deryaya karışan nehir nasıl "varlık" iddiasında bulunamazsa "fena" makamına ulaşmış bir mansurun da bu ifadesi küfür olarak telakki edilemez. o makama yükselmiş bir kişi için ha boynunu koparmşsınız ha bir kılını... o zaten yokluktur...

Necip Fazıla göre ise mansur zahirde suçlu, gaypta masumdur...

tamam da hallacı anlamadan enel hakkı anlamak mümkün mü? O söz ona münhasır bir söz, önce hallacı anlaki söylediğindeki derin manayı keşfedesin

inanın ruhum çok büyük sancılar çekiyor. neye ulaşmak istediğimi biliyorum, ama nasıl ya da hangi yolla olacağını bilmediğimden kendi kendimi tüketmek üzereyim.

Hallac-ı mansur: hakikati yaşamış bir aşık. yaşamış ve duyduğu zevk ve cezbe ile bunu dışarı vurmuş. başlığı açan arkadaşın dediği gibi Ene'l Hakk: Ben Allah'ım demektir. ben Allah ın isim ve sıfatlarının tecellisiyim demektir. yani O'nun varlığı beni var ediyor. çok ince bir mana, keskin bir söz. o zamanın abidleri bunu anlayamazdı elbette.

tasavvufla ilgilenen bir insan olarak benim anladığım şu.

(Buhari. Tecrid-i sarih: 2042)

eve-eva çok özür dilerim kudsi bir hadisti bu ayet değil,

o bir makamdaydı. bu söz de onun dışavurumuydu. sen bir şeyi o kadar çok seversin ki ondan başka hiçbir şey görmezsin en sonunda kendini bile görmezsin yani varlığını, benliğini yokedersin allahın sonsuz varlığında.. böylece yalnız onun varlığını bilirsin o zaman enel hak gibi dıştan bakıldığında çelişki gibi görünen ama aslında yalnız onun hakiki varlığını haykıran bir durum ortaya çıkar daha fazlası akılla anlaşılmaz, buradan sonra eğer görmek istersen hakikati sufilik yoluna girmek lazımdır; ama sufilik yoluna da bu hakikati görmek için girilmez sadece...

kendi şeytanımı çok defa gördüm, şimdiki çabam içimdeki Allah'ımı görmek.

eyvallah çok doğru bir tespit... aynen dediğin gibi yaparsa insan, hak aşkıyla yunus emre gibi bülbül olur, fena olur en sonunda kul olur alem de o aşığın emrine verilir allahta o kulun eli, ayağı, gören gözü olur ayette de zikredildiği gibi...

Hallac-ı Mansur'un "Ene'l-Hakk" sözünün yanında sihirbazlık, büyücülük gibi İslam'ın haram kabul ettiği işlerle meşgul olduğu ama bunların ötesinde, Şia kaynaklı Karmatiler lehinde ajanlık yaparak İslam'a fitne sokulmasında rol aldığı gerekçesinin yargılanmasının esas sebebi olduğu söyleniyor.

tavsiyen için teşekkürler sevgili şahin.

Allah?ın efendi ve insanında köle ve hizmetkar olduğunu söylüyorsunuz. Bu konuya bambaşka bir açıdan bakıyorsam da, söylediklerinizi onaylıyorum. Benim hizmetim gönüllüdür ve efendime olan sevgiden ileri gelir ki bu sevgi olmazsa ben de gerçek olamam. Onu sevdiğim zaman, o içimi tamamen kaplıyor, onun ruhu benim ruhum oluyor. Benliğim onun benliğiyle yer değiştiriyor. Başka bir benliği daha yoğun yaşayabilmek için, o kara zalimi geçici olarak öldürmek, aşkın gerçek anlamıdır. Yaratılmış bir varlık olmamın sebebi o olduğu için, ben yaratıcı gerçeğim. O olmadan ruhsal anlamda ben bir hiçim, boş bir bardak, kör ve karmaşık güçlerin bir oyuncağıyım; onunl beraber ise her şeyim, bardak içerik ve anlam kazanıyor, çünkü bir bardğın anlamı ancak dolu olmaktır. Bardağın varlık sebebi budur.

bir alimin dediğine göre... hallacı mansur o kelimeyi aşk sarhoşuyken söylemiş, ayıldığında ise toparlayamamıştır...

hangi ayet olduğunu sorsam?

