Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün Diyarbakır gezisi sırasında "Cumhurbaşkanlığı himayesi"ne alındığı duyurulan 'sur'lar için bir müjdeli haber de UNESCO'dan geldi.

Surları savunmanın bir nesnesi olarak yükselirken; yazıtlar ve motifler ise, bu kültürlerin kimliklerini ve sanatsal düzeylerini bir mesaj olarak çağlar ötesine taşıyan ve?kimlik kartı? sayabileceğimiz birer simgedir. Adeta silahın yada savunma gücünün önüne geçerler.

Jane kezeba xwe dibihizim,

Li navbera Amede,

Li asimane bajer digere,

Keçe tuncik-hine ketine ser riya,

Amed min dide ser singa xwe...

"Ünlü sanat tarihçi Gabriel, Diyarbakır surları için; ?Tek başına bir yazıtlar müzesi sayılabilir? diyor. Kalenin ilk yapılış tarihi bilinmemektedir. Ancak MS 349 yılında Roma İmparatoru 2. Constantinus tarafından genişletilerek bazı kısımlarının onarıldığı bilinmektedir.

Amed digri bi denge xwe ye hur hur...

isa carek din dımre lı Golgota,

Diyarbakır surlarının kuruluş tarihi bilinmemesine rağmen, MS 349 yılında Roma İmparatorlarından 2. Constantinus zamanında kentin etrafının surlarla çevrilerek kalenin güçlendirildiği biliniyor.

Surlar üzerinde yer alan yazıtlar, Diyarbakır?ın Roma İmparatorluğu?ndan Osmanlı İmparatorluğu?na kadar olan tarihsel sürecinin belgelerini sunuyor. Yazıtlarla birlikte surlarda yer alan kabartmalar, her dönemin estetik anlayışını ortaya koyuyor.

İçkale?ye eklenerek genişleyen Dışkale surlarına ilk taşların 346-349 yıllarında Roma İmparatoru II. Constantinus döneminde konulduğu tahmin ediliyor. Daha sonra bölgeye egemen olan Bizanslı, Abbasili, Mervanlı, Selçuklu, Artuklu, İnallı, Nisanlı, Eyyübi, Akkoyunlu ve Osmanlılar; Romalıların koyduğu taşların üzerine yeni?taşlar? koymuşlarsa da, kültürlerin birbirinin üzerinde yükselmesi Diyarbakır surlarının temel mimari karekterini bozmamıştır. Ancak her kültür, surlara kendi kimliğini nakşetmeyi ihmal etmemiştir. Özellikle burçlar üzerinde yer alan değişik dillerdeki yapım ve onarım belgeleri olan yazıtlar ve güneş, yıldız, çift başlı kartal, aslan, kaplan, boğa, at, akrep gibi evrenden ve doğadan öykünülen kabartma motifler ve kültürlerin?düş?lerinin?taş?lara nakşedilmesidir.

gerçi haklılar zaten bi şekilde kürtlere ait tarih yok edilmeli mantığındalar, hasankeyfi biz yok ediyoruz d. bakır surlarıda kendi kendine yok oluyor zaten...

teşekkürler paylaşım için, faydalandık...

Winda dibim di beserubiniya deme de,

Mina arteşen belav bune dimeşim bajare xwe,

malesef diyarbakırda sur denince de bu akla gelmesi istenirdi ama başka şeyler geliyor :S

suriçi nde çalışan arkadaşlarımın yalancısıyım. yoksa neden unesco listesine alınmış bir tarih hakkında böyle konuşayım?!?

yaşadığımız şehirde senin bildiğin ama kimsenin bilmediği ne varmış?

Gul hişk dibin,

Barane hundıre min herikin Dijle,

Di nav demsala pencemin de,

Biriné dile min xwin dibe niha,

Bajare Bekesiye

Surlar yüzyıllar boyunca Diyarbakır?a kanat germiş, onu çepeçevre sarmış-sarmalamış, koruması altına almıştır. Geçmişin geleceğe aktarılmasını sağlamıştır. Tarihi geleceğe bağlayan?açık hava müzesi? dir adeta.

Hecheciken stu-xwar nefi dibin ji Amed e...

Xewne me firiyan ji deste me,

Koter tev çun ji bajar,

Li wan kuçe u kolana,

İxanet di laşe min de cih digire,

Di qefilim di Tebaxe de...

Xeyale miroveki rih spi,

MÖ 3000 yıllarında Hurrilerden başlayarak Osmanlılara kadar uzanan yoğun tarihi döneminde Diyarbakır?da bırakılan eserlerin başında kalkan balığı şeklini andıran ve kenti çepeçevre kuşatan surların geldiğini belirten Arıtürk, "Surlar eskilik bakımından dünyada ilk sırada yer alıyor" dedi.

İstanbul'un tarihi mekanları bildiğimizi sanırız, oysa bilmediğimiz ne çok yer vardır.

Türkiye'mizin dünya kültür mirasları arasındaki nadide eserlerinden bir tanesi. Gezilip görülmesi gerekir.

Derler ki dünyanın gelmiş geçmiş en uzun surları Çin Seddi?dir. İkincisi Antakya?da, üçüncüsü İstanbul?da, dördüncüsü Diyarbakır?dadır. Oysa onların çoğu Diyarbakır Surlarının gölgesinde kalır. Diyarbakır surların diğerlerinde olmayan bir çok üstünlüğü vardır. Çünkü o surların hiçbiri bu denli yüksek ve heybetli değildir; hiç biri yazıtları ve burçlarıyla bu denli zengin ve görkemli değildir.

Çin Seddi'nden sonra en uzun sur

Önemli burçların hemen hepsi Türk İslam yazıtlarıyla doludur. Kalede ana yönlere açılan 4 kapı bulunmaktadır. Yaklaşık 5 kilometre uzunluğundaki surların yüksekliği 12 metre, genişliği ise 3-5 metre arasında değişmektedir. Surlardaki 82 adet burc ise 2-3 katlı olup savunma amacıyla yapılmıştır."

Yapısının sağlamlığı, taşıdığı yazıt, kabartma ve şekillerle dikkati çeken surlarda 12 değişik dönemin yazıtlarını okumanın mümkün olduğunu ifade eden Arıtürk, şöyle dedi:

Dış kalenin kuzeydoğu köşesinde, ayrı bir sur ile çevrili iç kale bulunuyor. İç kalede, Virantepe diye adlandırılan tepe üzerinde gerçekleştirilen kazılarda, 13. yüzyılın başına ait bir Artuklu Sarayı ortaya çıkarıldı.

Amed ji xwe fedi dıke...

Min karesata xwe barkiri,

?Surlar üzerindeki kabartmalar, burçların mimari biçimi başlı başına ayrı bir konudur. Savunma kadar belki de savunmadan önce, güzel görünüm birinci planda gelmektedir.?

Diyarbakır Surları, şehri çepeçevre kuşatması ve sahip olduğu 82 burçla yaşam alanı olarak kullanıldığından, Çin Seddi?nden sonra en uzun sur olarak kabul ediliyor.

Di piran re derbasdibim,

Diyarbakır surları UNESCO'nun ön listesinde

"Dış Kale" ve "İç Kale" olmak üzere 2 ana kısımdan meydana gelen surların uzunluğu 5 kilometreden fazla olan Dış Kalesi, kuzeyde Dağ Kapı, batıda Urfa Kapı, güneyde Mardin Kapı ve doğuda Yeni Kapı olmak üzere 4 kapı ile dışarıya açılıyor.

anlat da bizde bilelim

Anadolu'nun çoğu yerini bilmeyiz bile. Bazılarının sadece adını anarız, aslını bilmeyiz.

Destexwe direji kale xwe dikim,

Prof. Dr. Metin SÖZEN.

Ve, Diyarbakır?da Sur demek; ?taş?la, ?düş?ün; ?geçmiş?le?gelecek?in iç içe geçmesi demektir. Kaynakwh webhatti.com:

Xwe diavejim hembeza Amed é...

Tava ser esre edi naşewitine,

Diyarbakır surları Dünya Kültürel Miras ön listesine alındı. Diyarbakır Valisi Mustafa Toprak, "Umuyorum surlar en kısa sürede Dünya Kültürel Miras listesine alınır." dedi. Tarihi surlar ve İçkale'de çok önemli kültürel tabiat varlıklarının olduğunu hatırlatan Toprak, bir alan yönetim sistemi kurarak listeye girmek için çalışmalar yürüteceklerini dile getiriyor. Toprak, "Bir turizm markası olacağız, bu, sadece Diyarbakır adına değil, tüm ülkemiz ve dünya adına bir marka şehir oluşturmanın önemini ortaya çıkaracak." diye konuşuyor. Bu arada tarihi surların gecekondudan kurtarılarak gün ışığına çıkarılması amacıyla Alipaşa- Lalabey ve Suriçi mahallelerinde yapımı tamamlanan 217 konut sahiplerine teslim edildi.

Bekesiyamin li pişta min,

ne geliyormuş akla?

İl Kültür ve Turizm Müdürü Tevfik Arıtürk, AA muhabirine yaptığı açıklamada, 26 uygarlığa beşiklik eden Diyarbakır kentinin yaklaşık 10 bin yıllık geçmişe sahip olduğunu ve tarihin her döneminde büyük uygarlıkların kültürel ve ekonomik hareketlerinin merkezi olarak kabul edildiğini söyledi.

Dünyanın en uzun seddine Çin Seddi deriz; ama ondan sonrası neresi desek, kaç kişi bu forumdan önce Diyarbakır Surları diye cevap verebilirdi? Bunu da kendimize soralım.

Bı xemginiya çave xwe,

Üzerinde yükseldiği bazalt platonun şekline kurulmuş olan ve tepeden bakıldığında bir kalkan balığına benzeyen Dışkale, çağlar boyunca yönetim merkezi olarak işlev üstlenen İçkale ile ahenkli bir biçimde oluşturur. Günümüze ulaşan Diyarbakır surlarının uzunluğu yaklaşık olarak 5.5 km?dir ve 1700?e ve 1300 metrelik bir alanı kuşatır. Surlar üzerindeki 82 burç bedenleri birbirine; dört ana kapı ise eski Diyarbakır?ı dünyanın dört bir yanına bağlar.

bu kültürel önem nedense d. bakır dışına çıkmıyor

Dijle cemed girtiye,

Diyarbakır denilince surlar gelir akla... Surlar denilince Diyarbakır...

Prof. Dr. Metin SÖZEN. in yazısı diyarbakır surlarının kültürel önemini güzel bir şekilde ifade ediyor.

teşekkür ederiz.