İlk eşin çocuk sahibi olamama durumunda çok eşliliğe izin verilmeli mi?

Demografik açıdan bakıldığında çok eşli evliliğin bozulma tehlikesi tek eşli olanlara göre daha yüksektir. Ortalama olarak tek eşli evlilikler çok eşli olanlardan daha uzun sürmektedirler. Cem Behar-Alan Duben?in araştırma sonuçlarına göre çok eşli evliliklerin çoğu her iki kadının çocuk sahibi olma dönemi bitiminden önce şekil değiştiriyordu. Yani çok evlilik sona eriyordu.

Çok eşli kişilerin çocukları

Batılı fıkirlere sahip Celal Nuri (1570-1918) tarafından 1331/1915 yılında kaleme alınan Kadınlarımız\'da İslamiyetin tekeşli aile yapısını önerdiğini ileri sürer. Çokeşliliği kıyasıya eleştiren Celal Nuri yine de gerçek ihtiyaç durumunda bir başka kadın almaya izin verilmesi konusunda açık kapı bırakır. Ona göre bir kimse karısından memnun olur, ama bu kadın zevcelik görevini yerine getiremezse, o zaman onun hatırı kırılmamak ve kocanın da haklarını korumak için izin verilebilir.

Osmanlı toplumu içerisinde kişileri çok evliliğe iten sebepler kadını istismar üzerine kurulu gayrı ahlaki gerekçelere dayanmıyordu. Sebep ve gerekçeler bir bakıma şu şekilde sıralanabilir;

Gerek bu çalışmamızda, gerekse belgelere dayalı olarak yapılan diğer çalışmalarda Osmanlı toplumunun seçkin zümresi sayılabilecek bir konumda olan askeri sınıf içinde bile poligaminin tercih edilen bir durum olmadığı, ancak istisnai olarak birden fazla evliliğin toplumun değişik kesimlerinde görüldüğü, ekonomik durum ve sosyal statü ile direkt irtibatlı olmadığı, özellikle ikinci evliliği yapanlarda çocuklarının ya hiç olmadığı veya erkek çocuklarının olmadığı açığa kavuşmaktadır.

bayanlar da dahil...

Batı dünyası ile etkileşimin en üst düzeye eriştiği 19. yüzyılın sonlarında genelde İslam toplumları, özelde Osmanlı toplumu üzerinde eleştirilerini yoğunlaştıran batılıların da etkisiyle çok evlilik konusu tartışılmaya başlar. Bu tartışmalar klasik İslam alimlerinin Kuran?da geçen taaddüd-i zevcat ayetlerini yorum tarzlarından farklı bir düzeyde yapılıyordu. Taaddüd-i zevcatı reddedenler, müdafaaa edenler ve objektif değerlendirmelerde bulunanlar bu tartışmada yer alıyordu. Tartışmaların genel çerçevesi Kuran mantalitesinin dışına taşmıyor, tek eşle evlilik üzerinde konsensüs oluşuyordu. Fatma Aliye hanım Taaddüd-i zevcat konusunda Mahmud Esad?a cevab mahiyetinde yazdığı makalenin başında şöyle diyordu;

?İslam ordusuyla Akka taraflarında bulunan Ebu Ubeyde\'nin izin mektubuna cevaben Hz. Ömer?Asakir-i İslamiye\'den bazılarının Rum kızlarıyla tezevvüc etmek istediklerini söylüyorsun. Hicazda haremi olmayanlara bunun için müsaade edebilirsin. Hicazda haremi bulunanların odalık almalarına gayret etmelisin diye yazmıştı?.

Fatma Aliye bu misalden sonra seçkin şahsiyetlerin çok evliliklerine dair düşüncelerini şöyle dile getirir:

Doğru bir konuya değindiniz sayın GÜVENülkü.

Osmanlı aydınları ne düşünüyordu?

5-Özellikle devletin kuruluş döneminde gazaların ortaya çıkardığı diğer bir olgudan da söz etmek lazımdır. Mağlup ettikleri Bizanslılar?ın geride kalan dullları ve kızları muzaffer Osmanlı askerleri için sadece ikinci bir eş değil aynı zamanda mamur bir evin sahibi olmak anlamı da taşıyordu. Bu durumu Aşıkpaşazade Orhan Gazi?nin İznik?e girişini anlattığı kısımda?hazır ev ve kadın ola, kim kabul etmeye? diye açıklıyordu. Aşıkpaşazade?nin açıklamaları şöyle;

Şu gerçeği önemle belirtmek gerekir ki, Osmanlı aile yapısı İslam aile yapısının bir yansıması olarak tarihe mal olmuştur. Kadını bir zevk aracı, meta olarak değil, cennetin kendileri vasıtasıyla kazanılacağı üstün değerler olarak görmüştür. Kadın toplumun esası olarak kabul görmüştür. İnsanlık tarihi boyunca süregelen köleliğin suistimalden uzak bir şekilde icra edilmesi için esir ticaretiyle meşgul kimselerin fesad ile müttehem olanlar ihrac olunub salah ü diyaneti ve nevan gınası ihbar olunan ricalden olması bir kaide olarak vaz edilmiştir. Değil, resmi olarak fahişelik vesikası verilmesi, bir mahallede ahlaksızlığı görülen kadın ve erkeğin mahallenin ahlaki yapısını bozduğu, ahaliyi rencide ettiği için mahalle halkının talebi veya devlet ricalinin tesbitiyle bulundukları yerden sürüldükleri, cezaya çarptırıldıklarına ilişkin pek çok karara "Mühimme Defterleri" adı verilen divan kararlarının yazıldığı defter koleksiyonlarında rastlamak mümkündür.

Osmanlı ailesi üzerine yapılan pek çok çalışmada çok eşliler ile ilgili analizlerde, belirli statü ve unvanlara sahip varlıklı kimselerde, toplumun üst kesimlerinde birden fazla evliliğin diğerlerine göre daha fazla olduğu, refah seviyesi yüksek kesimlerde bu eğilimin arttığı daima vurgulanır. Burada şu izahı yapmak lazımdır; gerek statü, gerekse refah seviyesinin yüksekliği çok evlilik için bir araç değildir. Bu her iki durum çok evlilik için lazım şartları içinde barındırdığı için bu kesimlerde diğerlerine göre bir fazlalıktan söz edilebilir. Yoksa birden fazla evliliklere toplumun muhtelif kesimlerinde ve muhtelif gelir ve servet gruplarında rastlanıldığını gözden uzak tutmamak gereklidir. II. Abdulhamid dönemini inceleyen Sir Edwin Pears poligaminin alt gelir gurupları arasında da görüldüğünü belirtir. Yine Osmanlı toplumunda çok evliliği hacı, efendi, seyyid, şerif, ağa, gibi sosyal zümrelerin, nüfuz sahiplerinin, bürokratların, zengin kişilerin bir melabagahı olarak tasavvur etme hatasına düşmemelidir. Özellikle Osmanlı İstanbul?unda taaddüd-i zevcata iten sebepler salt olarak ne refah ne de dindir. Ne de Osmanlı sultanlarını taklit kaygısıdır.

Amerikan başkanlık seçimlerine Cumhuriyetçi Parti?den başkan adayları arasında adı geçmiş olan Garry Bauer, Amerika?da bazı eyaletlerde eşcinsellerin evlenmelerine yol açılınca; ?eşcinsel evliliklerin yasallaşması, toplumumuzun temel taşı olan ahlaka tarihteki en büyük darbeyi indirir. Hiçbir terörüst saldırı bize bunun kadar zarar veremez? diyordu. Diğer taraftan aşırı Rus milliyetçisi Jirinovski çok eşliliğin Rusya?da meşru olması için bir kanun teklifi vereceği dönemin gazetelerinde yer almıştı.

