Ege?de söz sahibi olabilmek için İtalyan cumhuriyetleri ile ticaretin dışında savaş alanlarında da karşılaşan ve bir ittifak çemberini karşılarında bulan Anadolu beylikleri denince kuşkusuz ki iç bölgelerdekiler değil, Ege kıyıları boyunca uzanan yerlere egemen olanları söz konusudur. Bunların başında Menteşe oğulları ile Aydın oğulları gelmektedir.

Bu dönem bir ödevim vardı Türkiye - İtalya arasındaki ilişkilerle ilgili. Ancak internet dünyasında elle tutulur bir bilgi bulamadım, mecburen tek tek yazdım. Şimdi yazdığımı buraya ekliyorum, belki birisi için de lazım olur..

Beylikler döneminde Türkiye? İtalya ilişkileri söz konusu olduğunda Ege kıyıları dışında Karadeniz sahilindeki Candaroğulları beyliği ile de devreye girdikleri görülmektedir.

Anadolu? yu yeni yurt edinirken yönetimleri altına aldıkları Müslüman olmayan topluluklarına çağına göre ileri düzeyde bir ayin ve ibadet hakkı tanıyan, ordularına ehl-i zimmet olmayan hristiyan frankları ücretli asker olarak kabul eden ve IV. Haçlı Seferi?nden sonra Bizans İmparatorluğu ile dostluk ilişkileri hatta akrabalıklar kuran Selçuklu sultanları, ülkenin gelişmesi ve refahı için denizlere ulaşmak ve uluslar arası ticareti desteklemenin zorunlu olduğu bilincine de varmışlar ve bunun için gerekli önlemleri almaya koyulmuşlardı. Öte yandan levante ticaretiyle ilgilenen Avrupa devletleri de haçlı ordularının Selçuklu devletine son veremediğini ve 1176 Miryokefalon Savaşı? nın Türkler?in Anadolu?dan koparılıp atılamayacaklarını kanıtladığını görerek, Küçük Asya?nın bu yeni sahipleri ile resmi ilişkiler kurmanın daha yararlı, hatta gerekli olduğunu kavramışlardı. Hele Selçuklular?ın XIII. yüzyıl başlarında Antalya?da Akdeniz?e, Sinop?ta da Karadeniz?e çıkmaları, daha önceleri Bizans İmparatorluğu?ndan kimi ayrıcalıklarla birlikte bu limanlarda serbestçe ticaret yapma hakkını elde etmiş olan devletler için Türkler?e yaklaşmak ve sağlamış oldukları ayrıcalıkları onlara da kabul ettirmek çok önemli bir sorun halini almıştı. İşte bu karşılıklı düşünceler ve amaçlarla iki tarafın XIII. yüzyılın ilk çeyreğinde birbirlerine yaklaştıkları ve geniş hükümler içeren ticaret ve dostluk anlaşmaları yaptıkları görülür. 1220 tarihli Selçuklu? Venedik barış ve dostluk antlaşması Venedikliler? in de Selçuklu ülkesinde ticaret yapma serbestliğini elde ettikleri anlaşılmaktadır.

Cenevizliler?e gelince, onların Menteşe ve Aydın oğulları ile ilişki konusunda Venedikliler kadar etkinlik göstermedikleri ve genelde dostluk çizgisini izlemeye çalıştıkları dikkati çekmektedir.

Türkiye ile İtalya arasındaki ilişkiler, haçlıların Hilal?i kutsal toprakların bulunduğu doğu Akdeniz yöresinden söküp atmak için yollara döküldükleri dönemde başlıyordu.

Türk beylikleri ile barışı da savaşı da içerse çok yakından ilgilenen İtalyan devletleri arasında da başta Venedik gelmektedir. Serennissima Republica, 1331?den 1414?e kadar geçen 83 yıl içinde Menteşe oğulları ile 7, Aydın oğulları ile 3 ayrı barış ve ticaret antlaşması yapmış, ayrıca papalığın öncülük ettiği bir haçlı ittifakının sonucunda imzalanan antlaşmaya da katılmıştı.

Küçük Asya adının ilk kez Türkiye?ye dönüştüğü Anadolu Selçukluları döneminde Türklerle İtalyanların ilk kez savaş yollarında Haçlı Seferleri?nde karşılaşmış oldukları söylenebilir.

Selçuklular döneminde Anadolu? nun levante ticaretinde yeri ve önemi, yalnızca kendi ürettiği tarımsal ve hayvansal ürünleri satan, bunların karşılığında ihtiyacı olan malları satın alan bir ülke olmayıp, bundan daha çok, batı? doğu ya da Avrupa? Asya ticareti ile kuzey? güney yani Karadeniz bölgesi ülkeleri ile Doğu Akdeniz? in doğusundaki ve güneyindeki memleketler arasında ticarette köprü görevi görmesinden ileri geliyordu.

Anadolu Selçuklu Devleti?nin İlhanlı egemenliği altında yavaş yavaş eriyip tarihe karışmasından sonra Türkiye ile İtalya arasındaki ilişkiler bir ikilem göstermeye başlamıştı. Selçuklu Türkiyesi? ndeki siyasal birliğin ortadan kalkması, Bizans ve Trabzon İmparatorlukları dışındaki XIV. yüzyıl anadolusunu iki büyük kesime ayırmıştı: bir eyalet halinde İlhanlı merkezine bağlanan orta ve doğu Anadolu ile birçok Türk beyliği arasında parçalanan iç ve batı Anadolu.

1243 Kösedağ Savaşı?ndan sonra Anadolu Selçuklu Devleti üzerinde egemen olan Moğollar?ın 1308?de bu devlete son vererek ona ait toprakları bir İlhanlı eyaleti haline getirdikleri de bilinmektedir.

SELÇUKLU?DAN OSMANLI?YA ANADOLU?DA KURULAN DEVLETLER İLE İTALYAN ŞEHİR DEVLETLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİLER

Anadolu Selçukluları döneminde temeli?barış? , yapısı?ticaret? olan ilişkiler, İlhanlı İmparatorluğu?nda da aynı niteliğini korurken, Türk beyliklerinin Ege kıyılarına yerleşmeleri ve hemen ardından adalara sıçramaları söz konusu ilişkilere yeni bir boyut daha ekleyecektir: ?savaş?. Venedik ve Ceneviz levantedeki üstünlüklerinin ve varlıklarının pek de istenmeyen bir Türk tehdidi altına girdiğini gören bu İtalyan devletleri, bir taraftan bu tehlikeyi ortadan kaldırmak, öte yandan Anadolu ile ticaretlerini sürdürebilmek için ikili bir siyasa izlemeye koyulacaktır: savaş ve barış.

Anadolu Selçukluları döneminde dostluk temelleri üzerine kurulan ve her iki tarafın tüketim malları gereksinmelerinin boyutlarını çok aşarak Asya? Avrupa ticaretinin büyük bir kesimini de içeren Türkiye ile İtalya ilişkilerinin, İlhanlılar ve beylikler döneminde aynı doğrultuyu korumakla birlikte niteliğinin biraz değiştiği görülür. Aradaki fark, Batı Anadolu?da kurulan Türk beylikleri Ege sahillerine egemen olup denizlere de açılma eğilimi göstermeye başladıklarında, bunu yakından izleyen İtalyan şehir devletlerinin llevantedeki ticaret etkinliklerini yitirmemek için sözkonusu beyliklerle olan ilişkilerinde savaşı da bir araç olarak kullanmaya başlamalarıdır. Böylece beylikler döneminde Türkiye adı içerisine giren yerlerin genişlemesine paralel olarak Türkiye? İtalya ilişkilerindeki alan biraz daha büyürken, çıkar çatışmalarının da çıktığı ve sürekli barış çizgisinin zaman zaman yerini?barış? savaş? barış? eğrisine bıraktığı görülür.

Ticareti ve tüccarı koruma siyasetine İlhanlı İmparatorluğu?nda da devam edilmişti. İlhanlı yönetimi, batı ile ticaretin gelişmesi için pek fazla çaba harcamazken, Venedik ve Ceneviz gibi levante ticaretine damgalarını vurmuş olan İtalya devletleri, etkinliklerini devam ettirebilmek için İlhanlı sarayını zorlamaya, eskiden sahip oldukları hakları ve ayrıcalıkları orta ve doğu Anadolu?nun bu yeni egemen gücüne kabul ettirmeye yönelmişlerdir.

Güçlerinin ve zenginliklerinin kaynağı olan levante ticaretini sürdürmeyi hayati bir zorunluluk olarak gören İtalyan devletleri, Selçuklular dan sonra bu her iki kesimle ilişkiler kurmaya büyük önem vermişlerdi. İlhanlıların kısa süren egemenlikleri döneminde bu ilişkiler genelde dostluk sınırını aşmamıştı. İlhanlı imparatorluğu da ömrünü tamamlarken, onların yönettikleri orta ve doğu Anadolu? da Türk beyliklerinin alanına katılmış oluyordu. Böylece Osmanlılar?ın Anadolu? da siyasal birliği daha geniş boyutlar içerisinde yeniden kurmalarına yani Fatih Sultan Mehmet?in saltanatına kadar sürecek olan yeni bir dönem? beylikler dönemi? başlamış oluyordu.

Türkler? in Anadolu? ya yerleşmelerinden ve Selçuklu Devleti? nin kuruluşundan çok kısa bir süre sonra başlayan Haçlı Seferleri? nin tüm doğu Akdeniz bölgesinde sebep olduğu karışıklıklar, yıkımlar ve bunlara eklenen Papalığın Müslüman ülkelerle ticari alışverişi yasaklayan buyrukları, ister istemez bütün levante ticareti ile birlikte Selçuklu Türkiyesi?nde de ticaretin duraklamasına yol açmıştı.

Yerel üretimleriyle ülkelerinin halkını besleyemeyen İtalya, Fransa ve İspanya gibi güney Avrupa devletleri buğday ihtiyaçlarını?hububat deposu? diye tanımlanan Rusya-Romanya-Anadolu üçgenine giren bölgelerden karşılamak zorunda idiler.

Cenevizliler, beylikler döneminde Türkiye ile ilişkilerini doğal olarak, sınırdaşları durumundaki Aydın oğulları ile sürdürmeye çalışırlarken, Türkiye topraklarında Cenevizliler gibi bir üsleri bulunmayan Venedikliler ise daha çok Menteşe oğulları ile ilişkiye önem vermişlerdir.