Sayın düş çıkmazı teşekür ederim ilginize umarım bir faydamız dokunur..

Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Gençlik ve Edebiyat Hatırları?nın Refik Halit ile ilgili bölümlerinde onun sürekli Maupassant okuduğundan söz eder: ?Her köşke geldiğim saatte onu kah Verhaeren?nin şiirlerini, kah Maupassant?ın hikayelerini okurken bulurdum.? Biçimsel tercihini Maupassant?dan yana yapan Karay?ın öyküleri giriş, gelişme sonuç disipline bağlıdır. Maupassant?dan öğrendiklerinin örneklerini?sürgünlüklerinde? bulur ve taşrayı gerçekçi bakış açısıyla yansıtır.

Kutlu, öykülerinde, modernizmin, konforun neye malolduğunu, insandan, doğal yaşamdan neler götürdüğünü gündeme getirerek, modern ve çağdaş anlayışların tabiata, doğallığa karşı acımasız, aldırmasız tavrını, duruşunu eleştirir. Doğal yaşamla, modernizmin karşılaştırmasını yaparak, modernizmin kıskacında kıstırılmış hayatları yaşayan insanlara, bozulmamış, doğal yaşamın güzelliklerini hatırlatır. Kutlu?nun önerilerinin odağında?tabiat? vardır. Ona göre güzellik, masumiyet, sadelik sadece ve sadece tabiattadır. Günümüz insanının yaşadığı kaotik ortamdan kurtulacağı yegane sığınak tabiattır.

Esendal?ın 300?ü aşan öykü toplamında şaşırtıcı bir tip ve konu çeşitliliği vardır. İşçisinden köylüsüne, zengininden yoksuluna her kesimden insanı öyküleştirir. Öyküler tip yanında, konular, temalar bakımından da tek bir kategoride toplanmayacak kadar çeşitlidir. Ama aile, kadın, bürokrasi, değişim ve dönüşüm, batılılaşma, bağnazlık onun öykülerinin belli başlı ana temalarıdır.

O tümüyle okuduklarından, yaşadıklarından yola çıkarak çocukluğuna, ilk gençliğine dönerek, sanattaki yöneliminin temel taşlarını, sanatını besleyen kaynakları, sanatçı kimliğini etkileyen olayları, yazarları, çevreleri, eserleri, nostaljik bir tatla yazıya döker. Onun eserlerinde çoğunlukla anlatıcı ve yazar özdeşleşmiştir. İnsanların bir dönem çok önem verdikleri, büyük anlamlar yükledikleri, anıların, eşyaların, değerlerin giderek nasıl anlamsızlaştıklarını, cansızlaştıklarını anlatırken, o içinden çıkılmaz olgu?zaman? olayının peşine düşer. Son derece hüzünlü ve duyarlı bir yaklaşımla hayal ve gerçeği birbirine karıştırarak?geçmiş?e bakar. On sekiz yaşında yayınladığı ilk kitabı Cumartesi Yalnızlığı?nda (1968), son kitabı Fotoğrafı Sana Gönderiyorum?a (2006) kadar hep bu incelikli insanların dünyasına eğilir.

Bu arada çevrende bir çok?yeni dergi? çıkarma seansları düzenlenecektir. Bunlara katıl. Konuşmanın hiçbir zararı yok. Bu seanslar ne kadar uzarsa sana o kadar yararı olur. Ama alınan her kararı, her?yeni dergi? söylentisini ciddiye alıp?halen? yazdığın dergiyle ilişkilerini bozma. Çünkü zaten o yeni dergilerin hiçbirisi?muhtemelen? çıkmayacaktır. Bu işi ciddiye alırsan ortada kalırsın. Kitapçılarda görmeden hiçbir?yeni dergi? söylentisine kulak asma. İşine bak.

Sait Faik (1906-1954), öykücülüğü meslek edinen hatta onu bir hayat tarzı olarak yaşayan Modern Türk öykücülüğünün çığır açıcı öykücülerinden biridir. Öyküdeki ısrarıyla, bu türün edebiyatımızda yerleşmesinde, sevilmesinde, saygınlık kazanmasında öncü rol oynamıştır. Türk edebiyatında her şeyin öyküleştirilebileceğinin ve disiplinsiz, hesapsız da öykü yazılabileceğinin anıt örneklerini vermiştir. Coşkulu, içtenlikli öyküleriyle herkesin kabulleneceği bir öykü dünyası yaratarak Türk öykücülüğünün temel taşlarından biri olmayı başarmıştır.

Döneminin ve sonraki aydınların yaptığı gibi öncelikle Fransızca öğrenmiş olan Seyfettin, Fransız edebiyatından derinden etkilenmiş, özellikle?basit ve şeffaf? bulduğu Maupassant?ın öykülerini sanatının çıkış noktası yapmıştır. ?İbareleri o kadar basittir ki, onun kadar basit bir satır alfabe kitaplarında bile bulunmaz,? dediği Maupassant?ın basit anlatımı yanında öykülerindeki öğretici yan da ilgisini çekmiştir. Onun öykülerindeki zeka oyunları ve parlak buluşlar elbette Maupassant?dan mülhemdir. Askerlik yaşantısı boyunca yanında taşıdığı meşhur bavulunda her zaman Maupassant?ın toplu eserlerini bulunduran Ömer Seyfettin öykü anlayışını tümüyle Maupassant çizgisine oturtmuştur.

Sevim Burak (1931-1983) Türk öykücülüğünün en?aykırı? ve?farklı? seslerinden biridir. Yaşamı boyunca hiçbir edebi iktidara ödün vermeyen, başkaldıran bir sanatçı kişiliği sergileyen Burak, mevcut edebiyat topluluklarının içinde, çevresinde yer almamış, inatla?yeni bir edebiyat, yeni bir dil? oluşturmaya çalışmıştır. Bu anlamda fazlasıyla kişisel bir edebi serüven yaşayan Burak?ı Türk öykü geleneğinde bir akımla, grupla ilişkilendirmek imkansızdır.