Taaddüd-i zevcaat konusu, Müslümanlara yöneltilen eleştiriler içerisinde yer alır. Art niyetli oryantalist bakış bir tarafa Müslümanlar da Kuran?da geçen taaddüd-i zevcaat ayetine farklı yaklaşımlar sergilemektedir. Bu çalışmada taaddüd-i zevcaat ayetinin yorumlanmasını ve işin fıkhi cephesini Kuran yorumcularına ve fukahaya bırakarak Osmanlı toplumunda taaddüd-i zevcaat konusu üzerinde durulacaktır.

Üç ve dört evliler incelendiğinde toplam 1242 evli erkekten sadece on birinin bu tür evlilik yaptığı tesbit edilmektedir. Sırasıyla 4 el-Hac, 2 Çavuş, 1 Ağa, 1 Çelebi, 1 Paşa, 1 Çorbacı, 1 Pazarbaşı bulunmaktadır. Ekonomik durumlarına baktığımızda, çok yüksek meblağlarda servet bırakanların yanında düşük seviyede servet bırakanlar da bulunmaktadır. Çocuk sayısı oranı açısından bakıldığında bu oranın yüksek olduğu görülmektedir. Kişi başına 5 çocuk düşmektedir. Ancak bunlar içerisinde bir kişinin bir kızı, diğer bir kişinin de hiç çocuğu olmadığı görülmektedir.

Osmanlı aile hukuku İslam aile hukukunun vaz ettiği ilkeler çerçevesinde oluşmuş olup, bu ilkelere ters düşmeyen bazı örf ve adetten kaynaklanan uygulamalara müsaade edilmiştir. Bir erkeğin aynı anda evli bulunabileceği eş sayısını da bu ilkeler belirlemiştir. İslam dini toplumda ancak dörde kadar evliliğe müsaade ederek sınırlama getirmiş ve bu müsaadeyi de bazı şartlara bağlamıştır. Nisa Suresi, Ayet 3?de;

Yukardaki rakamlar bize Osmanlı toplumunda poligaminin yaygın olduğu şeklindeki kanaat ve düşüncenin ne kadar isabetsiz ve kasıtlı olduğunu göstermektedir. Bugün, Osmanlı insanının ve yöneticilerinin zevkü sefa peşinde koşan, kadını bir zevk ve eğlence metaı olarak kullanan hedonist insanlar olarak lanse edilmesini şaşkınlıkla karşılıyoruz. Maalesef Osmanlı haremiyle ilgili yazılan pek çok makalenin ve eserin muhtevası, Osmanlı saraylarında on yıl boyunca "Muallime-i Selatin" olarak görev yapmış rahmetli Safiye Ünüvar\'ın da ifadesiyle "hayal mahsulu romantik maceraları" ihtiva etmektedir. Prof. Dr. Ahmed Akgündüz\'ün yayınladığı ve kısa adıyla Osmanlı\'da Harem adlı eserinde de bütün genişliğiyle gördüğümüz gibi Osmanlı sultanlarının aile hayatlarını geçirdikleri harem bir zevkü sefa mahalli değil, bir terbiyegahtır, bir mekteptir. Aynı şekilde vezirlerin, paşaların ve diğer rical-i devlet\'in konakları da birer küçük harem mesabesinde benzer fonksiyonları görmektedir.

Osmanlı ailesi batı ailesinin geçirdiği süreçleri yaşamadığı gibi, batı ailesinin maruz kaldığı krizleri de hiç bir zaman yaşamamıştır. Daha 20. yüzyılın başlarında bu konuda kalem oynatan Osmanlı aydınlarının eserlerinde de ifade edildiği gibi Batı?da fiili bir ta?addüd-ü zevcat vardı. 19. yüzyılın sonlarında Hans Bart?Le droit du Croissant? adlı eserinde?garbda üçden ziyade kadınlar ile münasebetde bulunmayan kim vardır? diyor. Mustafa Sabri bir batılıya atfen?müslümanlar dörde kadar ve kendilerini daha medeni addeden garblıların istediği kadar kadın istifraş? ettiklerinden söz etmektedir. Haşim Nahid?in dediği gibi?Bir tek zevceye malik olan Avrupalıların çoğu gayr-ı meşru surette müteaddid zevcelere maliktir?.

işin kötü yanı bu durum sadece beylerle de sınırlı değil artık

2-Osmanlı tıbbı muasırlarına göre oldukça gelişmiş olduğunu tıp tarihi araştırmaları göstermekle birlikte çağdaş dünyamızın gelişmiş sağlık sektörünün varlığından yoksun çağlarda ailelerin çocuk sahibi olmalarını engelleyen kadından veya erkekten kaynaklanan hastalık ve rahatsızlıkların önüne de geçildiği söylenemez. Dolayısıyla bu gün kadın veya erkekten kaynaklanan hastalıklara tıbbi müdahaleler yapılarak aileler çocuk sahibi yapılırken Osmanlı çağlarında çocuk sahibi olmak isteyen bir erkeğin bir çıkış yolu olması itibariyle ikinci evliliğe müracaat ettiği söylenebilir.

?Türkler dünyaya, karıları da onlara hükmeder. Türk kadını kadar gezen, eğleneni yoktur. Çok karılık yoktur. Her halde bu işi denemiş, det ve masrafa neden olduğunu anlayıp vazgeçmişler. Boşanma pek görülmüyor. Çünkü boşanırken erkek para ve eşya veriyor ve kız çocuk anaya kalıyor? diyor. XVI. asırda başka bir batılı seyyah, "Türklerde çokeşliliğe karşı bir tiksinmeyle birlikte temiz bir aile yaşamı"ndan söz etmektedir.

Nezaman ki çok eşlilik artıyor dinden kopuşlarda artıyor. Dinimiz belli sayıya izin veriyor. Belli şartlarda. Bunu kullanan erkekler şartı şurtu atıveriyorlar bi kenara.. Kadınlara cahiliye dönemine benzer uygulamalar başlıyor. Gelenekler dinin yerini tekrar alıyor.

?Hz. Ömer\'in birkaç zevcesi vardı, zira o halife idi. Herkes onun gibi olamazdı. Kadınlar kendileri, o kadar büyük bir şerefi yalnız bir kadına çok görürlerdi. Onlar kendi hüsn-ü rızalarıyla o hususda taaddüd-ü zevcatı arzu ederlerdi. Hz. Peygamber gibi o da kimseyi zor ile almadı. Hazret-i Resııl, gençliğini bir zevce ile imrar eyleyüb sonra dokuz haremi bulınması, ezvacı mutahharanın o şerefe nail edilmeleri için değil midir. Şayan-ı mükafat olan o muhedderat-ı İslam\'ı nail-i mükafat içün oldığından elbet şüphe yoktıır, Hz. Fatıma\'nın üzerine Hz. Ali\'ye kız vermeye kalkışdıklarında Cenab-ı Resul\'ün, ?Fatıma benden bir lahm-ı paredir. Onu gücendiren beni gücendirir? diye buyurması, Hazret-i Ali\'nin, Hazret-i Fatıma hayatta iken hiçbir kadın almayub onun vefatından sonra birkaç haremler alması da Hazret-i Fatıma?nın Peygamber kızı bulunduğu ve sair kadınlara kıyas olınamayacağı için değil midir? Hazret-i Ömer\'in o kadar haremi varken pek küçük sinde bulınan Hazret-i Fatıma\'nın kerimesi Hazret-i Zeyneb\'i, Hazret-i Ali?den istediğinde, ?pek küçükdür ya Ömer? cevabına karşı: ?maksadım Beyt-i Resul\'e karışmakdır ya Ali? diyerek Hazret-i Zeyneb\'i tezevvüç eylemesi gibi şeyler hep o dürlü büyüklere mahsus olan şeylerdendir ki herkes bunlarla bir olamaz. Bunlarda, taaddüd-i zevcatdan maksad başkadır.?.

