EDEBİ AKIMLARIN ORTAYA ÇIKIŞI:

DANTE

SÖZ SANATI TELMİH HAKKINDA GENİŞ AÇIKLAMA:

Telmih sanatının iktibas ve irad-ı mesel sanatından farkları vardır; bu sanat türlerini şu şekilde ayırabiliriz. İktibası sanatında bir ayet ya da hadis olduğu gibi aktarılır. Yine İrad-ı Mesel sanatında ise bir atasözü ya da deyim bazen aynen bazen birtakım değişiklikler yapılarak aktarılır. Telmih sanatında ise sadece çağrışım yoluyla işaret etme vardır. İbareler söylenmez.

GUSTAVE FLAUBERT

TURGENYEV

ROMANTİZM:

-ESKİ YUNAN VE LATİN DÖNEMİ&amp;#8217;NE YÖNELİŞ: KLASİZİM ANTİKÇAĞ DÖNEMİNİ HER BAKIMDAN ÖRNEK ALIR, ESTETİĞİNİDE BU KAYNAKTAN TEMİN EDER. BUNDAKİ AMAÇ KLASİK DEĞERLERİN DEVAMLILIĞINI SAĞLAMAKTIR. KLASİKLERİN BU DÖNEME YÖNELİŞLERİ MUTLAK ANLAMDA TAKLİT OLMAZ. ÇÜNKÜ KLASİK SANATÇILAR BENZERLİKLER İÇİNDE ORJİNALİTEYİ YAKALAYABİLECEKLERİ KANAATİNDEDİR. AYRICA KLASİKLER HÜMANİSTLERE GÖRE BU KONUDA DAHA SEÇİCİ VE DAHA İTİDALLİDİR. 18. ASIRDAN İTİBAREN HÜMANİST VE İLK KLASİKLER DE ÖRNEK ALINMAŞA BAŞLANIR. BU YÖNELİŞ SAYESİNDE MİLLİ-MAHALLİ OLMAKTAN ÇIKILIR VE EVRENSELLİK KAZANILIR.

Müreddef Gazel:Redifli gazellere denir.

CORNEİLLE

19. Yüzyıl: Enderunlu Vasıf, Keçecizade İzzet Molla, Şeyhülislam Arif Hikmet, Leyla ve Şeref Hanım

Zü&amp;#8217;l Metali:Birden fazla matla beyti olan kasideye denir.

Şarkı birçok kaynakta bir nazım şekli olarak gösterilmiştir. Birden fazla nazım şekliyle yazılması ilk bakışta şarkıyı, &amp;#8220;mısra sayısı değişen musammatlar&amp;#8221; arasında değerlendirmemize neden olur; ancak şarkıda kullanılan farklı kafiyelerin murabba, muhammes ve müseddes&amp;#8221; başlıklı şiirlerde de kullanılması, dize sayısı veya kafiye yardımıyla şarkıların diğer şekillerden ayrılmasına imkan vermez. Konu bakımından da söz konusu şekillerle şarkı arasında bir ayrım yapmak mümkün değildir. Zira murabba vd. nazım şekillerinde konu sınırlaması bulunmamaktadır. Bend sayısı bakımından da başta murabba olmak üzere söz konusu şekilleri şarkılardan ayırmak güçtür. Zira yaygın olan 3 ile 5 bend arasında yazılan şarkılar olduğu gibi 3 ile 5 bend uzunluğunda murabba vd. şekillerde bulunmaktadır. Bu nedenlerle şarkının bir şekilden ziyade tür olduğunu söylemek daha uygun görünmektedir.

Redd-i Mısra:Matla beyit dışındaki bir dizenin makta beyitte tekrar edilmesine denir.

-GERÇEKÇİLİK:REALİZM; ROMANTİZMİN İDEALİZM&amp;#8217;İNE SANTİMANTALİZM&amp;#8217;İNE VE LİRİZM&amp;#8217;İNE KARŞIDIR. BU AKIMIN ANA İLKESİ GERÇEKÇİLİKTİR. REALİSTLER GERÇEĞE ANCAK BİLİMİN EMRİNDEKİ AKIL İLE ULAŞILABİLECEĞİNİ DÜŞÜNÜRLER. GERÇEK SADECE BİLİMİN ÜZERİNDE KONUŞABİLDİĞİ NESNELERLE SINIRLIDIR. OLAĞANÜSTÜLÜKLER, HAYALİ OLAYLARIN REALİZM&amp;#8217;DE YERİ YOKTUR. REALİST SANATÇININ GÖREVİ YOLA AYNA KOYMAK VE AYNANIN YANSITTIKLARINI İNSANLARA AKTARMAKTIR. ELBETTE Kİ REALİST SANATÇILAR, GERÇEĞİ KENDİ PERSPEKTİFLERİYLE DEĞERLENDİRECEKLERDİR; ANCAK BU HİÇBİR ZAMAN ROMANTİKLERDE OLDUĞU GİBİ DUYGULAR KATILARAK YAPILMAYACAKTIR.

GAZEL: Kaynağı Arap edebiyatıdır. İlk kez aşıkane gazel söyleyen kişi İmrü&amp;#8217;l Kays&amp;#8217;tır.(6. YY)

SCOTT

KASİDE:Belirli bir amaçla yazılan şiir demektir. Kaside bir tür değil, nazım şeklidir. Arap edebiyatında ortaya çıkmıştır. Cahiliye devrinde gelişme göstermiştir. İslamiyet öncesi bu dönemde Mu&amp;#8217;allakatü&amp;#8217;s Seb&amp;#8217;a adı verilen en güzel yedi kaside her yıl altınla yazılıp Kabe&amp;#8217;nin duvarına asılmıştır. İslam döneminde de kaside varlığını sürdürmüştür. Hz. Muhammed&amp;#8217;in kendisini öven Ka&amp;#8217;b B. Züheyr&amp;#8217;e hırkasını vermesi üzerine Kaside-i Bürde şöhret bulmuş, kaside karşılığı hediye vermek senet olmuştur.

SÖYLEYİN SÖYLEYİN BEN MİYİM YOKSA

ROMANTİZM&amp;#8217;İN ANA KAYNAĞI FRANSIZ İHTİLALİ(1789) OLUP, FRANSİZ İHTİLALİNİN DEĞERLERİYLE KLASİZM&amp;#8217;İN MUTLAK MONARŞİYE DAYALI KATI VE KURU AKILCILIĞINA KARŞI DOĞMUŞTUR. ROMANTİZM&amp;#8217;İN TEMEL DEĞERLERİ; HÜRRİYET, EŞİTLİK, ADALET VE DEMOKRASİDİR. AYRICA AYDINLANMA ÇAĞI NETİCESİNDE MATBAANIN KULLANILMAYA BAŞLANMASI EDEBİ ESERLERİN SADECE ARİSTOKRASİYE MENSUP KİŞİLERCE DEĞİL; GENİŞ HALK KİTLELERİNCE İNCELENMESİNE VE OKUNMASINA SEBEP OLMUŞTUR. BU DURUM ROMANTİZM&amp;#8217;E KATKI SUNMUŞTUR. ÇÜNKÜ HALK KLASİZM&amp;#8217;İN GAYRİ MİLLİ, RASYONALİST FİKİRLERİNE KARŞI ÇIKMIŞ VE ARİSTOKRATLARA HİTAP EDEN SUN&amp;#8217;İ ÜSLUBUNU DA KABULLENMEMİŞLERDİR. İLK OLARAK FRANSA&amp;#8217;DA MARİVAUX(1718-1725) DUYGUSAL KOMEDİ OLARAK İSİMLENDİRİLEN TİYATRO ESERİNİ KALEME ALIR. YİNE AYNI YILLARDA MARİVAUX VE MADAM DE LA FAYETTE DUYGUSAL ROMAN TÜRÜNDE ESERLER VERİR. BU ESERLER ROMANTİZM&amp;#8217;İN HABERCİSİDİR. J. J. ROUSSEAU İLK KEZ ROMANTİK KAVRAMINI KULLANIR VE FERDİLİĞİ VE TABİATI GÜNDEME GETİRİR. AYRICA SAİNT-PİERRE &amp;#8220;PAUL VE VİRGİNİE&amp;#8221; ADLI ROMANIYLA TABİAT TEMASINI İŞLER VE EGZOTİZM&amp;#8217;İ EDEBİYATA SOKAR. CHATEAUBRİAND VE MADAME DE STEAL ROMANTİZM&amp;#8217;İN İNŞASINA KATKI DA BULUNURLAR. VİCTOR HUGO&amp;#8217;NUN(CROMVEL ÖNSÖZÜ, VE HERNANİ ADLI ESERLERİ ROMANTİZM&amp;#8217;İN TEMEL TAŞLARIDIR.) ÇEVRESİNDE TOPLANAN ROMANTİKLER DUYGUSAL AKIMIN BATI&amp;#8217;DA HIZLA YAYILMASINI SAĞLARLAR. BYRON, SHELLEY, KEATS, WALTER SCOTT, FİCHTE, SCHELLİNG, TİECK, GOETHE VE SCHLEGEL KARDEŞLER ROMANTİZM&amp;#8217;İN BATI&amp;#8217;DA YERLEŞMESİNİ SAĞLAMIŞLARDIR. ROMANTİZM&amp;#8217;İN DOĞUŞUNDA BÜYÜK BİR ROLÜ OLAN DUYGU OKULU İSE 18. YY&amp;#8217;DE İNGİLTERE&amp;#8217;DE ANTHONY ASHLEY COOPER TARAFINDAN KURULMUŞTUR. DUYGU OKULU&amp;#8217;NA GÖRE HER ŞEYİ AKILLA İZAH ETMEK DOĞRU DEĞİLDİR, İNSANIN, SEZGİLERİ, DUYULARI, DUYGULARI DOĞRUYU VE İYİYİ BULMADA, AHLAKİ DEĞERLERE ULAŞMADA ESAS DAYANAKTIR. KISACA İYİ VE KÖTÜNÜN AKILLA DEĞİL, KALP İLE TESPİT EDİLECEĞİNE İNANIRLAR. ROMANTİZM&amp;#8217;İN FELSEFİ ALT YAPISI İSE DİDEROT, MONTESQİEU, VOLTER, J. J. ROUSSEAU&amp;#8217;YA AİTTİR. ROMANTİK FİLOZOFLAR AYDINLANMA ÇAĞI&amp;#8217;NIN ANALİTİK AKILCILIĞI YERİNE ESTETİK BAKIŞ AÇISINI ORTAYA KOYMUŞLAR VE BU DÖNEMİN KURU BİLİMCİLİĞİNE DE KARŞI ÇIKMIŞLARDIR. BU FİLOZOFLARA GÖRE AKLIN BÜTÜN TAHLİLLERİ YAPAYDIR. ROMANTİZM, KLASİZM&amp;#8217;E VE AYDINLANMA ÇAĞI&amp;#8217;NA BİR İSYANIN ADIDIR. ROMANTİZM 19. YY&amp;#8217;NİN BAŞINDAN İTİBAREN TAMAMEN BATI EDEBİYATINA YERLEŞMİŞTİR. BU TARİHE KADAR OLAN DÖNEME PRE-ROMANTİK DEVİR DENİLMİŞTİR.

MONTAİGNE

PASCAL

Tuyug; Çağatay ve Azerbaycan edebiyatında yaygın olarak kullanılmıştır. Ali Şir Nevai; Mizanü&amp;#8217;l Evzan ve Muhakemetü&amp;#8217;l Lügateyn&amp;#8217;de tuyuğun &amp;#8220;failatün failatün failün&amp;#8221; kalıbı ile cinaslı olarak yazılması gerektiğini söyler. Babür Şah ise vezinle birlikte tuyuğun iki ya da üç dizesinin cinaslı kafiye olabileceğini, hatta tuyuğun cinassız da yazılabileceğini söyler. Babür Şah ilk ve üçüncü mısraları kafiyesiz tuyugların da bulunduğunu belirtir.

Mutavvel Gazel:beyit sayısı 15 ve üzerinde olan gazellere denir.

Nedim Divanında müzdevic murabba şeklinde şarkı mevcuttur. Yine Asaf Divanında da iki bendlik şarkı mevcuttur.

-TABİAT: ROMANTİZM İÇİN TABİAT ÖNEMLİDİR, ZİRA RUHSAL ÇEKİŞME İÇİNDE OLAN ROMANTİKLER, TABİATA YÖNELEREK BU ÇEKİŞMELERDEN KAÇMAK, KURTULMAK İSTEMİŞLERDİR. TABİ Kİ BURADA SÖZÜ EDİLEN TABİAT; KLASİZM&amp;#8217;DEKİ İNSANIN İÇ DÜNYASI OLARAK TABİR EDİLEN TABİAT DEĞİLDİR. ROMANTİKLERE GÖRE TABİAT; DIŞ DÜNYA, DOĞADIR.

Nakarat: Tekrar eden dizelere denir. Şarkılar nakaratsız olarak da yazılır.

ÜSTADIMIZ BU İKİ MISRADA &amp;#8220;DÜNYANIN BİR ÖKÜZÜN BOYNUZLARI ÜSTÜNDE DURDUĞU&amp;#8221;NA DAİR OLAN İNANIŞA TELMİHTE BULUNMAKTADIR.

--Konusuna göre gazel türleri:

Matla:Gazelin ilk beytine denir.

Matla:Kasidenin ilk beytine denir.

Hüsn-i Tahallüs:Mahlas beytini tevriyeli olarak kullanmaya denir.

DİL VE ÜSLUP: REALİST YAZARLAR BİÇİME ÇOK ÖNEM VERİRLER. ÖZELLİKLE FLAUBERT, DAUDET, MAUPASSANT VE GONCOURT KARDEŞLER İÇİN ÜSLUP ÇOK DEĞERLİDİR. ESERİN ÖZ, BİÇİM, DİL VE ÜSLUBU ARASINDAKİ DENGE RUH VE BEDEN ARASINDAKİ UYUM GİBİ OLMALIDIR. REALİSTLER BU YÖNLERİYLE ROMANTİKLERİN SUN&amp;#8217;İ VE SAVRUK ÜSLUPLARINA, SOYUT GENELLEMELERİNE, ALEGORİK İFADELERİNE VE SEMBOLİK DÜŞÜNCE BİÇİMLERİNE KARŞIDIRLAR. REALİSTLER ÜSLUP AÇISINDAN BELLİ ÖLÇÜDE KLASİKLERE YAKINDIRLAR. REALİZM ROMAN, HİKAYE VE TİYATRO TÜRLERİNDE İFADESİNİ BULMUŞTUR.

KÖKENİ LATİNCE&amp;#8217;NİN HALK İÇİNDEKİ BOZULMUŞ HALİNE KADAR GİDEN ROMANCE KELİMESİNDEN OLAN ROMANTİZM&amp;#8217;İN TÜRKÇE&amp;#8217;DEKİ KARŞILIĞI COŞUMCULUKTUR. BU AKIM İLK OLARAK 18. YY&amp;#8217;DE İNGİLTERE&amp;#8217;DE ORTAYA ÇIKMIŞTIR.

KLASİZM&amp;#8217;İN SANAT VE EDEBİYATTAKİ NİTELİKLERİ:

BOCCACİO

NUR OLURSAN NAR-I IŞK İLE YANUP

BEYİTLERLE YAZILAN NAZIM ŞEKİLLERİ

Girizgah : Ara bölümlerden biri olan girizgah genellikle bir ya da birkaç beyitten ibarettir. Şairler bu bölümde övgü bölümüne geçtiklerini haber verirler. Bu bölümün nükteli ve dikkat çekici olması beklenir.

ESKİ TÜRK EDEBİYATI:

SÖZ SANATLARI

DANİEL DEFOE

VE ARARLAR YİNE ZİNDANDAKİ DÜNYALARINI

Beytü&amp;#8217;l Kasid : Kasidenin en güzel beytine denir.

TELMİH:

Hatıra Türü ve Otobiyografik Mesneviler:Bu mesnevilerde şairlerin hayatlarının belirli bir dönemi, ya da tamamı anlatılır. Bu gruba örnek eserler şunlardır:Hal-name-i Sevadi Kitab-ı Sergüzeşt-i Za&amp;#8217;ifi

HÜMANİZM:

-VAK&amp;#8217;AYI SINIRLAMA: REALİSTLER ESERLERİNDE VAK&amp;#8217;ANIN FONKSİYONUNU EN AZA İNDİRMEYE ÇALIŞIR. ESERLERİNDE TARİH VE GEÇMİŞ DEĞİL, ŞU AN Kİ HAL TERCİH EDİLİR. YİNE REALİSTLER GÜNLÜK HAYATTA HERKESİN KARŞILAŞABİLECEĞİ OLAYLARI ESERLERİNE KONU EDİNİR. REALİSTLERE GÖRE ÖNEMLİ OLAN TOPLUMA AYNA OLABİLMEKTİR. REALİST ESERLERDE OLAYLAR SEBEP SONUÇ İLİŞKİSİ İÇERİSİNDE AKTARILIR. BU HUSUSTA DAUDET; &amp;#8220;BAŞLARINDAN HİÇBİR MÜHİM VAK&amp;#8217;A GEÇMEYECEK OLAN İNSANLARIN ROMANINI, YANİ HAYATLARINI YAZMAK, EN DOĞRU YOL DEĞİL MİDİR?&amp;#8221; DER.

Tasviri Mesneviler:Şairlerin çeşitli mekanları, olayları ve kişileri edebi bir dille anlattıkları bu eserde tasviri anlatım ön plandadır. Şairler gözlemlerini aktarırlar. Bir şehrin güzellikleri, içki, müzik ve eğlence kültürü bu tür mesnevilerin konusudur. Şehrengiz, Surname ve Sakiname türü mesneviler bu grupta değerlendirilebilir.

Aşıkane gazel:aşk konulu gazeldir.

Kaside ile ilgili kavramlar:

ORTAK KAFİYELİ NAZIM ŞEKİLLERİ

Müzeyyel Gazel:Mahlas beytinden sonra birkaç beyitte bir din ya da devlet büyüğüne yönelik övgü ya da duaya yer veren gazellere denir.

Telmih sanatına örnek olarak şu dizeleri verebiliriz:

ARZI BOYNUZUNDA TAŞIYAN ÖKÜZ

ERNEST HEMİNGWAY

Gazeli meydana getiren beyitler genellikle kendi içinde anlam bütünlüğüne sahiptir.

VİCTOR HUGO

Agaz-ı Dastan: Asıl konunun anlatıldığı bölümdür. Bu bölüme Agaz-ı Suhan, Agaz-ı Kitab, Hasb-ı Hal, Vasf-ı Hal gibi başlıklarda verilir. Şairlerin ele aldığı konuya göre farklı alt başlıklar alabilir. Bu başlıklar genellikle Farsça, nadiren de Türkçe&amp;#8217;dir. Bu bölüm mesnevilerin en hacimli bölümleridir. Agaz-ı Dastan başlığı genellikle olay örgüsü bulunan tahkiyevi eserlerde görülür.

Eğitici Mesneviler:Bu tür mesneviler temsili mesnevilerle içerik bakımından benzerlik gösterse de, bu tür mesnevilerde tahkiyeden çok doğrudan anlatım vardır. Şairler bahsi geçen konularla ilgili olarak nasihatlerini sıralayarak okuyucuya olumlu davranışlar kazandırma amacı güder. Nabi&amp;#8217;nin Hayriyyye&amp;#8217;si gibi çocuklara ahlaki öğütler veren nasihatnameler, seyrü sülük gibi tasavvufi konularda bilgiler veren eserler bu gruptadır.

Söz içerisinde toplum içinde bilinen bir olaya, değerli bir söze işaret etmek anlamına gelen edebi terimdir.

--Kasidelerin bölümleri:

J. J. ROUSSEAU

DUYGU VE DÜŞÜNCELERİN ESTETİK BİR ŞEKİLDE DİL ARACILIĞIYLA AKTARILMASIDIR. SANATIN DİL İLE YAPILAN AYRI BİR DALIDIR. EDEBİYATIN SAÇAYAĞI DİL, BİÇİM VE İÇERİKTEN İBARETTİR. BU SAÇAYAĞININDA SENTEZİNDEN ÜSLUP ORTAYA ÇIKAR. BURADA BELİRTİLEN DİL; SANATLI, EDEBİ DİLDİR. BİÇİM İSE EDEBİ ESERİN YAPISINI ORTAYA KOYAR. İÇERİK ESERİN MANASIDIR.

Bi-nukat gazel:Noktasız harflerle yazılmış gazellerdir.

LA FONTAİNE

Tecdid-i Matla: Şairin matla beytine yeniden yer vermesine denir.

Gazellere genellikle başlık verilmez.

-SANAT; ARİSTO&amp;#8217;NUN GÖRÜŞLERİ BAZ ALINIR. YANİ SANATTA ASIL OLAN KURAL TAKLİTÇİLİKTİR YANSITMADIR.

--Kaside Türünün Biçim Bilgisi:Kaside 33-99 arası beyitten oluşur. Kafiyelenişi &amp;#8220;aa, ba, ca, da&amp;#8230;&amp;#8221; şeklindedir. Kasidelerde kafiye sözcüklerinin tekrar edilmesi bir kusur olarak görülmüştür. Kasidelerin özel ya da genel başlıkları bulunur. Kasideler nesib bölümünde ya da şiirin genelinde işlenen konuya göre farklı adlar alır. Ana hatlarıyla tür konulara göre, nazım şekli ise biçimsel özelliklere göre belirlenir. Kasideler redif sözcüğüne göre de adlandırılabilir. Kafiyenin son harfine göre de adlandırma yapılabilir. Kaside başlıkları genelde Farsça tamlamalardan oluşur. Şiirin konusu olan kişinin adı da kasidenin adı olabilir.

--Gazel Türünün Biçim Bilgisi:Beyit sayısı 5-15&amp;#8217;tir. Gazel kasideden kopmuş bir nazım şekli olduğu için, kaside ile aynı biçimde kafiyelenir. Kafiyelenişi &amp;#8220;aa, ba, ca, da&amp;#8230;&amp;#8221; şeklindedir. Diğer bir deyişle birinci beyit musarra, diğer beyitler ise mukaffa olarak yazılmıştır.

JOHN STEİNBECK

GECE ZİNDANDA YUSUFLAR SIRALANMIŞ YATIYOR;

Arzı boynuzunda taşıyan öküz?

17. yüzyılda sebk-i hindi akımının etkisiyle tasavvufi konular yaygınlaşmıştır. Hikemi tarzın öncüsü Nabi&amp;#8217;nin etkisiyle gazeller duygudan düşünceye yönelmiştir.

ŞARKI: Divan şiirinde bestelenmek için yazılan çoğunlukla dört dizelik bendlerden oluşan musammatlardandır. Aşıkane konular, eğlence ve içki konuları üzerinde anlatılır.

Mu&amp;#8217;cizat :Bu bölümde Hz. Muhammed&amp;#8217;in mucizeleri anlatılır. Bu bölümde mesnevilerde nadiren bulunmaktadır.

Rindane gazel:İçki ve eğlenceyle teselli bulan, hayata karşı ilgisiz epiküryen görüşle yazılmış gazeldir.

-GAYR-İ ŞAHSİLİK: KLASİZİM FERDİLİK VE LİRİZM&amp;#8217;E KARŞIDIR. GENEL VE GEÇERLİ OLANA YÖNELİR.

Üstadımız Necip Fazıl Kısakürek bir batıl inanışa bu dizelerle telmihte bulunmaktadır.

-DRAMATİK ROMAN: REALİST ROMAN DAHA ÖNCEKİ ROMAN TARZI SINIRLARI İÇERİSİNDE YER ALSA DA KENDİNE HAS BAZI ÖZELLİKLERLE FARKLILAŞIR VE DRAMATİK ROMAN TÜRÜ ORTAYA ÇIKAR. DRAMATİK ROMAN, DAHA ÖNCEKİ ROMANLAR GİBİ SÜBJEKTİF DEĞERLENDİRMELER, OLAĞANÜSTÜ KAHRAMANLAR GİBİ ÖĞELER BULUNMAZ. OLAYLAR ANLATICININ ANLATMASI İLE DEĞİL, OKUYUCUNUN GÖZÜ ÖNÜNDE CEREYAN EDİLECEK ŞEKİLDE VERİLİR, DRAMATİZE EDİLİR. DRAMATİK ROMANDA SAHNELEME TEKNİĞİNİ ESAS ALINIR. BÖYLELİKLE ESKİNİN &amp;#8220;ANLATILAN ROMAN&amp;#8221;INDAN &amp;#8220;MODERN ROMAN&amp;#8221;IN İLK BASAMAĞI OLAN DRAMATİK ROMANA GEÇİLMİŞ OLUR. DRAMATİK ROMANDA YAZAR İLE ESER ARASINDA GÖBEK BAĞI TÜMÜYLE KOPARILIR. DRAMATİK ROMANDA SINIRLI BİR ZAMAN VE MEKAN OLUR, BAŞ KAHRAMANIN RUHİ TECRÜBESİ ROMANIN ANA TEMASIDIR. BU ANA TEMAYA YARDIMCI TEMALARDA OLSA DA ESAS OLAN ANA TEMADIR. OLAYLAR BASİTTİR. BU ESERLERİN MERKEZ GÜCÜ BAŞ KAHRAMANDIR. ANA TEMAYI İLGİLENDİRMEYEN HİÇBİR ÖĞE ESERE ALINMAZ.

KLASİZM&amp;#8217;İN DOĞUŞU:

--Mesnevi Türünün Biçim Bilgisi: Mesneviler iki beyitten binlerce beyte kadar farklı uzunluklarda olabilir. Mesnevinin kafiye örgüsü &amp;#8220;aa bb cc dd&amp;#8230;&amp;#8221; şeklindedir. Bu kafiyelenme şairlere kafiye bulmada kolaylık sağlamıştır ve şairler uzun soluklu eserler vereceklerinde bu nazım şeklini tercih etmiştir. Divan şairleri genellikle aruzun kısa kalıplarını kullanmayı yeğlemiştir. Şairler divanları dışında müstakil bir eser olarakta mesnevi meydana getirmiştir. Mesnevilerin bağımsız bir tür olması bu durumu ortaya çıkarmıştır. Divanlardaki Mesneviler hemen her konuda yazılabilir. Divanlarda yer alan mesneviler, müstakil mesnevilere göre sayıca daha azdır ve arka planda kalmıştır. Müstakil mesneviler ise genellikle uzun solukludur; ancak burada bahsedilen uzunluk görecedir. İki tür mesneviyi birbirinden ayıran temel özellik ise müstakil mesnevilerin belirli plana göre yazılması ve kitaplaşmasıdır. Müstakil mesnevilerde sebeb-i te&amp;#8217;lif&amp;#8217;ten önceki giriş mahiyetindeki bölümler, eserin genelinde olduğu gibi genellikle mesnevi nazım şekliyle kaleme alınır; ancak söz konusu bölümlerde kaside nazım şekline yer veren eserlere de rastlarız. Şairler tek vezin ve nazım şeklinin neden olduğu gibi genellikle mesnevi nazım şeklinin neden olduğu tek düzeliği kırmak ve eserlerine renk katmak için mesnevilerinin arasına başta gazel olmak üzere kaside, murabba, müsemmen, muhammes, tahmis, terci-i bend, kıt&amp;#8217;a, müstezad, müfred, rubai, gibi farklı nazım şekillerine yer vermişlerdir. Otobiyografik eserlerde diğer mesnevilere nazaran farklı nazım şekilleri daha fazla kullanılmıştır. Bazı mesneviler tek bir vezinle yazılırken bazılarında ise farklı vezinlerden yararlanılmıştır.

ALEXANDRE DUMAS-PERE

MALHERBE(AZİZ PETRO&amp;#8217;NUN GÖZYAŞLARI)

-AYDINLANMA ÇAĞI:AKILCILIĞIN HAKİM OLDUĞU, AKLA AYKIRILIĞIN KABUL EDİLMEDİĞİ, NESRİN VE HASSASİYETİN GÜÇLENDİĞİ DÖNEMDİR.

