Öncelikle söylemek gerekir ki, aynı Sunnilerde olduğu gibi Aleviler de hetorejen bir topluluk, yani çeşitlilik arz eden bir topluluk.

Farklı muameleyi açar mısınız?

dalga geçer gibi.

o tepeye sağlam adam üç satte yaya çıkamıyor o zaman yol falan yok ha.

Siz yaptığınız araştırma sonucunda Alevilere yönelik ayrımcılık olduğunu ve bunu giderek de artmakta olduğunu ortaya koydunuz?

Hamdolsun bu ulkede magdur olacaksa bu ancak Turbanli kardeslerimiz olabilir, ondan baskasi magdur olmaz, olamaz.

Proje 4 Mart 2009?da başladı, 18 ay sürdü.

Çalışmada, ?Alevi yurttaşların maruz kaldıkları sistematik ayrımcılık uygulamalarını ifşa etmek, toplum ve kamu nezdinde ayrımcılığa ilişkin farkındalığı artırmak ve eşit yurttaşlık mücadelesine hız kazandırmak için veri toplandığı? vurgulanıyor. Çalışmada, ?Aleviler kendilerini nasıl tanımlıyorlar?, ?Kime güveniyorlar?, ?Ayrımcılık arttı mı?, ?Alevi açılımı başarılı olacak mı? gibi soruların çarpıcı yanıtları ortaya çıkıyor. Yrd. Doç. Aykan Erdemir, çalışmasını ve sonuçlarını VATAN okurlarına detaylarıyla anlattı...

Sınavı geçtim mülakatta alınmadım

Çalışma 258 mülakat, 1672 de internet tabanlı olarak gerçekleştirildi.

Muhafazakar seçkinler hem siyaseti hem de toplumsal yaşamı şekillendirmede belirleyici. Bu statükocu seçkinler bürokraside etkin. Diyanet İşleri Başkanlığı?nın, Milli Eğitim Bakanlığı?nın ve İlahiyat Fakülteleri?nin reformların önünü tıkayan tavrında görebiliyoruz. Medyada, cemaatlerde ve mahallelerde de etkin.

ona kızmıyorum bu akılı bunlara kim veriyorsa insanları kim yanlış tanıtıyorsa allah onların belasını versin allah onlara lanet etsin.

kaymakamlık sınavlarında niye alevileri almıyorsunuz dedim niye alalım ne hakları var diye şaka ile karışık için döktü adam.

Çalışma, 14 ilde; Adıyaman, Amasya, Ankara, Aydın, Bursa, Erzincan, Gaziantep, Isparta, İstanbul, İzmir, Kars, Mersin, Sivas, Zonguldak?da yapıldı.

okurlarmı gerçekleri mümkünmü

Geleneksel anlamıyla tıkanmıştı ve kırdan kente göçle taliplerden kopmuştu. Kentlerde Aleviliği yeniden toparlayan, canlandıran ve örgütleyen, eğitimli talipler oldu. ve dedelere de yeniden bir alan açan, onlara görev veren bu talipler oldu.

birer ikişer görevden aldılar.

Ne yazık ki ayrımcılık yoğunlaşarak devam ediyor. Çünkü 2010?daki siyasi ortamla 1950?deki siyasi ortam farklı. Bugün artık muhafazakarlık daha da güçlü, daha da muktedir. Ayrımcı uygulamaları sürdürenler arkalarında devlet gücünü hissediyorlar.

öyle bir örnek varki divriğide selçuklular döneminde yapılan şimdi ulu cami diye adlandırılan ULU CEM EVİ var her şeyi ile muhteşem ayakta tam bir şah eser. koruma altında.

eserler geldimi bilmiyorum.

(İstanbul, erkek, Tokat doğumlu, 38-47 yaş, evli, özelde işçi)

Din dersini çok şikayet etmiyorum

Çocuğum din dersi görüyor. Çocuklara ders olarak cami hocasına gidip şunu şunun sorun öğrenin diyor öğretmen. Ben de çok şikayet edemiyorum. Çocuğum daha çok göz altında olacak diye korkuyorum. Herkes şikayetçi ama şikayet etmiyorlar. Bu yüzden olumsuz bir şey yaşamaktansa ödevleri internetten yapıp göderiyoruz.

aleviler olmasaydı bu ülke ne müslüman olurdu nede türk kalırdı.

İnanç ayrımcılığının giderilmesi yönünde Aleviler ne istiyor, çözüm önerileri neler?

Farklı muamele derken elbette pozitif ayrımcılığı kastetmiyorum. Hayatı daha zor kılan dışlama, aşağılama, horlama gibi ayrımcılık demek istiyorum. Hayatın her aşamasında bazı kapılar Aleviler?e kapalı.

ama ülkücü kesimede şöyla lansedildi onlar kominist rejim istiyor.

Dedelerin etkisi artıyor mu azalıyor mu?

MAğdur olduğunu iddaa edenler iyi okusun!

Evet. 24 Kasım 2009?da basın açıklamasıyla, Hükümetin Ayrımcılıkla Mücadele ve Eşitlik Kurulu kanun tasarısına katkı verme talebimiz dile getirildi. Ne yazık ki Hükümet, Paris ilkelerini ihlal etti ve sivil toplum kuruluşlarını dikkate almadı. Bir kez daha katılımcılığa ve yönetişim anlayışına ne kadar uzak olduğunu gösterdi...

