Ama oyun biraz ilerleyince anlarız ki, bu insancıkların hepsi derin bir huzursuzluğun pençesindedir.

Daha genç bir subayken Selanik?teki İttihat Terakki Kongresi?nde bu fikrini dile getirdiği için dışlanmıştır. Cemiyet onu öldürmek için tetikçiler göndermiştir.

Okuma konusu açıldığı zaman çok sık duyduğumuz bir yakınma vardır:? İyi ama vakit yok ki birader! Gazete bile okuyamıyorum.?

Her akşam televizyon ekranında dinlediğimiz kur, makas, faiz, para kurulu formüllerinin ulaşamayacağı derinlikteki bir yara bu.

İsrail Cumhurbaşkanı tecavüzden hüküm giydi.

Aristokrat bir aileden gelmemesine, yoksul ve yetim bir çocuk olmasına rağmen azmiyle yabancı dil öğrenmiş, zevklerini ve kültürünü en üst seviyeye çıkarmıştır.

Diline hakim olamadığı için.

Bellerine hakim olamadıkları için.

Yaşamı imbikten süzerek size yeniden sevdiren bir büyüdür bu. Sayfa:257

Büyük değişimin sancılarıyla kıvranan ve ne olduğunu bir türlü anlayamayan huzursuz insanlar. Yerleşik değerlerin çöktüğü ama bir türlü yeni değerler sistemine geçemeyen insanların iki cami arasında binamaz kalmış hali.

Neden?

Ağacın altına oturup bir yıl kıpırdamadan durabilen insanlar, denizin sunduğu eşsiz zenginlik kaynaklarına sırtını dönüyor.

Zülfü Livaneli

Enver Paşa ne kadar hamasi, hesapsız kitapsız ve savaş yanlısı ise Gazi o kadar gerçekçi, soğukkanlı ve barışçı bir hesap adamıdır.

Livaneli?nin son kitabı?Sanat Uzun, Hayat Kısa? dan sevdiğim bir bölüm;

Onlarla dertlenir, onlarla sevinir, onlarla kıskanırsınız. Belki de tanımakta olduğunuz kişileri, her gün önünden geçtiğiniz dükkanları gizemli bir dünya da yeniden var eder ve siz bundan büyük bir tat alırsınız.

Diktatör değildir. Sultan ve halife olma tekliflerini elinin tersiyle itmiştir.

Kitaplar da öyle değil mi?

O andan itibaren kitabın küf kokusu da bir alışkanlık olur sizin için; her ülke kağıdının değişik kokusunu içinize çekersiniz.

Samimi olarak bir demokrasi aşığıdır. Yoksa bütün gücü elinde tutarken bir muhalefet partisi yaratmak için girdiği onca zahmete ne gerek vardı? O?nu kim zorlayabilirdi?

Durup durup ağlama krizlerine giren kadınlar, ölesiye sarhoş bir doktor, ona umutsuzca sevdalanmış bir genç kız, ölümü bekleyen bir ihtiyar... Hepsi de huzursuz ve her an isteri krizlerine açık bir kırılganlıkta yaşamaktadır ama dış görünüşte bunu fark etmeye imkan yoktur.

Aleviliğin temel inancı bugünlerde dillerde dolaşıyor: Eline, beline, diline hakim olmak.

Gazi?nin en önemli ilkelerinden birisi de?askerin siyasete karışmaması?dır.

Safahat?taki dizeleriyle içimizi titreten büyük şair, İstiklal Marşı sayesinde, bu ülkenin geleceğindeki bütün kuşaklarla buluştu, hem de sonsuza kadar?

İhtilale, yani büyük değişime akan bir toplumdaki derin huzursuzluktur bu.

Roman kahramanlarını, hep şişeden çıkmayı bekleyen cinler gibi düşünmüşümdür. Oradadırlar, sizi beklemektedirler, şişeyi okşadığınız da çıkıp geleceklerdir. Çağırmadığınız zaman ise yokturlar, şişe alelade bir şişe olarak durur.

Zülfü LİVANELİ

21. yüzyıl başında tabuların gücünü yitirdiği, önyargıların yıkıldığı Türkiye?de Mehmet Akif?i büyük ve içten bir saygıyla anmalıyız.

Ama bir kez elinize alıp okumaya görün; o cansız sayfalardan süzülen ruhlar, ete kemiğe bürünür, capcanlı görünürler size.

İşin bir başka yönü de şairlere düşmanlığın yıllar hatta yüzyıllar boyunca devam ettirilmesi. Pir Sultan Abdal?ın 16. yüzyılda idam edilmiş olması yetmiyor, 20. yüzyıl sonlarında da eserleri yasaklanmaya çalışılıyor. Onun adına yapılan kutlamalara katılan aydınlar, gözü dönmüş fanatik canilerce öldürülüyor. Kimileri hala Nazım?a düşman, kimileri Akif?e?

Oysa ayrı dünya görüşlerini savunsalar da namuslu, yürekli şairler bunlar. Birçokları gibi iktidardan teşvik bekleyeceklerine, düşüncelerini olduğu gibi söyleyip, bu uğurda gelen her türlü cefayı göğüslemişler. Nazım Hikmet bir şiirinde Mehmet Akif için?Akif büyük adam, inanmış adam!? diye yazar.

ATATÜRK'Ü SEVMEK VE ANLAMAK AYNI ŞEY DEĞİL

İki ay önce Çek Cumhurbaşkanı kameralar önünde elini uzattı, bir kalem aşırıp cebine koydu. Hırsızlıktan başka hiçbir şeyle açıklanamayacak bir durum.

Demokrat kimliği ile dikkatleri çeken yazarın duygu ve düşünce aktarımı konusundaki inceliği takdire şayan.

Ama aynı koşullar Batı insanları için de geçerli. Onlar da en az bizim kadar yorucu bir tempoda çalışıyorlar. Nasıl oluyor da o ülkelerde birçok kitabın satışı milyonlara ulaşabiliyor?

Arnold Toynbee, onun bu özelliğini İngiliz hükümetine yazdığı raporda, biraz da hayretle belirtmiştir.

Kim ne derse desin, hangi yıkıcı propaganda yapılırsa yapılsın, bu ülkede Gazi Mustafa Kemal?i seven milyonlarca insan var ve hiçbir kuvvet bu sevgiyi onların kalbinden söküp atmaya yetmeyecek.

Bu iddia, küçük bir gazete yazısına sığmayacağı için üzerinde düşünmek amacıyla sadece satır başları vereyim:

Kısacası bizim buralar şairler bakımından hiç de tekin topraklar değildir.?Kendi diliyle Hakk?ın belasına uğradığı? varsayılan Nefi?nin idamından, ?Darağacı ağlar Pir Sultan deyu? ağıdının yakıldığı Pir Sultan Abdal?a kadar, eceliyle ölme mutluluğuna kavuşamamış şairimiz çoktur bizim.

Savaştığı ülkeleri bile incitecek bir söz çıkmamıştır ağzından.

Bir de bugüne bakın.

Sararmalar, eski ve çok sevilen bir dostun saçlarına düşen ak gibidir.

?Eğer vatan savunması için şart değilse her savaş bir cinayettir? diyen tek komutandır.

Üç-Beş Kitap;

Bir Zülfü Livaneli hayranı olarak teşekkür ediyorum büşra...

Bu durum bana Ege?deki zeytin yetiştiricilerini hatırlatıyor:Dünyanın en zor yetişen ağaçlarından biri olan zeytinin meyvesini bir yıl bekleyen köylüler, gözlerinin önünde uzanan engin denizden yararlanmayı düşünmüyorlar.

Mücadelesini bir sivil siyasetçi olarak yapmıştır.

Bir ülkenin ruhunu yaraladığınız zaman, ekonominin ve siyasetin bu yarayı iyileştirmesi çok zor oluyor.

Nihai amacın barış olduğunu hiçbir zaman aklından çıkarmamıştır.

Her gün şık davetlerde, pahalı giysilerle boy gösteren zenginleri ve şampanyalı davetleri izlemekten yorgun düşüyoruz.

En çokta bu anlarda kırıcı olmuyor muyuz ki? Sözün tadı acımsı bir hal aldıkça, daha da çirkinleşmiyor mu insan?

Leyla'nın Evi'ni okumuştum geçen yıl. Gayet akıcı ve öğreticiydi. Tavsiye ederim gerçekten.

O sizi sevdiği için siz de onu seviyorsunuz.

Atatürk?ü sevenler onun?Yurtta barış, dünyada barış? sözünü tekrar tekrar düşünmeli ve özellikle bugünün koşullarında?Yurtta barış?ın ne anlama geldiği üzerinde kafa yormalıdır.

Atatürk?ü sevmek ve anlamak aynı şey değil.

Gazetelerde sık sık Türkiye ekonomisinin ne kadar büyüdüğünü, bir kesimdeki zenginliğin arttığını, halkın nasıl alış veriş merkezlerine hücum ettiğini, dünyanın en lüks lokantalarının ardı ardına İstanbul?a geldiğini okuyoruz.

Bir yazısını paylaşmak istiyorum...

Ruhu şad olsun.

Ama onu sevmenin yanısıra daha çok anlamaya, Atatürk istismarcılarına kanmamaya ve onun fikirlerine doğrudan doğruya ulaşmaya çalışın.

Kitabı Okşayınca,

Zülfü Livaneli'yi hem sanatçı olarak hemde kişilik olarak çok beğendiğim birisidir. Eserlerini beğenerek dinler, okurum.

Danimarkalı yönetmen Lars Von Trier, Cannes Film Festivali?nde Hitler?e ilan-ı aşk etti. Böylece artık dünyada Neo-Nazi?ler dışında hiç kimse tarafından saygı ve sevgi görmemeyi garantiledi.

Atatürk milliyetçiliği ile Enver Paşa milliyetçiliği arasındaki fark çok önemlidir.

Koskoca Cumhurbaşkanı, üzerine onca kamera dikilmişken, ışıklar ve objektifler altında niye yapar bunu?

Eline hakim olamadığı için.

evt mutluluk filmi romana uygun çekilmemiş. çok farklılıklar var. romandaki havayı vereymo malesef. zülfü livaneli filmi kendi çekmesine rağmen konuyu tam anlamıyla verememiş

Bill Clinton tarihe Monica skandalıyla geçti.

Belki de bu yüzden kahvehanelerimiz milyonlarca kitap düşmanıyla dolu. Belki de bu yüzden İslam dini?Oku!? emriyle başlıyor, ama din kuralları bile insanlarımıza okutmayı başaramıyor. (Sayfa:87)

Elbette O?nu hem seven, hem anlayan insanlar var ama bazen Atatürk?ün sevildiği kadar anlaşılmadığı düşüncesi oluşuyor bende.

Namuslu, dürüst, yurtsever, inançlı, doğru bildiğini söyleyen, çıkar ilişkilerine bulaşmayan, düşüncelerinden ödün vereceğine ölümü seçebilen bir fikir adamı, bir büyük şair. Türk edebiyatı böyle büyük bir kişiliğe sahip olmakla ne kadar övünse az.

Livaneli'nin son yapıtı?Sanat Uzun, Hayat Kısa?dan, Mehmet Akif Ersoy için birkaç alıntıya yer vermek istiyorum.

Cumhuriyet?i korumak ve kollamak için sadece?yeni Cumhuriyet insanı?nı oluşturacak kültüre ve eğitime inanmıştır.

Yaşı müsait olanlar hatırlar: 1981?de Kenan Evren?Atatürk Yüz Yaşında? kampanyası yaparken, bu sevgi ve coşku yoktu.

Atatürk rejimi karşıtlarıyla bu büyük buluşma, bir çelişki gibi görünüyor ama değil. Tam tersine bir büyük uzlaşma.

Bizim insanımızsa Hitit döneminden beri büyük bir sabır ve tevekkülle bıraktığınız yerde oturuyor. Ağrı?dan otobüse binip İstanbul?a gidiyor ve günler geceler boyu yola bakıyor. Hastane kapısında üç gün bekliyor da aklına bir gazeteye bakmak gelmiyor. Toprağa çömelmiş bir Hitit heykeli gibi kıpırdamadan duruyor.

Teknoloji, koşullar, bölgeler, soylar soplar değişiyor ama insanın bu üç temel yasağı değişmiyor ve durmadan da ihlal ediliyor.

Türkerin eski dini olan Mani inancında?Vücudun üç mührü? deniliyor bunlara.

Hayvan kesilirken bakamaz, kesilen bir ağaca ya da ölen atına ağlar.

"İnsan küçük düştüğünü hissedip kendini korumaya girişince, karşısındaki hiç aklına gelmiyor ve dünyanın en zalim yaratığı kesilebiliyor."

Ve için için kanıyor.

Çünkü hepsi insan.

Yaz bahçelerindeki beyaz giysili insanlar; piyano konserleri, yemekler, fıkralar ve entelektüel tartışmalarla vakit geçirirler.

Batı ülkelerini görmüş olan herkes bu sorunun cevabını kolayca verebilir. İnsanlar yolda okuyorlar. Metroda, otobüste, elinde kitap, gazete ya da dergi olmayan tek bir kişi bile göremiyorsunuz. Tren ve uçak yolculuklarına herkes bir ya da birkaç kitapla çıkıyor. Otobüs duraklarında beklerken dergilere göz atıyorlar. Tatile gittikleri zaman bavullarına mutlaka birkaç kitap koyuyorlar. Plajda güneşlenirken ya da yeşillikler arasında şezlongda dinlenirken kitap okuyorlar.

Büyük şairimiz Nazım Hikmet yıllarca tabu olarak görülmüş ve kendisine yapılan zulüm bir yana, şiirini okuyanların ocağı söndürülmüştür. Mehmet Akif rejime muhalif bir şair oluşunun bedelini vatanından ayrı kalarak ödemiştir. Üç mısralık şiir yüzünden 7,5 yıl hapis cezasına çarptırılanlar mı istersiniz, linç girişimine maruz kalanlar mı?

Anlaşıldı ki bu yazı sonlanmayacak çünkü onun özelliklerini saymakla bitiremiyorum.

Dominik Strauss-Kahn, IMF başkanlığını ve çok güçlü olan Fransa Cumhurbaşkanlığı olasılığını bir otel odasındaki kaçamak yüzünden mahvetti.

Ve şairlerimizle dövüşmekten vazgeçmeliyiz.(Sayfa:90)

Doğa böyle!

Ne yazık ki Türkiye şairleriyle dövüşen bir ülkedir. Belki de şiirin etki gücünün yüksek oluşundan gelmektedir bu; ama ortaya çıkan görüntü hoş değil

Selüloz katmanlarının arasından fışkıran yakıcı hayatlar, sizi de birlikte sürükler. Lafcadio olursunuz, Raskolnikov, Bovary, Meryemce, Anna Karenina, Lacombe Lucien, Goriot, Jean Valjean, Buendia gibi duyumsarsınız kendinizi.

Romanlarından 'Mutluluk ' ve 'Leylanın Evi 'ni okudum. ikiside güzel eserdi birinin flimi çekilmişti, diğeride tiyatro sahnesinde gösterime girmişti. İnşallah santçı olduklarını söyleyen kişiler onu örnek alırlar, böyle sanatçılara ihtiyacımız var...

Okumaya dair Livaneli?nin?Sanat Uzun, Hayat Kısa? kitabından bir alıntı yapmak istiyorum.

Bir Kedi, Bir Adam, Bir Ölüm

İlk bakışta doğru gibi geliyor değil mi? Sabah alelacele evden fırlayıp işe giden insanlar, iş dönüşü yorgun argın eve geliyorlar ve yemek telaşından sonra çeşitli televizyon kanalları karşısında yarı uykulu bir mahmurluğa gömülüyorlar.

O her zaman?askerin siyasete müdahelesi?nin imparatorluğu batıracağını söylemiş ve dediği de çıkmıştır.

