Görmez cihanı gözlerimiz yarı görmese

Musavvirler ne suret kim der ü divane yazmışlar

Göklere açılmasun eller ki damanundadur

Pertev-i hur-şid sanmam yerde kim devr-i felek

Kılma derman kim helaküm zehri dermanundadur

Mest-i hab-ı naz olub cem? it dil-i sad-paremi

Gör ana ne rengler geçmiş sipihr-i nil-gun

Kıldın garik-i bahr-ı gam deryalara saldın beni

Saye-i ümmid za'il afitab-ı şevk germ

Derd çoh hem-derd yoh düşmen kavi tali' zebun

Şöyle alem-tab olur ruhsar-ı canan her gece

Ol nemekdendür ki la?l-i şeker-efşanundadur

Gül?i ruhsarına karşu gözümden kanlu akar su

Güzellikde seni ay gibi seçkin sanırdım

Muharrirler yazanda her kime alemde bir ruzi

Başa dem düştükçe taksir eylemez eyler meded

Yere urmuş af-tabın mah-i tabanım görüp

Başlık: Ey musavvir yar timsaline suret vermedün

Ser-had-i matluba pür-mihnet tarik-i imtihan

Saba rüzgarının beni ona ulaştırması mümkün olsun.

Nef'i den gazel örnekleri

Bir semenber serv-i hoşreftar dersen işte sen

Baki sıfat verdin elem ettin gözüm yaşını yem

Vaslım dilersin çün dedin lutf edeyin olsun dedin

Ya rab mukayyed eyleme mutlak bana beni...

Yok mende bir amel sana şayeste ah eger

Ancak öz aşinalarun et aşina mana

Gubar ilen beyaz-ı dide-i hunbure yazmışlar

Gamzen dili rüsva-yı cihan eyledi

Ey Fuzuli bil ki ol gül-'arızı görmiş değil

Başlık: Ol ki her sa'at gülerdi çeşm-i giryanım görüp

Geh ebr veş giryan edip geh bad veş püyan edip

Sihir yaptığı yeni senden işittim

Kim reh-ber-i şeri'at ola mukteda mana

Lutfun vere beşaret-i afv-i hata mana

Rütbe-i idbar ali paye-i tedbir dun

Hak-i cenab-ı dost aceb kimya imiş

?Dostum alem seninçün ger olur düşmen bana

Men'eyle verme her ne gerekmez sana mana

Bu sıfat ile ki sensen kandadur bir pak zat

Ne can bedende gam-ı firkatunle rahat olur

Uyarır halkı efgaanım kara bahtım uyanmaz mı

Oysa ben seni en yakın arkadaşım sanırdım

Ey Fuzuli öldün efgan etmedün rahmet sana

Akıbet rusva olub mey-tek düşer il ağzına

Şahid-i maksad neva-yı çeng tek perde-nişin

Çeşmi cadü gamzesi mekkar dersen işte sen

Ta yüzüni görmüşem divane oldum derd ile / Zülfünizden özge dahi boynuma bağ itmegil...

