edebiyat akımının, sanatın/ edebiyatın her türünün, her ülkenin ve nihayet her okuyucunun kendine özgü klasikleri olacaktır.

A. ÖMER TÜRKEŞ

Burada biraz düşünmemiz lazım. İnsanın yaratılışı baştan sona bu kadar değişebilir mi? Tanrının iyi olarak yarattığı kulu insan eliyle kötüye dönüşebilir mi? Her insanın ruhunda bu dünyada baştan çıkarılamayan diğerinden sonsuz olan iyiliğin alevlendirdiği, yaktığı, ışık, kötülüğün ise asla söndüremediği bir ilk kıvılcım ilahi bir öğe yok mu?

yolunu değil. Herkes okumaya, tanımaya ve sevmeye, kendisi için doğal olan noktada başlamalıdır.?

?İnsanoğlu amacına doğru ilerlemeyi sever, fakat amacını elde etmeyi değil. Çok gülünç bir durum doğrusu. İnsanın yaratılıştan gülünç bir varlık olmasındadır bütün terslik zaten. İki kere iki dört, çekilmez bir şey. İki kere iki dört, bana sorarsanız, bir küstahlıktır. İki kere iki dört, ellerini böğrüne dayayarak yolumuzu kesen, sağa-sola tükürük atan bir külhanbeyinin ta kendisidir. İki kere iki dördün yetkinliğine inanırım, ama en çok övülmeye değer bir şey varsa, o da iki kere ikinin beş etmesidir.

itiraf edebilir? Calvino?nun makalesindeki ilk madde işte bu okumuş olma mecburiyetini özetler; ?Klasikler, haklarında asla?okuyorum? sözünü değil, genellikle?yeniden okuyorum? sözünü işittiğimiz kitaplardır.?

Kimdi sefil olanlar?

Aslında kahramanımız her şeyin farkındadır. ?Onların benden kalır yanları yok, ama ne bileyim, onlar utanma nedir bilmiyorlar. Bense... En beğenmediğim bir kimseden bile azar işitiyorum.? der Liza?ya. Evine geldiği için kızar ona. Günlerce Liza?nın gelmesini beklemiştir, bir yandan da gelmesinden korkmuştur. ?Onlardan birini, bir subayı dövmek için gelmiştim oraya. Olmadı, yakalayamadım. Küçük düşürülmenin hıncını birinden almalıydım; o sırada senin yakan elime geçti, ben de bütün hıncımı senden aldım. Eğlendim seninle. Benim gururumla oynadılar, ben de sana aynı şeyi yaptım; beni paçavraya çevirdiler, bense ölmediğimi göstermek istedim. Sen geleceksin diye korkumdan üç gündür dünya başıma zindan oldu. Bu üç gün beni en çok neyin kaygılandırdığını biliyor musun? Ben sana söyleyeyim: O sabah karşına bir kahraman gibi çıkmıştım, oysa burada yırtık sabahlığımla yoksulluk, pislik içindeyim.? Birilerini ezip, hükmetmeden, zorbaca davranmadan yaşayamayacağını anlamıştır. Ona göre sevgi, sevilen tarafından kendi isteğiyle verilen, karşısındakinin ona hükmetme hakkıdır. Liza?yı bir kere daha küçük düşürerek ondan öcünü almıştır. Öyleyse Liza?yı sevmesi mümkün değildir. Aksine ondan nefret eder. Kendisini randevu evinden kurtarması için gelen kızı evinden kovar. Bir insanın küçük düşürülmesi, onun ruhunu yüceltmektedir. ?Kolay elde edilmiş bir mutluluk mu, yoksa insanı yücelten acı mı daha iyi?

Bakın, yağmur yağarken ben böyle bir saray yerine, eğer bir tavuk kümesi görsem, ıslanmamak için belki de bu kümese girerdim. Ama kümes beni yağmurdan korudu diye ona şükran borcumu ödemek için onu saray gibi görmem doğrusu. Siz tabii şimdi gülerek böyle bir durumda kümesle sarayın arasında bir fark olmadığını söyleyeceksiniz.?Evet, yaşamda tek amacımız ıslanmamak olsaydı, dediğiniz doğru olurdu,? diye yanıt veriyorum size.

Kaderi ona ikinci defa bu dört yılın sonunda tekrar gülümser; Ölüler Evinden Hatıralar? adlı muhteşem eseri, mahkumiyeti sırasında çektiği eziyetlerin bir meyvesi olarak ortaya çıkmıştır. Kitap tüm Rusya?yı derinden etkilemiş; hatta dört yıl boyunca o eziyetleri çekmesine neden olan Çar?ın bile gözyaşlarını tutamamasına neden olmuştur. Ne var ki Dostoyevski, bu buruk mutluluğu dahi doyasıya yaşayamadan, birikmiş borçlar sebebiyle, Avrupa?ya kaçmak zorunda kalmıştır.

Klasikleri Niçin Okumalı?

- hey yarabbi, şu tabiat kanunlarından, iki kere ikinin dört etmesinden bana ne? ya herhangi bir sebeple bu kanunlardan ve iki kere ikinin dört etmesinden hoşlanmıyorsam? şüphesiz böyle bir duvarın hakkından gelmeye gücüm yetmezse boşu boşuna yırtınacak değilim. ama karşımda bir taş duvar var diye büsbütün boyun eğmeye de razı olamam. (s.14)

Bu bitimsiz serüvene görev duygusuyla çıkmıyoruz. Kimilerinin başyapıt saydığı edebiyat şahaserlerini sevmek, onları şimdiye kadar okumamış olmanın utancıyla okumak zorunda da değiliz. Tersine, okumaya, tanımaya ve

harika eserler çok zevk alarak okudugum kitaplardı..

1843 ve sıradan insanların hayretle açılan gözlerine hiç aldırmadan görevinden ayrılır.

Dostoyevski?yi okudukça, bizim dünyamızdan farklı bir dünyayla karşı karşıya olduğumuzu anlıyoruz. Olaylar, kişiler bizi devamlı şaşırtıyor. Gerçekleri anlatan bu yazar, yine de bir uyurgezer etkisi yaratıyor üzerimizde. Dostoyevski?nin kahramanlarında maddi olan hiçbir taraf yoktur; yalnızca ruhları vardır. Her şey onlarda en aşırı derecesine varmıştır. Dostoyevski?nin evreni, gerçeği aşan bir rüyadır. Bu büyük yazar, bizim hayatımızda yarıda bıraktığımız şeyleri sonuna kadar götürmesini bilmiştir.

Nedir bizi mecbur eden? Herhalde edebiyatın yaptırım gücünden söz etmeyeceğiz. Mecburiyeti yaratan, bu yapıtlara gücünü ve kutsallığını veren yalnızca onların içine kodlanmış edebi değerleri değildir. Kültür

Bu başlıkta klasikler niçin okunmalı ve okuduğumuz kitapları tatışalım, paylaşalım...

unutulanlar hanesinde dolaşıyor. Edebiyat tarihinin karanlıkta kalmış pek çok yazar ve romanının günışığına çıkmasını ise kültürel kurumların koyduğu normlara isyankar muhalif hareketlere borçluyuz.

Italo Calvino?nun İtalya?da ilk basımı 1991 yılında yapılan aynı adlı kitabındaki Klasikleri Niçin Okumalı? makalesi bu konuda hayli zihin açıcı. Türkçedeki basımı nedeniyle bu kadim mesele üzerinde bizi de bir kez daha düşünmeye sevk eden derleme, kitaba başlığını veren metnin yanı sıra, büyük bölümü 1970-1980 yılları arasında yazılmış olan

çıkaracaktır.

kabul etmek gerekir. Ne eleştirmenler ne dergiler ne yayınevleri ne de aileler; daha güçlü bir kurum belirliyor normları. Yerlisiyle yabancısıyla bir çok yazarın kalıcılığını milli eğitim müfredatında yer almaları

?Her insanın anılarında herkese söyleyemeyeceği, ancak dostlarına açabileceği şeyler vardır. Hatta dostlarına bile açılamayacak, gizli kalması koşuluyla yalnız kendi kendimize itirafta bulunacağımız durumlar olur. Ama bir de öyleleri vardır ki, kendi kendimize bile açmaktan korkarız. Her aklı başında insanın dağarcığında bile böyleleri yığınla bulunur.?

Kitabı okurken not aldığım cümlelerdir bunlar. Kafamdaki soru işaretlerine cevap ararken Ethem Baran?a ait bir yazı gördüm. Bir çok sorumun cevabını da bu yazıda buldum ve beğendiğim bu yazıyı aktarmak istiyorum.

5. Klasik, ilk kez okuduğumuz zaman bile, daha önce okuduğumuz bir şeyi yeniden okuduğumuz duygusunu veren kitaptır.

Dostoyevski?nin, eserlerinden daha etkileyici, daha trajik olan hayatını okuduğumda, onun dünyasına biraz daha yaklaştığımı hissettim. O dünyaya sadece ve sadece adım atabilmek ancak Yeraltından Notlar?ı okuyup, anahtarı elime geçirince mümkün olabilirdi. Daha kapıdan içeri adımımı atar atmaz korkmaya başladım bu dünyadan. Hayır, bu bildiğiniz korkulardan değildi! İvo Andriç?in Drina Köprüsü?nde, köprünün yapımını engelleyenlerin yakalanıp, kazığa oturtulmaları sahnesini okuyunca, sabaha kadar uykusuz kalışımdan farklıydı bu. Beni günlerce sarsacak, geceler boyu uykusuz bırakacak bir korkuydu.

Belki de bu korkunçluğu müthiş bir tutkuyla sevmektedir. Kaderi onu nadir insanlara nasip olan bir görkemle, şöhretle yüceleştirmiş; ancak hemen akabinde de yerin dibine indirivermiştir. Sadece, birkaç heyecanlı arkadaşının düzenlediği toplantılara katılması, idam cezasına çarptırılmasına neden olmuştur. Sonraları bu ceza Çar Hazretleri?nin lütfu ile dört yıl kürek mahkumiyetine çevrilmiştir. Istırabına derinlik katan korkunç, karanlık, gölgelerle dolu dört yıl?

Victor Hugo- Sefiller

Proust?u, ya da?büyük?lerden herhangi birini beğenmediğimizi, usta bir eleştirmenden alıntı yapmadan yüksek sesle beyan etme cesaretine kaçımız sahibiz? Kaçımız Proust okumaktan sıkıldığını, Ulysses?i eline almadığını, Ivonhoe?yu çocukça bulduğunu, Don Quişot?u, Gulliver?in Gezileri?ni ya da Robinson Crueso?yu tam metninden hiç

mutlaka okunmalı bence

budala

?Dostoyevski, ancak kendimizi berbat hissettiğimizde, acı çekebilme sınırımızın sonuna varmışsak ve yaşamı bütünüyle alev alev yanan bir yara diye algılıyorsak, eğer artık yalnızca çaresizliği soluyorsak ve umutsuzluğun binbir ölümünü yaşamışsak, işte ancak o zaman okumamız gereken bir yazardır. Ancak o zaman, yani acıdan yapayalnız kalmış, felce uğramış olarak yaşama baktığımızda, o vahşi ve güzel acımasızlığı içersinde yaşamı artık anlayamaz olduğumuzda ve ondan hiçbir şey istemediğimizde, evet, ancak o zaman bu korkunç ve görkemli yazarın müziğine açığız demektir. Böyle bir durumda artık birer izleyici olmaktan, yalnızca okuduklarımızın tadına varıp onları değerlendirmekle yetinen kişiler olmaktan çıkmış, Dostoyevski?nin eserlerindeki o zavallı ve yoksul kardeşlerin arasına katılmışız demektir; o zaman biz de onların acılarını çekeriz, onlarla birlikte, soluk bile alamaksızın, yaşamın anaforuna, ölümün sonrasız öğüten değişmenine bakışlarımızı dikip kalırız. Ve yine ancak o zaman Dostoyevski?nin müziğine, bizi teselli etmek için söylediklerine, sevgisine kulak veririz; ancak o zaman onun korkutucu, çoğu kez cehennemden farksız dünyasının anlamını kavrarız.?

Esra Uluç

Çok önemli bir ayrıntı daha var söz etmeden geçemiyeceğim. Kendi edebiyatına sahip çıkmadan dünya klasiklerine balıklama dalmanın bizde muzdarip olan çeviri edebiyatı tuzağına düşme hatasına yol açabiliyor. Nasıl ki vücudun beslenmesi tek yönlü olduğunda sağlıksızsa, edebi beslenmenizi de iyi düzenlemeniz sağlıklı bir gelişimin gereğidir; Mehmet Gözüpek'in her zaman üstünde durduğu ve çok değer verdiğim bir fikirdir bu.

Ünlü Rus şairi Puşkin ölümünün yüzüncü yılı için düzenlenen törenin ilk günü Avrupa hayranı Turgenyev konuşma yapar. İkinci gün söz sırası Dostoyevski?dedir. Ömrü boyunca hayal ettiği şey, Rus halkının bir bütün olması bu konuşmayla sağlanır. Halk kendinden geçer, herkes hayretler içindedir. Büyük bir coşku dalgası başlamıştır, bu heyecan tüm ülkeye yayılır. Halk, biricik yazarını bağrına basar.

