilde hikmetle yaratmaları mümkün değildir. İşte bu durum ispat eder ki, perde arkasında hikmet sahibi bir zat vardır ve bu eşyayı hikmetle icat eden de O'dur.

Şimdi bu delili maddeler halinde toplayalım:

Şu kainatta gözüken rahmet ve şefkat ile ilgili onlarca cilt kitap yazılabilir. Bizler, <i>"Arife işaret yeter!"</i> sırrınca meseleyi daha fazla uzatmayarak rahmetin diğer tecellilerini sizlerin tefekkür alemine havale ediyor ve ikinci basamağa, <i>"Rahmet ve şefkatin ahireti gerektirmesine"</i> geçiyoruz.

<i>"Güneş katlanıp dürüldüğünde, yıldızlar kararıp döküldüğünde, dağlar yürütüldüğünde, kıyılmaz mallar bırakıldığında, vahşi hayvanlar bir araya toplandığında, denizler kaynatıldığında, ruhlar bedenlerle birleştirildiğinde, diri diri toprağa gömülen kızlara: "Hangi günahtan dolayı öldürüldünüz?" denildiğinde, amel defterleri açıldığında, gök sıyrılıp açıldığında, cehennem kızıştırıldığında ve cennet yaklaştırıldığında herkes ne getirmiş olduğunu anlar." </i>(Tekvir 1-14)

5. Demek ahireti inkar etmek, Cenab-ı Hakk'ın "Hakim" ismini inkar etmek ile mümkündür. Hakim ismini inkar etmek de şu kainatta gözüken ve her yeri kuşatan hikmeti inkar etmek ile mümkün olabilir. Bu da akıl sahipleri için mümkün değildir. Daha önce dediğimiz gibi, aklını çıkarıp atanlar da zaten bizim muhatabımız değildir.

Ve bahar mevsiminde cennet hurileri tarzında bütün ağaçlara en güzel elbiseleri giydirip çiçek ve meyvelerle süslendirip onların elleri hükmünde olan kuru dallarıyla lezzetleri farklı, renkleri farklı, kokuları farklı, şekilleri farklı meyvelerle bizi beslemek, elbette rahmetin bir tecellisidir. Yoksa o kuru ağaçlar bizi tanımaz ve bize merhamet etmez.

Nasıl ki, bir saray veya bir şehir hakkında biri dava etse: <i>"Şu saray veya şehir, tahrip edilip yeniden sağlam bir surette bina ve tamir edilecektir."</i> dese... Elbette, onun davasına karşı altı sual terettüp eder.

Evet, Allah Aziz'dir. Zira şu kainata bakıyoruz ve görüyoruz ki: -İmtihan sırrından dolayı- İnsan ve bazı canavarlardan başka,

Adaletin bir ciheti de mazlumların intikamını zalimlerden almaktır. Adaletin bu manasıyla da tarih sayfaları zalimlerin feci akıbetleriyle doludur. Firavunlar, Nemrutlar, Karunlar gibi nice zalimlere Adil ismi ile semavi tokatlar vurulmuş ve mazlumların hakları onlardan alınmıştır.

Şimdi bu delilde öğrendiklerimizi maddeleyelim:

Dördüncüsü: "Mümkün olan bu tahrip gerçekleşecek ve vukua gelecek midir?" Eğer, "Evet, gerçekleşecektir." diyerek vukuu ispat edilse iki sual daha ona varid olur ki:

Şu alemdeki hikmeti ispat etmeye çalışmak, herhalde gereksiz bir iştir. Zira her fen kendi lisanıyla bu hikmetten bahseder ve her fennin konusu da bu hikmetin kendisidir. Bu sebeple bizler kainattaki hikmeti anlatmak için sözü uzatmaya gerek duymuyor ve şu sorunun cevabına geçiyoruz:

Denizde boğulmakta olan birisini görsek, herhalde biraz merhametimiz varsa ve yüzmeyi de biliyorsak hemen denize atlarız ve onu kurtarırız.

Acaba hiç mümkün müdür ki, insanın umum mevcudat içinde ehemmiyetli bir vazifesi ve ehemmiyetli bir kabiliyeti olsun ve daha sonra:

Zehirli bir böceğin karnında şifalı ve en tatlı bir balı bizim için pişirmek ve o böceğin eliyle bize ikram etmek, elbette o böceğin işi olamaz.

Evet, şu alemde yaratılan her varlıkta kendine mahsus bir gaye, bir maksat, bir fayda ve bir netice takip edilmektedir. Hiçbir varlıkta bir abes, bir gayesizlik, bir manasızlık ve israf sayılabilecek herhangi bir şey gözükmemektedir. Elbette akılsız ve şuursuz sebeplerin, bu gayeleri ve maksatları kendi başlarına takip edebilmeleri ve eşyayı bu şekilde hikmetle yaratmaları mümkün değildir. O halde bu durum ispat eder ki, perde arkasında hikmet sahibi bir zat vardır ve bu eşyayı hikmetle icat eden de O'dur.

Şu kainatın hiçbir yerinde israf ve abesiyet olmayıp her yerde nihayet derecede bir hikmet hükümfermadır. Şimdi kainattaki hikmeti bir parça tefekkür ederek bu hikmetin faili olan zata bir pencere açalım:

Her kim şu aleme dikkat ile baksa görür ki, her dua edenin duasına icabet ediliyor ve her ses işitilip cevap veriliyor.

Yine hikmet deliline duyguların şu penceresinden bakabiliriz:

Beşinci esas: Hem anlarsınız ki, şu fani mahluklar, fena bulup yok olmak, bir parça görünüp mahvolmak için yaratılmamışlar. Belki, varlık aleminde kısa bir zaman toplanıp suretleri alınsın, misalleri tutulsun, manaları bilinsin ve neticeleri zapt edilsin diye yaratılmıştır. Mesela binler neticelerinden bir netice şudur ki, bu alemdeki fani manzaralar, cennet ehli için daimi manzaralar olur. Ehl-i cennet, cennette bu alemin kayıtlarını seyredecek ve dünyadaki hatıralarını hatırlayarak neşeleneceklerdir. Eşyanın beka için yaratıldığı, fena için olmadığı; belki zahiren fenaya gitse de, hakikatte vazifesini tamamlama ve bir terhis olduğu bununla anlaşılır ki: Fani bir şey, bir cihetle fenaya gider, ölür; fakat çok cihetlerle baki kalır.

İşte ahiret gelmezse, bu dünyanın damı yok demektir ve içinde yapılan bunca hikmetli tasarrufun ve faaliyetin hiç bir kıymeti yoktur.

Sözün özü: Bir sineğe dahi vücut vererek, suret vererek, onu nihayetsiz hikmetli cihazlarla donatarak ve onu terbiye ederek nihayetsiz adaletini gösteren Allah-u Teala; elbette ahireti getirmeyerek mazlumların hakkını zalimde bırakmayacaktır. O bundan nihayet derecede münezzeh ve müberradır.

1- Kainattaki tecelli.

Demek, bu alemin sanatkarının pek mühim ve hayret verici bir kemalatı vardır ki, bu harika sanatlarla o kemalatını göstermek ister. Hem misilsiz bir cemali ve güzelliği vardır ki, bütün süslü ve nakışlı mahluklarıyla o misilsiz cemalini seyrettirmek ister.

