O aynadaki yüzünü değil, suya yansıyan yüzünü sever akşamları...

İsimsiz, asude,

<i><a rel="nofollow" target="_blank" href="http://www.edebiyatogretmeni.net/ahmet_hasim.htm">Ahmet Haşim </i>

yine akşam

Acılar gece çözülür.

Zulmet bizi çekmekte visale.

Belki usanç...

O gözlerindeki nili sükut-ı istifham

Ne varsa aşk ile bidar-ı ra'şe, ya naim,

Nukuş-ı encüm-i vahdetle işlenen bir tül

"Gelmeden Evvel, Geldin, Birlikte"

<i>Şimdiye kadar, hiçbir büyük şairin, sınırlı bir insan topluluğu dışında anlaşılmış olduğunun iddia edilemeyeceği düşüncesindeyiz. Abartmadan denilebilir ki, herkesin anlayabileceği şiir yalnız aşağı şairlerin işidir. İyi şiirlerin girişleri, tunç kaplı şehir kapıları gibi, sımsıkı kapalıdır; her el o kanatları itemez ve kapılar kimi zaman yüzyıllarca insanlara kapalı kalır.</i>

Bir aks-ı mülevvendir onunçün

O belde?

Bu kamer,

Her şeyden evvel şunu itiraf edelim ki, şiirde manadan ne kastedildiğini bilmiyoruz. ?Fikir? dedikleri bayağı mütalaalar yığını mı, hikaye mi, mazmun mu; ve?vuzuh? bunların adi idrake göre anlaşılması mı demektir? Şiir için bunları elzem addedenler, şiiri, tarih, felsefe, nutuk ve belagat gibi bir sürü söz sanatlarıyla karıştıranlar ve onu asıl çehre ve alaiminde seçip tanımayanlardır. Şiirin bu mahiyette telakki oluşunu, resim, musiki ve heykeltıraşi gibi sanatların kendilerine has ve münhasır fırça, boya, nota ve kalem gibi istimali güç bir hünere mütevakkıf vasıtalara malik bulunmalarına mukabil, şiirin bu gibi hususi vesaitten mahrum ve ifadesini konuşulan lisandan istiareye mecbur olmasındandır. Bundan dolayıdır ki, parmaklarının tutmasını bilmediği fırçaya ve gözlerinin okumasını bilmediği notaya karşı mütehaşşi ve hürmetkar olan naehiller kendi kullandıkları kelimelerden vücuda gelmiş gibi göründükleri şiiri alelade?lisan? mahiyetinde telakki ile sırf bu zaviye-i rüyetten bakarak başkaca hazırlıklı olmağa hiç lüzum görmeksizin, onu küstahane bir laübalilikle muhakeme etmek hakkını kendilerinde bulurlar.

Ve mai gölgeli bir beldeden cüda kalarak

Gecenin dallarında şimdi açan

"BİRLİKTE"

Canan ki gündüzleri gelmez

Dilde tenvim-i ıstırabı bilir

Yarı yoldan ziyade maha yakın."

Oklar gibi saplanmada kalbe,

Haşim'i anlayabilmek belki de, hayatını tanımamızla mümkündür. Çünkü bir şairin/yazarın eserini kişiliğinden ayrı düşünemeyiz. Yaşananlar nasıl ki kişilik üzerinde bir etksense eserler de kişilikten bir parça taşır ve yansıtır.

Durur menatık-ı duşize-yi tahayyülde;

Dolduran havzı ateşten bade...

Düşünürdüm ki, hangi gün, ne zaman,

Lerze-i istitar ü istiğna

Düştükçe semadan yere meh-tab...

Onların ruhu, şam-ı muğberden

Okuma, tetkik, düşünce. Nükteli sanatlı, ince söz. Nişanlar, belgeler. Sınırlı. Kullanma. İlgili, bilen. Dokundurma. Korkan, saygı ile karışık korkup çekinen. Bakış açısı. Aracılık eden, aracı. Doğma, doğuş. Nurlu, nurlanmış. Gözle görülür şeyler. Haller, duruşlar, vaziyetler. Açıklık, ibarede açıklık. Denge. Değiştirme, değişme.

BİR YAZ GECESI HATIRASI

Sen ve ben

Bildiğim, sen ve ben ve mai deniz

Geldin alam-ı kalbi teskine

<i>ŞİİR HAKKINDA BAZI DÜŞÜNCELER</i>

Dönmek mi? Ne mümkün geri dönmek,

Selim İleri / Radikal Kitap

Mehtab kemer taze belinde

"GELDİN"

Denizlerden

ŞİİR ÜZERİNE BAZI MÜLAHAZALAR

O belde

Eder üstünde daima aram;

Fakat bulunmayacak bir melaz-ı hulya mı?

"Tepkiler, öfkeler ve kinlerin öne çıktığı bir fikir dünyası içinde, artık yeni hiçbir eserin ortaya çıkamadığına zerre kadar şüphemiz olmamalıdır."

Bir gün

Bilmem... Yalnız

Bize bir zevk-i tahattur kaldı

Oluyorken sükut ü hüzne makar

M. Niyazi

<i>Şiirde her şeyden önce önemli olan kelimenin anlamı değil, cümledeki söyleniş değeridir. Şairin amacı, her kelimenin cümledeki yerini öteki kelimelerle ilgilerinden, gizemli birleşmelerinden doğacak tatlı, gizli, uçarı ya da sert sese göre belirlemek ve çeşit çeşit kelime ahenklerini, mısranın genel gidişine uydurarak dalgalı ve akıcı, karanlık ya da aydınlık, ağır ya da hızlı duygulara; kelimelerin anlamı üstünde, mısranın musiki dalgalanmalarından, sınırsız ve etkili bir anlatım bulmaktır.</i>

Ne de hüsnünde toplanan bu mesa,

Olmuş şeb-i sevda yine bi-hab

Canan gülüyor eski yerinde

"Ahmet Haşim'in ince, zarif, nükteli, sanatlı, işlenmiş, kadife gibi yumuşak ve açılmış çiçekler gibi olgun nesrini methetmek için ne söylense belki az gelir. Ekseriyetle pek zeki ve bazen de için için alaycı olan bu nesir hakikaten ne güzeldir! Ahmet Haşim bunlarla 'Bize Göre' hisler ve fikirler yazmıştı."

Şiirin evza ve harekatını taklide özenen sahteliğine ancak nesrin sarahat ve insicamını istiare eden gölgesiz bir şiirin hazin çıplaklığı erişebilir. Denilebilir ki şiir nesre kabil ve tahvil olmayan nazımdır.

Ve onların gözü eyler nücum-ı fecre itab

Akşamın ölgün

Lebinin surh-ı bizevali benim.

Ne bu akşamda bir gam-ı nermin

Bakışın benzemiyor mu'tade.

Tuyur-ı faniye-i alem-i tahayyül ü hab.

Melali anlamayan nesle aşina: değiliz.

Piyale, 1926

Mai bir akşam

Halbuki şair ne bir hakikat habercisi, ne bir belagatli insan, ne de bir vazı-ı kanundur. Şairin lisanı?nesir? gibi anlaşılmak için değil fakat duyulmak üzere vücut bulmuş, musiki ile söz arasında, sözden ziyade musikiye yakın mutavassıt bir lisandır. ?Nesir?de üslubun teşekkülü için zaruri olan anasırın hiçbiri şiir için mevzubahis olamaz. Şiir ile nesir, bu itibarla yekdiğeriyle nisbet ve alakası olmayan ayrı nizamlara tabi?, ayrı sahalarda ayrı ebad ve eşkal üzere yükselen ayrı iki mimaridir. ?Nesr?in mevlidi akıl ve mantık, ?şiir?in ise idrak mıntıkaları haricinde, esrar ve mechulatın geceleri içine gömülmüş yalnız münevver sularının ışıkları gah ve bigah afak-ı mahsusata akis iden kudsi ve isimsiz menbadır.

Haşim aydınlığı sevmez; ne kadar mükemmel bir varlık olursa olsun tamamıyla algılanan bir nesnenin değerini yitireceğini düşünür; muhayyilenin işin içine karışması için karanlık, flu bir dünya arzu etmektedir. İşte bundan dolayı da şöyle feryat ediyor; "Güller ki kamıştan daha nalan / Gün doğdu yazık arkalarında."

Hangi bir nehr-i dur ile mahdud?

Dalmış üstündeki kuşlar yada;

<i>Oysa <a rel="nofollow" target="_blank" href="http://www.edebiyatogretmeni.net/yazarlar.htm">şair, ne bir hakikat habercisi, ne bir belagatli insan, ne de bir kural koyucudur. Şiirin dili, nesir gibi anlaşılmak için değil, fakat duyulmak üzere vücut bulmuş, musiki ile söz arasında, sözden çok musikiye yakın, ortalama bir dildir. Nesirde üslubun oluşması için gerekli olan öğelerin hiçbiri şiir için söz konusu olamaz. Denilebilir ki, şiir, nesre çevrilemeyen nazımdır?</i>

Dolacak mıydı seslerin, bilmem

Sana yalnız bir ince taze kadın

Bana yalnızca eski bir budala

Ne varsa aid olan leyl-i hande-me'nusa,

Ben havz-ı hayalin sularında

Reng-i eşcar ü abı fersude,

Onların hüzn-i lal ü müştereki,

Ahmet Haşim'n poetikası bu dört mısra çerçevesinde...

Zavallılar kalacaklar esir-i ufk-ı türab.

<i>Her şeyden önce şunu itiraf edelim ki, şiirde anlam sözüyle ne demek istendiğini bilmiyoruz. Düşünce dedikleri bayağı görüşler yığını mı, <a rel="nofollow" target="_blank" href="http://www.edebiyatogretmeni.net/hikayeler.htm">hikaye mi, mazmun mu; ve açıklık, bunların adı kavrayışa göre anlaşılması mı demektir? Şiir için bunları gerekli sayanlar, şiiri, tarih, felsefe, nutuk ve belagat gibi bir sürü söz sanatlarıyla karıştıranlar ve onun asıl yüzünü seçip tanımayanlardır.</i>

Bir deneme türü olan Bize Göre'de, Ahmet Haşim kısa kısa konulara değinmiş. Bir çok konunun yer aldığı "Bize Göre" okunmaya değer. Türk Klasikleri arasında gösterilen bir eser.

Kadınlardan uzak durması, onları yeren deneme yazıları ise buna işaret edilebilir belki.

o havuzda hayatın çirkin yüzü yansıdığında mısalar dökülür Haşim'in kaleminden...

Bu sönen, gölgelenen dünyada!

Akşam

Olan bu mai deniz,

Olan hafi suların musiki-i nevmidi.

Ahmet HAŞİM

Mütemadi sükun u samtı arar.

Arzın bana ahçar u nebatı..."

Hepsi hemşiredir veya hud yar;

Bilsen

Gark olan ovalar

Ne de alam-ı fikre bir mersa:

Ağlar bugün, evvelki hayale...

O Belde

<i>Şiirde kimi bölümlerin belirsiz kalması bir yanlış ve bir kusur olmak şöyle dursun, tersine, şiirin güzelliği bakımından çok gereklidir.</i>

Bir eldir ufuklardan uzanmış,

Bizden daha evvel erişenler,

Kalbim

Ve bu akşamki lerzesiz, sessiz

Dalların zirvesindeyiz ancak,

Ve deniz

Hepsi benzer o yerde birbirine...

Topluyor bu-yi ruhunu guya.

Mülteci sanki sade ellerine

Gök yeşil, yer sarı, mercan dallar,

1926 tarihli bir yazısında, şairlerin ve muharrirlerin bu dünyadan çekildikten sonra anlaşılabileceklerine inandığını belirtiyor. Anlaşılmış mı?

Esen bu ince hava saçlarınla eğlensin.

Ağaçların seheri zirvesinde titreşiyor

Hepsinin gözlerinde hüznün var

Şafakta/Ahmet Haşim

Yarı yoldan ziyade yerden uzak.

Ne zaman

Ne kadar gamlı bu akşam vakti...

Yıldızlar onun guldür elinde..

Etmeden zehr-bad-ı fasl-ı elem

Hangi bir kıt'a-i muhayyelde?

Üstünde sema gizli bir örtü

Bu nefy ü hicre müebbed bu yerde mahkumuz...

O tehi saye zar-ı mesdude?

<i>Biz bu satırlarda, şiirde anlam ve açıklığın ne değerde şeyler olduğu üzerinde, kendi görüşlerimizi söylemekle yetineceğiz.</i>

Olan hafi suların aks-i şevk-i müttaridi

Tahattur

Uçmakta bu ateşli havada

Haşim için şiir havz-ı hayaldir...

Bu sefil iştiha, bu kirli nazar,

Sonra dalgın mesa, o hasta deniz

Sana aid lebimdeki buse,

Mütekasif menekşelerdir ki

yine akşam...

Gibi üstünde titreyen bu sema;

Melal-i hasret ü gurbetle ufk-ı şama bakan

Bende evtar-ı hüzn ü ilhamı

Girecektin o kalb-i mes'ude?

