1. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı döneminde nitelikli insan gücünü oluşturanların bir bölümü savaşlar sırasında ölmüş, bir bölümünü oluşturan Ermeni ve Rumlar ülkeden ayrılmıştı. Bu nedenle nitelikli işgücüne olan gereksinim artmıştı.

İşçi-emekçi sınıfın geçmişten buyana sürdürdüğü; hak, emek ve insanca yaşam mücadelesini tanımak ve anlamak için; özetle SENDİKAL MÜCADELE TARİHİ

Kamu çalışanları sendikalarına sahip çıkarak mühürleri söktü. 15.01.1992 tarihinde Ankara?da, 26.01.1992 tarihinde İstanbul?da grevli, toplu sözleşmeli sendika talebiyle ilk yasal mitingler düzenlendi. 21 Aralık 1992?de Başbakanlığa tüm ülke kamu emekçilerinin katılımı ile yürüyüş gerçekleştirildi.

13 Mayıs 1992 tarihinde ücret yetersizliğini ve tek yanlı belirlemeleri protesto amacıyla bordro yakma eylemi yapıldı. Kamu çalışanlarının hak arayışı ve demokrasi mücadelesi yetkililer tarafından baskı, sürgün ve cezalarla karşılansa da bu mücadeleler sürecinde Uluslararası Çalışma Örgütü?nün 87 ve 151 sayılı sözleşmeleri TBMM?nde onaylandı. 15 Haziran 1993?te bölge mitingleri, 27 Haziran 1993?te beş koldan Ankara yürüyüşü organize edildi.

12 Eylül 1980 askeri darbesi ile toplumun diğer emekçi ve sistemin muhalif kesimleri gibi kamu emekçileri de ekonomik, sosyal ve siyasal hak kayıplarına uğratılmış, zora, şiddete ve sindirmeye dayalı baskı altında tutularak örgütsüzleştirme politikalarına maruz kalmışlardır.

1976?da HAK-İŞ ve 1979?da MİSK?in kuruluşu gerçekleşirken DİSK, DGM?lerin kuruluşu girişimine karşı etkili bir direniş gösterdiği 1976?dan başlayarak 1 Mayıs?larda yüzbinleri bir araya getirmiştir.

KAMU SEKTÖRÜNDE SENDİKAL MÜCADELE VE KAMU EMEKÇİLERİ

12 Mart 1971 darbesinin ardından, 20.09.1971 tarihli Anayasa değişikliği ile Anayasanın 46. maddesindeki?çalışanlar? ibaresi yerine?işçiler? ibaresinin konulmasıyla ve 119. maddesinin de?memurlar? siyasi partilere ve sendikalara üye olamazlar? biçiminde değiştirilmesiyle memurların sendikalaşma hakkı ortadan kaldırılmıştır. Anayasanın geçici 16,. maddesiyle de daha önce kurulmuş olan memur sendikalarının faaliyetlerinin sona erdirildiği hükme bağlanmıştır.

TÜRKİYE?DE SENDİKAL MÜCADELE TARİHİ

SENDİKALARIN KURULMASI

Kamu emekçileri 1987 yılından itibaren mesleki örgütlenmelerde sendikalaşmayı tartışmaya başladılar. Bunun için Sendika Yürütme Komisyonları oluşturdular. SYK?ların önderliğinde telgraf çekme eylemleri, yemek boykotları, kitlesel basın açıklamaları, paneller, kapalı salon toplantıları gibi etkinliklerde bulundular. Bu dönemde nasıl bir sendika sorusunda yanıtlanmaya çalışıldı. Genel yönelim, işkolu temelinde örgütlenmiş, grevli-toplu sözleşmeli sendika oldu.

Kamu emekçilerinin KÇSP ve Eşgüdüm Komitesi etrafında kümelenmiş olan sendikaları bir yandan birlik görüşmelerini yürütür ve aynı işkolunda örgütlü sendikalarını birleştirirken, öte yandan da 08.12.1995?te KESK?i kurdular. Kamu emekçilerinin toplu pazarlık ve grev haklarını tanımak istemeyen ve sendikaların bağımsız, fiili ve meşru gelişimini kabul edemeyen siyasal iktidar ve yönetenler, sendikaları denetim altına almaya dönük yasa tasarısını 1998 Mart?ında TBMM gündemine getirdiler.