Demek birinci basamakta aynı zamanda ispat-ı vücud da yapılmaktadır. Yani ahiretin varlığından önce Allah'ın varlığı ispat edilmektedir.

Aynen bunun gibi, Cenab-ı Hak da şu dünya fabrikasını bu kadar masraflar ile kurdu. Her bir taşında binlerce hikmeti yarattı. Eğer ahiret gelmez ve bu fabrikanın semereleri ahiret pazarına çıkmazsa nihayetsiz bir israf yapılmış olur.

Her cemal ve kemal sahibi, kendi cemalini ve kemalini görmek ve göstermek istemesi sırrınca, sonsuz güzelliğin ve kemalin sahibi olan Allah da cemalini ve kemalini görmek ve göstermek istedi ve bu alemi icat etti. Her bir mahluku nakış nakış süsledi, cemalinin ve kemalinin her türlü tecellisini bu alemde gösterdi ve seyretmek vazifesini ve şerefini insana yükledi.

Şimdi sıra geldi, bu cömertliğin ahireti gerektirmesine...

Aynen bu misallerde olduğu gibi, eğer ahiret gelmez ve ölüm insan için bir son olursa Cenab-ı Hakk'ın şu alemde gözüken cemali ve kemali hiçe iner, bütün kıymetini ve güzelliğini kaybeder. Bu meseleyi alemin yaratılış sebebini de beyan ederek şöyle izah edelim:

Acaba gözümüz olmasaydı ne yapardık? Kapkaranlık bir alem...

Video Metni

Kim şu aleme dikkat ile baksa görür ki, bu alemde nihayetsiz bir cömertlik eli işliyor. Buna delil mi istersin? O halde bak!:

3. Madem Cenab-ı Hakk'ın nihayetsiz bir merhameti vardır, o halde ahiret de olmalıdır. Zira nihayetsiz merhamet, kendine layık bir tarzda ihsan etmek ve merhamet etmek ister. Halbuki bu fani dünyaya bu merhamet sığmamakta ve bu rahmet bu alemde hakkıyla tecelli edememektedir. Demek bu sonsuz rahmetin hakkıyla gözükebileceği baki diyarlar ve baki meskenler lazımdır. Bu baki diyarlar da ancak ahirette ve cennettedir.

4. Nihayetsiz ikram edebilmek için de hem misafirhanenin hem de misafirhanedeki muhtaç misafirlerin devam-ı vücudları gerekir.

Demek, bu alemin sahibi Mucib'tir, yani her duaya cevap verir ve icabet eder; her sesi işitir ve o sesin sahibine imdat eder. Acaba hiç mümkün müdür ki, Allah-u Teala en küçük bir haceti, en küçük bir mahlukundan görüp kemal-i şefkatle ummadığı yerden ihtiyacını karşılasın; en gizli bir sesi en gizli bir mahlukundan işitip ona imdat etsin; hal ve dil lisanlarıyla yapılan bütün dualara bir hikmet tahtında icabet etsin ve bu muameleleriyle nihayetsiz şefkatini ve merhametini ispat etsin de, sonra en makbul kulları olan insanların dualarına icabet etmesin? Ve bilhassa insanlar içindeki en büyük kul ve en sevgili mahluk olan Hz. Muhammed 'in ebedi saadet için yaptığı duaları görüp bilmesin, isteğini yerine getirmesin ve o en yüksek duayı işitip kabul etmesin? Haşa ve kella!

3. Bitmez ve tükenmez hazineler ve nihayetsiz bir cömertlik, elbette nihayetsiz bir şekilde ikram etmek ister.

<i>Bunlar gibi bütün nimetler, eğer ahiret gelmezse azaba ve alaya döner.</i>

Yine insanın kalbindeki merhamet ve şefkat duygusu bir hediyedir. Ancak eğer ahiret gelmez ve ölüm son olursa bu duygu da hediye olmaktan çıkar ve insanın başına bir bela olur. Her vakit sevdiklerini kaybeden ve onları hiçliğe gömen bir insanı, şefkat duygusunun nasıl yakacağını izah etmeye gerek var mıdır?

? Kim dünya yüzünü böyle süslü sanat eserleriyle donatmış?

Elbette Allah'tır ve bu O'nun adaletinin bir tecellisidir.

5. "Aziz" ve "Celil" isimlerini inkar etmek ise gözümüz ile gördüğümüz şu alemdeki umumi itaati ve asi kavimlere gelen cezaları inkar etmek ile mümkündür. Zira umumi itaat ve asi kavimlere gelen cezalar inkar edilemezse <i>"Fiiller failsiz olamaz."</i> kaidesince, bu itaatin hakimi ve bu semavi tokatların sahibi olacak zatın varlığı kabul edilecektir. O zatın varlığı kabul edildikten sonra da izzetinin ve celalinin hakkı için ahireti getirmesi gerektiği tasdik edilecektir.

Hem intizamla hareket eden muhteşem bir ordu görsek, ama kumandanını görmesek; o ordunun meliksiz, sahipsiz ve başıboş olabileceğine ihtimal verebilir miyiz?

<i>Hiç mümkün müdür ki, şu alemde zerrelerden Güneşlere kadar bütün eşyada nihayetsiz bir hikmetle iş gören Zat-ı Zülcelal, ahireti getirmemekle ve kendisine iltica eden müminlere iltifat etmemekle nihayetsiz hikmetini inkar ettirsin ve o hadsiz hikmetleri hiçe indirsin? Haşa ve kella!</i>

Buraya kadar yaptığımız izahattan anlaşıldı ki perde arkasında bir zat var, her sesi işitir, her duaya cevap verir, en küçük bir ihtiyacı, en küçük bir mahlukundan işitip ona yardım eder, duasına icabet eder. Bunun delili, lisan-ı kal ve lisan-ı hal ile yapılan bütün dualara bir hikmet tahtında icabet edilmesidir.

Hiç mümkün müdür ki, bu alemin sultanı olan Zat-ı Zülcelal, nihayetsiz kemalini göstermek için bu kainatı gayet ali gayeler ve yüksek maksatlarla icad etsin ve sonra o gaye ve maksatlara karşı iman ve ibadetle mukabele edenlere bir mükafatı bulunmasın? Ve o gayelere, red ve tahkirle mukabele edenlere bir cezası olmasın? Bu mükafat ve ceza burada yok hükmündedir. Demek, başka yerde bir mükafat ve ceza yeri vardır ve olmalıdır.

Güneş'in Dünya'ya uzaklığı 150.000.000 km. dir. Samanyolu galaksimizin çapı ise 100.000 ışık yılıdır. (Işığın saniyedeki hızı 300.000 km. dir.) Eğer saniyede 10.000 km. hızla giden bir rokete binseydik, galaksimizin bir yanından öbür yanına gitmek için 15.800.000.000 yıla ihtiyacımız olacaktı.

Hatta bir asi, sultana isyan etse ve: "Sultan beni yakalayamaz, bana ceza veremez, gücü bana yetmez..." dese... Sultan, saltanatının haşmetini korumak için o asiyi yakalamalı ve onu hapse atmalıdır. Eğer memleketinde bir hapis yoksa bile, saltanatının haşmetini muhafaza etmek için o asiye bir hapis yapmalı ve onu yakalayarak o hapse atmalıdır. Ta saltanatının izzeti muhafaza edilsin ve izzet zillete inkılap etmesin!