Batıda evlilik dışı doğan çocukların oranına ilişkin aşağıda vereceğimiz rakamlar hiç bir zaman ve hiç bir İslam toplumu içerisinde görülmemiş rakamlardır. Newsweek dergisinin yaptığı bir araştırma bu konuda batının ne denli bir çıkmaz ve çöküş ile karşı karşıya olduğunu göstermektedir. Evlilik dışı çocukların oranı İsveç\'te % 50, Danimarka\'da % 47, Norveç\'de % 46, Fransa\'da % 35, İngiltere\'de % 32, Avusturya\'da % 27. Bu rakamlar sadece çocukların oranını vermektedir. Evlilik dışı yaşayanların oranı bundan daha yüksektir. Şu acı tablo batıda evliliğin bir bakıma rafa kaldırıldığının bir resmidir.

İstanbul ve taşrada çok eşlilik konusunda farklı hukuk sistemlerine tabi kılınabilir mi?

damla8181, haklı oldugun nokta ister istemez bulunmaktadır, itirazına katılmamak elde degil, ama dünya siyaset tarihi içinde " ırksal düşünce " ancak 1789 Fransız ihtilali sonucunda ön plana çıkıyor sayılıyor. İhtilale kadarsa insanlar ırki degil, dinsel bir düşünce etrafında var olmuş ve ırkına hizmet söz konusu olmadan, dini ve mezhepsel bir yaşayış tarzına göre hayatlarını şekillendirmişlerdir.

4-Yine bu gerekçeler arasında erkek çocuğa sahip olma isteğinden söz edilebilir. Bilindiği gibi, sanayi öncesi ekonomilerde iktisadi faaliyetlerin hakim niteliği emek yoğun özellikler taşımasıdır. Osmanlı ekonomisi dediğimiz zaman da böyle bir özellik karşımıza çıkıyor. İşte emek yoğun iktisadi faaliyetlerin sürdürülmesinde daima artı emeğe ihtiyaç vardır. Bir debbağ ustasının atölyesinde çalıştıracak erkek çocuğu yoksa mutlaka dışardan emek satın alacaktır. Manifaktür düzeyinde işletmelerin yoğun olduğu Osmanlı iktisadi hayatında işletmecilerin, kazandıkları cüzi karların emek satın almak suretiyle dışarıya akmasını mümkün olduğunca önleme arzuları ön plana çıkacağı tahmin edilebilir.

Osmanlı harem konusunda ise, İlber hocadan yazdıgım,"osmanlıda harem" konsunda ne kadar etkilenecegini bilmiyorum ama kitabını tavsiye ederim... istersen konuyu güncelleyeyim... selamlar.

nikaha alınan tek bir kadın, Türklerin, İslama girmeden öncede, girdikten sonrada "Allahın bir emaneti "sayılmıştır. böylece bir haksızlık yapılmamaya çalışılmıştır.

1925?de Vakit Gazetesi?nin bir anketi toplumun çok evlilik konusundaki eğilimlerini bize aktarıyor. Gazete şu soruları sormuştu:

Bundan yüz yıl öncesinin beyanlarında da görüldüğü üzere Batı?da fiili bir taaddüd-i zevcaat var. Meşruiyyet şemsiyesi dışındaki bu fiili durum ailenin çöküşünü hızlandırmıştır. Bu çöküşe dur diyenler de yok değil şüphesiz. Modern dünyada aileye verilen önem de gün geçtikçe artmaktadır. Zira sağlıklı bir toplumun oluşturulması yolunda onca çabalar içinde ailenin ihmal edilmiş olması, insanı ve toplumu ayakta tutan temel dinamiklerden birinin göz ardı edilmesiyle eş anlamlı olsa gerektir. Bunun farkına varan düşünür, bilim adamları, kurum ve kuruluşlar gün aşırı değişik platformlarda ve değişik vesilelerle aile kurumunun önemine işaret etmektedirler. 1995 yılı içerisinde gerçekleştirilen uluslararası verimlilik kongresine uydu aracılığıyla katılan nobel sahibi bir bilim adamından iktisadi tahliller beklenirken, verimliliğin artırılmasında aile müessesesinin ehemmiyetini vurgulamış olması dikkatlerden kaçmamaktadır.

"hep düşünmüşümdür eski erkekler 2-3 hatunla nasıl başa çıkmışlardır demekki eskiler çok sabırlı adamlarmış."

eyvallah dostum.

Hukuk-ı Aile Kararnamesi\'nin düzenlenmesinden önce, İslamcılar, Batıcılar ve Türkçüler arasında konuyla ilgili yoğun tartışmalar geçmiştir. Komisyonda yer alan Türkçülerden Mansurizade Said sultanın poligamiyi yasaklamasının veya birinci hanımın rızasına bağlamak gibi bazı kayıtlarla sınırlamasının mümkün olduğunu ileri sürüyordu. Sonuçta, Mahmud Esad, ve Ahmed Naim\'in ısrarıyla taaddüd-i zevcat yasaklanmıyor ama önemli ölçüde sınırlandırılıyordu. 1917 tarihli Kararnamesi, poligamiye makul bir sınır getirebilmek gayesiyle, Hanbeli mezhebinin kabul ettiği bir imkandan yararlanarak kadının, nikah akdi esnasında kocasının evlilik boyunca tek eşli kalması şartını ileri sürebileceğini benimsemiştir; ?üzerine evlenmek ve evlendiği suretde kendisi veya ikinci kadın boş olmak şartıyla bir kadını tezevvüc ve şart muteberdir. Madde 38?. Böyle bir şart Hanefılere göre geçerli sayılmadığı halde, Hanbelilerde bağlayıcı kabul edilmektedir.

eyvallah dedeali kardeşim, eline saglık.. selam ve dua ile.

Aynı sabırdalar bence. Şimdi de erkeklerin görünürde bir eşleri var ama gerçekte?

Çok eşlilik yasaklanmalı mı?

Ö. L. Barkan\'ın benzer kaynaklar üzerinde yaptığı incelemelerde de aynı sonuçlara ulaşılmıştır; 1516 erkekten 1407 (%92,8)\'sinin tek kadınla evli olduğu tesbit edilmiştir. Aynı incelemede 103 erkeğin 2\'şer, sadece 6\'sının 3\'er eşle evli oldukları görülmektedir.