Pek çok sendikayı bünyesinde toplayan KÇSP, bir çok fiili ve meşru eylemden sonra 3 Temmuz 1991?de %18?lik zamlara karşı fiili yürüyüş gerçekleştirdi. Kamu emekçilerinin mücadele çizgisi giderek güçlenmeye başladı. Bunun üzerine 14.09.1991 tarihinde EĞİT-SEN genel merkezi valilik tarafından mühürlendi.

DÜNYADA SENDİKAL MÜCADELE:

Söz konusu dönemde oldukça cılız ve etkisiz olan memur sendikaları içinde TÖS ve T. İLK-SEN 15-19 Aralık 1969?da gerçekleştirdikleri 4 günlük?genel öğretmen boykotu? ile dikkati çekmektedir. 160 bin civarında öğretmenin çalıştığı 1969 Türkiye?sinde 110 bin civarında öğretmenin katıldığı bu boykot, işçi sınıfı tarihinin önemli grevlerinden biri olarak?meşru mücadele? anlayışının oluşmasında kritik bir rol oynamıştır.

SENDİKAL MÜCADELE TARİHİNE kısaca bir göz atalım.

Türkiye Cumhuriyetinin kuruluş dönemlerinden başlayarak devletin?memur? statüsünde çalışanlara tanıdığı ayrıcalıklı durum ve 1950?lere kadar devletin memurlara sağladığı olanaklarla birlikte memurlar devletle özdeşleşmişti.

Ancak, bunların yapı ve işleyişlerinde özellikle 1990?larda sosyalist sistemin çözülmesinden sonra bazı değişimler olduğu gözlenmektedir.

1987-1990 yılları arasında 12 Eylül döneminin egemen kıldığı yasaklar psikolojisi kırılmaya ve geleneksel?memur? kültürü ve davranışını aşmayı hedefleyen çalışmalar yürütüldü. Kamu emekçileri bu dönemde sürdürülen faaliyetin merkezileşmesi ve güçbirliği oluşturulması için Kamu Çalışanları Platformunu oluşturdular.

Ardından çıkarılan yasa ile de bu hakların kullanım esas ve usulleri belirlendi. Yoğun olarak sermaye yanlısı politikaların etkisinde bir faaliyet gösteren TÜRK-İŞ?ten ayrılan ve işçi sınıfının bağımsız sınıf çıkarlarını savunan işçi önderlerinin ve bazı sendikaların girişimiyle 1967?de DİSK kuruldu.

Kamu emekçilerinin her türlü baskıcı ve yasakçı politikalara karşın bağımsız bir doğrultuda gelişen ve hızla kitleselleşen sendikal hareketini bölmeye ve baskı altına almaya dönük girişimler gecikmedi. Kamu emekçilerinin?hak verilmez, alınır? şiarıyla sendikalarını kurduğu, sendikaların kapılarına vurulan mühürleri söktüğü günlerde sendika hakkının anayasada bulunmadığını, sendikaların illegal olduğunu savunan?Türkiye Kamu Çalışanları Vakfı? ve çevresi, hiçbir yasal ya da anayasal değişiklik olmadığı halde 1992?de birdenbire T. KAMU-SEN adıyla bir konfederasyon ve bağlı sendikalarını kuruverdiler.

18. yy. ortalarında bilim ve teknolojideki ilerlemelerin üretim sürecine aktarılması ile ortaya çıkan sanayi devrimi, işçi sınıfının ve sendikaların da doğumu oldu.

1980 SONRASI SENDİKAL ÖRGÜTLENME

Birleşen bazı sendikalar?Türkiye Kamu Personeli Sendikaları Konfederasyonu? ve?Türkiye Devlet Teşekkül ve Teşebbüsleri Personel Sendikaları Konfederasyonu? adıyla üst örgütlenmeler yarattılar.

Savaş sonrasının yıkıntıları arasında işçiler?1 Mayıs? kutlamaları gerçekleştirirken ve sınıf bilinci daha gelişkin olarak filizlenirken, İstanbul ve başka kentlerde de aylıklarını alamayan öğretmenler?grevler? yaptılar.

İşte bu GREV, ülkemizde kamu emekçilerinin sendikal mücadelesinin de temelini oluşturur.

