Yüce Yaratıcı'nın bir lütfu olarak her canlı, hayatını ve neslini sürdürmek için çevresinin farkında olacak ve cevap üretecek şekilde programlanmıştır. Ses pek çok canlı tarafından kullanılan önemli bir iletişim vasıtasıdır. Bunun için gelen sesleri algılayan işleyen ve değerlendiren bir işitme sistemi birçok canlıya verilmiş bir nimettir.

28. Buhari, Ideyn 2, 3, 25, Cihad 81, Menakıb 15, Menakıbu'l-Ensar 46, Nikah 82, 114; Müslim, Ideyn 19, (892); Nesai, Ideyn 35-36.

"Yeter mi?" buyurdular. Ben:

Gönüllerimize sükunet ve metanet ver!

Vacip oldu şükür bize,

sadece nimetten faydalanma var.

17. Buhari, Ideyn, 3; İbn Mace, Nikah, 21; Ahmed b. Hanbel, Müsned, 6/187; Nesai, Ideyn, 36; Ahmed Naim-Kamil Miras, Sahih-i Buhari Muhtasarı- Tecrid-i Sarih Tercemesi, 3/151-160, Ankara, 1971.

Bu dengeyi elde etmenin, bu uyumu sağlamanın bir çok "yolu" vardır. Bunlardan biri de müziktir. Müziğin en eski dönemlerden beri insan üzerinde derin etkilerinin olduğu bilinen bir gerçektir. Gerek Doğulu gerekse Batılı bir çok düşünür, filozof, arif, bilge kişiler bu hakikatin farkında olup bunu zaman zaman sohbetlerinde veya eserlerinde dile getirmişlerdir. Bu nedenle hayatın her alanında etkin olmuş, iyi yönde de kötü yönde de kullanılmış ve halen de kullanılagelmektedir.

Müzik denilince, yüzyıllardır insanlığa hiçbir ayrım gözetmeden merhamet, şefkat, hoşgörü ve sevgi ışıkları saçan bir büyük insanı, ulu bir bilgeyi yani Mevlana'yı hatırlamamak mümkün mü? Mevlana büyük eseri Mesnevi'sine "Dinle neyden" diye başlamakta, devam eden on sekiz beyitte de neyden bahsetmektedir.

müftülükler ve diyanet görevlilerinden bence takva istemeli. takvaya bakmalı. tefsir okumus mu hadis okumus mu?ilmihal bitirmis mi?ve sürekli kitap okuyor mu?kendini gelistiriyor mu?arapca ögrenmeye calisiyor mu?kuran ezberliyor mu?...

nimetten faydalandıktan sonra geriye dönüp bu nimeti ben

Aslında kaynaklar dikkatli incelendiği zaman müziği haram, mekruh ya da mübah sayan alimlerin hemen bütününün konuyu yaşadıkları toplumların sosyo-kültürel yapısına göre değerlendirdikleri anlaşılmaktadır. Kanaatimizce doğru olan da budur.

2. Lokman, 31/19.

"Evet!" dedim.

O davetçi Allah'a davet ettikçe"16 diyerek karşılamışlardır.

4. Sebe', 34/10.

Bilindiği gibi İslam'da ahkam tedrici bir surette gelmiştir. Bu nedenle bazı rivayetlerden hicretin ilk yıllarında henüz içki kesin olarak haram kılınmadan önce kendilerine "kayne" veya "muğanniye" denilen şarkıcılar insanların bir araya geldikleri ve genelde alkollü içkilerin tüketildiği eğlence meclislerinde şarkı söylemeye devam etmişlerdir.20 Alkollü içkilerin yasak kılınmasından sonra ise bu kişiler daha çok düğün ve bayram gibi etkinliklerde şarkı söylemişlerdir. Bunların yanında mesleği şarkıcılık olmayan ama buna kabiliyeti olan hanım Sahabeler de vardı. Mesela, Erneb veya Zeyneb el-Ensariyye,21 Feray'a binti Muavviz b. Afra22 ile Hammame23 bunlardan bazılarıdır.

2- Musiki; bilumum ahenkli ve ölçülü sesleri ifade eden bir kelimedir. Bu itibarla; musiki-müzik dar bir anlayışla değerlendirilmemelidir.

tatlı söz eken hoş söz bişen, diken eken de kaktüs biçer... Hoşluk gösteren hoş gören, hoş görülür hayatın kuralı böyle... bu bir ikincisi velev ki öyle olsun sen zabıta mısın kanun koyucu musun, önce kendini düzelt! senden başka yazan var mı böyle bir şey! her söz herkesin hoşuna da gitmek zorunda değildir! hoşgörüye ne oldu... Her söz size yaramak zorunda mı... bak son olarak yazıyorum bir daha ne bana ne yorumlarıma cevap yazma! senin yorumun sana, benim yorumum da bana... Ayrıca hiç de sulandırma falan yok, sen öyle görmek istediğin için öyle görüyorsun, pek ciddi insan!... hiç sevmedim ne seni ne de senin gibileri, her şeyin doğrusunu kendileri bilir, her ortamda onlar konuşur, kimse onlara muhalif konuşamaz... hatta hiç yorum yapamaz... öyle mi? ben de üslübumu onlara göre şekillendiriyorum... Zalime iyilik zulümdür... her konuya cevap yazınca senin sayfan mı tükeniyor? denizler senin olsa kimseye bir damla su vermezsin... dediğim gibi artık yazma... muhatap olmak istemiyorum seninle... seviyen benden yüksekteyse, varsın öyle olsun, hiç ilgilendirmiyor beni, eğer benden düşükse bu da ilgilendirmiyor... umarım konu kapanmıştır...

bir zamanlar bu ülkede sadettin kaynak'lar vardı... Ne oldu? o kadar güzel makam yapan bir üstaddı.. ezanı istediği makamda okumuyormuydu? makam diye diye birden türkçe ezana geçilmedimi? belki binlerce fahri imam, o mamk derslerini almak için yırtınmadımı ki?idol model olarak sadettin kaynak dinletilmedimi yıllarca? sonra, yakın tarihte Amir ateş ilahi grubu çıkmadımı çeşit çeşit makamda... maşallah adamlara ne denebilir ki...

Sahabeden şarkı söylemekle tanınanlar yanında şarkı söyletmekle tanınanlar da vardır. Mesela Abdullah b. Zübeyr'in ud çalan cariyelerinin olduğu,24 Hassan b. Sabit'in ise şarkı söyleyip rakseden "Sirin" adında bir cariyesinin bulunduğu kaynaklarda yer almaktadır.25 Hatta bazı rivayetlerde Hassan b. Sabit arkadaşları ile otururken oraya uğrayan Hz. Peygambere bu cariye biraz eğlenmesinin mahzurunun olup olmadığını sormuş, Hz. Peygamber de kendisine "İnşallah bir beis yoktur" diye cevap vermiştir.26 Bir başka rivayette aynı cariyenin bir bayram günü saçları çözülmüş bir şekilde def çalarak şarkı söylediği, Efendimizin eşlerinden mü'minlerin anası Ümmü Seleme'nin kendisini azarladığı fakat Hz. Peygamberin: "Onları bırak! Her toplumun bir bayramı vardır. Bu gün de bizim bayramımızdır" dediği aktarılmaktadır.27

Hz. Peygamber, eşi ve bazı arkadaşları toplum içinde cereyan eden bu tür faaliyetlerin içinde dinleyici ve seyirci olarak yer alırken Kur'an-ı Kerim, diğer bazı konularda olduğu gibi musiki ve bu sanatı icra eden sanatçılar için doğrudan herhangi bir yasaklama getirmemiştir. Ancak bir kısım şartlarla sınırlamıştır. Hz. Peygamber güzel sesin Kur'an'ın güzelliğini artıracağını belirterek6 onun güzel ses ve teğanni ile okunmasını istemiştir. Buna işareten o, bir hadis-i şeriflerinde "Cenab-ı Hakk'ın güzel sesiyle teğanni yaparak cehren Kur'an okuyan bir peygambere kulak verdiği kadar hiçbir şeye kulak vermediğini"7 bildirmiş, bir başka hadis-i şeriflerinde ise her şeyin bir süsü olduğunu, Kur'an'ın süsünün ise güzel ses olduğunu8 haber vermiştir. Hz. Peygamber'in ezan okumak üzere Hz. Bilal el-Habeşi'yi seçmesinin en önemli sebebi, sesinin güzel olmasıdır. Zira bir hadis-i şeriflerinde -Hz. Bilal'i kastederek- namaza çağırma görevinin Habeşlilerde9 olduğunu, çünkü ezanı en güzel şekilde Habeşlilerin okuduğunu10 bildirmiştir.

ilk önce kıraat sonra ahlak güzelliği sonra ses güzelliği gerisi yalan

Bizlerin, kıraati, mahreci, ilmi, ahlakı ve sesi yerinde olan görevlilere bir sözümüz olamaz. Onlar başımızın tacıdır. Rabbim sayılarını arttırsın. Eleştirmemiz gereken şey; güzel nağme dışında hiçbir meziyeti olmayan, bu durumu ranta çevirerek, insanların gönlünü ve zihnini dolduracağı yerde kendi cebini dolduran görevlilerdir. Yurtdışında vazife alan bazı din görevlilerinde bu sıkıntı var. Mevlidi her makamda okuyan ancak, imam-hatip lisesinin bile cevaplayacağı bir soruya dahi cevap veremeyen görevliler mevcut... Tek marifetleri güzel sesleriyle mevlid okumak bu suretle insanların maddi imkanlarını istismar etmek olan kardeşlerimizin yarardan çok zararı vardır. Özellikle dini bilgileri, orada yaşayan vatandaşalrın problemlerine çözüm olacak şekilde aktaracak donanımlı elemanlara ihtiyaç var. Bu nedenle büyüklerimiz kıraate, ahlaka, bilgiye itibar ederek bu üç özelliğin yanında ses güzelliği de varsa o görevliyi baş tac etmelidir.

1. Beyhaki, es-Sünenü'l-Kübra, 5/68, , Haydarabad, 1344.

civiliseyşin beni de cemmatın sandın heralde vaaza başladın ne iş? alakasız şeylermiş! sen ne anlarsın alakadan, kendini beğenmiş, egoist...

ben acizane müftülere danışmanlık hizmeti verecek akil ve fazıl kişilerin bu göreve mecbur tutulması gerektiği kanaatindeyim. özellikle bu tür meseleler müftülerin tekeline bırakılmamalı..

26. Ahmed b. Muhammed b. Abdirabbih el- Endelusi, el-Ikdu'l-Ferid, 7/8-9, Beyrut, 1983.

kardeşim sen de yeni üye olmuşsun bütün başlıklara alakasız yorumlar yazıyorsun. fikrin varsa yaz, yoksa boşuna işgal etme.

27. Allame Alaeddin Ali el-Müttaki b. Hüsameddin el-Hindi el-Burhan Fevri, Kenzu'l-Ummal fi süneni'l-akval ve'l-Ef'al, 15/214, Beyrut, 1985.

Sahabe'nin büyüklerinden Es'ad b. Zürare, hicretten kısa bir süre sonra vefat etmiş, vefatından önce de kızlarını Hz. Peygambere emanet etmişti. O da onlara sahip çıkmıştı. Bunlardan Fariğa gelin olurken düğün mekanını şereflendiren Hz. Peygamber "Ya Aişe! Eğlence yok mu? Ensarın lehvi yani eğlenceyi sever"18 buyurmuşlardır. Aynı olay başka bir rivayette şöyle anlatılmaktadır: Oraya gelen Allah Resulü Hz. Aişe'ye şarkı söyleyecek birinin ayarlanıp ayarlanmadığını sormuş, olumsuz cevap alınca da Erneb'in ona ulaştırılması talimatını vermiştir.19

Bizdeki ses olayı da aynen böyle. Ses ilmin yapısıdır diyorlar. Insaf... Ses cebri kader yani allah vergisi ilim ihtiyari kader yani kul kazanması. Kişiler de dinde ihtiyari kadere göre ödül veya ceza alırlar. Cebri kaderin ise karşılığı ödül veya ceza değildir. Ama maalesef biz cebri kaderi ödüllendiriyor veya cezalandırıyoruz.

mevlid ve ilahi gibi seylere gelince tabiki ses güzelliği ister. ama bunlar gereksiz seyler oldugu icin bosverin gitsin.

Dün gibi hatırlıyorum yeni göreve başladığımız ilk gün Müftü bey bize: "Sesiniz güzel mi? Mevlid okuyabilir misiniz? diye soru sormuştu. Soruş biçimine bakılırsa "Sesiniz güzel değilse, sesiniz yoksa bu kurumda ne işiniz var?" demeye getirdi sözü. Gerçekten diyanet teşkilatımızda "güzel ses" liyakat noktasında birinci kriter. Halkımızın, kıraati iyi olmasa bile sesi güzel olan görevlilere olan ilgi ve alakası, kurumumuzu şekle önem veren, popülist bir tavır takınmaya sürükledi.

adeta, peygamberden vasiyetliymişlerde doğrusu o imiş gibi...

Dipnotlar:

3- Fıkıh kaynaklarında şartları belirlenen, doğrudan haram işlemeye ya da vesile olmaya sevk eden şeyler dışında kalan beste, güfte ve icra, şahsın vicdanına yaptığı tesire göre hüküm alır. Yani, İlahi ve müsbet hisler uyandırıyorsa helaldir. Menfi duyguları kamçılıyorsa haramdır.

O düşmanlar, bağrışarak üzerimize gelmişlerdir."11

kuranı kerim okurken ses güzel olmasa da insanlar dinler. cünkü ona saygı var ve de kuranı kerimin kendi güzelliği var.

"Tabii!" dedim. Kalktı, beni geri tarafına aldı, yanağım yanağının üstünde olduğu halde durduk. "Ey Erfideoğulları göreyim sizi !" diyordu. Ben usanınca :

Güzel bir ses tabi olarak insanların hoşuna gider. İnsanların büyük çoğunluğu şekilci olduğundan dolayı güzel sesli Kuran okuyucusunun harfleri yerli yerince, çıkardığını, kıraatinin düzgün olup olmadığını bilemez, zaten bu saydığımız şeyler insanlar için önemli değildir. Varsa yoksa güzel ses... Halkımızın çoğu güzel ezandan etkilenir ancak etkilenlerin önemli bir kısmı günlük beş vakit namazı kılmaz. Din görevlisinin kıraatı, ahlakı, ilmi değil, sesi ön plandadır. Bu yüzden bazı insanlar sesi yoksa bu adam niye imam olmuş? havasında. Utanmasalar caminin kapısına sesi güzel olmayan imam giremez yazacaklar.

24. Muhammed Abdülhay el-Kettani, Teratibu'l-İdariyye, , 2/344, Ahmet Özel, İstanbul, 1991.

Anlaşıldığına göre o dönemde sadece söylemek değil, dinlemek de yaygındır. Hatta Şevkani bu konuda Sahabe ve Tabiinden şarkı dinlediği bilinen kişilerin bir listesini verir. Listede Hz. Ömer, Hz. Osman, Abdurrahman b. Avf, Ebu Ubeyde b. Cerrah, Sa'd b. Ebi Vakkas, Ebu Mesud el-Ensari, Bilal Habeşi, Abdullah b. El-Erkam, Üsame b. Zeyd, Hz. Hamza, Abdullah b. Ömer, Bera b. Malik, Abdullah b. Cafer, Abdullah b. Zübeyr, Hassan b. Sabit, Havvat b. Cübeyr, Amr b. El-As gibi Sahabenin önde gelenlerinden bir çok isim yer almaktadır.33

Bilmem anlatabildim mi?

daha da iyi bir şekilde başka bir kişiye sunsam diye bir anlayış olmadan biz bir adım bile ileriye gidemeyiz. vesselam.

ben şahsen mevlüt okumuyorum... ama kuranı kerimi hamdolsun su gibi okurum ezberim de güzeldir... kimse bana mevlüt okuyacaksın diye de bir baskıda bulunamaz... o kadar

Bedii zevke yani güzelden hoşlanma zevkine ve selim noksanlardan uzak bir yaradılışa sahip olan her insan, musikiden ve etrafında duyduğu güzel, ahenkli seslerden haz duyar. Hatta musikiden sadece insanlar değil, hayvanlar dahi haz ve lezzet duyar. Musikiden ve ahenkli güzel seslerden hoşlanmayan, manevi bir haz ve lezzet duymayan insan, bedii zevki körelmiş ve selim yaratılışı bozulmuş bir kimse demektir. Bedevi, çöllerde nağmeli ve ahenkli sözlerle musiki söylerken, deve, sahibinin bu ahenkli sözlerine ayak uydurarak tempolu şekilde yürümeye başlarmış. Hatta devenin bu ahenkli yürüyüşünden "Aruz vezni"nin doğduğu söylenir. Güzel bir sesle kurallarına uyularak okunan Kur'an'dan veya sabahın şafağını takip eden alaca karanlıkta okunan ezandan haz duymamak mümkün mü?

11. Buhari, Meğazi, 38; Müslim, Cihad, 123.

ülkemizde malesef imam hatipten başlayarak ilahiyat fakültesine kadar bu konularda hiç bir kayda değer eğitim verilmiyor. ve bir tane imam arkadaşımız kıyameti koparmıyor.

Sıradan insanlarda bir hormon balansından söz edilemeyeceği açıktır. Ancak Uzak Doğu dinlerindeki adıyla "Aydınlanmış İnsan" bizim geleneğimizdeki adıyla "İnsan-ı Kamil"de durum farklıdır: "İnsan-ı Kamil içsel olarak her iki cinsiyetin mükemmeliyetine sahip olan iki cinsli bir yaratıktır. Fakat her iki cinsiyetin gerektirdiği şartlar ve unsurlara sadık kalmadıkça insanın o mükemmeliyete erişmesi imkansızdır... İnsanlar varlıklarının temelinde taşıdıkları cennetimsi ahenk ve huzura, erkek ve kadında doğuştan bulunan yönler bütünüyle gerçekleştirilmediği takdirde kavuşamazlar."

25. İbn Hacer, Şihabuddin Ebu'l-Fadl Ahmed b. Ali el-Askalani, el-İsabe fi Temyizi's-Sahabe, 8/118; Kalküta, 1853, İbn Şebbe, Kitabu Tarihi'l-Medineti'l-Münevvera, 1/272; Beyrut, Tarihsiz.

31. Beyhaki, es-Sünenü'l-Kübra, 7/289, , Haydarabad, 1344.

Ensar çocukları ise;

ama vatandaş ve bizler hep bişeyi karıştırdık. sanat müziği yada musikiyi din sandık. o makamlarla coştuk, hüzünlendik.. de ne oldu? olan şuydu : model ve idoller orjinini değiştirerek, din görevlisinden beklenen peygamber ahlakını yansıtmak beklentisi yerine, bir çeşit sanat musikisi icracısına dönüştürmeye yada öyle algılanmaya yada algılattırmaya çalıştılar. oysa din görevlisi toplumda kanaat önderi olmak, adaleti temsil etmek, doğruyu ifade edebilmesi, yaşantısı ile örnek olabilmesi, gibi gerçekçi vasıflar ikinci plana itilmiş oldu...

Haklısın kardeş ama "kıraati, mahreci, ilmi, ahlakı ve sesi yerinde olan görevlilerimiz" demişsin. Ama bunlarında bulunması lazım bi İamam HAtipte bence. Çünkü Manevi mes'uliyet fazla biliyorsun İmam Hatiplikte.

5. Buhari, Fedailu'l-Kur'an, 31; Müslim, Müsafirun, 235, 236; Tirmizi, Menakıb, 55; Nesai, İftitah, 83.

İnsan, yapısı itibariyle sık sık huzursuzluk halini yaşar. Her insan bu huzursuzluktan kurtulmak, huzura erişmek için çaba sarfeder. Bu nedenle "Her gönül durmaz arar ruhsar-ı hüsn-ü mutlakı" denilmiştir. İnsanlar huzursuzluktan kurtulmak için zevk-u safaya, eğlence ve sefahatlere yönelmekte; ancak huzursuzlukları ve mutsuzlukları bir türlü sona ermemekte, çabaladıkça batmaktadırlar.

"Neccar oğullarının genç kızlarıyız biz,

29. Nesai, Nikah 80.

arkadaşlar internetten münhal kadrolara bakarken ilanın en altında şu yazıya şahit oldum.

32. Taberani, el-Mu'cemu'l-Kebir, 7/158 6686 numaralı hadis.

8. el-Heysemi, Mecmau'l-Bahreyn fi zevaidi'l-Mu'cemeyn, 8/123, 3480 numaralı hadis, Riyad 1992.

33. Neylü'l-Evtar, 8/115, Kahire, 1971.

kalbe ve akla hitab eden bir ses değil, kulağa ve kulağa hitab eden bir arabesk, romantik, teğanniperver, vb. sıfatlarla muttasıf ve bu ölçülere uygun din görevlisi şablonu oluşmuş oldu...

sesim yok ama yakışıklılığım var, vahşi cazibem var ne olacak şimdi?

ve bu zillet, meskenet gömleğinden hiç de şikayetçi değiliz.

hep günübirlik yaşıyoruz. idealizm yok. hep kişisel başarıya endekslemişiz kendimizi. malesef arkadaşlar biz böyleyiz.

30. Buhari, Nikah, 48.

bizim meslekte ses herşeydir demekte yanlıştır, hiç bir şeydir demekte.

Görüldüğü üzere Hz. Peygamber sadece söylenen sözdeki yanlışlıklara müdahale etmiş, aşırılık bulunmayan mersiye ve benzeri şeylerin dinlenmesine müsaade etmiştir. Bundan da bu tür şeylerin şartlarına uygun bir şekilde icrası halinde söylenilmesinin ve dinlenilmesinin caiz olduğu sonucuna gidilebilir. Hz. Peygamber döneminde toplumda bu anlayışın yaygın oluşundan olsa gerek, bazı kabilelerin şarkıcısı olarak anılan ve bununla tanınan kayneleri vardır.32

3. Müslim, İman, 147; İbn Mace, Dua; Ahmed İbn Hanbel, +/133, 134, 151.

ben ortayolu tutuyorum bu konuda.

9. Ahmed b. Hanbel, 4/185.

Sonuç Olarak Söylemek Gerekirse:

Seniyyetü'l-Veda'dan,

Hülasa; Kıraat ve mahrec bilgisi yoksunu nadan insanların sesi güzel değil diye İmamı eleştirmeye kalkışması büyük bir saygısızlıktır. Bu nedenle "İlme, ahlaka, kıraat ve mesleki bilgiye itibar eden bir toplum haline gelmedikçe de bu tartışma sürüp gidecektir...

Rabbim! Hayatım senin rızan uğruna feda olsun!

çiviseyşın bir daha bana cevap yazma hatasına düşme sakın, o nazik kalbin incinebilir, herkes işine baksın, kimse kimseye ne yazacağını soracak değil... hele ben sana soracak hiç değilim... HADDİNİ BİL!!

7. Buhari, Tevhid, 52; Müslim, Müsafirun, 234.

23. Nesai, Ideyn, 36.

"Dolunay doğdu üstümüze

Hüdaverdi Adam

"Allah'ım! Sen bize hidayet buyurmamış olsaydın

İslam'da Müzik Meselesine Toplumsal Bir Bakış

not:hacı ömer camii için sınava katılacak olanların sesinin güzel ve makam bilgisinin olması tercih sebebidir.

Müziğin hüznün, neşe ve sevincin ifade edilmesinde çok müessir bir araç olduğu herkes tarafından bilinen bir gerçektir. Bütün toplumlarda müziğin en yaygın tezahürlerinden biri bu noktada görülmektedir. Hz. Peygamberin içinde yaşadığı Asr-ı Saadet toplumunu bunun dışında düşünemeyiz. Her şeylerini Mekke'de bırakıp Medine'ye hicret eden Sahabe Efendilerimizde sıla hasretiyle yanıp tutuşurlarken sık sık bu duygularını dile getirirler. O kadar ki, Abdullah b. Zübeyr "Muhacirden tanıdığım hiç kimse yoktu ki, terennüm etmesin"14 diyecektir. Buas harpleri olarak tarihe geçen ve yıllarca süren savaşlarda birbirleri ile kıyasıya mücadele eden Evs ve Hazreçliler Hz. Peygamberin Medine'yi hicretle şereflendirmesinden sonra kalabalık bir grup olarak genç kızlar:

maalesef halk bu konuda cahil. diyanet de cahil halkı eğiteceğine onlar gibi davranıyor. halk her şeyi seste görüyor. adam bir kuran okuyor sesi güzel... harfleri adeta mahvediyor. tecvid desen hiç yok. ne kadar büyük bir hoca diyorlar. halk arasında meşhur bir söz var. ses ilmin yarısıdır. iyi o zaman türkiyenin en alimi bülent ersoy ile ibrahim tatlıses olur... mantık bunu gerektirir.

4- Kur'an-ı Kerim'de bir ses sanatı olarak "müzik" kavramını ifade eden özel bir kelime ve kavram bulunmamaktadır. Ancak müziğin muhtevası, icrası ve sonuçlarını ilgilendiren ve bu hususlarda temel ölçü sayılabilecek şekilde müziğin, insanları Allah yolundan alıkoymaması, din ve dince mukaddes kabul edilen şeyleri alay konusu etmemesi, dini sorumluluk ve görevleri ihmal edecek seviyede olmaması, dini değerlere aykırı konularda propaganda özelliği taşımaması, söz veya icrasında yalana, iftiraya, zinaya teşvik gibi din tarafından yasaklanan hususların yer almaması, ibadet olarak telakki edilmemesi, Kur'an okuma ve dinleme kültürünün önüne geçmemesi, insanları nefsani arzularına esir edecek bir muhtevada olmaması, insanları faydasız şeylerle meşgul etmemesi, maddi ya da manevi herhangi bir zarar unsuru taşımaması gibi kurallardan söz eden bir çok ayet-i kerimenin yer aldığı söylenebilir.

Rabbimiz! Fenalığa davet edildiğimizde kaçınırız!

maalesef "başlar ayak ayaklarda baş olmuş" meselesi...

bildiğiniz gibi, biz toplum olarak camiye musikiyi sokan bir milletiz. en belirgin örneğini Itrı efendide görebilirisiniz salatı ümmiye bestesi ile... her bayram coşkuyla okunur... iyi mi? elbette iyi ama "batıl" diyenlerde az değil...

Burada şu hususu hemen belirtmemiz lazım: Cahiliyye döneminde "kayne" ve "muğanniye" denilen şarkıcılar vardır. Bunlar genellikle fuhuş yapılan, alkol alınan ve kumar oynanan mekanlarda şarkı söyleyen kişilerdir. İslam, bunların yapılmasını haram kılıp yasaklayınca bu tür mekanlar kapanmıştır. Bu kişiler bunu bir meslek haline getirmeden çeşitli vesilelerle sevinç ve sürur günlerinde şarkı söylemeye devam etmişlerdir. Mesela Hz. Peygamber bir Kurban Bayramı günü Hz. Aişe'nin yanına girmiş, bu sırada Ensardan iki kız çocuğu def çalarak Buas denilen eyyamu'l-Arap'tan Evs ve Hazrec'in ileri gelenlerinin öldüğü günde onlar için söylenen mersiyeler okuyorlardı. Hz. Peygamber onlara sırtı dönük olarak, üstünü de yatağına örtmüş olarak uzanmıştı. Biraz sonra içeri giren Hz. Ebu Bekir "Bu ne hal? Allah Resulünün yanında şeytan nameleri mi?" diye kızınca yattığı yerden üstündeki örtüyü atarak doğrulan Hz. Peygamber: "Onları bırak! Her milletin bir bayramı vardır. Bu gün de bizim bayramımızdır."17 buyurmuşlardır.

Unutmayalım ki, kıraatin, ilmin ve ahlakın ihmal edildiği bir toplumda "Ali Kalkancı

bu yazıyı okuyunca aklıma bir yarışma geldi. Yarışma en uzun burunlu kim yarışması. Yarışmayı biri kazanıyor ve herkes onu alkışlıyor tebrik ediyor. Peki bu adam alkışlanmak ve tebrik edilmek için ne yaptı. Hiç birşey. Sadece allahın yarattığı uzun bir burnu var. Bu burnu uzatmak için de hiç gayret göstermedi.

gibi tipler prim yapar. Fatihayı bile doğru dürüst okuyamayan, ses güzelliğinden başka bir özelliğe haiz olmayan insanlara toplum itibar ettikçe "Ali KALKANCILAR" hiç eksik olmaz.

15. İbn Hacer el-Askalani, Fethu'l-Bari, 15/120, Kahire, 1978.

13. Buhari, Edep, 90, 95, 111, 116; Müslim, Fedail, 70-72; Darimi, İsti'zan, 65; Ahmed b. Hanbel, 3/107, 117, 176, 187, 202, 227, 254, 285, 6/376.

22. İbn Hacer, Şihabuddin Ebu'l-Fadl Ahmed b. Ali el-Askalani, el-İsabe fi Temyizi's-Sahabe, 8/167; İbnü'l-Esir, Ebu'l-Hasan Ali b. Muhammed, Üsdü'l-Ğabe fi Ma'rifeti's-Sahabe, 7/226; , Kahire, 1390-1393.

Ayrıca İlk etapta Kıraat ve diğerleri çok önemli ama Önem sırasına Binaen SES sonra gelir ve Mevlid okutmak bazı merasimlerde bid'at ve uygun değildir. Kur an-ı Kerimden başka ne güzel olabilir. Kur an-ı Kerim ile alakalı SOHBETTEN başka ne güzel olabilir ki?

Kişilerin durumlarına ve inanç dünyalarında açacağı ilahi pencerelere göre seçilerek dinlendiğinde, insanın hem biyolojik yapısına, hem de öğrenmesine ve sosyal başarısına katkıda bulunabilecek bir musikiye ait nağmelerin faydası inkar edilmemelidir. Burada bize düşen görev, her şeyde olduğu gibi, müziği de sadece bir eğlence vasıtası olarak değil, iyiyi, güzeli, doğruyu yakalamada ve inşa etmede kullanabilmek olmalıdır. Bu açıdan, sadece fen ve teknolojik alanlarda değil, musiki sahasında da insanımızın yeni buluşlara, icatlara ve sentezlere ihtiyacı olduğu göz ardı edilmemelidir.

kusura bakmayın ama hepimiz kendimizi düşünüyoruz. keşke kendimizi düşündüğümüz kadar ammeyi de düşünebilsek.

İslam açısından konuya baktığımızda bu konuda verilecek hüküm "müzik"ten ne anlaşıldığına bağlıdır. Tarih boyunca İslam kaynaklarında müzik çeşitli isimler altında anılmış, her kavram kendi içinde başka şeyleri de ifade etmiş ve müziği dini açıdan yorumlayanlar da bu kavramlar ve içeriklerine göre müziği yorumlamışlardır. Günümüzde müziğin dini yönü ile ilgili tartışmalarda da bu husus geçerliliğini korumaktadır. Peygamber dönemi musiki terimleri ve aletleri ile ilgili olarak Tarih, Edebiyat, Hadis, Tefsir vb. kaynaklarda farklı tespitler bulunmaktadır. Bu tespitlerin ve rivayetlerin mukayesesi, konunun netleşmesi bakımından önem arz etmektedir. Peygamber 'in hadisleri ve diğer İslam kaynaklarında tespit edilebilen başlıca musiki terimleri "el-Gına", "el-İnşad", "el-Huda", "en-Nasb", "en-Niyahe", "el-Gazel", "Zühdiyyat", "Kaside", "Tağyir", "Sema", "Musiki", "el-Elhan", "el-Edvar", "Meazif", "Mezamir" ve "Melahi" olarak görülmektedir.

14. Abdurrezzak Musannef, 11/56, , Beyrut, 1960.

20. Ebu Davud, İmare, 20.

10. Tirmizi, Menakıb, 72; Ahmed b. Hanbel, 2/364.

İşleyegeldiğimiz günahları yargıla!

doğru olanı ses aynı kıyafet gibi yani "insanlar dış görünüşleriyle karşılanır fikirleriyle uğurlanırlar" mazmununca seste bir dış görünüştür. halk nezdinde olsun, müftüler nezdinde olsun, bizler nezdinde olsun; herkes nezdinde muteberdir, önemlidir, ihmal edilmemelidir.

konumuzla alakalı olarak.. sanki sesi güzel olunca bütün ehliyet ve liyakat kamil manada yerine gelecek. nebevi sünnetin ifası olarak cemaat manen müstefid mi olacak böylece. ilmi ve ahlaki ve mesleki ehliyet ve liyakat tercih sebebibimizdir demek çokmu zül ey müftü.. yahu peygamberimizin miras mekanlarına nebevi metoda zıt anlayışlar hakim. faraza zerre kadar görev ehliyeti yok ama teorik olarak bütün makamları biliyorsa x kişi ne olacak şimdi. vicdanın rahat olacak mı ey müftü..

Düşmanla karşılaştığımızda ayaklarımızı sabit kıl!

"Otur, dilersen bizimle dinle, dilersen git, bize düğünde eğlenme ruhsatı verildi!" dediler."29

kardeşim her konuya bir cevap yazmak farz değil. adam ciddi bir konu açmış sen sulandırıyorsun. ayrıca üslubun da hiç hoş değil.

Bu huzursuzluğun kaynağı dinlerde "Cennetten kovulma" ifadesiyle simgeleştirilmiştir. Zira insan Cennet'te huzur içinde idi. Kovulmayla birlikte huzur yok olmuş, huzursuzluk başlamıştır. İnsandaki kadim huzursuzluğun dünyevi sebebi ise onun fizyolojik yapısında aranmalıdır. Bilindiği gibi insan, diğer memeli canlılar gibi eşeyli üreme özelliğine sahiptir. Bu anlamda insan bir bakıma yarım sayılır. Yani erkek dişiye, dişi de erkeğe muhtaçtır. Bununla birlikte her insanda hem dişilik hem de erkeklik vasfı vardır. Ancak bu vasıflardan birisi baskın , diğeri çekiniktir . Bu nedenle insanda dişilik ve erkeklik vasıfları arasında denge yoktur. İnsandaki dişilik ve erkeklik vasıflarının belirleyici unsuru ise iç salgı bezlerinin salgıladığı erkeklik ve dişilik hormonlarıdır. İnsanlardaki bu hormon düzeyleri ile deneysel olarak oynandığında deneklerde çok şaşırtıcı fiziksel ve psikolojik sorunlar ortaya çıkmaktadır.

Arap müziğinin temelinde "Hıda" yani deve çobanlarının develeri sevk etmek için kullandıkları müzik türü vardır. Hz. Peygamberin peygamber olarak görevlendirilmesinden sonra da deve çobanlarının veya yolculuklarda develeri sevk ve idare eden kişilerin hıda yaptıkları bilinmektedir. Bunlardan biri olan Sahabeden Amir b. Ekva, Hayber yolunda gelen talep üzerine hıda yaparak şöyle demiştir:

kusura bakmayın çok doluyum bu konuda. kimsenin kalbini kırmak gibi bir niyetim yok.

İnsanla birlikte var olan ve insan kadar gerçek olan müziğe ilgisi olmayan bir insan düşünülemez. "Çocuk doğduğunda kulaklarına okunan ezan ile kaamet bir müzik olduğu gibi kültürümüzde insan öldükten sonra sala ve mevlidin okunması da bir müziktir. Müzik, melodi ve ritim'den oluşur. Ritim ile başlayan musikiye melodi sonradan katılmıştır. "Özellikle Mevlevilikte aletli olarak icra edilen musikiye çok ehemmiyet verilmektedir. Semazenler her çark atışta yani dönüşte bir defa Allah diyerek İsm-i Celal zikri yapar. Bu açıdan bakıldığında aslında her sema dönüşünde hafi bir şekilde zikir yapılmaktadır.

daha geçenlerde tv kanalının birinde müezzinlik dersleri gösteriliyordu, kursiyerlere... göstereni ve kursiyerleri görseniz, -ki mutlaka görmüşünüzdür.- sanki konservatuvarda şan dersi icra ediyormuşcasına, eller kollar oynayarak icra edilen enfes müezzinlik dersleri...

5- Hadis kaynaklarında ise Resulullah'dan çeşitli yorum ve uygulamalar nakledilmektedir. Sahih rivayetlerde Resulullah'ın müziği Kur'an-ı Kerim'de belirtilen ölçüler ışığında değerlendirdiği, dini açıdan sakıncalı gördüğü müzik icralarını yasakladığı, dini açıdan herhangi bir sakınca görmediği müzik icralarına ise izin verdiği hatta bizzat kendisinin de bu gibi müzikleri dinleyip, Ashabını teşvik ettiği ifade edilmektedir.

Başka söze ne hacet.

1- İslam, fıtrat dinidir ve selim fıtrata muhalif olmayan hiçbir şeye karşı çıkmaz. Bu nedenle yaratılışın derinliklerinde yatan hisleri harekete geçiren ve sahibini ruhen lahuti alemlere götüren ahenkli, ölçülü güzel seslere yani musikiye haram demenin imkanı yoktur. Zaten bu anlamda böyle bir hüküm, İslami kaynaklarda mevcut değildir.

12. Huzai, , Tahricu'd-delaleti's-Sem'iyye ala ma kane fi ahdi Rasulillah mine'l-Hıraf ve's-Sanai' ve'l-AQ'mali'ş-Şer'iyye, 402, Kahire, 1401/1980; Muhammed Abdülhay el-Kettani, et-Teratibu'l-İdariyye, , Tercüme: Ahmet Özel, İstanbul, 19912/102-103.

Ne güzel komşudur Muhammed"15

peki sesimizi geliştirmek adına ne yapıyoruz. makam dersi alıyoruz mu? biz makam dersi almadık imam hatip liselerinden, ilahiyat fakültelerinden. peki bizden sonra gelen neslin bu dersleri alabilmeleri için ne kadar çabalıyoruz.

tashih-i hurufa bu kadar sınırlı kontenjan ayrılıyor. ama kimse kıyameti koparmıyor. peki o zaman hakkımız var mı eleştirmeye. biz ağlamıyoruz ki, bize emzik uzatsınlar da sustursunlar.

hocam kalemine, gönlüne sağlık çok güzel bir konuya temas etmişsin. ve gayet güzel özetlemişsin...

İslam öncesi Arap toplumunda kültürel hayat çok canlıydı. Şiir ve edebiyata çok önem veriyorlar, bazı musiki aletlerini de biliyor ve kullanıyorlardı. İnsani yapıda var olan hiçbir isteği karşılıksız bırakmayan İslam, insanların bu tür isteklerini karşılamalarını hoş görmüş ve beşer Peygamber olan Resulullah'da bu tür faaliyetlere katılmış ve bu konuda onlara örnek olmuştur. Çölde yolculuk yapan kervancıların veya hayvanlarını otlatan çobanların atmosferden etkilenerek duygularını şiir ve nağmelerle ifade etmeleri gayet tabiidir. Bu nedenle, çölde bir adamın şarkı söylediğini duyan Hz. Ömer, "şarkı, yolcunun azıklarındandır"1 buyurmuştur. Kur'an-ı Kerim'de de "unutma ki, seslerin en çirkini merkeplerin sesidir" buyurularak2 zımnen güzel ses medhedilir. İslam'ın güzel olan şeylere yaklaşımı aslında Hz. Peygamberin "Allah güzeldir ve güzelliği sever"3 ifadesinde yerini bulmaktadır. Hz. Davud'a verilen mucizelerden biri ona verilen güzel sestir. O, bu güzel sesi ile Mezmur'u okurken dağlar ve kuşlar ona eşlik ederlerdi. Bu durum Kur'an-ı Kerim'de "Andolsun, Davud'a tarafımızdan bir üstünlük verdik: Ey dağlar çınlayın onunla beraber ve ey kuşlar..." buyurularak4 anlatılır. Hz. Peygamber de Kur'an'ı güzel sesiyle okuyan birini dinlediği zaman "ona Davud ehlinin nağmelerinden verilmiş olduğunu" söylerdi.5

Eğlenme, insani yapıdan kaynaklanan bir istek ve ihtiyaçtır. Beşeri yapının gereği olan hiçbir istek ve ihtiyaç dinde cevapsız bırakılmamıştır. Fakat bu isteklerin tatmini başıboş ve sınırsız da değildir. Günlük hayatın çeşitli problemleri karşısında yorulan, bunalan ve sıkılan insanın meşruiyet sınırını aşmamak şartıyla eğlenmesi, dinlenmesi, ferahlaması caizdir.

Doç. Dr., SAÜ. İlahiyat Fakültesi, Kelam Anabilim Dalı Öğretim Üyesi

Sahabe arasında hıda yapmakla meşhur olmuş Sahabeler vardır. Bunlardan biri de Abdullah b. Revaha'dır. Rivayetlere göre kendisi bir sefer sırasında Hz. Peygamberle beraberdir. Hz. Peygamber "inmesini ve binekleri coşturmasını" isteyince, bu işi bıraktığını söylemiş, ancak Hz. Ömer'in "dinle ve itaat et!" şeklindeki ikazı ile devesinden inerek hıda yapmıştır.12 Hz. Enes'den gelen bir rivayette ise Enceşe kadınların, Bera b. Malik de erkeklerin develerini coşturmak için hıda yapmakla tanınmışlardır. Çok güzel bir sese sahip olan Enceşe bazen develeri çok fazla coşturunca develerin hevdecinde seyahat eden eşlerine zarar gelmemesi için Hz. Peygamber "Ey Enceşe! Şişeler için yavaş, yavaş..."13 diyerek bir taraftan yavaşlatması için onu ikaz ederken, öbür taraftan hanımların nazik oldukları ve çabuk kırılabilecekleri gerçeğini ifade eder.

"Sizler, Resulullah Aleyhissalatuvesselam'ın Bedir Ashabından olun da yanınızda şu iş yapılsın olacak şey değil!" dedim. Bunun üzerine onlar:

Ha bu arada, burada Diyanetin uygulamasını savunduğumdan değil. SES te Allah vergisidir Kişiye...

bizde bir kere sivil toplum ruhu yok, kollektif bir bilinç yok.

Vesselam...

kısaca bana göre, bu "makam icraları" için ses şartını oluşturan tarihsel sistem, başka bişeydir;din görevlisi olmak başka bişeydir.

din görevlesinde aranması gereken onca lazımi sıfat varken fer'i sifatları ilk sıralara koyuyoruz... hem millet olaraka hem kurum olarak.. yazık çok yazık...

"Halkımızın çoğu güzel ezandan etkilenir ancak etkilenlerin önemli bir kısmı günlük beş vakit namazı kılmaz."

16. Huzai, , Tahricu'd-delaleti's-Sem'iyye, 778.

Elbette Bir İmam Hatip Halk ile içi dışı beraber olmalı. Ama Kıraati de Afedersin ama bozuksa ne diyeceksin. Belki Dünyalık olarak İnsanlarla iyi geçinebiliyor LAkin Bu Kardeşimiz KUrum değiştirse kendi yararına daha faziletli olacak bence... Çünkü kırldırdığı namazlar Sakata biniyor.

19. İbn Mace, Nikah, 21; İbn Hacer, Şihabuddin Ebu'l-Fadl Ahmed b. Ali el-Askalani, el-İsabe fi Temyizi's-sahabe, 8/4, Kalküta, 1853.

21. İbn Hacer, Şihabuddin Ebu'l-Fadl Ahmed b. Ali el-Askalani, el-İsabe fi Temyizi's-Sahabe, 8/99; Kalküta, 1853.

6. Darimi, Fedailu'l-Kur'an, 34.

Resulullah'ın bu müsamahakar yaklaşımını Amir İbnu Sa'd'ın anlattığı şu hadise de teyid eder: "Bir düğün sırasında Karaza İbnu Ka'b ve Ebu Mes'ud el-Ensari'nin yanına girdim, bir kısım cariyeler şarkı söylüyorlardı. Dayanamayıp:

İslam dünyasında şerif, yani çok şerefli adı ile anılan üç kitap vardır. Bunlar Mushaf-ı Şerif, Buhari-i Şerif ve Mesnevi-i Şerif'tir. Böylesine değerli bir eser kabul edilen Mesnevi-i Şerif'te bizim inancımıza göre "Ney"de sembolize edilen hakikat musikidir. Bu manada "Ney"e yüklenilmiş olan mana musikiye-müziğe yüklenilmiş olmaktadır. O'nun yolundan gidenlerin musikiye neden bu kadar önem verdikleri ve bu sahada inanılmaz güzellikte musiki eserleri vücuda getirdikleri gerçeğinin ardında onun bu irşadı aranmalıdır.

"Öyleyse git!" dediler."28

Müzik tarih boyunca bütün medeniyetlerin ilgi duyduğu bir konudur. Her dönemde olduğu gibi İslam tarihinde de insanlar müziğin gizemli dünyasından kendilerini alamamışlar, ama bununla birlikte çeşitli sebeplerden dolayı olumsuz sonuçlarından da kaçınamamışlar; müziğin gizemli dünyasından istifade etmeye çalıştıkları gibi, müzik sebebiyle meydana gelen bir takım olumsuzluklardan da şikayetçi olmuş ve bunun önünü almaya çalışmışlardır. Bu durum da müziğin meşruiyetini/cevazını tartışma konusu yapmıştır.

Seslerin belli bir ritm ve tempo halinde melodi olarak çıkarılmasına veya sözlerin diziminden oluşan ahenkli seslere müzik/musiki adı verilir. Kainatta canlı veya cansız sistemlerin çıkardığı sesler, bir ritm, tempo ve ahengi çağrıştırıyorsa veya kişi tarafından bu sesler böyle algılanıyorsa, buna kainatın veya tabiatın musikisi denir. Eğer kişi tabiattaki bu seslerdeki motifi, ritmi ve ahengi algılayamıyorsa, bu onun için gürültü olarak değerlendirilebilir. Duyulan seslerin birer melodi mi, yoksa gürültü mü olduğu, hem sesin ritmik özelliklerine, tınısına ve ahengine, hem de kişinin niyetine ve algılama paradigmalarına bağlıdır. Bu niyet ve paradigmalara göre, kainattaki faaliyetlerin bir göstergesi olan sesler inanan bir insan için Yaratıcı'yı akla getirirken, inanmayan biri için insanı dinlendiren ve onu tabiatla bütünleştiren tabii bir hadise olarak değerlendirilebilir.

Eserlerinde müzik konusuna yer veren fıkıh ve hadis alimleri bu hususta farklı görüşler belirtmişlerdir. Bu bağlamda kimi İslam alimleri müziği bütünüyle haram sayma yoluna giderken, kimisi mekruh kabul etmiş, kimisi de bütünüyle mübah olduğunu savunmuştur. Bütün bunların yanında müziği çeşitli yönleriyle tahlil ederek olumlu/mübah olanını, olumsuz/haram olanından ayıklamaya çalışarak, gerek muhteva gerekse icrasında dinin temel kurallarına aykırılık bulunmayan ve insanlarda olumlu sonuçlar doğuran müziğe cevaz verip, bu özellikleri taşımayan müziği haram sayanlar da olmuştur.

pokemonpreacher şu cümlede zaten özetlemiş meseleyi

yerinde bir konu. başlığı açan kardeşe teşekkürler.

Hz. Aişe Resulullah'ın bu türden faaliyetleri men etmediğini, hatta bizzat içinde yer aldığını belirten bir olayı şöyle nakleder: "Bir bayram günüydü. Siyahiler, mescidde kılınç-kalkan oyunu oynuyorlardı. Ben mi Resulullah Aleyhissalatuvesselam'dan taleb etmiştim , yoksa o mi "Seyretmek ister misin?" buyurdular. Ben:

18. Buhari, Nikah, 63.

Yalnız burada şu hususu da belirtmek gerekir: Buralarda söylenenler lehviyatı körükleyecek, sefahete sevk edecek, günah ve harama teşvik eden, dolayısı ile dinin yasakladığı şeyler değildi. Mesela Hz. Peygamber Rubeyyi binti Muavviz'in düğününe geldiği sırada evde def çalıp Bedir şehitleri ile ilgili mersiyeler söyleniyordu. İçlerinden biri "Aramızda yarın ne olacağını bilen biri var" deyince Hz. Peygamber, "Bunu bırak, önceden söylemekte olduğuna devam et" diyerek onu uyarmıştır.30 Aynı olayla ilgili bir başka rivayette Hz. Peygamber, "Yarın ne olacağını Allah'tan başka kimse bilemez" diyerek müdahale etmiştir.31

Şu hususu iyice bilmek lazım gelir: Musiki demek, şarkı ve çalgı demek değildir. Her ne kadar ahenkli ve düzenli sesler olması sebebiyle şarkı ve çalgılarda musikiye dahil iseler de, şarkı ve çalgı dışında olup, musiki içerisinde mütalaa edilen ahenkli okunan bilumum Kur'an ve mevlid sesleri, ilahiler, kaside ve kahramanlık marşları gibi nice sesler vardır. Ama maalesef bugün musiki denince, sadece şarkılar ve çalgılar anlaşılmaktadır.

İnsanlık tarihi kadar uzun bir geçmişe sahip olan ve zamanla değişik boyutlar kazanan müziğin, insanlar üzerine çok çeşitli tesirleri vardır. Bu tesirler hem menfi hem de müspet olabilmektedir. Müzik, halk arasında genellikle bir eğlence vasıtası olarak görülse bile aslında duygu ve düşünceleri seslerle anlatma veya sesi düzenli ve estetik maksatlara uygun şekilde kullanma sanatıdır. Davudi bir sesle okunan Kur'an musikisi, bülbül sesi, yağmur ve suların sesleri, deniz dalgalarının nağmeleri ve kainatta Allah'ın varlığını, birliğini terennüm eden kozmik senfoni müziğin sadece bir eğlence aracı olmadığını, insan ruhunun ve vicdanının derinliklerinden zihin ve düşünce dünyasına kadar uzanan bir iletişim yolu olduğunu göstermektedir.

Geçen bi yere gittim haflatık izinde akşam ve yatsı yı kıldım. Görecektin yaa kıraatı parçalıyor hoca. Harfleriin Mahreçlerini alt üst etti.