Recep ayında bulunan Regaib ve Mirac kandilleri ve faziletleri hakkında da herhangi bir delil bulunmamaktadır. Özellikle tasavvufi eserlerde yer alan, Hz. Peygamberin Regaip gecesinde ana rahmine düştüğü, Recep ayının ilk Perşembe günü oruç tutup gecesinde Regaip namazı adıyla bir namaz kılmanın sevap olduğu ve bu gecenin birçok faziletinin bulunduğu yönündeki rivayetlerin?asılsız? olduğu hadis alimlerince belirtilmiştir.10

4. Mevlid Kandili

Şa?ban ayına gelince: Sahih rivayetlere göre Peygamberimizin Ramazan ayından sonra en çok oruç tuttuğu ay Şa?ban ayıdır.16 Üsame b. Zeyd şöyle bir hadis rivayet etmiştir: ?Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem, Şa?ban ayında tuttuğu orucu hiçbir ayda tutmamıştır. Kendisine: ?Ey Allah?ın Resulü! Senin, Şa?ban ayında tuttuğun orucu başka bir ayda tuttuğunu görmedim? dedim. O da şöyle buyurdu: ?Şaban, Receb ile Ramazan arasında insanların gafil bulunduğu ve amellerin, alemlerin Rabbi olan Allah?a yükseldiği aydır. Ben de amelimin oruçlu olduğum halde yükselmesini seviyorum.?17 halde bu ayda oruç tutmanın Peygamber ?in güzel bir sünneti olduğu rahatlıkla söylenebilir.

Beraat gecesinin fazileti ile ilgili olarak da Peygamberimizden nakledilen birkaç hadis bulunmaktadır. Bunlardan bir tanesinde bu gecede Allah?ın dünya semasına tecelli edeceği, Kelb kabilesinin koyunlarının kılları adedince insanı bağışlayacağı ve kendisine edilen tüm duaları kabul edeceği anlatılmaktadır.4 Bu hadise kitabında yer veren İmam Tirmizi ve onun hocası İmam Buhari başta olmak üzere birçok alim, bu hadislerin isnadlarında problem bulunduğunu, dolayısıyla hadislerin zayıf olduğunu ve bunlarla amel edilmeyeceğini belirtmişlerdir.5 Müfessirlerden Ebu Bekir İbnu?l-Arabi, Beraat gecesinin fazileti hakkında bir tek sağlam hadisin bile gelmediğini, dolayısı ile bu konu ile ilgili olarak hadis diye dolaşan sözlere itibar edilmemesi gerektiğini söylemektedir.6) Gerçekten de Peygamberimizin ve sahabe-i kiramın mescidlerde bu geceyi ihya etmek için toplandığı, özel dualar ettikleri, bugün özellikle ülkemizde olduğu gibi bu geceye has namaz kıldıkları şeklinde tek bir rivayet dahi gelmemiştir.

?Ha Mim. Andolsun o apaçık kitaba ki, biz onu mübarek bir gecede indirdik. Çünkü biz uyarıcıyız. O gecede her hikmetli buyruk ayrılır ve katımızdan bir emirle ilgilisine yollanır.? (Duhan, 44/1-5)

Yalnız Recep ve Şa?ban ayları hakkında bir kaç söz söylenmesi gerekmektedir: Recep ayı?dört haram ay?dan bir tanesidir. Diğerleri Zilkade, Zilhicce ve Muharrem aylarıdır. Bu aylarda savaşmak haram kılınmıştır. Dolayısıyla bu ayların diğer aylara göre bir fazileti bulunmaktadır. Alimler bu aylarda oruç tutmanın müstehab olduğunu söylemişlerdir. Fakat Peygamber sallallahu aleyhi ve sellemden ve ashab-ı kiram?dan?özellikle? bu ayda oruç tutmanın faziletine dair herhangi bir sahih rivayet nakledilmemiştir.

