3). DEVRİYE

3). KOŞMA

1). Güzelleme

Ruhun alemdeki macerasını anlatan şiirlerdir. Ruhlar aleminden dünyaya inişe nüzul, dünaydan ruhlar alemine çıkışa da uruc denir.

Herhangi bir varlığın övülmesidir.

4). NUTUK

5). SEMAİ

Nazım Türleri

3). Koçaklama

Bektaşi, alevi kökenli şairlerin yazdığı şiirlerdir. Hz. Muhammed ve Hz. Ali'nin övüldüğü görülür bu şiirlerde.

Varsak Türklerinin söylediği koşmalardır. Semaiden farkı hey bre, bhey gibi ünlemler vardır.

Mesnevi Divan edebiyatının romanıdır. Destan da halk edebiyatının hikayesi ya da romanı diyebiliriz.

4). DESTAN

aşk, ölüm, ayrılık gibi konularda yazılır.

İlk iki kıtası dörtlük son iki kıtası üçlüktür.

Müstezat: Çoğalmış, artmış demektir. gazele eklenen dize sonrasında oluşur. Eklenen bu dizeye ZİYADE denir.

Naat: Peygamberleri anlatan ve öven nazım türüdür.

Divan Edebiyatı Nazım Türleri

Altılılar

İkiden fazla beyitten oluşuyorsa buna Kıt'a-i Kebire denir.

Kafiyeleri cinaslı olan koşmalara cinaslı koşma denir. Dizelerin içinde de kafiye olan koşmalara denir.

Kaside Rubai 4lü-5li-6lılar

2). TÜRKÜ

Bir kişinin ölümünden duyulan üzüntünün anlatıldığı şiirlerdir.

Beğenilmeyen kişileri, gelenekleri yermek ve küçümsemek için yazılan şiirlerdir.

Tek Dörtlükten Oluşanlar

Tekke Edebiyatı Nazım Şekil ve Türleri

Beyit-i Müfred: Beyitteki mısraların kafiyeli olmamasıdır.

Bent sayısında sınır yoktur. Didaktik özelliktedir.

Koşmadan farkı 8'li hece ölçüsüyle yazılmasıdır. Dörtlükten oluşur ve 3 ile 5 bentten oluşur. Kendine özgü bir ezgisi vardır.

Aşık Edebiyatı Nazım Türleri

Birinci dizesi yedi heceden az olan maniler de vardır. Dizeleri cinaslı uyaklarla kurulduğu için böyle manilere?Cinaslı Mani? ya da?Kesik Mani? denir.

5). Terza-Rima

Tardiye: Muhammesin bir biçimidir. Muhammes aruzun her kalıbıyla yazılırken tardiye sadece MEFULU MEFAİLÜN FEULÜN KALIBIYLA YAZILIR.

Oyun, askerlik, sevda türküleri vardır. Genellikle dörtükle yazılır.

Nazire: Şairin şiirne aynı vezin ve kafiyesine uygun yeni şiir yazmasıdır.

Serbest Şiir

Hoca Ahmet Yesevi, Hacı Bektaş, Hacı Bayram, Yunus Emre, Kaygusuz Abdal, Mevlana en önemli şairleridir.

Dibace , Tevhid , Münacaat , Na't , Miraciye , Dört halifeye övgü, Medhiye, Sebeb-i Telif, Agaz-ı destan, Hatime bölümü olmak üzere toplam 10 bölümden oluşur.

Hicviye: Eleştiri

1). İLAHİ

Yiğitliği, yiğitleri, kahramanlığı savaşları anlatan içerisinde cesaret belirtisi bir üslup bulunan şiirlere verilen addır.

Tazmin:Başkasına ait bir beyitin, sözün, dizenin başka bir şirin içinde bulunmasıdır.

Aruzun FAİLATÜN FAİLATÜN FAİLÜN kalıbıyla yazılır.

HALK EDEBİYATI

Gazel: Özellikle aşk, güzellik ve içki konusunda yazılmış belirli biçimdeki şiirlere denir. Beyit sayısı genellikle 4-15 arasında değişir. Gazelin ilk beyti mutlaka kendi arasında uyaklı olur. Bu ilk beyte?matla?, son beyte ise?makta? adı verilir. Bir gazelin en güzel beytine?beyt-ül gazel?, şairin mahlasının bulunduğu beyte de?mahlas beyti? denir. Beyitleri arasında anlam birliği bulunan gazele?yek-ahenk?, aynı güç ve güzellikte beyitlerden oluşan gazele de?yek-avaz? gazel adı verilir.

Murabba: Dört dizelik bentlerden oluşur. Bent sayısı 3-7 arasında değişir. Her konuda yazılır.

Miraciye: Miraç olayını anlatır.

Terkib-i Bend: Bendlerin bir araya gelmesi anlamına gelir. 10-12 beyit arasında değişir. Bentler arası geçişi sağlayan beyite >VASITA BEYİTİ< adı verilir. Felsefi, dini, toplumun bozukluklarını, riyakarlıklarını, devletin kötü durumlarını ifade etmede kullanılır.

Koşmanın bütün özellikleri destan içinde geçerlidir. Koşmadan tek farkı bent sayısında sınırlama yoktur. 8'li ve 11'li hece kalıbıyla yazılır. Konularında daha çok kahramanlık ve toplumu ilgilendiren konular anlatılır.

Tesdis: Gazelin beyitleri üzerine aynı vezin ve kafiyede 4 mısra eklenmesiyle oluşur.

Tuyuğ: Rubai gibi dört dizelik bir nazım biçimidir. Edebiyatımızda en çok tuyuğ yazmış şair Kadı Burhanettin?dir. Bu biçim yalnızca Türk edebiyatına özgüdür.

Mesnevi: Herhangi bir sınırlama yoktur. Dolayısıyla da hikaye etme durumu vardır. Her beyit ayrı kafiye düzenine sahiptir.

Konularına göre: aşk, dini-tasavvufi, Ahlaki-öğretici, kıyafetname, Savaş ve kahramanlık, Şehrengiz, Mizahi mesnevi olmak üzere çeşitleri mevcuttur.

Beyit-i Musarra: Beyitteki dizlerin kafiyeli olması

Manilerin ilk iki dizesi uyağı doldurmak ya da temel düşünceye bir giriş yapmak için söylenir. Temel duygu ve düşünce son dizede ortaya çıkar. Başlıca konusu aşk olmakla birlikte bunun dışında türlü konularda da yazılabilir.

Tehzil: Ciddi, ünlü bir şaire şaka ve alay yollu dokundurmalar yaparak yeni bir şiir oluşturmaktır.

6). Düz uyak

Beşliler

Divan Edebiyatı Şairlerinin Edebi Alış-Verişi

Hüsn-i Matla: Matladan sornaki beyit

Koşmalar; güzelleme, koçaklama, taşlama, ağıt olarak konu bakımından dörde ayrılır.

Hüsn-i Makta: Maktadan bir önceki beyittir.

Dört mısralı bentlerden oluşur. Kafiye düzeni abba, cddc, effe şeklindedir.

Türklere mahsus ezgidir. Orta Asya Türkleri yır ve ya ar derler. Hecenin her kalıbıyla yazılır. Anonim eserde vardır, söyleyeni belli olanda vardır. Türküler bent ve nakarattan oluşur. Nakarata kavuştak ya da bağlama denir. Asıl söylenmek istenen bentte geçer. En çok 7'li, 8'li, 11'li hece ölçüsüyle yazılır. Bizi en iyi yansıtan türlerden biridir. Bir mani ya da koşma bağlamayla söylendiğinde türkü haline gelir.

Yeni Türk Şiiri Nazım Biçimleri

Terbi: Dörtleme anlamına gelir. Bir gazelin üstüne aynı kafiye de iki dize daha eklenince gazel 4'lü yazıya kavuşur ve terbi olur.

Mesneviye benzer.

Methiye: Başkasına övgü

Muhammes: 5 mısradan oluşur. Bentlerdeki son mısra nakarat özelliği taşıyabilir. Her konuda yazılabilir.

7). BALAT

A). Klasik Nazım Biçimleri

1). MANİ: Halk şiirinde en küçük nazım biçimidir. Yedi heceli dört dizeden oluşur. Uyak düzeni aaxa şeklindedir. Birinci ve üçüncü dizeleri serbest, ikinci ve dördüncü dizeleri uyaklı maniler de vardır .

Halk edebiyatında en çok kullanılan biçimdir. Genellikle hece ölçüsünün on birli (6+5 ya da 4+4+3) kalıbıyla yazılır. Dörtlük sayısı üç ile beş arasında değişir. Şair koşmanın son dörtlüğünde adını ya da mahlasını söyler. Uyak düzeni genellikle şöyle olur:

Taştir: 2 Dizenin arasına 3 mısra eklenerek oluşturulur.

Anonim Halk Edebiyatı Şekil ve Türleri

13. yüzyılıdan itibaren Divan Edebiyat'ından ayrılmıştır. Sözlü olması Divan Edebiyatı'ndan ayrılır. Kopuz eşliğinde söylenmiş daha sonra saza dönüşmüştür. Divan edebiyatından farkı; hece vezninin ve dörtlük biçiminin kullanılmasıdır. 16. yüzyıla kadar halk şairlerine ozan denilmiştir. 16. yüzyıldan sonra şairlere aşık denilmiştir. Badeli ve badesiz aşık olarak ikiye ayrılır.

Zincirleme koşma; son kelime neyse sonraki dörtlük onunla başlar. Yedekli Koşma; 2mısradan sonra kısa mısra sonra 2 mısra ve sonra kısa mısra olan koşmadır.

Terci-i Bend: Vasıta beyiti hep aynı kalır. Allah'ın kainatın sonsuzluğu, felekten şikayet gibi felsefi konular işlenir.