Birbirine yapışık durumda bekleyen binlerce, yüz binlerce sayfa cansızdır, kupkurudur. Önce havayla en çok temas eden kenar bölümleri sararır, sonra bu sararma içlere doğru yayılır. Raflarda süs olmaktan başka bir işe yaramazlar.

Çünkü darbeciler o büyük adamın heykelinin arkasına saklanarak halka karşı suç işliyorlardı.

Bir 10 Kasım gününde büyük devrimciyi sevgiyle, saygıyla anarken bir noktaya dikkat çekmek istiyorum.

Hayatında bir tek kuruş haram paraya tenezzül etmemiştir. Yolsuzlukların ayyuka çıktığı çöküş yıllarında da, yeni bir devlet kurduğu dönemde de paraya-pula metelik vermemiştir.

Erkeklerin ise sık sık aklı başından uçup gidiyor.

Halkı için istediği de budur.

Türkiye?de de ekonomik krizlerden daha yoğun olarak yaşanan kriz bence bu. Amacını yitirmiş, hayallerini tüketmiş ve yarınına umutla bakamayan bir toplum.

Şairlerle dövüşmek

Barışa, demokrasiye, kültüre değer veren, duygulu, incelmiş zevklere sahip, hümanist bir aydındır.

Dünyanın en yakışıklı adamlarından birisi olan aktör Hugh Grant, çirkin bir fahişeyle basılıp hapse atıldı.

Onu kaybettiğimiz günün yıldönümünde benim aciz fikirlerime değer veren gençlere bir tek şey söylemek istiyorum:

Ve insan zaaflarla dolu bir yaratık.

Beni en çok bu durum korkutuyor biliyor musunuz!

Sık sık gözyaşı döken, kibarlığı asla elden bırakmayan, küfretmeyen, en ağır lafı?Şaşarım senin akl-ı perişanına? olan medeni bir İNSAN?dır.

Namuslu, ilkeli, yüksek ahlak ve merhamet sahibi bir insandır.

Ama bu durumda herhalde?insanoğlu? demek daha doğru. Çünkü insan kızları bu kadar çok risk almıyor.

Hangi partiye, hangi görüşe, hangi bölgeye ait olusanız olun; unutmayın ki bu ülkede başı dik yaşamakta oluşumuzu, tarihin en büyük insanlarından birisi olan Gazi Mustafa Kemal?e borçluyuz.

İslam konusunda hutbe verecek kadar bilgili olmasına ve mesela Yalova?daki evinde başucunda Kuran bulunmasına rağmen hiçbir zaman din sömürücülüğü yapmamıştır.

Tam tersine Atatürk sevgisi gittikçe büyüyor, halka, gençliğe daha çok yayılıyor.

Sık sık Anton Çehov gelir aklıma; büyük Çehov! Onun dahice örülmüş oyunlarında da her şey olağan gibidir. Gündelik yaşam, tembel bir nehir gibi ağır ağır akmakta ve insanlar kendilerini nehrin akıntılarına bırakmaktadır.

Taşlar yerinden oynamış ve insan ruhları onulmaz biçimde yaralanmıştır.

Büyük sanatçıları iyi tanıyor insanlar. Hiç görmeseler, karşılaşmasalar, onun zamanında yaşamasalar bile kişiliklerini çok iyi biliyorlar. Akif?in kişiliği de iyi bilinenlerden.

Rahatlıkla söyleyebilirim ki ben Türkiye?de Atatürk sevgisinin bu kadar yükseldiği hiçbir dönem görmedim.

Parlak bir yönetmen, Cannes Festivali?ndeki basın toplantısında kameralar önünde niye intihar etti dersiniz.?

İç huzursuzluğu anlayabilmek için Çehov çapında dahi bir yazarın, insan ruhlarını, sandıktan çıkarılmış gizli bir çeyiz bohçası gibi kat kat açması gerekmektedir.

Dışardan baktığınızda mutlu bir hayat. Ama içte derin bir huzursuzluk mutsuzluk, güvensizlik var.