Aynı yıllarda başta öğretmenler olmak üzere memur statüsündeki emekçiler de çeşitli cemiyetler kurarak örgütlenmeye girişmişlerdi. Ne var ki, I. Dünya Savaşı?nın ağır koşullarında tüm bu işçi ve emekçi örgütlenmeleri cılız ve etkisiz kaldı.

Bu koşullarda nitelikli işgücüne sahip olanlara maddi ve manevi ayrıcalık tanınmıştır. Bu dönemdeki memurlar klüpleri, yardım sandıkları ve kooperatifleri ile kendilerini diğer çalışanlardan ayırmışlardı. Bunun yanında çalışma süreleri, yıllık izin süreleri, ücretlerinin düzeyi, iş güvencesi ve sosyal güvenlik bakımından itibarlı ve ayrıcalıklı idiler. Örneğin; 1931 yılında memurların faal nüfus içindeki oranı yüzde 1.2 iken, milli gelirden aldıkları pay yüzde 7.1?dir.

12 Eylül darbesi tüm işçi ve emekçi örgütlerine olduğu gibi, memur derneklerine de ağır darbeler vurdu, dernekler kapatıldı. Binlerce memur örgütsel faaliyetlerinden ötürü cezaevlerine dolduruldu, baskıya uğradı. Derneklerin mal varlıklarına el konuldu. 1982 Anayasasının 51. maddesi sendika hakkını sadece işçilere ve işverenlere tanımış ama memurlara yasaklamamıştı.

20 Ekim 1991 tarihinde yapılan genel seçimlerde bütün siyasi partiler, seçim bildirgeleri ve propagandalarında?kamu çalışanlarına sendika kurma hakkı tanıyacaklarını? işlediler. Seçim sonrasında kurulan SHP-DYP Koalisyon Hükümeti programında, kamu çalışanlarının sendika kurabileceklerine dair gerekli yasal düzenlemelerin yapılacağı vaat ediliyordu.

Sendikaların kurulmasıyla birlikte Sendika Yürütme Komisyonlarının işlevide bitmişti. Bunun yerine 24.02.1990 tarihinde 7 sendika Kamu Çalışanları Sendikaları Platformu?nu oluşturdular. KÇSP Haziran 1992?de yapılan 79. ILO Uluslararası Çalışma Konferansına iletilmek üzere ILO Genel Direktörüne bir rapor göndererek sendikal hakları baskı altına alan uygulamalarla ilgili örnekler verdi.

9 Yıllık hak kayıplarını telafi etmek için alanlara çıkan işçilerin 89 Bahar Eylemleri olarak bilinen eylemlilikleri bu süreci hızlandıran temel etkenlerden biridir.

1971-1980 döneminde de tıpkı sendikalı dönemde (1965-1971) olduğu gibi, emekçilerin birliğini ve gücünü bölmeye dönük örgütler ortaya çıkmıştı. POL-BİR, Akıncı Memurlar Derneği, Ülkücü Kamu Görevlileri Güç Birliği Derneği gibi.

İşçi sınıfının-emekçilerin kendi sınıf çıkarları doğrultusunda bağımsız örgütler oluşturmasının önü 1947?deki?Sendikalar Kanunu? ile kesilmeye çalışıldı. Grev ve toplu pazarlık haklarından yoksun olan sendika ve federasyonlar 1952?de TÜRK-İŞ?i kurdular. 1961 anayasası işçilere grev ve toplu iş sözleşmesi hakkını tanıdı.

1971?de sendika hakkının böylece ortadan kaldırılmasının ardından memurlar 1980?e kadar sürecek olan yeni bir dernekleşme sürecine girdiler. TÖS ve T. İLK-SEN?in yerine TÖB-DER kuruldu. (1971) Tüm-Der, Mem-Der gibi tüm memurları kapsamayı amaçlayan memur derneklerinin yanı sıra TRT-DER, GENEL-DER, EGO-DER, DDY-DER, TEK-DER, SAYIŞTAY-DER gibi işyeri eksenli memur dernekleri ile daha genel ve kapsayıcı nitelikteki TÜS-DER, POL-DER, ENERJİ-DER, TÜM SAĞLIK-DER, TÜMAS, TÜM-ÖD gibi mesleki temelde dernekler kuruldu.

Bu dönemlere kadar kamu çalışanlarının sendikalaşmamasının en önemli nedeni kendilerine tanınan ayrıcalıklardır.

