Odaların sosyal hayata nasıl etkiler yaptığı gerçekten ortaya konulmalı idi. Bir eğitim kurumu görevi de yapmış odalar. Mazisi nereye kadar varıyor bilemeyiz elbet. Bu, araştırmacılara kalıyor. Şu andaki işlevi zayıf tabi. Artık yabancı misafir gelmiyor. Hele televizyon gireli sohbet muhabbet de kaybolmuş.

Bu konuyla alakalı makale, tez ya da kitap çalışması var mı?, araştırmak lazım. Müsait zamanda bizzat araştırayım hatta...

Köy odalarının aktif bir şekilde kullanıldığı döneme yetişemedim ama içindeki eşyaların muhafaza edilmeye çalışıldığı köy odamızı gördüm.

köy odalarının hanesine yazılacak bir mahkeme kararı, ya da sosyal olaylara pratik çözüm. Değil mi.

Teşekkürler Sn. Rüştü ÖZDEMİR.

Doğu Anadolu da geleneği hala devam eden köy odaları bazı evlerde mevcut. Büyük ve geniş olur. Kimilerinde şark köşeleri olur kimilerinde ise minderler. Genelde erkek misafirlerin ağırlandığı odalardır. Mevlitler, yemekler bu odalarda verilir. 50-60 kişilik yer sofraları bu odalarda kurulur. Duvarlarında dedelerden kalma tespihler, bağlamalar.

Oda adabı oluşmuştur. İki kademeden olan odanın seki denen yaklaşık 50-70 cm yüksek kısma gençler ve çocuklar oturu. Bacanın ya da sobanın bulunduğu yer yaşlılara aittir. Orada da hiyararşi vardır. En yaşlıdan başlayarak diğerleri sırayla oturur. Sadece bir kişi ayak ayak üstüne atar, yan gelir yatar. O sru sormazsa kimse aşağıya laf atamaz. Diğerleri sessiz.

Toplumun belleğinde saklı kalmış bir konuya değindiğiniz için teşekkür ediyorum Sn. Rüştü ÖZDEMİR

Odaların seki tabir edilen bölümü yaklaşık 50- 70 cm yüksekliktedir. Pencereler bu bölümdedir. Yüklük de çoğu zaman sekidedir. Radyo konacak yer, mihrap bu bölümde bulunur. Seki sakinleri aşağıyı dinlemek zorundadır. Bilen birisi ocağa, sobaya bakar. Çay kahve işine bakar. Kandilin hazırlığını yapar. Gençler ise dışardan testi ile su getirmek, ihtiyarların abdest almasına yardımcı olmak, seccadeyi sermek, kaldırmak gibi görevler yaparlar. Sabah erken gelen yetişkinlerden eli yakışan birisi oda temizliği ile meşgul olur. Sobayı yakar.

Somyası, kilimleri, hasırları, kırlentleri, sobası, üzerindeki güğümü... Hepsi duruyordu. Eksik olanlar duvarda asılı olması gereken saz ve yatak-yorgan... Bir de tabiki içinde yapılan o sıcacık sohbetler...

Oda oyunları ayrı bir araştırma konusudur. Yaşlılar biraz erken kalkınca gençlere kalır meydan. Yüzük saklama, tura gibi basit oyunlar oynanır. Baca baca konuşulur. Ev halkının isim verilmeden sorulduğu bu oyunla köy halkı tanınır. "İki evli, bir kız, üç oğlan" diye sorulur. Diğer grubun bilmesi, bulması için üç hakkı vardır. Bilinirse, sıra öteki gruba geçer.

Şu anda, günümüzde hayatiyetini devam ettiren odalar misafirhaneden ziyade aile erkeklerinin oturup vakit geçirdiği yerler oldu. Beşbin nüfuslu bir kasaba olan Afyon/ Sülümenli'de yüzün üzerinde oda bulunmaktadır.

Büşra Kızım,

Afyon'un doğu çıkışındaki ilk köy Sülümenlidir. Pazara gidecek doğudaki yerleşimlerden gelenler akşamleyin köye gelir, bir odaya misafir olurdu. Sabah erkenden çıkarak şehre giderlerdi. Köyde eski bir "Han" bulunması gelip geçenin ne kadar çok olduğunu gösterir. Eski Belediye binasının olduğu yerde büyük bir han olduğuna bizim aklımız erer. Hamama bitişik han 1967'lerde yıkıldı. Kuzey güney istikametinde deve kervanlarının gelip geçtiğine de çocukluğumuzda şahit olduk.