Kahramanımıza acı çektiren ikinci olay, sınıf arkadaşlarıyla karşılaşmasından sonra başlar. Arkadaşları bir yerde toplanıp yemek yiyecektir; kahramanımız kendini zorla davet ettirir. Onu aşağılamalarına, ihanet etmelerine aldırmaz. Onlardan üstün olduğunu ispat edecektir. Yemeğe geç giderek onları fazla önemsemediğini gösterecektir. Ancak arkadaşları ona haber vermeden yemek saatini ertelemişlerdir. İlk giden o olur. Yemekte içkiyi fazla kaçırıp, onlara nutuk çekmek isterken de iyice rezil olur. Yemekten sonra randevu evine giden arkadaşlarının peşine takılır. Hakarete uğramıştır, orada arkadaşlarını yakalayıp suratlarına tokat atacaktır. Randevu evinde Liza isminde bir kızla tanışır. Sonunda kendinden daha zor durumda olan, kendinden daha çok ilgiye muhtaç birini bulmuştur. Evlilik, ahlak, aile içi ilişkiler vb. üzerinde konuşur, konuşur. Önceki sayfalarda, arkadaşlarının arasında ezilen bir zavallı varken, Liza?yla konuşma sahnesinde, o zavallının gittiğini, yerine çok güçlü bir yazarın geldiğini görürüz. Liza?yı etkilemiştir; ona adresini vererek oradan ayrılır.

Bir ekleme daha yapmak, bugün klasik saydığımız isimlerin, onların büyük eserlerinin bir avuç insandan başkasının ilgisini çekmediğini, yani toplumun büyük bir kesimi için klasiklik niteliği taşımadığını

?Bu nedenle çocukları ve çok genç insanları asla belli bir eseri okumaya fazla heveslendirmemeli ve teşvik etmemeliyiz; bu yolla genç bir insan, en güzel eserlerden, hatta gerçek okumadan bile bütün yaşamı boyunca soğutulabilir. Herkes bir yazının, bir şarkının, bir anlatının, bir incelemenin hoşuna giden noktasına bağlanmalı, ve buradan yola çıkarak

O, bir lütfu üzerinde taşıdığı fark edemeyen, kendini bilmeyen ermişler gibi, ne derece önemli bir yazar olduğunu derinden kavrayamamıştır hiç birzaman.

"Aşkı ilk yaşamak, denizi ilk görmek gibi, Dostoyevski'yi de keşfetmek insanın hayatında çok önemli bir tarihtir?"

gelişmiş bir okuyucu olarak, sürekli doğrulanan bir gerçekliğe hiç değilse bir miktar kuşkucu yaklaşılması gerektiğini düşünüyorum. En azından şu soruya dürüstçe yanıt vermek gerekiyor; klasik romanları, mesela 19. yüzyılın?büyük? romanlarını hala edebiyat tadı

Yeraltından Notlar- Dostoyevskyi

Kitap paylaşılmak ister. Gelin Yeraltından Notlar?ı paylaşalım; onu?baş ucumuza? koyalım ve aynı zamanda günümüz aydınının da iç yüzünü sergileyen bu hesaplaşmayı Dostoyevski?den okuyalım.

13. Klasik, günümüzün sorunlarını, klasiklerin de onsuz edemediği bir artalan gürültüsüne indirgeyen yapıttır.

Herkesin klasikleri neden okuduğuna dair bir fikri, sevdiği ya da sevmedikleri olabilir. Ancak hiç kimsenin herkes için geçerli hazır bir okuma listesi ve reçetesi olamaz. Listeyi tamamlayacak, reçeteyi yzacak olan okuyucunun kendisidir. Öyle ki, kimi okuyucu aradığının dilsel güzellik, metaforlarla, imgelerle zenginleştilmiş metinler olduğunu fark edecek, bu türden eserler veren yazarlarla dolduracaktır listesini. Kimileri seçimini hikayeye öncelik veren yazarlardan yana kullanacak, kimileri ise felsefi çıkarımlar arayacaktır romanlarda. Klasikleri neden okumak gerektiğini başkalarının cümlelerinden değil kendi edebiyat beğenisinden

"Hayat karekök almak değil"

Yalnızdır, saralıdır, hiçbir zaman sevmediği bir okula devam etmektedir ve annesiyle babası artık hayatta değildirler. Tüm bu kırılma noktalarına rağmen direnme gücünü kaybetmeyen Dostoyevski, kendisine bir şey vermeyen devamlı acılar çektiren, dış dünyadan sıyırıp, derinliğini ve heybetini fark ettiği içi dünyaya çevirmiştir bakışlarını.?Dostoyevski?nin eserlerinde iç yaşam, insanların birbirleriyle olan ilişkilerinden daha önemlidir. Dostoyevski?yi bazılarımız için bu kadar büyük, bu kadar önemli, birçokları için de bu kadar dayanılmaz kılan sır da budur işte.?

"İnsan yapıcıdır, yeni yollar açmayı sever"

Italo Calvino'nun bu yazısı, ilk kez 28 Haziran 1981'de, Roma'da yayımlanan L'Espresso gazetesinde çıkmıştır. Celal Üster'in çevirdiği bu yazıyı kısaltarak yayınlanmıştır.

Ama ertesi gün Dostoyevski ona gittiği zaman, bambaşka bir Belinski buldu karşısında. Heyecanlı bir sesle kapının eşiğinde dikilmiş duran genç adama şöyle dedi:?Nasıl bir eser koymuş olduğunuzu gerçekten biliyor musunuz?

Notlarıma başlarken, anlamanın insanın baş belası olduğunu söylemiştim ama yine de biliyorum, insan bunu sever ve dünyanın en çekici şeyleriyle bile değişmez. Anlama iki kere iki dört?ün karşılaştırılamaz derecede daha yükseğindedir. İki kere iki dört?ten sonra artık yalnız yapacak şey değil, öğrenecek şey de kalmamıştır. Beş duyunuzu körleştirip düşünceye dalarsanız, o kadar. Anlama da insanı aynı sonuca götürür, yine yapacak bir işiniz kalmaz, ama bu kez hiç değilse kendi kendinizi yumruklayabilirsiniz. Bunun da kendince bir yararı vardır elbette. Biraz geri bir davranıştır ama hiç yoktan iyidir doğrusu.

Ama artık çok geçtir. Dostoyevski hayata gözlerini yumduğunda, o zamana dek Rusya tarihinde görülmemiş bir cenaze töreni düzenlenir. Sokaklar, insan yığınlarıyla dolup taşar. Her kentten pek çok ziyaretçi gelmiştir. Yaşamı şanına göre olmamıştır; ancak cenaze töreni hak ettiği şekildedir.

Şimdi bu eseri okuyan bir ortaokullu yahut liseli benim Sefiller'den aldığım zevki alabilecek mi?

Yeni okunan her Dostoyevski yapıtı, yeni bir Dostoyevski'yi keşfetmek demektir... Bu kitapta da öyle, yeni bir Dostoveyski keşfediyor insan. Dostoyevski,?Yeraltından Notlar? adlı kitabında, içine kapanık, kaprisli, bilgiçlik taslayan, iletişim kuramayışını yalnızlığı sevmesine bağlayan, insanlara hiç güvenmeyen, ama sürekli onları gözlemleyen bir kahramanı ele alır. Hangimizin güvensiz tarafları, yalnız bırakılan yanları, erdem üzerine, dürüstlük üzerine, aşk, şehvet üzerine söylenmemiş cümleleri yok ki?İşte Dostoyevski, bu gölgede kalan noktaları, insanoğlunun üzerine çok ta durmadığımız yanlarını ortaya koyuyor, bundan da müthiş bir zevk alıyor. En önemli yapıtlarından biri olan?Yeraltından Notlar? meydana geliyor.

Okuyucunun dünya edebiyatıyla, klasik metinlerle canlı bir ilişkisinde her şeyden önce önemli olan, kendini ve bununla beraber kendisini özellikle etkileyen eserleri tanımasıdır.

hepsini olkuduudan

Yok, mu gerçekten?

sızmışlardır hayatımıza. Klasikleri okumak, hayatında bir tek kitap bile karıştırmayanların dahi?iyi?liğini reddetmediği bir insani etkinliktir.

Ben ne aşklar, Tanrım, ne aşklar yaşadım hayallerimde bu güzel ve yüksek şeylere sığınmakla. Yeryüzündeki hiçbir varlıkla ilişkisi olmayan, bu tümüyle hayal olan güçlü aşklarım ruhumu o denli cömertçe dolduruyordu ki sonradan gerçek bir aşka en ufak bir gereksinme duymuyordum. Doğrusu, gerçekte var olan birini sevmek benim için oldukça lüks olurdu. ?

Bütün bu olayların sonunda Dostoyevski hangi sonuca varmıştır? Şöyle söyler. ?Çünkü bizler, az ya da çok yaşamak alışkanlığını yitirmiş, aksaya aksaya yürüyen insanlarız. Hem de gerçek, canlı yaşamdan tiksinecek, onun lafını bile işitmek istemeyecek kadar yaşamaya yabancılaşmışız. Bu yabancılaşmayı canlı hayatı bir iş, bir görev sayarak, onu kitaptan öğrenmeyi üstün tutacak dereceye vardırmışız.?

6. Klasik, okurlarına söyleyeceklerinin tümünü hiçbir zaman tüketmemiş olan kitaptır.

Karısı ve hayata tek kuvvet kaynağı olan kardeşini kaybeden Dostoyevski için Avrupa artık katlanılmaz bir cehennem olmuştur. Halkına bir vasiyetname niteliği taşıyan, çağında ve sonraki yıllarda benzerine rastlanmayan şaheseri Karamazov Kardeşler?i yazmaya başlar ve ülkesine döner. Bu eserle halk, bakışlarını bir daha hiç ayırmamak üzere Dostoyevski?ye çevirir. Dostoyevski?nasıl bir eser ortaya koymuş olduğunu?hala bilmemektedir. Ancak, halkı eserlerinin hakkını vermekte gecikmez.

Klasiklere "eskimeyen kitaplar" demek ne kadar doğruysa "her neslin kitapları" demek de o kadar doğru olur bence.

Dostoyevski?nin?Yeraltından Notlar?ı baş ucu kitaplarım arasında. İlk okuduğumda çarpılmış, günlerce etkisi altında kalmıştım. Yeraltından Notlar?a gelene kadar, Dostoyevski?nin eserlerinin çoğunu okumuştum. ?Suç ve Ceza?yı bitirdiğimde kafamda pek çok soru işareti vardı. Kafamdaki sorulara cevap bulurum umuduyla diğer kitaplarını okudukça, sorular azalacağına çoğalıyordu. Dostoyevski her seferinde biraz daha şaşırtıyordu beni. Dostlarıma soruyordum: ?Dostoyevski?yi okudunuz mu? diye. ?Okuduk.? diyorlardı. ?Peki nasıl buldunuz? Biraz düşünme, biraz dudak büküş: ?Fena değil!? Peki Suç ve Ceza?da Raskolnikov tefeci kadını niçin öldürmüştü? Ortalıkta, cinayet işleyecek önemli bir sebep yoktu ki? Cevabını bana?Bu Ülke?de Cemil Meriç vermişti: ?Yaşadığımız dünyada suç kaçınılmaz bir olay. Büyük adamla sokaktaki adam ayrı kanunlara tabi. Daha doğrusu, büyük adam için kanun yoktur. O, bir gayenin emrindedir; insanlığın hayrı için kalabalığın suç saydığı herhangi bir hareketi işleyebilir. Mesela bir Kepler?le bir Newton?un keşifleri, şu veya bu sebepten dolayı içtimaileşemiyorsa, bu sebepleri ortadan kaldırmak için çekinmemek lazım. Ama bu uğurda bir, beş yüz kişi feda edilecekmiş... Varsın edilsin. Bütün kanun koyucular, Solon, Muhammed veya Napolyon, suçludurlar. Suçludurlar çünkü ataları tarafından konulan, çağdaşları tarafından saygı gösterilen yasaları çiğnemişlerdir. Kan dökmekten de çekinmemişlerdir bu uğurda. Yeni bir hakikatın, yeni bir düzenin müjdecisi olmak isteyen, bir kelimeyle söylecek sözü olan herkes suç işlemek zorundadır.?

Aslında Klasikleri Niçin Okumalı? sorusundan önce?neden kitap okumalı? sorusunu öne almamız gerekirdi; yüksek öğrenim görmenin bir iş sahibi olmaya indirgendiği, bilginin, kuramın, estetik tartışmaların

Hayatımın en büyük hatalarından birisi kitap okuma konusunda göstermiş olduğum zafiyettir. Lise yıllarında kitap okumam için ısrar eden bir edebiyat öğretmenim vardı kulakları çınlasın onu dinlemediğim için nasıl pişmanım anlatamam. Bana önerdiği kitapları, Türk ve Dünya Klasikleri, beğenmeyip burun kıvırmıştım. Ama sonradan fark ettim ki herşey gibi okunacak olan kitaplarında bir sırası varmış. Şimdi ise pişmanlık duygusunun doruğundayım.

Klasikler hep klasik mi olacaklar?

Onlu yaşlarda okuduklarımın bazılarını yirmili yaşlarda da okudum. Acaba zaman kaybı olur mu, diye başlamıştım ama tam tersine benim için kazanç oldu.

Victor Hugo?nun Sefiller romanı?. Jan Valjan?ı kötü yollara iten hayatı, sonra iyiliğe yönelişi, başarısı ve belediye başkanlığına kadar yükselmesi, insanları hor görmeye kimsenin hakkının olmadığının bir göstergesi gibiydi. Okuma yazma bilmeyen Jan Valjan, zengin oluyor, sonunda üvey kızıyla birlikte hayatını devam ettiriyordu. Farklı hikayesi olan insanların buluştuğu ilginç kitaplardan birtanesi. Onun tarzında eser bir daha yazılamaz herhalde?

Tadına varmak için Burada kullanılan anlamıyla?klasik? terimi, Calvino?nun da belirttiği gibi, eski-yeni, üslup, yetki ayrımı yapmaz. Her dönemin, her sanat/

Akif?i şiirimizin temel direği sayan kaç kişinin aklına Nazım?ın adını anmak gelir? Ya da tam tersi.

-Yemin ederim okuyucularım, her şeyi fazlasıyla anlamak bir hastalıktır. gerçek, tam manasıyla bir hastalıktır. İnsana, gündelik hayat için çok daha yalın bir anlama kudreti, şu talihsiz ondokuzuncu yüzyıl aydınının payına düşen anlayışın yarısı, hatta dörtte biri yeterdi. (s.7)

Klasiklerle ve edebiyatın her türüyle kurulacak ilişki bilgi ve iletişim amaçlı değil, okuyucu/ izleyici/ dinleyici olarak sanatın/ edebiyatın hazzını almak içindir. İçimizi ferah tutabiliriz.

yargısını da, düşünsel etkinliklerin ve sanatsal yaratının yüksek değerini de bu kurum belirler. Değeri biçen okuyucuların ortak yargılarından ziyade kültür ve sanatla uğraşan elitlerdir. Seçmeci ve tekelci eğilimiyle Batı kültürünün temel özelliği?bazı ürünleri kuvvetli bir ışıkla aydınlatmak, geri kalan her şeyi karanlıkta bıraktığına aldırmadan, ışığı bunlar yararına tekelleştirmektir.?

stendal kırmızı ile siyah

Her ne kadar çubuğu edebiyat lehine bükmeye çalışmışsa da,

Klasiklerin birçoğu için bu durum maalesef aynı.

benzerlerini aramalıdır. Okuyucunun dünya edebiyatıyla canlı bir ilişkisinde her şeyden önce önemli olan, kendini ve bununla beraber kendisini özellikle etkileyen eserleri tanıması ve herhangi bir şema veya öğrenim programı izlememesidir! Okuyucu sevgi yolunu izlemelidir, görev

Dostoyevski?nin kitapları rüyalar, hayaller ve tesadüflerle doludur. Raskolnikov?un yolunu değiştirip, tefeci bir kadının evde yalnız olduğunu öğrenmesi tesadüften başka bir şey değildir. Yeraltından Notlar?da kahramanımızın içine, Liza?nın, evine saat yedide geleceği doğar hep ve Liza saat yedide gelir. Bu arada arkadaşlarına bir mektup yazarak özür diler. Böylece kendisini iyice aşağılamaktadır. Alçaldıkça acı çekmekte, acı çektikçe haz duymaktadır. ?Acıda hazların en tatlısı saklıdır.? der Dostoyevski.

Klasiklerden hiç kopmamak dileğiyle...

Bazı kitapları okumayı, kitap bittikten sonra da sürdürürüz. Yeraltından Notlar, ara verdiğimizde de, bitirdiğimizde de yakamızı bırakmayan kitaplardan. Daha ilk cümlede kıskıvrak yakalıyor bizi: ?Ben hasta bir adamım... İçi hınçla dolu, gösterişsiz bir adamım ben.? Birkaç sayfa sonra en sert yumruklardan biri geliyor: ?Sevgili okuyucularım, sizin dinlemek isteyip istemediğinizi bilmem ama, şimdi size niçin bir böcek bile olmadığımı anlatmak istiyorum. Şunu size bütün ciddiyetimle söyleyeyim, pek çok kez böcek olmayı istemişimdir.? Kafka?nın?Değişim?i geliyor hemen aklıma: ?Değişim? (1915) de, seyyar satıcı Gregor Samsa, bir sabah uyandığında, kendini bir hamam böceğine dönüşmüş olarak görür. Ailesi bu olaya hiç şaşırmaz, sadece kızar ve tiksinti duyarlar. Ve Samsa ölür. Bu olay, anlaşılmazlığa mahkum edilmiş bir insanın yazgısının bir simgesi değil midir? Kafka, gerçekçi bir çerçeve kullanarak, gerçek dışı bir olayı, gerçekçi bir üslupla vermiştir. Acaba Dostoyevski mi, yoksa Kafka mı daha önce böcek olmak istemişler diye düşünüyorum: Dostoyevski 1881?de ölmüş; Kafka ise 1883?te doğmuş... Öylesine aklıma geliveriyor işte.

1. Klasikler, insanların, hiçbir zaman "Okuyorum" demedikleri, genellikle "Yeniden okuyorum" dedikleri kitaplardır.

kendi yaşlarına uygun kitaplar okusunlar. Başkalarının belirlediği klasikler yerine, okuyacak düzeye geldiklerinde kendi klasikleriyle tanışsınlar.

Daha birçok okunma sebeplerinin yanında, mekanlar neresi olursa olsun, insanı evrensel tarafıyla ele aldıkları, insanın yüceliklerini, çirkinliklerini ve zaaflarını insana bağlı kalarak yansıtabildikleri için okunmalı.

otomobil sürmeyi bilmeden tır kullanmak gibi birşeydir başarılabilir ancak sabır ister en güzeli parçadan bütüne gitmektir.

Hayatı boyunca kardeşinden başka kimseye kendisine dost kabul etmemiş, ilk gençlik yıllarında biricik dostuyla birlikte fazlasıyla kitap okumuştur. İkisi de yalnızlığın soğuk duvarlarından kitapların sıcaklığına sığınmıştır. On altı yaşında babası tarafından gönderildiği askeri okulda ise, artık tamamen yalnızdır. Düşünce ve hayal dünyasını biçimlendiren Balzac, Puşkin, Gogol ve Schiller gibi önemli yazarları, bu okulun yatakhanesinde tanımış ve onlardan etkilenmiştir.

3. Klasikler, hem imgelemimize unutulmaz bir biçimde yerleşerek, hem de belleğimizin kıvrımları arasına bireysel ya da ortaklaşa bilinçdışı kılığında gizlenerek, belirli bir etki yaratan kitaplardır.

nasıl ve nereden geldiği meçhul bir kanaate feda edildiği, kitapların silahlarla birlikte suç delilleri olarak sergilendiği, mafyatik dizilerin izlenme rekorları kırdığı günümüzde bu soruya vereceğimiz yanıtların ikna gücü oldukça şüphelidir.