Nitelikli ve az bulunan emeğe sahip bu kesim örgütlenme gereksinimi duymadan önemli haklar elde ettiler. Bu nedenlede siyasal iktidarların yanında yer aldılar ve işçilerle diğer emekçi kesimlerden iyice ayrışarak, onların hedefi durumuna geldiler.

II. savaş sonrasında dünyada ortaya çıkan siyasal-toplumsal farklılaşma, işçi hareketine ve sendikalara da bu şekilde yansıdı. Ortaya çıkan kimi uluslararası, kimi bölgesel sendikal örgütlenmelerin pek çoğu günümüzde de etkinliklerini çeşitli biçim ve düzeylerde sürdürmektedir.

1923-50 döneminde bilinen tek grev Samsun, Adana ve Trabzon telgraf memurlarının 1925 yılında maaşlarının arttırılması talebi ile yaptıkları grevdir. Grevciler İstiklal Mahkemesine verilmiş, yargılama sonucunda Adana?dakilerin tümü beraat ederken, Samsun?dan 5 ve Trabzon?dan 1 telgrafçı cezalandırılmış, diğerleri beraat etmiştir.

Temmuz 1908?de meşrutiyetin ikinci kez ilanıyla birlikte çığ gibi büyüyen işçi ve emekçi örgütlenmeleri karşısında 25 Eylül 1908 tarihli?Tatil-i Eşgal Hakkında Kanun-ı Mukakkat? ile kamu hizmetlerinde?sendikalaşma? ve?grev? yasağı getirildi.

Bu süreç yaşanırken 26 Ocak 1991 tarihinde 12 Eylül sonrasının ilk mitingi?Kamu Çalışanları Sendikal Haklar Mitingi? adıyla İstanbul?da düzenlendi.

1871?de?İstanbul Ameleperver Cemiyeti?nin kurulması ve 1874?teki tersane işçileri grevi ülkemizde sınıf örgütlenmesinin ilk kilometre taşları oldu.

Buna karşın 1925?te telgraf memurları grevler yaptılar. Aynı yıllarda?Memurin Kanunu? (1926) vb. başka hiçbir yasada ya da hukuksal düzenlemede bir yasak hükmü olmamasına karşın memurların kendi sınıf çıkarları doğrultusunda işçilerle birlikte ya da ayrı, bağımsız bir örgütlenme girişimleri olmadı.

İstanbul?da kurulan?Umum Amele Birliği?, işçiler adına İzmir İktisat Kongresi?ne (1923) katıldı. 1925?te çıkarılan?Takrir-i Sükun Kanunu? işçi ve emekçilerin siyasal örgütlenmelerini yasaklarla baskı altına alırken, sendika ve cemiyetler üzerinde de yoğun bir baskı uygulandı.

Ne var ki, KESK?in ve kamu emekçilerinin tüm direniş ve karşı koyuşuna rağmen, sendikaları denetim altına almayı amaçlayan, grev ve toplusözleşme hakları gibi temel sendikal hak ve özgürlüklerden yoksun 4688 sayılı?Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu? 25.06.2001?de TBMM?nde kabul edildi.

Bu yasakçı tutum işçilerin-emekçilerin hak ve çıkarlarını savunan partilerin kuruluşunu ve örgütlenmesini hızlandırdı. ?Tatil-i Eşgal? yasağına karşın 1910?da tramvay işçileri etkili grevler yaptılar.

Günde on sekiz saati bulan ağır çalışma koşullarına karşı önceleri işyerlerinde mesleklere göre oluşan işçi birliklerinin yetersizliği kısa zamanda anlaşıldı. 1834?te İngiltere?de kurulan?Büyük Ulusal Birleşik Meslekler Birliği?ni sendikalaşmaya başlangıç saymak mümkündür.

Buna karşın 1925?te telgraf memurları grevler yaptılar.

Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de kamu emekçilerinin örgütlenmesi ve sendikalaşması işçilerden daha sonra başlamıştır.

Sermaye sınıfı ve onun siyasal gücü ile çetin mücadeleler sonucunda 1871?de İngiltere?de sendikalar yasallık kazandı.

DİSK?in işçi sınıfı içinde etkili bir örgütlenme yaratması ve mücadeleci bir sendikal hat oluşturması nedeniyle, onun gelişimini durdurmayı hedefleyen yasa değişikliği TBMM?de gündeme getirilince, işçi sınıfı 1970?in 15-16 Haziran günlerinde yakın tarihimizin en önemli işçi eylemini gerçekleştirip, tasarıyı geri çektirmiştir.