TOLSTOY(HARP VE SULH, ANNA KARANİNA, İVAN İLYİÇ&amp;#8217;İN ÖLÜMÜ, YAŞAYAN ÖLÜ)

--Şarkı&amp;#8217;nın Biçim Bilgisi: ve 3-5 bend&amp;#8217;den oluşur. Bestelenmek maksadıyla yazıldığı için dil genellikle sadedir Şarkılar &amp;#8220;aaaA bbbA cccA&amp;#8221; ve &amp;#8220;aaaa bbba ccca&amp;#8221;şeklindeki sık kullanılan murabba kafiyelerinden başka daha az kullanılan murabba kafiyeleriyle ya da muhammes, müseddes vd. kafiye şekilleriyle de kaleme alınmıştır. Şarkılar, murabba, terbi, muhammes ve müseddes şeklinde yazılır; ancak söz konusu nazım şekillerinin yaygın olarak kullanılan kafiye şekillerinin dışındaki şekillerle de kafiyelenir.

DOSTOYEVSKİ

KIT&amp;#8217;A:Parça anlamına gelen kıt&amp;#8217;a iki ya da daha fazla beyitten oluşan nazım şeklidir. İki beyitlik kıt&amp;#8217;alar daha yaygındır. Kıt&amp;#8217;a nazım şekline en çok kullanan şair Edirneli Nazmi&amp;#8217;dir.

ŞAİR YUKARIDAKİ ŞİİRİNDE HZ. İBRAHİM KISSASINA TELMİHTE BULUNMAKTA VE ATEŞE ATILDIĞI ZAMAN ATEŞİN ONU YAKMADIĞINI HABER VEREN AYETE İŞARET ETMEKTEDİR.(ENBİYA SURESİ 68-69)

ÖRNEKLER:

--ELEŞTİREL GERÇEKÇİLİK: REALİST SANATÇILARCA GÖZLEMLENEN FERDİ VEYA SOSYAL GERÇEKLER BİR DÜNYA GÖRÜŞÜ İÇERİSİNDE ELEŞTİRİYE TABİ TUTULARAK ANLATILIR; ANCAK BU ELEŞTİREL TAVIR HİÇBİR ZAMAN &amp;#8220;ANGAJE EDEBİYAT&amp;#8221; SEVİYESİNE DÜŞMEZ. BALZAC, STENDHAL, GUY DE MAUPASSANT, CHARLES DİCKENS, GEORGE ELİOT, MAKSİM GORKİ, TOLSTOY, ÇEHOV GRUBUN TEMSİLCİLERİDİR.

Dibace:Sadece mesneviye özgü olmayıp ön söz mahiyetinde bir bölümdür. Şairin eserine geçmeden önce şiir hakkındaki genel görüşlerine İslamiyet&amp;#8217;in ve alimlerin şiire yaklaşımına ilişkin düşüncelere yer verilir. Bazı şairler bu bölümde hayatları ile ilgili bilgide vermiştir. Dibace bölümü manzum, mensur ya da manzum-mensur bir arada olabilir.

--TOPLUMCU GERÇEKÇİLİK: BU ANLAYIŞA SAHİP GERÇEKÇİLER FERDİ VEYA SOSYAL GERÇEKLERİ ELEŞTİRMEKLE KALMAZLAR, ÇÖZÜM YOLU ORTAYA KOYARLAR. TOPLUMCU GERÇEKÇİLİĞİN GEÇMİŞİ 1917 RUSYA DEVRİMİ&amp;#8217;NE UZANIR VE MARKSİZM&amp;#8217;E DAYANIR. TOPLUMCU GERÇEKÇİLİK, TOPLUMSAL GERÇEKÇİLİK, SOSYAL GERÇEKÇİLİK, SOSYALİST GERÇEKÇİLİK, MARKSİST GERÇEKÇİLİK TANIMLAMALARI AYNI İÇERİKTEDİR. MAKSİM GORKİ, ANATOLE FRANCE, ERNEST HEMİNGWAY, JOHN STEİNBECK BU GRUBUN TEMSİLCİLERİDİR.

-GÖZLEM:GERÇEKÇİLİĞİ ANA İLKE KABUL EDEN REALİSTLER İÇİN GERÇEĞE ULAŞMADA EN GEÇERLİ YOL GÖZLEMDİR. BU NEDENLE DIŞ DÜNYAYA AÇIKTIRLAR. REALİST SANATKAR GÖZLEMLERİ SONUCUNDA ULAŞTIĞI BİLGİ VE BELGELERLE ESERİNİ ORTAYA KOYAR. TARİH GEÇMİŞİ ANLATIRKEN REALİSTLER BUGÜNÜ ANLATIR. REALİST YAZAR TOLSTOY HARP VE BARIŞ ADLI ESERİNİ KALEME ALMADAN ÖNCE İKİ GÜN AT SIRTINDA SAVAŞ MEYDANLARINDA GÖZLEM YAPMIŞTIR.

ELİOT

BERNARDİN DE SAİNT PİERRE

-BİRİNCİ DEVRE:FRANSA&amp;#8217;DA 14. LOUİS, İNGİLTERE&amp;#8217;DE RESTORASYON İLE KRALİÇE ANNE DÖNEMİDİR. ASIL KLASİK DEVİR OLAN BU DÖNEMDE, RÖNESANSTAN DEVRALINAN EDEBİ AN&amp;#8217;ANE ESASTIR.

Hicviye:Yergi maksadıyla yazılan kasidelerdir.

Musammat Kaside:Aruzun iki eşit parçaya bölünebilen kalıplarıyla yazılan kasidelerin iç kafiyelerle dörtlüklere bölünebilmesine denir.

--Gazel türü ile ilgili kavramlar:

YUKARIDAKİ ŞİİRDE ORHUN ABİDELERİNDEKİ &amp;#8220;ÜSTTE MAVİ GÖK, ALTTA YAĞIZ YER KILINDIKTA İKİSİ ARASINDA İNSANOĞLU KILINMIŞ.&amp;#8221; CÜMLESİNE TELMİH VARDIR.

KELİME MANASI GERÇEKÇİLİK OLAN REALİZM&amp;#8217;İN KAVRAMSAL AÇIKLAMASI: HAYATI, TABİATI, İNSANI VE OLAYLARI OLDUĞU GİBİ ANLATMA AKTARMA AMACINI GÜDEN ANLAYIŞTIR. 19. YY&amp;#8217;NİN BAŞINDA ORTAYA ÇIKAN REALİZM&amp;#8217;İN FELSEFİ TEMELİ POZİTİVİZM&amp;#8217;DİR. GERÇEĞİN NESNEL GÖZLEMİNİ ESAS ALAN BU SANAT AKIMI, 1880&amp;#8217;Lİ YILLARDAN İTİBAREN YERİNİ NATÜRALİZM&amp;#8217;E BIRAKACAKTIR. ZİRA NATÜRALİZM, REALİZM&amp;#8217;İN BİR DEVAMI NİTELİĞİNDEDİR. REALİZM HALA VARLIĞINI SÜRDÜREN BİR AKIMDIR.

Yek-avaz gazel: tüm beyitleri söyleniş ve içerik bakımından eşit güzellikte olan gazellere denir.

PETRARCA

-DUYGU : ROMANTİZM AKLIN REHBERLİĞİNİ REDDEDER. ZİRA AKILCILIK; İNSANIN HİSSİ YÖNÜNÜN İNKARI DEMEKTİR. ASLOLAN FİKİR DEĞİL, RUHUN DERİNLİKLERİNDEN, BAZEN DE ŞUURALTINDAN GELEN DUYGULARDIR. ROMANTİKLER SOYUT YERİNE SOMUTU; GENEL YERİNE ÖZELİ KOYMUŞLARDIR.

Hüsn-i Makta: Matla beyitinden sonraki İkinci beyit olup, matla beyitten daha güzel olması beklenir.

-HRİSTİYANLIK DUYGUSU: ROMANTİKLERDE HRİSTİYANLIĞA KARŞI AYRICA BİR İLGİ VARDIR. BURADA BELİRTİLEN HRİSTİYANIK ORTAÇAĞ&amp;#8217;IN BASKICI, DOĞMATİK, SKOLASTİK YAPIYA SAHİP HRİSTİYANLIĞI DEĞİL, HİSSİ HRİSTİYANLIKTIR.

Hikemi gazel: Ahlaki nasihatlerin dile getirildiği, hikmetli sözlerin bulunduğu gazellerdir.

Münacat:Bu bölümde Allah&amp;#8217;a yalvarma ve dua etme anlamları vardır.

--Mesnevilerin planı genellikle aşağıdaki şekildedir:

ROMANTİZM AKIMININ TEMSİLCİLERİ:

NE BULDUYSAK ORADA BULDUK

ŞAİRİN BU BEYTİNDE YİNE HZ. İBRAHİM KISSASINA TELMİHTE BULUNULMAKTADIR; FAKAT BİR ÖNCEKİ ŞİİRDEKİ GİBİ AÇIK DEĞİLDİR. BU ÖLÇÜLÜ KAPALILIK TELMİHLE SAĞLANMAK İSTENEN ÇAĞRIŞIMI DAHA DA GÜÇLÜ HALE GETİRMEKTEDİR.

Fuzuli, Nabi ve Şeyh Galip divanlarında mevcut olan &amp;#8220;failatün failatün failün&amp;#8221; kalıbı ile yazılan kıt&amp;#8217;alarla tuyug arasında hiçbir fark yoktur. Fuzuli, Nabi ve Tecelli&amp;#8217;nin nazmları ise hem kafiye hem de vezin bakımından tuyuglarla aynıdır.

-FERDİYETÇİLİK : ROMANTİK SANAT GÜCÜNÜ SANATKARIN DUYGU, HEYECAN, HAYAL, ÜMİT, BEDBİNLİK İNTİBA VE TEPKİLERİNDEN ALIR. ROMANTİZMDE ESAS OLAN SANATKARIN KENDİ BEN&amp;#8217;İDİR. ROMANTİZM&amp;#8217;E GÖRE ESERİN DEĞERİ SANATÇININ DEĞERİNDEN GELİR. KLASİZM&amp;#8217;DE EPİK ŞİİR ÖNEMLİ İKEN; ROMANTİZM&amp;#8217;DE LİRİK ŞİİR ÖNEMLİDİR.

TEMELİ ÇOK ESKİLERE VE AYDINLANMA ÇAĞINA GİDEN POZİTİVİZM; AUGUSTE COMTE TARAFINDAN SİSTEMLEŞTİRİLEN İSPATİYECİ BİR DOKTRİNDİR. POZİTİVİZM&amp;#8217;İN DİĞER TEMSİLCİLERİ İSE: HOBBES, LOCKE, NEWTON, LEİBNİZ, BERKELEY, SAİNT SİMON&amp;#8217;DUR. POZİTİVİZM, MODERN BİLİMİ TEMEL ALIR. MANEVİ DEĞERLERİ VE DİNİ BİLİM ÖNCESİ İLKEL DÜŞÜNCELER OLARAK KABUL EDER. POZİTİVİST FELSEFE; RASYONALİST BİR FELSEFEDİR VE POZİTİF İLİMLERİN VERİLERİNE DAYANARAK OLAYLARI TABİİ VE DEĞİŞMEZ KURALLAR VE KANUNLARLA AÇIKLAMAK İSTER. BU SİSTEME GÖRE İNSAN ZİHNİ TABİAT VE EŞYANIN MAHİYETİNİ KAVRAYAMAZ. POZİTİVİZM İÇİN ÖNEMLİ OLAN; DENEYLE İSPATLANABİLEN, ÖLÇÜLEBİLİR VE FAYDALI OLANDIR. POZİTİVİZM&amp;#8217;DE ESAS GAYE POZİTİF İLİMLERİN VERİLERİNDEN SENTEZ ELDE EDEREK İNSAN VE TOPLUM HAYATINI BU YÖNDE AÇIKLAMAKTIR. POZİTİVİZM; AMPRİZM VE SOSYALİZM&amp;#8217;İN BİRLEŞİMİDİR. POZİTİVİZM&amp;#8217;E GÖRE İNSAN DÜŞÜNCESİ TARİH İÇİNDE ÜÇ DEVİR YAŞAMIŞTIR. BUNLAR: TEOLOJİK, METAFİZİK VE POZİTİVİST DEVİRDİR. BÜTÜN TOPLUMLAR POZİTİVİST DEVRE ULAŞARAK GERÇEK MUTLULUĞA KAVUŞACAKTIR.

18. Yüzyıl: Şeyh Galip, Nedim, Nahifi, Haşmet, Hoca Neşet, Fıtnat, Enderunlu Fazıl.

SHAKESPEARE

KARA TOPRAK AYAKLARIMIZ ALTINDA

-TASVİR: ROMANTİK SANATÇILAR ESERLERİNDE TASVİRE ÇOK YER VERİRLER, BUNUN SEBEBİ İÇE DÖNÜK OLMALARI VE TABİATA DEĞER VERMELERİDİR. TASVİRLER ÖZNELDİR. RUH HALİNİN DAHA İYİ ANLATILMASINI SAĞLAR. TASVİRLER DIŞ DÜNYA&amp;#8217;NIN İNSANIN DUYGU DÜNYASINDA UYANDIRDIĞI SEZGİLERDİR.

TUYUG:Türkçe duymak mastarından gelen tuyug, nazım şekli olarak &amp;#8220;kapalı, gizli, cinaslı söz&amp;#8221; anlamına gelir. Türk edebiyatına özgü bir nazım şeklidir.

PUŞKİN

Gazelin lirik ve renkli anlatımından yararlanmak için bazı mesnevilerde kahramanların dilinden aktarılan gazellere yer verilmiştir.

BATI VE EDEBİYATI:

Besmele:Divan şairleri genellikle mesneviye başlamadan önce besmele ifadesi ile başlarlar;ancak ilk beyti besmeleden ibaret olan mesnevilerde bulunmaktadır.

ANTON ÇEHOV

Divançe:Sadece gazellerden oluşan edebi eserdir.

Aruz vezniyle &amp;#8220;failatün failatün failün&amp;#8221; kalıbıyla yazılması gereken tuyuglar şu şekillerde kafiyelenir: Ruba&amp;#8217;i ve iki beyitlik nazmların genelinde olduğu gibi &amp;#8220;aaxa&amp;#8221; şeklinde, Musarra ruba&amp;#8217;i ve Musarra nazmlar gibi &amp;#8220;aaaa&amp;#8221; şeklinde, İki beyitlik kıt&amp;#8217;a ve bazı ruba&amp;#8217;iler gibi &amp;#8220;xaxa&amp;#8221; şeklinde olur.

-DİL, ÜSLUP VE ŞEKİL: HÜMANİST SANAT VE EDEBİYATIN YAPISI SUN&amp;#8217;İDİR. HALKA HİTAP ETMEZ. ÇÜNKÜ KAYNAĞI YUNAN VE LATİN EDEBİYATIDIR VE SANATIN GERÇEKLEŞTİRİLDİĞİ YERLER SARAYLARDIR.

GÜL-ŞEN-İ VASL OLA HER KÜLHAN SANA

KİMİ SEHPADA GÖRÜR KENDİNİ, KİMİ ÇARMIHTA KİMİ

-ZEVK VEREREK EĞİTMEK: KLASİZM SANATA AHLAKİ VE EĞİTİCİ BİR GAYE YÜKLER. DAR BİR ZÜMREYE HİTAP EDER. NASIL Kİ KLASİK SANATKARIN AMACI İDEAL İNSANI ANLATMAK İSE, SANATIN AMACI DA İDEAL İNSANIN YÜCE DEĞERLERİNE ULAŞMAKTIR. TABİ BU EĞİTİM SAĞLANIRKEN İNSANLARA HAZ VERMEKTE ESASTIR, HATTA HAZ VERMEK TEMEL FONKSİYON OLARAK GÖRÜLÜR. BU NİTELİĞİ İLE KLASİK SANAT SOĞUK, KURALCI, DİDAKTİK VE SOYUT OLMAKTAN KURTULUR.

Miyan:Dörtlükler şeklindeki şarkıların üçüncü dizesine denir. Şarkının en etkili dizesi miyandır.

DİZE SAYISI DEĞİŞEN MUSAMMAT

Kurmaca ya da Gerçek Aşk Hikayeleri:Edebi yanı ön planda olan bu mesnevilerde aşıkane olaylar anlatılır. Şairler genellikle eserlerinde kahramanların mecazi aşktan ilahi aşka ulaşmasını konu edinirler. Konusunu gerçek hayattan alan mesnevilerde ise şairler başlarından geçen aşk hikayelerini anlatırlar. Bu gruba örnek eserler şunlardır: Leyla vü Mecnun , Yusuf-u Züleyha

--Gazel Türünün Temsilcileri:

KLASİZM AKIMININ TEMSİLCİLERİ:

Tarihi, Menkıbevi ve Destani Hikayeler:Bu mesnevilerde genellikle İslam ve Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye&amp;#8217;nin tarihi konu edilir. Ayrıca İskender gibi tarihi şahsiyetlerin hayatları da bu mesnevilerin konusudur. Bu gruba örnek eserler şunlardır: İskendername , Zafername

-GERÇEK: KLASİK SANATÇI ESERİNİN KONUSUNU GERÇEĞE BENZER OLARAK SEÇMELİDİR. GERÇEK DIŞI OLAY KLASİK ESERİN KONUSU OLAMAZ. KLASİKLER İÇİN GELENEKSELLEŞMİŞ OLANLAR DEĞERLİDİR; ÇÜNKÜ GELENEKSEL OLAN DOĞRU OLANDIR. AKLA VE İNSAN TABİATINA UYGUN OLANDIR.

POZİTİVİZM:

--Nazm:Birinci beyti kafiyeli kıt&amp;#8217;alara nazm denir. İki beyitlik nazmlar &amp;#8220;xa xa&amp;#8221; şeklinde üç veya daha fazla beyitlik nazmlar ise &amp;#8220;aa ba ca da&amp;#8221; şeklinde kafiyelenir. Nazm&amp;#8217;da genelde mahlas beyti bulunmaz. Beyit sayısı 10-12 beyit ve daha fazla olabilir. Nazmlar divan sonlarında mukatta&amp;#8217;at&amp;#8217;kıt&amp;#8217;aat) başlıklı bölümde bulunur. Çok beyitli nazımlar biçim ve içerik bakımından kasidelere benzerler. Çoğunlukla tarih bölümünde bulunan bu tür nazmları, şiire konu olan hadisenin tarihini bildiren dize, beyt ya da beyitlere yer vermesi bakımından kasidelerden ayırabiliriz. Dört dizesi de birbiriyle kafiyeli olan &amp;#8220;aaaa&amp;#8221; şeklindeki nazmlara nadiren rastlanır.

-DİL VE ÜSLUP: KLASİK ESERİN DİL VE ÜSLUBU AÇIK, PÜRÜZSÜZ, SADE, YALIN, İŞLEKTİR VE TABİ NİTELİKLER ÇEVRESİNDE ŞEKİLLENİR. ANLAŞILMAYI ZORLAŞTIRACAK AĞIR BİR ÜSLUP TERCİH EDİLMEZ. KLASİZM&amp;#8217;DE KONUNUN NE OLDUĞUNDAN ÇOK NASIL İŞLENDİĞİ ÖNEMLİDİR. AYRICA KLASİZM MİLLİ DİLLERİN GELİŞİMİNİ DE SAĞLAR. KLASİZMDE AĞIRLIKLI OLARAK TİYATRO ÖN PLANDADIR. TİYATRODAN SONRA ŞİİR, TENKİT, MEKTUP, VECİZE TÜRLERİ GELİR. ROMAN VE HİKAYE İSE İHMAL EDİLMİŞTİR. KLASİZİM EN ÇOK FRANSIZ EDEBİYATI&amp;#8217;NDE ETKİLİ OLMUŞTUR.

Bazı gazeller konu bakımından çeşitli redifler etrafında kümelenir; ancak müreddef bir gazelde redif sözcüğe dayansa bile tam olarak konu bütünlüğünden söz edemeyiz.

-İNSAN VE TOPLUM: REALİSTLER ANA İLKELERİ GERÇEĞE ULAŞMAK İÇİN GÖZLEMİ KULLANIRKEN, GÖZLEM YAPABİLMEK İÇİN DE DIŞ DÜNYAYI, TOPLUMLARI, İNSANLARI KONU EDİNİRLER. SANATÇININ BURADAKİ GÖREVİ OBJEKTİF BİR BİÇİMDE İNSAN VE TOPLUMU ESERLERİNDE ANLATMAKTIR. BU NEDENLE REALİSTLER İÇİN TOPLUMUN BÜTÜN KATMANLARI VE TOPLUMUN HER TÜRLÜ SORUNU ESERLERİ İÇİN BİRER KONUDUR. BU YÖNLERİ İLE KLASİKLERDEN AYRILIRLAR. ZİRA KLASİKLER ARİSTOKRATLAR İÇİN ESER ORTAYA KOYARLAR, HALK KİTLELERİNİ DİKKATE ALMAZLARDI. REALİSTLER BİRER GÖZLEMCİ OLDUĞU İÇİN GÖZLEMLERİ SONUCUNDA ELDE ETTİKLERİ VERİLERİ GÜZEL-ÇİRKİN, İYİ-KÖTÜ, FAYDALI-ZARARLI ŞEKLİNDE BİR AYRIMA TABİ TUTMAZLAR, ÖN YARGISIZ BİR ŞEKİLDE ESERLERİNE ALIRLAR. AYRICA REALİST ESERLERDE TİP&amp;#8217;LEŞME SÖZ KONUSUDUR. YANİ FARKLI ÖZELLİKLERİ OLAN BELLİ BİR KARAKTER YERİNE, BİR KİTLEYİ TEMSİL EDEN TİP ÜZERİNDEN ESER OLUŞTURULUR. ÖRNEĞİN İŞÇİ SINIFINI TEMSİL EDEN BİR İŞÇİ TİPİNİ ESERİN ANA KONUSU YAPARLAR. REALİSTLER İNSANI ELE ALIRKEN NATÜRALİSTLER GİBİ GERÇEKLİĞİ BİLİMİN VERİLERİ İLE SINIRLAMAZLAR. GERÇEKÇİ ESERLERDE YER ALAN TİPLER AYNI ZAMANDA SOSYAL İDEAL TİPLERDİR, REALİSTLER İNSAN GERÇEĞİNİ GEÇMİŞTE, HALDE VE GELECEKTE BULMUŞTUR. BU YÖNLERİYLE NATÜRALİSTLERDEN AYRILIRLAR. REALİSTLER İNSAN GERÇEĞİNİ YALNIZ TASVİR ETMEKLE KALMAMIŞ, AYNI ZAMANDA İNSANLARA NORMLARLA BİR İDEAL ORTAYA KOYMUŞLARDIR, BU ŞEKİLDE ESERLERİNİ PRESKRİPTİF OLARAK KALEME ALMIŞLARDIR. REALİSTLER DE TIPKI KLASİKLER GİBİ HEM NORMLARDAN SAPMALARI TASVİR ETMİŞ, HEM DE GERÇEKLEŞEBİLECEK İDEALLERİ VERMİŞTİR. BÖYLELİKLE REALİSTLER REFORMCU OLMUŞTUR. BU ÖZELLİKLERİYLE REALİZM&amp;#8217;İ ÇAĞIMIZIN KLASİZMİ OLARAK TANIMLAYABİLİRİZ. REALİSTLER İNSANLARI ANLATTIKLARI KADAR TOPLUMLARI DA ANLATIRLAR. REALİZM İÇİN DIŞ GERÇEKLİK KADAR İÇ GERÇEKLİKTE ÖNEMLİDİR. İNSAN PSİKOLOJİSİ REALİSTLER İÇİN ÖNEMLİ BİR OLGUDUR, BU NEDENLE PSİKOLOJİK REALİZM ORTAYA ÇIKMIŞTIR. REALİZM, ÜLKE, ZAMAN VE SANATÇIYA GÖRE BİRTAKIM FARKLILIKLAR GÖSTERMİŞTİR. BU FARKLILIKLARDAN ÖTÜRÜ REALİZM İKİ ALT GRUBA AYRILMIŞTIR. BUNLAR:

EDEBİYAT BİLGİ VE TEORİLERİ DERSİ:

GONCOURT KARDEŞLER

Hami Medhiyesi:Padişah övgüsünden sonra şairlerin herhangi bir devlet büyüğünü övdüğü bölümdür. Mesneviler padişah dışındaki devlet büyüklerine de sunulabilir. Bu durumda mesnevi kime sunulduysa padişah övgüsünden sonra ona mehdiye yazılır.

--Tuyug Türünün Biçim Bilgisi:Halk edebiyatındaki 11 heceli maninin divan şiirindeki değişmiş şekli olarak kabul edilmiştir. Tuyug, maninin 11&amp;#8217;li hece ölçüsüne paralel olarak yalnızca &amp;#8220;failatün failatün failün&amp;#8221; kalıbı ile yazılmıştır.

CERVANTES

Hüsn-i Makta: Makta beyitten bir önceki beyte denir. Bu beytin makta beyitten daha güzel olması beklenir.

Tegazzül:Kaside içinde gazel söylemeye denir. Kasideler uzun şiirler olduğu için tek düzeliği ortadan kaldırmak ve şiir kabiliyetini göstermek için şair böyle bir yola başvurur. İçinde gazel bulunmayan kasidelere Mahdud denir. Tegazzül bölümü kasidenin başında veya ortasında bulunabilir. Bazı kasidelerin nesib/teşbib bölümü gazel içeriklidir. Bu tarz kasidelerin giriş bölümündeki gazeller, nesib/teşbib bölümünün görevini üstlendiği için uzundur. Bazı şairler tegazzül bölümünde mahlaslarına yer verirler. Nefi kasidesinde tegazzül bölümünü iki beyitte haber verir. Tegazzül ile Tecdid-i Matla karıştırılmamalıdır. Tecdid-i Matla ile matla beyit yenilenir ve mukaffa beyite yer verilir. Tegazzzül bölümünde ise matla ile birlikte bir gazele yer verilir.

FENELON

REALİZM&amp;#8217;İN SANAT VE EDEBİYATTAKİ NİTELİKLERİ:

AYRI KAFİYELİ NAZIM ŞEKLİ

MAVİ GÖK YUKARDA

Tahkiyevi Mesneviler:Tahkiyeye dayalı mesneviler divan şiirinin en sevilen eserleri arasında yer alır. Bu mesnevilerde gerçek ya da hayali kişiler, belirli olay örgüsü ya da konu etrafında toplanır. Şairler tarihi, menkıbevi ve kurmaca hikayelerle birlikte başlarından geçen şahit oldukları ya da bildikleri çeşitli hadiseleri anlatırlar. Bu tür mesneviler bilgi vermekten çok okuyucunun hikaye okuma ihtiyacını karşılar. Tahkiyevi mesneviler şu alt gruplar altında toplanabilir:

KLASİZM:

16. Yüzyıl: Fuzuli, Baki, Zati, Nevi, Hayali, Hayreti

-BÜTÜNLÜK:KLASİK SANATÇILAR EDEBİ ESERİ, ORGANİK BİR BÜTÜN OLARAK GÖRÜR. BÜTÜNÜ OLUŞTURAN PARÇALAR FARKLILIKLARA SAHİP OLSA DA BÜTÜNE BENZEMELİDİR.

-SANAT, GERÇEK VE GÜZELLİK İÇİNDİR: REALİSTLERE GÖRE SANATA DİNİ, AHLAKİ, SOSYAL BİR FONKSİYON YÜKLENEMEZ. REALİZM&amp;#8217;DE GERÇEKLİK ESASTIR. SANATÇININ GÖREVİ DE GERÇEKLİĞİ ESTETİK BİR BİÇİMDE AKTARMAKTIR. REALİZM&amp;#8217;DE GERÇEKLİK VE GÜZELLİK ASIL GAYEDİR. REALİSTLERİN BU ANLAYIŞI &amp;#8220;SANAT SANAT İÇİNDİR.&amp;#8221; GÖRÜŞÜNÜ DESTEKLEMEZ. ÇÜNKÜ REALİSTLER ELEŞTİREL GERÇEKÇİLİK SINIRLARI İÇİNDE KENDİLERİNİ ORTAYA K OYARLAR. SANATKARIN PRATİK, YARARLI VE EĞLENDİRİCİ OLMAYAN FELSEFİ BİR AMACI VARDIR. ŞUNU DA BELİRTMEKTE FAYDA VAR; REALİSTLER GERÇEĞİ SADECE OLDUĞU GİBİ AKTARMAKLA KALMAZLAR, OLANIN YERİNE OLMASI GEREKENİ DE SOSYAL TİPLER ARACILIĞIYAYANSITIRLAR. TÜM BU BİLGİLERDEN DE ANLAŞILIYOR Kİ; HER NE KADAR REALİST SANATÇI DİNİ, AHLAKİ VE SOSYAL BİR MESAJ VERMESE DE, ESERLERİNDE BU TÜR MESAJLARA OKUYUCULAR ULAŞABİLİR. ÖZELLİKLE TOPLUMCU GERÇEKÇİLERİN SANATI İDEOLOJİLERİ İÇİN KULLANDIKLARI DA GÖZARDI EDİLEMEZ.

Gazeller lirik şiirler olduğu için şairlerin edebi kabiliyetleri gazellerine göre değerlendirilmiştir.

MİLTON

MARC TWAİN(TOM SAWYER&amp;#8217;İN MACERALARI)

Mi&amp;#8217;raciye :Na&amp;#8217;t bölümünde birkaç beyitle belirtilen Hz. Muhammed&amp;#8217;in İsra Suresinde belirtilen Miraca yükselmesi hadisesi bu bölümde ayrıntılı olarak dile getirilir. Bu bölüm diğer bölümlere nazaran daha az yer bulmuştur.

MOLİERE

-HÜRRİYET:ROMANTİZM ADETA FRANSIZ İHTİLALİ&amp;#8217;NİN(1789) EDEBİYATTAKİ YANSIMASIDIR. VİCTOR HUGO&amp;#8217;YA GÖRE &amp;#8220;ROMANTİZM EDEBİYATTAKİ FRANSIZ İHTİLALİDİR VE EDEBİYATTA LİBERALİZM&amp;#8217;DEN BAŞKA BİR ŞEY DEĞİLDİR.&amp;#8221; KLASİZM&amp;#8217;E TEPKİ OLAN ROMANTİZM, KLASİZM&amp;#8217;İN BÜTÜN KURALCILIĞINA, YAPAYLIĞINA İSYAN ETMİŞ VE SANATÇININ HÜR OLMASI VE BİR KALIBA SOKULMAMASI GEREKTİĞİNİ SAVUNMUŞTUR. ROMANTİKLER BÜTÜN SINIRLAMALARA KARŞI KESİN BİR HÜRRİYETİ SAVUNUR. ROMANTİKLER EDEBİ TÜRLERDEKİ AYRIMI DAHİ REDDEDERLER. SINIRSIZ HÜRRİYET YANLISI ROMANTİKLER EDEBİYATTA DRAM TÜRÜNÜN ORTAYA ÇIKMASI, ŞİİRLE NESRİN BİRBİRİNE YAKLAŞTIRILMASI, ROMANIN BÜYÜK DEĞER KAZANMASI GİBİ BİRÇOK YENİLİĞE İMZA ATMIŞTIR. ROMANTİKLER SANAT VE EDEBİYATTAKİ MEVCUT KURALLARA VE TOPLUMUN DEĞER VE YARGILARINA KARŞI İSYANCI VE İHTİLALCİDİRLER. BUNLARI YIKARAK YERİNE İNSAN TECRÜBESİNİ, FERDİLİĞİ KOYARLAR. ROMANTİZM HER TÜRLÜ DOĞMAYA KARŞI BİR TECRÜBE DOKTRİNİDİR. BU DOKTRİNDE TOPLUM DEĞİL, FERT ESASTIR.

15. Yüzyıl: Şeyhi, Mesihi, Necati, Ahmed Paşa

Türk edebiyatında 12-13. yüzyıllarda dini ve tasavvufi konularda yazılan gazeller Hoca Dehhani ile birlikte din dışı konulara yönelmiştir.

Müraca&amp;#8217;a gazel:Dedim-dedi anlatım kalıplı gazellerdir.

Divan edebiyatında tuyuğu 14. yüzyılda Kadı Burhaneddin ve Nesimi&amp;#8217;de görürüz. Bu şairlerin yazdığı tuyugların bir kısmı cinassızdır. Ayrıca Nesimi&amp;#8217;nin tuyuglarının hemen hemen tamamı kafiyelidir.

Nazire:Şairlerin beğenilen gazele istinaden aynı vezin ve kafiyede yazılan kasidelere denir.

-ARİSTOKRATLIK:HÜMANİZM AKIMINI BENİMSEYEN BİRÇOK SANATÇI VE EDEBİYATÇI ASİLZADE VE ASKERDİR, YAŞADIĞI TOPLUMUN KALBURÜSTÜ İNSANIDIR. SARAYLARDA KRALLARIN DESTEĞİ İLE KRALLARIN ZEVKİ DOĞRULTUSUNDA SANATINI İCRA EDER. AYRICA LATİNCE&amp;#8217;Yİ TOPLUMUN TABANI BİLMEZ VE ANLAMAZ, BU NEDENLE HÜMANİZM ÜST SINIFA HİTAP EDER.

REALİZM:

ALPHONSE DAUDET

Medhiye : Övgü maksadıyla yazılan kasidelerdir.

Fuat Köprülü ve Samoyloviç tuyuğu ruba&amp;#8217;i etkisiyle dört mısralık halk türkülerinin değişmiş şekli olarak kabul eder.

Nesib : Kasidenin giriş bölümüdür. Genellikle 10-20 beyitten oluşur. Şairler esas konuya geçmeden önce bu bölümde aşk, kış, bahar, güzel v. b. konularda tasvirlere ve anlatıma yer verirler. Eğer giriş bölümünde aşıkane konular anlatılırsa nesib, başka konular anlatılıyorsa teşbib adı verilir. Tasvir ağırlıklı olduğu için şairler bu bölümde kabiliyetlerini sergilerler.

REALİZM&amp;#8217;İN DOĞUŞU:

Zemin:Dörtlükler şeklindeki şarkıların birinci dizesine denir.

-SANATIN AMACI: İNSANOĞLUNUN DUYGU VE TECRÜBESİNİ SANATIN ÖZÜ OLARAK KABUL EDEN ROMANTİKLER SANATIN AMACINI DA YİNE İNSANIN BÜTÜN BENLİĞİYLE KAVRADIĞI FERDİ ÇIKARIMLARI DİĞER İNSANLARA AKTARMAK OLARAK GÖRMÜŞTÜR. ROMANTİK SANATKAR MERKEZE KENDİ BEN&amp;#8217;İNİ KOYARAK HÜR İRADESİ İLE KEŞFETTİĞİ BÜTÜN DEĞERLERİ İNSANLARA AKTARACAKTIR. ROMANTİKLER FERDİYETÇİDİR, BU NEDENLE OKUYUCU-SANATKAR İLİŞKİSİNİ GEVŞETMİŞ HATTA KOPARMIŞLARDIR. KENDİLERİNİ BİR DAHİ OLARAK GÖREN SANATKARLAR BİREYLERİ VE TOPLUMU ÖNEMSEMEMİŞLERDİR. YANİ ONLAR İÇİN SANAT İCRA ETMEMİŞLERDİR. KENDİLERİ İÇİN SANATLARINI ORTAYA KOYMUŞLARDIR. TABİ BU FERDİYETÇİLİK ROMANTİKLERİN TAMAMEN TOPLUMCU OLMADIKLARI ANLAMINA GELMEZ. ROMANTİKLER KLASİZMİN SARAY EDEBİYATINA KARŞI ÇIKMIŞLAR, FRANSIZ İHTİLALİ&amp;#8217;NİN(1789) DEĞERLERİNİN HALKA MAL OLMASI İÇİN ÇABA SARFETMİŞLERDİR. HATTA TOPLUMUN PROBLEMLERİ ÜZERİNDE DURMUŞLAR VE ELEŞTİRİLERDE BULUNMUŞLARDIR. ÖZELLİKLE GARİP HALK KİTLELERİNE ÖZEL İLGİ DUYMUŞLARDIR. TOPLUMUN GEÇMİŞİNE DE ÇOK ÖNEM VERMİŞLERDİR. ROMANTİKLERE GÖRE SANATIN AMACI; GERÇEK HAYATIN VERMEDİĞİ BİR DÜNYA KEŞFETMEKTİR.

--İki Beyitlik Kıt&amp;#8217;a:Bu kıt&amp;#8217;a türünde genellikle matla ve mahlas beyti bulunmaz. Kafiyelenişi genel olarak &amp;#8220;xa xa&amp;#8221; şeklindedir. &amp;#8220;ab ab&amp;#8221; şeklinde kafiyelenişte mevcuttur. İki beyitlik kıt&amp;#8217;alar diğer nazım şekilleriyle birlikte divanların sonlarındaki mukata&amp;#8217;at(kıta&amp;#8217;aat) başlıklı bölümlerde bulunur. Anlam bütünlüğü mevcuttur. Kıt&amp;#8217;alar hemen her konuda yazılabilir;ancak hikmetli sözler, tasavvufi düşünceler, divan şiiri malzemesine ve atasözlerine dayalı nükteler, çeşitli hadiselerin tarihleri, övgü, yergi ve nasihatler en sık işlenen konulardır. İki beyitik kıt&amp;#8217;aları diğer nazım şekillerinden ayıran özelliklerden birisi mahlas beytinin bulunmaması olsa da, mahlas beyti kullanan şairlerde yok değildir.

Şuhane gazel:sevgiliyi çapkınca bir edayla işleyen gazeldir.

Anadolu sahasında fazla kullanılmayan ve küçümsenen tuyug; 15. yüzyıl şairi İvaz Paşazade Atayi Divanı&amp;#8217;nda hayat bulmuştur. 16. yüzyıl ve sonrasında kullanılmayan bu nazım şekli zamanla unutulmuş, muhtemelen yerini başka nazım şekillerine bırakmıştır. Tuyugların cinassız yazılabilmesi, hatta örneklerinin büyük ölçüde cinassız olması bu nazım şeklinin başta nazm olmak üzere dört dizeden oluşan nazım şekilleriyle karışmasına neden olur. Buradan yola çıkarsak divan şiirinde dört mısradan oluşan kıt&amp;#8217;a, nazm, ruba&amp;#8217;i gibi nazım şekilleri, hem kafiyeleniş bakımından hem de dize sayısı bakımından tuyugların çeşitli şekilleriyle örtüştüğünden dolayı tuyug nazım şeklinin görevini üstlenmiş olmalıdır. Şairlerin divanları incelendiğinde cinaslı veya cinassız &amp;#8220;failatün failatün failün&amp;#8221; ya da farklı vezinlerle yazılmış nazm ve kıt&amp;#8217;alara sıkça rastlanır.

EDEBİYAT:

Tevhid:Birleme anlamına gelen bu bölümde Allah&amp;#8217;ın varlığı, birliği(Allah&amp;#8217;ın Ehad ve Samed oluşu) v. b. konular belirtilir. Bu bölüm mesnevi ya da kaside şeklinde yazılabilir.

-ANTİK YUNAN VE LATİN SANATINI ÖRNEK ALMA: HÜMANİZMİN TEMELİNDE ÖZGÜRLÜKÇÜ VE İNSANCI İLKÇAĞ&amp;#8217;A ESKİ YUNAN VE LATİN SANATINA DÖNÜŞ YER ALIR.

AKLI VE DOĞALLIĞI TEMEL ALAN FELSEFİ AKIMDIR. EDEBİYATTAKİ KARŞILIĞI İSE; ESKİ YUNAN VE LATİN EDEBİYATINA DÖNÜŞ VE DEĞER VERİŞTİR. HÜMANİZM ÖZDE HRİSTİYAN VE PLATONİSTTİR. AYRICA HÜMANİZMİN RASYONALİZM NATÜRALİZM LAİSİZM VE İNDİVİDUALİZM OLMAK ÜZERE 4 TEMEL İLKESİ VARDIR.

Hatime(Hatime&amp;#8217;i Kitab): Son söz olarak değerlendireceğimiz bu bölüm mesnevinin ana konusunun tamamlandığına işaret eden bölümdür. Şairler bu bölümde eserlerini tamamladıkları için Allah&amp;#8217;a şükreder, okurlardan hataları için af dileyip kendilerini hayırla yad etmelerini isterler. Yine bu bölümde şairler kendilerini överler. Bu bölümde mesnevi hakkında da bilgi verilir, bu çok önemlidir, çünkü eser hakkındaki birçok bilgiyi şairin dilinden öğreniriz. Bu bölümde eserin verdiği mesaj mecazların izahı, eserin yazılışı esnasında çekilen sıkıntılara da yer verilir. Bazı mesnevilerde sebeb-i te&amp;#8217;lif bölümünde mesnevinin konusu ve şairin bu konuya yönelme nedeni anlatılırken hatime bölümünde eserin yazılma süreci anlatılabilir. Mesneviler divan edebiyatı okuyucusunun hikaye okuma, edebi zevk tatmini, eğitim ve bilgi edinme ihtiyacını karşılamıştır.

TEK BENDLİ NAZIM ŞEKLİ

Mürettep divanlarda &amp;#8220;gazeliyat&amp;#8221; başlıklı bölümlerde elifba sırasına göre her harften kafiyeli en az birer gazel bulunur.

Şarkının diğer şekillerden ayrılması için tüm özelliklerinin bir arada bulunması beklenir. Murabba&amp;#8217;dan geliştiği tahmin edilen ve yalnızca Türk şiirlerinde gördüğümüz Şarıkların ilk örneklerine 17. yüzyılda rastlanır. 18. yüzyılda Nedim ile birlikte yaygınlık kazanmıştır. Nitekim en güzel şarkılar Nedim&amp;#8217;e aittir. Enderunlu Vasıf ve Enderunlu Fazıl en fazla şarkı yazan şairler arasındadır.

ALFRED DE MUSSET

Tecelli&amp;#8217;ye ait Arap alfabesine göre noktasız harflerle yazılmış 32 gazel mevcuttur.

BALZAC

Arap edebiyatından Fars edebiyatına geçen kasideyi Türk edebiyatı 13. yüzyıldan sonra Fars edebiyatından almıştır. Türk edebiyatında kaside denilince akla gelen ilk şair Nefi&amp;#8217;dir. Fuzuli lirizmi, Baki tantanalı üslubu ve Nedim getirdiği yeniliklerle kasideciliğin farklı renkleri olmuştur. Mürettep divanlarda bulunması gereken kaside, divanlarda ilk sırada yer alır.

ANTİK ÇAĞ&amp;#8217;DA(İLK ÇAĞ&amp;#8217;DA) YUNAN VE LATİN DEĞERLERİ SANATA VE EDEBİYATA YÖN VERİRKEN; ORTAÇAĞ&amp;#8217;DA HRİSTİYANLIK BU YÖNÜ TERSE ÇEVİRMİŞ SKOLASTİK DÜŞÜNCE HAYATIN HER ALANINA HAKİM OLMUŞTUR. BU DÖNEMDE SİYASİ, SOSYAL VE SANAT ALANINDA DİNİN ETKİSİ DIŞINDA BİR ETKİDEN SÖZ EDİLEMEZDİ. BASKIYA DAYALI BU DÖNEMDE SANATSAL VE İLMİ ALANDA GERİ KALMIŞLIK HAD SAFHADAYDI. NİHAYETİNDE BASKI İSYANI DOĞURARAK BATI&amp;#8217;DA YENİLEŞME DÖNEMİNE GEÇİLMİŞTİR. İLİM VE SANAT ALANINNDA RÖNESANS; DİN ALANINDA İSE REFORM İLE DEĞİŞİM VE GELİŞİM GERÇEKLEŞMİŞTİR. TABİ BU SÜRECİN MİHENK TAŞI İSE HÜMANİZMİN BİR DEĞER YARGISI, BİR FELSEFE OLARAK BATI TOPLUMLARINA HAKİM OLMASIDIR. ELBETTEKİ BU DEĞİŞİM VE GELİŞİM EDEBİYATTA YAŞANMIŞTIR. BU YENİLİKLERİN ARDINDAN BATI MEDENİYETİNDE ART ARDA EDEBİ AKIMLAR ORTAYA ÇIKMAYA BAŞLAMIŞTIR.

Beytü&amp;#8217;l Gazel : Gazelin en güzel beytine denir.

-SANATIN KONUSU<i>:</i> İNSANIN ZAAFLARINI GÖREREK EĞİTİM YOLUYLA BİR DENGE VE DÜZENE ULAŞABİLMESİ, AKLINI KULLANARAK TANRIYA ULAŞMASI TEMEL KONUSUDUR.

Na&amp;#8217;t:Bu bölümde Hz. Muhammed&amp;#8217;in övgüsüne(Ruhul fedake Ya Rasulullah-Ruhum sana feda olsun Ey Allah&amp;#8217;ın Rasul&amp;#8217;ü) yer ver verilir. Hz. Muhammed&amp;#8217;in şefaat etmesi bu bölümde istenir.

Hamse; Bir şairin 5 mesnevisinin bir araya gelmesiyle oluşur ve divan şairleri için bir saygınlık vesilesidir. Edebiyatımızda Veysi örneğinde olduğu gibi 5 mensur esere de hamse denildiği olmuştur. Subhizade Feyzi&amp;#8217;nin hamsesinde olduğu gibi 4 mesneviye divan eklemek suretiyle elde edilen külliyata da hamse denilmiştir. Hamse Türk Edebiyatına İran Edebiyatından geçmiştir. Bu geleneği başlatan Penc-genc adlı hamsenin sahibi Nizami&amp;#8217;dir. Hamse yazan şairler Nizami&amp;#8217;yi örnek almıştır. Hamse geleneği 15. yüzyılda İran edebiyatında sönmeye yüz tutmuşken Türk edebiyatında gelişme göstermiştir. Türk edebiyatında ilk hamse sahibi şair Ali Şir Nevai&amp;#8217;dir. Anadolu sahasında ise Taşlıcalı Yahya, Lamii ve Hamdullah Hamdi hamse sahibi şairlerdir. Bu şairlerin hamselerini oluşturan mesneviler elimizdedir; ancak tezkirelerde Figani, Hayati, Revani gibi şairlerin hamse sahibi olduğu belirtilmiş ise de, söz konusu şairlerin hamselerini meydana getiren mesnevilerin bazıları bulunamamıştır.

Musammat Gazel:Aruzun iki eşit parçaya bölünebilen kalıplarıyla yazılan gazelin iç kafiyelerle dörtlüklere bölünmesine denir. Kafiye şeması &amp;#8220;xaxa, bbba, ccca, ddda&amp;#8221; dır.

-MİLLİLİK: ROMANTİKLER MİLLİYETÇİDİR. FRANSIZ İHTİLALİNİN&amp;#8217;DE(1789) VERDİĞİ ETKİYLE MİLLİ RENKLERE, MAHALLİ OLANA, FOLKLORA, MİLLİ GEÇMİŞE DEĞER VERMİŞLERDİR.

14. Yüzyıl: Kadı Burhaneddin, Nesimi, Aşık Paşa, Ahmedi.

Padişah Medhiyesi:Medh-i çar-yar&amp;#8217;dan sonra herhangi bir din büyüğünün övgüsüne yer verilmemişse bu bölümde padişahın övgüsüne yer verilir. Bu bölümün konusu mehdiye kasidelerinden farksızdır.

KLASİZM&amp;#8217;İN KÖKÜ ANTİKÇAĞ, GÖVDESİ İSE RÖNESANS DÖNEMİDİR. KLASİZMİN ORTAYA ÇIKTIĞI BATI TOPRAKLARINDA MUTLAK MONARŞİ HAKİMDİR. MUTLAK MONARŞİ SAYESİNDE OTORİTE SAĞLANMIŞ VE İSTİKRAR DEVRİ OLMUŞTUR. BU DÖNEMDE RÖNESANS VE REFORM HAREKETLERİ İLE KİLİSELERE, DEREBEYLERE, ASİLLERE BÜYÜK BİR DARBE YAPILMIŞ VE DEĞERLER SİSTEMİ ALT ÜST OLMUŞTUR. DİN KONUSUNDA TOPLUMLARDA BÜYÜK BİR ÇATIŞMA VE SAVAŞ ORTAMI DOĞMUŞ, FRANSA&amp;#8217;DA 40 YIL SÜREN DİN SAVAŞLARI OLMUŞTUR. KLASİZM&amp;#8217;İN ETKİN OLDUĞU DÖNEMDE SANATÇILARI, EDEBİYATÇILARI KRALLAR VE YENİ ORTAYA ÇIKMIŞ OLAN BURJUVA SINIFI KORUR VE DESTEKLEMİŞTİR. BU DÖNEMDE SANAT SARAY İÇİNDİR. KLASİZİM SARAY AKIMI OLDUĞU İÇİN TOPLUMSAL MESELELERE EĞİLMEMİŞTİR, DÜZENLİ, İNCELİKLİ BİR TARZ HAKİMDİR. KLASİZM&amp;#8217;İN ORTAYA ÇIKTIĞI DÖNEMDE KÜLTÜREL ALANDA DA BİRÇOK GELİŞME MEYDANA GELMİŞTİR. ÖRNEĞİN; MALHERBE 1605 YILINDAN İTİBAREN DİL VE ŞİİR ALANINDA YENİLİKLER GETİRMİŞTİR. AYRICA FRANSIZA&amp;#8217;NIN ARI BİR DİL OLMASI İÇİN HAMALLARIN KONUŞTUĞU DİLİN ÖRNEK ALINMASI GEREKTİĞİNİ SÖYLER. MALHERBE SUN&amp;#8217;İ DİLE KARŞI OLDUĞU İÇİN DİLDE SADELEŞMEYİ SAVUNMUŞTUR. YİNE MALHERBE&amp;#8217;YE GÖRE ŞİİRDE DUYGULAR ÖN PLANDA OLMAMALI, ŞİİR BELLİ BİR DİSİPLİNLEELE ALINMALI, MUHTEVA-ŞEKİL-DİL UNSURLARI ARASINDA BİR DENGE KURULMALIDIR. MALHERBE&amp;#8217;DEN SONRA RİCHELİEU 1635&amp;#8217;TE FRANSIZ AKADEMİSİ&amp;#8217;Nİ KURAR. BU AKADEMİNİN DİĞER AVRUPA ÜLKELERİNDE DE ŞUBELERİ AÇILIR. AKADEMİ VE ARKADYA&amp;#8217;LAR EDEBİ VE KÜLTÜREL HAYATI YÖNLENDİRİR. KLASİZM, ARİSTO VE PLATON&amp;#8217;UN DÜŞÜNCE TEMELLERİ ÜZERİNE BİNA EDİLMİŞTİR. DESCARTES, MONTESQUİEU, VOLTAİRE, DİDEROT, J. J. ROUSSEAU İSE BU AKIMIN GELİŞİMİNE BÜYÜK KATKI SUNMUŞTUR. KLASİZM&amp;#8217;İN HAYATINI SÜRDÜRDÜĞÜ 18. YY AVRUPA TARİHİNDE AYDINLANMA ÇAĞI OLARAK KABUL EDİLİR. AYDINLANMA ÇAĞI, AVRUPA&amp;#8217;NIN İLMİ, FELSEFİ VE KÜLTÜREL ALANDA SIÇRAMA TAHTASIDIR. BU ÇAĞA DAMGASINI VURAN FİLOZOFLAR İSE DESCARTES, SPİNOZA, BACON, LOCKE&amp;#8217;DİR. AYDINLANMA ÇAĞI PÜRATİNZM&amp;#8217;E TEPKİ OLARAK ORTAYA ÇIKMIŞTIR. AYDINLANMA ÇAĞI BU GELİŞİMLER SAYESİNDE AVRUPA&amp;#8217;DA SANAYİNİN BAŞLAMASINI SAĞLAR. BU ÇAĞIN FİLOZOFLARI BİLGİYİ, HAKİKATİ, ŞÜPHEYİ, AKLI, MANTIĞI DÜŞÜNCE TEMELLERİ OLARAK KULLANMIŞTIR.

DE LAMERTİNE

RACİNE

-OBJEKTİFLİK: GERÇEKÇİ EDEBİYATÇILAR ESERLERİNİ KALEME ALIRKEN NESNELLİĞİ BAZ ALIRLAR. REALİZM&amp;#8217;E GÖRE YAZAR ESERİN DÜNYASINDAN KENDİNİ ÇEKMELİ, TARAFSIZ OLMALI VE ESERİN DÜNYASI İLE KENDİSİ ARASINDA KİNAYE MESAFESİNİ KORUMALIDIR. REALİST YAZAR KENDİ ZEVK VE TERCİHLERİNİ ESERE YANSITMAMALI, OLAYLARIN AKIŞINI KESMEMELİ, AHLAKÇI DEĞİL, BEŞERİ ANATOMİST OLMALIDIR. REALİST YAZARIN GÖREVİ GÖRDÜĞÜNÜ NE EKSİK NE DE FAZLA OLDUĞU GİBİ İFADE ETMEKTİR. REALİST YAZAR DETERMİNİZM&amp;#8217;İ ESAS ALMALIDIR. TOPLUMSAL GERÇEKÇİLER ESERLERİNDE OBJEKTİFLİKLERİNİ YİTİRMİŞTİR.

HÜMANİZM AKIMININ TEMSİLCİLERİ :

Dua:Kasidenin sonunda yer alan bu bölümde şairler kaside sunduğu kişi ile ilgili dua eder.

BİLİRİZ RAB&amp;#8217;BİNİ YAD ETTİĞİ AN İBRAHİM

MAKSİM GORKİ

YUKARIDAKİ ŞİİRDE KERİM KİTAP KUR&amp;#8217;ANDAKİ HZ. YUSUF&amp;#8217;UN KISSASINA TELMİH YAPMAKTADIR. BU DURUMU HZ. YUSUF&amp;#8217;UN İSMİNİN GEÇMESİNDEN ANLIYORUZ, YİNE HZ. YUSUF KISSASINA İLİŞKİN OLAN RÜYA VE ZİNDAN SÖZCÜKLERİDE BU TELMİHİ AÇIKÇA ORTAYA KOYMAKTADIR.

Bazı edebi eserlerde telmih sanatı açıkça belli değildir. Bu ölçülü kapalılık ile telmih sanatı daha da güçlü bir şekilde ortaya konur.

Na-tamam gazel:Beş beyitten az olan mahlassız gazellerdir.

-KURALCILIK:KLASİKLER KURALLARA BAĞLIDIR. SOSYAL HAYATTAKİ NİZAM İSTEĞİ, SANATTA DA KURALCILIĞA DÖNÜŞMÜŞTÜR. BÜTÜN SANAT TÜRLERİNİN KURALLARI VARDIR. HATTA BİR TÜR BİLE İÇİNDE FARKLI KURALLARA SAHİP GRUPLARA AYRILABİLİR. ÖRNEĞİN TİYATRO; TRAJEDİ VE KOMEDİ OLMAK ÜZERE İKİ GRUBA AYRILIR. TRAJEDİNİN ÜÇ BİRLİK KURALI VARDIR.

Kaside-i Beççe:Kısa kasidelere denir.

Söyleyin, söyleyin ben miyim yoksa

ROMANTİZM&amp;#8217;İN DOĞUŞU:

BYRON

Mülemma gazel:Arapça, Farsça ve Türkçe dize ve beyitlere bir arada yer verilen gazellerdir.