Dostoyevski'nin Suç ve Ceza'sını okursunuz, sonra onu 'öğrencisi' Franz Kafka'yla birlikte okursunuz, hatta Dostoyevski için 'en çok etkilendiğim' yazarlardan diyen Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar'ının Türk işi bir Suç ve Ceza olabileceğini bile düşünürsünüz. Dostoyevski, insanlığın en karanlık yanını anlatırken, edebiyata yeraltının seslerini de ekler. Kafka, açıkça hamamböceklerinin yaşadığı yeraltı dünyasından dem vurur; Atay ise iki yazardan da aldığı derslerle yeryüzünün şenlikli sofrasından mahrum kalmışları anlatır. Calvino da zaten Turgenyev'in Babalar ve Oğullar'ının yanına Dostoyevski'nin Ecinniler'ini eklemekten bahseder; ona göre, klasik kitap her okunduğunda üzerine eklenti yapabildiğiniz şeydir.

-Siz insanların çıkarlarının yalnızca doğal, olumlu konularla ilgili bulunduğunu, yani refahın insan çıkarlarıyla ilgili olduğunu niçin bu kadar kesinlikle düşünüyorsunuz?İnsan aklının çıkarlarla ilgili konularda aldandığı olmuyor mu hiç?Belki de insan yalnızca refahtan değil, acıdan da aynı ölçüde hoşlanıyor. Hatta acının mutluluk kadar yararlı olduğu bile düşünülebilir. İnsanın yeri geldiğinde acıyı, tutkuya varan derecede sevdiği bir gerçektir. Bunu anlamak için insanlık tarihine bakmaya gerek yok, yaşamın ne olduğunu bilen bir insansanız kendi kendinize sorun yeter. Benim kişisel düşünceme göre, yalnızca refahı sevmenin biraz ayıp yanı bile vardır. İyi mi kötü mü olduğunu bilmem ama bazen bir şeyleri kırıp dökmenin bile kendine özgü bir tadı olabiliyor. Bu açıdan, ben ne yalnız başına refahı, ne de yalnız başına acıyı yeğlerim. Ben kişisel kaprisimden, onu istediğim anda tatmin edebilme olanağımın olmasından yanayım. Komedilerde acının yerinin olmadığını biliyorum. Acı, camdan saraylara ise tümüyle yabancıdır. Acı, kuşku demektir, yadsıma demektir. İçimizde kuşku uyandıran bir camdan sarayı düşünemeyiz bile. Bununla birlikte insan gerçek acıyı tatmak istediğinden, çevresinde bir kargaşa yaratmak, yok etmek, dağıtmak hevesinden asla kendisini uzaklaştıramaz. Bizim manevi varlığımızın biricik kaynağı acı değil mi?

çeken bir romandan başlayabilirsiniz. Edebiyatla tanışmanın, okumaktan haz alır hale gelmenin olası bir tek şeması, sihirli okuma formülleri yoktur.

suç ve ceza

(yalnızca dört metin 1950?li; iki metin 1960?lı yıllara ait) otuz beş yazı yer alıyor. Calvino bu yazılarında kendisi için önemli olan yazarlar hakkındaki görüşlerini toparlamış.

Rusya?da Tolstoy ve Turgenyev?in eserleri bolca okunurken ve halkın dimağı Dostoyevski?yi unutmaya yüz tutmuşken, yazarımız Avrupa?nın muhtelif şehirlerinde açlık, sara nöbetleri ve parasızlıkla uğraşmaktadır. Bir yandan da ölümsüz eserler Budala, Suç ve Ceza, Ecinniler, Ebedi Koca ve Kumarbaz?ı yazmaktadır.

Dünya klasikleri severek okuyorum. Tabi kitabın kalitesi için çeviriyi yapan kişi çok önemli, aslına uygun olarak ve cümleleri, anlatımı bozmadan çevirmiş olması gerekli...

Uzun uzun konuşulabilecek kitap?ta şöyle der;

Kitaptan alıntılar:

Avrupa, Dostoyevski gibi ülkesine tutkun bir insan herhalde sürgün yıllarından daha da beter bir işkence, tam anlamıyla bir yeraltı olmuştur. Kimseyle konuşmayan, gülmeyen, sadece Rus gazetelerini okuyabilmek için kahvelere giden, çağdaşı olan hiçbir sanatçıya tanımaya çalışmayan, müzeleri modern sanatı sevdiği için değil ısınmak için ziyaret eden, kendini kumara veren, geceler boyu mum ışığında yazı yazmaya çalışan bir adam oluvermiştir. Tam anlamıyla kendi kabuğuna çekilmiş, saplantılarıyla yaşama yolunu seçmiştir. Ancak bu kabuğu son derece kalın kutuda dahi insanları gözlemekten geri durmamış ve en önemli yapıtlarından biri olan?Yeraltından Notlar?ı yazmıştır.

Evet! Bir şaheserdir?İnsancıklar?Edebiyat dünyasında geniş yankı uyandırır(1849)Dostoyevski, edindiği bu şöhretle birlikte Beyaz Geceler(1848) ve Netoçka Nezvanova(1849) isimli uzun hikayeleri yazar. Yine tedirgindir, ama bu eserleri okuyucular tarafından büyük hayranlıkla karşılanır.

Artık bir başınadır. Balzac ve Schiller?den tercümeler yaparak geçinmeye çalışır. Bir sene sonra da yalnızlık ve sıkıntının kara duvarları arasında ilk eseri olan?İnsancıklar?ı yazar. Hazırladığı bu metni şair Nekrasov?a götürüşünü, Stefan Zweig?ten nakledelim: ?El yazısı metni şair Nekrasov?a götürmeyi güç bela karar verdi. İki gün hiç ses çıkmadı Nekrasov?dan. Bu süre içinde Dostoyevski evine kapandı. Yalnız başına, hayallerine dalarak, isli lambası sönünceye kadar çalıştı. Sonunda, sabahın dördünde hızlı hızlı kapı çalındı. Dostoyevski şaşkın bir halde açtı kapıyı: Nekrasov onun kollarına atıldı. Onu öpüyor, kucaklıyor, sevinçten sığamıyordu. Bir arkadaşı ile beraber okumuştu roman; bütün gece okumuşlar gülmüşler, ağlamışlardı. Sonunda dayanamamışlar, gelip onu kucaklamak istemişlerdi. Dostoyevski?nin hayatında ilk defa ki gecelerin çalan bir kapı şan ve ünün yolunu açıyordu ona. Mekrasov daha sonra, Belinski?ye Rusya?nın en büyük tenkitçisine koştu. El yazısı metni bir bayrak gibi sallıyordu elinde.?Yeni bir Gogol doğdu.?diye haykırdı daha kapıdan girerken.?Size kalsa Gogoller mantar biter gibi bitecek yerden!?diye homurdandı öbürü güvensizlikle, bu derece coşkuyla öfkelenmemişti.