Ya Rab hidayet eyle tarik-i fena mana

Gözleri sabr u selamet ülkesini tarac eden

Sevgilimin güzelliğini ayrılınca daha arttır

Türü: gazel

Desem ol bi vefa bilmen inanır mı inanmaz mı

Tefrika hasıl tarik-i mülk-i cem'iyyet mahuf

Yabancıya bakmadığından ben nazlı sanırdım

Gülümsenle cihana beni rezil eyledin

Gazel divan edebiyatının en yaygın kullanılan nazım biçimidir. Önceleri Arap edebiyatında kasidenin tegaüzzül adı verilen bir bölümü iken sonra ayrı bir biçim halinde gelişmiştir. Gazelin beyit sayısı 5-15 arasında değişir. Daha fazla beyitten olaşan gazellere müyezzel ya da mutavvel gazel denilir. Gazelin ilk beyti matla, son beyti ise makta adını alır. Matla beytinin dizeleri kendi aralarında uyaklıdır . Sonraki beyitlerin ilk dizeleri serbest ikinci dizeleri ilk beyitle uyaklı olur. Birden fazla musarra beytin bulunduğu gazel zü'l-metali, her beyti musarra olan gazel ise müselsel gazel adıyla bilinir. İlk beyitten sonraki beyte hüsn-i matla , son beyitten öncekine hüsn-i makta denir. Gazelin en güzel beyti ise beytü'l-gazel ya da şah beyit adıyla anılır. Bunun yeri ya da sırası önemli değildir. Bazı gazellerin matlasını oluşturan dizelerden birinci ya da ikincisinin matlasının ikinci dizesi olarak yenilenmesine redd'i-matla denir. Şair mahlasını maktada ya da hüsn-i maktada söyler. Bu durumda beyit ikinci bir adla mahlas beyti ya da mahlashane olarak anılır. Şairin mahlasını tevriyeli kullanmasına hüsn-i tahallüs de Dize ortalarında uyak bulunan gazele musammat, sonu getirilmemiş ya da beyit sayısı 5?in altında bulunan gazellere de natamam gazel denir. Başka şairlerin birkaç dize ekleyerek bend biçimine dönüştürdüğü gazellere tahmis, terbi adı verilir. Bütün beyitlerinde aynı düşüncenin ele alındığı gazeller yekahenk gazel, her beyti öncekinden ustalıklı biçimde söylenmiş gazeller de "yekavaz gazel" olarak adlandırılır. Gazeller konularına göre de çeşitli isimlerle tanımlanır. Aşka ilişkin acı, mutluluk gibi içli duyguların dile getirildiği gazeller "aşıkane", içki, yaşama boş verme, yaşamdan zevk alma gibi konularda yazılanlara "rindane" denir.

Nedür bu turralar bu halka halka zülf-i müşg-asa

Damenin dürr doldurur bu çeşm-i galtan her gece

Rahm kıldun halka efganunla zahmet vermedün

Baki kalan bu kubbede bir hoş sada imiş

Oldur mana murad ki oldur sana murad

Bir secde ile kıldı ruh-i aftabı zer

Ol ki her sa'at gülerdi çeşm-i giryanım görüp

Yoksa sözünü hep senin i'caz sanırdım

Ağyare nigah etmediğin naz sanırdım

Avazeyi bu aleme Davud gibi sal

Sorun kim bu ne sevdadır bu sevdadan usanmaz mı

Ey musavvir yar timsaline suret vermedün

Canı içün kim ki cananın sever canın sever

Dün ki fursat düşdü hak-i dergehünden kam alam

Fuzuli adını gördüm ser-i tumare yazmışlar

Nedür bu arız u hadd ü nedür bu çeşm ü ebrular

Nedür bu handeler bu işveler bu naz u istiğna

Ki degül gizlü gam-ı la'l-i lebün can içre

Terk edip cem' etmedi hal-i perişanım görüp

Habs-i hevada koyma Fuzuli-sıfat esir

Eyleyen ta'yin-i ceza-yi müdava derdime

Galiba bir gül-ruhun serv-i hıramanın sever

Kamu bimarına canan deva-yi derd eder ihsan

Yoh imiş aklın mana yahşi nasihat vermedün

Künc-i gamda bi-kes ü bi-mar dersen işte ben

Ben isterim belayı çü ister bela beni

gazel 1

Şair: Fuzuli

Suda aks-i serv tek te'sir-i devlet vaj-gun

Müşg-i Çin avare olmuşdur vatandan men kimi

Lebleri mül saçları sünbül yanagı berk-i gül

Yıkanlar hatır-ı naşadımı Ya Rab Şad olsun

Göz yumup alemde isterdüm açam ruhsaruna

Başlık: Aşiyan-ı mürg-i dil zülf-i perişanundadur

Nef'i yoksa sözünü hep icaz sanardım

Kaddüne serv demiş goncalarun ta'nından

Can buhur eyler hayal-i zülf-i canan her gece

Akl dun-himmet sada-yı ta'ne yer yerden bülend

Hansı şuhun bilmezem zülf-i perişanın sever

Açıklama: vezni: fa?ilatün fa?ilatün fa?ilatün fa?ilün

Ey Fuzuli şem? veş mutlak açılmaz yanmadan

Ahmet Paşa

Başlık: Mürde canım iltifatundan bulur her dem hayat

Ab-ı Hayvan verse kilk-i Hızr'a zulmetden devat

Sağar-ı işret habab-ı saf-ı sahba tek nigun

gazel 3

Dost bi-perva felek bi-rahm ü devran bi-sükun

Fuzuli

Ya rab beni bana mukayyet etme.

