İslami kesimin 1990'ların başlarında ardı ardına kurup hizmete açtığı bu tür -batı felsefesiyle barışık olma çabasındaki- sivil toplum örgütlenmeleri, kültür-sanat üreticisi ve yayıcısı kurumlar, kurdelelerinin kesildiği gün koridorlarına dolan bütün o iyimser atmosfere rağmen, 2000'lerin Türkiye'sinde artık bu topraklara yalnızca "duygusuz robotlar"; bırakın var olanın üzerine yeni bir şeyler eklemeyi, var olanı da yakıp yıkan "terminatörler" üretip salmaktalar...

Yozlaştırıcı dış tehlikelere karşı gardlarını uzun yıllar öncesinde çok kararlı bir biçimde almış, bu yönleriyle yalnızca toplumun liberal ve sol kesimlerince değil, dindar toplulukların ekseriyeti tarafından bile "yobaz " ve "tutucu" sayılan çok az sayıda ve sınırlı mevcutlu bir kaç tarikat oluşumu haricinde, an itibarıyla İslami kesimde yaşanan genel manzara aynen budur.

Oysa ki asli hesap, "onların batıdaki ilmi-fenni alıp, sonra da güle oynaya eve geri dönmesi" üzerine kuruluydu, öyle değil mi?

Türk muhafazakar entelejansiyasının çok önemli ve değerli isimlerinde biri, vaktiyle bunlardan birini hizmete açtıktan kısa bir süre sonra aynen şöyle demişti:

"Daha iyi ve daha donanımlı birer Müslüman olsunlar" diye arkalarından dualarla su dökülerek bu tür eğitim-öğretim zincirlerine teslim edilen milyonlarca genç kız ve erkek, zaman içinde kendilerinin bile farkına varamadıkları dehşetengiz bir dönüşüm geçirerek, düpedüz "batılı düşünce sistematiğinin devşirmeleri" oldular. Bu yolculuğa çıktıkları ilk gün, hem onlar, hem ebeveynleri, hem de anılan kurumların tesis edicisi konumundaki kanaat önderleri tarafından "varılacak nihai istasyon" olarak tanımlanan İslam, yaşları itibarıyla güdülenmeye fazlasıyla açık milyonlarca "ham ruh"ta zaman içinde yanından hızla geçilip gidilen ve şimdilerde de nostaljiyle anımsanan bir "ara istasyon"a dönüştü.

Aynen öyle oldu sevgili Üstad'ım... Kalbinde zerrece Allah korkusu ve sevgisi bulunmayan, hayattaki tek derdi bir sonraki projesinin finansmanı için belli adreslere yaslanıp onların maddi desteğini almak ve "seküler jakobenlerin kültür-sanat evreni"nde kendisine bir koltukluk yer açmak olan; gelenekle son bağlantı kırıntılarını simgeleyen kirli bir sakal ve cici-bici bir başörtüsü haricinde inanç boyutları bütünüyle körelmiş bir sürü soğuk tavırlı devşirmeyle doldurdunuz ortalığı...

"Bizim hayallerimiz çok başkaydı; fakat gitgide netleşen şu manzaraya baktığımda 'acaba doğru mu yaptık' diye kendi kendime sormaya başladım. Ortalık bir sürü yarı-entel züppeden geçilmez oldu. Belki de bu kızların Nietsche, Kant, Habermas falan okumak yerine evlerinde oturup doğru düzgün çocuklarla evlenerek doğru düzgün evlatlar yetiştirmeleri ülkemiz için çok daha hayırlı olabilirdi."

"Sarımsak kokulu" köylü Müslümanlardan rahatsızlık duyduğunuz için kurmuştunuz bütün bu mekanları... Fakat, sonuç olarak sarımsak kokulu köylüleri sabırla dönüştüren değil, onlara seküler felsefeye meftun burjuvazi mensuplarından çok daha hoyratça yaklaşan çeyrek porsiyon Müslüman tiplerle donattınız bizim şu gariban camiayı... Artık kalpleri kesinlikle bize ait olmayan bir sürü hırs küpü genç çocukla...

Fakat, aynı kesim, Demokrat Parti'nin kendilerini göreceli özgürleştirmesine paralel olarak, çeyrek yüzyılı aşan bir fetret devrinin ardından 1950'lerde ilk kez ciddi anlamda örgütlenme ihtiyacı duyacak, bu dönemde dernek ve vakıf gibi sivil toplum örgütleriyle "yıllar yılı özenle korunmuş o iman"ı genç kuşaklara aktarma çabasına girişecekti. Böylesi örgütlenmelerde de "ülkenin yönetimine talip olma" ya da "kanaat oluşturan seçkinler arasına katılma" gibi ileri düzeyli amaçlar yoktu gerçi... Bütün mesele, çoluk-çocuğa yaz tatilleri ya da hafta sonlarında Kur'an okumayı öğretmek, uygun zamanlarda inancın önemi üzerine genel içerikli vaazlar vermek, arada da gençlerin gönüllerinin -sistem tarafından tıkanmış bu kanala- yeniden ısınması için onlara üç-beş kuruş öğrenci bursu dağıtmaktan ibaretti.

Bünyesinde sinema, tiyatro, felsefe, müzik, siyaset tarihi, gazetecilik, televizyonculuk ve benzeri alanlarda sistematik eğitim verilen muhtelif dernek, vakıf ya da dershane benzeri kuruluşların ardı ardına mantar gibi türemeleri tam da bu döneme rastlar.

Kültür-sanat dünyasıyla biraz olsun ilginiz var ise çevrenizdeki "dindar" gençlere şöyle alıcı gözüyle bir bakın...

Böylesi merkezlerin kuruluş amacı hiç kuşkusuz ki son derece yalın ve iyi niyetliydi. "Bir ayağı kendi kültürünün merkezinde dururken, diğer ayağıyla da Batı'nın alternatif düşünce formlarını yakından tanıma fırsatı bulduğu ufuk turları yapan, böylelikle her iki bakış açısından ülkesi adına anlamlı ve yararlı bir sentez çıkartabilecek zımba gibi bir Müslüman gençlik" yetiştirmek istiyordu o zamanki "ağabeyler" ve "ablalar"... Çünkü, yürekleri hem maddi hem de manevi yoksulluktan dolayı yıllar yılı kanamıştı. Bir yandan beş vakit namazlarını hiç sektirmezken, öte yandan Focault, Marx, Hegel, Kant, Adorno, Benjamin ve Horkheimer gibi adamları sular seller gibi ezbere bilen, bu yönleriyle kendilerinden çok daha iyi şartlarda yetişmiş, bilgi birikimi açısından özgüveni yüksek bir gençlik görmek istiyorlardı karşılarında...

O yüzden, korkunuz doğrudur. Bir yerlerde -istemeden de olsa- kocaman bir hata yaptınız.

Eserinizle övünmeye hakkınız yok; ancak uygun gördüğünüz bir zamanda doyasıya dövünüp ağlayabilirsiniz.

Onlar inançlarına sarılmada inat ettikçe, sistem bu kesimi büyük kentlerden ve ülkenin istikametini belirleyen yönetsel mekanizmalardan son derece kararlı bir tavırla uzak tuttu. Dindar topluluklar da bir kaç başarısız karşı çıkış denemesinden sonra kaderlerine razı gelip kendi içlerine döndüler.

"İmanın son özgür tezahürleri"ni korumanın iyiden iyiye ön plana çıktığı, uğruna mücadele etmeye değecek yegane konu başlığının "rahatça ezan okuyabilmek ve namaz kılabilmek" olduğu kasvetli bir dönemde, dindar kitlelerin bundan daha fazlasını ortaya koymaya ne maddi ne de manevi kudretleri vardı zaten...

Dindarlar, sivil örgütlenmenin "yoksul üniversite öğrencilerine burs dağıtmak" ya da "yaz aylarında Kur'an kursları düzenlemek"ten çok daha öte anlamlara sahip stratejik bir girişim olduğunu, ancak Turgut Özal'lı yıllarda fark edebildiler. Bu dönemde, Özal'ın da -gelmiş geçmiş bütün sağ iktidarların yaptığı gibi- esaret kafesinin kilidini tam olarak açmayıp bir parça daha gevşetmesiyle birlikte, 1990'ların başlarında ilk kez "İlim Yayma Cemiyeti" tarzı örgütçülük yapılanmalarından daha ileri düzeyde bir sivil toplum vizyonuna yöneldi İslamcılar... Bunun sonucunda da yalnızca açlara karavana ya da öğrencilere burs dağıtan dernekler/vakıflar değil, "ülkeyi yönetmeye" ya da en azından "düşünsel açıdan yönlendirmeye talip" daha karmaşık sivil örgütlenmeler kurulmaya başlandı.

Velhasıl, Türkiye'de inanç olgusu 1925'lerden 1950'lere uzanan o çeyrek yüzyıllık süreçte büyük bir süratle "Ardahan'daki Satı Teyze'nin geleneksel yemenisi" ve "Konya'daki Sadık Amca'nın hacı sakalı"na dönüştürülürken, böylelikle meydan da bütünüyle seküler jakobenizme kalmış oluyordu.

Zamanla iyice kendi kabuğuna çekilip gettolaşan İslam'ın o günlerde ülkenin kültür arenasındaki bu cılız konumlanmasını, 1970'lerin başlarında yaşanan "Hatice Babacan/Ankara Üniversitesi başörtüsü olayı" ya da Yeşilçam'da canhıraş bir mücadele eşliğinde ortaya çıkan Yücel Çakmaklı'nın kişisel deneyimleri üzerinden çok daha net gözlemleyebiliriz. Babacan, 1968 yılında bir İlahiyat Fakültesi öğrencisi olarak "Bu baş bu bedenden ayrılmadan başörtümü başımdan çıkartmazsınız" dediğinde, ülkedeki yükseköğrenim zincirinde bunu kendisine dert eden ve bütün hayatını ortaya koyarak despotizmle savaşmayı göze alan tek kadın mağdurdu. Aynı şekilde, Çakmaklı da içinde "ağzı salyalı" değil "insana benzeyen imamlar"a yer verilmiş filmler yapan yegane sinema yönetmeni konumundaydı o günlerde...

Ancak, ülkenin kültür-sanat arenasında var olma adına verilen bu ihtiraslı savaşın, hiç hesap edemedikleri bir başka cephesi daha vardı. O da "dönüştürme iddiasıyla arenaya girenler"in, batı felsefesinin insanı ayartıcı dalgalarına kapılıp bir süre sonra "paşa paşa dönüşme tehlikesi"...

Yani, düşmanla savaşmaya gönderdiğin zinde kuvvetlerin düşman sultanları tarafından giyilen ipek elbiselere, onları yelpazeleyen dilberlerin baş döndürücü güzelliğine ve saraylarındaki yalancı ihtişama aldanıp, fiilen olmasa bile en azından kafa yapısı itibarıyla birer "düşman askeri"ne devşirilmesi hali...

O yüzden de söz konusu kültürel-sanatsal organizasyonlara çok ciddi paralar ve emekler harcadılar.

Gündelik hayatında kullandıkları jargonun üniversite kantinlerinde karşı karşıya geldikleri Marksist örgüt temsilcilerinin kullandığı jargondan hiç bir farkı kalmamış, gelenek ve İslam'la duygusal ve organik ilişkileri neredeyse yalnızca babasından kendisine yadigar bir "sahabe adı"na kadar indirgenmiş, "Sanat denilen şeyi İslam'ın kırmızı çizgileriyle sınırlamak bu çağda kabul edilebilir bir durum değil; sanat ancak kendisine sınırsız özgürlük verildiğinde nitelikli ürünler ortaya koyabilecek denetim dışı bir alandır" teraneleriyle baş düşmanlarının türküsünü o düşmanlardan bile daha fazla dillendirir olmuş genç oğullar...

Din kardeşlerine karşı müthiş bir sevgisizlik, saygısızlık, ilgisizlik, hoyratlık...

Rahmetli Yücel Çakmaklı ve onun ülke sinemasındaki varlık mücadelesinden söz ederken "Bunların hepsi birer ilkellik başyapıtı" diyerek burun kıvıran, fakat Koreli ateist Kim Ki Duk'un sineması söz konusu olduğunda bu filmlerin içerdiği bütün İslamdışı/ahlakdışı unsurlara karşın hayranlıktan eli ayağı birbirine dolanan; bırakın Türkiye'yi, dünyada bile bir elin parmakları kadar az sayıda sanatçıyı insan yerine koyacak kadar seçkinci bir tavra bürünmüş ultra-dindar genç kızlar...

Mütedeyyin kesim, Anadolu'nun toplumsal dokusu içinde nüfus olarak Cumhuriyet'in her döneminde ezici bir çoğunluğa sahip olmasına karşın, ülkenin gidişatına siyasal/ekonomik/kültürel/ahlaki etki gücü noktasında öteden beri daima açık ara farkla geride kaldı. Bu durum hiç kuşkusuz ki anılan çevrenin bilinçli bir tercihi falan değildi; aksine Cumhuriyet'in en önemli projelerinden biri olan "dindarları köylere ve dağlara doğru savurma, gitmiyorlarsa da döve döve gönderme" operasyonunun doğal bir sonucu olarak köylüleşti, dağlılaştı "Allah'la yakın ilişkileri olan" insanlar...

Artık yalnızca soyut iddiaların, içeriği batılı referanslardan geçilmeyen bol dipnotlu-süslü yazı ve konuşmaların ara sıcak mezesine dönüşmüş durumdaki kupkuru, tatsız tuzsuz, heyecansız, duygudan bütünüyle yoksun bir dindarlık algısı...