Adalet Ağaoğlu?nu (1929) Türk öykücülüğünde ayrıcalıklı kılan en önemli özelliği, genel yaklaşımların aksine, öyküden romana geçen bir yazar olmayıp, roman yazarken öykü yayımlayan bir yazar oluşudur. Eserlerinde genel olarak, eleştirel, muhalif bir tutum sergileyen Ağaoğlu, Türk edebiyatında aydın ve halk arasındaki temel uçurumu en iyi fark eden ve bunu eserlerine yansıtan yazarlardan biridir. Bu anlamda aydın yüzleşmesi onun öykülerinin en önemli damarı olmuştur. İlk öykü kitabı Yüksek Gerilim?de (1974) ?toplumcu?, ?devrimci? öykü anlayışını yansıtır. Öyküler, sömürü ve bozuk düzen eleştirisi üzerine oturur. Ağaoğlu ikinci kitabı Sessizliğin İlk Sesi?nde (1978) benzer duyarlıkları sürdürür. Daha sonraki kitapları içeriksel bir değişime uğrar. Hadi Gidelim (1982) Ağaoğlu?nun ritme ve ironiye yasladığı öykülerden oluşur ve ustalığının parlak örneklerini içerir. Kitapta çeşitli tonlarda bilinç akışı tekniğini kullanan Ağaoğlu, ritmin bir anlatım öğesi olarak öyküyü nasıl zenginleştirdiğini gözler önüne serer. Özellikle kitabın son öyküsü?Hadi Gidelim? Türk öykücülüğünün kalıcı öykülerinden biridir. Bu öyküde ölüm tedirginliğini bütün boyutlarıyla okura hissettirir. Hayatı Savunma Biçimleri?nde (1997) ise hayat ve kurgu karşılaştırılması yapılarak bunların birbirleriyle örtüşen veya ayrışan yönlerine vurgu yapılır. Adalet Ağaoğlu?nun öyküleri oldukça yoğun bir anlatım çeşitliliğine sahiptir. Bilinç akışı, iç monolog, sembolik anlatım/soyutlama, postmodern tutum denediği anlatım çeşitlerinden bazılarıdır. Öyle ki ilk öykü kitabı Yüksek Gerilim deki dokuz öyküden her biri için ayrı bir biçim deneyecek kadar biçimci bir öykücüdür. Çünkü ona göre?her izleğin, olayın, vb. kendine has biçimi olması,? gerekir. Son kitabı Hayatı Savunma Biçimleri?ni ise tümüyle?biçim? tartışmasına ayırmıştır. Kitapta postmodern öykünün özelliklerini sergiler.

Bu yönelimin en önemli ismi Leyla Erbil?dir (1931). Erbil, dilde, biçimde özgünlük arayışı içerisinde olmuş, öykücülüğümüze entelektüel bir düzey, felsefi bir derinlik getirmiştir. Kadın sorunlarını daha 1950?lerde cüretkar bir tutumla ele alırken, biçimsel anlamda da geleneksel öykü anlayışının tümüyle dışında bir biçim yeniliği peşinde olmuştur.

Türk edebiyatına Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar gibi görkemli romanlar kazandırmış ve edebiyat dünyasında hep romanlarıyla anılmış/ünlenmiş olan Halit Ziya Uşaklıgil, (1867-1945) aynı zamanda çağdaş Türk öykücülüğünün çığır açıcı yazarlarından biridir ve modern anlamda Türk öykücülüğünün temellerini atan kişidir. Aziz Efendi, Ahmet Midhat, Emin Nihad, Sami Paşazade Sezai, Nabizade Nazım çizgisinden sonra öykü onunla birlikte edebiyatımızda yer etmeye başlamış, bağımsız bir ruh ve kişilik kazanmıştır. Bu anlamda çağdaş öykücülüğümüzün başlangıç noktası Halit Ziya?dır. O, yazı hayatı boyunca, ?en sevdiğim tür? dediği öykünün nitelikli örneklerini vermiş, bu türün ülkede sevilmesinde, yaygınlık kazanmasında öncü rol oynamıştır.

Oğuz Atay?ın (1934) Korkuyu Beklerken adlı tek öykü kitabı 1975?te yayınlanır. Korkuyu Beklerken, ağırlıklı olarak yabancılaşma, umutsuzluk, uyumsuzluk, bunaltı konularını işler. Paranoya, ruhsal yolculuk, şizofreni ve düşlerle, karabasanlarla yaşayan kahraman, doğru ve yanlışları da toplumdan ve yönetimden bağımsız olarak bizzat kendisi tespit eder. Gelişen ağır mutsuzluk duygusu ile gelecek kuşkusu ve paniği birleşince, toplum içinde hastalıklı bir tip olarak sivrilir. Ayrıca onun için bu olumsuz ortamdan hiçbir çıkış yolu da gözükmemektedir. Oğuz Atay?ın öykülerindeki ortak temaları, yabancılaşma, toplum eleştirisi, yalnızlık, başkaldırı, intihar, aydın eleştirisi, kıstırılmışlık, karamsarlık, iletişimsizlik, hayatın anlamsızlığı olarak sıralayabiliriz. Öyküler, sürüp giden kalıplaşmış hayatın tutarsızlığını/saçmalığını ana tema olarak alırken, Atay neredeyse hep aynı insanı ve temaları anlatır: Bürokrasinin, yönetimin kıskacındaki birey, değişimin çarpıttığı, yalnızlığa ittiği insanlar, onların karanlık, düşsel dünyaları, aşırı karamsarlık, umutsuzluk, yabancılaşma vbg. Öykülerde bireyin yaşama imkanlarını gözetmeyen çağdaş ilkelerin, toplumsal dayatmaların, onu nasıl bir girdabın içine ittiği ve giderek de onu ezip yok ettiği ağırlıklı olarak işlenir.

Sayın Eylaa aktardığınız o güzel söz ve ilginizden dolayı teşekkürler..

ülkem insanı için en gerekli şey:

1980 sonrası öykücülüğümüzün önemli isimlerinden Cemil Kavukçu (1951), öykü dünyasını Sait Faik-Orhan Kemal öyküsünün kesiştiği yerde kurmuştur. Bu anlamda onun için, özellikle Orhan Kemal?in açtığı yolu estetize etmiştir diyebiliriz. Öykülerinde gündelik yaşamımızda varlıklarını bile hissetmediğimiz küçük insanların sıradan yaşamlarını, ?tutunamayanları?, bir köşeye itilmişleri, sokak serserilerini, delileri, meczupları, alkolikleri gündeme getirmiştir. Bu yüzden onun en ayırt edici özelliği bir dönem çok gözde olan?küçük insan?ı yeniden Türk öykücülüğüne kazandırmış olmasıdır.

Taşradan Büyükşehire göç ve yazarlıkta iddialı konuma gelme..

Muhtemelen arkasından olumsuz bir yazı gelecektir. Olumsuz bir yazıyı görürsen kitaplarını yakma, kalemini kırıp dünyaya kahretme. Hele demli bir çay içip arkasından o eleştiri yazısını yazan yazara hakaret, küfür dolu bir mektup yazma. Sakinleştikçe aleyhindeki yazıyı bir kez daha, bir kez daha oku. Bakalım adamın haklı bir yanı varmıymış. Yine mi?yediremedin?, o vakit?beni anlamamış? numarası çek.

?Cafe?leri, edebiyat ortamlarını, kitapçıları ihmal etme. Gördüğün hiçbir edebiyatçı topluluğundan uzak durma. Hemen yanlarına iliş. Niçin mi? Bak ben sana bir anımı anlatayım. Yine bir dergi çıkarma seanslarının birindeyiz. On kişi kadar varız. Orada bulunan on kişi dışında herkesin?aleyhinde? konuşmuş, o ana kadar çıkmış bulunan bütün dergilerin?defterini dürmüşüz?. Dumanlara boğulmuş kahvede zaman da epey ilerlemiş. Arkadaşlardan biri tedirgin tedirgin kıvranıyor, bir türlü sandalyesinde oturamıyor. Sonunda baklayı ağzından çıkarmıştı: ?Ya arkadaşlar, epey geç oldu. Eğer arkamdan aleyhime konuşmayacağınıza söz verirseniz ben artık kalkmak istiyorum.? Yani böyle bir topluluğun yanına ilişirsen en azından kendi aleyhindeki konuşmaların önüne geçmiş olursun. Ama böyle bir topluluğun yanına vardığında, ortalığın birden bire bir sessizliğe büründüğüne ve mevzunun hemen değiştiğine şahit olursan, yapacak bir şey yok. Geçmiş ola!

Anlaşılmaz olmanın bu piyasada bir rantı var elbet. Büyük büyük laflar edip içi boş sözcüklerle önemli şahsiyetler olunduğu bir gerçek. Ama böyle bir yolu seçeceksen dikkatli ol. Orijinal olacağım diye, hiç okumadığın, hiç bilmediğin, hiç kimsenin bilmediği bir?ecnebi? kitabı ve yazarını olur olmaz yerde övüp durma. Ola ki o meclislerin birinde birileri o kitabı gerçekten okumuş o yazarı da biliyor olabilir. Zor durumda kalırsın, işi şansa bırakma. İlle de böyle bir?havaya? ihtiyacın varsa hiç bilinmedik bir Afrika ülkesinden ya da olmayan bir ada ülkesinden bir yazar ve kitap seç. Göreceksin aynı etkiyi yaratacaktır.

Tanpınar, rüya, gerçek, zaman olgularının tartışıldığı öykülerini, psikolojik yoğunluk, şaşırtıcı semboller ve soyutlama yaklaşımlarıyla, derinlikli, çağrışımı bol bir alana yerleştirir. Elbette bütün bunlar sanatta peşinde olduğu?rüya estetiği? anlayışının bir tezahürüdür. O öykülerinde hep bir?güzellik yaratmak? peşindedir. Çünkü ona göre öykü, hayat güzelleşsin diye yazılmalıdır. Rüyanın, masalın, korkunun hatta yalanın sanatı güzelleştiren unsurlar olduğunu düşünür ve öyküsünü bu öğelere yaslar. Anlattığı her şeyi folklor olmaktan çıkarıp sembollerle sanat katına çıkartır. Ama bu güzellik her zaman yoğun bir dikkatin ve bir düşüncenin dışlaşmasıyla oluşur. Öyküleri öylesine sağlam, üzerinde inceden inceye düşünülmüş bir yapıdadır ki, sanki her satırına tüm düşünsel, sanatsal, felsefi görüşlerini sığdırmaya çalışır. Tanpınar?ın öykülerinin anahtar kelimelerini rüya, müzik, zaman, ayna, sükunet, duassıla, muzdarip, sır, tesadüf, masal, buhran, vehim olarak sıralamak mümkündür. Bu kelimelerin açılımı bir bakıma onun sanatının da açılımıdır.

Emeğinize sağlık Sayın uluda...