Bu gelişmede işçi sınıfının 12 Eylül yıllarında uğranılan hak kayıplarını telefai etmeye dönük?1989 Bahar Eylemleri?nin ve 1990?daki?madenci yürüyüşü?nün önemli bir itici rol oynadığı bilinmektedir. 28.05.1990?da Ankara?da kurulan ilk memur sendikası EĞİTİM-İŞ?i Temmuz 1990?da İstanbul?da KAM-SEN, 13.11.1990?da İstanbul?da EĞİT-SEN izledi. Kendilerine artık?kapıkulu zihniyetini? çağrıştıran?memur? yerine?kamu çalışanı? ya da?kamu emekçisi? diyen kamu görevlilerinin sendikalaşması çığ gibi büyümeye başladı.

Burjuvazinin gelişimine paralel olarak ekonomik gücü elinde bulunduran, burjuvazinin siyasal iktidar üzerindeki egemenliğin artması, memurların eski itibarlarının azalması nedenlerindendir.

1990-91 yılları sendikaları kurma ve yaşatma yılları olarak tanımlanabilir. Bu dönem baskılarla ilk karşılaşılan yıllar olmuştur.

Sendikalar kuruluş için valiliklere başvurduğunda, valiler bildirimleri kabul etmemeye başlayınca, sendikacılarda PTT aracılığıyla bildirimde bulunmaya başladı. Bu şekilde yapılan engelleme girişimleri başarıya ulaşamayınca bu kez kurulu sendikaların kapatılması istemiyle davalar açılmaya başladı. Ancak tüm davalar sendikaların lehine sonuçlandı.

Sendikal Mücadeleye yönelik yanlış kanı ve önyargıları bir kenara bırakmak ve ayrıca bu konudaki bilgilerimizi tazelemek için;

Bu gelişmeleri 1895?te İstanbul Tophane Fabrikası işçilerinin gizli olarak kurdukları?Osmanlı Amele Cemiyeti?nin kuruluşu izledi.

13.07.1995 tarihinde Anayasanın 53 maddesinde yapılan değişiklikle kamu emekçilerinin sendikalaşma hakları anayasal düzeyde tanındı.

Bu dönemde?işçi sendikalarının kamu çalışanları mücadelesine destek vermemesinin yarattığı zemin kamu çalışanları sendikalarında ayrı sendika yasası talebinin öne çıkmasına neden olmuştur.

Kamu emekçilerinin bu yeni sendikacılık anlayışı geleneksel tarzda oluşmuş işçi sendikalarını da hareketlendirdi. 03.01.1994 tarihinde?tüm çalışanların ortak genel grevi? yapıldı, %5 ek zam alındı. 20 Nisan 1995?de yeni bir eylem dalgası geliştirildi. 16-17 Haziran 1995 tarihinde Türkiye?nin her yerinden gelen kamu emekçileri Kızılay meydanını iki gün boyunca işgal ederek, grevsiz, toplu sözleşmesiz bir sendika yasasını kabul etmeyeceklerini açıkladılar. TBMM de ele alınan yasa tasarısının görüşmeleri ertelendi.

Bu dönemde daha çok kooperatifler ya da cemiyetler biçiminde görülen memur örgütlenmeleri ağırlıkla devlet-hükümet denetimindeki kuruluşlar idi. Bağımsız işçi-emekçi örgütlerinin kuruluşunun yönetsel ve fiili olarak engellendiği bu dönemin ardından 1938?de?tek parti yönetimi? zamanında?Cemiyetler Kanunu? ile?sınıf esasına dayalı cemiyetler?in kurulması yasaklandı. 1946?da kanunda yapılan değişiklikle bu yasak kalkınca, pek çok bağımsız sendika kuruldu.

Kurulan sendikaların tümü hakkında kapatma davaları açılmış, bazı yöneticiler geçici sürelerle görevden uzaklaştırılmış ve sendikalar mühürlenmeye başlamıştır. Ancak devletin bu baskısı karşısında kamu emekçileri geri adım atmamışlardır. Bir yandan hukuksal alanda girişimlerini sürdürüken, diğer yandan fiili ve meşru temelde mücadelelerine devam etmişlerdir. Sendikaların mühürleri sökülerek çalışmalar sürdürülmüştür.

