Mekke?deki?Arafat? bölgesinin adı, ?itiraf? sözcüğü de aynı kökten türemiştir.

Bu anlatım düzeni dikkate alınıp Kur?an?ın lafzı ifadeleri kurallara göre anlamlandırılırsa sorun çözülür. Mesele ayan beyan anlaşılır.

(1) Ayette geçen?uhteha/kız kardeşine ifadesi kişinin kız kardeşiyle karıştırılmamalıdır. Ümmetin kız kardeşi, dindaş, yandaş, ülküdaş demektir. Müşrikler müşriklere, yahudiler yahudilere, ateistler ateistlere?

3) A?raf cennetle cehennemi birbirinden ayıran bölgedeki surun yüksek bir yeridir.

?Öyleyse, Allah?a karşı yalan uyduran veya ayetlerini yalanlayandan daha zalim kim olabilir? İşte onlara Anakitap?taki payları erişecektir; sonunda elçilerimiz, canlarını almak üzere geldiklerinde, onlara,?Allah?ın yerine dua ettikleriniz nerede? diyecekler. ?Onlar, ?bizden ayrıldılar? diyecekler ve inkarcı olduklarına, kendi aleyhlerine tanıklık edecekler.

Parantez kapatılıyor ve tekrar temsili sahneye dönülüyor.

Ve göğüslerindeki kini çıkarıp atacağız. Altlarından ırmaklar akacak; ?Övgü bizi buraya ileten Allah?a! Eğer Allah bizi doğru yola iletmeseydi, biz doğru yolu bulamazdık. Hiç kuşkusuz Rabbimizin elçileri, bize gerçekle geliyorlardı!? diyecekler. ?Ve onlara, ?işlediğinize karşılık, işte mirasçısı olduğunuz Cennet!? diye seslenilecek.?

49. ayette?Üdhulu-l cennete? hitabını kim kime yapmaktadır.

?Ve Cennet halkı ateş halkına, ?Biz, Rabbimizin bize vaat ettiğini gerçek bulduk. Peki siz, Rabbinizin size vaat ettiğini gerçek buldunuz mu? diye nida ettiler. Onlar da?evet? dediler. Aralarından bir duyurucu, ?Şüphesiz ki Allah?ın lanetinin, Allah?ın yolundan geri çevirip yolun eğri-büğrüsünü isteyen ve ahireti inkar eden zalimlerin üstüne olacağını? duyurdu.?

37-41. ayetler:

A?raf 46-48. ayette iki taraf arasında bir hıcap ve A?raf üzerinde herkesi simalarından tanıyan?adam?lardan bahsedilmekte ve cennete henüz girmedikleri halde cenneti ummaktadırlar. Cennet ehline selam deyip cehennem ehline, kibirlenmelerinden ötürü bu halde olduklarını hatırlatmaktadırlar.

47) Gözleri ateş ehline çevrilince?Rabbimiz! Bizi bu hainlerle birlikte bulundurma? derler. (9)

Anlatım düzeni:

(7) Ayette geçen?cenneti umup da henüz girmemiş olan.? nitelemesi Ashab-ı A?raf?a ait değildir. Ashab-ı A?raf?ın çevresinde bulunan ve onların yaşam tarzlarından tanıdıkları cennetlik kimselerin niteliğidir. Bu ifade onların henüz ölmemiş dünyada yaşayan insanlar olduklarının açık-seçik beyanıdır.

Bu gün öğretim derecelerini incelersek, ülkemizde, öğrenimin, ilköğretim, orta öğretim, yükseköğretim gibi derecelendirildiğini görürüz. Bu günkü anlayışımıza göre?Urf? , ilköğretim derecesidir diyebiliriz.

Özetlersek Ashab-ı A?raf, dünya üzerinde yaşayan iman-küfür, takva-fücur kavramlarını öğrenmiş kimselerdir. Bunlar çevrelerine baktığında çevrelerindeki imanlı ve takvalı olanların cennetlik olduklarını ve yine çevrelerindeki insanlardan kafir ve facir olanların da cehennemlik olduklarını bilebilirler.

46-49. ayetler.

A?RAF ve ASHAB-I A?RAF

A?raf ve Ashab-ı A?raf konuları müslümanlar arasına tutarsız rivayetler ile yanlış olarak yerleşmiştir. Aynı?Kabir Azabı? ve?Berzah Alemi? konuları gibi.

?1) A?raf, sırat köprüsünün üstündeki yüksekçe bir yerdir, burçtur.