Yine soralım:

3. Hikmetin hikmet olabilmesi ve israfa ve abesiyete dönmemesi, ancak ahiretin gelmesi ile mümkündür. Eğer ahiret gelmeyecek olursa, bütün bu hikmet israfa ve abesiyete döner. Bu bahsin misallerini daha önce verdik, daha iyi anlaşılması için bir misal ile tekit edeceğiz: Her bir yaprağı elli bin lira olan bir ağaç yapsanız, bu ağacı koyunların yemesine müsaade eder miydiniz? Elbette ki etmezdiniz! Zira edecek olsaydınız, bu ağaca bu kadar ehemmiyet verip uğraşmazdınız. Sizin bu ağacı yapmanız, hikmetinizi ve sanata olan düşkünlüğünüzü ispat etmektedir. Koyunlara yedirmek ise hikmetsizlik ve sanatsızlıktır. Elbette ki sizdeki hikmet ve sanata düşkünlük sıfatı, hikmetsiz bir işe müsaade etmeyecektir. Aynen bunun gibi, şu insan da her bir yaprağı elli bin lira kıymetinde bir ağaç hükmündedir. Hatta yukarıda ispat ettiğimiz gibi, bu insanın yaprağı olan aza ve cihazları değil elli bin, cennetten daha kıymetlidir. Elbette hikmeti sonsuz olan Cenab-ı Hak, bu insan ağacının kurtlara yem olmasına ve bir daha kalkmamak üzere kabre yatmasına ve çürümesine müsaade etmeyecektir.

· Hem bu kadar türlü nimetleriyle muhabbet ve rahmetini insana göstermesine mukabil, insan şükür ve hamd ile O'na hürmet etmesin ve bu cinayetler cezasız kalsın, insan başıboş bırakılsın, o izzet ve celal sahibi olan Zat-ı Zülcelal bir ceza yeri hazırlamasın? Haşa ve kella!

<u>1. BASAMAK</u>: KAİNATTA GÖZÜKEN CEMALİN VE KEMALİN SAHİBİ KİMDİR?

O halde diyebiliriz ki: Elbette, gücü her şeye yeten ve koca yıldızları tesbih taneleri gibi çeviren bu sultan, saltanatının izzetini muhafaza etmek için ahireti getirecek ve kendisine güzelce hizmet edenlere mükafat verecektir. Kendisine isyan ederek adeta "Sen beni yakalayamazsın, senin gücün bana yetmez!" diyenlere de hak ettikleri cezayı vererek onları haps-i ebedisi olan cehenneme atacaktır. Bu, göz önündeki şu saltanat kadar açıktır ve bedihidir.

Her bir delilde iki basamaklı bir yol ve bir tarz takip edilmiştir.

? Her bir varlığa kendine mahsus bir elbise giydirmiş,

Ya burnumuz olmasaydı? Kokunun olmadığı bir alem...

Acaba hiç mümkün müdür ki, Allah-u Teala bir ağaca taktığı neticeler ve meyveler miktarınca, her bir hayat sahibine o derece hikmetleri ve maslahatları takmakla kendisinin hikmet sahibi olduğunu ispat edip göstersin ve sonra, bütün hikmetlerin en büyüğü ve bütün maslahatların en mühimi ve bütün neticelerin en lüzumlusu ve hikmeti hikmet, nimeti nimet, rahmeti rahmet eden ve bütün hikmetlerin, nimetlerin, rahmetlerin ve maslahatların menbaı ve gayesi olan bekayı ve ebedi saadeti vermeyip terk ederek bütün işlerini abesiyet derecesine düşürsün? Ve kendini o zata benzetsin ki, öyle bir saray yapar ki her bir taşında binlerce nakışlar, her bir tarafında binler ziynetler ve her bir odasında binler kıymettar alet ve levazımat bulundursun da sonra o saraya dam yapmasın, her şey çürüsün, beyhude bozulsun? Haşa ve kella!

Nasıl ki muhteşem bir saray görsek, o sarayın sultansız ve sahipsiz olması mümkün değildir. Biz sultanı görmesek de o saray, varlığı ve ihtişamı ile sultanının varlığına ve ihtişamına delalet eder.

Ya inek, deve, koyun ve keçi gibi hayvanlara ne demeli! Onlara yemyeşil otu yedirip kan ve fışkıları arasından bembeyaz, besleyici bir sütü çıkarmak ve o hayvanı bir süt fabrikası yapmak, elbette rahmetin işidir.

Güneş'in merkez sıcaklığı 20.000.000 santigrat derecedir. (Suyun 100 derecede kaynadığı malumdur.) Eğer Güneş'ten toplu iğne ucu kadar bir madde getirebilseydik, 160 km. uzaklıktaki bir maddeyi yakabilirdi. Eğer bütün Dünya odun ve kömür olsaydı, Güneş'in bir günlük ihtiyacını karşılayamazdı. Acaba güneş sobasını söndürmeden yakan kimdir?

Sözün özü: Bazen oluyor, bütün sebepler sükut ediyor, bütün yardım elleri kayboluyor, bütün umutlar tükeniyor ve tam o anda bilinmedik bir yerden yardım ediliyor, imdada koşuluyor. İşte bu, lisan-ı ızdırar ile yapılan hali dualara cevaptır.

Evet, aşık bir seyirci fıtratında yaratılan insan, ahiret gelmediğinde bir düşmana dönmekte ve ayrılığın acısını hafifleştirmek için, seyircilik makamından tahkir makamına düşmektedir. Elbette, bu alemin hikmet sahibi olan sanatkarı buna müsaade etmeyecek, cemal ve kemalini ona inkar ettirmeyecektir. Bunun da tek yolu, ahireti getirmektir.

Yani sözün özü: Göz önündeki şu izzeti inkar edemeyen, ahireti inkar edemez. Gözüyle gördüğünü inkar edecek kadar akıldan uzak olana ise zaten diyecek bir sözümüz yoktur!

? Dünya yüzünü bu kadar süslü sanat eserleriyle süslendirmek,

2. İzzet ve celal, edepsizleri edeplendirmek ve asilere ceza vermek ister. İzzetin ve celalin haşmeti ancak bu şekilde muhafaza edilebilir.

Bu delilde, Allah'ın "Aziz" ve "Celil" isimlerinden ahirete bir kapı açacağız. İlk önce şu alemdeki izzet ve celali görelim ve o izzet ve celalden "Aziz" ve "Celil" olan zata ulaşalım. Daha sonra da izzet ve celalin ahireti iktizasına geçelim.

· Cenab-ı Hakk'ın bu kadar muntazam eserleriyle kendini tanıttırmasına mukabil, insan iman ile O'nu tanımasın,

Hem o misafirler, o ziynetlerden pek azına, az bir zamanda bakıp o nimetlerden, pek az bir vakitte, az bir şey tadıp doymadan gidiyorlar. Fakat her misafir, kendine mahsus fotoğrafıyla, o handaki şeylerin suretlerini alıyorlar.