O zaman niye olmuyor?

Avrupa Birliği-Demokrasi ve İnsan Hakları Aracı?nın desteklediği, ?Ayrımcılıkla Mücadele ve Eşitlik İçin Hareketlenme? projesi kapsamında gerçekleştirilen araştırmada, 258 kişiye yüz yüze, 1672 kişiye internet yoluyla?kendilerini nasıl tanımladığı? sorusu yöneltildi.

Ankete katılanların yarısından fazlası, son 5 yılda?ayrımcılığın? arttığı görüşünde... 4 Alevi yurttaştan da 3?ü son bir yıl içinde birden fazla ayrımcılığa maruz kaldığını söylüyor...

Çocuğum zorla din dersine girmesin

Boğaziçi Üniversitesi öğretim üyelerinden Hakan Yılmaz?ın benimle paylaştığı çarpıcı bir saptaması var: ?Türkiye?de toplumsal baskı o kadar yaygın ki, insanlar kimliklerini saklıyor. Saklayınca da ayrımcılık mağduru olma ihtimali azalıyor.? Yani paradoksal bir durum var. Türkiye?de toplumsal ve siyasal baskı yoğunlaştıkça, ayrımcılığın görünürlüğü azalıyor. Aleviler içinse saklanmak çok da kolay değil. İnsanların isimlerinden, köylerinden, inanç pratiklerinden kimlikleri anlaşılabiliyor. Türkiye?de pek çok mülakatta?Memleket neresi? diye soruluyor. ?Erzincan? derseniz?Hangi ilçesi? diye devam edecekler ve nihayet?Hangi köy? diye soracaklar. Türkiye?de Alevi-Sünni karışık yaşayan köylerin sayısı çok az. Köy zaten insanların mezhebini kodlayan bir bilgidir. Cuma namazına gidip gitmeme, orucu tutup tutmama da ayrımcılığa yol açabiliyor. Alevilerin yanı sıra bazı Sünniler de namaz ya da oruç üzerinden ayrımcılığa maruz kalıyor. Ama genelde Aleviler için durum daha zor. Örneğin Alevi köyünde yaşayanlar için zorla cami yaptırılması, yol, su, elektrik gibi hizmetlerin aksatılması, muhtarların vali ve kaymakam baskısı altında kalması, camisiz köylere hoparlörler takılıp merkezi sistemle ezan okutulması ve bu hoparlörlerin muhtara zimmetlenmesi gibi uygulamalar var. Bunlar işkenceye dönüşmüş durumda. Alevilere sistematik şekilde travma yaşatılmakta. Cenazesi kaldırılmıyor...

Peki neden çözülemiyor?

YARIN:

Doğru. Halbuki dünyadaki tüm inanç toplulukları, aynı Sunnilerde de olduğu gibi çeşitlilik arzeder. ?Aleviler kendilerini nasıl tanımlıyor? araştırmasından çıkan birinci tepsit bu. Gerek inançları, gerek adlandırma biçimleri farklı.

Ramazanda çay ocağı kapatılıyor

ben yıllarca ısrarımı sürdürdüm. o nuh dedi peygamber demedi.

?Önce Aleviler kendi içinde anlaşsın, ondan sonra biz onların taleplerini yerine getirelim? deniliyor. Ve bu sürekli gündeme getiriliyor.

Hem kadın hem dini ayrımcılık var

kendisi alevi anne babadan doğma yani alevi diyorlar adına.

İNANÇ TEMELLİ AYRIMCILIK: 10 Alevi yurttaştan 9?u?Türkiye?de inanç temelli ayrımcılığın çok veya oldukça yaygın? olduğunu belirtti. Aleviler, din ya da inanç ayrımcılığının yanısıra etnik köken, cinsiyet, cinsel yönelim, engellilik ve yaş nedeniyle de ayrımcılığa uğradıklarını ifade ettiler. Alevilerin yarıdan fazlası son bir yıl içinde inançları nedeniyle ayrımcılığa maruz kaldığını bildirdiler.

Hayır, Alevilik açısından bu bir sorun değil. Çünkü Alevi öğretisinde şöyle bir yaklaşım vardır; ?Yol bir, sürek binbir?. Yani Alevilerin yolu birdir, fakat bunun binbir farklı tezahürü olabilir, binbir farklı yanı olabilir. Konuya Alevi öğretisi içinden bakıp bu çeşitliliği anlamak gerekir.

ÇOKLU AYRIMCILIK: 5 Alevi yurttaştan 4?ü Türkiye?de çoklu ayrımcılığın yaygın olduğunu belirtti.

18 ay süren bir çalışma

0- kan ve veya trombosit lazım ilgileneler mesaj

alevilere ne dendi kominizim gelince eşit yurttaş olacaksını.

bak dedim adam işni hakkı ile yapıyorsa sizde ayrımcılık yapıp bu insanları almıyorsanız yarın cenabı allah nasıl hesap vereceksiniz dedim.

Ayrımcılık sadece davranış olarak mı karşılarına çıkıyor?

neyse gelelim mevzuya. defalarca ve ısrarla cem evi yapalım koca ilçede nufusun %80 i alevi denenlerden oluşuyor.

Kaç ilde yapıldı?

Bir zamanlar Güney Afrika?da da?Apartheid? sistemini savunan bir kısım ırkçı beyaz, ?bu ülkenin ve devletin sahibi biziz, siyahlar yerlerini bilsinler? anlayışındaydı.

Aleviler mahalle baskısı görüyor mu?

Bu durumlara büyük şehirlerde de rastlanıyor mu, yoksa taşrada mı daha çok?

Ve de camiye geldiği, namaz kıldığı, oruç tuttuğu, kısaca Sünni gibi yaşadığı sürece tahammül edilebilir bir grup. Ne zaman ki kırdan kente göçle birlikte Aleviler kentlerde görünür olmaya başladılar, ticarette etkin oldular, Alevi gibi yaşamak istediler, 70?lerin katliamları geldi. Elbette bu katliamların farklı sebepleri vardı. Biri, Aleviler?in eşit yurttaş olarak yaşama talepleriydi, muhafazakarların kendilerine biçtiği?tahammül edilecek ikinci sınıf yurttaş? konumunu reddetmeleriydi. Türkiye?nin asıl büyük çoğunluğu eşit yurttaş olarak yaşamak isteyen, temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınmasını isteyen, çağdaş demokrasiyi isteyen, hukuk devleti talep eden kesimdir.

13 yıldır Aleviler üzerinde çalışan, ?Türkiye?de Alevi olmak? araştırmasını yapan Yrd. Doç. Aykan Erdemir, anketin sonuçlarını VATAN?a şöyle yorumladı.

Bu farklılıklar devletten beklentilerde de çeşitlilik, ayrım yaratıyor mu?

oraya atanan hocalar halıları ve paha biçilemeyen tarihi eserleri çalıp yurt dışına sattılar. köşelikler bir kaç yıl yatıp çıktılar.

AYRIMCILIK ARTIYOR: Alevilerin yarıdan fazlası inanç, etnik kimlik, cinsel yönelim ve cinsiyet temelli ayrımcılığın son 5 yıl içinde daha da yaygınlaştığını belirtti. 5 yıl öncesi durumlarıyla bugünkü durumu karşılaştırılmaları istenen Aleviler, ?ayrımcılık artıyor? tespitinde bulundu.

Aslında genel kanı bu çeşitliliğin Alevi toplumunda olduğudur?

baktılarki millet yemiyor iki yüzlü davranışı almışlar okula çok acaip bir durum özgürlük sada bana diyenler demokrasiden söz edemezler

?Çeşitlilik engel gibi sunuluyor?

Bir ilgi çekici tespit de araştırmadaki mezarlıktakı ayrımcılık?

TÜRKİYE?DE ALEVİ OLMAK

Böyle bir koalisyon mu oluşturuldu?

ANKETE KATILANLAR

Nasıl?

Ne zaman yapıldı araştırma?

Proje 4 Mart 2009?da başladı, 18 ay sürdü. Şu anda proje sonuçlarının sunuşlar ve yayınlar aracılığıyla kamuoyuyla paylaşımı aşamasındayız.

zor zanaat

Araştırmanızda?Alevilerin ayrımcılığa maruz kaldığı?nı belirttiği yerler olarak, apartman, site, mezarlık, sokaklar yer alıyor. Buradalarda nasıl ayrımcılıkla karşı karşıya kalıyorlar?

amerikam ajanlarının aldığı ilk emirlarden biri.

?Getirmeyin cenazenizi, işte siz camiye namaz kılmaya gelmiyorsunuz ölünüzü niye getiriyorsunuz. Getirmeyin biz istemiyoruz?. Halen de bu var. Mesela sela cemevinde okunmuyor, camide okunuyor. Biz camiye anons veriyoruz. Diyorlar ki?falan kişi ölmüş cenazesi yarın saat ikide, evinde kaldırılacak?. Cemevinde demiyor, söylemiyor. Benim nenem vefat etmişti bundan iki sene önce, babam gitti adam demiş ki?ben evinden diyecem?. Babam demiş ki?sen evinde diyecen bu kadar kişi eve gelecek bir daha cemevine gidecek, evimizle cemevi ters yönde. Cemevi deyin?. ?Yok, ben cemevinin adını ağzıma almam? deyince, babam?o zaman sela okuma ben istemiyorum? demiş.?

Bu bir sorun teşkil ediyor mu?

ücretli ücretsiz görüşülür izmir bozyaka için

Bu proje aslında Avrupa Komisyonu Demokrasi ve İnsan Hakları Aracı çerçevesinde alınan bir destekle yürütülen ikinci ayrımcılık çalışmamız. Daha önce de yine Hacı Bektaş Veli Anadolu Kültür Vakfı Araştırmalar Koordinatörü Cahit Korkmaz?ın yürütücülüğünde Alevi sivil toplum kuruluşlarının gözlemleme ve savunuculuk kapasitelerini geliştirmeye yönelik bir proje hayata geçirmiştik. İlk projedeki amacımız, Türkiye?de ayrımcılıkla mücadele ile ilgili farkındalık yaratmak ve yaratıcı mücadele yöntemleri geliştirmekti. O proje bize Aleviler?in Türkiye?de maruz kaldığı ayrımcılığın nesnel verilerle belgelenmesi gereksinimi olduğunu göstermişti. Türkiye?de Alevi yurttaşlara yönelik inanç temelli ayrımcılığın ne kadar yaygın olduğunu görmek istiyorduk. Eurobarometer denilen ve her yıl tüm AB ülkelerinde yapılan bir anket var. Eurobarometer Türkiye?de de uygulanmasına rağmen ayrımcılıkla ilgili anket yapılmazdı. Biz bunun önemli bir eksiklik olduğunu düşündük. Kendi kısıtlı olanaklarımızla da olsa en azından Alevi yurttaşlar açısından ayrımcılığı araştıralım dedik.

Hayır ama bu çeşitlilik Türkiye?de Alevilerin hak ve özgürlüklerinin verilmemesine gerekçe olarak gösteriliyor.

Evet. Ve dolayısıyla Alevilik içinde gücün dağılımı değişiyor. Eskiden dedeler daha etkin ve güçlü konumdayken, bugün artık dedeler, talipler sayesinde sorumlu noktadalar. Görev yapabiliyorlar. Bu şu demek oluyor, dedeler güçlerini Alevi örgütlerinden alırken, Alevi örgütlerindeki talipler de inançsal otoritelerini dedelerden alıyor. Yani karşılıklı bir bağımlılık ilişkisi. Bu yüzden de Aleviliğin içindeki çeşitlilik daha da arttı diyebiliriz. Dolayasıyla Alevilikteki durum çok anlaşılmaz bir durum değil. Bu çeşitlilik Aleviliğin mevcut sosyolojik yapısının sonucu.

Hangi konularda ayrımcılık var?

şimdi onları tanımıyorlar.

Koalisyon çalışmaya devam edecek mi?

İkincisi, Alevilerin bir kısmı, Aleviliği bir inanç ya da din olarak sunarken, az da olsa bir kısmı için bu bir kültür, felsefe, yaşam biçimi. Yani onlar için Alevilik inancın da dışında bir anlam taşıyor. Daha doğrusu inanç dışı anlamlar taşıyabiliyor.

Siz bu görüşe katılıyor musunuz?

Ankete katılanlar ayrımcılık konusunda ne diyor?

ARKADAŞLIK: Araştırma, eşcinsel, Roman, engelli ya da farklı etnik kökenden arkadaş sahibi olan Aleviler?in oranının Türkiye ortalamasının çok üzerinde olduğunu ortaya koydu.

Anlayis bu, bu ulkede...

Dedelik neden zayıflamıştı?

denize düşen yılana sarılır misali onların çoğuda bu akıma gitti.

ben divriğide iken oranın belediye başkanı ile çok samimi olduğumdan amca diye hitap ederdim.

1996 yılında lisanüstü eğitimime başladığım günden bugüne Alevilik üzerine araştırmalar yürütüyorum. Doktora tezim de Türkiye?deki Alevi örgütlenmesi üzerine. Mezhep temelli ayrımcılığın Türkiye?nin en temel toplumsal sorunlarından biri olduğunu düşündüm hep.

Ankete katılanların yüzde 9.3?ü kendilerini?Alevi Müslüman? olarak görüyor. Bu oran da intirnette yüzde 6.7?ye düşüyor. Bazıları da inanç kimliklerini?Alevi Müslüman?, ?Alevi İslam?, ?Caferi?, ?Nusayri?, ?Tahtacı? olarak ifade ediyor. Bir kısım Aleviler, Aleviliği kültürel bir olgu olarak kabul etmediklerini belirtip, kendilerini bu anlamda?dini yok?, ?dinsiz?, ?agnostik? olarak tanımladı.

Aleviler ikiye ayrılır, bir dedeler vardır, inanç hizmeti veren, bir de talipler vardır, inanç hizmetlerini alanlar. Son dönemde Türkiye?de bir talip devrimi yaşandı. Yani Alevi talipler artık inancı belirlemede en az dedeler kadar etkin.

Yrd. Doç. Aykan Erdemir, Alevilerin kendini tanımlamalarını şöyle yorumluyor: Sünnilerde olduğu gibi Aleviler de hetorejen bir topluluk, yani çeşitlilik arz ediyor. Alevilerin bir kısmı, Aleviliği bir inanç ya da din olarak sunarken, küçük bir kısmı için yaşam biçimi. Kendilerini farklı şekilde adlandırıyorlar.

Düzenin sürmesini istemeyen?güçlü grup? siyasette etkili mi? Bu yüzden mi gerekli adımlar atılamıyor?

Alevilere yönelik ayrımcılık araştırması fikri nasıl ortaya çıktı?

Hükümetin Alevi açılımı konusunda tartışmalar sürerken, EIDHR ?nin desteğiyle?Ayrımcılıkla Mücadele ve Eşitlik için Hareketlenme? başlıklı proje kapsamında?Türkiye?de Alevi olmak? araştırması yapıldı

bize gelen dayre başkanı vallahi bir elli bir ellibeş boylarında kendini ispata çalışan aciz biri.

Büyük şehirlerde de var. Ali Yaman, Diyanet İşleri Başkanlığı?nın 50?li yıllardaki bir iç yazışmasını buldu. Başkanlık, müftülüklere diyor ki, ?Alevi cenazelerini kaldırmıyorsunuz. Kaldırın.?

Mesela devlet camilere ücretsiz su veriyor, cami yapımında yardımcı oluyor ama bizlere yönelik yapılmıyor. Mesela ülke gelirinin asker, milli savunmaya yapılan ödeneğin, Diyanet İşlerine kat kat fazlası yapılıyor. Bu da sadece camilere yönelik oluyor yani. Sünni vatandaşlara yönelik oluyor. Yani bize yönelik olmuyor. Bu konuda ayrımcılığa uğruyorum.?

Açılım politikası sorunları çözer mi

Cemevinde neden sela okunmuyor?

İkinci tespit nedir?

Aleviler?e karşı ayrımcılık hayatın her alanında. Gerek kamu sektöründe olsun, gerek özel sektörde olsun... İstihdam, eğitim, sağlık, belediye hizmetlerine erişim, askerlik hizmeti olsun hayatın her alanında inançları, kimlikleri farklı olduğu için diğer yurttaşlardan farklı muamele görüyorlar.

Kaç kişiyle görüşüldü?

Ben mağdurum.

AYRIMCILIĞA TANIK OLMA: Yüz yüze yapılan ankette, katılanların yüzde 89?u, yani 10 Alevi yurttaştan 9?u son bir yıl içinde diğer insanların ayrımcılığa maruz kalmasına tanık olduğunu anlattı.

Sünni kesim, Alevilerin özellikle din konusundaki talepleri yerine gelirse rahatsız mı olur?

Girdiğim bütün yazılı sınavları verdim ama mülakatta elendim kpss derecem olmasına rağmen

Kamu kurumunda çalıştığımız için genelde kadrolaşma anlamında ayrımcılık yaşıyoruz. Kendi ideolojik yapılanmalarını, kendi insanlarını, belirli kadrolar belirli yerlere veriliyor. Bizlere durumumuz, kadromuz, eğitimimiz, çalışmamız, liyakatimiz uygun olduğu halde herhangi bir görev verilmiyor. Onun haricinde örneğin Ramazan ayında bizim yemekhanemiz, çay ocaklarımız kapatılıyor.

algılayış bu diyelim

ulu cem evinin adı kanunu sultan süleymen dömeninde değiştiriliyor ve minare eklenerek cami adı veriliyor. kaynaklar sabir isteyen araştırır.

tarihi ve kendini inkar ediyorlar.

10 Alevi?den 9?u?İnanç ayrımcılığı var? diyor

Kendilerini farklı şekilde adlandırıyorlar; Tahtacı, kızılbaş gibi... Farklı adlandırma biçimleri, bize şunu gösteriyor, Aleviliğin, Diyanet İşleri Başkanlığı gibi çok merkezileşmiş, kurumsallaşmış bir yapısı yok. Dolayısıyla da gerek geleneksel farklılıklar, gerek yöresel farklılıklar, farklı adlandırma biçimleri olarak karşımıza çıkıyor.

Hayır. Çünkü Türkiye?de Aleviler çok farklı farklı olsa da, hepsinin ortak bir talebi var; eşit yurttaş olmak. Hiçbir Alevi grupu yok ki Türkiye?de biz üçüncü sınıf vatandaş olalım desin, hiçbir Alevi grubu yok ki biz temel hak ve özgürlüklerimizi istemiyoruz desin. Dolayısıyla ayrıntılara takılmamak gerekir. Elbette ayrıntılarda farklılıklar olabilir. Fakat benzeri farklılık Sunnilikte de, Şiilikte de mevcut. Dediğim gibi bu durum Alevilikte ne yazık ki onlara haklarını vermemek için kullanılan bir bahane.

Cuma namazı olduğu zaman ayrımcılığa maruz kalıyorsun veya kurban kesildiği zaman veya başka bir şey olduğu zaman seni ayırt edebiliyor insanlar. Özellikle Sivas?ta... Sivas?ta esnaflık yapmak, bir kadın olarak, tekrar tekrar maruz kalıyorsun. Hem kadın olmaktan hem de dini olarak ayrımcılığa maruz kalıyoruz. Bırakın Sivas?ı, kendi mahallende bile her zaman olmasa da bunu yaşıyorsun.?

Bunu nasıl anlıyoruz?

Yrd. Doç. Aykan Erdemir yaptığı araştırma, Alevilere yönelik ayrımcılığın 5 yılda arttığını ortaya koyuyor. Ankete katılan 10 Alevi?den 9?u?Türkiye?de inanç temelli ayrımcılğın çok ve yaygın? oldğu görüşünde. İşte anketten çıkan ilginç tespitler:

yok zaten biz işini yapmasına bakarız canım sende ne alevisi ne sünnisi yok öyle şey dedi ama adamın zihniyetini ben anladım gitti.

yav hep sünnilermi engel sanıyorsunuz cem evlerine.

Peki Türkiye?de Aleviler kendilerini nasıl tanımlıyorlar?

İLK bölümünü dün yayımladığımız?Türkiye?de Alevi Olmak? araştırmasını Yrd. Doç. Aykan Erdemir yaptı. Araştırma, 14 ilde; Adıyaman, Amasya, Ankara, Aydın, Bursa, Erzincan, Gaziantep, Isparta, İstanbul, İzmir, Kars, Mersin, Sivas, Zonguldak?da yapıldı. 258 mülakat, 1672 de internet tabanlı olarak gerçekleştirildi. 4 Mart?ta başlayan çalışma 18 ay sürdü. Dün yayımladığımız bölümde çalışmasını yorumlayan Yrd. Doç. Aykan Erdemir, Alevilerin kendini tanımlamalarını şöyle yorumladı: Sünnilerde olduğu gibi Aleviler de heterojen bir topluluk, yani çeşitlilik arz ediyor. Alevilerin bir kısmı Aleviliği bir inanç ya da din olarak sunarken, az da olsa bir kısmı için bu bir kültür, felsefe, yaşam biçimi. Onlar için Alevilik inancın da dışında bir anlam taşıyor. Kendilerini farklı şekilde adlandırıyorlar. Ortak talepleri, eşit yurttaş olmak.

Yani dedelik kurumu talipler sayesinde canlandı?

Alevilik?te geleneksel olarak dedeler çok etkindir, özellikle inancın içeriğini belirlemede, tanımlamada etkindirler. Fakat artık benim?Talip devrimi? dediğim bu durum yaşanıyor.

yav bu adamlar geçmişini bilmiyor inkarcı çoğuda statikoyu korumak için yapıyor.

böyle somut gerçeklere kulak tıkayanlar kendilerine gelince mangalda kül bırakmıyorlar.

Türkiye?de din-devlet işleri söz konusu olduğunda buna müdahale etmekten kaçınıyor. Mevcut ayrımcı düzeni değiştirmekten, temel hak ve özgürlükleri egemen kılacak bir yapıyı kurmaktan kaçınıyor. Neden? Çünkü seçmen baskısından korkuyor. ?Acaba muhafazakar tabanı kaybeder miyim? korkusuyla hareket ediyor.

Adım atılamıyor çünkü...

Hayatın her aşamasında Alevilere kapılar kapalı. Bu açıkça dile getirilmiyor, satırarası hissettiriliyor. Alevi yurttaşlar vali, rektör olmadıkça, orduda yükselmediği sürece tahammül ediliyor. Ve de Sünni gibi yaşadığı sürece tahammül edilen bir grup...

bak neler var afferin sana

Şule TÜRKER / VATAN

neyse inşallah bundan sonra akılları başlarına gelirde cem evinin kıymetini anlarlar umarım.

alevileri asimile edin çünki onlar Türk örf ve adetlerini hala sürdürüyorlar.

Evet, örneğin cenazesi kaldırılmayan Aleviler var. Alevi cenazesi zor bir cenazedir. Selası okunmuyor, hoca?Dirisi gelmedi, ölüsü de gelmesin? diyor. Hepsi yaşanmış örnekler.

Hayır, daha da önemlisi sistematik nefret söylemleri var. ?Mum söndü yaparlar?, ?Ana bacı tanımazlar?, ?Abdest almazlar?, ?Ayak bastığı tarlada ekin bitmez? gibi... Bıçak yarası geçiyor ama dil yarası geçmiyor.

Nedir bu?

Bu şaşırtıcı bir tespit mi?

Neden böyle düşünüyorsunuz?

esento can

sırıttı onlar zaten inanmıyorki niye alalım.

yok ya vallaha sen aleviysen ben alevileri yanlış tanımışım.

dememize rağmen bizi Hüseyin Gazi erenlerin türbesinin olduğu yere yönlendirdi.

Çünkü artık talipler, Alevi vakıf ve derneklerinde yönetici. Çünkü artık talipler Alevilikle ilgili kitaplar yazıyor ve medyada artık taliplerin sesini duyuyoruz. Dolayısıyla dini otorite daha şehre yayıldığı, merkezi olmadığı için çok farklı Alevilik tanımları ve çerçeveleri ortaya çıkıyor. Dedelik kurumu 70 ve 80?li yıllarda zayıflamıştı. 1990?lı yıllarla birlikte dedeliğin yeniden güçlenmesi, talip devriminin sonucunda gerçekleşti. 90?larda Aleviliği canlandıran Alevi dernek ve vakıfları oldu. Ve dedelerin kentlerde yeniden taliplerle buluşmasını ve cemevlerinde hizmet vermesini, örgüt yöneticisi talipler sağladı.

Çok da şaşırtıcı değil. Bugün biliyoruz ki Yahudilik de buna benzer alt gruplar barındırmakta. Daha süküler Yahudiler mevcut ki bunlar Yahudiliği, bir kültür, felsefe olarak algılıyor, yani onlar için din boyutu ağır değil.

allah soracak bu muaviye zihniyetina yakındır bir eba müslim daha gelecek galiba.

Araştırmadan bu konuda çıkan başka sonuç var mı?

Dedelerin etkisi azalıyor

50?li yıllar diyorsunuz, yani o zamandan bu zamana değişen bir şey yok mu?

Neden Aleviler?

Aslında projenin saha araştırması bir ay sürdü. 2009 yılı Temmuz ve Ağustos aylarında 14 ilde uygulandı. Hemen sonrasında da internet anketi gerçekleştirildi. Ama proje yalnızca bir veri toplama projesi değildi, aynı zamanda ayrımcılıkla yaratıcı mücadele yöntemleri geliştirme amacıyla ayrımcılık karşıtı bir koalisyon oluşturma projesiydi. Araştırmamızın verileri de Türkiye?de ilk defa 40 örgütün katıldığı ayrımcılık karşıtı koalisyonun oluşturulması için kullanıldı. Hacı Bektaş Veli Anadolu Kültür Vakfı binasında, insan hakları örgütlerini, engelli örgütlerini, cinsel yönelim örgütlerini, inanç örgütlerini, etnik kimlik örgütlerini, kadın örgütlerini ve sendikaları biraraya getirdik. Projemizin merkezinde çoklu ayrımcılıkla ortak mücadele kavramı var. Biliyoruz ki insanlar yalnızca inançları nedeniyle ayrımcılığa uğramazlar. Aslında hepimiz gündelik hayatta farklı kimliklerimiz nedeniyle çoklu ayrımcılığa uğruyoruz. Bununla tek tek mücadele etmek mümkün değil. Kısacası ya hep beraber, ya hiç birimiz...

noldu şimdi tozu yok ortada. koca ilçe boşaltıldı bilerek. bu gün divriği nufusuna kayıtlı 550 bin insan gurbet ellerde. resmi kaynaktan aldığım bilgi bu nufusunu dışarıya aldıranlar bu sayıya dahil değil.