4) Ashab-ı A?raf, cennet ve cehenneme girmeyi gerektirecek durumda olmayan kimselerdir ki, bunlar, peygamberlerden haberi olmayanlar, kafir ana-babanın, küçükken ölmüş çocukları, veled-i zinalar/zinadan doğan çocuklar ve delilerdir.

Her iki ifade de, rivayet bombardımanı altında, tefsirciler tarafından değişik şekillerde yorumlanmıştır. Yüzlerce farklı yorum ve farklı rivayet vardır kaynak kitaplarda. Kaynak kitaplar maalesef, mesnetsiz, bu gerçek dışı kabulleri bu güne kadar taşımış, müslümanlar arasında tutarsız bir inanç, anlaşılmaz bir kavram oluşmasını sağlamıştır. Bunları gören herkes ister istemez?Bu Kur?an ne anlaşılmaz bir kitap!? demek durumunda kalıyor. Haşa. Halbuki Kur?an anlaşılmaz, kapalı bir kitap değildir. O, Mübin? dir, açık seçiktir. Her seviyeden kişi rahatça, kolayca anlar onu.

Kendileri henüz girmedikleri halde cenneti uman ve herkesi simalarından tanıyan bu adamlar kimlerdir?

(8) Azıcık bilgili insanlar, çevrelerindeki insanlara bakıp yaşam tarzlarından; mümin, mütteki oluşlarından cennetlik olduklarını kavrayınca onlara imrenirler ve?Selam size/ne mutlu size? diye hayranlıklarını dile getirirler.

Muhterem Hocam!

2) Ashab-ı A?raf, meleklerdir. Müminleri ve kafirleri yüzlerinden tanırlar.

2) A?raf, cennetle cehennem arasında Uhud dağına benzer bir mevkidir.

(6) Simalarından/ alametlerinden. Bu alametler onların yaşam tarzlarıdır. Müminlik-müttekilik, kafirlik-facirlik gibi. Bu ölçüleri bilen kimseler çevrelerindeki kimselerden kimin cennetlik, kimin cehennemlik olduklarını bilebilirler. Ayette ifade edilen işte budur. Bazı tefsircilerin, Al-i Imran suresi 106, 107 ve Zümer suresi ayet 60?ta açıklanan, ahirette, bazılarının yüzünün beyaz, bazılarının siyah oluşunu bu ayetin tefsirinde kullanmaları çok yanlıştır. Tefsir ve meallere bakarsanız?sima? sözcüğünün?yüzlerinden?, ?yüz çizgilerinden? veya?yüzlerindeki alametlerden? diye çevrilmiş olduğunu görürsünüz. Halbuki?sima?, sadece?alamet, gösterge, eser, belirti? demektir. Bakara suresi ayet 273, Muhammed suresi ayet 30 ve Rahman suresi ayet 41?e de bakılabilir. Sözcüğün anlamı Fetih suresi 29. ayetteki?simahüm fi vücuhihim/alametleri, secde eserinden, yüzlerindedir.? ifadesiyle karıştırılmıştır. Ne yazık ki Türkçe?ye de?sima? sözcüğü?yüz, çehre? olarak girmiştir. Halbuki?yüz, çehre? ifadesinin karşılığı?vech?tir. ?yüzdeki alamet/belirti? ifadesinin karşılığı da?sima-ül vech?dir. Görüldüğü gibi Fetih suresi 29. ayette öz anlamlarıyla ayrı ayrı yer almıştır.

Hiç kuşkusuz onlara, inananlar için, bir yol gösterme ve rahmet olarak, tam bir bilgiyle açıkladığımız bir Kitap getirmiştik.

44, 45. ayetler:

48-49) A?raf ashabı alametlerinden tanıdıkları kimselere seslenip, ? topluluğunuz ve şişindiğinizler size yarar sağlamadı, Allah?ın, rahmetine erdirmeyeceğine yemin ettikleriniz, şunlar mı?

1) A?raf, sırat köprüsünün üstündeki yüksekçe bir yerdir, burçtur.

(3) Ayette geçen?cemel/deve? sözcüğü bazı kıraatlarda?cümmel/urgan? olarak okunur. İğne-iplik ilişkisi dikkate alınınca?cümmel? kıraati tercihe şayandır. İlişki urgan-iğne ilişkisi olur.

