O dönemlerde Balat, hemen her yerden gelen Musevilerin son durağı olmuştur. Vodina Caddesi üzerinde yer alan Ahrida Sinagogu'ndaki ibadet yeri, bir geminin pruvasına benzer. Bir efsaneye göre bu yapıtın, Nuh'un gemisinin bir parçası, diğer efsaneye göre ise Musevileri İspanya'dan İstanbul'a taşıyan kadırgaların bir temsili olduğu söylenir. Aktif olan sinagoglardan bir diğeri de Düriye Sokak'ta bulunuyor. Yanbol Sinagogu, Bulgaristan'dan gelen Museviler tarafından yapılmış. O dönemlerde Musevilerin yaşadığı hemen her sokakta bir sinagog bulunurmuş. Padişahın 27 Ağustos 1839 tarihli fermanında, 'her milletin kendi hastanesini yapma hakkı olduğu' maddesi yer alınca, Musevi nüfusunun ihtiyaçlarını karşılamak için sahil yolunda bir de hastane yapılmış. Önceleri maddi yetersizliklerden dolayı sağlık hizmeti evlerde verilirmiş. 1896'da dönemin tanınan mimarı Gabriel Tedesci tarafından bu günkü görkemli Or-Ahayim Hastanesi kurulmuş. Sahil yolundan devam edince, yol ortasında kendine özgü mimarisiyle Stevi Stefan Bulgar Kilisesi göze çarpar. Söylenceye göre kilise, bir ayda inşa edilmiştir. Padişah Abdülaziz tarafından yapımına bir aylık süre verildiği için, kilise Viyana'daki fabrikalarda dökme demirlerle yapılmış ve deniz yoluyla İstanbul'a getirilip burada birleştirilerek kurulmuştur. Mimari açıdan dünyada ilk ve tek olma özelliğiyle tanınan kilisede, aynı zamanda başka hiçbir kilisede bulunmayan kendine özgü 'Meryem Ana ve İsa' ikonu bulunuyor. Haliç'e açılan sokaklardan semtin içine doğru ilerledikçe, neredeyse adım başı ibadethanelerle karşılaşıyorum. Kamış Sokak'taki Surp Hreşdagabed Ermeni Kilisesi, kendine özgü mimari yapısı ve ayazmasıyla dikkatimi çekiyor. Önceleri bir Rum kilisesi olan, sonra Ermeni kilisesine dönüşen yapının altında kalan ayazmada, kilisenin restorasyon çalışmaları sırasında bulunan Aziz Artemios'un kemikleri sergileniyor. Semtte, çoğu sadece önemli günlerde ve bayramlarda açılan çok sayıda Rum kiliseleri bulunuyor. Rum Ortodoks Patrikhanesi Balat'ın yanına düşer. Vodina Caddesi'nden patrikhaneye doğru ilerlediğimizde, caddeyi kesen Sancaktar Yokuşu'nun sonunda, Balat'ı tepeden gören, göz kamaştırıcı, ihtişamlı bir görünüşe sahip Rum Erkek Okulu bulunur. Yanındaki Rum Kız Okulu ve burada, öğrenci sayıları gittikçe azalsa da eğitim devam ediyor. Okulun hemen altında, Türk Musikisi'ne önemli katkılarda bulunmuş, Boğdan Prensi Dimitri Kantemir'in müzeye dönüştürülen evi yer alıyor. Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar mescidi olmayan bir semt olarak bilinen Balat'ta, Müslümanların da yaşamaya başlamasıyla birlikte camiler, tekkeler ve bir de külliye yapılmıştır. Bunlardan en fazla bilineni, Mimar Sinan tarafından kompleks bir yapı biçiminde tasarlanan, Ferruh Kahya Sokağı'nda bulunan cami, medrese, tekke, çeşme ve mahkeme binalarından oluşan Ferruh Kethuda Külliyesi'dir.

ESKİ GÜNLERİNE DÖNÜŞ

Bir zamanlar Balat'ta; kiliselerden gelen çan sesleri, sinagoglarda dua eden insanların nidaları, ayazmalarda akan suların şırıltıları birbirine karışırmış. 1940'larda Musevilerin çoğu İsrail'e göç etmiş, zamanla diğer Gayrimüslimler de İstanbul'un gözde yerleri olmaya başlayan Galata, Pera ve Şişli'ye yerleşmişler. Daha sonra Balat, başka yerlerden gelen yoksul insanlara misafirperverliğini göstermeye devam etmiş. Anadolu'nun çeşitli yerlerinden gelenlerin ve göçebeliği bırakıp buraya yerleşen bir kısım Romenlerin meskeni olmuş. Son yıllarda, eski görselliğine tekrar kavuşması için, özellikle Avrupa Birliği aracılığıyla, Balat'ta restorasyon çalışmalarına başlanıldı. Balat'ı süsleyen iki üç katlı, şirin cumbalı evler elden geçiyor, sokaklar eski haline benzetilmeye çalışılıyor. Günden güne yeni sanat merkezleri açılıyor. Bu da birçok değişimi getiriyor beraberinde. Gün geçtikçe gözde bir semt haline gelen Balat, eski günlerine tekrar döner mi bilinmez ama zaman geçtikçe farklı toplulukların yerleşim yeri olmaya devam edecek gibi görünüyor.

Alıntı

AZINLIKLAR SEMTİ

Tarih sayfalarında Balat, azınlıkların semti olarak geçer. İspanyadaki engizisyon uygulamaları sonucunda göç eden Museviler, Fatih Sultan Mehmet döneminde İstanbul'a sığınmış ve Balat'a yerleştirilmişlerdir.