Her kim diler makbul ola tevhide boyanmak gerek.

Diyerek ısrar etmiş. Onlar da kabul etmişler. Ayin sonunda üstüne basarak geçenlerin hepsi şehadet getirerek müslüman olmuş. Papaz, aman efendim, hatanız, kusurunuz affoldu. Kalkın. Bizi kırk yıllık dinimizden döndürüyorsunuz demiş. Niyazi-i Mısri kaddese?llahü sırrahu?l aziz de o zaman,

- Hayır dır evlat, dedi, sen kimsin?

- Bu gece kal evlat, diyordu, ne olur ne olmaz, sabah olsun gidersin...

Yorgundu delikanlı. Omuzun da çuval yoktu artık, ama o yorgundu. Bu bir tek gecede bütün dostlarını tanıyıvermişti. Yürüyordu. Bir günde birkaç yıl büyümüştü sanki. Uzaktan evlerinin ışığını gördü. Biraz daha yaklaşınca pencerenin önündeki karaltının babası olduğunu fark etti. Koşarak ellerine sarıldı babasının.

Dervişlerin en alçağı buğday içinde burçağı

Bu Mısri gibi balçığı her bir ayak basmak gerek.

Verilen sözler geldi aklına, dostluk yeminleri, yaşanan onca şey geldi. Babası haklı mıydı yoksa? Bir başka dostunun evinin önünde durdu, ümitliydi bu kez. Fakat yine aynısı oldu. Sonra bir başkası, bir diğeri...

Derviş olan aşık gerek yolunda hem sadık gerek,

- Dur bakalım, dedi, bu kadar acele etme, hele bir yarın olsun...

Oğlunun konuşma tarzı adamın içini burkmuştu biraz, ama renk vermek istemedi. Bir taraftan da onun

Bu Mısri gibi balçığı her bir ayak basmak gerek

Bütün ısrarlara rağmen gitmek için müsaade almayı başardı. Bir an önce eve dönüp, babasına, sen haklıymışsın, demek istiyordu.

Bizimki kendini tanıtıp olan-biteni anlatmaya başlayınca, adam ellerini dudaklarına götürüp:

Mısri gibi bir balçığı her bir ayak basmak gerek nutkunu söylemiş.

Azbi fakiri derdmend kuşandı gayret kuşağı

Yoğ olmayan var olamaz varını dağıtmak gerek.

Bu beyitlerin bir nevi hikayeleştirilmiş şekli diyebileceğimiz şu ilginç rivayet ise şöyledir. Buna göre Niyazi-i Mısri kaddese?llahü sırrahu?l aziz, Hıristiyanlar arasında İslamiyet?i yayan çok büyük bir velidir.

Gece yarısına kadar omuzun da kanlı çuvalla dolaştı durdu delikanlı. Ayakta duracak hali kalmamıştı artık. Kırgın ve öfkeliydi. Çaresiz evin yolunu tuttu. Babasının yüzüne bakmaya utanıyordu. Çuvalı bir kenara bırakırken babasına döndü.

- Hayırdır, bu da ne? Delikanlı;

Babasının yerini tarif ettiği evin kapısına gelince önce çuvalı bir kenara bırakıp biraz soluklandı delikanlı. Dört yanı bahçeyle çevrili büyük bir evdi burası. Kapıyı çaldı, çuvalı omuzu na alıp beklemeye başladı. Kırk beş-elli yaşlarında, irice gözlü, hafif şişman, saçları yer yer ağarmış bir adam açtı kapıyı. Delikanlının halinden kötü bir şeyler olduğunu sezinleyerek;

Zikr-i Hakk?a meşgul ola yana yana ta kül ola,

Layıkmıdır insana kim kala koyundan geriye

Bağrı anın yanık gerek can gözleri açık gerek.

Eyün kişi yol alamaz maksudunu tiz bulamaz,

- Benim de dostlarım var baba!

- Sen büyükçe bir çuval bul, gerisini bana bırak.

- Evlat, var git babana selam söyle. Biz öyle birkaç tokada lale bahçesini bozmayız

- Birini öldürdüm, diyecekti ki, daha sözünü tamamlayamadan kapı yüzüne kapanıverdi.

Fehm eylemezmiş ruhunu rağbet edenler dürriye

Baba biliyordu dostun dosttan farkını, alttan aldı:

Her birinin bir derdi var göster bana sağdan sağı

- Şimdi en güvendiğin dostuna git, ben bir adam öldürdüm de. Bakalım ne yapacak, dedi.

?Ya öyle mi! Vah, vah!. Büyük hata etmişim. Özür dilerim Allah ve İsa aleyhisselamın rızasını almak için öyleyse ayinden sonra ben kilisenin eşiğine yatacağım. Bütün kilisede bulunanlar benim üstüme basın geçin?

- Sus, dedi, aman bir duyan olmasın! Gel içeri gir önce.

Adam gidip ağıldan bir koyun çıkardı, bahçeye getirip kesti. Oğlunun meraklı bakışlarının arasında koyunu çuvala soktu. Çuvalı delikanlıya uzatırken:

Ertesi gün öğlen vakti baba dostunun evine doğru yürürken utanıyordu delikanlı. Bunu nasıl yapacaktı? Babasının neden böyle bir şey istediğine anlam veremiyordu. Gidip o adama herkesin içinde bir tokat atacaktı! Ses çıkarmazsa biraz daha hırpalayacaktı. İyi ama babası neden böyle bir şey yapmasını istemiş olabilirdi? Böyle yaparak neyi anlayacaklardı?