Allah, ?Sizden önce geçmiş cin ve insan toplumlarıyla birlikte Ateş?e girin? diyecek. Her ümmet/toplum girdikçe, kız kardeşine (1) lanet edecek. Sonra, hepsi birbiri ardından orada buluşunca, sonrakiler, öncekiler (2) için, ?Rabbimiz! Bizi saptıranlar işte bunlar: Onlara ateşten iki kat ceza ver? diyecekler.-O, ?Her biri için iki kattır, ama siz bilmiyorsunuz!? diyecek.

35, 36. ayetler:

- el-Ismetü lillahi vahdeh

Bu ayetlerde inzar ve tebşirin sonucu açıklanıyor. Temsili bir tablo çiziliyor, cennettekilerle cehennemdekiler konuşturuluyor. Salt bilgi aşılıp cennet ve cehennem ehli canlı-canlı sahnede izlettiriliyor. Ki uyarı ve müjde mükemmel yapılmış olsun.

Bu ayetlerde insanlar yanlışa karşı uyarılıyor.

Rivayetleri burada tek tek döküp saymanın bir anlamı yok. İbn-i Kesir yüzlerce rivayeti sayıp dökmüş sonra da?Bu rivayetler hep gariptir? diye son noktayı koymuş.

Ve ayetlerimizi yalanlayıp onlara karşı büyüklük taslayanlara gelince, işte onlar Ateş?in arkadaşlarıdır ve orada temelli kalacaklar.?

Bu açıklamalardan sonra diyebiliriz ki?Ashab-ı-A?raf? da, bu dünyada ilköğretim seviyesinde bilgi sahibi olan kimselerdir. Kimin cennetlik, kimin cehennemlik olduğunu bilmek için çok derin bilgiye, yüksek tahsile gerek yok. Az bilgili insanlar bile bunu kişilerin yaşam tarzlarından bilebilir. Parantez içinde bize bildirilen işte budur.

42-43. ayetler:

Bu ayetlerde doğrunun peşinden gidip de kendini kurtaranlara müjdeler veriliyor, onlar özendiriliyor.

(5) A?raf sözcüğü?urf? sözcüğünün çoğuludur. Yani bu sözcük çoğuldur. ?Ef?al? kalıbında cemikıllettir. Anlam olarak 3-10 adedi kapsar. Yukarıda gördüğünüz, yanlış kabuller ve bu kabullere göre yazılmış tefsir ve mealler Sözcüğün çoğul oluşunu hiç dikkate almazlar. Bir tepe, burç, bir ara bölge deyip geçerler. Halbuki en azından, tepeler, bölgeler, burçlar demeliydiler.

Ve öncekiler, sonrakilere (2), ?Ama sizin bizden hiçbir üstünlüğünüz yok. Öyleyse kazandığınıza karşılık cezayı tadın!? diyecekler.

Bu tespit ve anlayış sadece bizim tespit ve anlayışımız değildir. Büyük tefsircilerimizden Hasan-ı Basri ve Zeccac?ın da tespit ve anlayışları böyledir. Fahredddin-i Razi en makul ve makbul görüş ve tespitin bu olduğunu bildirir. Ama bu gerçekler, rivayet toz-dumanı içinde kaybolup gitmiştir.

Bu ayetlerde Rabbimiz, bize kurtuluş ve helak yollarını açıklıyor:

(9) Yine bu az bilgili insanlar, çevrelerine bakıp, bazı insanlarında yaşam tarzlarından; kafirlik ve facirliklerinden dolayı cehennemlik olduklarını öğreniverince, onlar gibi olmamak için dua ederler. Ayrıca 48 ve 49. ayetler de gördüğünüz gibi onları uyarmaya da gayret ederler.

Ayetteki?üdhulu? cümlesi ayetteki?rahmetin? ifadesinden?bedel? yapıldığı takdirde anlaşılmayacak bir şey kalmaz. Teknik olarak buna herhangi bir engel yoktur. Bu takdirde anlam bizim verdiğimiz anlam olur. Rabbimizin Cennete girdirme ve orada korkusuz ve üzüntüsüz bir yaşam sunuşunu anlamak için ise, Konumuz olan pasajı yeniden bir tetkik ile Bakara suresi ayet 112, 262, 274, 277, Al-i Imran suresi ayet 195, 170, Nisa suresi ayet 13, 124, 57, 122, Maide suresi ayet 12, 69, En?am suresi ayet 48, A?raf suresi ayet 35, Yunus suresi ayet 62, Zuhruf suresi ayet 68, 70, Ahkaf suresi ayet 13, Meryem suresi ayet 60, Mümin suresi ayet 40, Ya Sin suresi ayet 26, Nahl suresi ayet 32, Hıcr suresi ayet 46, Kaf suresi ayet 34, Fecr suresi ayet 29, Enbiya suresi ayet 86, Ankebut suresi ayet 9, Hacc suresi ayet 14, Muhammed suresi ayet 12, Fetih suresi ayet 5, 17, 25, Saff suresi ayet 12, Tahrim suresi ayet 8, Teğabün suresi ayet 9, Talak suresi ayet 11 ve Mücadele suresi ayet 22?ye de bakılabilir. Bu ayetlerde Rabbimizin rahmetinin?cennete giriş ve orada korkusuz, kaygısız güvenli bir hayat? olduğu, lafzen ve manen anlaşılır.

Kur?an?ı anlamayıp, Kur?an dışı söylentilerin ardına düşülürse doğal olarak dört çeşit değil dört bin çeşit görüş ve inanç ortaya çıkar. Öyleyse biz Kur?an?a yönelip Kur?an?daki ifadeler nelerdir ona bakalım.

Onlar için Cehennem?den bir yatak ve üstlerinde de örtüler vardır. Hainleri işte böyle cezalandırırız.?

?İnanan ve iyi işler yapanlara gelince?ki hiç kimseye kapasitesinden fazlasını yüklemeyiz,- işte Cennet halkı onlardır. Orada temelli kalacaklar.

Hayır, göstergelerimizi yalanlayan ve onlara karşı büyüklük taslayanlara, göğün kapıları kesinlikle açılmayacak, deve/urgan (3) iğnenin deliğinden geçmedikçe de Cennet?e giremeyecekler. Suçluları işte böyle cezalandırırız.

50-53. ayetler:

Onun gerçekleşmesinden başka ne bekliyorlar? Onun gerçekleşeceği gün geldiğinde, önceleri onu unutanlar, ?Rabbimizin elçileri gerçekten bize gerçeği getirmişti. Acaba bizim için aracılık edecek aracılar var mı? Veya geri gönderilip de yaptıklarımızdan başkasını yapabilir miyiz? diyecekler. Kuşkusuz kendilerini kayba uğratmışlardı. Uydurdukları şeyler de onlardan ayrılmıştır.?

Burada bir parantez açılıyor

(10) Bilindiği gibi tefsircilerin ve mealcilerin ekserisi bu ayeti çözememişler veya çözmemişlerdir. İlk birisinin yazdığını aynen kabul edip kendileri dirayet göstermemişler, ayeti anlatabilmek için?Girin cennete, size kaygı yoktur, üzülmeyeceksiniz de!? ifadesinin önüne arkasına parantezlerle bir çok ifade yamamak durumunda kalmışlardır. Parantezli ifadelerin birden çokluğu ve birbirinden farklılığı kimseyi tatmin etmediği gibi üstelik konuyla ilgili bir çok yanlış anlayışa da neden olmuştur.

Ashab-ı A?raf ile ilgili oluşmuş inanışlar:

A?raf ve Ashabı A?raf ifadelerinin yer aldığı ayetleri tahlil edelim. Tahlile başlarken söz konusu ayetlerin yer aldığı pasajı (35-53 ayetlerin hepsini) inceleyelim.

?Ve Ateş?in arkadaşları, Cennet?in arkadaşlarına, ?Bize biraz su veya Allah?ın size verdiği yiyecekten gönderin? diye seslendiler, -onlar da?Allah, dinlerini alaya ve eğlenceye alan, basit, iğreti hayata aldanan inkarcılara ikisini de gerçekten yasaklamıştır!? dediler. ?Bu günle karşılaşacaklarını unuttukları, ayetlerimizi bile bile inkar ettikleri gibi, biz de bu gün onları unutacağız.-

A?raf ile ilgili oluşmuş inanışlar:

Biz, bu garip rivayetler nedeniyle, A?raf ve Ashab-ı A?raf ifadelerinin müslümanlar arasında yer tutmuş olan anlamlarını özetleyip, sonra da işin aslını Kur?an?dan tahlil edelim.

?46- Ve aralarında perde vardır. (4) A?raf (5) üzerinde, onların hepsini simalarından/alametlerinden (6) tanıyan kimseler vardır. Ve bu kimseler, cenneti umup da henüz girmemiş olan (7) cennet ehline?Selam olsun size!? derler. (8)

Diyanet vakfı yayınlarının mealinde?girin cennete? ibaresini sanki A?raftaki o adamlar söylüyormuş gibi mana verilmiş. Kendileri henüz cennete girmemiş ve cenneti uman bu kimseler emir sıgasıyla kimlere hitap ediyorlar. Açıklamalarınızı merak ile bekliyoruz. Selam ve dualarımızla. Abdullah G. Çam.

(4) Ayetin bu kısmı, anlamca 44, 45. ayet grubuna bağlıdır. Temsili olarak anlatılan, bir nevi canlı canlı yaşatılan cennet ve cehennem halkının diyaloğunun yüzyüze olmayıp aralarında bir perdenin bulundurulduğu, tarafların birbirlerini görmeden konuştukları anlatılıyor. Bu ayette geçen?hicab/perde?nin Hadid suresi 13. ayette geçen?sur? ile alakası yoktur. Hadid suresi ayet 13?teki geçen?kapısı olan sur/duvar? bildiğimiz cennet kapılarının bulunduğu sur/duvardır . Buradaki konu edilen hicap/perde ise temsilin sahnesindeki bir dekordur. Sahnede bulunan iki ayrı grup oyuncunun arasına çekilmiştir.

Demek oluyor ki Araplar bilgi derecelendirmesini?tepe, dağ? sözcükleriyle ifade ediyorlarmış. ?Urf? da bilgi derecesinin en küçüğü anlamında kullanılıyormuş. Lisan-ül Arab?da açıklandığına göre yukarıda açıklanan:

3) A?raf cennetle cehennemi birbirinden ayıran bölgedeki surun yüksek bir yeridir. ? gibi anlamlar tefsirciler tarafından ortaya atılmıştır, dilbilimceleri tarafından değil. (İbn- Manzur, Lisan-ül Arab Cilt 6; S. 198)

Aslında daha çok madde saymak mümkün. Biz bunları dört ana grupta toplamaya çalıştık. Saydığımız bu dört ana gruptan her biri bir çok garip, zayıf rivayetlere dayanılarak ortaya çıkarılmıştır. Bu inanışların çoğu Kur?an ile çelişir.

A?raf suresini, sureye isim olan meseleyi size sormak istiyoruz.

Hakkı YILMAZ

Bu olayın ahiretle alakası yoktur. Temsili anlatım kısımlarında cennet ve cehennem ehillerinin diyaloglarının geçmiş zaman kipiyle verilmesi hem Zat-ü Zülcelal?e göre zaman mefhumunun olmayışı hem de tahakkukunun kesinliği nedeniyledir. Bu tür anlatım Kur?an?ın bir çok yerinde mevcuttur.

(2) 38. ve 39. ayetlerde öncekiler ve sonrakiler ifadeleri cehenneme evvel ve sonra girenler demek değildir. Zuhruf suresi 67. ayetin delaletiyle birbirinin izinden gidenler demektir. Ki öncekiler, sapık fikrin sahipleri imamlar; ideologlardır. Sonrakiler de bu sapıkların arkasından gidenler, onlara uyanlardır.

AÇIKLAMALAR:

?Ey Ademoğulları! Size, aranızdan, ayetlerimizi anlatan elçiler geldiğinde, kim takvalı davranır ve kendini iyileştirirse, işte onlara kaygı yoktur ve onlar üzülmeyecekler de.

?Urf?, kum yığını, yerden yüksek olan yer demektir. Hatta Araplar horozun ibiğine, atın yelesine de?urf? derler. Ama burada dikkat edilecek nokta kök harfler; ?ARF?dir. Ki bu sözcüğün gerçek anlamı, bilindiği gibi ilim, irfan/iyiyi kötüyü, eğriyi- doğruyu ayırabilme yetisidir. ?Urf? ise vaz?ında bu yetideki derecelerin yüksekçe olanıdır. Biz buna bilgi tepesi diyebiliriz. Ülkemizde bilgi aşamaları?deniz? ile ilgili sözcükler ile ifade edilir: ?yufka, derin, derya, okyanus vs. gibi.

1) Ashab-ı A?raf, iyi ve kötü amelleri eşit olan müminlerdir. Bunlar cennete hemen konulmayıp ikisi arasında bir müddet bekletilip sonra cennete konulacaklar.

3) Ashab-ı A?raf, peygamberler, şehitler, yüksek şahsiyetli alimlerdir.

Bu rahmet, ?Girin cennete, size kaygı yoktur, üzülmeyeceksiniz de! (10)?dir.