Halk Edebiyatı; Anonim Halk Edebiyatı, Aşık Edebiyatı, Tekke Edebiyatı olarak üçe ayrılır.

Müstezat

2). TRİYOLE

Makta: Son beyit

Yalnız ikinci ve dördüncü dizeleri birbiriyle uyaklı iki beyitlik nazım biçimidir. Beyitler arasında anlam birliği bulunur. Pek çok konuda yazılabilir. En az iki beyitten oluşur. Hikmet, yergi, düşünce konularıdır.

Fahriye: Övünme

Nesib , Girizgah , Medhiye , Tegazzül(birkaç gazelin söylendiği bölüm, Fahriye , Dua olmak üzere 6 bölümden oluşur.

Merhaba arkadaşlar bilgisayarım çöktü yarın da sınavım var ne yazıkki bilgisayarımda word belgesi yok o yüzden foruma ayzarak çalışma tratejisi geliştirdim. İstifade etmek isteyenler varsa edebilir.

Mesnevi Tuyuğ Terci-i, Terkib-i bent

Kafiye düzeni aba, bcb, cdc, ded, efe şeklindedir.

İmale: Uzatma

2). NEFES

Kıt'a: Bölü, cüz anlamlarına gelir.

5). ŞATHİYE

Üç uzun bir kısa bentler şeklindedir.

Zihaf: Kısaltma

4). Sarma Kafiyeli Nazım Şekli

Gazel Tek Dörtlükle Musammatlar

6). VARSAĞI

Mersiye: Ağıt

4'lüler: Murabba, Şarkı, Terbi

Tahmis: Beşleme anlamına gelir. Gazel ya da kasidenin beyitinin üzerine 3 tane daha yeni dize eklenerek oluşturulan nazım şeklidir.

4). Ağıt

Şarkı: En fazla 5 bentten oluşur. 4 Mısralık betnlerden meydana gelir. Nakarat bölümü vardır. Aşk, eğlence, Beste için yazılır.

Önce iki dizelik bir bent daha sonra iki dörtlükten oluşur.

Tasavvufa yeni giren kişilere bilgi vermek için yazılan şiirlerdir. Edebi yönü çok fazla yoktur. Öğreticlik yönü fazladır.

2). Taşlama

Hece sayısı, uzunluğu hiç bir kurala bağlı değildir. Kafiye zorunluluğu yoktur. Yazım kurallarına uyma zorunluluğu yoktur. İlk örneklerini Nazım Hikmet vermiştir. Garip hareketinden sonra yaygınlaşmıştır.

3). Çapraz Kafiyeli Nazım Şekli

baba? ccca? ddda...

Allah'ı övmek, onun yüceliğini anlatmak ve yalvarmak için yazılmış şiirlerdir. Dini törenlerde okunur. Divan edebiyatındaki tevhid ve münacaata benzer.

İlahi komedya bu türle yazılmıştır.

7'li ve 8'li yazılanlar dörtlükle, 11,14,16 li hece vezniyle yazılanlard genelde beyit şeklindedir. Allah sevgisini anlatmak içinde yazılır.

İlk Mesnevi: Kutadgu Bilig.

Musammat: Bent sayısı 2 ya da daha fazla olan nazım şekillerine denir.

1). SONE

ELİF ŞİİRİ SEMAİDİR.

Kıt'a

Matla: İlk beyit

11. yüzyıldan itibaren anadolu da yaşayan mutasavvıf kişilerin halkın kullandığı dille ortaya koydukları şiirlerdir. Diğerlerinden farkı dini konuların ele alınmasıdır.

Beyitlerler kurulanlar Bentlerler Kurulanlar

Bent Sayısı iki ya da daha fazla olanlar

abab, cdcd, efef şeklindedir.

Tevhid: Allah'ın varlığını birliğini anlatan türdür.

Üçküklerle yazılır.

6'lılar: Müseddes, Tesdis

Müzeyyel Gazel: Şair mahlasını söyledikten sonra yani makta beyitinden sonra devrin büyüklerini övmek için yazılan beyite denir.

Divan Şiiri

5'liler: Muhammes, Tardiyye, Tahmis, Taştir

Rubai: Dört dizelik ve kendine özgü ayrı ölçüsü olan bir nazım biçimidir. Konusu daha çok dünya görüşüne ve şairin felsefi düşüncelerine yöneliktir.

İnançlardan teklifsizce alaylı bir dille söz eder gibi yazılan şiirlerdir. Görünüşte saçma sanılan bu şiirlerin, yorumlandığında tasavvufla ilgili değişik konulara değinildiği anlaşılır.

Kaside: Niyet etmek anlamındadır. Din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla belirli kurallar içinde yazılan uzun şiirlerdir. En az 33, en çok 99 beyitten oluşur. Kasidenin en güzel beytine?beyt-ül kaside?, şairin mahlasının bulunduğu beyte de?taç-beyt? adı verilir.