Ne varki, Medeniyet-i İslamiye Tarihi adlı eserin Lübnanlı gayrımüslim müellifi Corci Zeydan?ın tesbitlerinde de görüldüğü üzere birden fazla evliliğin oranı bütün müslüman toplumlarda %5\'i geçmemektedir. Muasır bazı araştırma sonuçlarına bakılırsa Mısır?da 1947?de % 3.4, Irak?da 1957?de % 7.5, Suriye?de 1960?da % 4.3 olduğu görülmektedir. Hindli müslümanlarda ise 1960 ve 1974 yılına ait raporlara göre 1000 şehirli evli erkekde bu oran % 8.6?dır. Bir başka araştırmaya göre Arap ülkelerinde çok kadınla evlenme oranı % 2 ile % 8 arasındadır. Son zamanlarda yapılan bazı çalışmalar Irak, İran, Mısır ve Hindistan gibi ülkelerde çok evliliğe bakışın son derece olumsuz olduğunu belirtiyor.

Diğer taraftan ailenin huzur ve saadetini zedeleme korkusu kişileri ikinci evlilik konusunda daha dikkatli davranmalarını gerekli kılıyordu. 17. yüzyıl şairi Nabi bu durumu şöyle dile getirir; ?Rahat bulur mu avret alan avret üstüne?. Ahlak bilgini Kınalızade?çok evlenmeye atılan kimselerin evlerinde mücadele, husumet, kötü yaşayış ve düzensizlik mevcuttur? der. Kınalızade?nin etkilendiği Nasireddin Tusi Ahlak-ı Nasıri adlı eserinde?erkek evde bedendeki kalbe benzer. Nasıl ki, iki bedene bir kalp hayat vermezse, iki evin düzenini de bir erkek sağlayamaz?.

Mahmud Esad?ın görüşlerine karşı, Fatma Aliye, "İslamiyette taaddüd-i zevcat emr olmayub mesağ gösterildiği cihetle bu müsaadenin ne gibi mecburiyetlerde işe yaradığı ibraz olunmalı. Buna alem-i medeniyetde dahi ne suretlerde lüzumı bulındığı isbat olınmalı" diyordu. Fatma Aliye makalesinde Hz. Ömer\'in çok eşliliği yasaklayıcı bir uygulamasını anlatır;

nefsinin kölesi olmuş insanlar kadın veya erkek lütfen dini bu işlere alet etmeyin

Maalesef bizde de bir kırılmadan söz edilebilir. Hürriyet gazetesinin 13 Temmuz 1993 tarihli nüshasında "Türkiyede Cinsellik" adlı bir araştırmanın sonuçları ülkemizde aile yapısının ciddi bir çözülme ile karşı karşıya olduğunu gösteriyor. 435 kişinin katıldığı bu araştırmaya göre; "ilk cinsel deneyim yasal eşle olmadığı gibi, düzenli cinsel ilişkiyi evli oldukları eşleriyle sürdürenlerin oranı ise % 23"tür. Bu anket kimlerle yapıldı bilemiyoruz ama, Türk toplumunun bu kadar da dejenerasyona uğramadığını düşünerek iyimser bakış açımızı yitirmiyoruz.

?Biliyorsunuz ki bu mebahis ile ecanib çok iştiğal ediyor, Buna dair çok şeyler yazılub söyleniyor. Pek çok i?tirazlar oluyor sualler irad ediliyor. O derece ki susmak sükutla mukabele etmek etmek imkan haricinde kalub suallere cevab mecburiyet hükmüne giriyor. ..?.

Çok eşlilik nüfusun artışı için bir yol olarak değerlendirilebilir mi?

Osmanlı toplumunda çok evlilik rakamları

O zamanlar savaşlar çok olduğu için erkek ölümleri fazla olduğundan nikahlı olarak 4'ü geçmeyecek şekilde evlilik yapanları kınayanlar nedense gayrı meşru olarak sayısı belli olmayan beraberlik yaşıyorlar.

Toplumda çok eşliliğin hoş karşılanmaması kişilerin tek kadınla aile hayatlarını sürmelerinde etkili olmuştur. Çok eşlilik Osmanlı toplumunda saygıyla karşılanmıyordu. Kabul edilen bir yaşam biçim değildi. Zira Osmanlı?da toplumun esas unsuru olarak kadının algılanması söz konusuydu. Şemseddin Sami Kadınlar?da?kadın cemiyet-i beşeriyenin esasıdır? diyor. Üstelik ikinci evliliğin de kolay gerçekleşmediğini belirtelim. Zengin kadınlar üzerlerine kuma getirilmesine şiddetle karşı çıkarken, genç kızların da?bir avreti daha vardur, kuma üzerine varmazam?diye evli erkeklerle evlenmeyi hiç düşünmediklerini de belirtmek gerekir. Anne babalar da mümkün olduğunca kızlarını evli erkeklere evlendirme konusunda titiz davranıyorlardı.

Çok eşli kişilerin statüleri

tasvip ediyor falan degilim, 3-5 kadın meselesini, çagdaş batı dünyası dediğimiz "mim'siz medeniyetinin kurdugu dünya" kaç yüzyıldır, kadın ve erkege zulüm yapmaktadır, islam öncesi araplardan kötü davranışlar, bugün 21. yüzyılda her dakikada gerçekleşmektedir.

Tanzimat dönemini kapsayan Bursa ve civarına ait bir araştırmada birden fazla kadınla evlilik yapanların oranının önceki dönemlerden pek farklı olmadığına işaret edilmektedir.1839-1864 yılları arasında Bursa\'da ölen 361 evli erkeğin mirasçıları üzerinde yapılan bu araştırma sonucuna göre; 361 evli erkekten 353\'ü tek (%97,8), 7\'si 2 (%0,5); bir tanesi de 4 eşli evlilik gerçekleştirmiştir. Bu araştırmaya göre poligam oranı oldukça düşüktür (%2,2).

Doç. Dr. Said ÖZTÜRK

Çok eşli kişileri cemiyet içerisindeki statü, ünvan ve görevleri açısından değerlendirdiğimizde; 95 kişi içerisinde on altısının İbn-i Abdullah yani köle menşeli kişilerden oluştuklarını tesbit ediyoruz. Bunlar içerisinde en fazla sırasıyla el-hac, ağa, efendi, çavuş, beşe, çelebi, bey ünvan sahipleri yer almaktadır. Meslek olarak altıncı, sandalcı, kaldırımcı, aşçı, sabuncu sarraç, çizmeci, çörekçi, simkeş gibi zenatkarlar yanında zabit, katip, imam, kadı, çorbacı, pazarbaşı, odabaşı, kapucu, kapucubaşı, kethuda gibi resmi görevliler bulunmaktadır.

Çok evlilik sadece zaruret halinde müsaade edilen bir çıkış yolu olmuş, bu müsaade de kadınlar arasında adalet etme şartına bağlanmıştır. Ancak diğer bir ayet ise eşler arasında adil davranılamayacağını belirterek tek eşle hayatın sürdürülmesini kuvvetle tavsiye etmektedir. Adalet meselesinin önemi Hz. Peygamber?in bir hadisinde şu ifadelerle yer almaktadır;

Şimdi ise durum içler acısı.. Kadınların bukadar aşağılandığı bir dönem yoktur heralde..

İlgili ayette geçen şartlı izne bağlı olarak diğer müslüman toplumlarda olduğu gibi Osmanlı toplumunda da birden fazla evliliklere rastlanılmaktadır. Ancak çok evlilik açısından Osmanlıya baktığımızda bu tür evliliğin yaygın olmadığı, belirli oranlarda kaldığı görülmektedir. Yabancı seyyahlar da bu durumu teyid edici açıklamalarda bulunmuşlardır. XVI. yüzyıl sonunda Türkiye ile ilgili gözlemlerini anlatan Alman protestan papazı Salomon Schweigger:

Osmanlıda çok evlilik ilginç bir konu... Kuzey afrikada bir kalemize ispanyolların başını çektiği birkaç devlet saldırmak için yola çıkmışlar. Tabi o kaleyi alacaklarından emin oldukları için yanlarına o zamanın sosyetesinden olan kızlarını, eşlerini, akrabalarını almışlar. Gelip kale duvarlarına çullanmışlar. tabi, kaledeki osmanlı askerleri kalenin düşmesi halinde başlarına ne geleceğini çok iyi bildikleri için var güçleri ile savunmaya geçmişler ve bir gece ansızın kaleden çıkıp düşman ordusunu darmadağın etmişler. Esir alınan avrupa jet sosteyesinin en nadide bayanları, istanbul'a yollanmış. Esir alınan köle kadın o kadar çokmuş ki, bugünün parası ile bir cumhuriyet altınına bir sosyete güzeli alabiliyordun.

Osmanlı?da çok evliliğe değinen yerli veya yabancı hiçbir yazar veya seyyah bunun yaygın bir uygulama olduğunu söylemiyor. Burada kesin bir görüş birliği vardır. Ama ne var ki özellikle batılı seyyah, araştırmacı, politikacı için taaddüd-i zevcat heyecan verici bir konu olarak görülüyor. Her seyyahın notlarında buna atıflar yapılır, açıklamalar bulunur. Ancak bu atıflar ve açıklamalar Cem Behar-Alan Duben\'in dediği gibi, Türkiye?deki gerçekliğin tasvirinden çok Batı?daki Şarkiyatçı geleneğin taleplerini tatmine yönelikti. Toplumda istisnai özellik de taşısa çok eşliliğin gerek yabancı Osmanlı gözlemciler gerekse Osmanlılar açısından sembolik anlamı büyüktü.

Bu maddenin kabulünde her ne kadar kamuoyu baskısının etkisi olmuşsa da İslam hukukunun çerçevesi içerisinde kalınmış ve çok evliliğe engeller oluşturma yönünde atılan bir adım sayılmıştır. Sosyolog Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu bu kanuni engelin doğrudan yasaklama ile aynı etkiyi yapmak üzere tasarlandığı kanaatini taşır.

?İslamiyetde vahdet-i zevce usulü haram olmadığı ve idare edilemeyeceği halde bir zevce ile iktifa kılınmak hakkındaki ayet-i kerime işte bu alem-i medeniyet için pek muvafık bulundığını söyler isek hak kazanabilürüz. Zira bu alem-i medeniyetde bir zevceden ziyadesini idare ne kadar müşkül ve belki de gayr-ı mümkün oldığı görülüyor.

eğer bazı şeyler dine uydurulacaksa bir erkeğin kadına yapmakta mükellef olan fıkıh kitaplarında belirtilmiş yanlış hatırlamıyorsam 29 madde var çocuk bakımından tutun tüm kocalık görevlerine kadar ve her maddede erkeğe kadının kendisinden farklı olduğu onun gibi düşünemeyeceği duygusal yönünün ağır basıcağı o yüzden her konuda anlayış göstermesinden tutun maddi ihtiyaçlarına kadar... yazmaya kalkasam erkeklerin yüzü kızarır çünkü bizim toplumda herşey kadından bekleniyor erkek hep ikinci planda az rahatı kaçtımı ikinci eş ya madem bu kadar müslümansın sen şu şartları yerine getir sana karılık yapmıyacak kadınının üstüne 4 değil 14 al

Osmanlı toplumunda çok evliliğin sebepleri

?.. her dürlü iktidarı kendinde görmeyenler bir zevce ile iktifa etsünler, lakin esbab-ı ma?kule ve meşru?aya mebni kendüsünde ihtiyaç ve zaruret his etmekle beraber iktidar-ı bedeni ve malisini kafi addeden kimse de alem-i fuhş ve sefahatde imrar-ı vakt edeceğine varsun suret-i meşru?ada bir zevce daha alsun kemal-i saadet ve iffet ile imrar-ı hayat eylesün..? .

?Medeniyet, taaddüd-ü ezvacı kabul etmiyor. Kur\'anın o hükmünü, kendine muhalif-i hikmet ve maslahat-ı beşeriyeye münafi telakki eder. Evet eğer izdivacdaki hikmet, yalnız kaza-yı şehvet olsa, taaddüd bilakis olmalı. Halbuki, hatta bütün hayvanatın şehadetiyle ve izdivac eden nebatatın tasdikiyle sabittir ki; izdivacın hikmeti ve gayesi, tenasüldür. Kaza-yı şehvet lezzeti ise, o vazifeyi gördürmek için rahmet tarafından verilen bir ücret-i cüz\'iyedir. Madem hikmeten, hakikaten, izdivac nesil içindir, nev\'in bekası içindir. Elbette, bir senede yalnız bir defa tevellüde kabil ve ayın yalnız yarısında kabil-i telakkuh olan ve elli senede ye\'se düşen bir kadın, ekseri vakitte ta yüz seneye kadar kabil-i telkih bir erkeğe kafi gelmediğinden, medeniyet pek çok fahişehaneleri kabul etmeye mecburdur.

İncelediğimiz çok eşli 95 kişiyi çocuk sayısı açısından değerlendirdiğimizde genel oranın altında kaldığı görülmektedir. Toplam 115 erkek ve kız çocukları bulunmaktadır. Kişi başına düşen çocuk sayısı ise 1.2\'dir. Yukarda kaydettiğimiz gibi çok eşliliğe kişileri iten en büyük saikin çocuk sahibi olma isteği gelmektedir. Çok evlilerde kişinin ya hiç çocuğu veya erkek çocuğu bulunmamaktadır. Eşin kısır olabileceği düşüncesi erkeği ikinci ve üçüncü evliliğe itmektedir.

Çocuksuz ailelerin geçici evlatlık ve icar-ı sağir ile çocuk edinmelerinin mümkün olması dolayısıyla ikinci evliliğe gidilmediği söylenebilir.

8- Kadınların erkeğe göre daha genç yaşta evlenmesi, doğum, çocuk büyütme ve geleneksel aile yükünün ağırlığı gibi nedenlerle güzelliklerini kaybetmeleri, zevcelik vazifesini yerine getirememeleri.

bu arada ben cariyelik sistemini bir türlü anlamıyorum zorla al zorla eğit zorla kadın olmasını bekle herkes tarihte Hürrem Sultana Kösem Sultana gıçık oluyor ama bence onlar yapması gerekeni yapmış hemde az bile yapmış aynı durumda kalsam bende ırkımı dinimi asla unutmam ne kadar küçük alınıp o şartlara göre eğitilsem bile günün birinde mutlaka ait olduğum yer için çalışırım

Osmanlılarda çok kadınla evliliğin nadir olduğunu Tanzimat yazarları da ifade etmektedir. Bu tür evliliği bir bakıma savunan Ahmet Midhat, Osmanlı ailelerinin % 95\'inin tek eşli, iki eşlilerin nadir ve daha çok evlilik yapanların büsbütün ender olduğunu yazar. Fatma Aliye de Nisvan-ı İslam adlı eserinde ortağı olan kadın sayısının?parmak ile gösterilecek kadar az? olduğunu belirtir. Mahmud Esad?İstanbul?da evvelkine nisbetle mükerrer olan ekall-ü kalildir. Hatta ta?dad bile mümkündür. En büyük şehirlerimizde bile mükerrer olanlara nadir tesadüf? edildiğini söylüyor.

3-Üretimin kol gücüne bağlı olarak yapıldığı dönemlerde fazla nüfusun üretim artışına katkıda bulunacağı düşüncesini de etkileyici faktör olarak görmek gerekir. Özellikle zirai üretim gibi emek yoğun faaliyet alanlarında fazla nüfusa duyulan ihtiyaç açıktır.

Hükümet adamları?Aileden Sorumlu? olanı başta, kafa kafaya vermeli ve okumuş kızlara?görücü usulüyle evlenme mecburiyeti..? getirmeli..

Taaddüd-i zevcat konusunda tartışmalar son döneme aittir. Zira on dokuzuncu asrın ilk yarısına gelinceye kadar, taaddüd-i zevcat toplumda önemli bir problem olarak da görülmüyordu. On dokuzuncu yüzyılın sonlarında çok eşliliğe karşı uyanan tepki ise, Batılı bir hayat yönünde verilen ideolojik mücadelenin bir parçası idi.

Osmanlı aile yapısının niceliğine yani, Osmanlı ailesinde birden fazla evliliğin oranı, çocuk sayısı, kız-erkek çocuk sayısı oranı, mirasçıların durumu ve birden fazla evliliğin hangi amaçlarla yapıldığına dair suallere cevap veren önemli bir kaynak, özellikle Osmanlı mahkemelerinde kadıların tuttuğu ve adına "Kadı Sicilleri" denilen defter kolleksiyonları içinde bulunan "Tereke Defterleri"dir. Tereke Defterleri Osmanlı aile yapısı ile ilgili en önemli ve güvenilir kaynağı oluşturmaktadır. Çünkü bu defterlerde aile nüfusu, ailenin niteliği ve niceliği konularında bilginin verilmesinde hukuki zorunluluk vardır. Ancak Tereke Defterleri?nde yaşayan çocukların yer aldığını, vefat eden çocukların yer almadığını belirtelim. Dolayısıyla bu defterlerden aile büyüklüğünü çıkarmak her zaman mümkün olamaz. Ne var ki bu konularda en mühim bir kaynaktır. Demografik yapının nicelik ve niteliğinin analizine ışık tutan Tereke Defterleri?nden -bu eksikliğine rağmen- elde edilen verilerle Osmanlı aile yapısı bulunduğu dönem çerçevesinde izaha kavuşmaktadır.

7- Kadının gebelik, doğum ve doğumdan sonra çocuğun sütten kesilmesine kadar erkeğin karısından çekinmek zorunda kalması erkeği birden fazla kadınla evliliğe ittiği söylenebilir.

Bu tip bir akit yapan ilk çift Halide Edip Adıvar ve Salih Zeki Bey?dir. Salih Zeki Bey gül üstüne gül koklayınca yani ikinci evliliğin yapınca Halide Edip hanım boşanma hakkını kullanmıştır. Muhammed Hamidullah bu görüşün, tüm Müslümanlar için bağlayıcı olduğunu belirtir.

?Bir yandan Kuran-ı Kerim?in açık tavsiyeleri, diğer yandan kanunun kadınlara iyi muamele etmesi ve onların geçimini tek başına sağlaması konusunda kocaya yüklediği mecburiyet müslüman ferdler arasında çok kadınla evlenme vakalarının oldukça ender görünmesine büyük katkıda bulunmaktadırlar?.

Uzun yıllar üzerinde durduğumuz bir araştırmanın aile yapımıza ilişkin bölümünün sadece eş sayısı ile ilgili sonuçlarını vermeye çalıştık. Görülüyor ki, tarihimiz belgelere bağlı olarak gerçekten araştırıldığında bu gün bize empoze edilen görüş ve düşüncelerin yanlış olduğu açığa çıkmaktadır. Osmanlı arşivinde araştırmalarımız sırasında zaman zaman karşılaştığımız M. Kiel adındaki batılı bir tarihçiye de tesbitlerimi aktardığımda; "doğru doğru, bu konu hep yanlış biliniyor, bu tesbitler doğru" demiş idi.

6- Evlilik yaşında kadın nüfusun fazlalığı. Geleneksel hayat tarzının evliliği teşvik ettiği, bekarlığı ise uygun bulmaması nedeniyle özellikle dulların evlenmesi öngörülüyordu.

Mahmud Esad?a göre taaddüd-i zevcaat tabii, cibilli, fıtridir. Hem hal u vahşet ve bidayetde hem medeniyetde zaruri velabüd ve caridir.

Bu evrensel ilkelerin nazil olduğu ve ifade edildiği toplumun İslam ile şereflenmeden önceki durumuna bakarsak bir erkeğin istediği kadar kadın ile evlenme hakkına sahip olduğu görülür. Nikahın Arap toplumunda fazla bir değeri yok idi. Zira evlilik ve nikah bir cinsel birleşmeden öte anlam taşımıyordu. Kadın hor ve hakir görülüyordu. Erkek serveti ve kudreti nisbetinde istediği kadar karı alıyordu. Kız için kim münasip fiyat verirse ona satılması bilhassa riayet edilen bir kaide idi. İslam geldiği zaman diğer pek çok toplumlarda da görülen bu sınırsız sayıda kadın ile evliliği sınırlamış ve şarta bağlamıştır. En fazla dörde kadar müsaade etmiş, bazı hallerde toplumun huzur ve selameti için birden fazla kadınla evlenme kapısını açık tutmuştur. İslam?ın ilk yıllarında savaşlar sebebiyle bir çok kadının dul ve korunmaya muhtaç kaldığı gözden uzak tutulmamalıdır.

Böyle bir durum kuşkusuz şehir toplumlarında görülür. Ancak Osmanlı kırsalında bu temayülün daha da yoğunlaştığından söz etmek lazımdır. Günümüz Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerinde görülen çok evliliklerin taşıdığı gerekçeleri Osmanlı asırları için de pekala düşünebiliriz.

1908?de Osmanlı ülkesini gezen Amerikalı seyyah değerlendirmelerinde?... bir Türk erkeği ancak çocuk sahibi olma isteği çok güçlüyse bu masrafa girişecek ve evinin huzurunu tehlikeye atacaktır?. diyordu.

kafirler karşıladılar. Sanki padişahları ölmüş de oğlıınıı tahta geçirir gibi oldılar. Bilhassa kadınlar çok geldiler. Orhan Gazi: "Bıınların erkekleri hani?" diye sordıı. "Kırıldılar, kimi savaştan kimi açlıktan" diye cevap verdiler. Aralarında (pek güzel olanları çoktu. Orhan Gazi bıınları gazilere paylaştırdı. Emretti: "Bıı dul kadınları nikah edin alın" dedi. Öyle yaptılar. Şehrin mamur evleri vardı. Evlenen gazilere verdiler: Hazır ev ve kadın ola, kim kabul etmeye.

1-En başta nesebin devamlılığını sağlama ve çocuk sahibi olma isteği kişileri ikinci evliliğe iten sebeplerdendir. Mesela son yüzyılın paşalarından Hüseyin Galip Paşa çocuk sahibi olmak için ikinci bir hanımla evlenmişti. Mithat Paşa da aynı sebeplerle ikinci evliliğini yapmıştı. Muasır bazı çalışmalar, mesela Hindli müslümanlarda çok evliliğin sebebleri olarak çocuk sahibi olma ya da erkek evlat sahibi olma arzusunu belirtmektedir.

