ustamızdı biz de insanlığın ustasıydık. İnsanlık bizim arkamızdan geliyordu. Biz çiziyorduk onun akacağı yatağı.

siz bu çağda o idrakle yeniden üreteceksiniz. Taşımak

alanına geçmemesi, o alanı tercih etmemesi. Bunun birçok sebepleri olabilir, bahs-i diger o. Bundan mütevellit araştırmalarda

İran?da mesela Ebu Müslim el-İsfehani?nin tefsiri üzerine birden fazla doktora çalışması yapıldı. Bir tanesi

icabet edin diyor, oradaki lima yuhyikum nedir? Bu vahiydir.

Kur?an çalışmalarının durumu hakkında bilgi verebilir misiniz?

Kur?an?ı Kur?an?a yaraşır bir biçimde iletmek lazım. Allah?ın kelamına yaraşır bir din dilini nasıl bulacağız, bu dili nasıl oluşturacağız ve tabi ki muhataplara nasıl

siz vahyi ölü kitaplar mezarlığına göndermiş olursunuz. Eğer siz vahye böyle yaklaşmazsanız

Kur?an mesajını iletme adı altında Kur?an mesajına haksızlık

?yobazlığından? şikayet ettiler, kendileri öyle bir seküler yobazlıklar icad ettiler ki, kadim yobazlık onun yanında çok masum

mahiyeti, dinin yükselen bir değer olup olmaması, istihdam meselesi vb. gibi birçok faktör var burada, ama en başında kaliteli

İZAH EDEMEZ. İNSANLIĞIN ŞAHİT OLDUĞU EN BÜYÜK İMAN HAMLESİNİ VE İSLAM?IN FÜTUHATINI

mızdan yola çıkarak bir şeyler yapacağız. Kur?an?sa, 1400 yıl evvel 23 yılda tamamlanmış bir metin. Böyle

ya ümmetten kaynaklanıyor. Kur?an değişmediğine göre o şık iptal oldu. Geriye kaldı, ümmet. Yani bizden kaynaklanıyor. Demek

bir yana Kur?an Müslüman toplumların gündelik hayatına

FETHİ GÜNGÖR

Eğitim faaliyetlerinin resmi hüviyete bürünmesi

bu bir zaruretti. Madem bu bir zaruret, bu meali yapacağız, bu mealden başkaları da faydalansın

Hitamuhu Misk programıyla sona eren 15 yıl süren derslerde,

Kur?an-ı Kerim?in şahsiyeti ve toplumu inşasında karşılaşılan en önemli sorunlar nelerdir?

Orta öğrenimimi aynı ilçede yaptım. Yüksek öğrenimimi önce Kayseri?de daha sonra Kahire?de yaptım. Edebiyat merakım erken yaşlarda başladı. İlk şiirim yayınlandığında 16 yaşındaydım. Daha sonra rahmetli Cahit Zarifoğlu?nun editörlüğünü yaptığı

mümkündür. Böyle bir iddia varsa eğer bu iddianın altı boş olmalı. Günümüzde Müslümanların yaşadığı problemin

tırnak kadar bile olamadılar. Eğer kutsal kitaba dönüş söz konusuysa Kur?an rakipsizdir. Kur?an?ın rakibi yoktur. Dindarların

omlet ne kadar mümkünse, Kur?an?sız Müslümanlık da o kadar

yapmış, karşılaştırmalı örneklerle, tahkik yoluyla ve istikra yöntemiyle. Mesela şu yaygın bir kanaattir.

içinde bulundukları ızdırapları, yaşadıkları çağın problemlerini, paradigmalarını, zaaflarını, üstün

değişti. Yani bu değişikliği de fakir, Kur?an?ı nesneleştirme adı altında tahlil ediyor. Kur?an?ı nesneleştirdik! Kur?an özneydi. Kur?an?ın öznemiz olduğu çağlarda

Hocam ilk sayımızda Aişe Abdurrahman

Zerkeşi de bu kanaate katılır. Kur?an?da nerde er-Rih gelirse olumsuzdur, er-Riyah gelirse olumludur. Bu kural gibi algılanmış olmasına rağmen ekseriyet bile değil sadece galibiyet ifade eden bir tesbittir. İstisnası

eğitimini İlahiyat Fakültelerini yani dini eğitimin

büyümenin avantaj ve dezavantajlarını gördüm. İlk Arapça eğitimimi ve ilk Münebbihat gibi basit metinleri, sarf nahiv gibi metinleri pederimden okudum.

gibi bir takım dokunulmaz alanlar koydukları izlenimi uyanıyor. Mesela Külliyatu?l-Elfaz gerçekten çaplı bir çalışma. İki ciltlik çalışmadır. Berik b. Said el-Karni Riyad?da iki ciltlik doktora tezi olarak hazırladı. Tefsir ilminde şimdiye kadar kavaid ve davabit cinsinden

ÖDEDİK. ÖNCELERİ

Kur?an, üslup açısından hayat kadar sade, hayat kadar

bu vefaya sığmaz.

ki bizim Kur?an?a bakışımız

Talebe yetiştirme faaliyetlerim 1983?te başlamıştı.

NESNESİ OLDUK. KUR?AN?I NESNELEŞTİRMENİN

Kemaluhu zevaluhu, bir şeyin kemali o şeyin zevalidir.

azarına müstahak olabiliriz. İçinde dünyanın en büyük elması olan bir paket düşünün ama sardığınız

birkaç çalışma elime geçti. Buna benzer daha başka

akıllarını karanlıklardan aydınlığa çıkardı. Bir başka ifadeyle, eşkıyadan evliya çıkardı. İlk muhataplarını

bir metni, 1400 yıl sonra daha farklı bir topluma, farklı bir zaman, zemin ve algı biçimine, yani farklı bir dünyanın insanlarına aktarırken karşılaşacağımız en önemli sorun, ?din dili? sorunudur. Kur?an şairi Akif?ten ödünç alarak ifade edersek; asrın idrakine söyletme sorunudur. Kur?an?ın hakikatleri değişmez değerlerdir. Fakat unutmayalım Kur?an ilahi bir vahiydir

anlatılır. Aslında bu 24 farklı hayat durumuna tekabül eder. Hatta bu 24 farklı tipolojiye, 24 farklı psikolojiye, 24 farklı duruşa tekabül eder. Onun için Kur?an?ı modern insana sunarken bir eksiklik duyacağımızı

çalışmalar var. Türkiye?de çıkmış çalışmalar da var. Prof. Mehmet Okuyan?ın ahiret hakkındaki çalışması, Kur?an?dan yola çıkarak yapılmış özgün çalışmalara güzel bir örnek. Sözün özü, her şeye rağmen Kur?an?ın mucizeliği devam ediyor, Kur?an manalar sunmaya, ilgi odağı olmaya devam ediyor. İnşaallah kıyamete kadar da böyle devam edecek.

ne kadar, nereye kadar teslim ediyorsunuz? Ve Kur?an inşa edermiş gibi yaparken aslında siz Kur?an?ı mı inşa ediyorsunuz?

BİZ AÇIYORKEN TARİHİN YATAĞINDA AKAN ÇERÇÖPE DÖNDÜK.

19. yüzyıl küresel işgallerin yüzyılıydı, 20. yüzyıl ideolojik savaşlar yüzyılıydı, 21. yüzyıl vahye dönüş, kutsal kitaba dönüş, ahlaka dönüş, dine dönüş

Sosyolojik bir kuraldır bu, bir kez olan bir daha olabilir. Dolayısıyla, bu gücü niye tekerrür etmiyor, sualinin iki muhtemel cevabı var. Ya Kur?an?dan kaynaklanıyor,

kaldı. Ve Müslümanlar şuna sevinsinler ki, indiği günkü kadar ter u taze bulunan bir vahye sahipler.

var. Bugün yaşadığımız problem bu.

Muhterem hocam, öncelikle mülakat için vakit ayırdığınızdan dolayı teşekkür ederiz. Kur?ani Hayat Dergisi vesilesiyle sizinle yeni tanışacak okuyucularımız için, Mustafa İslamoğlu?nu kendi ağzınızdan kısaca tanıyabilir miyiz?

açıyorduk, şir?a açıyorduk. Ve Kur?an bizi inşa ediyordu Biz hayatı inşa ediyorduk. Kur?an bizim

paket dünyanın en berbat paketi olmuş olsun. Yani bana layık mı, dese Kur?an haklıdır bu manada. Dolayısıyla bizim asrın idrakine söyletme konusunda hangi dili yakalayacağız sorusuna cevap verme problemiz

Tabii ki istisnaları var, onların hakkını asla yemek istemem. Zaten Türkiye?de YÖK sistemi, İlahiyat

ile ilgili dergimizde

burada anmalıyım! et-Tefsiru?l-Beyani?si küçücük

yaptığı çalışmalar diye ikiye ayırabiliriz.

aşarak önlerine gelmiş bulunuyor. Ben bundan daha büyük

deve çobanı olarak aldı, cihangire, müçtehide, mücahide çevirdi. Bu bir vaka, bu inkar edilemez tarihi

iki sivil çalışmalar. Yine bir başka açıdan ikiye ayırabiliriz: Oryantalist zihniyetle yapılan çalışmalar. Bunu da kendi içinde ikiye ayırabiliriz: Yabancı oryantalistlerin yaptığı çalışmalar, yerli oryantalistlerin

1989?da Akabe Vakfı ile oldu. Aynı yıl yine Denge

devamı...

değişmez değerlerini ifade eden İslam vahyinin değişmez hakikatleri, farklı farklı asırların farklı farklı idraklerine farklı dillerde

zeminini kaydırdı. Maalesef YÖK?ün Türkiye?de bilinçli bir biçimde kalitesiz ilahiyatçı hedefi şu an itibariyle tutmuş gözüküyor. Tabii ki, istisnaları tenzih

ve insanlık tarihi boyunca birçok vahiy gelmiştir.

sanmıyorum. Mutlaka modern insana sunmamız

BİZ DE TARİHİN

iki ciltten oluşmasına rağmen dev eserlerdir diyebilirim.

bir makale yayınlamıştık. Bunun gibi kayda değer çalışmaları

insanı Kur?an-ı Kerim?le buluştururken hangi mesajlar özellikle vurgulanmalı ve nasıl bir üslupla aktarılmalı?

neler?

11 sene evvel 1997?nin sonunda başlayan sesli ve görüntülü tefsir projemizdi. O tefsir projemiz eşliğinde

inşa edici, hayat veren, -Kitab?ın kendisi böyle diyor: lima yuhyikum Allah ile Rasulü?nün diriltici davetine

Ben de bu vesileyle Kur?ani Hayat Dergisi?ne uzun ömürler diliyorum. Allah mübarek etsin. Gelişi güzel oldu. İnşaallah yürüyüşü de güzel olur. Yüce Kur?an?ı hayata aktarmada bir vesile olur inşaallah. Kayseri?nin Develi ilçesinde 28 Ekim 1960?ta doğdum. İçinde doğduğum

Sizin tespitleriniz, gözlemleriniz

Ama ne zaman ki Kur?an nesneleşti, biz de tarihin nesnesi olduk. Yani Kur?an bizim elimizde nesneleşince

Gerek batıda ve gerekse doğuda yaşayan?modern?

KUR?AN?I GÖZ ARDI EDEREK İZAH ETMEK MÜMKÜN DEĞİLDİR.

yani umranın aynı zamanda bir toplumun ölümünü de kendi içinde getirdiğini söylemesine benziyor.

yüzyılı olacaktır inşaallah. Yani değerlere dönüş. İdeolojilerin insanlığa söyleyeceği yeni bir şey yok. İdeolojiler dinin yerine göz diktiler, dinin kesip attığı

Kur?an?lar mı inşa ediyorsunuz?

TARİHİN ÇIĞIRINI

Kur?an?a yaklaşmada bir vahiy tasavvuru olması lazım. Bu vahiy tasavvuru da Kur?an tarafından inşa edilmiş olması lazım. Vahiy ilahi bir inşa projesidir. Eğer böyle yaklaşmazsanız

yazdım. İlk kitabım da bir şiir kitabıdır: Heyelan.

Demek ki, vahiy diriltirmiş. O halde, vahye ölü metin muamelesi yapan vahyi bizzat öldüren demektir. Vahye karşı cinayet işlemektir bu. İşte bizim temel sorunlarımızdan

dünyanın iniş ve çıkışlarına bağlı olarak iniş çıkışlar gösteren bir eğilim taşıyor. Akademik dünya zenginleşince özgürleşince kalitesi artınca akademik çalışmaların da kalitesi artıyor. Ama maalesef yurtiçi çalışmaları için en azından birçoğu için aynı şeyi söyleyemem.

geliştiriyorsunuz, Kur?an?la devlet oluyorsunuz, Kur?an?la fütuhat yapıyorsunuz fakat bütün bunları elde ettiğiniz Kur?an?ı bütün bunları elde ettikten sonra ihmal ediyorsunuz, arkaya atıyorsunuz. En basit ifadesiyle

Kur?an Müslüman toplumların

Onun için Kur?an?da karşılığını bulamadığınız bir hayati durum yoktur mesela. 24 peygamberin hayatı

Ve yine el-İ?cazu?l-Beyani li?l-Kur?an ve Mesailu İbni?l-Ezrak adlı eseri Aişe Abdurrahman?ın, özgün çalışmalardan

Mavera dergisinde okuyucular sayfasında yazılar yazmaya başladım. Şiir, günce, deneme, eleştiri gibi edebi ürünlerim Yaşar Kaplan beyin çıkardığı Aylık Dergi?de yayımlandı. Daha sonra müteaddid dergilerde

ne kadar müdahil olabiliyor?

bir şans, bundan daha büyük bir değer bilmiyorum.

yani umranın giderek bir toplumu tefessühe sürüklediğini,

budur, aslında çeviri de budur, meal de budur.

edebiliriz. Hatta Kur?an?ın şikayetçi oldukları arasına girebiliriz. Yani vahyin sahibi

ortaya koyabiliriz. Birinci kategoride biraz açacak olursak, akademik çalışmalar maalesef akademik

biridir. Ağzına kadar yepyeni araştırma ve bulgularla doludur. Bunun dışında Suudi Arabistan?da bazı çalışmalar var, fakat bu çalışmalarda bir tutukluk görüyorum. Sanki genç yeteneklere çalışmayı sipariş eden hocaların şuraya dokunmayın, buraya dokunmayın

Yayınları kuruldu. Fakirin her ikisinde de emeği, çabası oldu. 1992 yılından itibaren de Tefsir Dersleri başladı. Meal, tefsir derslerine başladığımda düşündüğüm

iletilmesinin sebebi de budur.

biz de tarihin elinde nesneleştik. Tabiri caizse Kur?an?ı nesneleştirmenin cezasını tarihin nesnesi olmakla ödedik. Önceleri tarihin çığırını biz açıyorduk,

temelinde Kur?an?dan uzaklaşmayı, Kur?an?sız bir Müslümanlık modelinin yaygınlaşmış olmasını

insan unsurunun dini ilimler

CEZASINI TARİHİN NESNESİ OLMAKLA

bir kısırlık, kalite düşüklüğü yaşandığı kanaatindeyim.

bu kendini bize tahmil eden, bize yükleyen bir vazife oldu. Evliliğimizi 1985 yılında yaptık, 5 emanetimiz var. Sözün özü; Kur?an?ın talebesi olmaktan başka iftiharı olmayan Allah?ın aciz bir kuluyum.

ve zayıf yönlerini bilmek de şart. Sadece Kur?an?ı bilmek doğru bir din dili oluşturmaya yetmiyor. Aynı zamanda çağınızı da bileceksiniz. İlahi kelamın kendi şimdi ve buradasında ürettiği insanlığın değişmez değerlerine

biri budur. İkincisi, Kur?an?ın şahsiyeti ve toplumu

Vahiy insana bir kez değil birçok kez gelmişse?ki, bu hakikattir- o zaman değişmez değerlerin ebedi hakikatlerin dildeki tezahürü tek bir biçimde olmaz, farklı farklı tezahürler biçiminde olur. Farklı asırların birbirinden farklı idrakine vahyi taşımak için, o asrın?din dilini? oluşturmak İslam ümmetine, o ümmetin ulemasına düşmektedir. Değil mi ki, hakikat tek olsa da farklı farklı asırların farklı farklı idrakleri vardır. Ezeli ve biricik hakikatin öbür adı olan ve insanlığın

karmaşık, hayat kadar zengin, hayat kadar farklı.

görüyorum. Bunu görmem boşuna değil. Çünkü 1400 yıllık ümmet tarihimizde vahiy ilk muhataplarının

bir şey değildi. İlk yaptığım meal sayfası şu an elimde duruyor. İlginçtir, baktığımda üzerinde 1995 tarihini gördüm. Demek ki, ilk kez gündemime 1995?te girdi meal. Asıl gündemime giren meal bundan

taşıyacağız? Bu suallere cevap vermek için sadece Kur?an?ı bilmek yetmez; aynı zamanda bu mesajı taşıyacağımız

en önemli problem aslında Kur?an?ı tasavvur biçimimiz. Kur?an tasavvurumuz, vahiy tasavvurumuz,

külli kaidelerin hesabı verilmeye çalışılmış. Yine Riyad Üniversitesi?nde yapılmış 19. yüzyıl tefsir akımlarını ele alan üç cilt çalışma vardır mesela. O çalışmada ben bir şey bulamadım. Bu tip çalışmalar sağda solda oluyor.

Yani değerlerini ürettikler kaynak el değmemiş bir biçimde kendilerine kadar 1400 yılın tortusunu

Yani kitaba mı uyuyorsunuz, kitabına mı uyduruyorsunuz, problem

Eğer?değişmez değerlerin dildeki tezahürü de tektir? iddiasında bulunacaksak, o zaman vahyin de insanlığa bir kez gelmiş olması lazımdı.

biz de tarihin öznesiydik. Tarihin

diyerek yola çıktık. Dolayısıyla

inşasında ikinci yaşadığımız problem bizim özellikle içinde yaşadığımız toplumların maalesef tarihsel süreç içerisinde geleneğin ağır baskısına maruz kalmış olması ve Kur?an?ın her an yenileyen her an tazeleyen her dem canlandıran o hayatına talip olmamış olması. Bu da İbn Haldun?un tıpkı siteyi, medineyi tarif ederken medeniliğin

nesneleşince tarihin yatağında akan çer-çöpe döndük.

Hocam, Türkiye?deki ve dünyadaki

zikredilmeye değer güzel bir çalışma, ama yine de ben yeterli görmüyorum. Tabii, Fazlurrahman?ın çalışmalarını

Kur?an?ı Kerim?in şahsiyeti ve toplumu inşasında karşılaşılan

Bugün yaşadığımız problem o dili bulma problemidir. O dili bulamadığımız sürece Kur?an?a yarar yerine zarar bile verebiliriz.

yatağını biz belirliyorduk. Tarih nerden akacak, biz tespit ediyorduk, yatak açıyorduk, çığır

"HAYAT KİTABI KUR'AN" ÜZERİNE MÜLAKAT

Türkiye?deki ve dünyadaki Kur?an çalışmalarını önce ikiye ayırabiliriz: Bir Akademik camiada yapılan çalışmalar,

ve toplumu inşa ederken siz Kur?an?ın eline kendinizi

Bir kere hakikaten şu bir gerçek ki, bizler zamanımızın çocuklarıyız. Ve kendi şimdi ve buradaNE

olan Rabbimizden?ben bu kadar güzel bir mesaj yolladım, fakat sen bu kadar berbat bir biçimde aktardın!?

dergimizde?Tefsir? ve?Müfessir? bölümlerimizde yayımlamayı istiyoruz. Ancak bu ilmi ve akademik çalışmalar

burada. Onun için şahsiyeti ve toplumu inşa ederken öncelikle ferdin

İslami ilimlere ta başından beri ilgim vardı. Asıl yoğunlaşmam 80?li yılların ortasında başladı. Kahire yıllarında hem okudum, hem okuttum, hem yazdım. İmamlar ve Sultanlar, hatta Yürek Devleti Kahire?de kaleme alındı. Döndükten sonra tefsir derslerine başladım.

Yurt dışındaki çalışmalar için de belki benzer şeyler söylemek mümkün, ama bazen kayan bir yıldız gibi semamızda yıldızlar da görüyoruz. Yüzyılımızda yapılan çalışmalar içerisinde mesela bir Abdullah Dıraz?ın çalışmasını saygı ve minnetle anmak lazım. Yani bir Kur?ani Ahlak eseri ve daha doğrusu doktora tezi. Yine Aişe Abdurrahman?ın o muhteşem çalışmalarını

için gerekli olan araçları da Kur?an bize sunar. Burada asıl mesele şudur: Kur?an?ı sunarken hangi özellikleri vurgulanmalı ve nasıl bir üslupla aktarılmalıdır?

Hocam, bu süreç?ve men nu?ammirhu nunekkishu fi?l-halk? ayeti bağlamında daha iyi anlaşılabilir mi?

ne varsa, bu kuraldır, bu kaidedir diye bunun sorgulamasını

boldur. Külliyatu?l-Elfaz?da buna benzer tüm

ev bir ilim yuvasıydı. İlk tahsilimi doğduğum ilçede yaptım. Annemi 3,5 yaşımda kaybettim. Öksüz

FATİH OKUMUŞ

bazı hocaların ferdi gayretlerini, çabalarını asla küçük göremeyiz; ama bunlar hepsi istisnai düzeyde kaldı. Bir de maalesef akademik çalışmalar daha çok?icada dayalı?, ?yaratıcı? olmaktan çok, suyuna tirit çalışmalar oldu. Belki bunda da temel faktör insan unsurundan kaynaklandı. Yani nitelikli insan unsuru ilahiyatları tercih etmedi. Tercih etmemesinin birçok sebebi vardı. İçinde yaşadığımız toplumda dinin algılanış biçimi, devlet-din ilişkilerinin hastalıklı

bir gerçek. Bunu kim yaptı? Bunu Kur?an yaptı. Çünkü Rasullullah?ı inşa eden de Kur?an?dı. Eğer biz bunu Rasul yaptı diyeceksek o zaman Rasul ne ile inşa oldu, dememiz lazım. Bu sorunun cevabı da aynı kapıya çıkar: Kur?an. Bunu Kur?an yaptı. Yani Kur?an?ı göz ardı ederek ilk neslin ortaya koyduğu o dahiyane iman hamlesini hiç kimse izah edemez. İnsanlığın şahit olduğu en büyük iman hamlesini Kur?an?ı göz ardı ederek izah etmek mümkün değildir. O halde Kur?an tarihte bir kez yaptığı şeyi bugün niye yapmasın?

İkincisi de oryantalist zihniyetle olmayıp içerden olan, yani kendisini içerden bilen; yani inananların, müminlerin yaptığı çalışmalar diye yine ikili bir kategori

ayrıca zikretmek lazım. Belki hepsi değilse de Nasr Hamid Ebuzeyd?in özellikle Mefhumu?n-Nass?ı zikretmek lazım. Gerçekten Ulumu?l-Kur?an alanında temel bir eleştiri getirmiş bir eserdir. Yemen?de yapılmış

ilişkin zamanlar ve zeminler üstü ebedi hakikati

Yani tekrar şu anda vahye dönüş, kutsal kitaba dönüş yüzyılına girdik. 18. yüzyıl sömürgecilik yüzyılıydı,

gündelik hayatına ne kadar müdahil oluyorsa o toplumlar o kadar Müslüman?dır. Yumurtasız

muhatapların hayatlarını, şimdi ve buradalarını,

MUHARREM BAYKUL

Bu bir kısır döngü müdür, bir paradoks mudur, bir kader midir? Ne diyeceğimiz, nerden baktığımıza bağlı; ama ilginç olan da şu ki, Kur?an?la yola çıkıyorsunuz, Kur?an?la inşa oluyorsunuz, Kur?an?la büyüyorsunuz, Kur?an?la medeniyet kuruyorsunuz, Kur?an?la disiplinler

vahye nasıl yaklaştığımız, nasıl baktığımız. Biraz önce nesneleşme dediğim şey de o işte. Kur?an şahsiyeti

KUR?AN?I GÖZ ARDI EDEREK İLK NESLİN ORTAYA KOYDUĞU O DAHİYANE İMAN HAMLESİNİ HİÇ KİMSE

ZAMAN Kİ KUR?AN?I NESNELEŞTİRDİK,

gerekse 11 yıl süren stüdyo derslerinde elime herhangi bir meal alıp da mealden tefsir dersi vermiş değilim. Elime hiç meal almadım bu süreçte. Dolayısıyla kendi mealimizi veriyorduk. Zaten

zaten bir meal yapıyorduk. Çünkü görüntülü çekimlere ders hazırlıyordum. Bu çekimlere elimde herhangi bir mealle gelmiyordum. Gerek 29 Haziranda

ederek söylüyorum burada. Ankara Okulu?nun çalışmalarını küçümsemem, Marmara İlahiyat?ta yapılan