Akşam görünür havuz üzerinde,

Duran o namütenahi ziya denizlerine

Dönsek mi bu aşkın şafağından,

"Seyr eyledim eşkal-i hayatı

Bir büyük orman;

Kısa sayılabilecek bir ömürde Türk Edebiyatına şaheser niteliğinde yapıtlar bırakan Ahmet Haşim peşini bırakmayan amansız hastalığının tedavisi için Almanya'nın Frankfurt şehrine gitmiş ve yurda dönüşte oradaki izlenimleirini kaleme aldığı Frankurt Seyahatnamesi'ni tamamladıktan sonra 4 Haziran 1933 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yummuştur.

Ne sen,

Ve bu akşam ki eyliyor tehziz

Kadınlar orda güzel, ince, saf, leylidir,

Döker ervaha bir sükün-ı menam.

Yarı Yol/Ahmet Haşim

Bize Göre/Ahmet Haşim

Ne ben,

Semayı kaplayacak, şimdi, gazeler gibi nur

Gitsek mi ekaalim-i leyale?

Ey şebabın hayal-ı cavidi,

Gözler neler eyler, neler israb;

Gark olan eşcar,

Dudaklarındaki giryende buseler, yahud,

Şiirlerinde şairin akşam vaktine olan ilgisi dikkat çeker. Sıklıkla geçer akşam kelimesi. Sebebi kendisini çirkin bulması olarak açıklanır genelde.

"Ahmet Haşim de kaybolacak olanları kaleme getirmiş. Bir yaşam biçiminin değiştiğini görüyor. Üzüntüsünün sebebi bağnazlıktan kaynaklanmıyor. Eskinin şusu busu diye tutturmamış. Ama şehir hayatında, yeninin yaman bir görgüsüzlük olup çıkışına tanıklık ediyor, irkiliyor. Yeniye kucak açışlarımızın içtenliğine inanmıyor. Bugüne çığ gibi büyüyerek gelen hazımsızlığın ilk ve çok erken tespitleri...

Benim bir ormandı,

Haşim?in eşsiz düzyazılarını bugün kaç kişi okuyor?"

Bulamaz sende, bende bir ma'na,

A. Haşim

Ve onların sesi eyler «nihayet i işrab...

İşveyle, fısıltıyla, gülüşle,

Ve gölgelerinde revan

Arka kapak :

O kadar natüvan ki, ah, onlar,

Vefat yıldönümünde kendisini saygıyla yad ediyoruz.

"Nasıl istersen öyle dinle, bakın,

Sanki hicrana bir teselliydi

Eteklerinde deniz

Ne de durgun denizde bir muğber

Vuslat demi bir kuş gibi bi-tab...

Şu'le-i bi-ziya-yı hüzn-i kamer

<i>Kelime değişmeleri ve ahenk kaygıları arasında anlam kararırsa, ruh, ahengin tadıyla onun yerini doldurur. Zaten anlam, ahengin telkinlerinden başka nedir?</i>

O melul akşamın havası kadar

Düştüyse gönüller bu melale?

Bu gözlerinle, bu hüznünle sen ne dilbersin!

Dağıtırken sükutu bihude,

Bir Acem bahçesi, bir seccade,

Şairin son zamanlarını eşsiz anılarında yazan Abdülhak Şinasi Hisar , Kadıköyü?ndeki evinde yorgun, bezgin, çöküp gitmiş bir adamın portresini çizer. Haşim ellisine varmadan ölmüş. Yalnızca hastalık mıydı onu?tüketen?

Akşam Yine Toplandı Derinde

Buseyle kilitlenmiş ağızlar

Gelişin bir sükun-ı saridi...

Bir türlü çözemedim.

Şeceristan-ı kalb içinde revan

Bütün bizimçündür

<i>Kısaca <a rel="nofollow" target="_blank" href="http://www.edebiyatogretmeni.net/siirler.htm">şiir, çeşitli yorumlara elverişli bir genişlik ve kapsamda olmalıdır. Bir şiirin anlamı, başka bir anlam olmaya elverişli oldukça, her okuyan ona kendi hayatının da anlamını katar ve böylece şiir, şairlerle insanlar arasında ortak bir etkilenme dili olmak derecesini kazanır. En zengin, en derin ve en etkili şiir, herkesin istediği yolda anlayacağı ve bundan dolayı da sonsuz duyarlılıkları kapsayacak bir genişlikte olanıdır.</i>

Diyen bugünkü beşer,

Bir yalan yer midir veya mevcud

Ahmet Haşim

Bu altın gül...