Türk öykücülüğü öncelikle biçimsel anlamda dünya öykücülüğünün hem mirasçısı hem de özgün, farklı bir sesi olmuştur. Öyle ki modern öykücülüğün geçirdiği evrelerin bir izdüşümünü öykücülüğümüzde bulmak mümkündür. Özellikle iki çizgi ülkemizde de belirleyici olmuş, öyküdeki daha sonraki arayışlar olan kafkaesk, bilinç akışı, varoluşçuluk, gerçeküstücülük, postmodernizm vb. diğer eğilimler Türk yazarları tarafından değerlendirilen modern öykünün imkanları olmuştur. Öykücülüğümüzün doğuş evresinde Ömer Seyfettin Maupassant çizgisinin, Memduh Şevket Esendal ise Çehov çizgisinin takipçisi olmuştur. Daha sonra ise Batıyla ilişkilerimizin yoğunlaştığı bir zaman dilimi yaşanmıştır. Batılı pek çok sanatçının, düşünce adamının eserleri bu dönemde dilimize kazandırılmıştır. Camus, Sartre, Kafka, Faulkner, Borges bunlardan bazılarıdır. Ülkemiz öykücüleri de bu yazarların hem dünya görüşlerinden hem de sanatlarından etkilenmişler, bunu da ürünlerine yansıtmışlardır. Son dönemin baskın eğilimi olan postmodern tutumlar da ülke öykücülüğünde değerlendirilmiştir. Kuşkusuz bütün bunlarla tümüyle etki altındaki bir öykü gelişim çizgisinden söz etmiyor, dünya öykücülüğünün bir parçası olma serüveninden söz ediyoruz.

Tabii o taşrada yazar olunacağını düşünmüyorsundur herhalde. Bir yolunu bulup mutlaka Büyükşehire taşınmalısın. Ya kendine bir okul bul ya da bir iş. Ama bu ortamın içine gir. Eğer derginin çıktığı şehirde bulunuyorsan işin daha kolay. Hemen dergiyi ziyaret et. Derginin taşıma, pullama, paketleme işinde canla başla çalış. Artık dergiden birisin. Unutma, bu piyasada, dergi işçisi olunmadan yazarı olunamaz. Yazıların dergide belli bir peryotta yayınlanmaya başlayınca işçiliğini azalt. Biraz yazar kaprislerine gir. Ama bunu abartma. Hala iş riskli. Kimse gözünün yaşına bakmaz. İlk kitabın çıkıncaya veya yeni bir dergiye?atlayıncaya? kadar sabret.

Göreceksin senin yazıda ısrarını görünce seninle de ilgili yazılar yayınlanmaya başlayacaktır. Unutma, yazarlarla çocuklar birbirlerine benzerler. Bir övgü yazısından sonra yürüyüşünü, sağa sola bakışını değiştirme. Hemen elinden düşürmediğin kitapları elinden çıkarma, satma. Bütün üstadları eleştirip onlara tepeden bakma. Hele o övgü yazısını satır satır ezberleyip önüne gelene anlatma. Diğer yazıları da?bekle?.

Sevim Burak, öykülerinde, anlamı, söz sağanağından ve alışılmış anlatı kalıplarından çıkarıp minyatürleştirmeye, hatta şifrelemeye çalışır. Dili bir?anlam aktarıcı? olarak görmez. Onun kağıda ifade edilmiş/yazılmış formundan görüntüsel/resimsel bir başka şey çıkarmayı hedefler. O öykülerinde tümüyle dilin?görüntü? gücüne yaslanmaya çalışır. Bu elbette?sözün? anlamını yitirdiğine ilişkin bir göndermedir.

Kitabın çıktı. Hayırlı olsun. Ama gereksiz parayanolara kapılma. Kitabın çıkınca yer yerinden oynayacağını sanıyorsan aldanıyorsun. Hiçbir şey olmaz. Gazeteleri, dergileri de boş yere karıştırıp ismini arama. Kimin umurunda senin kitabın. Hele öyle sağı, solu, dostlarını arayıp kendinle, kitabınla ilgili yazı yazmalarını isteme. Ne kadar ayıp! Kimse seninle ilgili yazı yazmaya mecbur değil. Ağabeylerin gibi yapma. En iyisi unut gitsin kitabı. Sen yeni projeler hazırla.

Vüs?at O. Bener (1922-2005), 1950?lerde yayınladığı Dost (1952) ve Yaşamasız (1957) ile kuşağının yazarlarını derinden etkilemiş, daha ilk kitaplarıyla kişilikli, özgün bir ses yaratmış, öykücülüğümüzde yol açıcı bir işlev görmüştür. Ne yazık ki bu çarpıcı girişin ardından öyküye uzun bir ara vermiş, üçüncü öykü kitabı Siyah Beyaz otuz altı yıl sonra 1993?te yayınlanmıştır. Ardından diğer öykü kitapları gelmiştir: Mızıkalı Yürüyüş (1997), Kara Tren (1998) ve Kapan (2001). Vüs?at O. Bener, tüm yazarlık serüveni boyunca okurdan çaba, dikkat ve özen isteyen bir öykü anlayışını benimsemiş, çetin, zor okunan metinler üretmiştir. Bunun temel nedenlerinden biri, kendine ait bir öykü evreni kurma çabasından kaynaklanır. O hep bir özgünlük peşinde olmuş, dilin imkanlarını zorlayarak, soyutlama, simgeleme, şifreleme yoluna başvurmuş, sonuçta öykücülüğümüzün başta gelen yazarlarından biri olmayı başarmıştır.

Nezihe Meriç durum, atmosfer öyküleri yazar. Olayı değil o olayın anlatıcıda yarattığı, izlenimleri, etkileri, çağrışımları öyküleştirir. Kimi öykülerde ise belli belirsiz bilinçaltı göndermelerine yer verir. Onun öykülerinde?bunalım edebiyatı? ve?varoluşçuluğun? izleri de görülür, ama bu yaklaşım baskın değildir.

Bir kere hangi edebi türde yazarsan yaz, yaptığın işi iyi öğrenmeye çalış. Önce bu işin en büyüklerini tespit et. Onları bir güzel hatmet. Bu piyasada, ne yapmak istemişler, neyi nereye kadar yapmışlar belirle. Onları iyice tanıdıktan sonra inkar et. Hiçbir şey olmadıklarını, Türk edebiyatını?tıkadıklarını?, onların artık duyarlıklarının, üsluplarının çağdışı kaldığını söyle ve?putları yıkıyoruz? başlıklı bir yazı yaz.

