Ekolojinin sözcük olarak Yunanca olan oikos kelimesinden türediği şeklinde bazı değerlendirmeler vardır. Fakat Murray Bookchin, ekolojinin kökeninin bu şekilde ele alınmasına şiddetle karşı çıkar. Tam tersine ekolojinin yeni kullanılan, icat edilen bir kavram olduğunu söyler. Haackel?den beri ekoloji terimi şehirlerin, sağlığın, aklın ekolojilerini içerecek şekilde genişletilir. Ekolojinin daha sık gündeme gelmesi 1950?liler sonrasıdır. Bu dönem kapitalist modernitenin ürünü 2. dünya savaşının toplumsal ve ekolojik yıkımının en fazla tartışıldığı yıllardır. 1960?1970 yılları arası ise 150 yıllık devletçi sosyalist gelenek eleştirilmekte ve tahakküm, iktidar konuları tartışılmaktadır. Bu yeni tartışmaların ortamında doğaya dönük egemenlikli yaklaşımlar da sorgulanmaya başlamıştır. 1960?lı yılların ortasından itibaren ekolojinin toplumsal yönü vurgulanır ve bir dünya görüşü olarak ele alınmaya başlar. Bu şekilde ekolojinin eski dar anlamından kurtulup toplumsal, radikal bir içeriğe kavuşturulmasında önemli bir adım atılmıştır. Bu önemli bir gelişimi ifade etmektedir. Bu nedenle ekoloji derken?toplumsal ekoloji? kastedilmektedir. Ekolojinin toplumsal nitelikli olarak ele alınması doğru bir ekoloji tanımının gelişmesini sağlamıştır. Ekolojik sorunların bir toplumsal sorun olduğuna ilk vurgu yapanlar toplumsal anarşistler olmuştur. Toplumsal ekoloji geliştirilmeden doğal ekolojinin pek fazla anlam ifade etmeyeceği açıktır. Doğa- toplum ilişkileri toplumsal olarak ele alınırsa doğru bir inceleme, algılama gerçekleşebilir.

Ekoloji terimi ilk kez Darwin?in yandaşı zoolog Ernst Haackel (1834-1919) tarafından 1870 yıllında kullanılmıştır. Ekoloji sözcüğünün ilk kullanıldığı dönemde sanayi devrimi yaşanmakta ve kapitalizm tüm dünyaya el atmaktadır. Haackel ekolojiyi; bitkiler ve hayvanların inorganik çevreleriyle karşılıklı ilişkilerini inceleyen biyolojinin bir alt dalı olarak tanımlar. O, daha çok bitki ekolojisi üzerine yoğunlaşır. Ekolojinin bu ilk kullanım alanı ve anlamı dardır. Bugün ekoloji, kendi başına bir bilim olarak ele alınmaktadır. Diğer bilimlerin merkezinde ve işbirliği içerisinde tüm toplumsal ve ekolojik sorunlara çözüm gücü olabilecek bir özelliğe sahiptir. Darwin?in evrim kuramı ekolojinin gelişmesine esin kaynağı olmuştur. Bu nokta da evrimci anlayışlarla ekoloji arasında yakın bir ilişki olması anlaşılır bir husustur.

Ekoloji sözcüğünün doğru kullanılması ya da kullanılmaması ne demektir? Ekolojiye, çevre bilimi demek yetersiz, yanılgılı bir yaklaşımdır. Oysa ekoloji ve çevrecilik birbirinden tamamen farklı anlamlar içeriyor. Ekolojinin kendisi toplumsal içerikli bir kavramdır. Ekoloji, sadece çevre bilimi demek değildir. Ekolojinin yaygın yanlış kullanımı olan?çevrebilim? şeklinde ele alınmasını ortadan kaldırmak için artık Türkçe çevirilerde bile ekoloji kelimesi olduğu gibi kullanılmaya başlanmıştır.

Ekoloji salt bir çevre koruma bilinci değildir ve salt çevrecilikle sınırlandırılamaz. Ekoloji ile çevrecilik olgularını ayrıştırmak gerekiyor. Ekoloji kavramını doğru kullanmak için bu husus önemlidir. Bu nedenle ekoloji konusu incelenirken en başta çevreciliğin ne olduğu ve doğru bir tanıma kavuşturulmasına ihtiyaç vardır. Çevrecilik?kirlenme? boyutuyla öne çıkardığı sorunları çevre sorunları olarak teknik bir düzeyde ele alarak çözmeye çalışır. Temel sorunlara inilmeden kirlenmeyi azaltacak teknik gelişmelere bel bağlamaktadır. Çevrecilik kirlilikten, yani sonuçlardan hareket etmektedir. Ekoloji ise insan- doğa ilişkisini bütünlük içerisinde kavrayan daha geniş kapsamlı bir yaklaşım içerir. Önemli olan ekolojik sorunları açığa çıkartan toplumsal sistemin sorgulanmasıdır. Çevrecilik bir nevi doğa mühendisliğidir; insan merkezli bir bakışın ürünüdür. Ekonomik bir kaygı ile hareket eder. Bilinçsizce tüketilen kaynaklardan gelecek kuşakların mahrum olacağı kaygısını taşır. Bir anlamda sanayileşmenin olumsuz sonuçlarını azaltacak teknik gelişmenin peşindeler. Çevreci hareketler, sanayileşmenin gelişmeye başladığı 19 yy. a kadar götürülebilir. Ama asıl çevrecilik 1950 yıllardan sonra yeni keşfedilen çevre krizi ortamında ortaya çıkmıştır. Kapitalizmin dünyayı sınırsız sömürmesinden kaynaklı dev boyutlara varan sanayileşmenin hava, toprak, sulara zarar vermesinin eleştirisiyle gelişir. Çevrecilik, sadece çevre kirliliği ile ilgili bir yaklaşıma sahiptir. Ve günümüzde çevre sorunlarına karşı en hakim olan yaklaşımın çevrecilik olduğu bir gerçekliktir.

Başlıca tanınmış çevre hareketlerinden biri olan Greenpeace, ilk olarak 1971?de Kanada da kurulmuştur. Bugün 2 milyon üzerinde aktivisti vardır. Çevrecilik; hiyerarşi ve tahakküm kavramlarını göz önünde bulundurmaz. Çevreciliğin hava-su kirliliği, zehirli artıklar, gıdaların kimyasallaşması, kentsel büyümenin sınırlandırılması, nükleer santrallere karşı vb. sorunların üzerindeki yoğunlaşmaları desteklenmelidir. Fakat bu tür yaklaşımlar tek başına ekolojik sorunların çözümünü getirmez. Çevrecilik bu açılardan sorunun toplumsal kökeni ve çözümüne ilişkin yetersizdir. Çevreci hareketler bu anlamda reformist olarak tanımlanabilirler. Çevreci hareketlerin çevre krizinin toplumsal nedenlerine yoğunlaşmaları, sistem eleştirilerini keskinleştirmeleri, düşünce ve etkinliklerini radikalleştirmeleri gerekmektedir.

Ekoloji en temelde doğanın hiyerarşik bir bakışla yorumlanabileceği görüşüne karşı çıkar. Günümüze hakim olan doğaya hükmetmek, sömürmek ve değersizleştirme yaklaşımlarını ortadan kaldırarak; doğal toplumun doğaya saygılı, canlı ve kutsal gören yaklaşımını insan topluluklarında yeniden geliştirmeyi esas alır. Artık doğanın kirletilmesi, hırpalanması, kötü muameleye maruz kalmasına son vermek ister. İnsan toplumu ne doğanın üstünde ne de altındadır. Doğayla birlikte, karşılıklı bir bağ içinde, uyumlu ve ahenkli bir yaşamı ele almak istemektedir.

Ekoloji; toplum ile doğa arasındaki ilişkiyi inceleyen bilimdir, bir dünya görüşüdür, en temel ideolojik bilinçlerden biridir. Ekoloji, toplumun nasıl doğa içerisinden çıkıp geliştiğini gösterirken aynı zamanda toplumun geçirdiği farklılaşma ve gelişmeyi de göstermektedir. Yine mevcut toplumsal sistemin doğaya nasıl ters düştüğünü köklü inceleyerek ekolojik sorunların kaynağını tespit etmeye çalışır. Öte yandan mevcut toplumsal sistemin doğa ile arasındaki yabancılaşma ve kopukluğun aşılması için çözüm üretir, düzeltici çabaları geliştirmeyi hedefler. Bu tanımdan anlaşıldığı gibi ekolojinin konusu sadece bitki, hayvan değil, insan- doğa ilişkileridir. Ekoloji tanımımızı şu şekilde de yapabiliriz. Ekoloji doğayla dostluktur, doğaya saygıdır, evrimsel yaşam sürecini diyalektik kavramaktır, doğanın zedelenmemiş işleyişinin öğretisidir.

Ekoloji ve çevrecilik olgusu

Ekoloji Kavramı ve Çevrebilimcilik yanılgısı

Toplum ve çevrenin birbirleri üzerinde etkilerinin olduğu bilimsel bir tespittir. Günümüzde toplum ve doğa ilişkisini incelemeye büyük bir ilgi gelişiyor. Ekolojiye olan bu ilginin giderek yoğunlaşmasında çevre krizinin açığa çıkması belirleyici rol oynamıştır. Çünkü kapitalist- modernist sistemin çevre üzerinde olumsuz, yıkıcı etkisi artık görülmeye başlandı. Sorunun ilk kez?çevre krizi? olarak tanımlanması 2. dünya savaşı sonrasına tekabül eder. Bu durum doğa ve toplum ilişkisinin incelenmesine giderek odaklanmayı beraberinde getirir.