2- İstidat, yani kabiliyet lisanı ile yapılan dualar: Bir yumurtanın kuş olabilmek için, bir tohumun çiçek olabilmek için ve bir çekirdeğin ağaç olabilmek için yaptığı hali dualar, kabiliyet lisanı ile yapılan dualara misaldir.

1- Saltanat Delili

? Meyveli ağaçları birer kap yapıp her mevsimde birçok defalar bu kapları tecdit etmek,

Yeryüzündeki bitkilerin ve hayvanatın ellerinde olan Rabbani ilannamelere dikkat et!

Rahim : Yarattıklarına merhamet eden, acıyan ve şefkat gösteren manasındadır. Allah Rahim'dir. Rahmetiyle bütün alemleri kuşatmıştır.

Elbette hayır! Çünkü askerlerin terbiyesi, düzenli hareketleri, silahlarının verilmesi, elbiselerinin değiştirilmesi ve ihtiyaçlarının karşılanması gibi haller ispat eder ki bu ordu bir kumandana ve melike bağlıdır ve onun emriyle hareket ederler.

Yine şu misalin dürbünüyle merhametin ahireti gerektirmesine bakalım:

Aklı olan inanır. Gayba inanmak esastır. Bir de dini aklıyla ölçen kadar zarar eden kimse yoktur.

? Yeryüzünü bir sofra-i nimet yaparak yiyeceklerin en güzel çeşitleriyle doldurmak,

3-Merhamet Delili

Adalet, her hak sahibine hakkını vermek demekti. Şimdi şu aleme bakıyor ve görüyoruz ki, bütün mahlukatın erzak ve teçhizatı layık-i veçhiyle veriliyor. Hiçbir mahluk unutulmuyor ve karıştırılmıyor. Bir sineğe kartal kanadı takılmadığı gibi, bir kartala da sinek kanadı takılmıyor. Her varlığın hangi cihazlara ihtiyacı varsa, o cihazlar ile donatılıyor. Bizlerin basit ve hakir gördüğü mahlukların bile hukuku bu cihette muhafaza ediliyor. Bir sineğin ya da bir böceğin vücudunu incelediğinizde sözümüzü tasdik edeceksiniz.

7. O halde diyebiliriz ki ahireti inkar etmek, Cenab-ı Hakk'ı ve O'nun cömertliğini inkar etmekle mümkündür. Allah'ı ve cömertliğini inkar etmek ise göz önündeki şu cömertçe muameleye göz kapamak ve gözün gördüğünü aklın inkar etmesiyle mümkündür. Bu da akıl sahipleri için mümkün olamaz.

Hem dediğimiz gibi, bu öyle bir ordudur ki, milletleri farklı, silahları farklı, elbiseleri farklı, talimatları farklı, suretleri farklı ve erzakları farklıdır.

Mesela siz yolda gidiyorsunuz. Görüyorsunuz ki yol içinde bir han var. Bir büyük zat, o hanı, kendine gelen misafirleri için yapmış. O misafirlerin bir gece gezinti ve ibretleri için, o hanın süslenmesine milyonlar altınlar sarf ediyor.

Yine bazen oluyor ki, bir bitki susuzluktan kurumaya yüz tutuyor, ona bulut orduları gönderiliyor. Bazen oluyor, bir hayvan nihayetsiz ihtiyaç içinde kıvranıyor, ona sebepler üzerinde hususi imdat ediliyor. Bazen oluyor, bütün dünya sanki insanın üzerine geliyor, her şey onu sıkıyor, hiç ummadığı yerden ona yardım yetiştiriliyor. Bezen oluyor, bütün sebepler sükut ediyor, bütün ins ve cin toplansa yardım edemeyecek oluyor, tam o anda ona yardım ediliyor. Bazen oluyor, bütün tabipler ümidini kesiyor, birden ona şifa ihsan yetiştiriliyor.

Ahiretin varlığına dair delilleri başlıklar ve maddeler halinde inceledik. Her bir başlık müstakil olup tek başına ahiretin varlığını ispat etmeye kafidir. Bütün başlıkların toplamındaki kuvvet ise asla karşı gelinemeyecek kuvvettedir.

Şimdi bu delilde öğrendiklerimizi maddeleyerek bir daha tefekkür edelim:

Madem sultan, saltanatının izzetini korumak için kendisine hizmet edenlere mükafat ve isyan edenlere ceza vermek zorundadır. O halde şimdi soruyoruz:

Evet, o zatın bu handa yaptığı ikramlar, kendi katında bulunan nimetlere misafirlerinin iştahlarını açmak ve onlara hazırladığı hediyelere rağbetlerini uyandırmak içindir. Aynen bu misal gibi, şu dünya misafirhanesindeki vaziyete, sarhoş olmadan dikkat ile baksanız, şu dokuz esası anlarsınız:

2. Fiiller failsiz olamayacağına göre, bu rahmet ve şefkatin de bir sahibi olmalıdır. Elbette kör kuvvet, şuursuz tabiat, mevhum kanunlar ve hayatsız sebepler bu merhamete ve şefkate fail olamazlar. Bu fiillerin faili ancak ve ancak Rahim ve Kerim olan Cenab-ı Hak olabilir.

Hem bazen dünyada dahi ceza verir. Geçmiş asırlardaki asi ve inatçı kavimlere gelen azaplar gibi... İşte bu cezalar gösterir ve ispat eder ki, insan başıboş değildir; bir celal ve gayret sillesine her vakit maruzdur.

4. Ahireti inkar edebilmek için, ilk önce Rahim olan Allah-u Teala'yı inkar edebilmek gerekir. Allah'ı ve Allah'ın Rahim ismini inkar edemeyen, ahireti de inkar edemez. Zira ispat ettiğimiz gibi, rahmet ve şefkat ahiretin varlığını lüzumlu kılmaktadır.

Şu aleme dikkatle bakılsa görülür ki şu alemde tasarruf eden zat, nihayetsiz bir hikmetle iş görüyor. Ona delil mi istersin?

6-Cömertlik Delili

· Eğer mümkün değilse, kainattaki hayret verici bu dengeyi kim kurdu?

Sözün özü: Ahiretin geleceği, göz önündeki şu hikmet kadar bedihidir ve açıktır. Zira hikmeti hikmet yapacak ve israfa dönmesini önleyecek tek şey, ahiretin gelmesidir.

İsterseniz hikmet deliline bir de duygularımız cihetiyle bakalım:

4. Bilhassa ahiret ve ebedi saadet için dua edenlerin içinde, o zatın en sevgili kulu ve en makbul mahluku olan Hz. Muhammed de vardır ve bu zat; bütün peygamberleri ve ümmetini duasında arkasına almış ve o zatlara da "Amin" dedirtmekte ve duasının kabulü için esma-i ilahiyeyi şefaatçi yapmaktadır. Elbette, bu duanın red olunarak ahiretin yaratılmaması mümkün değildir.

