Abdülmecid Hani, Hadaikü?l-Verdiyye

?Vaaz ile sohbet arasında fark vardır. Sohbet cezbe ile meydana gelir. Cezbe ilahi muhabbetin yansımasıdır. Sohbete katılanlara feyz ve rahmet gelir. Sohbet gönülden olur. Mürit eğer vahdet deryasında yüzüyorsa, bu yolun büyükleri ile irtibat halinde demektir. Onu dinleyenler gönül dünyasından etkilenir. Çünkü sohbet eden kendi gönül dünyasını dışarıya verir. Ama vaaz böyle değildir. Vaaz eden kişi ile insanları irşat eden mürşidin sohbeti birbirinden çok farklıdır.

?Kitapta yazılanları ezberleyen kimse hakikatte alim değildir; çünkü ezberlediğini unuttuğu zaman cahil olur. Gerçek ilim sahibi ezber yapmadan ve ders okumadan ilmini dilediği an yüce Rabbinden alır Kendine ledün ilmi verilir. Bu mertebeye ulaşan kimseye ise alim-i rabbani denir.?

Abdurrahman Taği hazretleri şöyle buyurur:

? Bu sözlerin doğrudur. Zira bu, dünyevi menfaatler peşinde koşan vaizlerle, kamil mürşitlerin farkını ortaya çıkarmış oluyor!?

Büyük arif Bayezid-i Bistami k. s. şöyle der:

Sohbet eden mürşid-i kamil ise, feyiz deryasından istifade eder, Rabbinin muradı neyse onu anlatır. Çünkü mürşid-i kamil nefsin hile ve oyunlarından kurtulmuştur. Halkın değil Cenab-ı Hakk?ın itibarına göre sohbet eder. Bu da manevi bir haldir. Onun sözleri cezbenin eseridir.

Rabbani Alim

Mürşid-i kamil yaşadıklarını anlatır. Yapmadığı bir ameli yapın demez. Nefsine kabul ettiremediği davranışları bir başkasına telkin etmez. Ama dünyevi ihtirasları olan kişilerin yaptığı vaaz böyle değildir. İnsanlara tesiri çok az olur. Bu düşüncelerimi mürşidim Gavs-ı Hizani Hazretlerine de söyledim. Bana şöyle dedi: