İstisnalar bile yani dezavantajlıların kollanması bile eşitlikçi bir mantığın ürünüdür. Tam bu noktadan iktisat alanına girebiliriz. Hukuksal eşitliğin gerçek hayatın eşitsizliklerini gideremediği açıktır. Dezavantajlıların, talihsizlerin durumu iktisadi eşitsizlikler üzerinden gündeme gelir. Engelli olanların iktisadi geri kalışları onların suçu değildir, doğal bir sonuçtur. Ayrıca onlar herkes için zorunlu olmayan harcamalar yapmak durumunda da kalırlar. Bu yüzden engellileri herkesle eşitleyecek ama daha avantajlı konuma geçirmeyecek hukuksal düzenlemeler her zaman gündeme gelir. Bu düzenlemelerin içeriği ve yeterliliği hep tartışma konusu olur, olmak zorundadır. Talihsizler açısından ise sigorta ya da kamu yardımı yine hukuksal düzenlemelerin konusu olmak zorundadır. Çok pahalı tedavileri gerektirecek hastalıklara yakalanmak bireyin elinde değildir. Bireyin iktisadi gücünü aşabilecek böyle durumlar için bir yaklaşım geliştirilmez ise sonuç yıkıcı olabilir. Kamu yardımı ya da sigorta sistemi bireylere eşitsiz haklar tanıyan yöntemlerdir. Bu yöndeki hukuksal düzenlemeler de belirli tanımlar çerçevesinde kişilere eşitsiz haklar tanırlar.

belki insanlar lüks eşyalara ulaşamadılar, belki yağ için şeker için kuyruklarda çok beklediler ama,

asla kula kulluk etmediler, komşusu aç iken diğerleri tok yatmadılar. kimisi başını sokacak ev bulamazken diğerleri saraylarda köşklerde yaşamadılar. kimisi sefalet içindeyken diğerleri lüks içinde yaşamadılar. toplumda kimi insanlar ağa-patron olupda diğerleri amele maraba olmadılar. hep birlikte ne kadar üretebildilerse o kadar yediler.

Bunların hepsi doğru olmasına rağmen, insanın varoluş sorununu sadece, insani güçlerini tam olarak ortaya koymak yoluyla çözebileceği de bir gerçektir. Bir toplum insanı ne kadar bozarsa, insan da bu durumdan o kadar rahatsız olur, payına düşenden memnun olsa bile, bu böyledir. Çünkü bilinçaltında tatminsizdir ve sonunda onu kendisini yozlaştıran toplumsal yapıları değiştirmeye iten unsur da, yine bu duyumsuzluğun kendisidir. Bunu yapamazsa, sürekli hastalık yaratan bu toplum biçimi, insanları da birlikte sürükleyerek, yok olacaktır. Toplumsal değişme ve devrim yalnızca eski toplumsal kurumlarla çatışan yeni üretim güçleri tarafından değil, aynı zamanda insanlık dışı toplumsal koşullarla, değiştirilemeyen insan ihtiyaçları arasındaki çelişkiden de doğabilir. İnsana hemen hemen her şey yapabilirsiniz, fakat ancak "hemen hemen". Nitekim insanlığın özgürlük savaşının tarihi de, bu ilkenin en etkili ifadesidir.

Hangi eşitliği tercih etmeliyiz? Biz makul olanın sonuncusu olduğunu düşünüyoruz. Aslında başka seçenek de yoktur. Makul olan eşitsizlik ve aynı zamanda makul olan eşitlik böyle olabilir. Peki güncel yaşam bize ne tür pratikler sunmaktadır.

Kapitalizm elbette kriz döngülerine sahiptir ve emekçilere ihtiyaçlarının tatmin edici düzeyde karşılandığı bir yaşam imkanı tanıyacak zengiliği üretebiliyor olsa bile bunu en azından krizler nedeniyle istikrara kavuşturamaz. Bu yüzden sosyalist iktidarın çeşitli radikallikteki biçimlerine zaman zaman geçit vermek zorunda kalacaktır. Ve yine doğal olarak bu sosyalist iktidarlar tarif ettiğimiz biçimde kırılgan yapılar olacaktır. Sosyalist iktidar kapitalizmin zorunlu bileşeni olan kısmi proleterleşmeyi neredeyse mutlak bir düzeye yükseltmektedir. Bu yüzden kapitalizmin temel koşulu olan proletaryayı hazır bir vaziyette tutmaktadır. Elbette devlet ve siyaset mekanizması aracılığı ile bu proletaryanın mülksahibi olduğu teorik olarak iddia edilebilir. Sonuçta toplam hasılanın toplumun toplam çıkar ve ihtiyaçlarına hizmet etmesiyle bu proletaryanın proleter olmayan bir proletarya olduğu pratik olarak da söylenebilir. Ancak bu proletarya verili haliyle mülkiyeti ile doğrudan bir ilişkiye sahip değildir. Ara mekanizmalar çözüldüğünde farkında olmadığı mülkiyetini de yitirecek üstelik bunu hiç hissetmeyebilecektir. Bunu belirli bir yoğunluktaki bir çözeltiye benzetebiliriz. Çözelti denge durumunda doygun halde durmaktadır. Küçük bir sarsıntı ile kristalize olabilecektir.

Freud'un "ağızcıl-alıcı karakter" dediği şeyin aşırı bir örneği olan tüketim açgözlülüğü, bugünkü sınaileşmiş toplumda en egemen ruhsal etmen olma yolundadır. Tüketen insan, mutluluk yanılsaması içindedir, oysa bilinçaltında, sıkıntı ve edilginlikten boğulmaktadır. Makineleri daha çok hükmü altına aldıkça, bir insan olarak daha güçsüz ve etkisiz hale gelmektedir; daha çok tükettikçe, sınai düzenin yarattığı ve canı istediği gibi oynadığı ve nedense hep artan ihtiyaçlanna daha çok bağlandığı bir köle gibi olmaktadır. Heyecan ve tahriği coşku, sevinç ve mutluluk sanmakta, maddi rahatlığı, canlı ve dinç olmakla karıştırmaktadır. Doyurulmuş açgözlülük hayatın anlamı olmakta, bunu sağlamak için çabalamak ise, yeni bir din haline gelmektedir. Tüketme özgürlüğü, insan özgürlüğünün özü sanılmaktadır.

Hayalet değil, "gerçek" ve her an yanıbaşımızda!

Bu tüketim ruhu, Marx'ın tasarladığı sosyalist toplum ruhunun tam tersidir. Marx, kapitalizmde gizli olan bu tehlikeyi tam bir netlikle görmüştü. Onun gayesi insanın çok "varolduğu" bir toplumdu, çok sahip olduğu ya da çok tükettiği değil. İnsanı tam anlamıyla canlı, uyanık ve duyarlı bir hale getirmek, açgözlülüğünün kölesi olmayacak şekilde maddi hırs zincirlerinden kurtarmak istiyordu. "Çok sayıda yararlı şeyin üretilmesi, çok sayıda yararsız insanın yaratılmasıyla sonuçlanır" diye yazmıştı Marx. Sefalet derecesindeki yoksulluğu yeryüzünden silmek istiyordu, çünkü bu, insanın "tam insan" olmasına engel olan bir durumdu. Onun amacı, tüketimin en çoğu değil, en uygunuydu; daha tam ve daha hoşnut edici, iç zenginliği olan bir hayata götüren gerçek insan ihtiyaçlarının karşılanmasıydı.

Bilinçaltı olgusunu anlatmanın bir diğer yolu da, ondan Hegel ve Marx'ın terimleriyle söz etmektir. Yani, kararlarında özgür olduğunu sanan insanın arkasında etkili olan kuvvetlerin toplamı ya da Adam Smith'in dediği gibi, "iktisat insanı öyle bir görünmeyen el tarafından güdülür ki, vardığı sonucun, onun asıl niyetiyle hiçbir ilgisi yoktur." Smith için bu görünmeyen el iyiydi, Marx'a göre ise, tehlikeli bir şeydi; etkisini yok etmek için onun ortaya çıkarılması gerekiyordu. Bilinç, toplumsal bir olgudur ve Marx'a göre içeriğinin çoğu da "yalancı bilinç"tir, yani bastırılan kuvvetlerin eseri olarak oluşmuştur.

başta eleştirel teori akımına mensup filozoflar, analitik marksistler ve diyalektik marksistler ve diğer marksist filozoflar dikkat çekmektedirler. Bu bağlamda Marksizmin her türlü önyargıdan uzak bir biçimde ve günümüz koşullarını da gözönüne alarak yeniden ele alınmasında büyük yarar vardır.

Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi

insanın aslını bozar, onu parçalara ayırır ve bütünselliğinden yoksun bırakır. Bilinç, belli bir toplumun şekillendirdiği "toplumsal insan"ı temsil eder; bilinçaltıysa içimizdeki evrensel insanın sembolüdür. Hem iyi ve hem de kötü yanlarıyla. Terence'nin ünlü özdeyişini doğrulayan "bütün insan"dır bu. Terence "insana ait olan hiçbir şeyin bana yabancı olmadığına inanıyorum" demiş ve bu söz, Marx'ın en çok sevdiği özdeyiş ve düstur olmuştu.

Herhangi bir toplumda, toplumsal karakter kavramının formüle edilebilmesi, Freud'un karakter kavramının temeli olan libido teorisinin bir yorumu olarak ortaya çıkar. Libido teorisi, insanı bir makine kabul eden mekanikçi anlayıştan kaynaklanır. Buna göre libido, bir enerji kaynağıdır ve "haz ilkesi"yle yönetilir. Bu ilke, libidonun artan geriliminin olağan düzeyine indirilmesi çabası olarak dikkati çeker. Ben, bu anlayışa karşıt olarak göstermeye çalıştım ki, öncelikle toplumsal bir varlık olan insanın çeşitli çabaları, nesneleri kendine uydurmaya ve toplumsallaşmaya duyduğu ihtiyacın sonucu olarak meydana gelir. Kendine uydurma ve toplumsallaşmanın biçimleri de, içinde bulunduğu çevreye ve onun yapısına göre değişir. Bu anlayışta insan, hedefleri olan öteki insanlara ve doğaya yönelik duygu yüklü çabaları ve kendini dünyaya bağlama ihtiyacıyla tanımlanmış görünür. Toplumsal karakter kavramı, Marksist teoride yeteri kadar ilgilenilmemiş olan önemli sorulara cevap vermektedir.

siyasal hareketlerin nasıl geliştiğini bize göstermektedir. Fakat böyle bir diyalektik anlayış Hegel?in diyalektik anlayışını tersine çeviren bir anlayıştır. Marx?ın tarihsel materyalizm ile ilgili görüşleri günümüzde tekrar güncellik kazanmış bulunmaktadır. Bu anlamda?Marx?a dönüşten? bahsedilmektedir. ileri kapitalizmin çağımızda görünen oldukça olumsuz yönleri ve bunlara bir çözüm sunma bağlamında Marx felsefesi hala alternatif bir felsefe olarak karşımızda durmaktadır. Bu saptamaya

Saldırganlık, isyankarlık, bağımlılık, yalnızlık, mutsuzluk, sıkıntı bu içeriklere verilebilecek sadece birkaç örnektir. Bastırılan dürtüler, baskı altında tutulmalı ve onu inkar eden ya da tersini savunan ideolojilerle "terbiye edilmeli"dir. Bu nedenle günümüzün sanayi toplumunun sıkıntılı, kaygılı ve mutsuz insanına da, aslında mutlu ve neşe dolu olduğu öğretilmektedir.

Bütün bu eleştirilere rağmen Marx ve onun felsefesinin günümüzde tekrar güncellik kazandığı da unutulmamalıdır. Bu bağlamda?Marx?ın dönüşünden? bahsedilmektedir. J. Derrida?nın?Marx?ın Hayaletleri? adlı eserianti-Marksist yaklaşımların geçerliliğini önemli ölçüde sekteye uğratmıştır. Bu bağlamda G. Lukás?ın Marxizm?e getirdiği yeni yorumlamanın da Marx?a olan ilgiyi artırdığını belirtmekte fayda vardır. Felsefi anlamdaki bu ilgi bağlamında yayınlanmış önemli eserler de vardır. ?Bininci Yıldönümünde Marx?, ?Sosyalizmin Geleceği?, ?Sosyalizmin Yeniden icadı? gibi eserler bunlardan bazılarıdır.

Son bir örnek: Sanayi işçisinin karakter yapısında, dakiklik ve kesinlik, disiplin ve takım çalışmasına uyum gibi özellikler bulunur. Böylesi karakter özelliklerinden oluşan bu küme, bir sanayi işçisinin üstüne düşeni yapabilmesi için gerekenin asgarisidir. Bağımlılık-bağımsızlık, ilgi-kayıtsızlık, etkinlik-edilginlik gibi öteki farklar, günümüzde ve gelecekte işçinin karakter yapısı için son derecede önemli olmalarına rağmen, bu noktada göz önüne alınmadı.)

Şimdi konuyu tartışmak için biraz geriye gidelim ve ultra-emperyalizm kavramına geri dönelim. Reel sosyalizmin pratik bir olgu haline gelmesinden önce mülkiyetin sınırlı sayıda kapitalistin elinde, hatta tek bir kapitalistin elinde toplanmasıyla da sosyalizmin mümkün olabileceği gündeme getirilmişti. Bunun pratikte olanaklı olup olmadığı tartışılmış, kapitalizmin evriminin buraya varabileceği hayal edilmişti. Gerçekten de bir ülkedeki üretim tek bir mülkiyet altında toplandığında bu kapitalistin çıkarı ülke çıkarı olacaktır diye düşünülebilir. Hatta zaten tüketiminin sınırlarıda bir insan olarak belirli olduğuna göre bu kapitalistin faaliyeti kendi çıkarı da olmamış olacak ve üretimin en iyi şekilde yürütülmesi konusunda sosyalist bir iktidardan çok farklı bir eğilim de gösteremeyecektir. Sosyal uygulamalar toplumu memnun edecek bir biçimde düzenlendiği taktirde herşey kurgulanan sosyalizm örneğine uyacaktır. Elbette birileri çıkıp bahsi geçen kişinin şahsi mülkiyetinin meşruiyetini sorgulayabilir. Ardından bu mülkiyetin büyük bir kitle tarafından paylaşılması gündeme gelebilir. Böylece yine bildik kapitalist yönteme tekrar dönülmüş olur. Tüm bu süreçler emekçilerin katılımı ile yaşanabileceği gibi, onların ilgi alanından uzakta da yaşanabilir.

Kapitalizmin sunduğu iktisadi eşitlik/eşitsizlik modeli de küçük bir farkla bu örneğe uygundur! Kücük fark kişilere emeğin ürettiği değerin değil ama, emeğin değerinin ödeniyor olmasıdır. Bu durum her emekçinin ürettiği değerden artan bir kısmın sermaye sahibinin hesabına geçmesi anlamına gelmektedir. Böylece çok doğal bir biçimde en yetenekli emeğin bile erişemeyeceği kadar büyük bir zenginlik kapitalistin hesabında birikebilmektedir. Peki ne diyebiliriz. Biz zaten eşitsizliği kabul etmiştik. Bu durum sadece nicel olarak daha büyük bir eşitsizlik sonucunu vermektedir. Elbette bir yöntem farkı sözkonusudur. Peki ne yapalım? Emek ürünü zenginlik farklarına evet, sermaye ürünü zenginlik farklarına hayır mı diyelim. Peki ama bu durumda modern sanayinin gerektirdiği devasa işletmeler nasıl kurulacak. Emek ürünü zenginliğin böyle büyük değer birikimleri sağlamaları olası değildir. Eğer herkesin kendi emeğinin ürünü bir zenginliğe sahip olmasını en adil yöntem olarak kabul edersek, sanayinin yani emeğin değer üretmesinin zorunlu koşullarından birinin nasıl yaratılıp geliştirileceğini cevaplamak gerekir.

Denebilir ki kapitalizm insanlığın ilk hamlesini yapmasını sağlamıştır. Şimdi bu duruma müdahale edebiliriz. Üretim araçlarını toplumun kollektif mülkiyetine geçirerek ve sanayinin geliştirilmesi için gereken yatırımlarıda emeğin üretiminden ayırdığımız değerlerden sağlayarak sorunu çözebiliriz..

İnsan, hayvanlık aşamasına geri dönmeyi deneyerek, insana özgü ne varsa bir kenara iterek, köle veya köle çalıştırıcısı olarak, kendini nesneleştirerek ya da insana özgü güçlerini hemcinsleriyle ve doğayla yeni bir birlik bulana kadar geliştirerek, özgür bir insan olarak (yalnızca zincirlerinden özgür olmak için değil, gizil güçlerinin tümünü geliştirmeyi hayatının temel hedefi yapmak için veya varlığını kendi üretken çabasına borçlu olan bir insan olarak birliği bulabilir. İnsanın doğuştan gelme bir "ilerleme güdüsü" yoktur, fakat her yeni gelişme düzeyinde tekrar ortaya çıkan varoluş çelişkisini çözme ihtiyacının güdümündedir. Bu çelişki onun özünü oluşturur.

MAKALE;Sosyalizm Deneyimleri Işığında Eşitlik, Değer ve Mülkiyet? Dr. Suat Kamil Aksoy cafrande. org

elbette Marx şu anda yaşasa tabiki kayıtsız kalamazdı günümüzdeki tüketim toplumuna. o insancıl ve paylaşımcı bir toplum modeli düşünüyordu gençliğinden itibaren. aletlerin ve eşyaların insanlardan üstün tutulduğu ve bir şeyi satın alıp tüketmenin güya özgürlükmüş gibi algılandığı bu acayip çağ insanlarına acırdı. ona göre iyi olan tüketimin çok olması değil gerekli ve uygun olmasıdır.

Freud'un psikanalizi, bu temel şartları yerine getirir. Buna rağmen Marksizm ile ilişki kurmakta gösterilen bu başarısızlığın nedenleri, her iki tarafın da yaptıkları hatalara dayanır. Marksistler psikolojiye önem vermeme geleneğini sürdürdüler; Freud ve müritleri de düşüncelerini mekanik maddecilik çerçevesinde ele aldılar. Oysa bu, Freud'un büyük buluşlarının geliştirilmesi açısından kısıtlayıcı olduğu gibi "tarihsel maddecilik" ile de bağdaşmıyordu.

YENİDEN OKUMAK

Marx üretim araçlarının kamulaştırılmasını ve üretim ilişkilerinin bu bağlamda tekrar kurulmasıyla insanların ekonomik sömürüden ve her türlü haksızlıktan kurtulabilineceğine dair aşırı iyimser çıkış noktası da eleştirilmesi gereken diğer bir noktadır.

Kimsenin yardıma ihtiyacı yoksa, kimse bir başkasının yetkisine tabi değilse ve herkes kendi konumunu yeteneği ve emeğinin ürünü payları aracılığı ile elde ediyorsa bireyler arası biat ilişkileri imkansızlaşacaktır. Muhtemelen bu koşulların temel değeri kendini geliştirmek olacaktır. Sermayenin pratik olarak ortadan kalkması kapitalizmin aşılması demektir. Peki bu sosyalizm midir? Yeni bir tarihsel dönemi adlandırmak biraz da pratik bir konudur. Keyfi de olabilir. Ama dönemin temel karekteristiğinin adlandırmaya kaynaklık etmesi en olası durumdur. Bu açıdan kapitalizmden sonraki tarihsel evrenin, sosyalizm yerine produktivizm olarak anılmasının daha olası olduğunu söylemek istiyoruz. Ortaklığı ya da birleşmeyi çağrıştırdığı oranda komünizm de uygun bir adlandırma olabilir. Bu durum biraz da pratik bir konudur. Somut tarihsel süreçlerin özgün adlandırmaları da olasılık dahilindedir. Geleceği adlandırma konusunda çok acele etmeye de gerek yoktur.

Yukarıda sözü edilen karakter verilerini sağlamak için kullanılabilecek yöntemleri ayrıntılı olarak tartışmaya bu yazının hacmi uygun değil. Hepsinin ortak noktası, içsel ve genellikle bilinçdışı gerçeğin anlatımı için ideolojileri kabul etme yanlışından kaçınmaktır. Çok yararlı olduğu tecrübelerle anlaşılmış olan bir yöntem de açık uçlu soru anketidir. Bu yöntemde verilen cevaplar bilinçdışı anlamlarına göre yorumlanır. Böylece: "Tarihteki kişilerden en çok beğendikleriniz kimlerdir?" sorusuna bir cevap: "Büyük İskender, Neron, Marx ve Lenin", bir başka cevap da: "Sokrates, Pasteur, Marx ve Lenin" olduğu zaman, ilk cevabı verenin kuvvet ve sert otorite yanlısı olduğu, ikinci kişinin ise, hayatın sürmesi ve güzelleşmesi için insanlığa hizmet edenleri beğendiği sonucu çıkarılır. Genişletilmiş bir yansıtıcı anket kullanarak, bir kimsenin karakter yapısının güvenilir bir resmini elde etmek mümkündür. Öteki yansıtıcı testler de; sevilen şakalar, şarkılar, öyküler ve gözlenebilir davranışlar o kişi ile ilgili doğru sonuçlar çıkarmaya yardım ederler. Yöntem açısından bu çalışmaların hepsinde asıl öne çıkan, üretim biçimi ve onun yarattığı sınıflaşma ile en belirli karakter özellikleri ve bunların oluşturdukları sendromlar ve bu iki veri takımı arasındaki ilişkidir. Tabakalara ayrılmış Örnekleme yöntemiyle, bütün bir millet veya toplum sınıfı, bin kişiden az bir topluluk üzerinde araştırma yapılarak tanınabilir.

Tüm bunlar mutlak hukuksal eşitliğin doğru bir eşitliği sağlayamayışının ürünüdür ve hukuk böylece eşitsizliklere geçit vermek zorunda kalır.

Konuya bir başka açıdan daha bakalım. Eşit ücretler alıp eşit süre çalışanlar bu sırada eşit yoğunlukta çalışmayabilirler, ayrıca emekleri eşit değer üretmiyor olabilir. Karmaşık örnekleri bir kenara bırakıp basitleştirirsek eşit süre çalışan iki kişiden biri kendi yeteneği icabınca iki katı ürün yaratıyor olabilir. Bu farklılık karmaşık ve vasıflı emek söz konusu olduğunda çok daha büyük de olabilir. Böyle bir durumda eşit ücret iktisadi açıdan eşitsiz ücret olur. Daha çok üreten, günün bir kısmında daha az üreten için çalışmış olur. Bu eşitsizliğin yaratacağı sonuç ise herhalde herkesin kendi katkısını kısma yönünde olacaktır. Daha az katkıda bulunarak aynı sonuç elde ediliyorsa, niçin daha çok katkı yaratılsın ki? Bu eşitsizlik emekçilerde emek süreci içerisinde kendi yetenek ve emeğini kendi hesabına harcama eğilimleri doğuracaktır. Demekki böylesine yararsız olan eşit ücret her bakımdan eşitsizliktir. Daha ötesi akıldışı ve problemlidir. Sosyalizm pratiklerinde böyle deneylere girişilmiş ve sürdürülememiştir.

en kötü uygulanan sosyalizmde bile eşitsizlik olmadı hırsızlık olmadı gasp olmadı cinayet olmadı hapishane olmadı polise hakime avukata gerek bile olmadı. sosyalizm eşyaları değil insanı geliştirmeye çalıştı sadece. eğitimli ve temiz bi toplum yaratıldı ama özel otomobilleri olmadı otobüsle gidip geldiler gidecekleri yerlere...

Ele alınması gereken ilk sorun "toplumsal karakter "sorunudur, yani bir grubun, üyelerinin hareket ve düşüncelerini etkin biçimde belirleyen ortak karakter kalıbıdır. Bu kavram, Freud'un karakter kavramının özel bir gelişmesidir ve özü, karakterin hep bir değişim ve hareket halinde oluşu fikrinden kaynaklanır. Freud karakteri, libidonun değişik türlerdeki uğraşlarının bir tezahürü olarak düşünürdü, başka bir deyişle belli hedeflere yönelen ve belli kaynaklardan gelen ruhsal enerji olarak değerlendirirdi. Oral, anal ve genital karakter kavramlarıyla Freud, davranışı, belirli duygu yüklü çabaların ürünü olarak açıklayan yeni bir karakter modelini tanıtmıştı. Freud bu çabaların yön ve şiddetinin, çocukluğun ilk dönemlerinde "haz veren bölgeler"le ilgili yaşananların sonucu olduğunu varsayıyordu. Öteki varsayımı, beden uzuvları hesaba katılmazsa, libidonun gelişmesinden esas sorumlunun ana ve babanın davranışları olduğuydu.

Bu arada, bazı yeni gelişmeler de meydana geldi. Bunların en önemlisi Marksist hümanizmin canlanmasıdır. Özellikle küçük ülkelerdeki çok sayıda Marksist ve Batı'da bulunanların da bir kısmı, Marksist teorinin insanı açıklayan bir psikolojik teoriye ihtiyacı olduğunun farkına vardılar. Farkına vardıkları bir başka gerçek de şuydu: Sosyalizm insanın bir "yönelim ve kendini adama sistemi"ne duyduğu ihtiyacı karşılamalı, ayrıca insanın kim olduğu ve hayatın anlam ve amacının ne olması gerektiği gibi sorularla ilgilenmelidir. "İyi, devrime hizmet edendir" gibi boş sloganları geride bırakıp, ahlaki ölçülerin ve manevi gelişmenin temeli olmalıdır.

Kapitalizm ise, ancak insanların çalışmaya hevesli, disiplinli, dakik olmaları ve en çok ilgilendikleri şeyin para kazanmak olması, aynca hayattaki temel ilkelerinin üretim ve alışverişten doğan kar üzerinde yoğunlaşması halinde yürüyebilir.

Biz burada tamamen iktisat ile ilgiliyiz. Ancak eşitlik ve mülkiyet aynı zamanda hukukun da konusu. Eşitlik genel olarak olumlu karşılanır. Çağımız insanlar arasındaki eşitliğin temel değer olduğu bir çağdır. Eşitsizlik hoşnutsuzlukla karşılanır. Eşitliğin elde edilmesi ve sağlanması hep ilk sıralarda yer alır. Hukuk düzeni açısından kanunlar herkes için aynı olan metinlerdir. Eğer kanun kendi içinde tanımladığı bazı kesimlere ayrıcalıklar tanımıyorsa kanun önünde herkes gerçekten de eşittir. Ayrıcalıklar söz konusu olduğunda ise, bu tanımın içerisinde kalanlar yine eşittirler. Kanunlar genelde konumu zaten avantajlı olan kesimlere ayrıcalık tanımaz. Bu pek kabul görecek birşey değildir. Genelde engelliler vb gibi dezavantajlı kesimler için ayrıcalık tanımları yapılır. Hatta bu durum genel eşitlik ilkesinin ihlali anlamına geldiği oranda zihinlerde çelişki de yaratır. Modern çağımız bir önceki çağın ayrıcalıklarının yıkılmasını temsil eder ve bir eşitlik mücadelesi ile oluşmuştur. Bu yüzden aslolan eşitliktir.

marxxx... sizce şu zamanda yaşasa ne kadar kayıtsız kalırdı ya da KALABİLİRDİ süpermarketlere,, alışveriş merkezlerine ve tüketim çılgınlığına?

Başka bazı toplumlarda, düşünce ve anlatım özgürlüğünden mahrum bırakılmış olan insanlara, en mükemmel özgürlük biçimine ulaşmış oldukları söylenir, ama o özgürlük adına şimdilik sadece liderleri konuşmaktadır. Bazı sistemlerde ise, yaşama sevgisi bastırılıp, yerine mülkiyet sevgisi teşvik edilirken, bazılarında yabancılaşmanın farkına varılması engellenmekte, onun yerine "sosyalist ülkede yabancılaşma olamaz" sloganı alkışlanmaktadır.

Erich Fromm

Ayrıca kollektif mülkiyet genel yönetimi ve siyaseti davet eder. Siyasetin varolmaması için, sorumluluğuna teslim edilecek kollektif değerin de olmaması gerekir.

Bu yaklaşımların bir sonucu olarak, katı Freudcu ve Marksist yönelimli psikanaliz görüşleri arasında bir teorik fark daha ortaya çıkmaktadır. Bastırılan en önemli konunun ensest isteği olması bir yana Freud; en etkili bastırma sebebinin hadım edilme korkusu olduğuna inanırdı Ben buna katılmıyorum ve hem bireysel, hem de toplumsal düzeylerde, insanın en büyük korkusunun hemcinslerinden tamamen kopup, toplumun dışına itilmek ya da toplumun dışında kalmak olduğuna inanıyorum. Ölüm korkusuna bile dayanmak daha kolaydır. Toplum, bastırma taleplerini "toplum dışına itme, toplumdan tecrit etme" tehditleriyle yerine getirtir. Yaşanan belli olayları inkar etmezseniz, toplumdan biri değilsiniz demektir. O zaman hiçbir yere ait değilsiniz ve aklınızı kaçırma tehlikesi içindesiniz.

Bu gibi gruplarda, her türlü olumlu kültürel uyaranın yokluğu, toplumun ilerlemesi yüzünden geride kalmış olmaktan duydukları içerleme ve bir zamanlar onlara gurur veren imajları yıkanlara yönelen nefret onlarda; ölüm sevgisi , kan bağı tutkusu, toprak anaya aşırı ve sağlıksız bir düşkünlük ve yoğun grup narsisizminden meydana gelen bir karakter sendromu yaratır. Bu türlü bir grup narsisizmi, ifadesini aşırı milliyetçilik ve ırkçılıkta bulur.

Toplumsal karakter kavramı, insan enerjisinin herhangi bir başka hammadde gibi, bir toplum tarafından o toplumun ihtiyaçları ve amaçları için nasıl kullanıldığını açıklayabilir. Aslında, insan, doğal güçlerin en esneklerinden biridir; hemen her maksada alet edilebilir; nefret etmesi ya da işbirliği yapması, boyun eğmesi veya baş kaldırması, ızdıraptan ya da mutluluktan hoşlanması sağlanabilir.

Tarihsel materyalizm, insanlık tarihinin ve onun sosyo-ekonomik gelişiminin diyalektik bir süreçle ilerlediğini öne sürer. Kültür, siyaset ve toplumsal gelişmeler üretim tarzı dolayısıyla ekonomiyle yakından ilgilidir.

Sosyalist, ultra-emperyalist ve kapitalist modeller ard arda gündeme gelebilir. Geçişler emekçilerin maddi durumunu etkilemediği sürece sancısız olabilir. Geçişlerde emekçilerin bazı sorunlarına çözüm imkanı da görünüyorsa kitle katılımı elbette olabilir. Bu üçünden dönüşmesi en zor olan kapitalist modeldir. Çünkü nüfusun küçük bir yüzdesini oluştursa da, mülkiyet sayısız kapitalist arasında dağılmış durumdadır. Bu mülkiyete kamu adına el konulması çok özel durumları gerektirir. Sosyalist iktidarlar bunun imkansız olmadığını ama zor olduğunu göstermiştir. Sosyalizm modelindeki kollektif mülkiyet ise siyasal bir sürecin ardından kolayca kapitalist özel mülkiyet şekline dönüşebilmektedir. Aynı durum kamucu yaklaşımın hakim olduğu kapitalist modelde de geçerlidir. Özelleştirme süreçleri çıkarları bozulanlar varsa yavaş, çıkarları bozulan kimse yoksa hızlı bir biçimde yaşanabilir. Siyasi iradenin mevcut yapılanmayı sürdürme ya da çözme konusundaki kararlılığının ve yeteneğinin belirleyici önemde olduğu artık deneyimlerle sabit hale gelmiştir.

İmmanuel Wallerstein reel sosyalizm deneyimlerine hep olumsuz yaklaşan bir marksist olmuştur. Kapitalizmin geçiciliğine olan inancını ise hep sürdürmüştür. Bugün 80 yaşlarındadır ve önümüzdeki elli yıl içerisinde bir dünya sistemi olarak kapitalizmin ortadan kalkacağını düşünmektedir. Yerine geçecek sistemin nasıl birşey olduğuna dair bir fikri olmasa bile herkesi girilen yaratıcı dönemde düşünmeye davet etmektedir. Kendisi her ne kadar geliştirdiği küçük önerileriyle yüzyıllık yanlış pradigmanın ağlarından kurtulamamış olduğunu kanıtlıyor olsada çağrısının ve güçlü sezgisinin dikkate alınması gerektiğini düşünüyoruz. Reel sosyalizmin kapitalizmi aşma adına önemli bir gelişme olduğunu kabul etmek gerekiyor. Kapitalizmin nasıl aşılamayacağını bu deneyimler kanıtlamıştır. Aşmanın başka bir şekilde olacağına ilişkin sezgisiyle Wallerstein?ın çabalarını hoşgörüyle karşılamak gerekiyor. Kapitalizmin aşılması için şartların olgunlaşmakta olduğu fikrine katılmakla birlikte, wallerstein?in ekolojik maliyetler, kar sıkışması vb. gibi başlıklar üzerinden girdiği beklentilerin pek yerinde olmadığını düşünüyoruz. Bu türden konular kapitalizm için yaşam meselesi haline geldikleri anda sistem içi çözümlere kavuşacaklardır. İmmanuel Wallerstein?ın dilimizde yayınlanmış kitaplarını esin kaynağı olması dileğiyle tavsiye ediyoruz.

dolaşmaya devam ediyor.. artık üzerinde değil insanların arasında, içinde dolaşmaya devam ediyor...

Marksizm hümanizmdir, insancıllıktır ve hedefi, insanın saklı kalmış yeteneklerinin tümünün ortaya çıkarılmasıdır. Söz konusu bu insan yalnızca düşünceleri veya bilinci ile beliren bir insan değil, maddi ve ruhsal özellikleriyle, toplumsal bir çevre içinde yaşayan ve yaşamak için de üretmek zorunda olan gerçek bir insandır. Her şeyiyle insan Marksist düşüncenin ilgi alanıdır ve bu gerçek, Marx'ın "maddeciliği "ni hem Hegel'in idealizminden, hem de "yozlaşmış ekonomici-mekanikçi Marksizm "den ayırmaktadır. İnsana, soyut ve yabancılaşmış ifadelerle yaklaşan ekonomik ve felsefi kategorilerin zincirlerini kırmak ve felsefe ile ekonomiyi tutku ve duygulara uygulamak Marx'ın en büyük başarısıydı. Marx'ın ilgi alanı insandı ve gayesi, insanın maddi çıkarların kıskacından ve kendi eylem ve düzenlemeleri sonucunda, yine kendi çevresinde ördüğü hapishane duvarlarından kurtulup "özgürlüğüne" kavuşmasıydı. Eğer insan Marx'ın bu kaygısını anlamazsa, ne onun teorisini, ne de Marksizm'i uyguladığını iddia eden pek çoklarının ona ters düşmesini anlayabilir. Her ne kadar Marx'ın temel eserine "Kapital" adı verilmişse de, bu eser tüm araştırmaları arasında sadece bir adım olarak düşünülmüştü ve onun ardından bir felsefe tarihi gelecekti. Marx için sermayenin incelenmesi, insanın sınai bir toplumdaki bozulmaya uğramış durumunu anlamak için kullanılması gereken bir eleştiri aracıydı. Yazabilseydi adını "İnsan ve Toplum Üzerine" koyabileceği büyük eseri için bir adımdı bu ancak.

Bu bağlamda ekonomi ve üretim biçimi toplumun alt yapısını; kültür, sanat, felsefe de üst yapısını oluşturur. Üretim araçlarına ve sermayeye sahip olma sınıfsal farklılaşmanın temelini oluşturmaktadır. Tarih sınıflar arasındaki çatışmaların tarihidir. Diyalektik ise bir yöntem olarak tarihin, oluşun ve

Bu değişkenlerin hepsi, mevcut karakter yapısının sağlamlığını, değişim sürecini ve aynı zamanda bu tür değişimleri hangi önlemlerin hızlandıracağını iyice anlamaya izin verirler. Böyle bir "derin anlama"nın tarımdan sanayiye geçmekte olan ülkelerde ve aynı zamanda kapitalizm ya da devlet kapitalizmi altındaki işçinin yabancılaşma şartları altından gerçek sosyalizmin şartlarına geçişi konusunda ne denli önemli olduğunu söylemeye gerek var mı? Bunun da ötesinde, böyle çalışmalar siyasal eylemlere kılavuzluk ederler. Eğer halkın siyasal "kanaatleri"ni anketlerin tespit ettiği şekilde bilirsem, çok yakın gelecekte nasıl davranmaya yatkın olduklarını da anlarım. Eğer "şu an için bilinçli olarak henüz ortaya konmuş olmayan", söz gelimi ırkçılık, savaşa ya da barışa eğilim gibi ruhsal etkenlerin gücünü öğrenmek istersem, karakterle ilgili bu gibi incelemeler bana, geri planda yatan, toplumsal süreç içinde devreye giren ve ancak bir süre sonra açığa çıkan etkenlerle ilgili bilgi sağlar.

Tarihsel Materyalizm Bağlamında Marx?ı Yeniden Okumak çağımızda kapitalizmin ve dolaysıyla da kapitalizmin hakim olduğu toplumlarda açığa çıkan çok sayıda ekonomik, siyasi ve kültürel problemlerin de Marx?a olan ilgiyi arttırdığını söylemek mümkündür. Bu bağlamda değinilmesi gereken diğer önemli bir etken de Marx karşıtı olan postmodern felsefenin 90?lı yıllardaki ağırlığını kaybetmiş olması ve Marx?ın ileri kapitalizmin doğurucağı sakıncalara dair öngörüsünün maalesef doğrulanmış olmasıdır. Fakat bu dönüş, J. Rees?in de haklı olarak tespit ettiği gibi?Marx?ın dönüşü Marxizm?e yani, devrimci Marksist geleneğe bir dönüş değildir.?

Biz eşitliği özetle tartıştık. Emek ürünü olan zenginlik farklarını ve bu anlamda eşitsizliği kabullendik. Bu eşitsizliğe eşitlik gereğince evet dedik. Ardından bir tür eşitlik olan bu eşitsizliğe de şerh koyduk. Bireysel dezavantaj durumlarını korumaya alacak bir sigorta yaklaşımını ve eşitsiz hukuku benimsedik. Buralara da eşitlik adına geldik. Hem hukukun, hem iktisadın eşit olması için bir tür eşitsizlik olması gerekti.

Sosyalizmin sunduğu örneğe böylece gelmiş oluyoruz. Sosyalizm örneğinde emekçi çalışarak belirli bir değer üretecek, bu değerin içinden ihtiyaçları için gerekli miktarı yine emeği ile oranlı olarak alacak. Geriye kalan ürün üretimin geliştirilmesi için kullanılacak. Sonuçta hem herkes emeğine göre kazanacak, hem sanayi gelişebilecektir. Sosyalizmin klasik çözümünün mantığı budur. Çözülen sosyalizm deneyimleri temelde bu işi yapmıştır. Emeğin ürünü olmayan zenginliklere son verilmesi işi böylece başarılmıştır. Sermaye, yani değerini artıran değer olgusu da bu deneyimler içinde büyük oranda gündemden düşürülmüştür. Üretim araçlarında özel mülkiyete son verilmesi ile sermaye mantığı için yer kalmaz. Üstelik bu çok basit bir biçimde gerçekleşmiş olur. Sayısız kişinin yani kapitalistin mülkiyetindeki üretim araçları tek bir merkezde toplanmıştır. Şimdi elde edilen tüm artı bir kamu otoritesinin elinde toplanmış ve kamu yararı gözetilerek kullanılmasının önü açılmıştır. Bu otorite tüm dezavantaj durumlarını telafi edecek sigorta mahiyetindeki tüm uygulamaları da tüm kaynaklar kendisinde toplandığı için rahatlıkla yapabilir. Gelirin emeğe göre dağılımı bazı zenginlik farklarına yol açsa bile buna katlanmak gerekir. Daha yetenekli ve çalışkan olmak yasaklanamayacağına göre bu problemin çözümü yoktur, ya da bu problemi çözmeye gerek yoktur. Ayrıca üretim araçlarının tüm mülkiyetinin tek bir merkezde toplanmasının üretimi planlama konusunda önemli avantajlar barındırdığı da söylenebilir. Eşitlik adına yola çıkmıştık. Epey ilerledik. İnsanlık bunları hem tartıştı hem de uyguladı. Bugün vardığımız yerde kapitalizm pratiği kendisini devam ettiriyor. Sosyalizm pratiği ise dünya çapında bir bozunmaya uğradı. Hatta kapitalist uygulamanın hakim olduğu ülkelerde önemli oranlardaki üretim araçları kitlesinin, kamu otoritesi altında toplanmasını sosyalizan bir gelişme olarak görürsek, bozunmanın ölçeği çok daha büyük olmaktadır. Kamucu örneklerdeki bozunmalar özelleştirme olarak tezahür ettiler. Bu gelişmeler karşısında söylenebileceklerden birisi, yirminci yüzyıl içinde ulaşılmış çözüme yakın gibi görünen pratiklerin bir dahaki sefere daha sağlam bir siyasi otorite tarafından ve daha nitelikli bir biçimde yeniden üretilebileceğidir. Genelde de bu söylenmektedir. Sürece tepki olarak verilen mücadeleler esas olarak kamu mülkiyetini, kamu hizmetini yeniden gündeme getirme yanlısı, metalaşma karşıtı bir karekterde sürmektedir.

Tüketen insan, karakterinin aşırı biçimleri iyi bilinen psikopatolojik bir olgudur. Gizli kaygı ve ruhsal çöküntülerinden kaçmak için aşırı yeme, aşırı alışveriş ve alkolizmden medet uman, bir telafi arayan pek çok depresyonlu ve kaygılı kişinin öyküsünde bu olgu görülür.

a-Ekonomik Temel

Şimdi kapitalizmin yarattığı eşitsizliğe bakalım. Emekçiler emeklerinin niteliği, süresi ve yoğunluğu ile uyumlu bir gelir elde ederler. Bu uyum eşitlik adına en ideal olanıdır. Elbette dezavantaj durumlarını telafi edecek sosyal uygulamaların kusur düzeltici fonksiyonu devrede olmalıdır. Her emekçi ürettiği değerin belirli bir kısmına sahip olabilir. Artan değer yani artı-değer üretim araçlarının sahibi olması dolayımı ile kapitaliste aittir. Üretim araçlarının belirli bir değeri vardır ve kapitalistin elde ettiği artı-değer mülkiyetindeki değerin bir fonksiyonu gibi görünür. Sahip olunan mülkiyetin değeri, kendi değerini artıran değer olarak sermaye adını alır. Kapitalist kendi mülkiyetindeki üretim araçları sayesinde artı-değeri mülk edinir. Artı-değer ise birikerek üretim aracına dönüşür. Bu yüzden kapitalistin mülkiyetinin kaynağı artı-değerdir. Sermayesi dönüşmüş artı-değerdir. Sistem kendiliğinden işleyişinde sermayeyi yeniden üretir. Emekçiler üretim araçlarından yoksundur. Bu yüzden emeklerinden bir parça olan artı-değeri üretim araçları sahiplerine terketmek durumundadır. Ancak onlar bu artı-değeri terkettikleri için üretim araçları onlardan ayrı olmaya devam eder. Emekçiler ihtiyaçları için yeterli değeri elde edebildiklerinde varolmaya devam edebilecekleri için, sistem bir yanda emekçileri üretir, bir yanda sermayeyi üretir. Kapitalizm üretim araçlarından yoksun bir kitleyi kendiliğinden bir mekanizma ile üretirken, kendi temel koşulu olan artı-değerden vazgeçebilen emekçileri de yaratmış olur. Emekçilerin yaşamak için artı-değere ihtiyacı yoktur. Kapitalizm nüfusun önemli bir bölmesini giderek mülkiyetten arındırır. Mülkiyeti emekçilerin karşı kutbunda kapitalistlerin elinde biriktirir. Bu emek araçlarının gelişmesi ve yetkinleşmesi için güçlü bir etki yaratır. Kapitalizm bu yüzden insanlığın üretken gücünün gelişmesi için imkanlar yaratmış olur. Tüm bunlar kapitalizmin yarattığı eşitsizliğin ürünüdür. Eğer mülklerin bu bir elde toplanışını, adaletsiz bulur da ortadan kaldırmak istersek, mülklerin yeniden dağılımını organize edebiliriz. Bu türden bir adaleti sağlamak ise o kadar kolay değildir. Çoğu üretim aracı öylesine büyük değerdedirki, bir emekçinin payına bu kadarı düşmez. Emekçiler ancak aynı mülk üzerinde paylara sahip olurlarsa doğru bir dağılım yapılabilir. Böyle bir ortaklık sözkonusu olduğunda, zaten hisse senedi gibi bir imkan olduğunu hatırlamak zor değildir. Mülkiyetin tabana yayılması şeklinde bu türden yaklaşım için siyasal savunular çokça yapılmıştır. Emekçilerin ellerindeki payları satıp tüketmeleriyle yine eski düzene yani emekçilerin ücretli, pay sahiplerinin de kapitalist olduğu modele geri dönülmüş olacaktır. Emekçinin ürettiği değer gerekli-değer ve artı-değer olarak bölündüğü sürece labirentin içindeki bütün yollar kapitalizme çıkacaktır. Bu çözümsüz bir bilmece midir? Elbette ki hayır!

"İnsanlar gerçekleri görüp harekete geçene dek, gitmeyeceğim" diyor... ;)

en kötü şekilde ve dünyadaki en kıt kaynaklara sahip ülkelerde uygulanan sosyalizmde BİLE;

Biz mutlak eşitliğin eşitsizlik olduğunu saptamıştık. Gerçek eşitliğin, yada adil olanın herkesin emeğinin ürününün sahibi olması olduğunu söylemiştik. O halde çözüm çok basittir. Emekçi ürettiği değer ne ise onu elde etmeli bundan tükettiklerini tüketmeli, kalanları ise kendi mülkiyetinde tutabilmelidir. Kendi mülkiyetinde tuttuğu şeyler ise üretim ve tüketim araçlarının ya doğrudan, ya da dolaylı mülkiyeti olmalıdır. Emekçi ürettiği değerin tümünü alıkoyduğu için üretim araçlarının pay sahipliğinden herhangi bir gelir elde edilmesi olanaksız olacaktır. Bu payların sahipliğinin ne işe yarayacağı ise gayet açıktır. Emekçi böylelikle zorunlu ve keyfi değer birikimini sürdürmüş olacak. Birikimler gelir imkanı anlamına gelmediği için, sermaye sahipliği değil, değer sahipliği anlamına gelecektir. Eğer emekçiler üretimdeki yetki ve pozisyonlarını ellerindeki payları aracılığı ile elde ediyorlarsa bireyler arası tüm tabiyet ilişkilerinin son bulacağını tahmin etmek zor değildir.

Çözümleyici sosyal psikolojinin bir başka önemli yanı, Freud'un "bilinçdışı" dediği şeydir. Ancak Freud esas olarak bireysel bastırma ile ilgilenmişken, Marksist sosyal psikoloji doğrultusunda inceleme yapanlar, en çok özellikle "toplumsal bilinçdışı"na ilgi duyacaklardır. Bu kavram, büyük gruplara özgü iç gerçeğin bastırılmasıyla ilgilidir. Her toplum, üyelerinin ya da belli bir sınıftakilerin, farkına varıldığı takdirde, toplum için "tehlikeli" olacak düşünce veya hareketlere yol açabilecek dürtülerin farkına varmalarına izin vermemek için, elinden geleni yapmak zorundadır. En etkili sansür, basılmış ya da söylenmiş söz düzeyinde değil, fakat düşüncelerin bilinç düzeyine bile yükselmesini önleyerek, yani "tehlikeli uyanıklığın" bastırılmasıyla olur. Elbette ki, toplumsal bilinçdışının içeriği, toplum yapısının çeşitli biçimlerine göre değişir:

Yrd. Doç. Dr. Arslan TOPAKKAYA?

bizim ülkemiz gibi kaynakları bol olan ve halkıda çalışkan olan bir ülkede eğer sosyalizm uygulanırsa bence çok güzel olur. üstelik teknolojidende bolca yararlanır ve mülkiyeti tüm topluma ait olan bütün mal ve hizmet üretilen yerlerde işler güzel bir şekilde döndürülebilir. devlet kar amacı gütmez halkın işleri görülsün yeter...

Şimdi buradan iktisadi eşitlik konusuna geçelim. Bizim açımızdan iktisat değer ile ilgilidir, değer ise emek ile ilgilidir. Emek ise her zaman somut bir emekçinin emeğidir. Eşitliği sağlamak için herkesin eşit süre çalıştığını ve herkese eşit bir gelir sağlandığını varsayalım. Herkesin gereksinim ve harcamaları farklı olduğu oranda bir süre sonra herkesin farklı bir zenginliğe sahip olacağını tahmin etmek zor değildir. Talihsizlerin durumunun sigorta sistemi yoluyla devre dışı bırakıldığını varsaysak bile sonuç böyle olacaktır. Zaten sigorta sistemi iktisadi eşitliği fiilen bozar. Ama yine de eşitlik amacını taşır. İlla zenginlik açısından bir eşitlik sağlanmak istenirse bu dışsal bir zorlamayla sağlanabilir. Kurgumuz gereğince ihtiyaçları az olup zenginleşenlerin fazlalarına el koyup diğerlerine dağıtmak suretiyle eşitlik sağlanmaya çalışılabilir. Bu müsadere ve yeniden eşit dağıtım ise eşit ücret ilkesinin bozulmasıdır. Tabi mülkiyet hakkının da bozulmasıdır. Ancak bu yola eşitliği tesis etmek için girmiştik. Bir kez daha eşitsizlik, eşitliği sağlamanın yolu oldu. Bu durumun adil olmadığı da aşikardır.