10. Klasik, giderek tüm evrenle eşdeğer bir niteliğe, eski çağların tılsımlarıyla aynı düzeye erişen bir kitaba verilen addır.

okumadığını, klasiklerin çoğunu sinema uyarlamalarıyla tanıdığını

2. Klasikler, öyle kitaplardır ki, onları okumuş ve sevmiş olanlar için alabildiğine değerli bir deneyim oluştururlar; ama, en çok tadını çıkaracakları duruma geldiklerinde okuma fırsatını saklı tutanlar için de aynı ölçüde zengin bir deneyim olarak beklerler.

11. 'Sizin' klasik yazarınız, kayıtsız kalamadığınız ve onunla ilişkiniz, dahası ona karşı çıkışınız içersinde kendinizi tanımlamanıza yardımcı olan yazardır.

aldığımızdan mı yoksa Batı kültüründe klasik olarak damgalandıkları için mi seviyoruz? Balzac?ı, Dostovyevski?yi, Tolstoy?u, Joyce?u,

Ethem Baran

8. Klasik, çevresinde durmadan eleştirel söylemden oluşan bir toz bulutuna yol açan, ama her seferinde bu toz taneciklerini silkip atan yapıttır.

9. Klasikler, ne denli kulaktan dolma bilgilerle bildiğimizi sanırsak, gerçekten okuduğumuzda o denli özgün, umulmadık ve yeniliklerle dolu bulduğumuz kitaplardır.

"İnsan aptal olmasa bile dehşetli nankördür"

Kaynağını bu ayrıcalıklı ürünlerden almayan bütün yaratma istek ve hevesleri sessizlikle kuşatılarak söndürülür. Nobel Edebiyat Ödülü listesi de kanıtlıyor ki, bir zamanlar ödüllendirilmiş, klasikler katında dolaştırılmış ürünlerinin büyük bir kısmının adları şimdilerde

bir kurumlaşma girişimidir. Bu kültürün içerdiği?klasik?

Osmanlı romanından Cumhuriyet dönemine, Dünya edebiyatının ilk kurmaca metinlerden çağdaş romancılara kadar genişleyen klasik listelerindeki kitapların tümünü okumaya zaman yetmez. Dilediğiniz bir yazardan, ilginizi

Calvino?nun bu makalesinde?neden okumalı? sorusuna maddeler halinde verdiği yanıtlar ilk Türkçeleştirildiği günlerde büyük ilgi görmüş, internet sitelerinde sıklıkla kullanılmış, klasiklere duyulan inanç bir kez daha tazelenmişti. Roman zevki büyük ölçüde klasikler üzerinden

12. Klasik, öteki klasiklerden önce gelen yapıttır; ama daha önce başka klasikleri okumuş olanlar, onun klasik yapıtların soyağacındaki yerini hemen anlarlar.

sağlıyor.

Yeraltı Notlarında acımasız gerçeklerin bir insanı nasıl yeraltına sürüklediğini ve kendi iç karmaşamı buldum okurken. . Kitap başlangıçda kişiye ait en gizli düşüncelerin olduğu yerdir. Yeraltından notlar Nietzsche'nin de "psikoloji hakkında bildiklerimi Dosto'dan öğrendim" dediği gibi bir romandan çok psikolojik çözümlemelerle dolu bir kitabıdır. Söylemememiz gerekenleri, asla duyulmaması gerekenleri bize adeta sessiz bir çığlık pozisyonunda duyurmuş. Bu kitabı okuduktan sonra hayatınızdan çıkarmanız mümkün değil. Hangi sayfasına el atsam sonu tekrar tekrar geliyor.

Bence önce okuma alışkanlığını kazanmak lazım bu illa dünya klasiği olmak zorunda değil gazete veya herhangi bi yazılı materyal olabilir zaten okumanın tadına varan kişi klasik kitap okumanın tadınada varacaktır yani klasik kitap okumak isteyen biri önce okumanın hazzına varmalıdır okumanın hazzına veya tadına ulaşmadan ele alınıp okunacak bir klasik kitap anlaşılmaz sözler yığınıdır bunu şunada benzetebiliriz

Ancak ben, insan yalnız bunun için yaşamaz, ama yaşadıktan sonra ömrünü sarayda geçirmelidir düşüncesini tanıyanlardanım. Benim isteğim, amacım budur. Bu isteği benim amacım değişmediği sürece içimden söküp alamazsınız. Pekala, benim isteğimi değiştirin, gözümü başka bir şeyle kamaştırın, bana başka bir ideal verin. Ama o zamana kadar da benden, kümesi bir saray olarak düşlememi istemeyin. Varsın camdan saray yalnızca uydurma, düşsel olsun;doğa yasalarına göre asla olmayan bu düşü, ahmaklığımdan, insan soyuna özgü bazı köhnemiş, akıl dışı alışkanlıklara uyarak ben uydurmuş olayım. Camdan sarayın gerçekte olup olmaması beni ilgilendirmiyor! Ben onu isteklerimde yaşatıyorum ya, bu bana yeter;daha doğru bir deyişle, isteklerim var oldukça o da var olacaktır. Belki bu sözlerime yine gülüyorsunuz. İstediğiniz kadar gülebilirsiniz, tüm alaylarınıza katlanırım da yine karnım açken?benim karnım tok,?diyemem size. Uzlaşmaya avunamayacağımı, doğa yasalarına göre var olması gereken, gerçekten de var olan kısır döngüyle yetinemeyeceğimi biliyorum. Bin yıllığına sözleşmeleri yapılmış, yoksul kiracılarla dolu ve her olasılığa karşı kapısında dişçi Wegenheim! in tabelası bulunan apartmanı, ben baş tacı ettiğim bir amaç kabul edemem. İsteklerimi yok edin, tüm ideallerimi silin, bana daha iyi şeyler gösterin, seve seve peşinizden gelirim. Eğer uğraşmaya değmez derseniz, o zaman siz de benden aynı yanıtı almak zorunda kalacaksınız. Ciddi ciddi konuştuğumuz halde bana önem ve değer vermek istemiyorsanız, sizin bileceğiniz iş tabii, varsın öyle olsun, size yalvaracak değilim.

