Tillich'e göre, insan gitgide işlettiği makinenin egemenliği altına giriyor. Özünü, benliğini, bilincini, kişiliğini günden güne yitiriyor. Öte yandan -Marxçıların da söylediği gibi- makinenin getirdiği toplumsal üretim düzeniyle bireysel mülkiyet düzeni arasındaki çelişme kişiyi tedirgin ediyor. İki düzen arasında bir uyarlık sağlanamaması insanı gittikçe kendine yabancı, saçma, ezici, güvensiz, anlamsız bir ortamda -hiçlikle karşı karşıya- yaşamak zorunda bırakıyor.

Çok felsefik, tarihten soyutlanmalar ve geleneklerle irtibatın kesilmesi benim bu akıma karşı eleştirdiğim noktalardır.

İlim daima özlerin bilgisidir, varoluşların değil..

İnsan ancak MÜcadeleyle gerçek insan olur düsturuyla, kitleleri gerekli gereksiz ayaklanmalara yönelterek,1968 HİPPİ harekatının nedeni olmuştur."Özgürlük kaldırım taşlarının altındadır" diye Sartre bizzat kendisi öğrenci eylemlerine katılşmıştır.

Eserlerini okumadım ama Albert Camus da eserlerini "saçma" üzerine yoğunlaştırdı diye biliyorum. Ona göre, akıl ve mantıkla donatılmış insan, gerçekte akıldışı, anlamsız, saçma sapan bir evrende yaşamaktadır. O zaman insan, saçma evrende aklını kullanarak hareket etmeli, her türlü haksızlığa ve saçmalığa başkaldırarak yaşamayı seçmelidir. Karşılıksız olarak hayatı sevmeyi öğrenmelidir.

Varlık sorusu'nu da Heidegger'in çalışmalarının özeti olarak görmek yerinde bir düşünce.

Bakın, ekonomik boyutunu da ben işledim. :)

İnsanın insana nesne muamelesi yapmaya yanaşmaması insanlık onurunun bir gereğidir.

İnsanı, varoluşçuluk temelleri üzerinden çok güzel işlemiş Sartre.

Eğer insanın bir nedeni, bir temeli yoksa bu, kendi kendinin nedeni, kendi kendinin temeli olmasındandır. Eğer dıştan hiçbir şey ona bir değer vermiyorsa bu, kendi kendinin değeri olmasındandır. Eğer bırakılmışsa bu, tümüyle özgür olmasındandır.

O zaman şunu söylebiliriz: her nesnenin "varlık" ı yoktur; onlar somut olarak vardırlar ama varlıklarını yaşama imkanına sahip değillerdir. Genel olarak baktığımızda insanların bazısında da "varlık" ı göremeyebiliriz. Çünkü varlık, bir insanın hür bir irade ile bir yaşama biçimini seçmek suretiyle varoluşudur. Yani öğretmen çocuğu bir genç de öğretmen oluyorsa o noktada irade devre dışıdır. Genç kişi, iradesini kullanmıyordur, dolayısıyla varlığı yoktur.

martin heidegger

Martin Heidegger

Varoluşçuluk 2. dünya savaşı bitiminde dünyaya gelen ve yokluk içinde büyüyen SArtre ın başımıza sardığı belanın adıdır. İblisin kollarında büyütüp emzirdiği, YOkluğu ve Hiçliği yücelten intahar etmeyi meziyet sayan ve neticede hiçbir şey söyleyemeyen bir düşünce hastalığıdır.

Varlığında bulamadım, yokluğunda arıyorum seni...

Hayat umutsuzluğun öbür yanında başlar.

Gabriel Marcel'i tanımıyorum. Marcel'de Varoluşçuluk nasıldır sayın ali karadayı?

Var-o/luş-çu-luk, parça bütün ilişkisine indirgendiğinde birey önce vardır. Var olduğunun farkına vardığında ise, varoluşunu gerçekleştirmek için harekete geçer. Edindiği tecrübeye de dayanarak kendi varoluşunu oluşturan baş kahraman olur bu kez de. Yani varoluşçu. Sonuca ise yaklaştığımızda, çoğullaşan ve bireyle beraber var olan diğer unsurları da es geçmemek lazım.

Böylece herkes alanı insanın günlük yaşam yükünü hafifletir, insanın yaşamayı kolaylaştırma eğilimine yardımcı olur. İnsanın varoluş yükünün hafifletilmesinde sürekli olarak insanın yardımına koşan herkes alanı, bununla sürekli olarak kendi egemenliğini sağlamlaştırır. Herkes alanında her kimse ötekidir ve hiç kimse kendisi değildir. Günlük insanın kimliği sorusunun karşılığı olan?herkes?, insanın ötekilerle-birlikte-olma?sında kendi varoluşunda teslim ettiği?hiçkimse?dir.

Varoluşçuluk ise tam tersini öne sürer bunun: insanda -ama yalnız insanda- varoluş özden önce gelir. İnsan önce vardır; sonra şöyle ya da böyle olur. Çünkü o, özünü kendi yaratır. Nasıl mı? Dünyaya atılarak, orada acı çekerek, savaşarak yavaş yavaş kendini belirler. Bu belirlenme yolu hiç kapanmaz, her zaman açıktır.

Bi araştırma için Nurettin topçunun varoluş ve hareket felsefesini okumuştum.. girift bir mevzu.. altını çizdiğim hoşuma giden bir varoluş cümleciği;

Bir seçim veya tercih söz konusu değildir bu bırakılışta. Fakat sonrasında insanın kendi varlığını gerçekleştirebilmesi için seçimler, tercihler üzerine hayatına bir yön vermesi söz konusudur, özgürlük deneyimi de diyebiliriz. Kendini bulma, varlığını ortaya koyabilme ölüm anına kadar sürmekte. Ki bu sebepten Heidegger için ölüm fikri, önem arz etmektedir.

Francis Ponge: İnsan insanın geleceğidir.

Bir alıntı:

Giderek insanoğlu, Sartré'ın deyişiyle, "nedensiz, zorunsuz, anlamsız bir varlık" haline giriyor. Geçmişsiz, desteksiz, yapayalnız bir varlık.

Aslında uzaktan baktığımız zaman sadece bir edebiyat akımı, edebiyat kuramı gibi geliyor. Aslında kökleri Sokrates'in felsefi görüşlerine kadar iner. Ama sistematiği kazandıran isimler Pascal, Bergson, Kierkegaard ve Husser'dir.

İnsan desteksizdir, yardımsızdır, her an insanı bulmak zorundadır.

Gerçeği eşyada ve genel fikirlerde aramaz. Tam aksine insanın kendi içinde, yani "nesne" de değil "özne"de arar. Anlayış bu temelde şekillenir.

Her insan özünde birdir. Öz olmadan varlıktan bahsetmek mümkün değildir bence. Varoluşunda ise çoğullaşandır. Özünde ki yansımadır var olmayı anlamlı kılan.

Tanrı pahalı ve yararsız bir varsayımdır.

Bu akımdan Gabriel Marcel'i tercih ederim.

Mademki kişi dünyaya atılmıştır, kendi başına bırakılmıştır, öyleyse yaptıklarından sorumludur. Nitekim o, kendini nasıl kurarsa öyle olacaktır. Tasarılarına, seçmelerine, eylemlerine göre varlığına bir öz kazandıracaktır. Edimleriyle kendini gerçekleştirecektir. Gerçekleştirmelidir..

Bireyciliğe aşırı yer vermek, kişinin varoluş sorununa büyük ilgi göstermek ve herhangi bir düşünce okulundan olmamak, herhangi bir inançlar kümesini, özellikle sistemleri yetersiz görmek; sığlığını, bilgiçliğini, yaşamdan yoksunluğunu ileri sürerek gelenekçi felsefeyi açıkça küçümsemek, bütün bunlar, Kierkegaard'ın, Jaspers'ın, Heidegger'in olduğu gibi, Nietzsche'nin de belli başlı özellikleri ve varoluşçuluğun çıkış noktalarıdır.

Heidegger'in pek hoşlandığı bir deyim vardır: bırakılmışlık. Tanrı olmadığı için insan bir başına bırakılmıştır.

Amaç noktasında sanatı toplumcu bir amaç için kullanmak hedeftir; ama eserlerdeki kapalılık, anlaşılması güç kullanımlar, sembolik söylem fazlalığı bu hedefe engel olmuştur. Çünkü felsefi bir birikimi olan ya da olması gereken okur kitlesi varoluşçular için hitap noktası olmuştur. Doğal olarak halk edebiyatın gerisinde kalmıştır.

Soren Kierkegaard

micro_cosmos, güzel başlığınız için yüreğinize sağlık.

Bence şu an ''ekonomik hengame Türkiyesi''nde varoluşçuluk için değil ama ''varoluş'' üzerine milyonlarca vatandaşımızın söyleyeceği bir şeyler mutlaka vardır.

İki temel kavram esastır. Öz ve varlık kavramları. Öz denilen şey insanı insan veya bir çiçeği çiçek yapan genel nitelikler, bu niteliklerin özü, cevheridir.

Bir sistemin toptan gücü, onu oluşturan parçasal güçlerin toplamından daha yüksektir.

İnsan kendi dışında vardır, kendi dışına çıkarak var olur. Yani, ancak dışa atılarak, dışta kendini yitirerek varlaşır; aşkın amaçları kovalayarak var olabilir. Bu yönden alınırsa, insan ilerleyiştir, aşıştır, oluştur; ilerlemenin, aşmanın göbeğindedir.

İnsanda "insan doğası" diyeceğimiz bir evrensel öz yoktur.

"Marcel'in felsefesi, varoluşun fenomenolojik bir analizinden hareket edip derin bir tecrübe halinde yaşanan bir metafiziğe yükselmesi ve bunu yaparken bir izm haline gelmemeye çalışmasıyla çağdaş bir metafizik hüviyeti gösterir ve felsefenin bu en eski disiplinine yeni ufuklar çar. Bunun yanında bu felsefede çağdaş dünyanın ve bugünün insanının canlı ve derin bir tasvirini ve analizini buluruz." diyor Celalettin Muşta Gabriel Marcel'in Varoluşçuluğu kitabının önsözünde..

Descartes: Dünyadan çok kendinizi yenin!

Öldüğünde karısı "ünlü" düşünür Sİmone de Bauvoire yıllar sonra, sanırım 90 lı yılların sonuydu şöyle bir yorum yapmıştı arkasından:"Sartre yatakta pek iyi değildi" NOKTA :)

Bütün düşüncenin en yüksek çatışkısı, düşüncenin, düşünemeyeceği bir şey bulma çabasıdır.

Pek faydalı bir başlık olmuş.

2. Dünya Savaşı yıllarında değerlerin adeta alt üst olduğu bir zamana denk geldiği için "bunalım edebiyatı" olarak da tanırız demişti hocamız. Bu noktada da en iyi bunaltan Sartre olacaktır sanırım :) Sartre okuyanlar bilir, eserlerinde özgürlükten doğan bir bunalım temeli vardır. Mesela, ölüm ile hayat arasında tercih yapma zorunda bıraktığı roman kahramının birisi, kendi iradesiyle kendi "öz"ünü yaratır tabiri caizse.

Varoluşçu yazarlar çağımız insanının bırakılmışlığını, yalnızlığını, boğuntusunu, umutsuzluğunu, güvensizliğini belirtmekle yetinmezler. Bu kişinin kendini tanımasını, özünü yaratmasını, benliğini kazanmasını, baskıdan kurtulmasını da isterler. İnsanı ezen teknik düzene, kişiliğini silen toptancı topluma, benliğini çiğneyen zorbalığa karşı koyar, gerekirse başkaldırırlar. Bu yüzden öznelliğe ve bireyliğe büyük önem verirler. Öznellikten kalkarak bireyciliğe varırlar. Sözgelimi, kierkegaard bireyi ana gerçek sayar, toplumu hor görür. Ona göre, bireyin varlığını koruması için toplumdan, kamudan, eşitlikten sıyrılması gerekir. Bireycilik ancak yalnızlık, boğuntu, kaygı ve umutsuzluk içinde belirir, korunur ve derinleşir.

