Özetle, halka arzlarda dikkat edilmesi gereken beşinci husus, aracı kurum analistinin değerleme raporunda kullandığı varsayımlardır.

b) Şirketin büyürken makul karlılık oranlarını korumasıdır.

Yatırımcılar, özellikle halka arzdan önceki son gelir tablosunun, daha önceki yıllardan çok daha kuvvetli olması durumunda şüphelenmelidir. Böyle bir durumda, hisseleri yüksek fiyatla satabilmek için bilanço makyajlama yöntemlerine başvurulmuş olabilir. Patron doğal olarak, hem şirketin hem de ekonominin durumunun en parlak olduğu dönemde pahalı fiyatlara halka arz gerçekleştirmek isteyecektir. Belki de şirketin mali performansı halka arzdan sonra yıllar boyunca eskisi kadar parlak olmayacaktır. Halka arzlarda dikkat edilmesi gereken üçüncü husus, son gelir tablosunun olağandışı şekilde kuvvetli olmasıdır.

Dördüncü Husus

Genellikle borsanın manik dönemlerinde halka arzlar vasıtasıyla pek çok kalitesi meçhul şirket piyasaya açılır. Bu şirketlerin hisseleri ilk etapta çılgınca yükselerek halka arza katılan yatırımcılara inanılmaz karlar gösterebilir. Çarpıcı performanstan etkilenen ve halka arza katılmayan yatırımcılar, "ben de kazanayım" diyerek balonu besleyebilir. Sonunda, ya borsanın manik dönemden depresif döneme geçmesiyle, ya da şirket patronunun "kral çıplak" diyerek yoğun hisse satışı yapmasıyla balonlar sönmektedir. Bu durumdan da en çok zarar gören küçük yatırımcı olmaktadır.

Yatırımcı, halka arzda sermaye artırımı mı, patronun cebine indiragandi mi, yoksa her ikisinin birlikte mi yapılacağını halka arz sirkülerini okuyarak öğrenebilir.

Halka arzda dikkat edilmesi gereken ikinci husus, şirketin mevcut bilanço yapısıdır. Yatırımcı bu bilgileri izahnamede bulacaktır. Burada en önemli iki faktör, şirketin sermaye yapısı ve net nakit pozisyonudur. Halka arz edilecek şirketin sermaye yapısının zayıf olması, istenmeyen bir durumdur. Toplam Borçlar/Toplam Aktifler ve Finanslar Borçlar/Özsermaye kalemleri yatırımcıya bu konuda yeterince fikir verecektir. Ayrıca, nakit akım tablosu incelenerek şirketin herhangi bir nakit sıkıntısı içerisinde olup olmadığı kontrol edilmelidir. Şirketin net nakit pozisyonunun kısa vadeli borçlar kalemini karşılıyor olması tercih sebebidir. Halka arzlarda dikkat edilmesi gereken ikinci husus, şirketin sermaye yapısıdır.

1) Patronların sermayeden pay alma haklarının tamamen kısıtlanarak sermaye artırımı yoluyla

Her halka arzda, halka arzı gerçekleştiren aracı kurum tarafından bir değerleme raporu hazırlanır. Bu değerleme raporu incelendiğinde, halka arz fiyatının makul mu yoksa pahalı mı olduğu hakkında fikir sahibi olunabilir . Yatırımcının raporda dikkat etmesi gereken, indirgenmiş nakit akım analizinde aracı kurum analistinin yaptığı varsayımlardır. Bu varsayımların aşırı iyimser olması, yatırımcı tarafından şüpheyle karşılanmalıdır.

Bu uzunca yazıda yeni halka arz olan kağıtlarda maduriyet yaşanmaması için dikkat edilmesi gereken altı hususu paylaştım. Yatırımcının gerekli bilgilere ulaşabilmesi için, halka arz sirküleri ve izahnamenin bir kısmını okuması gerekmektedir. Birkaç saat alacak bu ödevi yapan yatırımcıların halka arzlarda madur olma ihtimali oldukça azalacaktır. Son olarak, halka arz olan şirketlerin uzun bir süre borsada işlem görüyor olacağını hatırlatmakta fayda vardır. Büyük ihtimalle, bir sonraki ekonomik krizde, bu şirketlerin hisse senetleri cazip fiyatlarla işlem görecektir. Eğer halka arz fiyatı gereğinden pahalıysa, yahut yukarıdaki hususlar incelendiğinde şüpheli durumlar ortaya çıkıyorsa, halka arza katılmayıp beklemek mantıklı bir tercih olacaktır.

Şirketin geçmiş mali performansı, bir halka arza katılmadan önce kontrol edilmesi gereken en önemli faktörlerdendir. Genellikle izahnamede şirketin son üç yıla ait gelir tabloları bulunmaktadır. Yatırımcının dikkat etmesi gereken konular sırasıyla:

Halka arzın amacı şirkete ucuz sermaye sağlamaktır. Şöyle ki, büyümek isteyen, projeleri olan küçük veya orta büyüklükteki bir şirket, kredi için bankalara başvurduğunda yüksek faiz ödemek durumunda kalabilir. Şirketin sahibi faiz ödemek yerine, borsa yatırımcılarını şirkete ortak ederek gelir paylaşımı karşılığında faizsiz sermayeye ulaşabilir. Kısacası, halka arz şirketin ucuz sermayeye erişimini sağlayan bir yöntemdir.

Sonuç

Yatırımcıların özen göstermesi gereken bir başka konu, şirketin halka arzından gelecek sermayenin hangi amaçla kullanılacağıdır. Yatırımcılar bu bilgiye yine izahnameden ulaşabilirler. Sermayenin kullanım alanının mantıklı olması gerekmektedir. Şirketin sermayeyi değerlendireceği heyecan verici projeleri olmalıdır. Gerçekten ek sermayeye ihtiyacı bulunmayan bir şirketin borsaya açılıyor olması, yatırımcıda şüphe uyandırmalıdır. Böyle bir durumda muhtemelen patron cebini doldurmak istiyordur. Halka arzlarda dikkat edilmesi gereken dördüncü husus, ek sermayenin ne yönde kullanılacağıdır.

Şirketi şirket yapan, yönetici kadrosudur. Uzun vadede, sadece ekonomik döngülerden kaynaklanan dış faktörler sebebiyle, şirketin iyi ve kötü zamanları olacaktır. Burada önemli olan, şirket yönetiminin ileri görüşlü, tecrübeli, gerekli yetkinliklere sahip, her duruma uyum sağlayabilecek yapıda olmasıdır. Bu özelliklere sahip bir yönetici kadrosu, uzun vadede muhakkak yatırımcılara değer yaratacaktır. Yetersiz bir kadronun yönettiği şirket ise, ekonomik konjonktür iyiyken vasat, kötüyken berbat performans gösterecektir. Bu yüzden yatırımcı, halka arza katılmadan önce şirketin yönetim kadrosundaki kişilerin en azından özgeçmişlerini okumalıdır . Mümkünse, bu kişilerin daha evvel çalıştıkları şirketleri, yaptıkları işleri araştırmalıdır. Şirket yöneticilerinin daha evvel şaibeli durumlarda isimlerinin geçip geçmediğini kontrol etmelidir. Kısaca, halka arzlarda dikkat edilmesi gereken altıncı husus, şirket yönetiminin kalitesidir.

İkinci Husus

Altıncı Husus

Bu tanımdan da anlaşılacağı üzere, halka arzın esas amacına uygun olarak gerçekleştirilmesi için, yukarıda irdelenen birinci yöntemle yapılmış olması gerekir. Halka arz, patronun cebini değil, şirketin kasasını doldurmalıdır. Halka arzlarda dikkat edilmesi gereken ilk husus budur.

a) Şirketin istikrarlı bir büyüme trendi içerisinde olması

Halka Arz Nedir?

Konuya farklı bir açıdan yaklaşmak gerekirse, bir şirketin içinde bulunduğu durumu en iyi bilen, geleceğe yönelik projeksiyonları en doğru yapabilen, şirketin makul değerinin ne olduğunu en isabetli şekilde hesaplayabilen kişi, bizzat şirketin patronudur. Halka arzda ikinci yönteme başvuran bir patron, hisseleri hiç tanımadığı yatırımcılara hayrına ucuz fiyata satar mı? Şu dünyada karşılıksız iyilik yapma bilgeliğine sahip insanlar vardır fakat bu insanları borsada hisse senedi alıp satarken görmek mümkün değildir. O yüzden patron kendi hisselerini halka arz ederek cebini dolduruyorsa, olaya şüpheyle yaklaşmak lazımdır.

Üçüncü Husus

Beşinci Husus

Halka Arz Neden Yapılır?

Örneğin, halka açılacak şirket son üç yılda sırasıyla 5%, 5% ve 20% büyümüşse (ortalama 10%), değerleme raporunda ise yılda ortalama 30% büyüyeceği varsayılıyorsa, halka arz fiyatı muhtemelen pahalıdır. Bu örnekte yatırımcı üçüncü hususta bahsedilen bilanço makyajlama konusundan da şüphelenmelidir. Şirket iki yıl 5% büyürken, son yıl nasıl 20% büyüyebilmiştir? Bu performans ilerideki yıllarda da devam ettirilebilecek midir?

Birinci Husus

2) Patronların mevcut hisselerinin bir bölümünün borsada yeni yatırımcılara satılması yoluyla

Tarih, uzun vadede borsanın manik - depresif bir döngü içerisinde ilerlediğini tespit etmiştir. Borsanın depresif dönemi, ağızlarıyla kuş tutan şirketlerin hisselerinin bile borsada para etmediği, her yükselişin ayıların yoğun satışlarıyla karşılaştığı dönemdir. Borsanın manik dönemi ise, boğa piyasasının en coşkulu olduğu, en dandik, içi boş şirketlerin dahi hisselerinin para ettiği, her düşüşün yatırımcılar tarafından "geçici" ve "alım fırsatı" olarak algılandığı dönemdir.

Halka arz, şirket sahibinin alın teriyle, dişiyle tırnağıyla çalışarak kurup büyüttüğü şirketi borsaya açmasıdır. Borsaya açılma işi iki şekilde gerçekleştirilebilir:

Birinci yöntemde, sermaye artırımı karşılığında yeni hisseler ihraç edilir; yatırımcılar bu yeni hisseler için para öderler. Yatırımcıların ödedikleri para şirketin kasasına girer - şirketin sermayesi artar. İkinci yöntemde, yatırımcılar patronun elindeki hisselerin bir kısmını alabilmek için ödeme yaparlar. Yatırımcıların ödediği para şirket kasasına girmez, doğrudan patronun cebine iner. Bazen, tek halka arzda iki yönteme birden başvurulabilir: hem şirketin sermayesi artırılır, hem de patronun hisselerinden bir bölümü satılır.