Ben bunun büyük bir yanılsama olduğunu düşünüyorum. Bence Türkiye?deki temel bölünme, Sünniler ve Aleviler şeklinde değil. Toplumun büyük bir kesimi, Türkiye?nin çağdaş bir demokrasi olmasını istiyor. Yani herkesin temel hak ve özgürlüklere sahip olmasını, herkesin inanç özgürlüğü olmasını istiyor. Ancak diğer taraftan azımsanmayacak bir kesim, Anayasa?nın nitelikleri belli olmasına rağmen, Türkiye laik demokratik sosyal bir hukuk devleti olmasına rağmen, şöyle bir kanı içinde, ?Burası bir Sünni cumhuriyet. Burada bizim sözümüz geçer. Aleviler yerini bilsin.?

içişlerinde görev yaptığımda bir kaç alevi vardı vali vali yardımcısı dayre başkanı.

Bugüne kadar üç kez toplandık. Israrla şunu dile getirdik: Türkiye?de insan hakları ve ayrımcılıkla mücadele söz konusu olduğunda AB?nin ve Avrupa Konseyi?nin ilkeleri çerçevesinde biz de sürecin parçası olmak istiyoruz. Fakat ne yazık ki Türkiye?de?ülkeye komünizm gerekiyorsa onu da biz getiririz? anlayışı hala egemen. Hükümet, ?insan hakları gerekiyorsa onu da devlet yapar, topluma seyretmek düşer? anlayışında. Umarım koalisyonumuz devam eder. Umarım gün gelir hükümet, savunuculuk yapan örgütleri dinler.

bende dedimki bak saçmaladın şimdi başkan bende aleviyim.

Ne kadar sürdü?

ayrıca burası ile olan anılarımı yazmıştım. 750 yıl kırılmayan sülüet imam hatip yanına yapılınca saldırıya uğrayıp kırıldı.

ben cumaya gidiyorum ya beni sünni sanıyormuş.

Alevilik?te de?çeşitlilik? var

Yrd. Doç. Erdemir, çalışmasının?ayrımcılık?la ilgili sonuçlarını şöyle anlattı:

Çözüm için siyasi irade gerekir. Siyasi irade isterse bu işi bir ayda çözer. Nasıl çözebilir? Bütün dünyada temel hak ve özgürlüklere ilişkin ilkeler çok açıktır. İnanç özgürlüğünün pazarlığı olmaz. Çözümsüzlüğün temel nedeni sağ muhafazakar politikalar. Türkiye?de sağ politikacıların temel algısı şu: ?Türkiye?de Sünni muhafazakar bir tabanı var ve bu taban benden mevcut ayrımcı düzeni devam ettirmemi istiyor?. Aslında elimizde mütedeyyin Sünnilerin ayrımcı uygulamaların sürmesini istediğine ilişkin hiçbir kanıt yok. Ama sağ politikacılar yine de risk almak istemiyor. Mevcut düzeni koruma kaygısındalar. Bugün Erdoğan kendisini bir devrimci olarak görüyor. Statükonun karşısında toplumu ve devleti dönüştüren bir lider olduğunu düşünüyor. Ama aslında kendisi bir statükocu.

Temel mesele, Türkiye?de eşit yurttaşlık anlayışına geçilmesini istemeyen kesimin günümüzde, bürokraside, siyasette, medyada ve ekonomide çok güçlü olmasıdır. İkincisi de bu kesimin?bu düzen değişmez? fikrini toplumun geniş kesimlerine dayatabilmesidir. Türkiye?de sağ muhafazakar seçkinler çok hegomonik bir grup. Görece küçük bir topluluk olmalarına rağmen gündemi ve rotayı belirleyebilen bir kesim. Bugün Türkiye?de azınsanmayacak sayıda Sünni şunu düşünüyor olabilir, ?Evet, eşit yurttaşlık olsa ne iyi olur, ama zor...?

Camiye su var cemevine yok

Demek oluyor, dedeler güçlerini Alevi örgütlerinden alırken, Alevi örgütlerindeki talipler de inançsal otoritelerini dedelerden alıyor. Yani karşılıklı bir bağımlılık ilişkisi. Bu yüzden de Aleviliğin içindeki çeşitlilik daha da arttı diyebiliriz. Dolayasıyla Alevilikteki durum çok anlaşılmaz bir durum değil. Bu çeşitlilik Aleviliğin mevcut sosyolojik yapısının sonucu.

Herkes yerini bilsin

tıpkı macarlar gibi asimile olup yok olurdu allahtan korkmaz kuldan utanmazlar osmanlıyı kuranda yücelten üç kıtaya yayanda bektaşiler.

! Aha da nedeni! Kimse mağdur edebiyatı yapmasın. Baksın görsünler esas mağdur olan kim!

Türkiye?de de bazı muhafazakarların şöyle bir yaklaşımı var, ?Bu ülke bizim, devlet bizim, Diyanet bizim, Milli Eğitim bizim. Elbette biz Musevilere, Hristiyanlara, Alevilere hoşgörüyle bakabiliriz, tahammül edebiliriz, ama herkes yerini bilsin.? Tabii bu açık açık dile getirilemiyor her zaman. Zımnen ifade ediliyor, satır aralarında hissettiriliyor. Alevi yurttaşlar, vali olmadığı sürece, yüksek yargı üyesi olmadığı sürece, orduda yükselmediği sürece, rektör olmadığı sürece, ticarette etkin yere gelmediği sürece, tahammül edilebilir bir grup.

sora nemi oldu katliyamlar.

AYRIMCILIK DENEYİMİ: Araştırmaya katılan 4 Alevi yurttaştan 3?ü son bir yıl içinde değişik zeminlerde bir ya da birden fazla ayrımcılığa şahsen maruz kaldığını ya da rahatsız edildiğini söyledi.

Alevilerin en önemli talebi, eşit yurttaşlık. Türkiye?de bütün yurttaşların kimlikleri ne olursa olsun eşit olmasını, devletin herkesin temel hak ve özgürlüklerine saygı duymasını istiyorlar. Bu Aleviler için ne demektir? Aleviler, inançlarını yaşamakta, açıklamakta ya da açıklamamakta özgür olacaklardır. Cemevleri ibadethane olarak tanınacaktır. Hiçbir devlet memuru kalkıp?Cemevi cümbüşevidir? ya da?Cemevi caminin alternatifi olamaz? diyemeyecektir. Alevi çocukları zorunlu din derslerinde Sünni ibadeti yapmaya zorlanamayacaktır. Atama ve yükseltmelerde mezhep ayrımcılığı yapılmayacak, liyakat belirleyici olacaktır... Kolaylıkla yerine getirilebilecek talepler. Bunlar için ne çalıştaya, akademik bir çalışmaya gerek var...

ALEVİ KOMŞU: Alevi yurttaşlar farklı inançtan, farklı etnik kökenden, engelli veya Roman komşuya sahip olmaktan herhangi bir rahatsızlık duymadıklarını ifade etti.

bunların ağa babaları geçmişte ingilizlerdi şimdide amerikalılar.

geçen gün türbanı protesto edenleri okula almadılar onlar madur olunca madurda ötekiler ne oluyor.

'Sınavı geçtim, mülakatta alınmadım'

Yüz yüze görüşülenlerin yüzde 37?si kendilerini?Alevi? olarak tanımladı. Bu oran internet üzerinden yüzde 35.9?a iniyor. Ankete katılanların yüzde 28.7?si ise?Alevi-Bektaşiyim? diyor. Bu oran internette yüzde 20?ye iniyor.

anlayış bu değil

Çok keskin. Avrupa?da görünen en keskin, sistematik ve de gittikçe derinleşen bir ayrımcılık bulduk.

?Alevi bir kızımız, bu kızımız üniversite mezunu. Metropol bir şehirde yaşıyoruz, metropol bir şehirde, Büyükşehir Belediye Başkanlığı memur alımı yapıyor. Ordaki mülakatta sorulan soruları geçin, nereli olduğundan tutun, ismine, soy ismine dahil dikkat edilip ve enteresan bir şekilde, birebir onun kendi ağzından dinledim, üç ilahi okuması isteniyor. Sınavları geçiyor, mülakatta ilahi söylenmesi isteniyor. O da?ilahi bilmiyorum? diyor. ?Biz söylemiştik? diyorlar, üç tane ilahi söyleyeceksiniz? diye. ?İlahi bilmiyorum? diyor. ?O zaman işe alınmıyorsunuz? diyorlar.

Eğer din eğitimi vereceksem ben veririm çocuğuma. Devletin bana zorla din dersi vermesini istemiyorum. Sünnileştirmeye, islamlaştırmaya yönelik kitaplar. Araya Alevilikle ilgili bir şeyler serpiştiriyorlar, tamamen kendilerinin istediği bir Alevilik. Benim istediğim Aleviliği yansıtmıyor. Osman Eğri Aleviliciliği diyoruz biz buna. Alevilikle ilgili hiç bir kültür yok. Sadece Aleviliği sünnileştirmeye yönelik, Aleviler de namaz kılsın, Aleviler de oruç tutsun gibi. Amasya, erkek, devlet memuru)

18 ay uzun bir süre değil mi?

Alevi Kültür Dernekleri ve Alevi Enstitüsü?nden Cahit Korkmaz?ın proje direktörü olduğu çalışmanın araştırma koordinatörlüğünü Yrd. Doç. Aykan Erdemir yaptı. Proje konsorsiyumu ise Alevi Kültür Dernekleri, ODTÜ Sosyoloji bölümü, Hacı Bektaş Veli Anadolu Kültür Vakfı ve Alevi Enstitüsü?nden oluşuyor. Yrd. Doç. Erdemir?in yürüttüğü projenin amacının, ?18 yaş üstü Alevi yurttaşların yaşamlarında karşılaştıkları her türlü ayrımcılık, dışlanmışlık, engelleme, ötekileştirme ve nefret söylemlerini ortaya koymak? olarak belirtiliyor.