?Şeytanı bile kızdıran gaflet?

Can Alpgüvenç, Osmanlı Büyüklerinden Hatıralar, İstanbul, Haziran 2007, s. 51.

Mehmet Karaaslan, Osmanlı?yı Bilmek, Destek, İstanbul, Şubat 2010, s.10.

Bu kadar gaflete şeytan bile eyler hiddet.

Tanzimat döneminin önemli isimlerinden Sadrazam Ali Paşa?nın şöyle dediği rivayet edilir:

?Tulon?da askeri bir hazırlık yoktur, olsa bile bunun hedefi Osmanlı toprakları değildir.?

İş başında olanın olmasa aklı başta

Bu durumda fevkalade üzülen Sultan, son raporun kenarına Seyit Ali Efendi hakkında şöyle bir not düştü:

Sadık ILGAZ

?Ne eşek herifmiş!?

Ademi gaflete sokmaktan olurken mahzuz

Düşmanın ne derse tersini yap!

'Afiyet' olsun...

Yıl 1789?du. Saraya, Napolyon?un Mısır?a asker çıkarmak gayesiyle Tulon?da bir hazırlığa giriştiği ihbar edildi. Sultan 3. Selim, Paris elçimiz Seyit Ali Efendi?ye emir göndererek bu durumun araştırılmasını ve neticenin saraya bildirilmesini istedi. Ali Efendi harekete geçerek Fransız hükümetinden Tulon?da böyle bir hazırlığın olmadığını, olsa bile bunun Osmanlı?ya karşı olmayacağını öğrendi. Elçi, on günde bir buna benzer raporlar gönderip duruyordu. Kısa süre sonra Mısır Fransızlar tarafından işgal edildi. Aradan üç hafta kadar geçti. Ali Efendi?den yeni bir rapor geldi:

güzel bir paylaşım teşekkürler

Harbe dair haberi sadr-ı habir-i devlet

İş açar başlara eyler de belayı davet.

1909 yılında bir saray darbesiyle Sultan 2. Abdülhamit?i tahttan indiren İttihat ve Terakki Partisi mensupları, kuracakları hükümete bir sadrazam arayışına girmişlerdi. Yoğun uğraşlar sonrası sadrazamlığa getirilecek isim belli oldu. Gerek devlet işlerindeki tecrübesi, gerekse ittihatçıların görüşlerine paralelliği dolayısıyla Osmanlı?nın Roma elçisi İbrahim Hakkı Paşa?nın sadrazamlık için biçilmiş kaftan olduğuna karar verildi. Ocak 1910?da İttihatçıların davetini alan Paşa, İstanbul?a dönerek kabineyi kurdu ve sadrazamlık koltuğuna oturdu.

Semerkand Dergisinden Alınmıştır.

Bu sayımızda, dile getirdiğimiz bu durumu örnekleyen dört tarihi anekdota yer vereceğiz. Yorumu siz okuyucularımıza bırakarak...

Zor durumdaki imparatorluğun işlerini yola koyması için hükümetin başına getirilen İbrahim Hakkı Paşa, kısa zamanda imparatorluğu kurtaracak icraatları yerine eğlenceye düşkünlüğü ve özel hayatıyla gündeme gelmeye başladı. Avrupa?da görev yaptığı süre içerisinde eğlence hayatına alışan, dini hassasiyetleri bulunmayan paşa, Beyoğlu?nda gayrimüslim müşterilere hizmet eden içkili, danslı kulüplerin gözde bir müdavimi olmuştu. Paşa, Osmanlı devlet adamı terbiyesine uymayan ve eleştirilen davranışlarını özel hayatının sadece onu ilgilendireceği savunmasıyla savuşturuyordu.

Padişah?ın düştüğü not

? Benimkisi rivayet mahsulü değil, bir fikir ve görüş neticesidir. Bunun anahtarı da buranın vaziyetini Avrupa?nın hallerine tatbik ederek zıddına dönüştürmektir. Mesela görürsünüz ki Yeniçeriler kahvehanelerde homurdanıyorlar siz Avrupa?ya kıyasla?İstanbul?da ihtilal çıkacak? diye devletinize yazarsınız. Ben ise zıddına, ?İstanbul?da emniyet ve asayiş yerindedir? diye yazarım, öyle de çıkar. Zira Yeniçeriler söylenmekle içlerini boşaltırlar ve isyana kalkışmazlar. Siz Yeniçerileri sessiz gördüğünüz vakit?Şimdi İstanbul?da rahat ve asayiş emareleri var? dersiniz. Ben ise aksine bu suskunluğun ihtilal belirtisi olduğuna hükmederim. Çünkü Yeniçeriler sükut üzre biraz devam edip kendilerine dolgunluk gelir ve ansızın ayaklanırlar.

Paşa?nın zevk ü sefaya daldığı günlerde, Osmanlı toprağı olan Yemen?de bir isyan çıkmış ve isyanı bastırmak üzere, Libya?yı korumakla görevli askeri birlikler Yemen?e kaydırılmıştı. İtalyanların Libya?daki emellerini bilen fakat kısa bir süre önce tahttan indirilen Sultan 2. Abdülhamit?in emriyle Libya?yı koruyan bu askeri birliklerin Yemen?e kaydırılmasıyla İtalyanlar için fırsat doğmuştu. Bu fırsatı da kaçırmadılar. Libya, 1911 Eylül?ünde İtalyanların işgaline uğradı ve Osmanlıların elinden ebediyen çıktı.

İtalyanlar işgali bir ültimatom ile Osmanlı?ya bildirmişlerdi. Bu ültimatomun verildiği sırada Sadrazam İbrahim Hakkı Paşa, İstanbul?daki İtalyan elçiliğinde briç oynuyordu. Libya?nın İtalyanlarca işgali Paşa?nın ipini çekti ve kendisi ve kurduğu hükümet istifa etmek zorunda kaldı. İtalya?nın Osmanlı?ya savaş ilan ettiği sırada gelişmelerden haberi dahi olmayan, üstelik İtalyan elçiliğinde briç oynayan Paşa hakkında dönemin önemli tarihçilerinden ve devlet adamlarından İbnülemin Mahmud Kemal İnal, bugün için de manidar şu dizeleri kaleme aldı:

Bir İtalyanla briç oynar iken almıştır

?Devlet işlerinde alacağım bir karar hakkında ne vakit tereddüde düşsem, derhal Rus sefiri ile bir mülakat tertip eder, o mesele hakkında fikrini kurcalar söyletirim. Onun söylediğinin tersini yaparak işin içinden mümkün olduğu kadar isabetli bir surette çıkmış olurum.?

Mehmet Karaaslan, Osmanlı?yı Bilmek, Destek, İstanbul, Şubat 2010, s.98-99.

Diplomatik ilişkilerde geçerli genel bir kaideye göre, devletlerarası ilişkilerde ebedi dostluk ve düşmanlıkların olmadığı, ilişkilerin büyük oranda menfaat üzerinden şekillendiğinden söz edilir. Doğal olarak ülkesi adına çalışan her devlet adamı ya da diplomat, görevli olduğu ya da ilişki kurduğu ülkede, ülkesinin çıkarları doğrultusunda iş görecektir. İşi gereği bilgili ve akıllı olması gereken bu görevlilerin, aynı zamanda her halde uyanık olması da gerekmektedir. Aksi durumda yabancı devlet adamlarının türlü tarz siyasetlerine ve oyunlarına aldanabilirler. Tarih, böyle oyunlara alet olduğu için görevini hakkıyla ifa edemeyen birçok devlet görevlisine dair örnekle doludur. Tam aksine, ilişki kurduğu ülkenin siyasetini, görevlisini, toplumunu son derece yakından tanıyarak ülkesine yararlı bilgi ve hizmet üreten devlet adamlarıyla da...

?Burası Avrupa?ya benzemez!?

Söylendiğine göre, Yeniçeri zamanlarında yabancı elçilerin ülkelerine verdikleri İstanbul haberleri arasında hep İsveç elçisinin haberleri doğru çıkar. Diğer elçiler:

? Sen doğru havadisi nereden alıyorsun, diye onu sıkıştırdıklarında şöyle anlatır: