Reşat Nuri Güntekin - Çalı Kuşu

Konuyu tekil filmlerden ziyade genel bir edebiyat-sinema ilişkisi çerçevesinde düşünürsek daha iyi olabilir. Zira Türk edebiyatının tüm dönemlerini ve sinemamızın farklı evrelerini edebiyat uyarlamalarına bakarak analiz etmek mümkündür. Konu kapsamlı da olsa kendimce ilginç bulduğum birkaç hususa değinmek isterim.

ama romanı sinemadan daha sürükleyiciydi

Dokuzuncu Hariciye Koğuşu-Peyami Safa

Tarık Buğra - Küçük Ağa

Politik filmlerimizde de uyarlama izleri öteden beri görülür. Toplumcu yazarların sinemaya senarist olarak yaptıkları katkıların yanında politik sinemaya uyarlanan eserleri de mevcuttur. Pınar Kür'ün 'Yarın Yarın'ı , Ümit KIvanç'ın 'Bekle Dedim Gölgeye'si ve birçokları gibi...

Erken dönem Cumhuriyet edebiyatı, Köy edebiyatı, Gerçekçi edebiyat derken Atıf Yılmaz'ın önderlik ettiği kadın sinemasına ve onun edebiyatına da değinilebilir. Örneğin Atıf Yılmaz'ın ve sinemamızın 'kadın filmleri' olarak adlandırılan dönemi Necati Cumalı'nın hikayesinden uyarlanan 1982 tarihli 'Mine' ile başlar. 1985 tarihli 'Adı VAsfiye' de Necati Cumalı'nın beş farklı hikayesi biraraya getirilerek oluşturulmuştur. Bana göre Atıf Yılmaz'ın belki de tek kötü filmi olan 'Kadının Adı Yok' da rahmetli Duygu Asena'nın romanıdır.

Bir dönem edebiyatımıza damgasını vurmuş olan 'köy edebiyatı' sinemada da yer etmiştir. Kemal Bilbaşar'ın Memo'su, Fakir Baykurt'un 'Yılanların Öcü adlı klasik kitabı ilk akla gelenlerdir. SAbahattin Ali'nin Kuyucaklı Yusuf'u da sinemada yer bulmuştur . Yusuf Kurçenli'nin çektiği 'Gramafon Avrat' da bir S. Ali uyarlamasıdır. Yaşar Kemal demişken, onun da birçok eseri sinemaya uyarlandı. 'Ağrı Dağı Efsanesi'ni Memduh Ün, 'Yılanı Öldürseler'i Türkan Şoray sinemaya aktardı. İnce Memed'i ise 'Memed by Hawk' ismiyle Peter Ustinov sinemaya uyarladı.

Son dönemde de edebiyat uyarlamalarına rastlıyoruz. Perihan Maden'in 'İki Genç Kız'ı Kutluğ Ataman, Livaneli'nin Mutluluk'u da Abdullah Oğuz tarafından sinemaya katarıldı.

Bu liste uzar gider sanırım, o kadar çok ki!

Reşat Nuri GÜNTEKİN- yaprak dökümü

Necip Fazıl Kısakürek-Reis Bey

çalıkuşunu dizi yapan TRT biçok romanı film yaptı bi dönem ama bu sadece TRT nin cabasıyla olmaz. özel televizyonlar film şirketleri romanlarımızı hikayelerimizi destan ve masallarımızı da beyaz perdeye aktarmalı hatta çizgi film yapıp çocuklarımıza da sevdirmeli

cristopher jan grange- kurtlar imparatorluğu

Benim de aklıma ilk gelenler:

Muazzez Tahsin Berkant'ların, Kerime Nadir'lerin romanları olmasaydı, Yeşilçam melodramlarından geriye pek birşey kalmazdı herhalde. Hıçkırık'sız Yeşilçam, gayet kuru dururdu.

Bunların dışında, Anayurt Oteli , Sarı Mersedes gibi sosyolojik ve sinemasal şaheserler de mevcuttur.

Hekimoğlu İsmail-Minyeli Abdullah

John Steinbeck - Fareler ve İnsanlar

Demem o ki sinemamız, her döneminde edebiyat eserleri ve edebiyatçılarla iç içe olmuştur. Romanları, hikayeleri uyarlayanlar olduğu gibi mısralardan hareketle film çekenler de vardır. Örneğin Yavuz Turgul, Ahmet Muhip Dranas'ın şiirinden yaratmıştır Fahriye Abla'yı.

Reşat Nuri'nin Yaprak Dökümü, Çalıkuşu, Dudaktan Kalbe'sinin dışında 'Değirmen' adlı romanının Barış Pirhasan tarafından senaryolaştırıldığını ve ATıf Yılmaz'ın yönetiminde sinemaya uyarlandığını hatırlatalım. Bu arada edebiyat uyarlamaları konusunfda TRT'nin zamanında gösterdiği gayret de takdire şayandır.

Orhan Kemal-Hanımın Çiftliği

Bitirirken, bazı edebiyatçılarımızın sinemacılarızın dünya görüşünü ve sinemaya ilişkin fikirlerini toptan etkilediklerini de söyleyebiliriz. Örneğin Metin Erksan, Halit Refiğ, Ömer Lütfi Akad gibi önemli sinemacılarımız Kemal Tahir'in görüşlerini benimseyerek ayrı bir sinema dili oluşturma çabasına girmişler, ulusal sinema tartışmalarını başlatmışlardır.

Halide Edip Adıvar-Sinekli Bakkal

Orhan Kemal - Bereketli Topraklar Üzerinde

Herhalde çok azdır kitaptan uyarlanıp da sineması daha çok beğenilen bir eser. Ne kadar güzel uyarlama olursa olsun benim kitaptan aldığım lezzetin ancak bir kısmını veriyor sinema.

Halit Ziya Uşaklıgil - Aşk-ı Memnu

Memduh şevket ESENDAL - Ayaşlı ve kiracıları

Victor Hugo-Sefiller

Dan Brown-Da Vinci Şifresi

Ayşe Kulin - Geniş Zamanlar

Nazım Hikmet, Attila İlhan, Orhan Kemal, Vedat Türkali gibi birçok edebiyatçımız sinamaya senaryolarıyla destek vermişler, ancak çoğu zaman kendi isimlerini kullanmaktan imtina etmişlerdir. Bunula birlikte genel edebi eğilimlerinin kokusunu sinemaya sindirmeyi de becermişlerdir. Örneğin Türkali imzalı 'Karanlıkta Uyananlar' , basbayağı sosyalist gerçekçi öğeler barındırır. Attila İlhan'ın Ali Kaptanoğlu imzasıyla yazdığı 'Yalnızlar Rıhtımı' da mesela İlhan şiirini çok güzel resmeder.

Yaşar Kemal - Yer Demir Gök Bakır

Şule Yüksel Şenler-Huzur Sokağı

Reşat Nuri GÜNTEKİN-Acımak

Yusuf Atılgan - Anayurt Oteli

Ayşe Kulin-Köprü

Ancak benim anlatmak istediğim, tekil eser veya filmlerden ziyade akımların örtüştüğü gerçeği. Yani örneğin Türkiye'de sinemacılar kuşağını başlatan Ömer Lütfi Akad sinemaya 'Vurun Kahpeye' ile adımını atmıştır (1949). Aynı eserin niçin daha sonra iki kez daha sinemaya uyarlandığı (1964 ve 1973) ayrı bir araştırma konusudur.

Burada bir parantez açıp Necati Cumalı'yı anmak gerekir. 1980'li yıllarda Kadın filmlerini başlatan Cumalı, 1964 yılında Metin ERksan tarafından çekilen ve sinema tarihimizin en büyük başarısına imza atarak Berlin'de Altın Ayı ödülünü kazanan 'Susuz Yaz'ın da yazarıdır.

j. c grange-kurtlar imparatorluğu

Orhan Kemal'in de birçok hikayesi, barındırdığı 'gerçekçilik' temasıyla sinemada yer buldu. Ancak bence onun 'Kaçak'ını, 'Üç Tekerlekli Bisiklet' adıyla sinemaya uyarlayan Lütfi Akad'ın eline su dökebilen olmamıştır. Ayhan Işık bir kanun kaçağıdır ve oğluyla birlikte yaşayan Sezer Sezin'in evine sığınır. Tavan arasında başladığı kaçak'lık durumu bir yerden sonra evin erkeği olma, koca olma, baba olma durumuna dönüşür. Ana oğulun fakir dünyasına, bir kaçak eklenince bir aile çıkar gibi olmuştur ortaya. Dönemin yoksulluğunu, mahallelerini ve genel havasını çok iyi verir bu film. Bu konu sinemamızda çok kereler yer bulurken, bu senaryonun erotik film versiyonları da görülmüştür.

Dudaktan Kalbe-Reşat Nuri Güntekin

Stephen King'in birçok kitabı sinamaya uyarlanmıştır. O, Düş kapanı, Hayvan Mezarlığı, Yeşil yol, Yüzyılın fırtınası, Esaretin Bedeli...