evet, çok doğru... faydasız ilimden Allah'a sığınmış Rasulullah.

? Bizim şaşılacak ne halimiz var? Mağaraya nefsimizi, benliğimizi yok etmeye geldik.

?Ey insan! Dünya için orada kalacağın kadar çalış. Ahiret için de orada kalacağın kadar çalış. Allah için, O?na ihtiyacın kadar çalış. Cehenneme dayanacağın kadar da günah işle.?

Sonra İbnüssakka ölüm hastalığına yakalanınca kral ailesi onu dilenciye çevirip sokağa attılar. Eski bir tanıdığı bu acıklı halini görünce sebebini sordu. O da Hemedani hazretlerine yaptığı edepsizliği hatırlayarak: ?Bildiğin sebepten bana bulaşan bir fitnedir.? dedi. Adam, evvelce çok güzel Kur?an okuyan İbnüssakka?ya: ?Ezberinde Kur?an kalmış mı? deyince şu cevabı aldı: ?Hatırımda kalan tek ayet şudur: Kafirler zaman zaman temenni ederler ki, keşke müslüman olsalardı.? Sonunda koca alim hıristiyan olarak ölüp gitti. Kötü akıbetten Allah?a sığınırız.

ilmin faydası nefsini, dolayısıyla Rabbini bildirmesiyle geliyor olsa gerek... marifet, Rabbini bilmek ya.

Bir insanda ilim varsa ve o ilim artıyorsa, ameli de artmalıdır. Öğrendikçe tatbik lazım gelir. İmam Gazali hazretleri?El-Munkız mine?d-Dalal? isimli eserinde?Bildiğiniz ile amel ederseniz Allah size bilmediğinizi bildirir.? buyuruyor. Tasavvufi hayatın temel hükümlerindendir; kişi bildiğiyle amel ederse, Allah ona bilmediği rahmet kapılarını açar, huzuruna üstadları gönderir, dolayısıyla bilmediğini kalbine atar.

? Size hayret ettim, ondan geldim.

Seyyid Hasan Şazeli k. s. hazretleri bir arkadaşı ile bir mağaraya girdi. Gayeleri nefslerini ıslah etmekti. Ancak mağarada halvette ibadetle meşgul iken birbirbirlerine şöyle diyorlardı:

Yusuf el-Hemedani k. s. ve İbnüssakka

? Hayırdır, niye geldin?

Ebu Bekir Şibli hazretleri şöyle buyuruyor:

?Muradımıza nasıl erer, nasıl keşif ve keramet sahibi oluruz? Ulu makam ve mertebelere nasıl ulaşırız?

İlm kim vermez sana Hak'dan haber

Zayi etme ömrünü kılma nazar

KAŞİFİ

? Ben Allah?ın kullarından biriyim, ismim Abdülmelik.

Allah?a ihtiyacımızın olmadığı bir şey var mı? Nefes alıp verişimiz, gözlerimizin görmesi, kulağımızın duyması... Hep O?nun sayesinde, O?nun irade ve kudretiyle.

Güçlü bir alim olan İbnüssakka, her sahada kendisiyle ilmi münakaşalar yapanları susturabiliyor, çok da güzel söz söylüyordu. Zamanın halifesi de ilgi ve iltifat göstererek onu İstanbul?a Bizans kralına elçi olarak gönderdi. Adam orada bilgi ve konuşmalarıyla herkesin hayranlığını kazandı. Fakat kral bu yaman adamı kendilerine kazanma arzusuna düştü. Bunun için etkili bir tuzak olarak kralın kızıyla görüşme yapması sağlandı. Fettan kızla görüşünce gönlünü dağıtan İbnüssakka, onunla evlenme hevesine kapıldı. Kral ise onun İslam?dan ayrılıp Hıristiyanlığa geçmedikçe bu işin olmayacağını bildirdi. Zavallı alim aşk belasıyla Hıristiyanlığı kabul edip o kızla evlendi.

Bu sözler üzerine tevbe istiğfar ettiler. İşte, halis niyet ile o zat, bir tasavvuf büyüğü olan Hasan Şazeli hazretleri oldu.

Evliyanın büyüklerinden Yusuf el-Hemedani hazretleri (ö.535/1140) genç yaşlarında Hemedan tarafından Bağdat?a gelmiş ve meşhur Şafii fakihlerinden Ebu İshak eş-Şirazi?nin fıkıh derslerinde yer almıştı. Daha sonra da Semerkand ve İsfahan?da hadis ilminde ilerlemiş, zühd ve ibadet, riyazet ve mücahede hayatına yönelerek hidayet rehberi en üstün velilerden biri olmuştur.

? Hayır, siz mağaraya nefsinizi azdırmaya girdiniz. Ne gün evliya oluruz, ne gün gökte uçar, denizde yürürüz... Bunları konuşuyorsunuz. Mağarada olanın gayesi bu olmamalı. Ne zaman Allah?ın rızasını buluruz, Allah düşmanı nefsimizi ne zaman ıslah ederiz, kötü ahlaktan nasıl kurtulur, güzel ahlakı nasıl kazanırız?.. Amacınız işte bu olmalı. Fakat sizin gayeniz bunlar değil.

Herkesin derecesine göre ilmi ve ibadeti vardır. Dolayısıyla herkes kendini kontrol etmelidir.

Mehmet ILDIRAR

Onlar böyle konuşurken mağaranın kapısında bir ihtiyar peyda oldu. Selam verdi, aldılar. Ona kim olduğunu sordular. Şöyle cevap verdi:

?Dört yüz kadar alime hizmet ettim. Dört bin hadis ezberledim. Sonra yalnız bir tanesini seçip onunla amel ettim. Kurtuluşumun bu hadise bağlı olduğunu anladım. O hadis-i şerif de şudur:

Yetmiş yaşından sonra tekrar Bağdat?a gitmiş ve Nizamiye Medresesi?nde ders vermeye başlamıştı. Derslerine ilgisi pek fazlaydı. Bir gün İbnüssakka adıyla bilinen bir alim iyi niyet taşımayan, edeb ve nezaket dışı, saygısız bir tavır içinde bir mesele sormaya kalkmıştı. Onun inkar ve hakaret kokan bu tavrından gönlü incinen büyük veli, gerekli cevaptan sonra onu şöyle ikaz etmişti: ?Senin bu sözünden küfür kokusu seziyorum. İhtimal ki sen, İslam dini dışında kalarak ölürsün.?

Kişi abid olsa, mağaraya girse, mağara nefsini yok etmiyorsa, çirkin sıfatlardan kurtarmıyorsa ibadetinin faydası yoktur. Gayesine ulaşamaz. Demek ki alim, ilmi arttıkça kendi varlığını yok edecek. Abid, ibadeti çoğaldıkça hiçliğe, yokluğa; tevazu, vakar, merhamet ve doğruluğa erecek. Kibri ve kendini beğenmeyi terk edecek.

İnsan niçin yaratıldığının sırrını bilmeli, vazifesini idrak etmelidir. Ne kadar ilim okusa, alim olsa, yine de bütün mesele kendini bilmektir. ?Nefsini bilen Rabbni bilir.? bundan dolayı ferman edilmiştir.