Bir dem bela-yı aşktan etme cüda beni

Benimçin Namurad olsun diyenler Bermurad olsun

Verme hüsn ehline ya Rab kudret-i resm-i cefa

Havas-ı hak-i payun şerhini tahkik edip merdüm

Ölürem ger kılmasan her dem mana bir iltifat

Hattım hisabın bil dedin gavgalara saldın beni

Mürde canım iltifatundan bulur her dem hayat

Ayrılık halinde bedenimi o kadar zayıflat ki

Şer' içinde hem manadur hem sana vacib zekat

Her kimün alemde mıkdarıncadur tab'ınde meyl

İki yoktan ne çıkar fikr edelim bir kere.?

Mecnun-ı sergerdan edip sahralara saldın beni

Hüsn ile seni meh gibi mümtaz sanırdım

Gamun da gelse ba?is-i meserret olur

Mu'cize derecesinde düzgün ve icazlı söz söylemek. Benzerini yapmada herkesi acze düşürmek. Güzel söz söylemekte insanların muktedir olmadıkları derece.

Seyr eylemesem ayinede aks-i cemalin

Batalı kana ohun dide-i giryan içre

Ama çok alakalıymış aşığa ben az sanırdım

Aferin ol bezme kim onu muattar kılmağa

Başlık: Batalı kana ohun dide-i giryan içre

Havf-i hatada muztaribem var ümid kim

Ma'mur idügin bilmez idim böyle harabat

Gamım pinhan dutardım ben dediler yare kıl ruşen

Kim yatar koynunda zülf-i anber-feşan her gece

Dil ise gitdi kesülmez heva-yı aşkundan

Zülfün esiri Baki-i biçare dostum

N'olacakdur terk-i ışk etme Fuzuli vehm edüb

Ol hayat ehline hayranem ki hicranundadur

Bir yolda sabit et kadem-i i'tibarumı

Bana da fuzuli gibi bir gurur nasib et

Ah kim yüz derd ile öldürdü bu sevda beni

Gam degil zira yetersin dost ancak sen bana"

Gayeti derler ola bir bende sultanın sever

Ey sanem yüzünde müşgin zülfüni dağıtmegil / Bağrımun yüz dağı üste bir dahi dağ itmegil...

Bir lebi gonca yüzü gülzar dersen işte sen

Men fakirem sen gani vergil zekat-ı hüsn kim

Yarın dedin birgün dedin ferdalara saldın beni

Felekler yandı ahımdan muradım şem?i yanmaz mı

A'malüme göre vere adlün ceza mana

Yani ki çok belalara kıl mübtela beni

Kat'eyle aşinaluğum andan ki gayrdur

Öyle zaif kıl tenimi firkatinde kim

Görmeyince ışkunı imana gelmez aşıkun

Her sehi-kad cilvesi bir seyl-i tufan-ı bela

Canı ten içre ne sahlardum eger bilse idüm

Çün vefa çekmekde ışk ehline takat vermedün

Akd-i şebnem hoş olur gonca-i handan içre

Nahvet kılıp nasib fuzuli gibi bana

Zülf ü ruh çekdün veli tab u teravet vermedün

Ala gör ohlarını didelerümden ey dil

Yüzünün aynadaki yansımsını görmesem

Hayfdur olmaya na-geh ite müjgan içre

Yusuf gibi izzette sen Yakub veş mihnette ben

Har-ı gamda andelib-i zar dersen işte ben

Menzil-i maksuda pür-asib rah-ı azmun

Geldikçe derdine beter et müptela beni

Sarhoşları seni ev yıkıcı sanırdım

Ah bilmen neyleyem yoh bir muvafık reh-nümun

Miyanun rişte-i can mı gümiş ayine mi sinen

Ne gün ki kametüni görmesem kıyamet olur

Her hilal-ebru kaşı bir ser-hat-ı meşk-i cünun

Allahım! Şad olmayan gönlümü yıkanlar varsın şad olsunlar.. Benim için "Muradına ermesin" diyenlerde varsın muradlarına ersinler

Çünkü ben belayı, bela da beni ister

Şeb-i hicran yanar canım töker kan çeşm-i giryanım

Mir`at-ı hüsni var ise alem-nüma imiş

Kim ki bir ser-mest saki la'l-i handanın sever

gazelin ayrı bir tadı ayrı bir dokunuşu var kelimelerden yana.. bu yüzden okumak ve kelimelerin serüveninde mana aramak zevkli gelir bana..

Başlık: Canı kim cananı içün sevse cananın sever

Canum aldun göz yumup açınca möhlet vermedün

Fuzuli'den

Aşiyan-ı mürg-i dil zülf-i perişanundadur

Yelde berg-i lale tek temkin-i daniş bi-sebat

Bir araya geldikçe beni daha çok derde düşür.

Kanda olsam ey peri gönlüm senin yanındadur

Bana her gün dil-i sad-pareden bir pare yazmışlar

Bir amansız gamzesi Tatar dersen işte sen

Ne çare var ki firakunla eglenem bir dem

Devlet-i hüsnünde her gün hil?at-ı rengin giyip

Duygu yoğunluğu, anlam bütünlüğü ne ararsan var.

Kim anun her paresi bir nevk-i müjganundadur

Binaguşunla menguşun gül ile jaledür guya

Gösterme ol tariki ki gitmez sana mana

Ne tende can ile sensiz ümid-i sıhhat olur

Şol kara yüzlü rakibi koyma kuyun gerdine / Haste bülbüller makamın menzil-i zağ itmegil...

Nedür bu tali? ile derdi Nef?i-i zarun

Işk sevdasından ey nasih meni men' eyledün

GAZEL

Dil sakin-i beytül hazen tenhalara saldın beni

Ya Rab hemişe et lutfunu reh-nüma mana

Işka ta düşdün Fuzuli çekmedün dünya gamın

Vefa ummaz cefadan yüz çevürmez Baki aşıkdur

Tut gözün ey dud-i dil çerhin ki devrin terk edip

Kalmasın hayrette çeşm-i gevher efşanım görüp

Canı kim cananı içün sevse cananın sever

Yapıcı olduğunu bilmezdim böyle harap olmuş

Suda aks-i serv sanmam kim koparıp bağ-ban

Nasihat eyledüğümce beter melamet olur

Başlık: Dost bi-perva felek bi-rahm ü devran bi-sükun

Firkatinde teşne leb hatır perişan haste dil

Başlık: Ezel katipleri uşşak bahtın kare yazmışlar

İklim-i hüsne anın içün padişa imiş

Feyz-i fıtratdan garaz sensen tufeylün ka'inat

N'oldu ey göz yaşı göz açmağa fursat vermedün

Gözlerüm yaşın görüb şur itme nefret kim bu hem

Nedür bu cilveler bu şiveler bu kamet-i bala

Nedür bu piç piç ü çin çin ü ham-be-ham kakül

Ey Fuzuli kime suz-ı dilümi şerh edeyüm

Bir an beni aşk belasından ayırma

Girip büthaneye kılsan tekellüm can bulur şeksiz

Fuzuli rind-i şeydadır hemişe halka rüsvadır

Başlık: Ya Rab hemişe et lutfunu reh-nüma mana

Yoh menüm kimi yanan ateş-i hicran içre

Ol sebebden muttasıl çeşmüm ciger kanın sever

Kim hayadan gizlenir hurşid-i rahşan her gece

Kim ki ayb eyler benim çak-i giribanım görüp

gazel 4

Vaslına mümkün ola getürmek saba beni

gazel 2

FUZULİ

Değildim ben sana mail sen etdin aklımı zail

Bu mazmun ile hat ol safha-i ruhsare yazmışlar

AÇIKLAMA

Bela budur ki alışdı belalarunla gönül

Gittikçe hüsnün eyle ziyade nigarımın

Bir elifdür sanasan kim yazılur can içre

Bes ki hicranundadur hasiyet-i kat?ı hayat

Çıhdı hattun kim anı men'e de ruhsat vermedün

Ey peri aşıklarun divane kılma gönlüni / Aşıkun Mecnun misali menzilin dağ itmegil...

