5- el-Ceziri, I, s. 501.

2- el-Harputi, 145-146, ist. 1332; Ibnü'l-Hümam, I, 446-447.

Yazar: İslam Fıkhı Ansiklopedisi

8- Muhammed b. ismail. S. Selim, c. I. S. 203; S. Sabık, c. I, s. 547.

3- Müslim, Sahih, Cenaiz. l, c. II, s. 631.

Bu hadis zayıf olduğu için metruktür. Telkini müstehap görenler ise, zayıflığı şiddetli olmadığı için ve Tabiinden olan Humuslu Damre b. Habib'in sözü de bunu destekler mahiyette olduğundan, hükmüyle amel edilir, demişlerdir.. Çünkü ümmetin ameli de buna uygundur.

Bu konada Ebu Umame'den (v. 9/630) rivayet edilen hadiste Ebu Umame, Rasülullah in şöyle buyurduğunu işittiğini söylemiştir: "Sizin din kardeşlerinizden biri ölüp de kabrini toprakla düzlediğiniz zaman, içinizden biriniz onun mezarının başında durup şöyle desin: "Ey falan oğlu filan!" ölü işitir fakat cevap veremez. Sonra tekrar şöyle desin: "Ey falan oğlu filan" ölü; "Bizi irşad ettin, Allah'ın rahmeti üzerine olsun." der, fakat siz duyamazsınız. Sonra şöyle desin: "Ey Allah'ın kulu, bu dünyayı terkederken ettiğin ahdi hatırla. Allah'dan başka ilah olmadığına ve Muhammed in onun rasulü olduğuna şehadet ettin. Allah'ı rabbın. İslam'ı dinin, Muhammed i peygamberin, Kur'anı rehberin, Ka'be'yi kıblen olarak kabul ettin..."6 Bunun üzerine Münker ve Nekir el ele tutuşup biri diğerine: "Haydi gidelim. Böyle cevabı telkin edilenin yanında ne yapılını." der. Sahabilerden biri, telkin verenin, cenazenin annesinin adını bilmemesi halinde ne yapacağını soruyor. Rasülullah de: "Havva'ya nisbet eder." yani annesi olarak Hz. Havva'yı zikreder buyurdu.7

Ölü kabre konulup defin işi tamamlandıktan sonra, ölüye telkin verilip verilmeyeceği hususunda alimler farklı görüşlere sahip olmuşlardır; Ölünün kabre konulmakla artık dünyadakileri duymasının mümkün olmadığını söyleyenler,1 telkinin ölüye hiçbir faydası olmayacağına ve verilmemesi gerektiğine kaildirler. Kabirdeki ölünün dirileri duyabileceğine kail olup, dirilerin onu duyamayacaklarını söyleyenler ise, telkin verilebileceğini söylemişler ve Rasülullah in Bedir'deki Ehl-i Kalib'e hitabını da, ölülerin Allah dilediği zaman, dirileri duyabileceklerine delil olarak zikretmişlerdir. 2

İmam Şafi'i ise, yukarıda geçen hadisteki "mevta= Ölüler" kelimesinin hakiki manada olduğunu belirterek, definden sonra telkinin müstehap olduğunu söyler. İmam Ahmed b. Hanbel de Şafi'i ile aynı görüştedir. İmam Ebü Hanife ise, telkinin ne emredilmiş, ne de yasaklanmış olduğunu, insanların definden sonra telkin verip vermemekte serbest olduklarını söylerken,5 telkinin müstehap olduğuna kail olan ulema, Peygamber efendimiz in definden sonra telkini emrettiğini belirtmektedirler.

4- el-Ceziri. I, 501; Seyyid Sabık. I, 548; Hasan el-Idvi, s. 9-10.

1- Ölünün dirileri duyamayacağını ileri sürenler delil olarak: " sen ölülere duyuramazsın..." (Rum, 30/52) ayeti ile, ".. Sen kabirde bulunanlara işittirecek değilsin. " (Fatir, 35/22) ayetini zikretmektedirler ve Hz. Peygamber in Bedirdeki ehl-İ kalibe hitabını da, ashabına va'z ve nasihat olarak nitelendirirler. (el-Hapruti, Abdullatif, Tekmile-i Tenkihu'l-Kelam, s. 145, ist.)

9- Hasar, 32, Mısır, 1316 h.

7- Suyuti, Şerhu's-Sudur, v. 44 b; 176 b: Hasan el-Idvi, s. 10; Rodoslzade, Ahval-i Alem-i Berzah, v. 12b-13 a; Seyyid Sabık, c. I, s. 547; Abdullah Siracuddin, s. 60-61

Damre b. Habib şöyle demiştir: "ölünün kabri toprakla örtülüp düzlendiğl ve insanlar dağılmağa başladıkları zaman kabrin yanında durup şöyle demeyi sahabiler müstehap görürlerdi: "Ey falan, La ilahe illallah de." Bunu üç kere tekrar eder. Sonra yine Ölüye hitaben : "Ey falan, Rabbim Allah, dinim İslam, Peygamberim Muhammed dir de." diye ölüye seslenir." Bu sözün aynısı, yine Tabiinden olan Sa'ld b. Mansur'dan (v. 175/745) da rivayet edilmiştir.8

6- Günümüzde ölüye verilen telkinde diğer iman esasları da zikredilmektedir, (bkz. el-Ceziri, c. I, s.501; Abdullah Siracu'd-Din s. 60.

Özet olarak şunu söyleyebiliriz ki; definden sonra telkin vermek dinen uygundur. Ama yapılması kesinlikle emredilmiş bir iş değildir. Peygamber efendimiz in telkin verdiğine dair bir habere rastlanamamıştır. Ancak ashaptan ve tabiinden yukarıdaki rivayetler gelmiştir. Bu hususta müctehitler, yukarıda işaret edildiği üzere, üç ayrı fikirdedirler: Mekruh, mubah ve müstehap. Ümmet-i Muhammed'in çoğu, eskiden beri bu hareketi güzel görüp yapageldiklerinden, hatta kendisine telkin verilmesini vasiyyet edenlerin bile bulunmasından ötürü 9 güzel bir hareket olduğunu söylemek en iyisidir. Ama bu hususta elimizde kesin bir nass bulunmadığı için. ne yapılması emredilir, ne de yapana yasaklanır. Herkes ölüsüne telkin verip vermemekte serbest bırakılır, dileyen verir, dileyen de vermez.

İmam Malik, "Ölülerinize Lailahe İllellah telkin edin."3 hadisindeki "ölüler" den, "ölüm döşeğindeki hastaların" kastedildiğini belirterek, definden sonra telkine dair sahih bir haber bulunmadığı için, ölüye telkin vermek mekruhtur, demektedir.4