İrade temelinde olan varoluşçulukta karakter ve tip yoktur, değişik durumlarla karşı karşıya kalmış insanlar vardır. Karşılaştıklatı durumlarda yapıp ettikleri işler kendi "öz" lerini oluşturur. Böyle bir işleyiş söz konusu olduğu için eserlerde okuru az ama şaşırtan, meraklandıran olay örgüleri bulunmaktadır. Nietzsche, Sartre okurken meraklanmamak olur mu? :)

Çok felsefik olduğuna katılmıyorum. Hatta bazıları daha da ileri gidip varoluşçular için ''ütopik'' nitelemesinde bile bulundular. Varoluşçular geleneklerden nasıl kopuk olur? İnsanın kendini gerçekleştirmesi üzerine kurulu bir akım olan varoluşçuluk'un geleneklerden kopuk olmasını düşünmek zor. Geleneklerden kopunca zaten insandan da kopmuş olur. Bu kopmayı hiçbir varoluşçu göze alamadı daha. Geleneklerden kopuk olduğu yönündeki eleştiriler. Ayrıca ''gelenek''e yüklenen anlamlar da hep farklı olmuştur. Hangi gelenek, neye göre gelenek?

Herkes alanı her yerde hazır bulunur, ama insanın karar vermesi gerektiği yerde?herkes? ortadan çekilmiş, kaçıp gitmiştir. Ne var ki bütün kararlar önceden herkes alanınca verildiği için, herkes alanı insanın sorumluluğunu insanın üzerinden alır. Herkes alanı kolayca herşeyin sorumluluğunu yüklenebilir, çünkü bu alanda yapılıp edilmiş olanlardan ötürü hiç kimseden tek başına kendisini sorumlu sayması beklenmez. Yapılıp edilenlerden sorumlu hep?herkes? , daha doğrusu?hiç kimse?dir.

Hangi varoluşçuluk hocam?

İnsan kendini bulmalı, özünü elde etmeli ve şuna da inanmalıdır: hiçbir şey -tanrının varlığını gösteren en değerli kanıt dahi- kişiyi kendinden, benliğinden kurtaramaz.

Martin Heidegger'i de unutmamak lazım bu felsefe içinde. Çalışmalarında hocasının etkisi görüldüğü kadar bu etkilenme sürecinde kendine özgü bir varoluşçu felsefe oluşturduğunu da görebiliyoruz.

Değerleriyle toplumda ki değerleri bütünleştirdiğinde var olmanın farkına varabilir insan. Birincil olarak kendisini görmesi olarak algılanmamalı bence varoluşçuluk. Birey kendisiyle beraber kendisini çoğaltan unsurlarla da vardır. Tek başına sadece belirli bir noktaya kadar sürdürebilir varlığını.

"Heidegger'ın varoluşçu düşüncesine göre, insan bu dünyaya öylece bırakılmıştır. Bu bırakılmışlık fikri birkaç yönden varoluşçu felsefenin temel argümanlarını sürdürür ve derinleştirir. Varoluşa bırakılmışlığı ile insan kendi varlık'ını oluşturma özgürlüğüne zorunlu olarak bırakılmıştir aslında. Ama başlangıçta, bırakılışın kendisi bir özgürlük yokluğudur -sondaki ölümün kaçınılamazlığı gibi."

Edebi boyutunda bir şeyler söylemek gerekirse, edebiyatta en çok roman ve tiyatro türlerinde etkili olmuştur.

Sartre ''varoluş özden önce gelir'' gibi varoluşçu bir felsefeyi temsil eden düşünceyi romanlarında anlamlandırmaya çalışmış.

Varoluşçuluğun en büyük temsilcilerinden biri de Jean Paul Sartre oldu. Sartre, varoluşçuluğa yeni bir dinamizm kazandırdı. Bir çok romanını okudum Sartre'nin. Ve onun varoluşçuluğunun farklı olduğunu yakaladım. Diğer varoluşçuların aksine Sarte iyimser bir felsefi doktrin olarak ele almış var olmayı. Yani benim anladığım kadarıyla varoluşçuluk kökleri her ne kadar 300 - 400 yıl öncesine kadar dayansa da popülaritesini Jean Paul Sartre zamanında yakalamıştır. Çünkü diğer varoluşçuların aksine o hep iyimser bir hava çizmiş. Romanlarında varoluşçuluğun hem felsefi hem siyasi hem realist hem de romantik temalarını işlemiş.

Çok felsefik, tarihten soyutlanmalar ve geleneklerle irtibatın kesilmesi benim bu akıma karşı eleştirdiğim noktalardır

Büyük bir yazar aynı zamanda Jean Paul Sartre.

Felsefi açıdan böyle bir temelde olduğunu biliyorum. İşin bir de edebiyat kısmı var tabii ki.

çeşm-i giryan

Selamlar..

Düşünmek hiç birşey yapmak demek değildir.

Çeviri: Akın Etan

Weil'e göre varoluşçuluk bir bunalım, Mounier'ye göre umutsuzluk, Hamelin'e göre bunaltı, Banfi'ye göre kötümserlik, Wahl'a göre başkaldırış, Marcel'e göre özgürlük, Lukacs'a göre idealizm , Benda'ya göre usdışıcılık , Foulquié'ye göre saçmalık felsefesidir.

Varoluşçu edebiyat, köklerinden kopmuş, geçmişine güvenden yoksun, toplum değerlerine yabancılaşmış, mutsuz, bunalımlı, sıkıntılı insanın varlığını dile getirmeye çalışmıştır. Bu sebepten olsa gerek, Türk edebiyatında Varoluşçu akımı benimseyen olmamış diye düşünüyorum.

Varoluşçuluğa göre insan, özgür olmaya mahkumdur.

Her nesnenin bir özü, bir de varlığı vardır. Öz, sürekli nitelikler topluluğu demektir. Varlık ise dünyada etkin olarak bulunuş demektir. Çoğu kimse özün önce, varoluşun sonra geldiğine inanır. Örneğin, bezelyeler bir bezelye düşüncesine göre yerden biter, yuvarlaklaşır. Bu düşünüş köklerini dinden alır. Tanrı, insanları kendindeki insan düşüncesine göre var eder. Nesne, ancak özüne uyduğu zaman var olur. Bütün insanlara özgü bir öz vardır; bu değişmez özün adı insan doğasıdır.

Ritter'a göre, varoluşçuluk "köklerinden kopmuş, temelini yitirmiş, geçmişe, tarihe güvenini kaybetmiş, toplumda yabancılaşmış, mutsuz, huzursuz insan varlığını dile getiren" bir felsefedir. Bu felsefe daha çok, "toplum içinde yaşayan bireyin tehdit altında olduğu, günümüzle gelenek arasındaki bağlantının koptuğu, insanın manasız bir varlık haline geldiği, kendi kendini yitirmek tehlikesinin baş gösterdiği yerde" ortaya çıkar. Özellikle, savaş ve bunalım ertesi yılları bu çıkışın keskinleştiği, göze battığı dönemlerdir.

İnsan özgür olmaya mahkumdur, zorunludur. Zorunludur; çünkü yaratılmamıştır. Özgürdür; çünkü yeryüzüne geldi mi, dünyaya atıldı mı bir kez, artık bütün yaptıklarından sorumludur.

Varoluşçuluk

Varlık, varolanın tehdidi altındadır.

Varlık ise var olmak olgusundan hareketle, varlığı soyut anlamda alan bir tecrübe halidir.

Özgürlük, kişiyi her an bir seçme yapmaya iten bir dış yöneltinin, bir dış gereksinmenin yokluğundan gelir. Bundan ötürü bağlanma kadar kararsızlık da bir özgürlüktür.

Varoluşçuluğun insanın özünde varolan bireysel özgür olma, normalara içsel bir meydan okuma olarak değerlendirdiğimizde ; evet bireysel bir mutluluk nihai hedef ancak toplum açısından bakarsanız toplumları oluşturan değerlere de yine aynı güçte bir muhalefet halini görürüz.