mecazi anlam

okur merkezli okuma

benim içtiğim ise ömrüm.

Ali Ömer Esedoğlu / www.lamucim.com

Planların bitmeden gideceksin.

Söz?ü, doğru anlamanın önemli unsurlarını iki ana başlıkta toplayabiliriz: 1. Okuyucunun kendisiyle ilgili olanlar, 2. ?söz?ün kendisiyle ile ilgili unsurlar. Okuyanın/anlamak isteyenin kendisiyle ilgili?anlama ilkeleri?nden başlayalım.

?Sarhoş ne güzel söylüyor!

tarihsel bağlam

?İç iç, kana kana iç. Zira Ramazan gölgesi üstüne düştü.? Yani Ramazan?da içemeyeceksin, demek istiyordu.

Söz?ü, önyargılarından arınarak okumak. Okunacak her söz?ü, söz?e ve söz?ün sahibine yönelik önyargılardan sıyrılarak okumak. Hiçbir kişi, kurum, din, mezhep, meşrep, cemaat, cemiyet, tarikat ve ekolün okunacak söze yönelik olumlu/olumsuz etki ve telkinlerinden etkilenip peşinen aklamadan ve ya peşinen karalamadan okumak.

metin merkezli okuma

evet öyle..

Bunun yanı sıra neyi,

Malımı veremem, bırakıp gideceksin...

deyimsel anlam

Canımı veremem, alacaklar...

sarhoşun sözü bile adama ibret verir.

yan anlam

Okunan, anlamaya çalışılan?söz?ün doğru anlaşılmasında?söz?ün kendisiyle de ilgili faktörler vardır. Ki bu faktörler daha teknik faktörlerdir ve detaylandırılması gerekmektedir. Ancak olabildiğince özetlemeye çalışarak paylaşacağım onları da. Başlayalım.

Ölüm gölgesi ise üzerimde.

Onun içtiği içki,

Ramazan-ı şerif geldiği zaman ayyaşın biri hem içiyor hem de şu şarkıyı söylüyordu:

Allah Teala bir adama anlayış verirse,

Söz?ü içerdiği özellik-genellik ilkesi çerçevesinde anlamak. Özel durumlar için söylenmiş sözün genel-geçer olmama ihtimali yüksektir. Bireyi hedefleyen bir sözü topluma doğrultursanız sözün bağlamını atlamışsınız demektir.

mefhum

Çoluk çocuğun ne olacak?

Ben gaşetle ömrümü içiyorum.

Söz?ü, doğru anlamaya niyetli olmak, herhalde ilk sırada yer almalı. Yanlış anlamak için yapılan okumayı baştan mahkum etmiştik zaten: Çarpıtmak?

parçacı okuma

Söz?ü, kastedilen anlamıyla anlamak. Mecazen söylenmiş/yazılmış sözü gerçek anlamıyla alırsanız, biraz dil çalışmanız önerilir. Ya da sembolik bir ifadeyi gerçekmiş gibi okumak gibi. Mübalağalı bir anlatımı da olduğu gibi alıp mübalağaya düşmemek gerekir. Kullanılan deyimlerin ifade ettiği manayı da bilerek okumak anlama çabası iddianızı ve anlama yetinizi güçlü kılar. Örnekleri çoğaltamak mümkün tabii?

Unutmayın, ?önce SÖZ vardı?

Bir imam efendi camiden çıkmış, evine gidiyordu. Sarhoşun şarkısını duydu.

ibarenin delaleti,

İnsan dünyaya ibretle bakmalı.

Sarhoşa da bakılsa ibret vardır.

oooo mirim hoşgelmişsen adını görünce bi selam edek dedim, yazmama sünnetimi ihlal ederek :)))

kime veremediğini de bilmeli.

SÖZÜ DOSDOĞRU ANLAMA/MA

HADİ SİZE HAYIRLI GECELER...

bütüncül okuma

a. Tabii Delalet

işaretin delaleti

Okumanın/anlamanın akademik unvanlar, dinsel sıfatlar ve tarihsel/toplumsal?makam?larla ilgisi her zaman yoktur. Her zaman yoktur dedim, çünkü daha iyi anlamaya yönelik çabaların sonucu olarak kazanılmış ünvanların ve doğuştan gelen anlama yetisinin güçlü oluşundan kaynaklanan?ün?lerin ve sahiplerinin hakkını yemek istemem. Buradaki itirazım anlaşılmıştır sanırım.

nassın delaleti,

Söz?ü, söylendiği zamanı göz önünde bulundururak okumak. Söylendiği/yazıldığı gün ifade ettği anlamı yakalamak için biraz tarih bilmek gerekecek elbet. Bugün için yanlış ve gereksiz olabilecek bir söz söylendiği zamanın hakikati olabilir.

Tarihsel ve ya aktüel bir?söz?ü doğru anlamamızı sağlayacak yöntemler neler olabilir. Aynı söz?ü farklı, bazen zıt şekilde anlamak ve yorumlamak, yazarın ve ya hatibin amacı tam da bu değilse! açıklanmaya muhtaç değil midir? Söz konusu olan herkesin kendinden bir şeyler bulabileceği bir şiir, resim ya da şarkı da değil. Kaldı ki bunlarda bile herkesin kendine göre aldığı/kattığı dışında, ortak/ortalama bir tema genellikle olur. O halde nedir Ali?ye ince bir çubuk, Veli?ye spagetti gibi görünen.

öznel okuma

Söz?ü söylendiği dildeki çağrışımıyla anlamak. Zira aynı sözün sizin dilinizdeki karşılığının?ruh dünyası? az ya da çok farklı olabilir. Bütünlük ilkesi işletilirse hedeflenen anlam yakalanabilir.

dilsel bağlam

terimsel anlam

Söz?ü, söylendiği mekan/sosyal çevre bağlamında anlamak. Hangi olguların hakim olduğu çevrede/ye söylenmiştir söz. Ankara?da söylenmiş sözü Diyarbakır?da işitmek kulağı tırmalıyorsa Konya?da okşayabilir.

ne için,

Söz?ü; şu üstad, falan hoca, meşhur profesörler bile şöyle anlamış, ben daha mı iyi bileceğim, onlardan iyi mi anlayacağım?türü beleşçi kasılmalara da girmeden okumak. Okunacak söz?ün sahibinin isminde de öyle cafcaflı ünvanlar/sıfatlar aramadan okumak. Unutmamalı ki; etkileri en fazla bir-iki asır süren ideolojilerin ve bazı ruhani/felsefi fikirlerin kurucuları/taşıyıcıları ekonomist, sosyolog, profesör, üstad, şeyh, pir?iken, insanlık tarihine kesintisiz bir şekilde mührünü vuran söz?lerin sahipleri olan peygamberler ise sıradan çobanlar, marangozlar, esirler ve?yetim?lerdi.

mantuk

1. Lafzi delalet

nesnel okuma

Hasılı kelam anlamak ciddi bir çaba ister. Anlama derdi güdünüz güçlüyse zevke dönüşecek bu çaba, tersi durumda boşa çekilmiş kürek adedince yorulmuş olmanızı sağlamaktan öte bir mana ifade etmez. Her?söz?ün bir bağlamı vardır. Yine her?söz?ün bütüncül bağlamı içindeki yeridir onu?söz? yapan. Bağlamından koparılmış söz vücuttan koparılmış her bir organ gibidir. Bu organ baş olsa bile havada kalır. ?söz?lerin sırdaşı olamıyorsak bari katili olmayalım. Söz emanettir; kendisine ihanet edeni alçaltan, sadık kalanı yücelten bir emanet.

Söz?ü, kullanıldığı?anlam? çerçevesinde anlamak. Kelimeler, sahibinin elindeki Legolardır. Hangisini nereye yerleştireceği konusunda inisiyatif sahibidir. Aynı kelimeyi aynı cümlede başkası farklı bir yere oturtabilir. Burada kelimeye giydirilmek istenen elbise bir üst paragrafta belirttiğim?bütünlük? kriteri göz önünde tutulursa maksadın anlaşılmasını sağlar. Parlamenterlerin mecliste yaptıkları konuşmalar yargı dışıdır ve buna?kürsü dokunulmazlığı? denir. Burada da?söz? dokunulmazlığı vardır. Okuyucuya düşen yargılamak değil anlamaya çalışmaktır.

?söz?ü, bağlamı içinde okumayla ilgili akademik/bilimsel bir çalışmaya niyetim olmadığı gibi buna yeterli bir eleman da değilim. Maksadım konuya dair görüşlerimi bu yazıyla toparlayıp paylaşmak. Söz?ü dosdoğru anlamanın gayreti içinde olmaya çalışmak.

Yazılı ve ya sözlü bir ifadeyi/önermeyi/yargıyı farklı anlamanın niyet açısından iki türünden/sebebinden bahsedilebilir : bilinçli olarak farklı anlama ve bilmeden farklı anlama . Birinci tür anlama doğal olarak konumuz dışıdır. Çünkü ortada kötü niyet vardır. Zaten amacımız da anlamada niyet çeşitleri değil, söz?ü dosdoğru anlama yöntemleridir.

Ecel gelmeden sen de dünyayı ganimet bil...? diyerek ayrıldı ordan...

ilk anlam

Yeter ki insan ibret almasını bilmeli.

b. Akli Delalet

ANLAM YA DAİR HAMİŞ/ANAHTAR KAVRAMLAR:)

yazar merkezli okuma

Söz?ü, bütünlüğü içinde okumak. Cımbızlamadan, parçalamadan okumak. Kelimeleri cümle btününde, cümleyi paragraf bütününde, paragrafı bölüm bütününde, bölümü başlık bütününde, başlığı fasıl bütününde, fasılı kitap/eser bütünüde okumak. Bir cümleyi ve ya paragrafı öncesi ve sonrasıyla okumak. Okuma sırasında bu örgüyü hep muhafaza etmek.

Söz?ü, Ali Şeriati?nin?İnsanın Dört Zindanı? adlı kitabında saydığı zindanların dışından okumak. Yaşadığı tarihsel, toplumsal, iklimsel ve?iç?sel zindanlardan firar ederek okumak. Bulunulan zaman ve zemine?uygunluk? endişelerini aşarak okumak. Diğer taraftan sırf aykırılık olsun, dikkat çeksin diye?iç?sel zindanın telkinlerinden kaçarak okumak.

iktizanın delaleti

2. Lafzi Olmayan Delalet

c. Vazi Delalet