Eğitim İş?in illerde 62, ilçelerde 425 olmak üzere toplam 487 Şubesi ve 50 bin üyesi vardı.

Genç Türkiye Cumhuriyeti'nin eğitimin önemini kavrayıp, eğitim ve öğretim aracılığıyla özellikle kırsal bölgelerde hüküm süren cehalete karşı mücadeleyi başlatan kadroların bir devlet politikası çerçevesinde uygulamaya koydukları Köy Enstitüleri, ilk adımı atan kadroların niyetini aşan bir gerçeklikte uygulanmış, geleceğe akan bir model olmuştur. Köy Enstitüleri kısa sürede ilerici, demokrat ve sosyalist eğitim emekçilerinin yetiştiği, bilimsel eğitimin tüm kurallarıyla hayata geçirilmeye çalışıldığı mekanlara dönüşmeye başlamıştır. Bu durumdan duyulan rahatsızlık, Köy Enstitüleri?nin kapatılması ile sonuçlanmıştır.

Ayrıca Cemiyet, 26 Haziran 1922 yılında bir bildiri yayınlanarak, tüm öğretmenleri Kurtuluş Savaşı?na katılmaya çağırmıştır.

Maarif ve Teavün-ü Muallimin Cemiyeti

13 Kasım 1990 yılında, Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası adıyla 333 eğitim emekçisi tarafından kurulmuştur. 80 Şubesi ve 59.830 üyesi vardı.

TÖDMF, 20 Şubat 1963 yılında, öğretmenlere yapılan saldırıların kınanması, öğretmenlerin ekonomik durumlarının düzeltilmesi, öğretmenlerin ve öğretmenlik mesleğinin itibarını yaralayan tutumlardan doğacak kötü sonuçlara yetkililerin dikkatinin çekilmesi amacıyla Ankara?nın Tandoğan Meydanı?ndan başlatılan bir yürüyüş gerçekleştirildi. Yürüyüş Kızılay Meydanı?nda sona erdi. Miting oldukça etkili oldu ve Milli Eğitim Bakanı Şevket Ratip Hatipoğlu istifa etmek zorunda kaldı. Mitingle dile getirilen taleplerin bir kısmı karşılandı. Ders ücretleri artırıldı, bazı özlük sorunlar düzeltildi ve eğitim ek ödentisi kondu.

Örgütün Genel Merkezi İstanbul?dadır. 15 Mayıs 1919?da İzmir?in Yunan ordusu tarafından işgali üzerine 22 Mayıs 1919 tarihinde Sultan Ahmet Meydanında düzenlediği anti emperyalist miting, örgütün önemli eylemlerindendir. Mitinge binlerce insan katılmıştır.

TÖB-DER, Milliyetçi Cephe dönemlerinde yoğun baskılara maruz kaldı. Her anlamda diğer demokratik örgütlerle birlikte faşizmi ve hayat pahalılığını protesto eden bütün miting ve yürüyüşlere katılmıştır. 52 ilde Hayat pahalılığını ve faşizmi protesto mitingleri düzenlemiştir.

Eğitim Sen (23 Ocak 1995)

1961 Anayasası?nın getirmiş olduğu kısmi demokratik ortam, Türkiye?de sol ve sosyalist fikirlerin gelişmesine zemin hazırlamıştır. Öğretmenler bundan yoğun bir biçimde etkilenmiştir. Bu etkilenme TÖS mücadelesine yansımıştır. Bu döneme kadar ağırlıkla ekonomik ve mesleki eksende gelişen eğitim emekçilerinin mücadelesi TÖS ile birlikte iktidarların ekonomik, sosyal ve siyasal uygulamalarına yönelen bir boyut kazanmaya başlamıştır.

1914 yılında kurulmuş bir öğretmen örgütüdür. Amacı: Öğretmenlerin tanışması, öğretmenlerin bilimsel, toplumsal ihtiyaçlarını karşılamak, Halkın yaşam düzeyini yükseltmek olarak belirlenmiştir.

Darülfünun ve Darülmuallimin mezunları tarafından 1906 yılında kurulan ilk öğretmen örgütüdür.

- 1978 yılında Demokratik Eğitim Kurultayı düzenlemiştir.

1925-1946 Durgunluk ve Örgütsüzlük Dönemi

Büyük şehirlerin, özellikle İstanbul?un dünyanın çeşitli ülkelerinde yükselen sınıf hareketinden etkilendiği ve Türkiye?de işçi eylemlerinin hızla arttığı bir dönemde 1925 yılında çıkarılan Takrir-i Sükun yasası, sadece eğitim emekçilerinin örgütlenmesini değil, tüm demokratik örgütlenmelerin oluşturulmasını ve yaygınlaşmasını önemli ölçüde engellemiştir.

Türkiye Muallimler ve Muallimler Birliği Cemiyeti

Türkiye Öğretmenler Dernekleri Milli Federasyonu

Eğitimci kökenli milletvekilleri ve bürokratlar tarafından kurulan cemiyetin önde gelenleri, ulusal kurtuluş mücadelesini yürütenlerle iç içe olmuştur. Her ne kadar bürokrat unsurlar tarafından kurulmuş olsa da, gericiliğe, işbirlikçi çevrelere karşı doğrudan tutum alması ve anti-emperyalist özü dolayısıyla önemli bir örgüttür.

1946 yılında Cemiyetler Kanunu?nda yapılan değişiklikle parti, dernek, sendika gibi örgütlenmelerin kurulmasına olanaklar tanınmaya başlandı. TÖDMF işte bu dönemde kuruldu. Kurulduğu yıllarda öğretmenlerin tümünü kapsayamamıştır. O dönemde yaklaşık 15.000 üyesi olan örgütün, hükümetin uydusu olduğu şeklinde değerlendirmelere neden olacak tutumları vardır. Daha sonraları örgütün politikalarında değişmeler yaşandı. Özellikle 27 Mayıs Askeri Müdahalesi TÖDMF?i etkiledi. Bu tarihten sonra, Köy enstitüsü mezunu öğretmenler örgütün yönetimlerinde belirleyici olmaya başladılar. Yani artık örgütün başına ilerici ve demokrat nitelikli öğretmenler gelmeye başladılar.

4688 Sayılı yasanın yürürlüğe girmesinden sonra EĞİTİM SEN yoğun bir örgütlenme çalışması yürüterek hem eski üyelerinin üyelik formlarını yenilemiş hem de yeni üyeler kazanarak örgütsel gelişmesini sağlamıştır.

Köy Enstitüleri Deneyimi (1940-1946)

Muallimler Cemiyeti

Sosyalist fikirlerden etkilenen gençlerin, işçilerin, aydınların toplumsal talepleri gündeme getiren çabaları yoğunlaşınca, doğal olarak, Türkiye?de toplumsal muhalefet gelişmeye başlamıştır. Bundan rahatsız olan egemen güçler resmi ve sivil güçler kullanarak toplumsal muhalefeti sindirmeyi bir devlet politikası olarak uygulamaya koymuştur. ABD emperyalizminin güdümüyle kurulan ve onun kontrolünde faaliyet gösteren Komünizmle Mücadele Dernekleri, komando örgütleri, tarikat yuvaları aydın, ilerici kişi ve kurumlara saldırılarını artırmışlardır. TÖS üyesi öğretmenler sık sık bu tür saldırılara maruz kalmışlardır.

7 Mayıs 1922 yılında, eğitimci kökenli milletvekilleri ve bürokratlar tarafından kurulan bu örgüt, Türkiye Eğitim Emekçilerinin ilk merkezi meslek örgütüdür. Yerel dernekler dahil, geniş bir kitleyi kapsayacak şekilde kurulmuştur.

1909 yılında Zeki Bey?in tutuklanmasından sonra kurulan bu örgüt kitle desteği sağlayamamış ve kuruluşundan kısa bir süre sonra kapanmıştır. Bu dönemde eğitim emekçileri açısından en anlamlı faaliyet, Mustafa Suphi?nin yakın arkadaşı Ethem Nejat?ın, 1910-1914 yılları arasında Anadolu?daki öğretmenleri bir araya getirme çabasıdır. Eğitim emekçilerinin örgütlenmesine sınıfsal bir bakışla yaklaşan Ethem NEJAT?ın o dönemde?Öğretmen Okullu Gençlere? başlıklı bildirisi önemli belgedir. (bkz. Ek-1)

Eğitim emekçileri yüz yıllık bir süreç içerisinde bir çok örgüt kurarak mücadele sürdürmüşlerdir. Eğitim emekçileri, bu örgütlerin bazılarını kendi iradeleriyle kapatırken bazıları da devlet tarafından kapatılmışlardır. Buna rağmen eğitim emekçileri tarihin her döneminde kendi iradeleriyle örgütlü olmayı, örgütlü kalmayı başarmışlardır. Birbirinin içerisinden doğan, yada öncülünün çizdiği perspektife bağlı kalarak, onu nitelleştiren bu örgütleri kısaca tanımak mücadelemizin köklerini bilmek bakımından önemlidir.

Cemiyet?in amaçları, 9 Mayıs 1921 tarihli Hakimiyet-i Milliye gazetesinde şu şekilde açıklanmaktadır; ?Muallimlik mesleğini korumak, muallim ve muallimelerin içtimai vaziyetini düzeltmek, bu gayesine iktisadi ve ilmi vasıtalarla ulaşmak.?

1906 yılında kurulmuştur. İlk Başkanı Zeki Bey?dir. Ağırlıkla ilkokul öğretmenlerinin üye olduğu bu örgütün taşra ilişkileri pek bilinmemektedir. On beş günde bir Mir?at Marif adında bir dergi çıkaran cemiyet; eğitim sisteminin değiştirilmesini, okulların disiplin içinde idaresini, eğitimin ekonomik yönüne ilişkin sorunları çözmeyi ve öğretmenler arasında iletişim sağlamayı hedefliyordu. Öğretmenlerin haklarını savunmak için kurulan örgüt, daha sonra Encümen-i Muallimin ile birleşip Muallimler Cemiyeti adını almıştır.

4 Eylül 1971 yılında kuruldu. Türkiye Öğretmenler Birliği olarak kurulmak istendi. Türkiye adının izinsiz alınamayacağı gerekçesi ile adını değiştirdi. Kurulduğu günden itibaren TÖS?ün mirasına sahip çıktı.

Federasyon döneminde TÖS?ün temellerinin atıldığı kurultaylar düzenlenmiştir. 1962 yılında Samsun, 1963 yılında Antalya, 1964 yılında Eskişehir, 1965 yılında Adapazarı?nda yapılan kurultaylarda?Demokratik anlamda gerçek bir örgütlenme niteliği taşıyan örgütlenme?den söz edilerek örgüt anlayışında değişimin temelleri atıldı. Bu değişim yeni bir örgütün, TÖS?ün haberci olmuştur.

Eğitimciler Derneği

Türkiye Öğretmenler Birleşme ve Dayanışma Derneği

Eğitim İş (28 Mayıs 1990)

Bu yönelim, bir yandan eğitim emekçileri mücadelesinin nitelikleşme sürecini hızlandırırken, diğer yandan TÖS üyesi öğretmenlerin iktidarların hedefi haline gelmesi sonucunu getirmiştir. Bundan güç ve cesaret alan gerici ve ırkçı çevreler TÖS?e karşı fikri ve fili saldırılarda bulunmaya başlamışlardır.

Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali YÜCEL ve İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı TONGUÇ eğitim emekçilerinin örgütlenmesinde önemli birikimler oluşturan öğretmen önderleri olarak eğitim emekçileri mücadele tarihine adlarını altın harflerle yazdırmışlardır.

EĞİTİM SEN, Dünyanın 150 ülkesinden 285 eğitim sendikasının oluşturduğu 29 milyon üyesi bulunan Eğitim Enternasyonali'nin üyesidir.

12 Eylül sonrasında uzun süre örgütsüz kalan eğitim emekçileri 1986 yılında ABECE dergisini çıkarmaya başladılar. Bu dergi etrafındaki çabalar 16 Şubat 1988 tarihinde kurulan EĞİT DER?i yaratmıştır.

EĞİTİM EMEKÇİLERİ ÖRGÜTLENME VE MÜCADELE TARİHİ

Türkiye?de eğitim emekçilerinin kalıcı bir örgütlenmeden yoksun olmaları, dönem dönem sosyalist aydınlar üzerinde artan ağır baskılar, toplumun geniş kesimlerinin devletle bütünleşmesi gibi birçok neden, eğitim emekçilerinin merkezi bir örgütlenme oluşturmalarını engellemiştir.

Kurtuluş Savaşını henüz tamamlayıp, yerle bir olan ekonomik, idari ve sosyal hayatı bin bir güçlükle yeniden yapılandırmaya çalışan Anadolu insanın uyanış ve yeniyi arama eyleminin adı Köy Enstitüleri olmuştur. Cumhuriyet kadroları, yaklaşık % 80?i kırsal bölgelerde yaşayan; % 85?i oranında okuma yazma bilmeyen bir toplumda zor ama zorunlu bir karar almış ve 17 Nisan 1940 tarihinde Köy Enstitülerinin yürüyüşü başlatılmıştır.

EĞİTİM SEN 1995 yılından buyana ortaya koyduğu ilkeler çerçevesinde meşru ve fiili mücadelesini yürütmüş üyelerinin ekonomik, sosyal, kültürel haklarını geliştirme yanında, ülkede demokratik esasların gelişmesine yönelik çalışmalarını kararlılıkla sürdürmüştür.

22-23-24 Eylül 1989 tarihinde Ankara?da Sendikal Haklar Kurultayı düzenledi.

Öğretmenlerin haklarını korumak, yeni haklar elde etmek ve eğitimde daha etkili olmak için yeni örgütsel form gerektiğinin bilincine ulaşmaya başlayan öğretmen önderleri, ?işçi ve işçi niteliğinde olanlar demokratik ülkelerde ancak sendika aracılığıyla seslerini duyurabilir, sözlerini dinletebilirler? diyerek başladıkları kuruluş bildirisiyle 8.7.1965 tarihinde Türkiye Öğretmenler Sendikası?nı kurdular. TÖS?ü kuranlar TÖDMF?lidir ve 92 kişidirler.

Türkiye'nin her yerinde 100 şubesi bulunan sendikamızın bu şubelere bağlı 400?ün üzerinde temsilciliği bulunmaktadır.

Kurulduğu yıllarda iktidarın etkisinde kalan ve pek etkili olmayan örgüt, 1960 sonrasında kendini duyurmaya başladı. 1962 yılında yerel ve genel baskıları protesto etmek amacıyla Kırıkkaleli öğretmenler, Kızılay?dan Anıtkabir?e yürüdüler. Yöneticiler bu eyleme karşı çıktıysa da eylem öğretmen tabanı tarafından önemli destek gördü. Daha etkili eylemlerin yapılması için örgüt aşağıdan zorlandı.

Türkiye Öğretmenler Sendikası

İçinde bulunduğumuz sendikal haklar ve özgürlükler mücadelemizin örgütlülüğünün temelleri atılmıştır.

28 Mayıs 1990 yılında, Eğitim İşkolu Kamu Görevlileri Sendikası adıyla kurulmuştur. 1971 sonrasında kurulan ilk memur sendikasıdır.

(1906-2006)

1 Mart 1920 tarihinde başlayan ve 14 gün süren ilkokul öğretmenleri grevi, eğitim emekçileri mücadelesinde ilk?hak grevi? olarak tarihteki yerini almıştır.

TÖS?ün ilk yönetim kurulu üyeleri, Fakir BAYBURT, Dursun KUT, Dursun AKÇAM, Feyzullah ERTUĞRUL ve Hayrettin UYSAL?dır.

- K. Maraş katliamının yıldönümü olan 1979 yılında boykot yapmıştır.

II. Abdülhamit döneminde sekiz ay aylıklarını alamayan öğretmenlerin kendiliğinden gelişmekte olan tepkileri, sınıf bilinçli bazı öğretmenlerin yönlendirmesi sonucu grev sürecine girmiştir. Muallimler Cemiyeti gazetelere ilan vererek grevle ilişkilerinin olmadığını ilan etmiş ve devletten yana tavır almıştır. Buna tepki olarak yüzlerce öğretmen Muallimler Cemiyeti?nden istifa etmiştir. Eğitimciler kendilerini ifade edebilecek yeni ve bağımsız bir örgütlenmeye gitmek amacıyla?İlkokul Öğretmenler Derneği? adında yeni bir dernek kurmuşlardır.

Muhafaza-i Hukuk-u Muallimin Cemiyeti

Köy Enstitülerinin o dönemin siyasi iktidarı tarafından kapatılması, ülkemizdeki aydınlanma sürecinin durdurulması ve demokratik işleyişin sekteye uğratılması anlamına gelmiş, genel anlamda Türkiye demokrasisinin derin bir yara alması sonucunu doğurmuştur.

12 Eylül sonrası eğitim emekçilerini bir araya getirmenin ilk adımı olduğu için eğitimciler açısından anlamlı ve önemli bir örgütlülüktür.

Encümen-i Muallimin

Eğitim Sen, 23 Ocak 1995 tarihinde Eğitim İş ve Eğit Sen?in birleşmesi sonucu?Eğitim, Bilim ve Kültür Emekçileri Sendikası? adıyla kurulmuştur. 4688 sayılı yasadan sonra kültür emekçilerinin ayrılmasıyla birlikte adı?Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası? olarak değiştirilmiştir.

Köy Enstitüleri, o dönem için çok önemli bir tabuyu yıkarak eğitim ve öğretime başlamıştır. Bu sistemde kız ve erkek öğrenciler yan yana eğitim ve öğretim görmüşlerdir. Medrese eğitiminin ve din kültürünün izlerini yoğun bir biçimde içinde barındıran topraklar üzerinde, kız ve erkek öğrencilerin özgür ve eşit koşullarda bir arada bulunmalarını sağlayacak modelin hayata geçirilmesi zor olmasına karşın, ama aynı zamanda eğitimin olmazsa olmaz bir ilkesi olarak görülmüştür.

İlkokul Öğretmenleri Grevi (1 Mart 1920)

Grevli ve toplusözleşmeli sendika talebini sürekli vurgulayan örgütün 200 bine yakın üyesi 650 şubesi vardı.

- 1980 yılında yapılan 12 Eylül darbesiyle birlikte yöneticileri ve derneğin aktif çalışanları tutuklandı dernek kapatıldı. Yöneticileri yıllarca cezaevlerinde kaldılar. Bir kısmı yurt dışına çıkmak zorunda kaldı.

Bu dönemde yaşanan tüm olumsuzluklara karşın, eğitim emekçilerinin mücadelesi ile işçi sınıfının mücadelesini bütünleştirmeye çalışan Emin Türk ELİÇİN, Hasan İzzettin DİNAMO ve Sabahattin ALİ gibi önderler, daha sonraki dönemlerde örgütlenmenin birikimini sağlamada önemli katkılar sunmuşlardır.

Cemiyetin önde gelen kadroları Kurtuluş Savaşı sürecinde yaşamlarını yitirmiştir. Cemiyet ve cemiyetin önde gelenleri sadece öğretmenlerin mesleki sorunlarıyla ilgili bir mücadele ile yetinmeyip emperyalizme karşı mücadelede de aktif görev almışlardır. Muallimler Cemiyeti önderlerinden Mustafa NECAT Ege?de emperyalizme karşı aktif mücadelenin içinde olmuştur. Cevat DURSUNOĞLU ise Doğu Anadolu Müdafa-i Hukuk Cemiyeti?nin kurucuları arasında yer almıştır.

TÖS, ekonomik, siyasi ve idari baskıları protesto etmek amacıyla 15 Şubat 1969 yılında Ankara?da bir yürüyüş düzenlemiştir. BÜYÜK EĞİTİM YÜRÜYÜŞÜ adı verilen bu yürüyüşe 30.000 eğitim emekçisi katılmıştır.

Eğit Sen (13 Kasım 1990)

EĞİT DER bünyesinde yürütülen sendikalaşma çalışmalarla 1990 yılında Eğitim İş ve Eğit Sen adıyla iki ayrı sendika kurulması sonucunu doğurmuştur. Uzun süre devlet tarafından yasal olmadığı ileri sürülerek muhatap kabul edilmeyen çalışmaları engellenen, yönetici ve üyeleri adli davalara muhatap alan sendikaların gerçekliği Anayasal bir hak olarak kabul edilmiş ancak, uzun yıllar yasal düzenleme yapılmamıştır.