?Kim, bu ümmet içerisinde geçmişte olmayan bir şey ihdas ederse bu kişi, Hz. Peygamber?in Allah tarafından kendisine verilen risalet görevine ihanet ettiğini iddia etmiş olur. Çünkü Allah Teala?Bugün dininizi olgunlaştırdım; size olan nimetimi tamamladım. Size din olarak İslam?ı uygun gördüm? (Maide, 5/3) buyurmuştur. Bu yüzden, o gün din olmayan şey bugün de din olamaz!?25

?Her bidat dalalettir, her dalalet de ateştedir.?24

Kadir gecesinin ihyası ile ilgili olarak Peygamber sallallahu aleyhi ve sellemden bir dua haricinde herhangi ibadet tavsiye edilmemiştir. Fakat Aişe validemizin bildirdiğine göre Peygamberimiz Ramazan ayında, diğer aylarda görülmeyen bir gayrete girerdi. Ramazanın son on gününde ise çok daha şiddetli bir gayrete geçerdi. Son on günde geceleri ihya eder, ailesini de uyandırır ve itikafa girerdi.2

? Muhakkak ki biz Kur?an?ı Kadir gecesinde indirdik.? (Kadir, 97/1)

3. Regaib ve Mirac Kandilleri

SÜLEYMANİYE VAKFI

Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem, Ashab-ı Kiram, Emeviler ve Abbasiler dönemlerinde herhangi bir kutlama örneğine rastlanmayan Rebiulevvel ayının on ikinci gecesi olan Mevlid kandili, ilk defa hicretten yaklaşık üç yüz elli yıl kadar sonra Mısır?da, Şii Fatimi Devleti döneminde kutlanmaya başlamıştır.18 Eyyubiler döneminde birçok tören ve bayram kaldırılmış olduğundan Mevlid kutlamaları Erbil Atabegi Begteginli Muzafferuddin Kökböri (ö. 629/1232) tarafından büyük törenlerle yeniden kutlanmaya başlamıştır.19 Muzafferuddin Kökböri?nin bu kutlamaları yeniden başlatmasının ardında, Musullu sufi Ömer b. Muhammed el-Mella?nın bulunduğu belirtilmektedir.20 Peygamber Efendimizin doğum günü olan bu günün / gecenin faziletine dair de herhangi bir delil mevcut değildir.

2. Beraat Gecesi / Kandili

Ülkemizde kandil geceleri diye bilinen geceler; Rabiulevvel ayının on ikinci gecesi olan Mevlid, Recep ayının ilk cuma gecesi olan Regaib, yine Recep ayının yirmiyedinci gecesi olan Mirac, Şaban ayının on beşinci gecesi olan Beraat ve Ramazan ayının yirmi yedinci gecesi olan Kadir Gecesidir.

Görüldüğü gibi Allah-u Teala, işlerin taksim edildiği gecenin Kur?an-ı Kerim?in indirildiği gece olduğunu bildirmektedir. Kur?an?ın da Şaban ayının on beşinde değil; Ramazan ayında ve Kadir gecesinde nazil olduğunu diğer ayetlerden öğrenmekteyiz:

İmam Malik?in konuyla ilgili şu sözünü hatırlamakta da büyük fayda vardır:

Değerlendirme

?Allahım! Sen affedicisin, cömertsin. Affetmeyi seversin. Beni de affet.?3

Ebu Şame el-Makdisi, Şehabeddin el-Kastallani, İbn Hacer el-Askalani, Celaleddin es-Suyuti gibi bazı alimler Peygamberimizin dünyaya gelmesi sebebi ile sevinmenin, bu gün münasebetiyle muhtaçlara yardım etmenin, Peygamberimize şiirler okumanın güzel birer amel olduğu söyleyerek, bu gibi Mevlid kutlamalarının?bid?at-ı hasene? sayılması gerektiğini söylemişlerdir. Maliki fakihi İbnu?l-Hac el-Abderi, Ömer b. Ali el-Lahmi el-Fakihani, İbn Teymiyye, Muhammed Abduh, Abdulaziz İbn Baz ve Hammud b. Abdillah et-Tuveyciri gibi alimler ise mevlid kutlamalarına?bid?at-i seyyie? gözüyle bakmış ve buna şiddetle karşı çıkmışlardır.21

Bu gecelerden Kadir gecesi ile ilgili olarak Kur?an-ı Kerim?de müstakil bir sure bulunmaktadır. Kur?an-ı Kerim?in doksan yedinci suresi olan bu surede Allah-u Teala, Kadir gecesinin bin aydan daha hayırlı olduğunu bildirmiştir. Fakat bunun da Ramazanın yirmiyedinci gecesi olduğuna dair kesin bir delil yoktur. Kadir gecesi ile ilgili hadislere bakıldığında Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellemin mü?minlere tavsiyesi, Kadir gecesini Ramazanın son on gününün tek gecelerinde aramaları şeklinde olmuştur. Buna göre Kadir gecesi Ramazanın yirmi bir, yirmi üç, yirmi beş, yirmi yedi ve yirmi dokuzuncu gecelerinden herhangi biri olabilir. Yani Kadir gecesi, zamanımızda Müslümanlarca ihya edilmeye çalışıldığı gibi herkesçe bilinen bir gece olmayıp, aksine gizlenmiştir. Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem bile Kadir gecesinin Ramazanın kaçıncı gecesi olduğunu bilmiyordu.

Bir de halk arasında?üç aylar? olarak bilinen Recep, Şa?ban ve Ramazan ayları hakkında rivayet edilen: ?Recep Allah?ın ayıdır, Şa?ban benim ayım, Ramazan da ümmetimin ayıdır.? Sözü hakkında alimlerin çoğu?bu uydurmadır? demiştir. Ayrıca yine Recep ayının fazileti hakkında: ?Kim o ayda şu kadar namaz kılarsa ona şu kadar sevap verilir, kim o ayda istiğfar ederse ona şu kadar ecir verilir.? Şeklinde hadis diye rivayet edilen sözlerin hepsi mübalağadır, hepsi alimler tarafından tekzib edilmiştir.11 Özellikle Regaip gecesi ile ilgili olarak halk arasında meşhur olan Regaip namazıyla ilgili rivayeti, 1023 (h. 414) yılında vefat eden Ali b. Abdullah b. Cehdam isimli Mekkeli sufi bir zatın ihdas ettiği / ortaya çıkardığı kaynaklarda belirtilmektedir.12 Yine kaynaklarda Regaip gecesiyle ilgili özel ibadet ve kutlamaların hicri 4. yüzyılda (miladi 10. yy) ortaya çıktığına ve bu gecenin ilk defa?kandil? olarak kutlanmasına hicri 448 (m. 1056) yılında Kudüs?te, 480 (m. 1087) yılında da Bağdat?ta kutlanmaya başladığına dikkat çekilmektedir.13

?Ramazan ayı ki o ayda insanlara yol gösterici, doğrunun ve doğruyu eğriden ayırmanın açık delilleri olarak Kur?an indirilmiştir.? (Bakara, 2/185)

1. Kadir Gecesi

Bu geceler Osmanlılar döneminde II. Selim zamanından başlayarak, minarelerde kandiller yakılarak duyurulup kutlandığı için?Kandil? olarak anılmaya başlamıştır.1 Bu çalışmada kandillerin tarihi ile ilgili bilgi verilip dinimizin bunlara bakışı ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Bir gün Aişe validemiz, Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve selleme: ?Ey Allah?ın elçisi! Kadir gecesinin hangi gece olduğunu anlarsam o gece nasıl dua edeyim? diye sormuş, Peygamberimiz de ona: ?Şu duayı oku? buyurmuştur:

Bir de Beraat gecesi ile alakalı olarak halk arasında?Beraat gecesi namaz?ı veya?Salatu?l-Hayr? olarak bilinen bir namaz vardır. 100 rekat olan bu namazın her rekatında Fatiha ve on defa İhlas suresinin okunması gerektiği söylenmektedir.8?Kaynakların belirttiğine göre Berat gecesine ait özel bir namaz yoktur. Gazzali, bu gece her rekatında Fatiha?dan sonra on bir İhlas okunmak suretiyle kılınacak yüz rekat veya her rekatında Fatiha?dan sonra yüz İhlas okunan on rekat namazın çok sevap olduğuna dair bir rivayet naklettiği halde (İhya, 1/203), İhya-u Ulumi?d-din?deki hadisleri tenkide tabi tutan Zeynüddin el-Iraki ile Nevevi bunun aslının olmadığını söylemişlerdir. Bu namazın bir bid?at olduğunu kaydeden Nevevi, bu konuda Kutü?l-Kulub ve İhya-u Ulumi?d-din?de geçen rivayete aldanılmaması gerektiğini söylemekte (el-Mecmu?, 4/56), Ali el-Kari de bu rivayetin uydurma olduğunu belirterek Berat gecesi namazının h. 400 (m. 1010) yılından sonra Kudüs?te ortaya çıktığını kaydetmektedir. Bu namazın ilk defa h. 448 (m. 1056) yılında Kudüs?te Mescid-i Aksa?da kılındığına ve zamanla yaygınlık kazanarak sünnet gibi telakki edildiğine dair bir rivayet de nakledilmektedir.?9

Alimlerin büyük bir çoğunluğu Duhan suresinde geçen?mübarek gece?nin kadir gecesi olduğunu söylemişlerdir. Müfessir Ebu Bekir İbnu?l-Arabi bu konuda şöyle demektedir: ?Bu ayette geçen mübarek gecenin kadir gecesi değil de başka bir gece olduğunu iddia edenler, Allah?a büyük bir iftirada bulunmuş olurlar.?7

?İslam alimlerinin büyük bir kısmı Hz. Peygamber, sahabe ve tabiin dönemlerinde Regaib kandilinin bilinmediğini, kandil geceleri kutlanmasının diğer dinlerin tesiriyle ortaya çıktığını, dolayısıyla bu gecede özel bir ibadet yapmanın dinde yeni ibadet ihdası anlamına geleceğini, Resul-i Ekrem tarafından genel olarak bidatlerin yasaklanmasının yanı sıra Cuma günü ve gecesi özel bir ibadet yapılmasının da yasaklandığını,14 bu sebeple Regaib günü ve gecesinde muayyen ibadetler yapmanın dinen sakıncalı olduğunu belirtmişlerdir.?15

Kandil Geceleri

Bazıları Duhan suresinde geçen: ?O gecede her hikmetli buyruk ayrılır ve katımızdan bir emirle ilgilisine yollanır.? (Duhan, 44/4-5) ayetlerine bakarak o gecenin Şaban ayının on beşinci gecesi olan Beraat gecesi olduğunu söylemişlerdir. Buna dayanarak da Allah?ın o gecede kulların rızıklarını taksim ettiğini, ecellerini tayin ettiğini, bir sonraki Şaban ayının on beşine kadar olacak tüm olayları takdir ettiğini, dolayısıyla bu gece yapılacak olan dua ve ibadetlerin mutlaka kabul edileceğini iddia etmişlerdir. Böylece peygamberimiz ve ashabının yapmadığı, bu geceye has bir takım ibadetler ortaya çıkmıştır. Halbuki Allah-u Teala o surede şöyle buyurmaktadır:

Dinde sonradan ortaya çıkan ve hakkında herhangi bir delil bulunmayan bu gibi durumlar hakkında Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur:

Sonuç olarak şu söylenebilir ki; ne Kur?an?da ve ne de sünnette bugün geniş halk kitleleri tarafından kutlanan kandil gecelerine işaret vardır. Mübarek kabul edilen bu geceler, Peygamber Efendimiz ve ashabından çok sonra Mısır ve Kudüs?te kutlanmaya başlamış, daha sonra İslam dünyasının çeşitli bölgelerine yayılmıştır. Bu kutlamalar kesinlikle İslam?ın bir emri veya bir tavsiyesi değildir. Müslüman toplumlar tarafından ortaya çıkarılmış ve gelenek haline gelmiştir. Osmanlı padişahlarından II. Selim döneminden itibaren?kandil? adını alan bu geceler miraciye, regaibiye, mevlüt gibi çeşitli etkinliklerle ihya edilmiştir. Kandil gecelerini kutlayan her toplum kendi kültüründen bir şeyler eklemiş ve böylece bu geceler gelenekselleşmiştir. Günümüzde de kandil geceleri halk camilere akın etmekte, kandil simidi ve tebrikleşmelerle son derece yoğun bir şekilde kutlanmaya devam etmektedir.

?İşlerin en kötüsü sonradan ihdas edilenler / ortaya çıkarılanlardır.?22

?Sonradan ihdas edilen her şey bid?attir?23