Bunu bir trajedi olarak niteliyorsak, bu trajedinin kaynağı insanın esfel-i safilinle ala-yı illiyin arasında gidip gelebilmesi özelliğidir. Bu kadar zıt noktalarda olabilme kabiliyetinde olan insan bunun doğal sonucu olarak hayatı boyunca hep git-gel ler yaşamaktadır. Bu sebeple yapılan en önemli dualardan biri sırat-ı müstakimde olma duasıdır. İnsan ne kaderci olup iradesini yok saymalı, ne de elinin ulaşamayacağı şeyler için kendini harap etmelidir. Ne karalar bağlayıp hayatı kendine zindan etmeli, ne de herşeye aşırı bir pozitiflikle yaklaşıp gerçeklerden kaçmalıdır...

Dionysos: Apollon?un tersine; akıl yerine hissi, ölçü yerine coşkuyu, sınır yerine taşkınlığı ifade eder..

Nietzsche?nin bu konudaki görüşlerini özetlersek:

Tragedyanın doğuşu kitabında Nietzsche Attika trajedisinden söz eder.. Attika trajedisi, temelde birbirlerinden tamamen zıt iki dünya görüşü ve eğiliminin bulunduğu iddiasına dayanmaktadır.. Bunlardan ilki Likya kökenli bir Anadolu tanrısı olan Apollon, ötekisi ise Lidyalı Şarap Tanrısı Dionysos?tur..

Bazen kelebek olmak gerek, yanma pahasına aydınlığı seçmek gerek!..

"Bu anlamda Nietzsche trajediyi; aklı, çıplak doğayı, ölçüyü, coşkuyu, sınırı, taşkınlığı bünyesinde birleştiren bir sanat şekli olarak görmüştür.."

Tarihi süreçte bu trajediye çözüm olabilecek ilahi veya insani kaynaklı emir yahut teklifler ortaya konmuş: din, felsefi kuramlar, ideolojik kuramlar vb.

Nietzsche; hem dinde, hemde geleneksel felsefe ve bilimde insanı uyutmaya, bir düş aleminde yaşamaya zorlayan unsurlar görmekte, her ikisinin de insanı deneyimden uzak tuttuğunu vurgulamaktadır.. Düş ile sarhoşluk yada akıl ile coşkunluğun bu girift yapısından trajedi doğmuştur..

Düşler hayal ürünüdür.. Sarhoşluk ise; çarpıtılmış olsa bile, gerçeğin seyredilmesi ve gerçekle yaşamaktır.. Rüya; gerçeğe çarpamaz, sarhoş ise çarpar..

Nietzsche'ye göre Sokrates, aklın, rasyonalizmin egemenliğini kurarak, Apollon unsurunu Dionysos unsuruna karşı tek hakim haline getirmiştir.. Yani aklı egemen kılarak doğayı, insan coşkunluğunu, sarhoşluğunu hatta çirkinliği yok saymıştır.. Bu anlayış insanı doğanın gerçeklerinden kopararak ona yalancı bir iyimserlik ve yaşam vermek demektir.. Ancak Nietzsche akla karşı değildir ancak aklın her şeye kadir olduğunu sanarak gözlerini doğaya yada Dionysos?a kapayanlara karşıdır.. O adeta Kartezyen bir akla karşıdır. Zira kartezyen akılcılık metodolojik açıdan gerektirdiği tamlık ve kesinlik nitelikleriyle ahlaki sorulara cevap veremez..

Dionysos; coşku, taşkınlık, sınırsızlık içinde, bir sürü çirkinliği de içerir.. Bunları yok saymak gerçekliği inkar demektir.. Nietzsche Apollon ögesini bir düşe , Dionysos ögesini ise sarhoşluğa benzetir..

Hayata meydan okuma ile umutsuzluk arasındaki zikzaklar; isyan ile kadercilik, istekler ile temayüllerin çelişmesi? insanın kendi varlığını idrakinden beri içinde bulunduğu, bazen durulan bazen coşan ikilemler, çatışmalar. Başka bir deyişle insanın trajedisi?

Apollon: aklı, aydınlığı, ölçülü gücü ve akıl idaresindeki insan davranışını simgeler.. Nietzsche bu tanrının simgelediği şeyin, insanın kuramsal düşünce yaratma gücü olduğu düşüncesindedir..