İlk olarak 28 Mayıs 1990 yılında eğitim emekçileri EĞİTİM-İŞ?i kurdu. Ardından EĞİTİM-SEN ve TÜM BEL-SEN den başlayarak çok sayıda sendika kitlesel başvurularla kurulmaya başlandı. Hakların örgütlü mücadele ile alınabileceği inancı giderek tüm kamu emekçilerinde yankı bulmaya başlamıştı.

Tüm Maliye-Sen, Tüm Sağlık-Sen, Tarım-Sen, Hava-Sen, Tüm Haber-Sen, Enerji-Sen, Yapı Yol-Sen, Turizm-Sen, Tüm Sosyal-Sen, Tüm Yargı-Sen, Tüm Enerji-Sen, Kültür-Sen, Banka-Sen, Emekli-Sen, ÖES, Tüm Ray-Sen, Demiryol-Sen vb. Bu sendikaların pek çoğu güç ve eylem birliği yaparak?Kamu Çalışanları Platformu?nu, daha sonra da?Kamu Çalışanları Sendikaları Platformu?nu oluşturdular. Eğitim-İş?in başını çektiği bir kısım sendika ise?Eşgüdüm Komitesi?ni oluşturdular.

CUMHURİYET?TEN 1965?E KADAR KAMU EMEKÇİLERİNİN ÖRGÜTLENME SÜRECİ

?Takrir-i Sükun? (1925) yasaklarını izleyen yasakçı?tek parti yönetimi? zamanında varlık gösteremeyen memur örgütleri 1946?da yeniden boy vermeye başladılar. Mahalli düzeydeki öğretmen dernekleri 1946?da?Türkiye Öğretmen Dernekleri Milli Federasyonu? nu kurdular. 1961 Anayasası?nın 46. maddesi sendikalaşma hakkını işçilerle birlikte memurlara da tanımıştı. Anayasanın bu hükmü uyarınca, 1965?te çıkarılan 624 sayılı?Devlet Personeli Sendikaları Kanunu? toplu sözleşme ve grev haklarını içermiyor, öte yandan işyeri, meslek ve statü temelinde örgütlenmeye olanak veriyordu. Bu durum, tam bir sendika enflasyonuna neden oldu ve 1971?e kadar devam eden bu ilk sendikalaşma döneminde 600 civarında memur sendikası kuruldu.

Demokrat Parti döneminde genel olarak memurların toplumsal itibarı ve gerçek gelirleri gerilemiştir. Ancak bu yıllarda büyük miktarda yatırım yapıldığından teknik insan gücüne gereksinim artmıştı. Bu nedenle DP iktidarı teknik personele bazı ayrıcalıklar tanımayı sürdürdü ve bunun için teknik personel kararnamesi çıkardı.

Ne var ki, tekelci sermayenin ve hegemonya peşindeki ABD ve İngiltere?nin dünya işçilerinin bu birliğini bozmaları uzun sürmedi. ?Anti-komünizm?, ?Sovyet tehdidi? vb. söylemler ardına gizlenen?soğuk savaş? stratejisinin bir parçası olarak DSF?den ayrılan ABD?li ve İngiltere?li bazı sendikalar 1949?da?Hür Dünya İşçi Sendikaları Konfederasyonu?nunu ? kurdular.

Kamu emekçilerinin 4-5 Mart 1998?de Ankara?da ve izleyen günlerde pek çok yerleşim yerinde gerçekleştirdikleri direniş ve eylemlerle?sahte yasa tasarısı? püskürtüldü.

1950 öncesi memurlar sahip oldukları ayrıcalığında etkisiyle işveren gibi davranıyorlardı. Diğer yandan bu ekonomik ayrıcalık bazı bürokratların sermaye birikimine bile yol açmış, memuriyetten özel kesime geçenler olmuştur. Ülkemizde memurlar öncelikle tüketim kooperatifleri ve memur dernekleri kurdular. İlk memur sendikası, 1908 yılında II. Meşruiyetin ilanından sonra birden yaygınlaşan sendikalaşma ve grev hareketleri döneminde olmuştur.

II. Dünya savaşından sonra ve özellikle 1950?den sonra memurlar bu ayrıcalıklı konumlarını giderek yitirmeye başladılar. Bu yıllarda okumuş insan sayısı arttı ve okumuşluk bir özellik olmaktan çıktı. Memurların ayrıcalığı olan sosyal güvenlik gibi haklar işçilerede yaygınlaştırıldı.