<u>2. BASAMAK</u>: MUCİB İSMİNİN AHİRETİ GEREKTİRMESİ

Mesela nasıl ki senin ağzından çıkan bir kelime yok olup gider; fakat binler misallerini kulaklara emanet eder, dinleyen akıllar adedince manalarını akıllarda baki eder ve öyle fenaya gider. Aynen bunun gibi, kudret kelimelerinden bir kelime olan bir çiçek de kısa bir zamanda tebessüm edip bize bakar, daha sonra hemen fena perdesinde saklanır; fakat onu gören her şeyin hafızasında zahiri suretini ve her bir tohumunda manevi mahiyetini bırakıp öyle gider. Güya her bir hafıza ve her bir tohum, o çiçeğin muhafazası için birer fotoğraf; devam ve bekası için birer menzildirler. Acaba, en basit bir hayat mertebesinde olan bir çiçek böyle ise, en yüksek hayat tabakasında ve baki bir ruhun sahibi olan insan, ne kadar beka ile alakadardır, apaçık anlaşılmaz mı?

Yedinci esas: Hem anlarsınız ki, sonbahar mevsiminde, yaz ve bahar aleminin güzel mahluklarının ölümü idam değildir; belki, vazifelerinin tamamlanmasıyla bir terhistir ve bir sonraki baharda gelecek olan mahlukata bir yer boşaltmaktır. Hem insana vazifesini unutturan gafletten ve şükrünü unutturan sarhoşluktan ilahi bir ikazdır.

Madem o nihayetsiz cömertlik, nihayetsiz bir ikram ve ikram edeceği zatların bekasını istiyor. Halbuki şu misafirhane-i dünyada görüyoruz ki, herkes çabuk gidip kayboluyor. O cömertliğin ve ihsanın ancak az bir parçasını tadıyor, iştihası açılıyor; fakat doymadan gidiyor. O halde başka ve baki bir memleket olmalıdır ve o memleketin baki misafirlerine nihayetsiz ikram ve ihsan edilmelidir, ta ki bu cömertlik hakkıyla tezahür edebilsin.

<i>Böyle nihayetsiz bir rahmetin ve keremin sahibi olan bir zat, elbette rahmetini merhametsizliğe ve şefkatini acımasızlığa inkılap ettirmeyecek ve bütün bu tecellilerini alaya ve istihzaya çevirmeyecektir. Bunun da tek yolu ahireti getirmektir. Zaten ileride ispat edileceği gibi, ahireti getirmek ve cenneti yaratmak, O'nun kudretine bir çiçeği yaratmak kadar kolaydır.</i>

Üstelik evrendeki hız kavramı, dünya ölçüleriyle karşılaştırıldığında akıl almaz boyutlardadır. Milyonlarca ton ağırlığındaki yıldızlar, gezegenler, galaksiler ve galaksi kümeleri uzay içinde müthiş bir süratle hareket ederler.

İşte bu durum da ispat eder ki: İnsanın cihazatı yalnız bu dünyanın cüz'i meselelerine sarf edilmek için yaratılmamıştır. Böyle nihayetsiz hikmetler ile donatılmış bu cihazlar, sadece bu kısacık hayat için verilmiş olamaz. Böyle bir masraf, kısacık bir ömür için değildir. Bu pahalı cihazların kısacık bir hayat için olduğunu iddia etmek, şu alemdeki hikmeti ve bu hikmetin sahibi olan zatı inkar etmek ile mümkündür.

Elbette, böyle ebedi bir cemal ve kemal; takdir edici, istihsan edici ve "Maşaallah" diyerek müşahede edicilerin başlarında teşhir ister. Zira<i> "Her kemal ve cemal sahibinin, kendi cemalini ve kemalini görmek ve göstermek istemesi"</i> sabit bir kaidedir.

Şimdi rahmetin insandaki cüzi bir tecellisine bakalım:

Ayrıca şimdi hayal edin!:

Üçüncü esas: Hem anlarsınız ki, şu dünyadaki süslemeler ve ziynetler, yalnız lezzetlenmek veya gezmek için değildir. Çünkü bir zaman lezzet verse, seni terk etmesiyle birçok zaman elem verir. Sana tattırır, iştahını açar, fakat doyurmaz. Çünkü ya onun ömrü kısa ya senin ömrün kısadır; doymaya kafi değil. Demek kıymeti yüksek, müddeti kısa olan şu alemin süslenmesi ibret içindir, şükür içindir, cennetteki asıllarına teşvik içindir; başka gayet ulvi maksatlar içindir.

2. Basamak: 1. Basamakta fiil ve tecelli anlatılıp faile ve müsemmaya çıkıldıktan sonra, 2. Basamakta mezkur ismin ahireti gerektirdiği ve mezkur sıfatın ahireti iktiza ettiği ispat edilmektedir. Demek bu basamak, ahiretin varlığının ispat edildiği basamaktır.

İşte nasıl ki Güneş'in ışığı, Güneş'in vücudunu ispat ediyor ve Güneş'i gösteriyor. Aynen bunun gibi, şu misilsiz cömertlik ve hadsiz ikram dahi, perde arkasındaki bir zatı "Cevvad" ve "Gani" isimleriyle bizlere tanıttırıyor ve O'nun vücudunu ispat ediyor.

Bu delili iki başlıkta inceleyeceğiz. Birinci başlıkta, gözümüz önündeki şu alemde küçük bir gezinti yaparak alemde hükmeden merhameti ve şefkati görecek ve bu merhamet ve şefkatten de "Rahim" olan zatın varlığını ispat edeceğiz. İkinci başlıkta ise bu merhamet ve şefkatin ahireti gerektirmesine işaret edeceğiz.

Malumdur ki, en küçük sultanlar bile saltanatlarının izzetini korumak ve haşmetini muhafaza etmek için, kendilerine güzel hizmet edenlere mükafat ve isyan edenlere ceza verir. Mükafat ve ceza, saltanatın olmazsa olmazıdır.

Bizim galaksimiz olan Samanyolu galaksisinde ise iki yüz milyar ile üç yüz milyar arasında yıldız vardır. Her biri Güneş büyüklüğünde üç yüz milyar yıldızın kapladığı alanı hayal edebilir misiniz? Acaba bu kadar yıldızı birbirine çarptırmadan gezdiren kimdir?

3. Madem Cenab-ı Hak nihayetsiz bir adaletin sahibidir ve her işinde nihayetsiz bir adaletle iş görür, o halde elbette bir mahkeme-i kübra ve adalet diyarı olmalıdır. Zira şu fani dünya, o adaletin hakikatine mazhar olmaktan acizdir. Zira otuz bin kişiyi öldüren bir zalimden, bu dünyada nasıl hak alınabilir? En fazla onu bir kere öldürebilirsiniz ki, bu da ancak öldürülen bir masumun kısası olabilir. Peki diğer mazlumların hakkı ne olacak? Eğer ahiret gelmezse insanın hukuku muhafaza edilmemiş olur ki, nihayetsiz bir adaletin sahibi olan Allah-u Teala buna asla müsaade etmez.

Acaba 1. basamakta varlığını ispat ettiğimiz Sultan-ı Ezel ve Ebed olan Allah-u Teala, kendisine hizmet edenlere bu dünyada hakkıyla mükafat veriyor mu? Ve yine kendisine isyan edenlere bu dünyada hakkıyla ceza veriyor mu?

2- Bu tecellide gözüken isimler ve sıfatlar.