Bir Yazar Olarak Dostoyevski

HermannHesse, bir denemesinde Dostoyevski için şunları söylüyor:

günümüze göre sadeleştirilmiş dilleriyle orijinalliğini yitirdiği müfredat baskılarından okunan klasiklerin kalıcılığına şükredemeyeceğimiz gibi, gençlerin edebiyat tarihinin büyük yapıtlarını okumamasından da şikayetlenemeyiz. Edebiyat eserinin değerini hikayesine

Her ne kadar isimler üzerinde fikir birliği sağlanmasa bile, klasiklerin okunması gerektiğinde hemen herkes birleşecektir. Dokunulmazlığı, yüceliği vardır klasiklerin; ?masumane? ama kesin kabüllerle

4. Klasik, ilk okumada verdiği keşif duygusunu her yeniden okumada veren kitaptır.

sevmeye, herkes kendisi için en uygun yazardan başlamalı, herkes bir yazının, bir şarkının, bir anlatının, bir incelemenin hoşuna giden noktasına bağlanmalı ve buradan yola çıkarak benzerlerini aramalıdır.

bazı isimlere şüpheyle yaklaşılır. Hele ki söz konusu olan Türk edebiyatı ya da sanatı ise tartışmanın hararetlenmesi kaçınılmazdır. Çünkü, kimin ve neyin klasik sayılması gerektiği sorusu cevaplayanın sanat/ edebiyat anlayışını ortaya koymasıyla hem çok kapsamlı hem de üzerinde fikir birliğine varılması güç bir sorudur. Düşünün, Mehmet

Yeraltından Notlar?da Dostoyevski 19. yüzyıl aydınının psikolojisini anlatıyor; giderek de kendini... Dostoyevski?nin kırk yaşındaki kahramanı ya da yazarın kendisi, bir sıçan olduğunu düşünür ve kendini yer altına, bir deliğe hapsetmiştir. İçinde bulunduğu durumu böyle tanımlamaktadır yazar. ?Yeraltı? adını verdiği birinci bölüm, bu?sıçan?ın notlarıdır. ?Sulu Sepken Üstüne? isimli ikinci bölümde kahramanımızın yirmi dört yaşındayken başından geçen bazı olaylara tanık oluruz. Yazar birinci bölümde ileri sürdüğü tezleri, ikinci bölümde örneklerle ispatlama çabasındadır. Kendini şöyle anlatır kahramanımız: ?Çağımızın bütün aydınlarınınki gibi bende de hastalıklı bir zihin gelişimi vardı. Bu aydınların tümü de birbirinden mıymıntı, bir sürünün koyunları gibi birbirinin aynıdır.? Pek dostu yoktur. Yalnızlığını devamlı okuyarak hafifletmeye çalışmaktadır. Bir gece, bir meyhanenin önünden geçerken, içerdeki adamların kavga ettiklerini, sonra da birini dışarı attıklarını görür. Dışarı atılan adamın yerinde olmak ister, onu kıskanır. ?Adam yerine konmak? -pencereden dışarı atılacak da olsa- için; içeri girer, bir subaydan oyununu engellediği için azar işitir ama, kavga edenlerden hiç kimse onunla ilgilenmez. ?Ağzının payını veren? subayın peşine düşmekten başka çaresi kalmamıştır. Subayla caddede karşılaşacak, ona yol vermeyip, hatta omuz vurarak intikamını alacaktır. Ancak bu hayal bir türlü gerçekleşmez. Her seferinde yana çekilip yol veren, omuz yiyen kendisi olacaktır. Yine de subayın peşini bırakmaz. ?Ona sertçe çarpmamalıyım. Yolundan çekilmeksizin, nezaket kurallarına uyarak, onun bana vurduğu kadar ben de ona, canını yakmadan, şöyle omuz vurmalıyım.? Yıllar geçer. Sonunda kesin kararını verir. Şehrin ana caddesinde, şık giyimli bay-bayanlar arasında, bir subaya omuz vuracak bir kişinin sefil bir kılıkta olması düşünülemez. Maaşını peşin alır ve kılık-kıyafetini düzeltir; her şey hazırdır. Sonunda caddede yine karşılaşırlar ve omuz omuza çarpışırlar. Subay başını çevirip bakmaz bile... Ama olsun: ?Amacıma erişmiş, bir adım bile yana çekilmeden, herkesin gözü önünde kendimi onunla aynı düzeye çıkararak onurumu kurtarmıştım ya!...? der.

Borges der ki;

sanatın/ edebiyatın hazzını almak içindir. İçimizi ferah tutabiliriz.

Kasvetli bir yol boyunca duyulan bir baykuş sesleri gibi ürpertici bir melodisi vardır hayatının. Sefalete açmıştır gözlerini. Yoksulluğun her katmanını, kokuşmuş havasını koklayarak ve mütemadiyen içine kapanarak karanlık bir çocukluk geçirmiştir. Bu yüzden yok sayar çocukluğa dair hatıralarını. Susar, sustukça büyür yalnızlığı.

14. Klasik, kendisiyle hiç uyuşmayan bir şimdi hüküm sürerken bile, bir artalan gürültüsü olarak sürüp giden bir yapıttır.

Klasiklerle, aslında sanat ve edebiyatın her türüyle kurulacak ilişki bilgi ve iletişim amaçlı değil, okuyucu/ izleyici/ dinleyici olarak

Klasikler konusu ara ara gündemi meşgul eder. Yazarlardan, sanatçılardan, kültür alanının etkili isimlerinden, kimi zaman popüler simalardan görüşler alınır, klasikler listeleri düzenlenir, alevi çabuk sönen tartışmalar açılır. Bazı isimler üzerinde fikir birliğine varılır,

Klasikler niçin okunmalı?

Siz, gizliden gizliye de olsa dilinizi çıkaramayacağınız, tüm gözlerden uzakta, nanik yapma olanağınızın olmadığı, sonsuzluğa kadar ayakta kalacak bir camdan olduğu sonsuza kadar yıkılmayacağı, gönlümce dil çıkarıp nanik yapmayacağım için böyle bir saraydan çekiniyorum.

7. Klasikler, bize, bizden önceki okumaların izlerini taşıyarak ve içinden geçtikleri kültür ya da kültürlerde bıraktıkları izleri arkalarından sürükleyerek gelen kitaplardır.

Dostoyevski'nin "Suç ve Ceza" ve " Karamazov kardeşler? ve bu kitap mutlaka okunmalı?

Maalesef dünya klasikleri de para kazanma hırsına yenik düşmüş durumda. Geçenler de Sefiller'in yeni bir baskısını gördüm. Şaka gibi geldi bana. Herhalde bu yeni bir eserdir diye düşündüm, yazarı farklıdır dedim. Ama değil, yazarı da Hugo, aynı yazar. Adamlar resmen eserin özetini yazmışlar ve kitap olarak basmışlar. Al sana Sefiller...

indiren, kolay ve hafif okumaları meşrulaştıran bir edebiyat algısı daha çocuk yaşlarda yerleşiyor zihinlere. Üstelik özeti okunmuş romanlar, ileriki yıllarda bir daha ele bile alınmıyor. Öyleyse bırakalım çocuklar

Çevirilerin kötü ve kısaltılmış halleriyle, Türkçe metinlerin