Benzer gelişmeler sanayileşen başka ülkelerde de ortaya çıktı. Sermayenin tekelleşmesi ve işçi sınıfının gelişen mücadelesini durdurmak için her yola başvurması, işçi sınıfını da uluslararası örgütlenmelere yöneltti.

1864?te kurulan?Uluslararası İşçi Derneği? bu sürecin ilk önemli adımını oluşturdu. Savaşlar vb. nedenlerle uzun ömürlü olamayan birliklerin yerini 2. Dünya Savaşı sonrasında, yeni koşullarda yeni birlikler aldı. 1945?te çeşitli ülkelerden sendikaların oluşturduğu?Dünya Sendikalar Federasyonu? kuruldu.

Ancak 70?li yıllarda bu statüde ortadan kalktı ve kamuda çalışan işçilerin gerçek gelirleri memurların gerçek gelirlerini aştı.

HAK-İŞ kontrol altına alındı, daha sonra faaliyetleri serbest bırakıldı. MİSK?in faaliyeti durduruldu, sonra çalışmasına izin verildi. 1987?de adını değiştirdi, YURT-İŞ oldu. 1988?de kapandı.

12 Eylül askeri darbesiyle DİSK kapatıldı, yöneticileri yargılandı. TÜRK-İŞ, 12 Eylül hükümetine bakan verdi.

1986?da eski TÖS, T. İLK-SEN ve TÖB-DER yönetici ve üyelerince çıkarılmaya başlanan?abece dergisi? örgütlenme arayışlarını başlatmış, 1988?de çalışan öğretmenlerin üye olamadığı ama?fahri üye? olabildiği EĞİT-DER kurulmuştu. Yerel yönetimler, ulaştırma, sağlık vb. sektörlerde de yaygınlaşan dernekler, sendikalaşmanın?bir laboratuar çalışması? olarak önemli işlevler gördüler. 1989?da EĞİT-DER?in düzenlediği?Uluslararası Kamu Çalışanları Sendikal Haklar Kurultayı? ile sendikalaşma arayışları yeni bir evreye, ?girişim evresine? taşındı.

1985 yılında bilim insanlarının kamu emekçilerinin sendikal örgütlenmelerinin ve sendika kurmalarının önünde Anayasal bir engel olmadığı, Uluslararası Sözleşmelerin ve 1982 Anayasası?nın 90. maddesinin kamu emekçilerine sendikal örgütlenme hakkı tanıdığı yönünde yapılan yorumlar ve açılımlar kamu emekçilerinde yankısını bulmuş, sendikal örgütlenme çalışmalarının yönlendirilmesine katkısı olmuştur.

20 Şubat 1991 tarihinde İçişleri Bakanlığı tarafından Valiliklere gönderilen bir yazıda çeşitli gerekçeler ileri sürülerek, kamu emekçilerinin sendika kurma girişimlerinin?yürürlükteki mevzuata aykırı? olduğu bildirildi. Bu genelge ile baskılar ve kurulan sendikalara yönelik kapatma girişimleri daha da arttı.

1926 yılında kabul edilen 788 Sayılı Memurin Muhakematı Hakkındaki Kanun?da veya başka bir yasada ve hukuksal düzenlemede memurların sendikalaşmasını yasaklayan bir hüküm olmamasına karşın, her hangi bir sendikal örgütlülük yaratılmamıştır.

1980 sonlarında kamu emekçileri bir taraftan yaratmış olduğu derneklerle sendikal örgütlenme faaliyetlerini yürütürken, diğer taraftan da eylem ve güç birlikleri oluşturarak kendi ekonomik ve sosyal haklarına sahip çıkma temelinde eylemli bir sürece girmişlerdir.

Devlet güdümlü, aşırı milliyetçi çizgideki bu sendikaların kuruluşunun ardından, bu kez de 1995?te Memur-Sen adında fundamentalist çizgide bir konfederasyon oluşturuldu.

Hükümetlerin çalışmaları engellemeye yönelik diğer bir çabası sendika genel kurullarını yaptırmama şeklinde sürdü.

Diğer yandan 2. Dünya Savaşı yıllarında piyasada zor bulunan ve karaborsada bulunan kimi mallar memurlara düşük fiatla veriliyor ya da dağıtılıyordu.