3. Madem o cemal ve kemal sahibi zat bu alemi cemal ve kemalini seyrettirmek için yaratmıştır, o halde elbette insan için ahireti de yaratmış olmalıdır. Zira insan seyircilik vazifesini ancak ahirete iman ile yapabilir. Ahirete imanı olmayan bir seyirci, dünyadan ayrılmanın elemini hiçe indirmek için, kedinin erişemediği ete murdar demesi gibi, o da göz önündeki şu cemal ve kemali inkar edecektir. Bu ise insanın yaratılış gayesine zıttır. Elbette Cenab-ı Hak, böyle bir hikmetsizliğe müsaade etmeyecektir. Bunun da tek yolu ahireti getirmektir.

· Her şey bir itaat tahtında hareket ediyor.

Ve o koca Güneş'i Dünyamıza soba ve lamba yapmak, Ay'ı kandil ve takvim yapıp yıldızlarla semanın yüzünü süslendirmek, elbette rahmetin bir tecellisidir.

5. Allah-u Teala'yı inkar edemeyen ahireti inkar edemeyeceği gibi, gözümüz önündeki şu alemde gözüken rahmet ve şefkati inkar edemeyen de Allah'ı inkar edemez. Zira isim müsemmasız ve sıfat mevsufsuz olamaz. Göz önündeki bu rahmet ve şefkat sıfatları, Rahim ve Kerim olan bir zatın varlığını ispat etmektedir. Şuursuz tabiat, kör kuvvet ve serseri tesadüf bu sıfatlara sahip olamayacağına göre, bu sıfatların sahibi Allah-u Teala'dır ve başkası olamaz.

Elbette hayır! Zira merhametimiz buna müsaade etmez. Eğer etseydi, zaten onu denizden kurtarmaz ve oracıkta ölüme terk ederdik.

Yine bir kuş kanat istiyor, ona kanat takılıyor. Bir sinek beş bin petekli bir göz istiyor, ona göz veriliyor. Bir karınca arkadaşlarıyla konuşup haberleşebileceği bir telefon istiyor, ona anten takılıyor. İnsan göz istiyor, kulak istiyor, dil istiyor ve hadsiz maddi ve manevi cihaz ve duygular istiyor, ne isterse ona veriliyor. İnsan gibi diğer bütün mahluklar da nihayetsiz şeyler istiyor, istedikleri bitamamiha onlara gönderiliyor. İşte bütün bu istemekler, lisan-ı ihtiyaç ile hali bir duadır ki, onların dualarına icabet ediliyor. Acaba bu duaları işiten ve icabet eden perde arkasındaki zat kimdir?

1. Bu alemde gözümüz ile görüyoruz ki, nihayetsiz bir güzellik ve kemal vardır.

Evet, böyle haşmetli bir saltanat için imkansızdır ki, sadece şu faniler ve ölüme mahkum mahluklar üstünde dursun ve başka bir memleketi olmasın.

? Her bir mahluku yoktan icat edip o mahluka son derece kıymetli aza ve cihazları takmak... Elbette, hadsiz bir cömertliği ve nihayetsiz bir ikramı gösterir.

3- Izdırar, yani zorda kalmanın lisan-ı hali ile yapılan dualar: Bütün ümitlerin kesildiği, bütün sebeplerin sükut ettiği, bütün umutların kaybolduğu ve son derece sıkıntılı anlarda hal lisanı ile yapılan dualardır. Bu durumlarda kişi adeta hali ile yalvarmakta ve bir çıkış yolu istemektedir.

· Tahribinin mümkün olduğu ve vaki olacağı,

İşte bu misal gibi, bizler de Allah-u Teala'nın kudret ipine tutunarak yokluktan varlığa çıktık ve yokluk alemlerine düşmekten kurtulduk. Evet, Allah-u Teala bize bu vücudu verdi ve bizi bu aleme çıkardı. Bu alemde de türlü türlü ihsanına bizleri mazhar etti. Eğer ahiret gelmez ve biz ölüm ile yokluğa gidersek bu, misaldeki ipin tekrar bırakılması hükmünde olmaz mı?

<i>Hiç mümkün müdür ki, her işinde nihayet derecede adalet ile iş gören bir Adil-i Hakim, mahlukatının hukukunu muhafaza etmeyerek, mazlumun hakkını zalimden almasın ve adaletini hiçe indirsin? Bu adalet burada yok hükmündedir, demek başka yerde bir mahkeme-i kübra ve adalet diyarı vardır ve olmalıdır.</i>

· Hem rahmetinin bu kadar süslü meyveleriyle kendini sevdirmesine mukabil, insan ibadetle kendini O'na sevdirmesin,

Acaba bunu gördükten sonra hiç şüpheniz kalır mı ki, bu yolda bu hanı yapan zatın daimi, pek ali sarayları; hem tükenmez, pek kıymetli hazineleri; hem devamlı, pek büyük bir cömertliği olmasın?

Hem her şeyin sanatında nihayet derecede bir intizamın bulunması yine ispat eder ki, nihayetsiz bir hikmetle iş görülüyor. Evet, güzel bir çiçeğin ince programını küçücük tohumunda dercetmek; büyük bir ağacın amel sahifelerini, tarihçe-i hayatını ve cihazlarının fihristini küçücük bir çekirdekte manevi kader kalemiyle yazmak, elbette nihayetsiz bir hikmet ile iş görüldüğünü ispat eder.

Demek 1. Basamakta, kainatta tecelli eden fiillerden, isimlerden ve sıfatlardan bahsedilecek ve fiilden faile, isimden müsemmaya ve sıfattan da mevsufa geçilecektir. Zira fiiller failsiz, isimler müsemmasız ve sıfatlar mevsufsuz olamaz; bir iğnenin ustasız ve bir harfin katipsiz olamayacağı gibi...

3. Sultanlar, kendilerine hizmet edenlere mükafat verirler. Bu, saltanatın izzetini muhafaza etmek içindir. Halbuki bu alemin sultanına hizmet edenler bu dünyada hakkıyla mükafat görmemektedirler. O halde bu mükafatın verileceği başka bir memleket olmalıdır, ta ki saltanatın izzeti muhafaza edilebilsin.

Birincisi: "Niçin tahrip edilecek? Sebep ve gerekçe var mıdır?" Eğer, "Evet, var." diye ispat edilse bu sefer ikinci soru sorulur.

Acaba böyle intizamlı bir hareketin tesadüfen olması hiç mümkün müdür? Düz yoldaki bir arabanın intizamlı hareketi gibi basit bir intizamı dahi, şoförün maharetine bağlamak zorunda olan insan, nasıl olur da kainattaki şu intizamı tesadüfe ve sebeplere havale edebilir?

Üzerinde yaşadığımız Dünya saatte 1670 km. hızla kendi ekseni etrafında ve 108.000 km. hızla da Güneş'in etrafında döner. Güneş sisteminin, galaksi merkezi etrafındaki dönüş sürati saatte 720.000 km. iken, Samanyolu galaksisinin uzaydaki hızı saatte 950.000 km. dir. Durmaksızın devam eden hareket öylesine yoğundur ki, Dünya ve Güneş sistemi her sene bir önceki sene bulunduğu yerden 500 milyon kilometre uzakta bulunur.

Dolayısıyla, gözümüz ile gördüğümüz şu alemdeki saltanatı inkar edemeyen, bu saltanatın sultanı olan zatı inkar edemez, zira saltanat sultansız olamaz. Sultanı inkar edemeyen de ahireti inkar edemez, zira ancak ahiretin gelmesiyle bu sultanın izzeti muhafaza olunur.

5. Ebedi bir cemal ve kemal, elbette bu cemal ve kemali seyredecek seyircilerin vücutlarının devamını, yani onların da baki olmalarını ister. Zira ebedi bir cemal, fani bir seyirciye razı olamaz. Baki seyircilerin lüzumu da ahireti gerektirir.

İnsandaki zahiri ve batıni duyguların her biri bu dünyadan daha kıymetlidir. İnsan ne işitmesini, ne görmesini, ne aklını, ne hafızasını, ne sevgisini, ne de herhangi bir hissini dünya saltanatı ile hatta cennet ile bile değişmez.

Eserimizden hakkıyla istifade edebilmeniz için, ilk önce eserde takip ettiğimiz yolu ve metodu bilmeniz gerekir. "Ahirete İman" isimli eserimizde şöyle bir yol takip ettik:

Madem Cenab-ı Hak Hakim'dir. Biz O'ndan isteriz, O da bize cevap verir. Fakat hikmetine göre bize muamele eder. <i>Hasta, tabibin hikmetini ittiham etmemeli. Hasta bal ister, mütehassıs tabip, sıtması için ona sulfato verir. Bu durumda, "Tabip beni dinlemedi." denilmez. Belki o tabip, hastanın ah-ü fizarını dinledi, işitti ve cevap verdi, maksudunun en iyisini yerine getirdi.</i>

1. Şu alemde yaratılan her varlıkta kendine mahsus bir gaye, bir maksat, bir fayda ve bir netice takip edilmektedir. Hiç bir varlıkta bir abes, bir gayesizlik, bir manasızlık ve israf sayılabilecek herhangi bir şey gözükmemektedir. Yani kainatta nihayet derecede bir hikmet vardır ve her bir fen bu hikmetin şahididir.

Bu delili şöylece izah edebiliriz. Kim şu aleme dikkat ile baksa görür ki, bu alemde muhteşem bir saltanat ve terbiye hükmediyor. Evet!

1- İhtiyaç lisanı ile yapılan dualar: Mesela bir çiftçinin toprağı kazması, ihtiyaç lisanı ile yapılan bir duadır. Çifti o hali ile ihtiyacını Allah'a arz eder. Yine bir kuşun kanat için, bir balığın yüzgeç için, bir ağacın yaprak ve meyve için yaptığı bütün hali dualar, lisan-ı ihtiyaç ile yapılan dualardır.

Eğer ahiret gelmezse o mahkumdan ne farkımız olur? Ve Allah-u Teala şefkat ve merhametini inkar ettirecek bu olaya hiç müsaade eder mi? Haşa ve kella!

Evet, kainat öyle bir saraydır ki, yıldızlar o sarayın kandilleridir. Dünya ise o sarayda sadece küçücük bir odadır. Güneş o odanın lambası ve sobası, Ay ise gece lambasıdır.

· Kim onlara hikmetli vücutları ve maslahatlı suretleri veriyor?

· Ve bu vesileler ile Cenab-ı Mevla'nın rızasını kazanmaktır.

Halbuki ahiret gelmez ve ölüm insan için bir son olursa, insan bu dünyadan ayrılmanın acısını hafifletmek ve hiçe indirmek için bu dünyayı tahkir edecek ve şu göz önündeki cemali ve kemali inkar edecektir. Ancak bu sayede bu dünyadan ayrılığın acısına ve elemine dayanabilir. Halbuki bu, insanın yaratılış maksadına zıttır.

? Zehirli bir böceğin eliyle bal gibi tatlı bir taamı yedirip ipek böceğinin eliyle ipek gibi yumuşak bir elbiseyi giydirmek,

"Ahirete İman" isimli eserimiz hazırlanırken Bediüzzaman Hazretleri?nin "10. Söz" namıyla maruf "Haşir Risalesi" kaynak eser olarak kullanılmıştır. Eserimizde anlatılan bütün hakikatler, Bediüzzaman Hazretleri'nin mezkur eserinden iktibas edilmiştir.

Nasıl hep beraber Cenab- Hakk'ın kusursuz kemalini ve nihayetsiz cemalini harika sanat eserlerinin teşhiriyle gösteriyorlar, beyan ediyorlar ve dikkatli nazarları celbediyorlar.

<u>1. BASAMAK</u>: KAİNATTA GÖZÜKEN ADALET VE BU ADALETİN SAHİBİ KİMDİR?

1. Şu alemde nihayetsiz bir cömertlik ve hadsiz bir ikram görünmektedir.

Sözün özü: Her bir başlıkta öyle bir yol takip edilmiştir ki, ahireti inkar edebilmek için şu göz önündeki alemi inkar etmek ve akıldan istifa etmek gerekecektir. İşte bu eserde ahiretin varlığı bu kadar net bir şekilde ispat edilecektir.

Adalet : Her hak sahibine hakkını vermek ve her şeyi hikmet ve maslahata uygun olarak yerli yerine koymak demektir. Adalet, zulmün zıddıdır.

· Kainatta gözüken isim ve fiilleri inkar edebilmek için ise bizzat kainatın kendisini inkar edebilmek lazımdır. Bu ise mümkün değildir.

<u>1. BASAMAK</u>: KAİNATTA GÖZÜKEN HİKMETİN SAHİBİ KİMDİR?

Elbette Allah'tır! Şu alemde gözüken kusursuz denge, bu dengeyi kuran Cenab-ı Hakk'ın varlığına ve O'nun adaletine güneş gibi bir delildir.

Her şeyde menfaat ve faydalara riayet edilmesidir. Görmüyor musun ki, insandaki bütün aza, kemikler ve damarlarda, hatta bedenin hücrelerinde, her yerinde, her cüz'ünde faydalar ve hikmetler gözetilmiştir. Hatta bazı azası, bir ağacın ne kadar meyveleri varsa, o derece o uzva hikmetler ve faydalar takılmıştır. İşte bu hal ispat eder ki, nihayetsiz bir hikmet eliyle iş görülüyor.

Güneşimizin, Dünya'dan 1.300.000 defa daha büyük olduğunu öğrenmiştik. Şimdi dikkat edin! Hayalin dahi tasavvur edemeyeceği bir yıldızdan söz edeceğiz: Betaklus yıldızı! Bu yıldız o kadar büyüktür ki, çapı 250 Güneş büyüklüğündedir. Hacimce Güneş'ten on binlerce defa daha büyüktür.

Eğer kemalat daimi ise, o zaman daimi tezahür etmek ve görünmek ister. Daimi tezahür de, takdir edicilerin ve beğenicilerin vücudlarının devamını ister. Zira bekası olmayan ve ölüme mahkum olan bir takdir edicinin nazarında, cemalin ve kemalin kıymeti sükut eder.

· Bir sineğin dahi hakk-ı hayatını muhafaza ederek, hayatının devamı için onu aza ve cihazlarla teçhiz eden kim?

· Böyle ince bir dengenin tesadüfen oluşması ve binlerce yıldır tesadüfen devam etmesi mümkün müdür?

Nihayetsiz cemalin ve kemalin ahireti gerektirmesinin diğer bir sebebi de şudur: <i>Madem her cemal ve kemal sahibi, cemalini ve kemalini görmek ve göstermek ister. O halde nihayetsiz cemalin ve kemalin sahibi olan Allah-u Teala da elbette cemal ve kemalini görecek ve gösterecektir. Eğer cemal ve kemal fani ise, fani tezahürlere ve tecellilere razı olacaktır. Ancak cemal ve kemal baki ve ebedi ise, o zaman fani tezahürlere razı olmayacak ve ebedi bir şekilde gözükmek ve tecelli etmek isteyecektir. </i>Ebedi bir şekilde gözükebilmesi için de iki şey lazımdır:

<i>Ve elsiz bir böceğin eliyle ipek gibi yumuşak bir elbiseyi bize giydirmek rahmetin neticesidir. Yoksa o elsiz böcek yemyeşil dut yaprağını yiyip bembeyaz bir ipeği bizim için çıkartamaz.</i>

Üçüncüsü: "Bu sarayın veya şehrin tahribi mümkün müdür?" Eğer, "Evet, mümkündür." diye ispat edilirse bu sefer dördüncü soru sorulur.

<i>Acaba hiç mümkün müdür ki, baki bir cemal ve kusursuz ebedi bir kemal; cemalini ve kemalini görmek ve göstermek için baki ayineler ve o ayinelerde tecelli eden cemali ve kemali görecek ebedi seyirciler istemesin? Madem bu fani dünya, o cemal ve kemali hakkıyla göstermekten acizdir ve madem bu alemin seyircileri, o cemal ve kemalin hakiki seyrine doyamadan buradan gidiyorlar. O halde baki bir memleket ve o memleketin ebedi seyircileri olmalı, ta ki o baki cemal ve kemal orada hakkıyla tezahür etsinler ve o ebedi seyirciler de o güzelliği ve kemali hakkıyla temaşa etsinler.</i>

4. Rububiyetinde ve idaresinde nihayet derece hakim olan bir hikmet, elbette o Rububiyetin kanadına iltica eden ve iman ile itaat edenlere iltifat etmek ister. Zira hikmet-i hükümet, kendisine iltica edenleri muhafaza etmek ve onlara ikram etmeği gerektirir. Hükümetin hikmeti ancak bu şekilde muhafaza olunabilir. Halbuki bu dünyada bu iltifat ve ikram yoktur, demek başka bir aleme bırakılmıştır.

<u>1. BASAMAK</u>: ŞU ALEMDE GÖZÜKEN MERHAMETİN SAHİBİ KİMDİR?

4. Hem şu dünyanın gidişatına bakılsa görülür ki, zalim izzet ile ve mazlum zillet ile yaşıyor ve her ikisi de aynı şekilde ölüp gidiyor. Eğer ahiret gelmez ve zalimin yaptığı yanına kar kalırsa bu, mazlumlara nihayetsiz bir zulüm olur. Allah-u Teala ise böyle bir zulümden nihayet derecede münezzeh ve mukaddestir.

Mesela o bir erkek çocuk ister, Allah-u Teala ona Hz. Meryem gibi bir kız çocuğu verir. Bu durumda <i>"Duası kabul olmadı."</i> denilmez, <i>"Duasına daha iyi bir surette icabet edildi."</i> denilir.

Elbette, böyle bir alemde yaşamak ne kadar zor olurdu. Acaba el, ayak, parmak gibi maddi; akıl, korku, şefkat ve muhabbet gibi manevi hediyeler olmasaydı ne yapardık? Demek her bir azanın takılışında rahmetin bir tecellisi görünüyor.

3. Şu dünyada ise her ne kadar bazen zalimlere ve asilere tokatlar gelse de birçok zaman zalim insanlar ve asi kavimler ceza görmeden bu alemden göçüp gidiyorlar. İşte bu hal ispat eder ki, başka yerde bir mahkeme-i kübra ve bir ceza yeri olmalıdır. Olmalıdır ki, izzet ve celal haşmetini muhafaza edebilsin.

Şimdi delilimizi mütalaaya başlayalım:

Şimdi sorumuz şu: Acaba bu kişiyi binler zahmet ile kurtardıktan sonra onu darağacında asar mıyız? Ya da ateşe atıp yakar mıyız?

Hikmet: Her işte menfaatlere riayet edilmesi, abes bir işin yapılmaması, her eşyaya birçok vazifeler yaptırılması gibi manalara gelir. Hikmetin zıttı, israf ve abesiyettir.

Hem her şeyin yaratılışında gayet derecede güzel bir sanatın bulunması, nihayet derecede hikmetli bir sanatkarın nakşı olduğunu gösterir. Evet, şu küçücük insan bedeni içinde bütün kainatın fihristini, bütün rahmet hazinelerinin anahtarlarını, bütün güzel isimlerinin ayinelerini dercetmek, elbette nihayet derecede bir hüsn-ü sanat içinde bir hikmeti gösterir.

Dokuzuncu esas: Hem yine anlarsınız ki, öyle bir Rahman, öyle bir alemde, öyle has kullarına, öyle ikramlar edecek ki; ne göz görmüş, ne kulak işitmiş ve ne de insanın kalbinden geçmiştir. Amenna ve saddekna! İnandık ve iman ettik.

İşte her şeye hassas mizanlarla ve mahsus ölçülerle vücut vermek, suret giydirmek, her şeyi yerli yerine koymak, en münasip cihazlarla teçhiz etmek ve her hak sahibine istidadı nispetinde hakkını vermek, nihayetsiz bir adalet ile iş görüldüğünü ispat eder.

<u>2. BASAMAK:</u> SULTAN İSMİNİN AHİRETİ GEREKTİRMESİ

İşte ahiret gelmezse şefkat alaya döner. İdama mahkum ettiğimiz bir insanın hücresine her türlü yiyeceklerle dolu bir masa göndersek, bu ona iyilik ve ikram olur muydu? Elbette ki olmazdı!

Zira öyle bir zattan istiyor ki, O'nun için cenneti yaratmak, baharımızın icadı kadar ona kolaydır. Evet, bahar mevsimini bir mahşer meydanı yapan ve yüz binlerce mahlukatı hiçten icad ederek, haşrin yüz bin numunelerini bizlere gösteren bir Kadir-i Mutlak'a, cennetin icadı nasıl ağır olabilir?

Sözün özü: Nasıl ki şu mevcudat, bütün güzelliği ve kemaliyle perde arkasındaki Cenab-ı Hakk'ın cemaline ve kemaline işaret ediyor. Aynen öyle de, aynı zamanda ahiretin de varlığına delalet ediyor. Zira hüsün ve cemal, görmek ve görünmek ister. Görmek ve görünmek ise, arzulu seyirci ve aşık beğenicilerin vücudunu ister. Güzellik ve cemal ebedi ve baki olduğundan, seyircilerin devam-ı vücutlarını ister. Çünkü daimi bir cemal, fani bir müştaka razı olamaz.

Kur'an'ın bu ve benzeri ayetlerinin sarahatiyle, bir gün gelecek ve bu alemin kıyameti koparak başka bir alemin kapısı açılacaktır. Bu, gözümüz önündeki şu alemin vücudu kadar katidir.

Ya kulaklarımız olmasaydı? Sessiz bir alem...

İşte yağan her bir damla Rahim isminin bir tecellisidir. Ve rahmetin başka tecellileri!