Çak gönlüm yarasında yaraşur peykanun

Niçin kılmaz mana derman meni bimar sanmaz mı

Ezel katipleri uşşak bahtın kare yazmışlar

Çok lutf imiş ol aşıka ben az sanırdım

Ya rab belayı aşk ile kıl aşina beni

Baht kem-şefkat bela-yı ışk gün günden füzun

Bu mıdur rahmün ki halün eyler iken kasd-i can

Hiç bir rahm eylemezler dağ-i hicranım görüp

Yazanda Vamık u Ferhad u Mecnun vasfın ehl-i derd

Bir mübtela-yı bend-i kemend-i bela imiş

Zülfüm hayalin kıl dedin sevdalara saldın beni

?Aşk derdiyle hoşem el çek?ilacumdan tabib

Oldukça ben götürme beladan iradetim

Aşık-ı bi-sabr ü dil kim var dersen işte ben

Ne tali?üm meded eyler visale fırsat olur

Ey Mesiha bendeni kuyunda yad it bir nefes / Bu Hata'i'nün yirün hicründe toprağ itmegil..

Cevher-i zatundadur mecmu-ı evsaf-ı kemal

Az eyleme inayetini ehli derdden

Mestaneleri hane-ber-endaz sanırdım

Ya rab, Bana aşk belasını ver,

Mazhar-ı asar kudretdür vücud-ı kamilün

Bana ta?n eyleyen gaafil seni görgeç utanmaz mı

Zülfü sahir turrası tarrar şuh-ı şivekar

Suya salmış servini serv-i hıramanım görüp

Men leb-i cananumu Hızr Ab-ı Hayvanın sever

Anca kim yandı ohun sine-i suzan içre

Şu ki ser-gerdan gezer başında vardur ki heva

Tablar kim sünbülünden rişte-i canundadur

Ahmed?in köynüklerin söyler zeban-ı hal ile

Lale-ruhlar göğsümün çakine kılmazlar nazar

Haşa ki senden özge ola müdde'a mana

Bil ki kayd-ı ışk imiş dam-ı ta'allukdan necat

Zülf-i siyahı saye-i perr-i Hüma imiş

Su gibi bir aşık-ı didar dersen işet ben

Türü: Gazel

Bir ayak üzre durup şem?-i şebistan her gece

Çihre-i zerdin Fuzuli'nün dutupdur eşk-i al

Açıklama;

Ne şuhı sevse mülayim dedükçe afet olur

Ne şeb ki kuyuna yüz sürmesem o şeb ölürüm

Niyaz itmek ana cana yaraşur sana istiğna

Payine yüzler sürer her serv-i dil-cuyun revan

Derd ehlinden inayetini azaltma,

Gazel

Nedür bu hal-i Hindular nedür bu habbetü`s-sevda

Yüz peygamber cem' olub gösterseler min mu'cizat

Beni candan usandırdı cefadan yar usanmaz mı

Yeridür sine-i suzanuma külhan deseler

Habibım fasl-ı güldür bu akar sular bulanmaz mı

Billah ben ol afeti hem-raz sanırdım

Men bilmezem mana geregin sen hakimsen

?Bende yok sabr ü sükun sende vefadan zerre

Ağlar oldu halime bi-rahm cananım görüp

Duramaz bad-ı saba hiç gülistan içre

Ben varoldukça, bela isteme iradesini benden alma

Yani bana çokça belalar ver

Men harif-i sade-levh ü dehr pür-nakş-ı füsun

Yaza bilmez leblerün vasfın temam-ı ömrde

Sihr etdiğini senden işitdim yine Nef'i

Çekme damen naz idüb üftadelerden vehm kıl

Gazeli birde usta sanatçı Kazancı Bedih?ten dinlemek iyi gelecektir. Ruhu şad olsun.

Bakiya Ferhad ile Mecnun-ı şeydadan bedel

Men garib ü rah-ı mülk-i vasl pür-teşviş ü mekr