Toplumsal karakter kavramı, bir grubun paylaştığı karakter yapısının kalıbına işaret eder. Toplumsal karakterin biçimlen-mesindeki temel etkenin, üretim biçimi ve bundan doğan toplumsal tabakalaşmanın yarattığı hayat pratiği olduğunu varsayar. Toplumsal karakter, herhangi bir toplumun işlemesi için gereken ve o toplum tarafından şekil verilen ruhsal enerjinin özel bir yapısıdır. Ortalama bir kişi, yapmak zorunda olduğu bazı şeylere yönelmeli ve davranışları "bu uğurda" olmalıdır. Böylelikle bir yandan toplumun kendi enerjisini toplumsal hedefler için kullanmasına izin verir, beri yandan da o kişi normal yaşantısını sürdürür.

Sosyalist ülkelerin kendi nüfuslarının meşru maddi ihtiyaçlarını karşılama sorununu hala çözememiş oldukları doğrudur . Fakat sosyalist iktisatçı, filozof ve psikologların dikkat etmeleri gereken tehlike, en uygun tüketim hedefinin, bir anda en çok tüketime dönüşebileceği olgusudur. Bu nokta hayati önemdedir. Sosyalist teorisyenlerin görevi, insan ihtiyaçlarının özelliklerini incelemek ve sonra da, tatmini insanı daha hayat dolu ve duyarlı yapan gerçek ihtiyaçlarla, insanı zayıflatan, onu edilgin, bıkkın, "eşya" hırsının kölesi yapan, kapitalizmin yaratmış olduğu uydurma ihtiyaçlar arasındaki farkı ortaya çıkaracak ölçütler bulmaktır.

"Genç" Marx olarak da, Kapital'in yazarı olarak da, Marx'ın eserleri psikolojik kavramlarla doludur. Kullandığı önemli kavramlardan bazıları: "İnsanın özü", "bozulmaya uğramış insan", "yabancılaşma", "bilinç", "tutkulu çabalar" ve "bağımsızlık"tır. Ama buna rağmen ahlak anlayışı sistemli bir psikolojiye dayanan Aristo ve Spinoza ile bir tezat oluşturan Marx'ın eserlerinde hemen hiç bir psikoloji teorisi yoktur. Açlık ve cinsellik gibi sabit dürtüler arasındaki farkla ilgili birkaç bölük pörçük irdelemeyi bir kenara koyarsak, Marx'ın yazılarında üzerinde durulacak hemen hiç bir psikoloji konusu yoktur ve tabii bu, onun izinden gidenler için de geçerlidir. Bu eksikliğin nedeni psikolojik olguları çözümlemek için gereken beceri ya da ilginin olmayışında yatmaz. Gerçek sebep, Marx'ın yaşadığı yıllarda, onun insan sorunlarına uygulayabileceği bir "dinamik psikolojinin olmayışıydı. Marx 1883'te öldü; Freud ise eserlerini Marx'ın ölümünden sonra yayımlamaya başladı.

Benim burada dikkat çektiğim nokta, üretimin kendisinin kısıtlanması değil, fakat bireysel tüketim ihtiyacının zaruri olanları karşılandıktan sonra, kaynakların okul, kütüphane, tiyatro, park, hastane, toplu taşıma gibi toplumsal hizmet üretimine yönlendirilmesi gerektiğidir. Tam sınaileşmiş ülkelerdeki durmadan artan bireysel tüketim; rekabet, açgözlülük ve kıskançlığın yalnız özel mülkiyetten değil, aynı zamanda sınırsız özel tüketimden de kaynaklandığını düşündürmektedir. Sosyalist teorisyenler şu gerçekleri gözden kaçırmamalıdırlar: Hümanist sosyalizmin amacı, "tam insan"ın eksiksiz gelişimine hizmet edecek bir üretim tarzına sahip olan bir sanayi toplumu kurmaktır, tüketen insanın yaratılmasına yol açacak değil. Sosyalist toplum, içinde insanların yaşamasına ve gelişmesine uygun bir yapı olan bir sanayi toplumu biçimidir.

Toplumsal karakter kavramı, bunun yanı sıra bir toplumun maddi temeliyle "ideolojik üstyapısı" arasındaki bağı açıklamaya da yarar. Çoğu kere Marx, ideolojik üst yapının ekonomik temelin yansımasından başka bir şey olmadığını ima ettiği şeklinde yorumlanmıştır. Bu yorum doğru değildir. Gerçek şu ki, Marx'ın teorisinde, temel ile üst yapı arasındaki ilişkinin özellikleri yeterince açıklanmamıştır. Bir dinamik psikolojisi teorisi, önce toplumun toplumsal karakteri ürettiğini ve sonra da ondan beslenen fikir ve ideolojileri geliştirip, onlara tutunmaya ya da dayanmaya eğilimli olduğunu gösterebilir. Oysa ki belli bir toplumsal karakteri yaratan yalnızca ekonomik temel değildir. Fikirler bir kere yaratıldılar mı, toplumsal karakteri ve dolaylı olarak toplumsal ekonomik yapıyı da etkilerler. Benim burada üzerinde durduğum şey şu; toplumsal karakter, sosyo-ekonomik yapı ile bir toplumda yaygın olan fikir ve idealler arasında aracı durumundadır. Her iki yönde de aracıdır, ekonomik temelden fikirlere ve fikirlerden ekonomik temele. Aşağıdaki taslak bu anlayışı ifade eder:

Marx, toplumsal hayatın ekonomik temelinin anlam ve önemini, tarihte cereyan eden sınıf savaşlarını ve bunların kültürel ve tinsel ya ama etkilerini ilk olarak tanıyan ve vurgulayan düşünürdür. Onun bu kazancı onun karşıtları tarafından bile taktir ile karşılanan bir olgudur. Buna rağmen Marx bir takım ciddi eleştirilere de maruz kalmıştır. Bunların başında Marx?ın tinsel değerleri, din ve sanatı bir üst yapı olarak ve ekonomik olguların bir yansıması olarak görmesidir.

Toplumsal karakter kavramının en önemli uygulaması, Marx'ın hayal ettiği sosyalist toplumun, gelecekteki toplumsal karakterini 19. yüzyıl toplumsal karakterinden ve 20. yüzyıl toplumsal karakteri olan "tüketen insan" karakterinden ayırdetme çabasında görülür.

The Journal Of International Social Research Volume 1/3 Spring 2008

Marksistler genellikle, insan farkında olmadan ona yön veren şeyin, ekonomik etmenler ve bunların siyasal sembolleri olduğunu kabul etmişlerdir. Ama psikanaliz alanındaki incelemeler, bunun fazla dar bir anlayış olduğunu gösteriyor. Toplum, insanlardan oluşur ve her bir kişi, en az gelişmişinden, en olgununa kadar duygu ve enerji dolu potansiyellerle donanmıştır. Bir bütün olarak, bu insan potansiyeli her topluma özgü ekonomik ve sosyal etmenlerin karma etkisiyle yoğrulur. Toplumun bütününe ait olan bu etmenler, belli bir toplumsal bilinçaltı ve belli çelişkiler üretirler. Bu çelişkiler, insanı baskı altına alan faktörlerle, aklı başında bir insanın yaşaması için zorunlu olan insan ihtiyaçları arasında ortaya çıkar. Nitekim, daha önce belirttiğim gibi, devrimler, yalnızca yeni üretici güçlerin değil, aynı zamanda insan doğasının bastırılmış yanlarının da ifadeleri olarak meydana gelirler ve ancak bu iki koşul biraraya gelmişse başarılı olurlar. Bastırma, ister bireysel, ister toplumsal olsun.

Özetleyecek olursak: Bu makale, diyalektik ve hümanist yönelimli bir psikanalizi önemli bir bakış açısı olarak Marksist düşünceye sunmak ve tanıtmak için bir dilektir. İnancım odur ki, Marksizm'in böyle bir psikolojik teoriye ihtiyacı vardır. Ayrıca psikanalizin de gerçek Marksist teoriyi kendine katması, onun da düşünce ve etki alanını genişletecektir. Böyle bir sentez, her iki alanın verimini de arttıracaktır.

Tarihin garip cilvelerinden biri, maddi hırsın tatmini demek olan kapitalizm ruhunun, planlı ekonomileriyle buna direnme imkanları olan komünist ve sosyalist ülkeleri fethediyor oluşudur. Tabii ki bu sürecin kendi bir mantığı var. Kapitalizmin maddi başarısı, Avrupa'da komünizmin zafer kazandığı, nisbeten yoksul ülkelerde çok derin izler bıraktı ve sosyalizmin zaferi, kapitalizmle başarılı bir biçimde rekabet edebilmesine bağlandı.

Eleştirmenlere göre, bu tek taraflılık ve mevcut düzene aşırı bir şekilde düşmanlık, onun sadece totaliter devrimci bir değişimi tek çıkar yol olarak görmesine sebep olmuştur. Bu eleştirilere yenilerini eklemek mümkündür fakat başta belirttiğimiz gibi bu makale kendisini daha çok günümüz şartları içinde Marx?ı yeniden okuma olgusuna teksif etmiştir.

tarihçi hocm fazlasıyla akemik terminoloji kullanmışsın... sence gerek var mı?çoğu forumcu dediklerinden bir şey aalgılayamacak belki de... benm yukarısa yazdığım sorularıma bi cevap istiyrm ama net olsun bi kaç cümlelik... tşk. ederm..

Öte yandan, Freud'un düşünüşünün temelini oluşturan mekanik maddeciliğe karşı yükselen itirazlar, psikanalizin ve özellikle de libido teorisinin eleştirilerek, yeniden değerlendirilmesine yol açtı. Hem Marksist, hem de psikanalizci akımlardaki gelişmeler sayesinde, hümanist Marksistlerin dinamik, eleştirici ve topluma dönük gelişmeler için psikolojinin hayati bir önemi olduğunu kabul etmelerinin zamanı gelmiştir. Bu yazımda, hümanist psikanalizin uğraşmış olduğu ya da ilgilenmesi gereken ana sorunlardan bazılarına işaret etmek istiyorum.