Enel Hakk'taki derin mana beni ilgilendiriyor.

Ben ilahi sevgiliyi kavradım, ben yaratıcı gerçeğim. Enel Hakk, Enel Hakk?

Suçlandığım cümlelerden biri de bu. Ben yaratıcı gerçeğim! Ben mutlak gerçeğim! Biz tanrısal sevenlerin özelliği, Allah?a sadece itaat etmekle yetinmeyişimizdir. O bizi nasıl tanıyor ve seviyorsa, biz de onu aynı şekilde tanımak ve sevmek istiyoruz. Sadece onun sayesinde varlığımız aslında olması gereken olur.

çok güzel sözler bunlar...

Kulumu bana en çok yaklaştıran şey, farz kıldığım ibadetleri yapmasıdır. Nafile ibadetlerle de bana o kadar yaklaşır ki, nihayet ben o kulumu severim. Sevince de artık onun duyan kulağı olurum, o benimle işitir. Gören gözü olurum, o benimle görür. Eli olurum, o benimle dokunur. Ayağı olurum, o benimle yürür, Ne dilerse onu yerine getiririm. Herhangi bir şeyden bana sığınırsa, ben onu muhafaza ederim."

En-el Hak , Arapça "Ben Hakkım" anlamına gelir. "Haktan gayrı degilim" demektir."Ben Tanrı'yım" anlamına gelmez. Başka bir şekilde soylemek gerekirse, "Ben Haktan ibaretim, ancak Hak benden ibaret degil" denebilir.

nefisle verilecek büyük bir savaştan sonra şah damarımdan bile bana yakın olanı görmek, bilmek ve sevmek...

şeytanımız da Allah'ımız da kendimiziz ben de buna inanıyorum.

İşte Hallac'ın ağzından meşhur sözü "Enel Hakk"ın açıklaması:

ben çıkamıyorum bu işin içinden...

Enel Hak "ben yokum sadece Allah var" demek mi yani?

Yaradan'ana hergün yalvarıyorum bana bir yol yada bir rehber göstersin diye, yoksa kendi bilgisizliğimde ve açlığımda boğulup gidicem...

Onun acımasına ortak oldum. Tüm aşamalardan geçtikten sonra ruhumun perdesi yırtıldı ve o bana acımasını layık gördü. Böylece onun içinde yok oldum ve o beni tümüyle doldurdu. Onun varlığı kendisini benim içimde gösterdi ve ben ona kendi varlığımı gösterdim. Fakat insan olmakla Allah olmanın bir ve aynı şey olabileceğini düşünenler yanılmaktadır.

'Mutlak'ın susuzluğunu çekiyordum ve hayli huzursuzdum. Benim halim, daha ziyade, geceleyin kendisini duyacak birini arayan bir geminin attığı imdat işaretini andırıyordu.'

yoksa "ben Allah'ın nice sayısız isim ve sıfatlarından birinden ibaretim" demek mi?

arkadaşlar Hallacının kim olduğu, yaftasının ne olduğu değil beni ilgilendiren!

sadece bu sözün merakıyla doğru, sufi olunmaz;ama bu sözün içindeki ilahi aşkı anlamak ve bu aşkta yanıp kül olmak için bu yola girmek gerek diye düşünüyorum.

Prof. Dr. Eva de Vitray-Meyerovitch

tanrı ve şeytan kavramları semboliktir. somut olarak bir gerçekliği yoktur. şeytan insanın kötü yanını tanrı ise iyi yanını sembolize eder. biz ne kadar iyi olursak tanrıa o kadar ulaşırız. bir süre sonra iyiye sembolize eden bir varliğa ihtiyaç duymayız. kendimizi de o olarak görmeye başlarız. şeytan için de aynı şeyi söyleyebiliz. ad