ASIL ANLAMI BİR ŞEYE BİR AN GÖZ UCUYLA BAKMAK OLAN TELMİH BİR SÖZ İÇERİSİNDE BİR KISSAYA BİR EFSANEYE, TARİHİ BİR OLAYA VEYA BİR AYETE YA DA HADİSE, MEŞHUR BİR DARB-I MESELE BİR İNANIŞA İŞARET ETMEK ANLAMINDA BİR EDEBİ TERİMDİR. TELMİH DOĞAL BİR ÜSLUP İÇERİSİNDE YAPILMALI, SÖZÜN KAYNAĞI SÖYLENMEMEKLE BİRLİKTE TELMİH YAPILDIĞI HATTA NEYE TELMİHTE BULUNULDUĞU ANLAŞILABİLİR OLMALIDIR. TELMİH İLE İKTİBAS VE İRAD-I MESEL ARASINDAKİ FARK ŞUDUR: İKTİBAS DOĞRUDAN AYET VE HADİSİN İBARESİNDEN YAPILIR, İRAD-I MESELDE BİR ATASÖZÜ YA DA DEYİM BAZEN AYNEN BAZEN ÜZERİNDE AZ YA DA ÇOK BİRTAKIM DEĞİŞİKLİKLER YAPILIRAK ALINIR. TELMİHTE İSE BUNLARA YALNIZCA İŞARET EDİLİR, İBARELER SÖYLENMEZ. TELMİHTE BİR DÜŞÜNCE YA DA BİR HAYAL DOĞRUDAN O DÜŞÜNCE YA DA HAYALİ İFADE EDEN SÖZCÜKLERLE DEĞİL, UZAKTAN BUNLARI GÖSTEREN YA DA ÇAĞRIŞTIRAN SÖZCÜKLERLE İFADE EDİLMEYE ÇALIŞILIR. BU DURUMDA OKUYUCU YA DA DİNLEYİCİ METNİN ANLAMANII KAVRAMAYA ÇALIŞIRKEN BU ÇABA BAŞKA ÇAĞRIŞIMLARI HATTA BAZEN TELMİHİ YAPANIN KASTETMEDİĞİ ÇAĞRIŞIMLARI DA BERABERİNDE GETİRİR; METİN BU YOLLA ZENGİNLEŞİR VE ÇOK ANLAMLI BİR NİTELİK KAZANIR. BU ANLAM ZENGİNLİĞİ METNİ YORUMLAYANIN ZİHNİNDE YENİ VE FARKLI DUYGU VE DÜŞÜNCELERİN UYANMASINA NEDEN OLUR. BAZI KİŞİ, TOPLULUK, MİLLET VE YER ADLARI İNSAN ZİHNİNDE O İNSANIN VE O İNSANIN MENSUBU OLDUĞU TOPLUMUN TARİHİ VE KÜLTÜREL GEÇMİŞİNE SOSYAL VE PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİNE GÖRE BELLİ HAYALLERE VE ÇAĞRIŞIMLARA YOL AÇAR. ÖRNEK OLARAK BİR METİNDE GEÇEN SARIKAMIŞ YA DA YEMEN ADLARININ TÜRK OKUYUCU İÇİN YAPTIĞI ÇAĞRIŞIMLARI BU YERLERİ GEZMİŞ GÖRMÜŞ OLSA BİLE BİR YABANCI İÇİN YAPMASI MÜMKÜN DEĞİLDİR.

Öğretici Mesneviler: Bu tür mesneviler eğitmekten ziyade bilgi verme amacına hizmet eder. Şairler ansiklopedik bilgi verirler. Edebi zevke yönelik yazılmayan bu mesneviler okuyucunun maddi ve manevi ilimlerle ilgili bilgi kazanmasını sağlar. Güfti&amp;#8217;nin manzum tezkiresi Teşrifatü&amp;#8217;ş-Şu&amp;#8217;ara, Manzum kırk ve yüz hadis çeviri ve şerhleri, Mevlana&amp;#8217;nın Mesnevi&amp;#8217;si gibi tasavvufi eserlerin şerh ve tercümeleri, ile bilim dallarına ilişkin bilgiler veren mesneviler bu grupta yer alır.

Temsili Mesneviler: Tasavvufi, dini ve ahlaki konularla ilgili olan bu tür eserlerde temsili, hatta bazen alegorik anlatımdan yararlanılır. Kurguya dayalıdır. Bu gruba örnek eserler şunlardır:Harname , Hüsnü Aşk

-EVRENSELLİK: HÜMANİZM AKIMI, İNSANCILLIĞI ESAS ALIR VE BU KAPSAMDA TÜM İNSANLAR EŞİT GÖRÜR, HİÇBİR İNSANI DİL, DİN, IRK V. B. YÖNLERİYLE AYRI TUTMAZ. BU NEDENLE HÜMANİSTLER MİLLİ DEĞİL EVRENSELDİR, BEYNELMİLELDİR.

Makta:Kasidenin son beytine denir.

-MEKAN, ÇEVRE VE TASVİR: REALİSTLER GERÇEKÇİ VE GÖZLEMCİ OLDUKLARI İÇİN MEKAN UNSURUNUN VE TASVİRLİ ANLATIMA ÖNEM VERMİŞLERDİR. AYRICA ÇEVRENİN İNSAN RUHU ÜZERİNDE TESİRİ OLDUĞUNA DA İNANIRLAR. REALİSTLERE GÖRE DIŞ GERÇEKLİK İÇ GERÇEKLİĞİN AYNASIDIR. ASLAN YATTIĞI YERDEN BELLİ OLUR. SÖZÜNÜ REALİSTLERE UYARLAYACAK OLURSAK ASLAN İNSAN YATTIĞI YER İSE ÇEVREDİR. ROMANTİKLERİN TASVİR İÇİN TASVİR YAPMASINA KARŞIN, REALİSTLER KARAKTERLERİNİ ÇEVRE VE TASVİR YOLU İLE TANITIRLAR. ÖRNEĞİN BİR KÖLEYİ ANLATMAK İÇİN KÖLENİN YAŞADIĞI BARAKA, BİRLİKTE YAŞADIĞI İNSANLARLA İLİŞKİSİ, DOĞUP BÜYÜDÜĞÜ KÖY, YEDİĞİ YEMEK GİBİ ÇEVREYE DAHİL BİRÇOK UNSUR TASVİR EDİLİR. TASVİR REALİSTLER İÇİN BU YÖNÜYLE ÖNEMLİ BİR FONKSİYONU ÜSTLENİR. BURADA ÖNEMLİ OLAN TASVİRİN SÜBJEKTİF DEĞİL OBJEKTİF OLMASIDIR. AYRICA TASVİR EDEBİYATÇININ GÖZÜNDEN DEĞİL, KARAKTERİN GÖZÜNDEN ANLATILIR Kİ, KARAKTER BU YOLLA DAHA İYİ TANITILIR. ÖRNEĞİN İLK KEZ BÜYÜKÇE BİR KÖŞK GÖREN HİZMETÇİNİN TEPKİSİ, BU HİZMETÇİYİ DAHA İYİ TANIMAMIZI SAĞLAR.

İranlılar bu şekli çok kullanmıştır. İran edebiyatında başlangıçta sofiyane ve hakimane daha sonra ise rindane ve aşıkane gibi farklı üsluplar kullanılmıştır. Divan şairleri söz konusu tüm üsluplardan beslenmiş ise de, daha çok aşıkane ve rindane üslubu kullanmıştır.

ROMANTİZM&amp;#8217;İN SANAT VE EDEBİYATTAKİ NİTELİKLERİ:

-DİL VE ÜSLUP: ROMANTİKLER, KLASİKLERİN TUMTURAKLI VE YAPAY ÜSLUBUNA KARŞIDIR. KLASİKLERİN AKADEMİK VE FELSEFİ ÜSLUBUNUN SANATÇININ HÜRRİYETİNİ ENGELLEDİĞİNİ DÜŞÜNÜRLER. BU NEDENLE KURAL VE KAİDELERİ REDDEDERLER. ROMANTİKLER SAMİMİ VE FERDİ BİR DİL KULLANIRLAR. AYRICA ROMANTİKLERDEKİ BU KURALSIZLIK VE BOŞLUK KEYFİ ÜSLUPLARIN ORTAYA ÇIKMASINA ZEMİN HAZIRLAMIŞTIR. ROMANTİKLER EDEBİYATIN BÜTÜN DALLARINA NÜFUZ ETMİŞTİR.

SCHİLLER

--Kıt&amp;#8217;a-i Kebire:Beyit sayısı ikiden fazla olan kıt&amp;#8217;alara denir. Bu tür kıt&amp;#8217;alar divanlarda kasidelerden sonra tarih ya da mukata(at(kıt&amp;#8217;aat) bölümlerinde yer alır. Kıt&amp;#8217;a-i Kebire&amp;#8217;ler kaside ve gazele biçim olarak benzerler. Bazen beyit sayısı kaside ve gazellerle eşit olsa da kıt&amp;#8217;a-i kebire&amp;#8217;lerin ilk beyti hiçbir zaman kafiyeli değildir. Kıt&amp;#8217;a-i kebire en az 3 beyitten oluşur. En çok 70-80 beyte kadar ulaşır. Kıt&amp;#8217;a-i Kebire&amp;#8217;lerde çoğunlukla mahlas beytine yer verilir. Kıt&amp;#8217;a-i Kebire &amp;#8220;xa xa xa xa&amp;#8230;&amp;#8221; şeklinde kafiyelenir. Kafiyenin &amp;#8220;ab ab ab ab&amp;#8230;&amp;#8221; şeklide mevcuttur.

Makta:Gazelin son beytine denir.

-HÜZÜN : ROMANTİZM; HÜMANİST VE KLASİK DEĞERLERİN YIKILDIĞI, TOPLUMSAL DEĞERLERİN ALAŞAĞI EDİLDİĞİ BİR DÖNEMDE ORTAYA ÇIKMIŞ, YIKILAN VE YOK EDİLEN BU OLGULARIN YERİNE YENİSİNİ VE GÜZEL OLANI TAM OLARAK KOYAMAMIŞ BİR AKIMDIR. BÖYLE BİR ORTAMDA ESER VEREN ROMANTİK EDEBİYATÇILAR, KÖTÜMSERDİR, ESERLERİNDE MARAZİLİK HAKİMDİR. YALNIZLIĞA DÜŞEN ROMANTİKLER KAÇIŞ TEMALI ESERLER ORTAYA KOYARLAR, TARİHE, HAYALE SIĞINIRLAR. HAYATLARINDA HEP ZITLIK VE KUTUPLULUK VARDIR. HATTA BU DURUM BAZI ROMANTİKLERİ İNTİHARA SÜRÜKLEMİŞTİR.

--Yek-ahenk gazeller istisna sayılırsa gazellerde beyit bütünlüğü esastır.

--Gazel ile ilgili açıklamalar:

Doğrudan Anlatımlı Mesneviler:Okuyucuyu eğitmek maksadıyla yazılan didaktik mesnevilerde dolaylı anlatıma yer verilmez. Şairler dini, tasavvuf, ahlaki ve ilmi konulardaki bilgi ve tecrübelerini doğrudan doğruya okuyucuya aktarırlar. Bu mesnevilerin amacı okuyucuyu eğitmek ve çeşitli konularda bilgi sahibi olmalarını sağlamaktır. Bu mesneviler okuyucunun hikaye okuma zevkini karşılamaz ve üslup bakımından diğer mesnevi türlerine göre daha kurudur. Bu tür mesneviler şu alt gruplar altında toplanabilir:

-İNSAN VE GERÇEK:ROMANTİZM AKIMI, İNSANI AKLI VE DUYGUSU İLE BİR BÜTÜN OLARAK KABUL ETMİŞTİR VE İNSANIN KENDİNE HAS ÖZELLİKLERİYLE KAVRADIĞI GERÇEĞİN BÜTÜNÜNÜ SANATIN ÖZÜ YAPMAK İSTEMİŞTİR. YANİ ROMANTİKLER GERÇEĞE ULAŞIRKEN ELİNDEKİ BÜTÜN ARAÇLARI KULLANACAKTIR. ROMANTİKLERE GÖRE EDEBİYATIN ÖZÜ İNSANIN DUYGU VE İHTİRASLARIDIR. BU DUYGUVE İHTİRASLAR FERDİDİR VE SANATKARA AİTTİR. BU FERDİLİK EVRENSELLİĞE ENGEL DEĞİLDİR. AYRICA ROMANTİKLER DOĞUŞTAN GELEN DEHAYA ÖNEM VERİRLER.

HÜMANİZM-RÖNESANS-REFORM:

Yek-Ahenk gazel: Tüm beyitleri arasında anlam bütünlüğü bulunan gazellere denir.

Zatü&amp;#8217;l Metali(Zü&amp;#8217;l Metali): Daha çok sebk-i hindi akımına mensup şairlerde görülen birden çok matla beyitli gazellere denir.

GUY DE MAUPASSANT

Sebeb-i Te&amp;#8217;lif(Sebeb-i Nazm, Sebeb-i Nazm-ı Kitab, Der Beyan-ı Sebeb-i Te&amp;#8217;lif): Bu bölümde mesnevinin yazılış nedeni belirtilir. Ayrıca şairler bu bölümde eserlerinin üstünlüğünden de bahsederler. Bu bölümlerde eserin kime ithaf edildiğide belirtilir ve ithaf edilen kişinin övgüsüne yer verilir.

Türk edebiyatında mesnevinin gelişip sevilmesinde Mevlana Celaleddin Rumi&amp;#8217;nin önemli katkısı olmuştur. Hatta mesnevi sözcüğü onun Mesnevi-i Ma&amp;#8217;nevi adlı eseri özdeşleşmiştir. Divan edebiyatının her döneminde mesnevi nazım şekline rağbet edilmiştir.

Sufiyane Gazel:Tasavvufi konuları işleyen gazeldir.

--Şarkı ile İlgili Kavramlar:

BOİLEAU

HÜMANİZMİN SANAT VE EDEBİYATTAKİ NİTELİKLERİ:

GOETHE

-AKIL : KLASİZM AKLIN KESİN REHBERLİĞİNİ KABUL EDER. GÜCÜNÜ GÖNÜLDEN DEĞİL, AKILDAN ALIR.

REALİZM&amp;#8217;İN DAYANDIĞI FELSEFE VE EPİSTEMOLOJİ MATERYALİZM&amp;#8217;DİR. ÇÜNKÜ BATI&amp;#8217;DA MEYDANA GELEN EKONOMİK GELİŞMELER İNSANLARI MATERYALE DEĞER VERMEYE YÖNLENDİRMİŞTİR. FRANSIZ İHTİLALİ&amp;#8217;NDEN(1789) SONRA BATI&amp;#8217;DA MEYDANA GELEN TEKNOLOJİK GELİŞMELERİN SONUCUNDA EKONOMİNİN GÜÇLENMESİ, BATILI DEVLETLERİN DÜNYA&amp;#8217;DA ÇOK GÜÇLÜ BİR HALE GELMESİNE SEBEP OLMUŞ, BU DURUM DA HEM AVRUPA&amp;#8217;DA HEM DE DÜNYA&amp;#8217;NIN BİRÇOK YERİNDE ÇATIŞMALARA SEBEP OLMUŞTUR. BU ÇATIŞMALAR HALEN DEVAM ETMEKTEDİR. FRANSIZ İHTİLALİ&amp;#8217;NİN(1789) ARDINDAN BATI TOPLUMLARINDA MEYDANA GELEN BOŞLUK, KAOS VE KARGAŞA DÖNEMİNDE ORTAYA ÇIKAN REALİZM AKIMINI HERTON VE EDWARDS &amp;#8220;ÜMİTSİZLİĞİN MAHSÜLÜ BİR HAYAT FELSEFESİ&amp;#8221; OLARAK TANIMLAR. 19. YY BAŞINDA VARLIĞI GÜN YÜZÜNE ÇIKAN VE 19. YY&amp;#8217;NİN ORTALARINDA ETKİSİ İYİCE HİSSEDİLEN BU AKIM İLE BİLİMSEL GELİŞMELERİN IŞIĞINDA OBJEKTİFLİK VE BİLİMSELLİK HER ŞEYİN TEK ÖLÇÜSÜ HALİNE GELMİŞTİR. NİTEKİM POZİTİVİZM&amp;#8217;DE BÖYLE BİR ZEMİNDE ORTAYA ÇIKMIŞTIR. JOHN LOCKE&amp;#8217;NİN ORTAYA ATTIĞI İNSANIN BİLGİSİNİ DOĞUŞTAN KAZANMADIĞI, BİLGİYE MUHAKEMESİ VE TECRÜBESİ İLE SONRADAN ULAŞTIĞI FİKRİ KLASİK DÖNEMİN PLATONİK VE NEOPLATONİK İDEALLERİNİ TARİHE GÖMMÜŞTÜR. BU NEDENLE REALİZM TECRÜBEYE DAYALI GERÇEKLİĞE ÖNEM VERİR. SUBJEKTİLİĞE YER VERMEZ. REALİZM KENDİSİNDEN ÖNCEKİ AKIMLARIN SAVUNDUĞU KAVRAMSAL GERÇEKÇİLİĞE KARŞI ÇIKAR VE BUNUN YERİNE OLGU GERÇEKÇİLİĞİNİ SANATA YERLEŞTİRİR. REALİZİM, NATÜRALİZM, PARNASİZM, AMPRİZİM, POZİTİVİZM, MATERYALİZM VE SOSYALİZM KARDEŞ AKIMLARDIR.

Taç Beyit:Şairin mahlasının geçtiği beyte denir.

MESNEVİ:İkili anlamına gelen mesnevi kendi arasında kafiyeli beyitlerden oluşan nazım şeklidir. Mesnevi diğer nazım şekillerinden her beyitte ayrı kafiyeye yer verilmesi bakımından ayrılır. Kaynağı İran edebiyatıdır.

15. yüzyıl Çağatay sahası şairlerinden Lutfi&amp;#8217;de tuyuğa yer vermiştir. Lutfi kıt&amp;#8217;a ve nazm gibi kafiyelenen tuyuglarının bazılarında cinaslı kafiyeden yararlanmıştır. Yine 15. yüzyılda Karakoyunlu hükümdarı Cihan Şah&amp;#8217;ın tamamına yakını cinassız olan tuyuglarının çoğunluğu kafiyelidir.

KLASİK KELİMESİ, ÇOK GEÇMİŞTE KALAN; AMA ESKİMEMİŞ OLAN OLARAK AÇIKLANSA DA EDEBİ OLARAK KLASİK DENİLİNCE İKİ ÖĞE AKLA GELİR; BUNLARDAN İLKİ VE ESKİSİ; ESKİ YUNAN VE LATİN EDEBİYATIDIR. İKİNCİSİ İSE: 16. YY&amp;#8217;DE FRANSA&amp;#8217;DA ORTAYA ÇIKAN EDEBİ AKIMDIR. ZİRA SEVİM KANTARCIOĞLU, HANGİ DÖNEMİN KLASİK DÖNEM OLARAK ADLANDIRILACAĞI SORUSUNU ŞÖYLE CEVAPLAR: ESKİ YUNAN VE LATİN EDEBİYATI KLASİK DÖNEMDİR, 16. YY DE ORTAYA ÇIKAN AKIM İSE NEOKLASİK DÖNEMDİR. BU DÜŞÜNCEYE KARŞI ÇIKAN VE KLASİK DÖNEMİN 17. YY DE BAŞLADIĞINI SAVUNAN BİRÇOK EDEBİYATÇI VARDIR, YİNE BU KARŞI ÇIKAN EDEBİYATÇILARDAN BİR KISMI 19 YY&amp;#8217;DE SEMBOLİZM&amp;#8217;E TEPKİ OLARAK ORTAYA ÇIKAN SANAT ANLAYIŞINI NEOKLASİZİM OLARAK İSİMLENDİRİR. KLASİZİM 16. YY&amp;#8217;DEN FRANSIZ İHTİLALİNE KADAR(1789) 4 ASIR BOYUNCA BATI&amp;#8217;DA ETKİNLİĞİNİ SÜRDÜRMÜŞ VE ÖZELLİKLE 1660-1700 YILLARI(1660 MEKTEBİ OLARAKTA BİLİNİR.) ARASINDA EN GÖRKEMLİ DÖNEMİ OLMUŞTUR. HANGİ AÇIDAN BAKILIRSA BAKILSIN, BATI&amp;#8217;NIN EN UZUN SOLUKLU AKIMIDIR. KLASİZM; HÜMANİZM&amp;#8217;DEN BİR TAKIM FARKLILIKLARLA BİRLİKTE DAHA ŞUURLU, DAHA KURALLIDIR VE ASLINDA HÜMANİZM&amp;#8217;İN BİR DEVAMIDIR. KLASİZİM ANA HATLARIYLA AYNI OLMASINA RAĞMEN ÜLKELERE GÖRE BİRTAKIM FARKLI ÖZELLİKLER KAZANMIŞTIR. BU NEDENLE; YUSUF ŞERİF KLASİZMİ KENDİ İÇİNDE İKİ DEVREYE AYIRIR. BUNLAR:

--Mesneviler konu ve konunun işleniş şekline göre şu şekilde tasnif edilebilir:

-EVRENSEL İNSAN TABİATI: KLASİZM&amp;#8217;DE ESAS OLAN TABİATIN TAKLİDİDİR. BURADA KASTEDİLEN DIŞ TABİAT DEĞİL, İNSAN TABİATIDIR. İNSANIN İÇİDİR. BU DURUM KLASİZM PSİKOLOJİK BİR AKIM YAPAR. J. J. ROUSSEAU&amp;#8217;YA KADAR DIŞ TABİAT ESERLERDE YER ALMAZ. YİNE İNSAN TABİATI DENİLDİĞİNDE, BİREYSELLİK ANLAŞILMAMALIDIR. KLASİZM, ZAMAN VE MEKAN SINIRLARINI AŞARAK HALEN VARLIĞINI SÜRDÜREN GENEL İNSANİ DEĞERLERİ İÇİNE ALAN EVRENSEL İNSAN TABİATINI KONU EDİNİR. KLASİK SANATKARIN AMACI, İNSANLARA İDEAL İNSAN TABİATINI AKTARABİLMEKTİR. BUNU DA ANCAK SEZGİYE DAYALI AKLIYLA SAĞLAYABİLİR. KLASİZİM, FERDİ OLANIN DEĞİL, GENEL OLANIN; MAHALLİ VE MİLLİ OLANIN DEĞİL, EVRENSEL OLANIN; ANORMAL OLANIN DEĞİL, NORMAL OLANIN; GÜNCEL OLANIN DEĞİL, GELENEKSEL OLANIN; BELLİ BİR ZAMANIN DEĞİL, BÜTÜN ZAMANLARIN PEŞİNDEDİR. AYRICA KLASİZİMDE İÇERİKTEN ÖTE ÜSLUP ÖNEMLİDİR. ÜSLUBUN MÜKEMMELLİĞİ ESERİN DEĞERİNİ ORTAYA KOYAR.

Müşterek gazel:Birden çok şairin ortak olarak söylediği gazellerdir.

17. Yüzyıl: Nefi, Nabi, Naili, Fehim, Sabit, Şeyhülislam Yahya, Şeyhülislam Bahayi

Mahlas beyti : Şairin mahlasının bulunduğu beyte denir. Genelde makta beyitinde bulunur.

NARI NEMRUD&amp;#8217;UN O HALİLE GÜLİSTAN OLDU

STENDHAL

BATI; SADECE AVRUPA KITASINI İÇİNE ALAN BİR COĞRAFYAYI İFADE ETMEZ. ORTAK KÖKTEN YAYILMIŞ VE AMERİKA&amp;#8217;YA KADAR UZANAN VE ORTAK ÖZELLİKLERE SAHİP KÜLTÜRLERİ BÜNYESİNDE BARINDIRAN GENİŞ BİR ALANI İFADE EDER. EDEBİYAT ALANINDA BU KÖK YUNAN EDEBİYATI VE ARDINDAN GELEN LATİN EDEBİYATIDIR. BATI MEDENİYETİ&amp;#8217;NİN TEMEL TAŞLARI İSE PLATON VE ARİSTO&amp;#8217;DUR.

Medhiye:Kasidenin ana bölümüdür. Kaside sunulan kişinin övgüsüne yer verilir. Bu bölümün kendine özgü kalıp anlatımları ve söz varlığı bulunmaktadır.

Fahriye:Kasidede şairlerin kendilerini övdükleri bölümdür. Genelde Medhiye bölümünden sonra gelir;ancak Divan şiirinda Fahriye denilince akla gelen ilk isim Nefi&amp;#8217;de olduğu gibi fahriye ile başlayan kasidelere de rastlamak mümkündür.

Tüm beyitleri cinaslı gazellere, tüm beyitlerinde ortak bir edebi sanata yer veren gazellere, kekeme, bebek dili ve gemici ağzıyla ya da başkasının diliyle yazılmış gazellere de yer verilmiştir.

YÜZLERİNDE OKURUM SAPSARI RÜYALARINI

ORTAÇAĞ&amp;#8217;DA BATILI FİLOZOFLAR VE BAZI İLAHİYATÇILARIN İLKÇAĞ ANTİK YUNAN VE LATİN MEDENİYETİNİN ESERLERİNE YÖNELMESİ VE BU MEDENİYETE DEĞER VERMESİ İLE BATI&amp;#8217;DA İLK ÖZGÜRLÜKÇÜ HAREKETLENME BAŞLAMIŞTI. BATI&amp;#8217;DA MEYDANA GELEN TEKNOLOJİK GELİŞMELER COĞRAFİ KEŞİFLER(AMERİKA&amp;#8217;NIN KEŞFİ) İÇ SAVAŞLAR, HAÇLI SEFERLERİ TOPLUMSAL OLARAK MADDİ REFAHIN ARTMASINA, DEREBEYLİKLERİN YIKILMASINA, BURJUVAZİNİN ORTAYA ÇIKMASINA, ŞEHİRLEŞMEYE, AVRUPA DİLLERİNİN GELİŞMESİNE SEBEP OLMUŞTU. HÜMANİZM-RÖNESANS-REFORM BÖYLE BİR ORTAMDA DOĞUP GELİŞMİŞTİ. ÖZELLİKLE MARTİN LUTHER&amp;#8217;İN LİDERLİĞİNDE; ZWİNGLİ VE JOHN CALVİN&amp;#8217;İN MÜCADELESİ DOĞRULTUSUNDA MEYDANA GELEN REFORM HAREKETİ İLE ÖZGÜR DÖNEM BAŞLAMIŞ VE KATOLİKLİĞE KARŞI PROTESTANLIK ORTAYA ÇIKMIŞTI. HER ÜÇ DEĞİŞİMDE BİRBİRİNİ DESTEKLEYEN VE BESLEYEN ÖĞELERDİ. HÜMANİZM VE RÖNESANS İSE İLK OLARAK DANTE, PETRARCA VE BOCCAİO&amp;#8217;NUN DÜŞÜNCELERİ DOĞRULTUSUNDA 14. YY&amp;#8217;DE İTALYA&amp;#8217;DA; 15 YY&amp;#8217;DE İSE DİĞER AVRUPA ÜLKELERİNDE VARLIK GÖSTERMİŞTİ. BU DEĞİŞİM SÜRECİ HER NE KADAR YENİLEŞME ANLAMINA GELSE DE; BÜSBÜTÜN ESKİNİN REDDİ ANLAMINA DA GELMEMEKTEYDİ. BÖYLE BİR ORTAMDA SANAT VE EDEBİYAT ALANINDA DA BİRÇOK DEĞİŞİM GERÇEKLEŞMİŞTİR.

Redd-i Matla:Matla beytinin bir dizesinin ya da tamamının gazelin son beytinde tekrar edilmesine denir.

CHARLES DİCKENS

REALİZM AKIMININ TEMSİLCİLERİ: