Birinci misal; Allah?ın kendisine verdiği ile şımaran bir insan. Haddini aşan ve kendince çürümüş kemiklerin yeniden diriltilmesini muhal gören bir düşüncesiz.

Ruhu?l-Beyan?da denilmiştir ki: ?Dört kuştan maksat, insan çamurunu oluşturan anasır-ı erbaa dan doğmuş dört sıfattır. Kuşların kesilmesi, tüylerinin yolunup parçalara ayrılıp birbirine karıştırılarak dağ başlarına atılması, bunların temsil ettiği kötü sıfatların mürşid-i kamil eliyle imha edilmesine işarettir. Çünkü dinin özü, bu tür kötü sıfatların terbiyesini gerektirir...

İnzar ve teşvik için, o günkü olacaklara dair bazı ip uçları ayet ve hadislerde verilmiş ve bu yönüyle diriliş günü, zihinleri hep meşgul etmiştir. Konumuzu teşkil eden ayet-i kerimeler üç ayrı kişiliğin yeniden dirilişe dair sual ve taleplerini örnek veriyor.

Hz. İbrahim; ?Rabbim hayat bahşederek diriltir, ruhları kabz ederek öldürür? deyip de, tartışmayı onun mugalataya çektiği sahada sürdürmüyor. Bilakis onu başka bir vadiye, ?sanki? diyerek iddiada bulunamayacağı bir alana davet ediyor.

Bu misalden anlaşılan şudur; ölüm ve uyku kardeştir; kısa hatıralar bırakıp giderler. Bazen öyle olur ki, uzun fasılalardan sonra hayatı dokuyan anlar birbiriyle irtibat kurabilir; maziyi, hali ve istikbali insan bir anda hissedebilir. Nitekim örnek verilen kişi de bu noktadan sonra a?lemü diyor. Artık gayet iyi biliyorum ki, Allah her şeye kadirdir.?

Konumuzu teşkil eden ayetlerdeki misaller de öyle; hüsn-i kabulle okuyanın hayatını çekip çeviriyor. İnancına, uzuvlarına hükmedecek derece kuvvet veriyor.

Yeniden dirilme, ölümle başlayan ahiret hayatının bir aşaması; kabirdeki beklemeden sonra, uyanış ve yeniden var oluşun ilk safhasıdır. Nice hikmetlerin tecelli edeceği o günde, herkes varacağı son durağın işaretini üzerinde bulacak. Mazhariyetler ve mahrumiyetler orada başlayacak.

Ba?s ü ba?de?l-mevti de içine alan ahiretin manası; öbür dünya, ölümden sonra başlayacak ebedi hayat demek. Bu, ilk etapta zihinlerde uzaklık intibaı bırakıyor. Halbuki o, zannedildiği kadar uzakta değildir. Bir adım sonrası ahiret hayatı olabilir.

Elmalılı Hamdi merhum der ki; ?Allah?ın rahmetinden ümidini kesmemekle mükellef olan mü?min, bu misale bakarak iman kulpuna yeniden şevkle sarılmalı. Daha çok sabır ve salat ile istiane etmeli. Ümitsizliğe benzeyecek fevri çıkışlardan sakınmalıdır.

Burada duasına mukabil Hz. İbrahim?e yeniden dirilmenin mahiyeti bildirilmemiş, sadece maddi bir misalle konu izah edilmiştir. Çünkü insanın kapasitesi ba?s ü ba?de?l-mevtin künhünü idrakten acizdir.

Kur?an-ı Kerim?in muhtelif ayetlerinde, Allah?a imanın ardından ahirete iman emredilir. (Bk. Bakara 2/62, Tevbe 9/45 vb.) Onun bir cüz?ü olan yeniden dirilme hatırlatılır. (Bk. Teğabün 64/7) Sarsıcı sahneleriyle hesap gününe işaret edilir. (Bk. Maide 5/4) Çünkü imanın aslı gayba inanmaktır.

İkinci misal; harap olmuş bir beldeyi görünce, ?Ölümünden sonra Allah bunları nasıl diriltir? diyen bir insan, tefsirlerdeki rivayetlere nazaran bir peygamber.

İbrahim Rabbine; ?Ey Rabbim! Ölüyü nasıl dirilttiğini bana göster? demişti. Rabbi ona; ?Yoksa inanmadın mı? dedi. İbrahim; ?Hayır, inandım. Fakat kalbimin mutmain olması için ? dedi. Bunun üzerine Allah; ?Öyleyse dört tane kuş yakala, onları yanına al, sonra , her dağın başına onlardan bir parça koy. Sonra da onları kendine çağır. Koşarak sana gelirler. Bil ki, Allah azizdir, hakimdir? buyurdu.? (2/258-260)

Gerçek şu ki, ölüm ve dirimde nice hikmetler var ve bunlarla mü?minlerin imanı, inkarcıların hüsranı artar.