- Tamam, dedi, ama nasıl olacak bu iş? Şefkatle oğlunun gözlerine baktı adam:

Aşk ateşinde eriye altın gibi sızmak gerek.

Dervişlerin en alçağı buğday içinde burçağı,

- Ne dersin, diye sordu, dostların seni ne kadar seviyor öğrenelim mi?

- Haklıymışsın, dedi, gerçek dost başka bir şey, sen haklıymışsın...

Sen sırrını bilmez iken sırrın cihanı bürüye

Aşk ateşinde eriye altın gibi sızmak gerek

nı istiyordu. Gecenin karanlığına daldı, yeniden sokakları arşınlamaya başladı.

bu kendinden emin hali hoşuna gitti. Kendisi bu yaşında bile kolay kolay yapamazdı bunu. Bir yandan da oğlunun toyluğunu görüyordu. Elbet herkes gibi o da yaşayıp öğrenecekti. Fakat baba sorumluluğu da vardı, bir şeyler yapmalıydı.

- Oğul, gerçek dostu bulmak zordur.

Delikanlı ısrarlıydı, onun da bildiği şeyler vardı. Hatta bazı şeyleri babasından iyi bilirdi:

Hemen bir kazma kürek getirdi. Evin arka tarafındaki lale bahçesine aceleyle bir çukur kazdılar. Gecenin karanlığında çuvalı çukura koyup, üstünü toprakla kapattılar. Taze toprağın üstüne de biraz öteden söktüğü lale fidanlarını dikti adam. Delikanlı elini-yüzünü yıkarken ona yatacak yer hazırladı.

Olan-biteni gülerek dinledi adam.

- Demek bu kadar güveniyorsun dostlarına...

Genç adam artık büyüdüm der gibiydi, çıkışır gibi konuştu:

- Benim dostlarım benim için canlarını bile verirler!

Evin olduğu sokağa geldiğinde işinin biraz daha zor olacağını fark etti. Yüzü kızardı birden. Caminin köşesini dönerken, avluda birilerinin oturduğunu görmüştü. Babasının dostu az sonra olacaklardan habersiz, birkaç ihtiyarla sohbet ederek ezanı bekliyordu.

Delikanlı altta kalmak istemedi. Dostlarına güveni tamdı ama doğrusu biraz da meraklanmıştı.

Rivayete göre Mısri, Limni de gezerken bir kilisenin önüne gelmiş. Bir kalabalığı görünce de içeri girmiş. Meğer o gün onların dini bayram imiş. Papaz ayin yapmak, vaaz vermek istemiş ancak söyleyeceğini unutmuş. İncil?e bakmış yazılar silik. Neresini açmışsa böyle. Bakmış ki yabancı birisi var. Cemaate aralarında bir yabancı olduğunu söylemiş. Mısri ye de, Bu gün bizim bayramımız, Allah Teala ve İsa? yı gücendirmeyiniz, müsaade edin ayinimizi yapalım demiş. Mısri de,

Alçaktan alçak yürüye toprak içinde çürüye

Delikanlı sırtına yüklendi kanlı çuvalı. Akşamın karanlığında arka sokaklardan geçerek yürüdü. Bu iş kolay olacaktı. Gidebileceği o kadar çok dostu vardı ki... Rast gele birini seçti. Yürümeye devam etti. Çuvaldan süzülen kan ellerine, boynuna bulaşmıştı. Nihayet dostunun evine vardı. Bir eliyle çuvalı sıkı sıkı tutarken, diğeriyle kapıyı çaldı. Dostu karşısındaydı. Şaşkınlıkla arkadaşının ellerine, yüzüne bakıyor, anlamaya çalışıyordu. Çuvalı fark edince saklanamayacak bir endişeyle sordu:

- Belki, dedi adam gülerek, belki de vardır. Şimdi de benim bir dostuma gideceksin. Ben falancanın oğluyum, bir adam öldürdüm diyeceksin. Bakalım ne olacak?

Delikanlı adama hayranlıkla bakıyor, kendi dostlarını düşünüp, işte, diyordu, işte gerçek dost!

Cami avlusunda oturanlara doğru yürüdü. Yüzünün, kulaklarının yandığını hissediyordu. Yaklaşıp, oradakilerin şaşkın bakışları arasında adamcağıza bir tokat vurdu. Ama adam bırakın karşılık vermeyi, ses bile çıkarmadı. Bir kez daha kendinden utandı delikanlı ama henüz işi bitmemişti. Tartaklamaya başladı adamı, bir tokat daha vurdu. Adam bir şeyler anlamıştı sanki. Delikanlıyı kollarından tutup kendine doğru çekerek kulağına fısıldadı:

Delikanlı mahcubiyetinden kaçacak yer arıyordu zaten. Seve seve kabul etti. Hem, belki babasının dostuna gittiğinde de aynı şeyler olacaktı. Sanki öyle olması-

Ne kolay söylenmiş bir sözdü bu! Oysa adam ne bedeller ödemişti bunu anlamak için.

- Sen haklıymışsın, dedi, dünyada gerçek dost yokmuş!

Bir eyledi kahri gamı fehmeyledi balı yağı

Şaşırdı delikanlı. Elinde kanlı çuval, kapının önünde kalakaldı. Tekrar kapıyı çalacak oldu, vazgeçti. Gidebileceği daha bir sürü gerçek dostu vardı nasılsa. Uzaklaşırken döndü, bir kez daha baktı dostunun evine. Perdenin kenarından biri kendisini izliyordu. Aniden perde çekildi, odanın ışığı söndü sonra.