Bilinçaltı, tıpkı bilinç gibi, toplumsal bir olgudur. Pek çok gerçeğin ve insana özgü yaşanmış olayın, bilinçaltından bilince yükselmesine izin vermeyen bir "toplumsal süzgeç" tarafından sınırlanır. Bu toplumsal süzgeç, dil, mantık ve toplumsal tabulardan meydana gelir. Gerçekte toplumca üretilmiş ve paylaşılmış hayal ürünlerinden başka bir şey olmayan, ama kişiler tarafından hakikat olarak algılanan ideolojilerle maskelenir. Bilince ve bastırma olgusuna bu yaklaşım, Marx'ın "toplumsal varoluşun özellikleri bilinci belirler" şeklindeki anlatımının geçerli olduğunu deneysel olarak kanıtlayabilir.

Bununla birlikte 19 ve 20. yüzyılda hem kapitalist hem de Marksist devletlerde açığa çıkan sosyal, siyasal ve ekonomik gelişmeler Marx?ın tahminlerini ve önsezilerini haklı çıkarmamış ve özellikle Marksist ülkelerdeki gerek işçi haklarıyla ilgili gerekse devlet aygıtıyla ve dolaysıyla idareyle ilgili uygulamalar Marxizmin öngördüğü ve idealize ettiği ilkelerle büyük oranda uyuşma göstermemiştir. Marx gerçekten tek tek insana ve onların oluşturduğu sosyal birliklere gerçeklikle uyuşmayan aşırı bir iyimserlikle bakmış ve sistemini bu iyimserlik üzerine inşa etmiştir. Bizzat Marksist ülkelerdeki Marxizmle uyuşmayan çeşitli uygulamalar ya da işçi haklarını savunduğunu iddia eden partilerin halkını ezen hakim sınıfların yerini alması gibi bir takım olgular Marx?ın en büyük özlemi olan sınıfsız bir toplum modeli idealinin ne yazık ki gerçekleşmesinin imkansızlığını gözler önüne sermiştir.

"Çok sayıda yararlı şeyin üretilmesi, çok sayıda yararsız insanın yaratılmasıyla sonuçlanır" diye yazmıştı Marx. Sefalet derecesindeki yoksulluğu yeryüzünden silmek istiyordu, çünkü bu, insanın "tam insan" olmasına engel olan bir durumdu. Onun amacı, tüketimin en çoğu değil, en uygunuydu; daha tam ve daha hoşnut edici, iç zenginliği olan bir hayata götüren gerçek insan ihtiyaçlarının karşılanmasıydı.

?TO RE-READ MARX IN THE CONTEXT OF HISTORICAL

"Genç" Marx olarak da, Kapital'in yazarı olarak da, Marx'ın eserleri psikolojik kavramlarla doludur. Kullandığı önemli kavramlardan bazıları: "İnsanın özü", "bozulmaya uğramış insan", "yabancılaşma", "bilinç", "tutkulu çabalar" ve "bağımsızlık"tır.

Bir okuma önerisiyle sözlerimize son vereceğiz.

MATERIALISM?

Toplumsal karakter kavramı sadece kendini genel eleştirilere açık tutan teorik bir kavram değildir. Belli bir tutumda ya da toplumsal sınıfta çeşitli türlerden toplumsal karakterlerin sıklığını bulmak isteyen deneysel çalışmalar için de yararlı ve önemlidir. "Köylü karakterini bireyci, istifçi, inatçı, iş birliğine pek yaklaşmayan, zaman ve dakiklikle fazla ilgisi olmayan diye tanımladığımızı kabul edersek, bu belirtilerin bütünü, çeşitli değişik niteliklerin toplamı değil, enerji dolu tek bir yapı olarak ortaya çıkar. Herhangi bir biçimde bu özelliklerin değiştirilmesi için girişimler olursa, bu yapı, ya şiddetle ya da sessiz engelleme yoluyla yoğun bir direniş gösterecektir. Ona sunulacak olan ekonomik avantajlar bile kolayca sonuç vermıeyecektir. Bu sendrom varlığını, köylü hayatının binlerce yıldır tipik özelliği olan, bilinen üretim biçimine borçludur. Aynı şey, yıldızı sönmekte olan bir alt-orta sınıf için de geçerlidir; ister Hitler'i iktidara getirmiş olanlar, isterse de A. B. D.'nin Güneyi'ndeki yoksul beyazlar olsun.

b-Toplumsal Karakter

Marxizm ile Kapitalizm arasındaki mücadelede Kapitalizmin galip çıkması ya da en azından öyle görünmesi yaşanan ve görünen neticeleri itibarıyla insanlık adına üzücü ve olumsuz bir durum arz etmektedir. Çünkü kapitalizm insana sürekli olarak daha fazla para ve mülk kazanmasını salık verir. Bu amaç için yapmayacağı hiçbir şey yoktur. Bu bağlamda her türlü ahlaki değerden yoksun, insan onur ve değerine ancak onun ürettiği mal oranında önem veren kapitalist anlayış karşısında, eşitlikçi ve paylaşımcı yeni bir yaklaşıma ihtiyaç vardır. Marxizmin böyle bir yaklaşımı günümüz şartları içinde sağlayıp sağlayamayacağı üzerinde düşünülmesi gereken bir konudur. Belki bugün bu alanda vahşi kapitalizme karşı geliştirilebilecek önemli bir açılım, Marx?çı sosyalizmi toplumsal değerlerle tekrar barıştırarak insanlığa yeni bir alternatif sunabilmektir. Çünkü Marxizm-Kapitalizm savaşında maalesef Marxizmin her türlü toplumsal değeri üst yapı olarak değersiz görüp, madde ve onun yansımalarını tek gerçeklik olarak kabul etmesi, toplumların büyük çoğunluğunun Marxsizmden uzak durmasına sebep olmuş; buna karşılık vahşi kapitalistler toplumun bu değerlerine gerçekte sahiplenmedikleri halde sahip çıkıyormuş gibi yapmışlar ve toplumun büyük bir kısmını yanlarına çekmeyi başarmışlardır. Bu olgu siyasal yaşama da yansımış sağcı partilere kapitalist işadamları daha fazla sempati göstermiştir. Bunun en önemli sebebi sol politikacıları büyük oranda Marksist olmakla, dolayısıyla toplumsal değerlere hiçbir şekilde değer vermemekle suçlamaları ve bu suçlamalara dayanan bazı korku ve kaygılar yardımıyla mevcut düzenlerini sürdürmek istemeleridir. Bugün bile bu genel olgu yeryüzündeki birçok devlette böyledir. Marksist felsefe gelişen siyasal, sosyal ve kültürel şartlar bağlamında tekrar okunmalı ve toplumsal değerler ile bir çok noktada çelişmediği insanlara anlatılmalıdır. Bu yapıldığı takdirde kapitalizm ve kapitalizmin günümüzdeki yansıması olan kontrolsüz küresel sermaye hakimiyetine bir alternatif ortaya konabilmiş olacaktır.

Hümanist psikanalizin marxın teorisine uygulanması?Erich Fromm

makalelerden biraz daha özet yapayım...

Biz şimdi eşit ücretten hemen vazgeçelim. Herkesin emeğiyle oranlı bir gelire sahip olmasını kabul edelim. Hatta vasıf farklarını da işin içine katalım. Bu durumda herkes kendi yetenekleri doğrultusunda ve harcadığı emeğin büyüklüğüyle koşut bir gelire ve zenginliğe sahip olacaktır. Bunun sonucunun zenginlikte eşitlik olmayacağı açıktır. Böyle bir durumun içerisine talihsizlerin ve engellilerin korunması anlamına gelen eşitleyici bir eşitsizlik uygulamasını da dahil edelim. Şimdi muhtemelen herhangi bir kriz olmaksızın, herkes eşitsiz olacaktır. Ancak böyle bir durumda bile bir eşitlik durumu vardır. Herkes ürettiği değer ile eşit bir gelire sahiptir.

İnsan enerjisi toplumun işleyişi içinde, genelde basit maddi enerji olarak ve kısmen de ruhsal/manevi enerjinin kendine has biçimleri olarak görünür. Öteki kabilelere saldırıp, soyarak yaşayan bir ilkel topluluğun üyesi, savaşçı bir karaktere sahip bulunmalı, savaşma, öldürme ve soyma hırsıyla dolu olmalıdır. Tarımla geçinen barışcı bir kabilenin üyeleri ise, şiddete değil, işbirliğine eğilimli olmalıdırlar. Feodal bir toplum, ancak bireylerin otoriteye itaat edilmesi ve kendilerinden rütbece yukarıda olanlara saygı ve hayranlık duyulması için çaba harcamaları sonucunda iyi işler.

Homo consumens , esas hedefi, öncelikle sahip olmak değil, tüketmek ve gitgide daha çok tüketmek olan insandır. Böylece içindeki boşluğu, edilginliği, yalnızlığı ve kaygıları gidereceğini sanır. Dev girişimlerin, dev bir sanayinin, hükümet ve sendika bürokrasilerinin şekillendirdiği bir toplumda, çalışma konumunu ve koşullarını hiç etkileyemeyen birey, kendini güçsüz, yalnız, bıkkın, sıkılmış ve kaygılı hisseder. Bir yandan da büyük tüketim sanayilerinin kar ihtiyaçları reklamlar yoluyla onu obur bir yaratık haline getirir; bu müthiş emici yaratık, tüketmek ve hep daha çok tüketmek ister. Onun için her şey birer tüketim maddesi olmuştur. Ayrıca üretim çarkının dönebilmesi için yeni uydurma ihtiyaçlar yaratılır, insanın zevkleriyle ve beğenileriyle oynanır.

MAKALE:TARİHSEL MATERYALİZM BAĞLAMINDA MARX?I

Marx'ın çözümlemesini tamamlamak için gereken psikoloji, birçok eklemelere ihtiyaç duyulsa da, Freud'un ortaya koyduğu ile aynıydı. Psikanaliz, her şeyden önce, bir dinamik psikolojidir. İnsan davranışlarını, eylem, duygu ve fikirlerini harekete geçiren ruhsal etmenlerle ilgilenir. Bu etmenler her zaman bu özellikleriyle, yani gerçekten oldukları gibi görülemezler; gözlenebilen olgulardan çıkarılmaları ve çelişkileri ile dönüşümleri bakımından incelenmeleri gerekir. Marksist düşünüşe yararlı olması için, bir psikolojinin, bu ruhsal etmenlerin evrimini, insanın ihtiyaçlarıyla, parçası olduğu toplumsal ve tarihsel gerçekler arasındaki sürekli bir etkileşim süreci olarak görmesi de daha doğru olur. Bu psikolojinin başlangıcından itibaren sosyal bir psikoloji olması da gerekir. Son olarak, eleştirici bir psikoloji olmalı, özellikle insan bilinci konusuna eleştirici bir gözle bakmalıdır.

c-Fikirler ve idealler

bu örneklerini verdiğim küba veya eski sosyalist ülkelerdeki durumlar. isterseniz sosyolojik araştırmalara ve istatistiklere bakın.

Kapitalizm ondokuzuncu yüzyılda, biriktirmeyi seven kimselere ihtiyaç duyuyordu; yirminci yüzyılın ortasında ise, delice harcamayı ve tüketmeyi seven insanlara gerek duyuyor. Toplumsal karakter, insan enerjisinin bir üretim gücü olarak kullanılmak üzere, toplumsal süreç esnasında kalıba dökülerek aldığı biçimdir.

Şimdi mülkiyet ile eşitlik arasındaki ilişkiyi inceleyelim. Biz eşitsizliğe baktığımızda onu önce emek eşitsizliği olarak sonra da mülkiyet eşitsizliği olarak görüyoruz. Bizim vardığımız noktada yani eşitlik bir tür eşitsizlik olarak tezahür ediyordu. Bu eşitliğin bir tür eşitsiz mülkiyet sonucunu doğurması da gerekir. O halde mülkiyetleri eşitlemeye kalkışırsak eşitlik adına gerekli bulduğumuz eşitsizliği de yok etmiş oluruz. Peki böyle yapmayıp sadece özel mülkiyeti reddedersek ne olur? Tüm mülkiyeti kollektif hale getirirsek bireyleri mülksüzlükte eşitlemiş oluruz ve bundan kimse avantaj elde etmediğine göre bu gerçek eşitlik olarak da görülebilir. Ama mülk bir değer birikimdir ve değer emek ürünüdür. Biz herkesin emeğine göre bir gelir elde etmesini yani eşitsiz geliri kabul etmiştik. Şimdi mülkün bu kaynağı mülk eşitsizliğini yeniden yaratmaya başlayacaktır. Ne yapabiliriz. Düzenli olarak emekçilerin bireysel tüketimlerinden artan değerleri kollektif mülke katacak bir çare bulmalıyız. Ama gelirler ve ihtiyaçlar eşitsizdir. Çok yeteneği olup çok gelir elde eden çok az ihtiyaca sahip olabilir. Emeğe görelilik ilkesini terk edemeyeceğimize göre tüm artan değerleri kollektif hale getiremeyeceğiz demektir. Yani özel mülkiyeti tamamen ortadan kaldırabilmek için emeğe göre gelir ilkesini de terk etmemiz gerekecektir. O halde eşitliğe uygun kollektif mülkiyet mutlak olamaz. Doğru bir eşitlik özel mülkiyetin devamını gerektirir. Sosyalizmin klasik çözümü üretim araçlarında özel mülkiyete son vererek bir anlamda üretim aracı olmayan şeyler için özel mülkiyete izin vermektedir. Böylece hem kollektif hem de özel mülkiyet felsefi vargımızla uyumlu olarak varlığını sürdürmektedir. Ancak basit bir soru ciddi bir çelişkiyi gündeme getirmektedir. Hangi madde üretim aracı, hangisi değildir? Örneğin otomobil tüketim aracıdır. Ama bir yandan da üretim aracıdır. Transport üretiminde kulanılır. Şimdi otomobil ya özel mülkiyet olmamalıdır, ya da otomobil ile birilerini taşımak yasak olmalıdır. Bu ise akıl dışıdır. Demekki eşitliğin sağlanması adına koyduğumuz kollektif mülkiyet kuralı ya istisna ile bozulmak durumundadır ya da hukuki zor ile sürdürülebilecektir. Yasaklar onları aşma iradesini varsayarlar ve aşma iradesini dengeleyecek bir iradeyi de yani devleti de gerektirirler. Halbuki ideal olan aşma iradesinin konu dışı olması, böylece karşı iradenin de gereksiz olmasıdır.

Derinlik psikolojisi, Marx'ın teorisinde merkezi bir rol oynayan bir soruna da katkıda bulunabilir. Bu, Marx'ın tatminkar bir çözüme bir türlü ulaşamadığı "insanın özü ve doğası" sorunudur. Marx, özellikle 1844'ten sonra "insanın özü" gibi metafizik ve tarihsel olmayan bir kavramı kullanmak istemiyordu. Çünkü binlerce yıldır birçok yönetici kendi yönetimlerinin ve yasalarının "insan doğası "na uygun olduğunu kanıtlamak için bu kavramı kullanmışlardı. Ama öte yandan da Marx, insanın her kültürün üzerine "kendi metnini yazacağı" boş bir kağıt parçası olduğu yolundaki göreci yaklaşıma da karşıydı. Bu doğru olsaydı, insan nasıl toplumun onu sokmaya çalıştığı varoluş kalıplarına karşı isyan edebilirdi? Eğer bozulmuş olabilecek temel bir "insan doğası modeli" kavramına sahip olmasaydı Marx "bozulmaya uğramış insan" kavramını nasıl kullanabilirdi? Buna psikolojik çözümleme esasına dayanan bir cevap, bence insanın özünün bir çelişkide yatıyor oluşudur. Bu çelişki, bir yandan insanın doğanın içinde oluşu , ama aynı zamanda da kendisinin, başkalarının, geçmişin ve yaşadığı anın farkında oluşundan dolayı doğayı aşmasıdır. Yaratıklar arasında bir "hilkat garibesi" olan insan, yeni bir birlik biçimi bularak bu çelişkisini çözemedikçe, kendini dayanılmaz derecede yalnız hissedecektir. İnsanın varoluşundaki temel çelişki, onu, bu çelişkiye bir çözüm bulmaya zorlar. Sözü edilen birliğin nasıl elde edileceği sorusuna ise, doğruluğu soruşturulabilen ancak sınırlı birkaç çözüm önerisi getirilebilir.

benim burda paylaştığım bilimsel makaleleri okumanızı tavsiye ederim arkadaşlar...

Niçin bir toplum, sistem onlara zarar verse ve mantıkları topluma bağlılıklarının onlara zararlı olduğunu söylese bile üyelerinin çoğunun desteğini kazanmayı başarıyor? Niçin insanların gerçek çıkarları, her türlü ideolojik etkileme ve beyin yıkamanın ürettiği uydurma çıkarlardan daha ağır basmamıştır? Niçin sınıf bilinci ve sosyalizmin avantajlarına ilişkin idrakler Marx'ın umduğu kadar etkili olamadı? İşte bu soruların cevapları toplumsal karakter olgusunda yatar. Bir toplum, ortalama bir kişinin karakter yapısını, yapmak zorunda olduğu şeyi sevecek şekilde etkilemeyi bir kere başardı mı, o kimse toplumun ona sunduğu koşullarla tatmin olur. Ibsen'in kahramanlarından birinin dediği gibi, "istediği her şeyi yapabilir, çünkü yalnız yapabileceği şeyleri ister." Boyun eğmek gibi şeylerle tatmin olan bir toplumsal karakterin yozlaşmış bir karakter olduğunu söylemeye gerek var mı? Ama böyle bir karakter yozlaşmış olsa da, olmasa da "iyi" işlemesi için boyun eğen insanlar isteyen bir toplumun işine yarar.

Toplumsal karakterin üzerinde çalışılmasına izin veren deneysel yöntemler vardır. Böyle çalışmaların amacı, genel nüfus içinde ve aynı zamanda her sınıfın kendi içinde çeşitli karakter sendromlarının sıklığını, buradaki çeşitli etkenlerin şiddetini ve farklı sosyo-ekonomik koşulların doğurduğu yeni veya biribiriyle çelişen etkenleri bulup, ortaya çıkarmaktır.

Toplumsal karakter, bir toplumun elindeki bütün etkileme yollarıyla pekiştirilir. Eğitim sistemiyle, diniyle, edebiyatı, şarkıları, şakaları, görenekleri ve en önemlisi ana-babaların çocukları yetiştirme yöntemleriyle. Bu sonuncu öğe çok önemlidir, çünkü bireylerin karakter yapıları büyük ölçüde hayatlarının ilk beşaltı yılında şekillenir. Ancak ana-babanın etkisi, aslında klasik psikanalistlerin inandığı gibi bireysel bir biçimde yansımaz. Ana-babalar hem kendi karakterleri yoluyla, hem de eğitim yöntemleriyle, aslında toplumun kullandığı aracılardır. Birbirlerinden çok az farklıdırlar ve genellikle bu farklar, toplumsal karakter kalıbının toplumca istenen tarzda yaratılmasında pek de bir değişiklik oluşturmazlar.

Sosyalizm, ekonomik üretimin değil, insanın gelişmesinin asıl gaye olduğu bir toplum haline gelmeye yaramaktan ziyade, yoksul ülkelerin sınaileşmesini kapitalizmden daha çabuk gerçekleştiren bir sistem olmakla yetinme tehlikesiyle karşı karşıyadır. Sovyet komünizmi Marx'ın "maddeciliğinin" kaba bir yorumunu kabul ederek, tıpkı kapitalist ülkeler gibi hümanist özlü gelenekle teması kaybettiği için bu gelişme hızlandı.