Fakat beni dostça karşılasalar

20 yıldan daha uzun bir süre yad illerde dolaşması, yoksulluk ve yaşamı için korku çekmesi İbn Sina?nın sağlığını tüketti.1034 yılında ağır bir şekilde hastalandı. Binlerce kişinin sağlıklarını sağlayan büyük hekim, kendi hastalığı karşısında çaresiz kalmıştı. Yaşamının son saatlerinde bile insanları düşünen İbn Sina varını yoğunu yoksullara dağıttı. Artık sevdiği işi yürütemeyeceği için üzgün olan büyük hekim, bilinci tam açık olarak son nefesini verdiği anda şunları dedi:

Çağrı İLTER

Aslında ne güzel olduğunu görürlerdi.

Şüphesiz büyük hekim felsefenin gelişiminde de rol oynadı. Felsefeye bakış açısı İbn Sina?ya, o çağın felsefe sorunlarının yazarı olan ve yanılmaz sayılan Aristo?dan sonra?İkinci öğretmen? adını kazandırmıştı. İbn Sina?nın hemen hemen tıp alanındaki bütün yapıtları felsefeyle sıkı bağlı olup onu karakterize etmişti. Büyük hekimin bu dönemlerinin çoğu seyahatlerde ve zindanlarda geçmesine rağmen 300?e yakın bu alanda eser yazmıştır ama maalesef bu kitapların günümüze gelmemesiyle birlikte sadece birkaçının önsözü mevcuttur. 250'yi aşkın yapıtının başlıcası olan?Kanun? felsefenin temel yapıtı sayılarak, uzun yıllar boyunca pek çok üniversitede okutulmuştur. Büyük hekimin bize dek ulaşmış olan felsefi mirası şimdiye kadar tam olarak öğrenilememiştir. İbn Sina yalnız olağanüstü bir bilgin ve hekim değildi aynı zamanda bilimi herkesin anlayabileceği biçime sokmuş ve üstün ozansal yeteneğini de göstermiştir.

İşte ozan İbn Sina böyleydi. Ozansal ruh durumu bilim yaratıcılığıyla iç içe girmişti. Rubaileri onun iç dünyasını önüne serdiği için sevmişti ve her zaman insanların alın yazısı onu heyecanlandırmıştı. Uzun yıllar her alanda çalışmış olması, ömrünün tamamına yakınını ilim için harcamış olması, birçok eserlere imza atmış olmasıyla? Büyük hekim? ünvanını fazlasıyla hak etmiştir ibn Sina. Ve son yıllarını şu sözleri ile açıklıyor bilgin; Büyünce hiçbir şehir beni içine almaz oldu. Değer kazanınca beni alacak müşteri çıkmaz oldu.?

Buradan yola çıkarak böyle bir bilim değil, dünya adamı hakkında bilgi sahibi olabilmek, doğum ve ölüm yeri, eserleri bakımından ibn sina?yı kendilerinden sayan ülkelerin gözünden ayrı ayrı bakmaktan geçer.

Son sözünü söyleyerek 18 haziran 1037 de hemedan?da mide hastalığından ölen İbn Sina?nın anıt kabri bugün hala aynı şehirde bulunmaktadır.

Ama yalnız ölümden başka bütün düğümleri çözdüm.

güzel başlık. tıbbın KANUN unu yazmıştır-evett.

Evrenin bütün zorluklarını çözdüm.

Bugün hala Paris Üniversitesi?nin tıp fakültesi öğrencileri St. Germain Bulvarı yanındaki büyük konferans salonunda toplandıklarında, bir Müslüman doktorun duvara asılı büyük boy portresiyle karşılaşırlar. Bu portre, İbn-i Sina?ya aittir.

Yeryüzünde insan severliğin en kusursuz temsilcilerinden biri olan Ebu Ali Hasan B. Abdullah B. Sina batı kaynaklarında ki adıyla Avicenna günümüzden 1000 yılı aşkın zaman önce yaşamış bir bilim adamıydı. Kendisine doğu bilginleri Eş şeyh arrais yeni başkan ünvanını vermişlerdi. Belh?li olan babası Abdullah, Sina olan babasının adını oğluna vermişti. Yani bu durumda Sina büyük babasının adıydı. İbn Sina babasının buhara ya gelip orada zamanın sasani hükümetinin hizmetine girmesiyle ki miladi 980 tarihine denk düşen o sırada İbn Sina?da orada dünya?ya gelmiştir. Olağanüstü bir zeka sahibi olduğu için daha 10 yaşındayken Kur?an-ı Kerim'i ezberledi. 18 yaşında çağının bütün ilimlerini öğrendi. 16 yaşındayken pratik hekimliğe başlayan İbni Sina, resmi saray doktorluğu da yapmıştır. Gençlik yıllarının hemen hemen tamamını bu şehirde geçiren İbn Sina, ilk eserlerini de bu şehir de meydana getirmiştir. Doğduğu yerin kendi ilimi için çok önemli olduğunu daha sonra söyleyecek olan İbn Sina 20?li yaşların sonuna kadar bu şehirde yaşamıştır. Buhara kenti 10. yy orta asyasında Semerkand ve Belh gibi önemli şehirlerden biriydi. İbn Sina çok önemli çalışmalarıyla bu şehirde çağdaşları olan olağanüstü ozan Rudeki, şehname şiirinin ozanı olan Ebul Kasım Firdevsi, filozof Nasır Farabi, astronom matematikçi ve ozan Ömer B. İbrahim Nişapuri Hayyam ile birlikte 10. yy orta asyanın ünlü bilginleri arasındaki yerini almıştır. İbn Sina başlıca tıp, felsefe, edebiyat dallarında olmak üzere birçok alanda çalışmaları olan gerçek bir ansiklipedistti. Ancak kendisini dünya çapında bir bilim adamı yapacak çalışmalarını tıp alanında uygulamıştır. Kendisine verilen hekimler sultanı ünvanını da bu alanda kazanmıştır. Onun yaşadığı çağda Hipokrat büyük bir otorite sayılırdı, bu sebeple İbn Sina da Hipokrat?ın yaratıcı mirasını ve Galen Aristo gibi filozofların çalışmalarını derinlemesine kavramıştı. Kendisi klasik yapıtları inceleyip öğrenmekle yetinmedi, onları kendi araştırmaları ile de derinleştirdi. Aristoteles felsefesini ve metafiziğini öğrenip, hastalanan Buhara prensini iyileştirince (997) saray kütüphanesinden yararlanma olanağına kavuştu. Bu olanak onun ilk ciddi çalışmasını yapması sağladı. Tıp alanındaki bu çalışmasının neticesinde daha genç yaşta insan bedeninde üç çeşit durum kaydetti. Birincisi;sağlık, bütün fonksiyonların sağlam ve tam olmasıydı, İkincisi;hastalık, yukarıdakinin aksi olan durumdu, Üçüncüsü;yukarıdakilerin ortası olan durumdu. Bu da ne sağlık ne de hastalık durumuydu, daha çok yaşlılar da ve iyileşmeye yüz tutmuş çocuklarda görülürdü. İbn Sina?nın düşüncesine göre iyileştirmede üç temel anın çok önemi vardı; bunlar rejim, ilaçla tedavi ve vandoz, sülük, kan alma gibi işlemlerdi. İbn Sina?ya göre Galen ve Hipokrat?ın tersine, kan alma işlemi sırasında bedenin sağlam bir yerinden toplar damarı kesmek doğru bir tedaviydi. Böylelikle hasta organ zedelenmekten korunmuş olurdu ki bugünde modern tıpta aynı method kullanılmaktadır.

İbn-i Sina?nın Kanun adlı eseri 12. yüzyılda Latince?ye çevrildi ve Batı tıp aleminde bir patlama tesiri yaptı. Roma?nın Galen?i de, ilimde eriştikleri mükemmeliği ve çağın Fransa?sının en meşhur tıp fakülteleri olan Montpellier ve Lauvain Üniversiteleri?nin temel kitabı Kanun oldu. Durum 17. yüzyılın ortalarına kadar böyle devam etti ve İbn-i Sina, 700 yıl Avrupa?nın tıp hocası oldu. Altı yüzyıl önce Paris Tıp Fakültesi?nin kütüphanesinde bulunan 9 ana kitabın en başında İbn-i Sina?nın Kanun?u yer almıştır.

İbn Sina 55 yaşlarına kadar birçok alanda vermiş olduğu eserler dışında ölümüne en yakın olan eserleri de bu alandaydı. Bu alandaki başarısı aslında ironik bir şekilde o zamanın gerici Müslüman din adamlarından onu öldürecekleri tehtidini almasıyla ve gerici din adamlarının İbn Sina?nın dinden sapmış olduğunu her yere ilan etmesiyle ortaya çıkmıştır. Yaratıcılığa susamamış, bilime sevgi duymayan kişilerin arasında büyük hekim son zamanlarında yabancı ve yalnız kalmıştır. İşte İbn Sina bu durumunu şu rubaisiyle açıklamıştır:

avicenne

İbn Sina çoğu kez rubailerinde felsefi düşüncelerine yer veriyor sonsuz yaşantı ve ölüm üzerinde sıksık duruyordu. Dörtlüklerinin birinde bunu şöyle açıklıyor:

Doğumunun üzerinden 1000 yılı aşkın bir zaman geçmişken bile, Unesco?nun öncülüğüyle bütün dünyada kutlanan İbn sina, bugün hala bütün büyük ilim adamlarının paylaştığı bir talihi ne yazık sürdürüyor. Köyler, kasabalar, kentler, bölgeler ve nihayetinde de ülkeler ellerine geçirdikleri şu yada bu gerekçeye sımsıkı sarılarak?o bizimdi? yarışmasına katılıyorlar. Kökenleri hakkında tam anlamıyla bilgi sahibi olmadığımız çoğu orta çağ alimleri gibi ibn sina?yı da sahiplenmeye birçok ülke talip olmuştur. Bu büyük bilgin şu şekilde bazı basit sebeplerle sahipleniliyor; Şöyle ki:Buhara yakınlarında ki bir Türk köyü olan afşane de doğduğu için Türkler, eserlerini o dönemin bilim ve kültür dili olan Arapçayla yazdığı için Araplar, farsça bazı risaleleri bulunduğu için İranlılar, ve hayrettir ki Sovyet sosyalist zamanında doğduğu yer olan Buhara?nın o zamanki Rusya sınırları içerisinde olduğu için de Ruslar, Onu kendilerine mal etmenin ve bu yolla onun haklı şöhretine ve başarılarına ortak olmanın gayreti içindedirler.

Cehennemden zuhalın başucuna dek

Tıp alanında bunun gibi birçok çalışmasını Buhara?da gerçekleştiren İbn Sina, kendisine hekimler sultanı denilmesinin hakkını Sultan Mahmud?un Rey?i işgal edeceği haberinin duyulup 1015 yılında Hemedan?a göç etmesiyle kazanacaktır. İbn Sina?nın Hemedan?da yaşadığı dönem en verimli çalışmalarını yaptığı dönem olmuştur. O sıralarda 35 yaşında olan bilginin yapmış olduğu fizik, matematik çalışmaları her zaman tıp alanındaki çalışmalarının gölgesinde kalmıştır. Ün?ü gittikçe artan İbn Sina gündüzleri sarayda emirin yanında görev yapmış, geceleri de 18. yy?da bir çok dile çevirilecek olan Kitap El-Şifa?yı yazmaya başlamıştır.?Eğer ki Hipokrat?tan daha uzakta bir şey görüyorsam, bu onun omuzları üzerinde durduğum içindir? sözüyle gayet mütevazi bir tavırla ilim yapan İbn Sina Buhara?da başladığı ve Hemedan?da bitirdiği en temel yapıtını hekimliğe vermiştir. Yorulmak bilmeyen gözlemler, çağdaş yapıtları incede inceye öğrenmekle geçirdiği yıllarını, tam 17 dile çevrilen YASA kitabına harcamıştı. Orta çağın hekimlik biliminde temel ansiklopedi olan YASA, beş büyük ciltten oluşmuştur. Birinci kitap hastalığın nedenleri hastalığın özü gibi hekimlik teorisi üzerineydi, ikinci kitap basit ilaçlar ve onların etkileri üzerineydi, üçüncü kitap zatürre dizanteri gibi bazı hastalıklar ve onların tedavileri üzerineydi, dördüncü kitap çıkık kırık ödem kangren gibi sorunları inceliyordu ve beşinci kitapta zehir ve panzehir üzerineydi. İbn Sina?nın tıp alanındaki ileri görüşünü şu sözüyle anlayabiliriz; Her hastalığı yapan bir kurttur. Yazık ki onu görecek elimizde alet yoktur. 1000 yıl öncesinden Mikroskop?u işaret eden büyük hekim, kendisine bugünkü şöhretini getiren, Dünyaca kabul gören? şifa ve yasa?eserlerinden sonra daha çok felsefe ve edebiyat alanlarında çalışmalara yöneldi.

Evet? o bizimdi? yarışmasında anlaşılan farklı medeniyetler kadar İbn Sina?ya, büyük hekime yeteri kadar sahip çıkamadık. Ülkeler, içerisinde sadece kendi eserleri olan İbn Sina adına kütüphaneler açsın; Biz sadece, hemen bütün tarih kitaplarında geçen tek bir cümleyle yetinelim: İSLAM DÜNYASININ ARİSTO?SUYDU?..

Fars Dili ve Edebiyatı

Biz ölerek yalnız bir şeyi kendimizle götürüyoruz, hiçbirşey bilmediğimizin bilincini?.

Onlar bana düşman gözüyle bakıyorlardı,

Bütün hile ve yalanın gözünde özümü korudum,

Bilim dünyasının faydalanacağı, eskimeyen, pörsümeyen eserleriyle hala gönüllerde yaşamakta olan bu dahi bilginin kitapları, yeni araştırmacı bilginler beklemektedir. Çünkü hala ondan öğreneceğimiz çok şey var. İlme ve Türk İslam dünyasına böylesi katkılarda bulunmuş filozofumuz, yirmibirinci yüzyılda olduğumuz şu günlerde, bir hastaneye isim vermiş olmasıyla tanınmaktan çok daha fazlasını hak etmiştir. Hepimize düşen, milli kültür ve değerlerimizi tanıtmak ve insanımızın bu engin bilgi haznesinden yararlanmasını sağlamaktır.

O zaman onlara öfkeli ve kötü gelenin,