Sanırım ben de kendime sığamıyorum. Elimi bir kere daha çantama atıp karıştırdıktan sonra bir hile yapıp defterimi çıkarıyorum kuyudan. İçimi dökmeye ihtiyacım var. Ben her zaman bir yazarın kitabından çok defterinin önemli olduğuna inanmışımdır. Bu yüzden "orta" sayısı belirtilerek istenen defterlerin gün gelip kiloyla satılması beni yaralamış, defterimi bir terazinin üstünde görmekten korkmuşumdur hep. Fakat korkunun ecele faydası yok. Bütün defterler teraziye konacaktır bir gün ve defterleri bu yüzden önemlidir kitaplarından yazarların. Bütün mesele bakış açısındadır ve bunun için bir gönyeye ihtiyaçları vardır.

Bu ateşli hatibe Ömer Hayyam'ın Pergel şiiri ve Mevlana'nın pergel metaforuyla cevap verebilirdim ama zaman dardı. Oltamı bir kez daha çantamın berrak sularına bıraktım. Bu kez çırpına çırpına bir cetvel çıktı içinden ve yılan balığı gibi kavisler çizmeye başladı masamda. Oysa cetvele düşen düz çizgiler çizmektir. Eğilip bükülmeden milimetre duyarlığıyla belirlemektir uzaklıkları. Fakat ortaokulda matematik öğretmenimiz Sezai Boyacıoğlu -Belli ki Dickens'ın "David Copperfield"ını okumuştu- cetvelin aynı zamanda bir acı ölçme aracı olduğunu bize göstermek için beş parmağımızı ince titrek dallar gibi bir araya getirmemizi istiyordu cetvelin altında. David Copperfield'la kesişiyordu kaderimiz. Onun öğretmeninin adı Micawber'dı; Bay Micawber! Hadi Copperfield anlat bize Bay Micawber'ı: "Bu kelimelerle beyazdan çok morarmış bir şekilde Uriah yırtmak ister gibi mektuba uzandı. Becerinin gerçek bir mucizesi ya da şans eseri Bay Micawber uzanan elin kemiklerine cetvelle öyle vurdu ki el, felç olmuş gibi düştü. Oduna vurulmuş gibi bir ses yankılandı."

Dövülmüş altın gibi, uzayıp giderler sadece.

Bir romandan ayrılmanın acısı

Haykırsam, kollarımı makas gibi açarak:

"Bu yüzden, ruhlarımız tek olduğu için,

"Durun kalabalıklar, bu cadde çıkmaz sokak!

Birbirlerinden, hava inceliğinde

Çatırdılar geliyor karanlık kubbemizden..."

Söz Işıldağı...

Sürekli aklımda olan bir konuya başlık açmışın sevgili idal, teşekkür ederim..

Oğlanlar daha düz, daha şeffaf, daha dolaysız. Oğlanlarla çizgi romanlardan, başka coğrafyalardan, hangi ülkelerde hangi dillerin konuşulduğundan, uzayda hayat olup olmadığından ve dünyayı dolaşmanın acaba kaç gün süreceğinden konuşabiliyoruz. Bir de futboldan anlasam!

Oysa daha ismi duyulduğu andan itibaren bir romanın bütünüyle size ve yalnızca size ait olması keyfiyeti yara almış demektir. Sizden kopup ayrılan ilk yanı ismidir bir romanın. Üstelik kapak yapılırken ayrılma zamanının yaklaştığını daha kuvvetli bir hüzünle anlamışsınızdır. Tasarımcının omuzu üzerinden ekrana bakarken renklerinizi fısıldayabilirsiniz sadece; şekillerinizi şemaillerinizi bulup bir yerden çıkaramayacağınızı bilerek. Bunların hepsini gösteremez bir kapak, sadece sızdırsın. O da şu iki resme yansısın. Kahramanlarınızın biri diğerinin göğsüne ona bir gölge bırakacak kadar yaklaşsın. Tıpkı en sadesinden seçilmiş iddiasız bir isim gibi.

Demek artık siz bir fincan çayın üzerinden buhar tüterken, bir otel odasında bir eski zaman fotoğrafına bakarken, bir kayın ağacının üzerinden rüzgar geçerken bir daha o zamanların içine giremeyeceksiniz. Dilinizden uydurur gibi değil ama kalbinizden kopar gibi, üzerinize yağmur yağar gibi hatırlayamayacaksınız o sahneleri.

Masanın altını çadır gibi değil, malikane gibi tahayyül ediyorum. Bin odalı, bin koridorlu bir saray. Ve orada oturmuş bir yandan kurabiye kemirip, bir yandan kadınları gözlemlerken o cümle ilişiyor kulağıma, ateş ve baruttan bahseden. Ne demek acaba?

İyi de kalemin dili keskin olunca da berber usturası gibi kan akıtıyor beyaz sayfaların üstüne. Elimi bir kez daha atıyorum çantama. Silgi kalem kadar önemli. Öyle olmasaydı kalemlerin başına bir taç gibi yerleştirirler miydi onu. Fakat ne kadar yumuşak olsa da şairin dediği gibi geride iz bırakıyor:

Hiç kımıldamaz, öbürü oynamazsa yerinden.

Bu başlık; isminden de anlaşılacağı üzerine; makale ve köşe yazılarını paylaşmak amacıyla açılmıştır.

09 Eylül 2012, Pazar

"Yumuşak bir silginin de izi kalır kağıtta."

Karanlık kubbemizden çatırtılar gelmeye devam etse de çok şükür ki böyle öğretmenler kalmadı hemen hemen. Fakat cetvel hala bir suç aleti gibi duruyor kırtasiyecinin tezgahında. Makas mı? Onu iki usta yazarın berber kahramanlarına bırakalım şıkırdatsınlar: Çehov'un "Berber Dükkanında"ki Makar Kuzmiç'e ve Hasan Ali Toptaş'ın "Gölgesizler"de adı yerine kendine sığmadığı belirtilen berberine.

Önce defter! Fakat defter yetmez, kalem olmadan ne yapabilir defter! İlk önce kalem yaratılmıştı evrende. Ucu körelmeyen bir kalem. Fakat benim kalemimin ucu açık değil. Elimi çantama atıp kalemtıraşımı çıkarmalıyım. Sadi'den ödünç aldığım kalemtıraşı: "Hayattan meyus olanlar, güzel sözler söylerler. Görmez misin ki, kalemin ucu kalemtıraş ile kesilince, kalemin dili daha keskin olur."

Seneler geçiyor. Pek değişmiyor bu kalıp. Lisede, üniversitede ve sonrasında ben gene kadın-erkek dostluğunu, kadın-kadın dostluğundan daha kolay buluyorum.

Ve öbürü döndüğünde doğrulur yeniden."

Akşam eve varınca soruyorum anneanneme. "Nereden duydun bu lafı?" diyor hemen. "E, sizden" diyorum. "Siz konuşuyordunuz ya." Suçüstü yakalanmış gibi bakıyor yüzüme. "Kadınlarla erkekler arkadaş olmaz" diyor. "Fazla yan yana dururlarsa biri birine sevdalanır. O manaya geliyor."

Bir değil, iki olsalar da tıpkı

Durun, durun, bir dünya iniyor tepemizden,

Bu aşamada üç cümleyi metne eklemek bile en azından bir yazışma gerektirir; sizin defterinize hala düşen cümleleri sizin metninize! Öyleyse artık kapanması gerekir bu defterin. Fakat fotoğraflarda zaman geçmez ve o hayatlar o fotoğrafların içinde, yerli yerindedir hala. Kapanmış bir çeşme damlamaya devam etmekte, baltalanmış bir erik ağacı, toprağa serildiği yerden günlerce çiçek açmaktadır. Böyle bir defter nasıl kapanabilir?

Nazan Bekiroğlu

Merkezde dursa da senin ruhun,

Eğilir kulak kabartır ardından

Araştırmacılar bireylere ayrı ayrı sorular yöneltip, cevapları değerlendirdiklerinde gördüler ki kadınlarla erkeklerin birbirlerine dair "algı"larında farklar çıkabiliyor.

<i> Kadın ve erkek iyi dost olamaz mı? </i>

Okul çantası

Bilirsiniz ki matbaa teknolojisinin maharetiyle bu metin binlerce çoğaltılacak, biricik olan bir şey kopyalarına dağılacak, aslından uzaklaşacaktır. Yıllardan bu yana -yazmak değil- düpedüz içinde yaşadığınız hayatlardan ayrılmanın zamanı gelmiştir ve siz bunun böyle olacağını hiç düşünmemiştiniz!

Şehrin üzerine Eylül serinliği sinse de bilirsiniz ki dört yıldan bu yana sadece sizin içinizde açılıp duran bir şeyden ayrılma zamanı yaklaşmaktadır.

Kadınlar ve erkeklerin gerçekten arkadaş olup olamayacakları ezelden beri tartışılmakta, hatta bilimsel olarak araştırılmakta. İlginç deneyler var. Bunlardan birine Scientific American geniş yer verdi. Araştırma için üniversite öğrencisi 88 çift seçildi. Bu çiftlerin özelliği, uzun zamandır iyi arkadaş olan kız ile erkek öğrencilerden oluşmaları. Aralarında dostluktan başka hiçbir hukuk olmayan.

Öbürü uzaklara gittiği zaman,

Kitaplarla ünsiyetiniz yoktur sizin. Bir defterleriniz vardır, onlar da kapanmıştır. Hepsini üst üste koyar, siyah bir kurdeleyle bağlar, dolabın en uzak köşesine bir daha açılmayacak şekilde kaldırırsınız.

Bir defterin kapağı kapanırken bir kitabın kapağı açılır. Sizin romanınız, kapağını okuyucuya açtığı an size kapatır. Onun sadece sorumluluğu size kalır. Ve bu çok acıdır.

Kurtarıcılar böyle anlarda ortaya çıkar. Sanırım makasımın çantamdan çıkma zamanı geldi. Çıkması ve Necip Fazıl'ın şiiriyle bastırması cetvel yankılarını:

Sonunda baskıya girmek için her şey hazırdır. Genel yayın yönetmeninin bir işaretine bağlıdır her şey ve vakit daima yorgun bir akşamüzeridir.

Sendeleyerek çıkarsınız bir romanın bittiği kapıdan.

"Ateşle barut yan yana durmaz..." Bu veciz atasözünü ilk işittiğimde çocuktum. Sahneyi bugün bile gayet canlı hatırlıyorum: Ankara'da, tipik bir mahallede, komşu kadınlar toplanmışlar; afiyet ve keyifle dedikodu yapmaktalar. Konuyu bilmiyorum ama "yanlış ve yasak" bir şeyler konuştuklarından eminim. Zira ne vakit böyle gizli meselelerden bahsetseler ses tonları değişiyor annelerin, teyzelerin, anneannelerin. Bir de çocuklar anlamasın diye tuhaf kodlar kullanıp, gözlerini devirmeleri yok mu... Bilmiyorlar ki böyle yaptıklarında ben daha çok meraklanıyor, daha büyük bir dikkatle dinliyorum. Çay bardaklarında dönen metal kaşıkların sesi, halının üzerinde oynayan bebek ve çocukların bağırış çağırışına karışmakta. Boşalıp dolan tabaklar, sehpalarda çeşit çeşit kurabiyeler, dolmalar, börekler, kekler, pastalar. Hamur ve karbonhidrat cennetine düşmüşüz. Bir hengame, bir cümbüştür gidiyor. Ben masanın altında sessizce oturuyorum. En sevdiğim yer burası. Gizli mekanım. Böylece hem kadınları seyrediyor her şeyi görebiliyorum, hem de kimse bana karışmıyor, zorla bir şeyler yedirmeye kalkmıyor. En güzeli, görünmez olabiliyorum.

Büyülü bir çantanız olmadıysa neyiniz olmuştu geçmişte! Bütün dünya bir okul çantasının içindeyken ruhunuz duymadıysa, sahi neyiniz vardı! Notaları bilmeniz gerekmiyordu şarkı söylemek için. Do-re-mi-fa-sol-la-si-do. Kalemtıraş-kalem-defter-silgi-pergel-makas-cetvel-gönye. Do-si-la-sol-fa-mi-re-do. Gönye-cetvel-makas-pergel-silgi-defter-kalem-kalemtıraş. Balık avlama yasağı kalktı madem, rastgele diyerek atalım elimizi çantaya. O da ne pergel parmağımın ucundan bir damla kan akıtarak çıkıyor masama. Kendinden emin hatipler gibi dikilip gözlerimin içine baka baka John Donne'ın "Pergel" şiirini okuyor:

Onları yan yana görünce yine çarpıldım. Okullarımı onlarca yıl geride bırakmış olsam da her biri küllenmiş bir ayinin nefes almakta direnen kıvılcımları gibi ruhuma sıçradılar.

Hele de bir roman "ince mizanpaj"dan geçtikten sonra artık iyice sizin değildir. Çıktıyı verirler elinize, okumanız için. "Son okuma"dır bunun adı. Alıştığınız satır sonları, elinizle koymuş gibi bulduğunuz satır başları o kadar yerli yerinde değildir ki bu artık yepyeni, bambaşka bir şeydir. Ürkerek bakar bir o kadar tedirgin sorarsınız: "Ekleme yapabilir miyim?" Nazikçe cevap verirler: "Sayfa düzenini bozmamak kaydıyla." Artık ona ekleyebileceğiniz, sayfayı taşırmayacak birkaç kelime hacminden ibarettir. Hem bazen tek nokta bile sayfa düzenini altüst edebilir. Bir kez daha anlarsınız, o artık sizin değildir.

Kadınlar daha çok inanıyor kadın-erkek dostluğunun mümkün olduğuna ve güzelliğine. Erkekler ise buna hem inanıyor, hem de arkadaşlıktan her an "romantizm" çıkabileceğine dair bir beklenti, beklenti olmasa da şüphe besliyorlar.