Çok evliliğe karşı kamuoyu baskısı giderek artıyordu. Nitekim bu kanun çok az bir zaman yürürlükte kalabildi. Cumhuriyet?in ilk yıllarında yapılan düzenlemede 1924-1925?de çok kadınla evlenmek için hakimden özel izin alınması gerekiyordu. Medeni Kanunun 1926?daki değişikliğinde çok kadınla evlenmek yasaklanmıştı.

Hülasa, bütün İslam toplumlarında olduğu gibi Osmanlı toplumunda da taaddüd-i zevcat yani birden fazla evlilik, temel gerekçesi itibariyle kadını istismar üzerine kurulan bir düzenleme değil, bir çıkış yolu ve bir ruhsattır. Aslolan tek eşle aile hayatının sürdürülmesidir.

Fatma Aliye, çokeşliliği kabullenmiş görünüyor ancak?İslamiyette taaddüd-i zevcata karşı talak da bulunduğundan taaddüd-i zevcatın kadınlara cebri bir zulüm olamayacağını ve kadın ortak istemediği halde oturmayıp diğer biriyle tezevvüç edebileceğini? ileri sürerek kadınların isteği üzerine gerçekleştirilen muhalaaya atıfta bulunuyor. Fatma Aliye hanım bu zamanda tek eşliliğin lüzumuna değiniyor;

Erkek çocuk sahibi olma arzusunu sadece iş ve zenaat ehlinin talepleri arasında görmemek gerek. Mesela İşkodralı Mustafa Paşa?nın iki kızı ve bir oğlu bulunuyordu. Oğlu vefat edince evlenmek isteyen paşaya hanımı karşı çıkar. Bunun üzerine paşa cariye alır ve bu cariyeden iki erkek çocuğu doğar. Mithat Paşa?nın da 20 yıldır evli karısı Fatma Naime?den bir kızı bulunuyordu. Fakat paşa erkek çocuk istiyordu. Üstelik kendi Bağdad Valisi olması dolayısıyla Bağdad?da, karısı İstanbul?da bulunuyordu. Paşa Çerkes bir hanımla ikinci evliliğini yapar ve bu evlilikten 1 oğlu iki kızı dünyaya gelir.

Mahmud Esad?.. taaddüd-i zevcaat İslamiyet?de en mühim mesail-i ictimaiyeden, pek yanlış anlaşılan mebahisdendir? diyor. Mahmud Esad bu konuda kaleme aldığı eserin?Taaddüd-i zevcaat aleyhinde bulunan Avrupalıların ef?ali ve akvalini cerh etdiğini hakikat-i halde ve fiiliyatda anların dahi taaddüd-ü zevcaat erbabından olduklarını kabil-i inkar olmayacak derecede vek?ayi? ile isbat? ettiğini söylüyor.

Padişahların kurdugu "harem idaresi " yazıdan okuyanlar anlar, zevk- safa yeri degil, terbiye -edeb mekanıdır, yazıda oldugu gibi.

Batılı için taaddüd-i zevcat ne anlama geliyordu? 1316?da basılan Taaddüd-i Zevcaat adlı eserde Mahmud Esad bu konuda şöyle diyordu; Taaddüd-i zevcaat onların nazarında cürmdür, cinayetdir, hem de a?zam cinayetdendir.. ecanib nezdinde taaddüd-i zevcat İslamiyet içün bir kusurdur...?.

1908?de Osmanlı devletinde seyahat eden bir Amerikalı seyyah da değerlendirmelerinde?.. Türkiye?de çok eşlilik genel olarak sanılandan çok daha az yaygın. Kur?an erkeklerle dört kadın alma izni veriyor... ancak çok eşlilik pahalı bir kurum.. bir Türk erkeği ancak çocuk sahibi olma isteği çok güçlüyse bu masrafa girişecek ve evinin huzurunu tehlikeye atacaktır?. diyor. M. A. Ubicini de eserinde Türkiye?de çok kadınla evliliğin son derece nadir olduğunu belirtir.

Osmanlı aile araştırmaları için mühim bir kaynak: Tereke defterleri

Osmanlı toplumunda çok eşliliğin düşük oranlarda gerçekleşmesinin sebepleri üzerinde durabiliriz. Öncelikle İslam?ın aileye ilişkin düzenlemeleri çok eşliliği sınırlamıştır. Kuran-ı Kerim?de eşler arasında adalet sağlanması, yoksa tek kadınla aile hayatının sürdürülmesi tavsiye edilmektedir. Nafaka mükellefiyetinin erkeğe ait olması erkeği sınırlayan bir başka husustur. M. A. Ubicini bu konuya şöyle değinmektedir;

hep düşünmüşümdür eski erkekler 2-3 hatunla nasıl başa çıkmışlardır demekki eskiler çok sabırlı adamlarmış. Şu unutulmamalı dört evlilik eş sayısını artırmak için değil azaltmak için konmuş bi kaidedir yani ki o dönem araplar 10-15 eşe sahiptiler ve bu sayı aza indirgenmiş aşama aşama ve en sonunda tek eşliliğe teşvik edilmiştir çünkü çok eşlilik için aralarında adaletli olma şartı konmuştur

Taaddüd-i zevcaat ile ilgili tartışmaların yaşandığı dönemin şahitlerinden bir olan Bediüzzaman da batı medeniyetinin çok evliliğe bakış açısını şu şekilde tahlil ediyor. Bu tahliller taaddüd-i zevcaat müdafilerinin görüşlerine mümasil görüşlerdir;

Türkçü görüşleriyle bilinen Şemseddin Sami (1850-1904), ?Kadınlar? isimli eserinde tek eşle yetinmenin gerekçeleri üzerinde durur. Şemseddin Sami sevgi, saygı ve aşk bağlamında konuya yaklaşarak tekeşle yetinmenin daha hayırlı olacağını, ancak özel durumlarda çok evliliğe müracaat edileceğini söyler. Kadın eşlik vazifesini ifaaya güç yetiremiyorsa erkeğin taşkınlığa ve gayrımeşru yollara düşmesinin önüne geçmek için ruhsat verilmiştir. Ona göre bu bir ruhsattır tavsiye değildir.

" adalet şartı" ön planda olmakla beraber İslam, nefsi doyurma mekanizması degildir ki,3-5 karı alma meselesi haline getirsin evliliği..

Benzer özellikler Arap nüfusun yoğun olarak yaşadığı bölgeler için de geçerli olduğu söylenebilir. Zira, XIX. yüzyıl Şam ve Halep tereke defterleri incelenerek varılan sonuçlar, Şam şehir toplumu içinde monogaminin % 90 olduğunu göstermektedir.

Şeyhülislam Musa Kazım 1324 /1908?de Sırat-ı Müstakim?de yayınladığı Hürriyet-Müsavat adlı makalesinde?... şeriat- Ahmediye?nin emir buyurduğu tesettür-i nisvan, ta?addüd-i zevcat ve talak gibi meselelerine karşı ötedenberi Avrupa mehafil-i edebiye ve felsefiyesinde gösterilen hücumlara ve bu babda aleyhimizde edilen muahezelere ve hatta bu üç meseleden dolayı biz müslümanları bütün alem-i medeniyete karşı?vahşi bir kavim, zalim bir millet? diye tenıtmak üzere sarfedilen gayretleri, yazılan sözleri müdafaa etmek..?.