Demek ki, ilimde ihlas ile yakini talep edenin ufku açılıyor. Bir fikr-i sabite takılıp kalmaktan kurtuluyor. Gönlü genişliyor.

nasıl yaşarsan öyle ölürsün nasıl ölürsen öyle dirilirsin.

Ancak insan gördüğüne kanmaya daha yatkındır. Ne kadar ikna edici delillerle izah edilse, görmediğinden şüphelenir. Ya da onu çabucak unutuverir. Bu sebepledir ki, Kur?an-ı Kerim?de ahiret sahneleri farklı yönleriyle sık sık tasvir edilir. Eğer akledip düşünürse; her insan şüphelerini giderecek derinlikte örnekleri orada bulabilir. Yakin ve itminan kapısını aralayabilir.

Cafer Durmuş

amin elif gibi

temiz yaşayıp temiz ölenlerden oluruz inşallah.

Kur?an-ı Kerim belli aralıklarla kendini tarif eder. Mü?minler hakkında şifa ve rahmet menşei olduğu gibi, zalimler için hüsran kaynağı (Bk: İsra 17/82) olduğunu bildirir.

?Rabbim güneşi doğudan getirir, haydi sen de batıdan getir? deyince, kafir şaşırıp kalıyor. Buna verecek bir cevap bulamıyor.

Ancak -Li hikmetin- bir sır perdesi onu insandan gizlemekte ve mayasında bulunan hasletleri gün yüzüne çıkarmaktadır. Şüpheyi davet etmekte, unutkanlığa kapı açmakta, itminan talebine muhtaç kılmaktadır...

?Benim Rabbim diriltir ve öldürür? diyen İbrahim ile tartışıyor. ?Gözünle gördün mü?diyor. Bir kişiyi affedip, diğerini cezalandırmakla; ?bak ben de öldürdüm ve dirilttim? diyor. Tefsirlerde verilen bilgiler muvacehesinde şunu diyebiliriz: Nemrut, mutlak manada öldürüp diriltme iddiasında değildir. Belki şunu demektedir. Burada muktedir olan benim, sadece benim dediğim olur... İşte buğz-ı ilahiyi celb eden de budur.

İçimizi ferahlatan bu misallerden sonra inancımız kuvvet buluyor. Bir daha inanıyoruz ki; O?nun için ikinci yaratma da, ilk yaratma gibidir. Ve Allah?ın bir şeyi yaratması?kün? emrine bağlıdır. Bununla birlikte O, bazı fiilleri sebeplere bağlamıştır. Demek ki, hikmeti izzetine, izzeti de hikmetine mani değildir.

Bakara suresinde verilen misaller bu manada bir fırsat sunuyor önümüze; kendini bilme, Rabbini tanıma adına ufkumuzu açıyor. Münkirlere cevap olacak netlikte, imanı tezyid edecek zenginlikte ve hesap bilincini tahkim edecek kuvvetteki bu ayetler, bir bakıma hayatımıza çeki düzen veriyor:

?Allah kendisine mülk verdi diye Rabbi hakkında İbrahim?le tartışanı görmedin mi? İbrahim; ?Benim Rabbim O?dur ki, yaşatır ve öldürür? demişti. ?Ben de yaşatır, öldürürüm? dedi. İbrahim; ?Allah güneşi doğudan getirir, sen de onu batıdan getir? deyince, kafir şaşırıp kaldı. Allah, zalimleri hidayete erdirmez.

Nitekim esbaba tam tevessül edilse dahi, eğer O dilemezse hiçbir şey olmaz. Şayet dilerse, hiçbir sebebe bağlı olmaksızın ölüleri diriltir. Çünkü O, izzetini tamamen sebeplere bağlamamıştır.

Okuduğumuz ayetler; ?Şüpheyi bırak; gördüğüne kanma!? diyor insana. ?Hazırlığını inandığına göre yap! İmanla dirileceğin bir hayat kur kendine.?

Yahut şu kimse gibisini ki, duvarları çatıları üstüne yığılmış ıssız bir kasabaya uğrayınca: ?Ölümünden sonra Allah bunları nasıl diriltir? demişti. Bunun üzerine Allah onu öldürüp yüz sene bıraktı; sonra tekrar diriltti. ?Ne kadar kaldın? dedi. ?Bir gün yahut daha az? dedi. Allah ona; ?Hayır, yüz sene kaldın. Yiyeceğine ve içeceğine bak, henüz bozulmamıştır. Eşeğine de bak. Seni insanlara bir ibret kılalım diye şimdi sen kemiklere bak, onları nasıl düzenliyor? dedi. Durum kendisince anlaşılınca; ?Şimdi iyice biliyorum ki, Allah her şeye kadirdir? dedi.

Üçüncü misal; Hz. İbrahim?in Allah?tan ölüleri nasıl dirilttiğini kendisine göstermesi talebini anlatıyor. Bu örnekte, boğazlanacak hayvanların kuşlardan seçilmesi, hayatın da böyle gelip geçici olduğuna, bir gün elden uçup gideceğine işaret sayılabilir.