Konuyla ilgili kendi yöremde ki fotoğrafları da eklemek isterim. Ama öncesinde ufak bir araştırma yapmam lazım.

"Sülümenli Tarihi" isimli kitabımda bir nebze değindik odalara. Ayrıca "Değişim" isimli piyesimizde oda yaşantısından bazı kesitler bulabilirsiniz.

Katkılarınızı dikkatle okudum. Bölgelere gör ufak tefek farklılıklar olsa da bu geleneğin bize ait olduğu kesin. Bizde de devam ediyor. Her kurum gibi işlevini kaybederek tabi. Belki de daha önce yazdığım gibi görevini tamamladı. Buna rağmen araştırılıp birtakım sonuçlara varılmalı. Yarın bu ülkenin geçmişi hakkında söz söyleyeceklerin ayakları yere bassın. Odaların yerini tutacak yeni birimler böylece ortaya çıkarılabilir belki. Toplumsal olaylarda da "nedensellik ilkesi" geçerlidir. Hiçbir olay kendi başına, bağımsız değerlendirilemez. Sebep sonuç ilişkisi vardır yani. Odalar nereden çıktı, nereye nasıl geldi sorusu sorulup cevapları aranmalı, değil mi.

İki güzel anekdot var odalarla ilgili. Emirdağ ya da Sultandağ'ından bir aile gelmiş akşama doğru Köryusuflar odası önüne. Hanımlar eve gönderilmiş, erkekler odaya alınmış. Cuma ağırcezaya yetişecekler ertesi günü. Kız alıp kaçma, kavga, yaralı... Bu arada diğer aile de başka bir araba ile odaya doğru yaklaşırken uyanıklar tarafından Mollamısdıklar odasına döndürülmüş. İki aile karşılaştırılmamış yani. Yemekten sonra aralarında konuşmuşlar fısır fısır, barıştırma yapalım yapmayalım diye. Sonunda bismillah deyip sulh işine başlamışlar. Gece yarısı bir araya getirip barışı sağlamışlar. Ertesi gün bir araba Afyona doğru, diğer araba köylerine doğru yola çıkmış. Afyona gidenler davadan vazgeçme dilekçesi vermeye, diğerleri düğün hazırlığı yapmaya gitmişler.

Odalar, belki caminin de önünde bir eğitim kurumudur aynı zamanda. Okul yokken odalar vardı. Okulların da önündedir köyler için. Camisi bulunmayan köylerin ilk camisi odalardır. Bu yüzden eski odalarda kıbleye doğru bir mihrap konulmuştur. Mektepdir, camidir odalar.

Konuyla ilgili bir araştırmaya rastlamadım. Yerel tarih çalışırken üzerinde durup düşünmüştüm yıllar önce. Dostlarla paylaşalım inşaallah.

Genelde güneye bakar odalar. Dış kapıdan girişte ahır vardır. Hemen hemen oda büyüklüğünde. Odaya girişte destilik gelir karşımıza. Destiliğin altı ve arkası kömürlüktür. İhtiyarların oturduğu aşağı bölümde ya soba vardır ya da baca. Yani şömine. Ocağın sağına soluna minderli yastıklı kısım "sedir" odanın en önemli köşesidir. Burada sülalenin en büyükleri oturur. Onların yanınbaşında küçük kardeşleri sıralanır. Aşağıdaki sıralama yaşa göredir. Bazen torunların inmesine göz yumulur.

Düğün, bayram ve taziyeler odalarda yapılır. Erkek misafir odaya alınır günümüzde bile. Çocuklar günümüzde odaya ayak basmıyor. Tv, ardından internet dedelerle torunların arasına girdi oturdu. Çocuklar yok, gençler yok. Odalar birkaç yaşlıya hizmet ediyor gibi. Bizim kasabada kahve sayısı az. Bazı yerlerde kahve sayısı oda sayısını geçmiş durumda. Belki odalar işlevini tamamladı.