Adana, Amasya, Ankara, Antep, Diyarbakır, Edirne, Kayseri, Konya, Manisa, Sivas, Trabzon tereke defterleri üzerinde sondaj usulü ile yapılan bir araştırmaya göre 883 kişiden 789?u tek eşlidir(%89.35). Bunlardan 84?ü 2 kadınla (% 9.51), 10?u 3 kadınla (% 1.13) aynı anda evlilik yapmıştır. Aynı araştırma sonuçlarına göre şehirlerde birden fazla evlilik oranı % 9.27, köylerde ise bu oran % 0.3?dür. Aynı kaynak gurubunda 10.000 üzerinde incelenen tereke kayıtlarında sadece iki terekede aynı anda 4 kadınla evli kişilere rastlanılmıştır. 18. yüzyılın başlarında Kayseri?de ailelerin durumu ile alakalı bir incelemede 115 müslüman erkeğin sadece 10?u birden fazla evli olup, bunlar içerisinde bir kişi 3, diğerleri ise 2 eşle evlidir. Bu durumda birden fazla evliliğin oranı % 8.7?dir. 19. yüzyılda Kayseri?de birden fazla eşle evliliğin oranı yine aynı seviyelerde kalmıştır. Tokat?ta ise aile nüfusu ile alakalı kısmi bir çalışmada (18 tereke üzerinde) birden fazla eşle evlilik oranı yüksek gösterilmiştir.

Osmanlı demografi araştırmalarından tanıdığımız Cem Behar ile Alan Duben\'in 1880-1940 yıllarını kapsayan çalışmalarında bu istisnai özelliğin devam ettiği görülmektedir. Bu araştırma sonuçlarına göre İstanbul?da 1885?de çok evlilik oranı %.2.51, 1907?de % 2.16?dır. Enterasandır bu oran Eminönü ve Fatih?de % 1.4 iken, Beşiktaş semtinde % 3.4?e çıkmaktadır. Cem Behar?ın İstanbul?a ait diğer bir çalışmasında 1860-1930 tarihleri arasında muhtelif senelere ait verilerden kullandığı 3291 evli kişinin 3183?ü (% 96.72) tek evli, 108?i (%3.28) birden fazla kadınla evlidir.

O zamanlar sistem öyleydi. Yapacak bir şey yok. Savaş ganimeti olan kadınları köle pazarlarında satma bir sistemdi ve bunun olmadığını söyleyen adam da üç maymunu oynuyor demektir.

Onyedinci yüzyıl İstanbul\'una ait 20 şeriye sicili üzerinde yaptığımız araştırmada 2670 kişiden 1728 \'inin vefatları anında evli olduklarını tesbit ediyoruz. Bunlardan 486\'sını kadınlar, 1242\'sini erkekler oluşturmaktadır. Erkekler içerisinde 1147 kişinin 1\'er, 84 kişinin 2\'şer, 7 kişinin 3\'er, 4 kişinin ise 4 eşi bulunmaktadır. 1147 kişinin (%92.35) birer eş sahibi olması, askeri sınıf içinde tek evliliğin hakim bir durumda olduğunu gösteriyor.

"Eğer velisi olduğunuz mal sahibi yetim kızlarla evlenmekle onlara haksızlık yapmaktan korkarsanız onlarla değil hoşunuza giden başka kadınlarla iki, üç ve dörde kadar evlenebilirsiniz; şayet aralarında adaletsizlik yapmaktan korkarsanız bir tane almalısınız veya sahip olduğunuz ile yetinmelisiniz. Doğru yoldan sapmamanız için en uygunu budur".

Bursa, Ankara ve Anadolu\'nun muhtelif şehirlerine ait tereke kayıtları incelenerek varılan sonuçlar da birbirine yakındır. Şer?iye sicilleri kullanılarak yapılan bir araştırmada 16. yüzyılda Bursa?da 939 evli erkekten 22 kişi (%2.3) iki evli, 2 kişi (%0.2) üç kadınla evlidir. Dört kadınla evli yoktur. Dolayısıyla geriye kalan 915 kişi 1 kadınla evlidir (%97.5) . 17 yüzyılda ise bu oran yine Bursa için şöyledir; 1092 evli erkekten 49?u 2 evli (%4.4), 2?si 3 evli (%0.1) . H. Gerber Bursa Şer?iye sicillerinde 2000?in üzerinde erkeğin mirasçıları üzerinde yapılan bir araştırmasında ise 17. yüzyılda Bursa?da iki veya daha fazla kadınla evlilik yapan 20 kişiyi tesbit etmiştir. Çok evlilik oranı % 1?dir. Daniel Bates?in tesbitlerine göre Güneydoğu Türkmen aşiretlerinde bu oran % 3?dür.

İstanbul ve Edirne\'de bulunan askeri sınıf mensupları arasında tek eşliliğin aynı oranlarda olduğu görülürken, Ankara ve Anadolu\'nun bir kısım şehirlerinde tek eşlilik daha düşük oranda seyretmiştir. Dolayısıyla Anadolu\'da çok evliliğe daha fazla meyledildiği söylenebilir. Bursa\'da ise çoğunluğu halk kesimine ait tereke defterlerine göre tek eşliliğin oranı oldukça yüksektir.

o zamanlar imam nikahıyla üç dört evlilik yapıyorlarmış beyler ama şimdi nikahsız olarak 7-8 hanımla yaşayanların olması nereye gitmekte oldğumuzun işareti...

1917 tarihli Hukuk-ı Aile Kararnamesi komisyonuna başkanlık yapan Mahmııd Es\'ad (1855-1918) ile Cevdet Paşa\'nın kızı Fatma Aliye Hanım (1862-1936) arasında geçen poligami tartışmasında Mahmud Esad, bu tür evliliğin fuhşu önleyen iki özelliği üzerinde durur. Bunlardan birincisi kadınların, erken yaşlarda menopoza girerek fonksiyonlarının bir kısmını yitirmesi, kocalarını başka kadınlarla nikahsız yaşamalarına yol açabilir. İkincisi, kadınların erkeklerden genellikle daha erken yaşlarda ergenliğe ulaşması nedeniyle evlilik çağındaki kadın adedinin erkeklerden fazlalığı dengesizlik oluşturmaktadır. Bu da, müellife göre çokeşliliğin geçersiz olduğu toplumlarda fuhuşu artırmaktadır.

Bu ankete verilen cevaplarda son iki soruya olumsuz cevap verilmişti. İlk soruya verilen cevapların ekserisi çok eşliliğe karşıydı. İkinci soruya verilen cevaplarda ise üçte birinden azı çok evlilik konusunda istisna kabul etmiyordu. Üçte ikisinden fazlası kadını kısır olduğu tıbbi muayene ile tesbit edildiğinde ikinci kadınla evlenmeyi kabulleniyordu.

Taaddüd-i zevcaat konusunun tartışıldığı dönemlerde bu konuda geniş tahlillere giren Mahmud Esad?a göre;

başta piyer loti olmak üzere oryantalistlerin hayal dünyası sadece osmanlıda harem ve cinselliğe çalışırken günümüzde bile temcit pilavı gibi bukonunun ısıtılıp ısıtılıp gündeme getirilmesi çok ilginç

?Bir erkeğin nikahında iki kadın bulunur da aralarında adalet gözetmezse, Kıyamet Günü?nde bir tarafı felçli olarak dirilir.?.

binaler çoğaldı nihayetinde...

insanoğlu nefsiyle savaşmayı bıraktı yazık ki