Oysa bir metnin sizin defterinizdeki kapağını kapatmak bütün vedalar kadar hazindir. Çünkü bunca zamandır bir tacir ve bir muhacirin hikayesini anlatırken zamanın ve mekanın yarıldığı pek de yalan değildir. Sorarlarsa eğer, şimdi siz bütün bunları uydurdunuz öyle mi? Kim bilir? Belki uydurur gibi değil, seyreder gibi, hatırlar gibi anlattığınız her şey gerçekten de öyledir. Ama belki de öyle değildir! Bir şey değişmez. Değil mi ki dört yıldan bu yana anlattığınız her şey en azından sizin için gerçektir.

Başka araştırmalar da benzer sonuçlar veriyor. Yani kadın-erkek dostluğu gayet mümkün ama bu dostluğu esas ayakta tutan ve bozulmasına izin vermeyen kesim, gene kadınlar.

Ve bir şeyi fark ediyorum: En iyi anlaştığım kadınlar, tıpkı benim gibi "kadınlık sınavı"ndan habire kırık not alanlar.

Peki şimdi siz ne yapacaksınız? Başka türlü bir yaşamak mümkün müdür ki?

Tezgaha elimi uzatıp çocuğuma alıyormuş süsü vererek tek tek dokundum onlara. Kalemlerin cilalı ahşap yüzeyleri ışıklarını göz bebeklerimin içine düşürdü. Silgilerin kokusu başımı döndürdü, kalemtıraşlar uçlarını köreltip bir daha açmadığım bütün heveslerimi kıvrıla kıvrıla çoğalan bir telaşla önüme döktü. Çizgili defterlerin rayına yerleşti çarpık çurpuk yazım; köhne bir trendi karların içinde ilerledi satır satır. Bu makas o makas değil, bir treni yolundan çıkaramaz. Fakat pekala bir elişi kağıdının teninde rengarenk yaralar açabilir. Okullarımla aramdaki mesafeyi ölçmede aciz kalmıştı evet, otuz santimlik cetvel. Dönüp durma dediysem de dinlememişti; tek ayak üstünde durma cezası devam ediyordu pergelin.

Senin ruhun, pergelin sabit ayağı,

<i> Elif Şafak </i>

Ben ise kendi seyrüseferimde hala bakıyorum da, en deli, en dolu, en güzel dostlar, gene ya aklıselim, yüreği derin, vicdanı engin erkeklerden ya da içten içe arızalı hatunlardan çıkıyor.

Diğer yandan güya bitmiş metni editöre gönderirken ekteki dosyanın adına artık bir "son" eklersiniz: "Bundan sonra bu romanın dünyasından ayrılıyorum ben. Metni sana devrediyorum." Bütünüyle size ait olan, bir yumurtanın içindeki sarı gibi hiç kimsenin görmediği bir şey artık başkasına geçmiştir. Bundan sonra kalem başkasının elindedir.

Ben gidecek olsam bile, asla kopmazlar

A. Ali Ural

Ertesi sabah okulda ters davranıyorum sınıftaki oğlanlara. Mademki arkadaş olamıyoruz, ne silgimi paylaşırım bundan sonra, ne kopya veririm sınavlarda! Bir gün sürüyor duygusal boykotum. Oğlanlarla arkadaşlık etmek, kızlarla arkadaşlıktan çok daha keyifli çünkü. Kızların sohbetinden çabuk sıkılıyorum; aralarındaki hizipleşmeleri ve çekişmeleri takip edemiyorum.

Edebiyat tarihinde bir erkek yazar ile bir kadın yazar arasında en çarpıcı arkadaşlık Ernest Hemingway ile Gertrude Stein arasında yaşandı. Uzunca bir süre o kadar iyi dostlardı ki Hemingway "We are like brothers " diye tanımlardı ilişkilerini. Bir aradayken her şeyi konuşur, herkesi çekiştirirlerdi. Ta ki aralarına kurum rengi bir kedi girene kadar. Gertrude Stein, diken dolu bir kitapla Hemingway'i yerden yere vurdu. Hemingway intikam almakta gecikmedi. A Moveable Feast kitabında o da karşı saldırıya geçti. Onlarınki romantizmle değil, meydan muharebesiyle biten bir dostluktu.

Daha dün arkadaş olanlar bir bakıyorum rakip kesilmiş. Üstelik senden de taraf olmanı, öteki kızla arkadaşlık etmemeni istiyorlar. Bu karmaşaya ayak uyduramıyorum. Hem kızlar koleksiyoncu. Sürekli anı ve duygu biriktiriyor, sonra bunları hiç beklemediğin anda zihinsel çekmecelerinden çıkartıyorlar.

İki sağlam ayağı gibidirler bir pergelin;