Dergide yazar sıralamasını hiç mi hiç kafana takma. Bütün dergiler bir iki kişiyi öne çıkarmak için çıkar. Diğerlerinin görevi figürasyonluktur. Kim dergiyi yönetiyor, kim?yönetim?e yakın duruyorsa onların yazıları hep ön sıralardadır. Şöyle bir dergileri incele. Yazı işlerine, dergi yönetimine?bakan? yazar, hep kendi yazısını baştan girer. Yazı işleri müdürü değiştikçe ilk yazı da değişir. Yani yazı sıralamasına razı ol. Ya da yazı işleri müdürüne?yakın bir yerde? dur. Sana sıralamayla ilgili şöyle denecektir: ?Derginin her sayfası aynı. Sıralama hiç önemli değil. Bu derginin birinci sayfası da sonuncu sayfası da birdir.? Ama sen, yöneticiye, ?Madem önemli değil, senin yazıların niye hep birinci sayfadan yayınlanıyor? gibi bir soru sorma. İnanmış gibi yap. Nasıl olsa sen de kendi dergini çıkardığında aynen öyle davranacaksın. Anlayışlı ol.

Yazmadan Önce..

Sabahattin Ali, muhalif kimliğinin bir yansıması olarak öykülerinde sınıfsal çelişkileri, sömürüyü, adaletsizlikleri gündeme getirmiş, ezilenlerin, güçsüzlerin, hakkı yenenlerin yanında yer almış, despotların, ezenlerin ise karşısında olmuştur. Özellikle günümüzün de temel problemleri olan sağlık, bürokrasi, despotizm, yabancılaşma konularını 1930?larda, 1940?larda çarpıcı bir gerçeklikle gözler önüne sermiştir. Sabahattin Ali, bütün öykülerinde iktidarın politikalarını öven, parlatan dönemin angaje sanatçılarının aksine, bu projelerin insansızlığını, yanlışlığını, vurgulamış, pek çok öyküsünde bu jakoben, tepeden inmeci politikaları eleştirmiştir. İktidarın çizdiği pembe tabloların aslında nasıl kapkara olduğunun çarpıcı örneklerini vermiştir.

GENÇ EDEBİYATCIYA ÖĞÜTLER / MUHİTTİN YAZGAN

Bazen bir sanat yapıtında öyle ifadeler ile karşılaşılırki yaşamın içindeki imkansızlıkları bile imkan dahilinde görür insan.. Tarkovski nin bir filmiydi "Kötü bir melek bana dokundu" diyordu postacı.. O an orda ona bir meleğin dokunuşunu seyreden onlarca kişi hissettik gibi geldi bana.. Sanat; yapaylığa dair bir anlam içerir diğer dillerde de yaklaşık aynı anlamdadır ve en fazla doğalı yakalayan mutlaka bir beğeni kazanıyor bence..

Bu kitaplardan sonra Uyar?ın öykü serüveni yeni bir mecraya girer. Belki Yaz Düşler/Düş Kışları (1981) ilk döneme kolayca eklemlenecek bir kitaptır. Ama daha sonraki kitaplarında orijinallik arayışları/üslup tutkunluğu büsbütün baskın çıkmaya başlar. Gece Gezen Kızlar?da (1983), masal kahramanlarını günümüze getirip ete kemiğe büründürmeye çalışırken, Yaza Yolculuk?ta (1986), öykü kahramanlarıyla kendi yazarlık tutumu arasındaki ilişkiyi irdeler. Sekizinci Günah?da (1990) bir anlatım imkanı olarak?ironi?nin gücünden yararlanır. 1992?de yayınlanan Otuzların Kadını?nda ise Uyar, evinde yıllardır asılı duran ve Osman Hamdi Bey tarafından yapılmış annesinin portresinden yola çıkarak, o dönemin kadınlarını, yaşam biçimlerini anlatır. Seçtiği biçim ise bulmaca yöntemidir. Aramızdaki Şeyler?i (1998) tümüyle diyaloglara/konuşma cümlelerine yaslayarak?oyun? türüne göz kırpar. Uyar son kitabı Güzel Yazı Defteri?nde de (2002) uyumsuzluğu, faniliği ve iletişimsizliği bir kez daha işler. Kitap onun tüm öykü anlayışını özetleyen bir kolaj gibidir.

bunu o kadar inanmazlıkla söylüyor ki insanın bamteline değiyor

Bilge Karasu (1930-1995), Türk öykücülüğünün önemli duraklarından biridir. Troya?da Ölüm Vardı (1962), Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı (1970), Göçmüş Kediler Bahçesi (1979), Kısmet Büfesi (1982), Altı Ay Bir Güz (1996) kitaplarıyla yaratıcı, deneysel öykücülüğümüzün en ileri örneklerini vermiştir. Kendini kolay ele vermeyen, derinlikli ve çok katmanlı bir biçemi tercih eden Karasu, felsefi arkaplanı olan, dilin imkanlarını genişleten metinler üretti. Yalnızlık, boşluk, tedirginlik, ölüm etrafında gezinerek, imgesel, soyut bir öykü dünyası yarattı. Onun öykülerini belli bir anlatı kalıbına yerleştirmek zordur. Belki imgesel metinler demek daha doğru olur yazdıklarına. Bazen masalların büyülü dünyasına eğildi, bazen resmin, görüntünün simgesel imkanlarına. Yazdıklarında hep dil ve felsefe eksenli bir yazınsal tutum gözlendi. Çağrışımlı, yoğun bir anlam arayışı içerisinde oldu. Proust, Kafka, Faulkner, Joyce ve Beckett?ten beslendi. Bilinç akışı tekniğinin en yetkin örneklerini verdi. Kendi deyimiyle?okurun çok dikkatli olmasını gerektiren? metinler yazdı. Beğenisi incelmiş, öyküde farklı tatlar arayan okurları önceledi. Dili kullanmadaki özeni, eşyayı kavramadaki ustalığı onu Türk öykücülüğünde seçkinleştirdi.

Haldun Taner (1915-1986) , öykülerini, hayat ve doğa yüceltimi, içtenlik ve dürüstlük övgüsü ama hepsinden çok insan sevgisi üzerine kurar. Yaşama coşkusu, mutluluk arayışı ve derin bir hümanizm öykülerin arka planını oluşturur. O, hayat projesi olarak yalın ve sade yaşamı savunur. İnsan mutluluğunun gösterişsiz, yalın bir hayat sürmekle mümkün olabileceği görüşündedir. Öykülerinde?beğenilme? arzusunun insanı hep yanlışa götürdüğünü vurgular. İnsanın doğallıktan, sadelikten uzaklaştığında mutsuzlukla baş başa kalacağını düşünür. Hedef büyütme, insanı insanlıktan çıkararak bencil, egoist yapar ve insan buna ulaşamayınca da mutsuz olur. Aynı şekilde hayatı ıskalayarak, gereksiz bilgi yüküyle yüklenmenin de insan mutluluğunu engellediğini düşünür.

Halit Ziya?nın öykülerinde ilk dikkat çeken özellik, tip/karakter çeşitliliği, konu zenginliği ve bakış açısı tutarlılığıdır. Halit Ziya, tutunamamışları, kaybedenleri, yenilmişleri anlatır. Ekmek peşinde koşan hamal çocukları, hastanedeki çaresiz hastaları, aşk kırgınlarını, unutulmuş sanat eskilerini, evlat acısı çeken babaları. Ancak onun kahramanları düşünsel bir dünyanın değil, daha çok hayatın bizzat kendisinin, yaşanamamış güzelliklerin acısını çekerler. Bu anlamda bir kültür/düşünce romanı/öyküsü değil bir hayat/hülya romanı/öyküsü yazar. Çünkü onda her şey?hayat?ı yüceltmeye dayanır. Ancak bu kadar idealize edilen hayat, sonunda acı gerçeğin sert kayasına çarpınca her şey paramparça olur. Güzel bir şiire benzetilen hayat, vereme, ayrılıklara, umutsuz aşklara, toplumsal dayatmalara yenilir. Ortada çözüm olabilecek bir ütopya, mücadele edilecek bir ideoloji, toplumsal bir kurtuluş projesi de olmayınca, hayal kırıklığı eserlere yansır.

1970?ten 2007?ya kadar on altı öykü kitabına imza atan Mustafa Kutlu (1947), kendi ifadesiyle?öyküsünü geç bulsa da? onu sağlam temellere yaslayarak, öykücülüğümüzde seçkin bir yer edindi. Kutlu?nun Türk öykücülüğünde en önemli ayırt edici özelliği?Şark hikayeciliği? tavrıdır. Bu yaklaşımıyla Cumhuriyet dönemi Türk öykücülüğüne yeni bir soluk ve renk getirmiş, bu topraklara ait bir ruh iklimini, kültür ve duyarlığını öykülerinde yansıtmıştır. Daha ilk öykülerinden itibaren kuşağının ezici çoğunluğunun peşinde olduğu dönemin gözde akımlarına uzak durmuş, bu akımları?yerlilik? bağlamında tasvip etmemiştir.

Onun öyküleri Memduh Şevket Esendal, Bilge Karasu, Sevim Burak, Oğuz Atay, Yusuf Atılgan?ın öykülerinin aktığı yatakta akar. Bu öykücülerle, gerek anlatım tekniği gerekse tematik anlamda yakın akrabalığı söz konusudur. Esendal ile diyalog anlayışı, Bilge Karasu ile dil tutumu, Oğuz Atay?la ironik yaklaşımları, Sevim Burak ve Yusuf Atılgan?la hayatı yorumlamada büyük ölçüde bir örtüşmüşlük gözlenir.

en öemli konuya değinmişsiniz...

Kavukçu?nun öykülerinde tematik?çeşitlilik?ten çok tematik?odaklaşma? gözlenir. Çağdaş insanın yaşadığı yalnızlık, korku, iletişimsizlik ana ilgi alanları olurken, bunları aşmak için kasabada geçen çocukluğu, ergenliği önemli bir kaynak/açılım olarak değerlendirmiştir. Kasabanın hem insanı saran, yaşatan sıcak/dost atmosferi, hem de gelecek vaadetmeyen boğucu yanı üzerinde durmuştur. Biçimsel tercih olarak da özenle yenilikçi arayışlara uzak durmuş, sadelik ve yalınlıkta, kalıcı/sarsıcı sonuçlar üretmeye çalışmıştır. Öykülerinde sıcak, içtenlikli bir üslup benimsemiş olan Kavukçu, insanın evrensel zenginliklerini yansıtmıştır.

Güzel bir köşe olacağı kanısındayım. Sn. uluda teşekkürler...

Okuma, yaşamı zenginleştirmenin, önyargıları kırmanın, sıkıntılarımızdan kurtulmanın, zihinleri açmanın, sorunlarımızı çözmenin en geçerli yollarından biridir. Belki biraz zahmetli bazıları için sıkıcı bir yol, belki çok kestirme olmayan bir yol. Ama kesinlikle emin ve zengin bir yol.

Selim İleri?yi (1949) yenilgilerin, hüzünlerin, ayrılıkların yazarı olarak nitelemek mümkündür. Çünkü İleri eserlerinde hiçbir şeye inanmayacak kadar her şeyi iyi bilen küçük burjuvayı, toplumla sağlıklı ilişkiler kuramayan aydınları/şairi/sanat öğrencisi genci, ömrü boyunca sevgiyi aramış ama bir türlü yakalayamamış gönül yorgunu geçkin bakireleri, aykırı cinsel eğilimler içerisindeki incelik düşkünü erkekleri gündeme getirir. Onun tiplerinin/kahramanlarının sonu hep kaçınılmaz olarak yalnızlığa ve acıya çıkar. Çünkü tümden sevgisizlikle kuşatılmış evrende, insanlar arasındaki incelik, hassasiyet günden güne azalmakta, soy duyarlılıklar terk edilmektedir.

Üstün gözlem gücü, ayrıntı zenginliği ve abartısız duygu aktarımı ile Türk öykücülüğünde seçkinleşen Füruzan?ın (1935) ilk öyküsü 1956?da Seçilmiş Hikayeler?de yayımlanır. 1956-1957 yılları arasındaki bir dizi öyküden sonra 1968?e kadar öyküye ara verir Ardından Yeni Dergi ve Papirüs dergilerinde nitelikli, ses getiren öyküler yazar. 1970?ler ise onun Türk öykücülüğüne damgasını vurduğu yıllar olur. İlk kitabı Parasız Yatılı (1971), genelde ilk kitapların kaderinin tersine ilgi görürken Sait Faik Öykü Ödülü?nü de kazanır. Bu dönemde Kuşatma (1972), Benim Sinemalarım (1973) yayımlanır. Kitaplar eleştirmenlerce övgü ve coşkuyla karşılanır, ?durağanlaşan öykücülüğümüze yeni bir dinamizm? kazandırdığı yorumu yapılır. Son kitabından dokuz yıl sonra Gecenin Öteki Yüzü (1982), bu kitaptan on yedi yıl sonra da Sevda Dolu Bir Yaz (1999) yayımlanır. Kuşatma?daki?Gül Mevsimidir? öyküsü bağımsız bir kitap olarak 1985?de ayrıca basılır.

değerli uluda:

Kitabın yayınlandı, çevrende dostların oluşmaya başladı, artık muhtemelen halen yazdığın dergiyle ilgili eleştirilerin de başlamış olmalı. Dergide yazı sıralamasından hoşnut değilsin, kalitesiz yazılar yayınlanıyor, dergi yayın yönetmenin tuttuğu adamlar var onları öne çıkarıyor, dergi edebiyat piyasasında köhnemiş bir yapıyı temsil ediyor. Eğer bunları söylemeye başlamışsan tamam artık dergiden ayrılmanın ve kendi dergini çıkarmanın zamanı gelmiştir artık. Ama şunu unutma, eğer bir dergi çıkarmaya soyunmuşsan önce sana sadık olacak üç beş kişinin olması gerekir. Ne yaparsan yap senin yanında yer alacak üç beş kişi. Bunlar özellikle hiçbir yerde yazı yayınlatamayacak?yazar heveslileri? olmalı. Zaten kalitesiz olduklarından sana mahkum olmalılar. Bu arada bir iki de yalvar yakar yazı alabileceğin ağabey buldun mu artık dergi çıkarabilirsin. Ama işin bitmedi tabii.

Yazarlık ve edebiyat/ortam/ sohbetlerinde bulunma zorunluluğu..

Bütün bunlardan sonra hala rahatlayamamışsan hemen mevcut eleştiri ortamını irdele. Biraz geç kaldın ama neyse. Tam da keşfettiğin gibi, edebiyat ortamında koloniler, cemaatler, dost ahbap ilişkileri vardır. Eğer sen onların dışındaysan vay haline! Bu nedenle her koloninin, cemaatin, dost ahbap halkasının içindeyMİŞsin gibi davran. Yoksa eleştiri, ülkemizde elbette dostlukları pekiştirmede bir araç, statü elde etmede önemli bir imkan velhasıl bir şantaj aracı olarak kullanılmaktadır. Bu nedenle eleştirmenlerle iyi geçin. Yani aleyhinde bir söz, bir yazı duyduğun, gördüğün zaman, kimi ne zaman kızdırdığını, hangi halkanın dışında kaldığını ya da böyle bir intiba bıraktığını hatırla! Hemen telafi et! Yoksa bütün bu emeklere yazık.

Haldun Taner?in öykü serüveni uzun bir döneme (1949-1983) yayılmıştır: Yaşasın Demokrasi (1949), Tuş (1951), Şişhane?ye Yağmur Yağıyordu (1954), Ayışığında?Çalışkur? (1954), On İkiye Bir Var (1954), Konçinalar (1967), Sancho?nun Sabah Yürüyüşü (1969), Yalıda Sabah (1983). Haldun Taner bu uzun zamana yayılan öykü serüveninde her zaman dönemsel akımlara, yazınsal gruplara mesafeli olmuştur. Taner?in yoğun olarak öykü kitapları yayınladığı dönem olan 1950?ler ülkemizde Varoluşçu-Gerçeküstü anlayışa yaslı öykülerin edebiyat dünyamıza hakim olduğu bir zaman dilimidir. Vüs?at O. Bener, Nezihe Meriç, Ferit Edgü, Leyla Erbil, Bilge Karasu, Sevim Burak avantgard diyebileceğiz bir öykü anlayışının ürünlerini verirler. Öte yandan o dönemde diğer bir önemli akım da sosyal gerçekçiliktir. Haldun Taner ise, hem?entelektüel hikaye tarzı?nı hem de sosyal gerçekçileri tasvip etmez. Çünkü o kendi deyimiyle?herkesin anlayabileceği halkçı bir üslup? peşindedir. Çoğunlukla düz, sade bir anlatımı yeğler. Haldun Taner?i bir çizgiyle irtibatlandırmak gerekirse Hüseyin Rahmi Gürpınar, Memduh Şevket Esendal ve Sait Faik?in bileşimi olarak tanımlamak olasıdır.

Onun öykülerinde ağırlıklı olarak; eski ile bağlarını koparmış, yeni ile de uyum sağlayamamış, kutsalsız, boşluktaki bireyin toplumsal yapıda nasıl yalnızlaştığı ve bir çöküşe doğru yol aldığı anlatılır: Bu bir anlamda uygarlığına yabancılaştırılmış toplum bireylerinin kaçınılmaz yazgısıdır. Toplumu, aileyi ayakta tutan iç dinamikler, moral unsurları insani ilişkilerden çekilmiş, yerine ikame edilen şeyler de bu boşlukları dolduramamıştır. Böylece toplumsal yapıda hiçbir şeyi yerli yerinde bulamayan birey, hastalıklı bir halde?ortalıkta dönenip durmaktadır.? Bu yabancılaşmaya karşı, kimi bireyler çeşitli başkaldırı yöntemleri ile karşı durmaya çalışırlar. Ama bu bireysel karşı koyuşlar, bireyi, yanlış işleyen toplumsal yapının çarkında ezilmekten kurtaramaz.

Öykülerinde gündelik yaşamımızda varlıklarını bile hissetmediğimiz insanların sıradan yaşamlarını, ?tutunamayanları?, bir köşeye itilmişleri, sokak serserilerini, hayat kadınlarını, balıkçıları gündeme getirerek Türk öykücülüğüne?küçük insan? kavramını kazandırmıştır. Bu tematik seçim, biçimsel tercihine de yansımış, şöhreti, yazarlık seçkinciliğini reddetmiş, sanki içlerinde birlikte yaşamaktan zevk duyduğu bu insanlarla eşitlenmek için sıradan, sade bir anlatımı yeğlemiştir. Hatta zaman zaman öykücü kimliğiyle alay etmiştir. Bir sohbet havasında, müdahil yazar tavrıyla adeta okurla birlikte öyküyü kurgulamıştır. Coşkuyla yazıp gitmiş, dönüp arkasına bakmamıştır. Bu tavrı onun çok üretmesini sağlamış ancak zaman zaman da tekrara düşmesine ve niteliği tartışmalı metinlere de imza atmasına neden olmuştur.

HALA ORADA MISIN?

1925 yılında doğan Nezihe Meriç, ilk kitabı Bozbulanık (1953) yayınlandığında yoğun bir ilgiyle karşılanmış ve?Cumhuriyet kuşağının ilk kadın yazarı? olarak nitelenmiştir. Ardından Topal Koşma (1956) ve Menekşeli Bilinç (1965) kitapları gelir. ?Cumhuriyet kuşağının ilk kadın yazarı? yargısı her ne kadar abartılı bir yargı da olsa kimi haklı yanları vardır; çünkü Meriç, öykülerinde, temada, dilde, kurguda, anlatımda, siyasal tavırda o güne değin ki kadın yazarlardan tümüyle farklı bir anlayış sergiler. Öncelikle kadına, dönemine göre bambaşka bir açıdan bakar. Hep duygusal açıdan ele alınan kadın onun öykülerinde artık toplusal sorumluluğu olan, hayatın içinde aktif rol almak isteyen birey olarak çizilir. Böylece 1980?lerden sonra tümüyle edebiyatımızı kuşatan, kadının erkeklerin dünyasındaki ezilmişliği ilk kez Meriç aracılığıyla gündeme gelir. Ayrıca Meriç eserlerinde modern öykünün imkanlarını kullanırken dilde özenlidir ve bilinç akışı, iç monolog, postmodern öykü gibi yeni teknikler denemektedir. Bu yönüyle de döneminin kadın yazarlarından ayrılır ve yenilikçi bir öykü anlayışını temsil eder.

dokuzuncu hariciye koğuşunun bir cümlesi vardır ben çok seviyorum: Nüzhet bana yalan söyledi!

uluda ilk mesajımda sadece başlığını hayırlamak için yazıyorum çok güzel düşünmüşsün :)

Burak, öykülerinde hayatın?trajik?liğini hatırlatmayı, dahası, sarsıcı bir uyarıyla sorgulamayı gündeme getirir. Çünkü mekanikleşmiş insan bunun ayrımında değildir. O insanların yaşadığı ama öylesine bir şeymiş gibi dile getirdiği gerçeklerin arka planını irdelemeye çalışır. Onun öykülerinde hayat tam bir karabasandır. Orada mutluluk, huzur yoktur. Sadece acı ve yalnızlık vardır. Bir taraftan acımasız toplum, bir taraftan?uğraş düzeni?, bir taraftan da kent, insanı boğar, nefes aldırmaz.

Yani şunu demek istiyorum. Genç bir edebiyatçı olarak önce senin bir ahlaka ihtiyacın var. Sonra başkalarına öğütlerini verir, ahlakını dağıtırsın. Ağabeylerin gibi yapma, olmayan şeyi dağıtma.

Tomris Uyar?ın (1941-2003) öykü yayınlamaya başladığı 1970?ler öykücülüğümüzün altın yıllarına denk düşer. Sabahattin Ali, Sait Faik gibi öncülerin açtığı yollar, Nezihe Meriç, Adalet Ağaoğlu, Hulki Aktunç, Mustafa Kutlu, Bilge Karasu ile çeşitlenmiş, zenginleşmiş, öykü sanatının en nitelikli örnekleri verilmeye başlanmıştır. Tomris Uyar?ın ilk kitabı İpek ve Bakır 1971?de yayınlanır. Ardından Ödeşmeler (1973), Dizboyu Papatyalar (1975), Yürekte Bukağı (1979) onu izler. Uyar?ın bu dönem öyküleri, şiirdeki?ikinci yeni? anlayışının atmosferinde doğmuş, serpilip genişlemiştir. Akıcı, şiirsel bir üslupla oluşturulan öyküler, hem bireysel hem de toplumsal değişim ve dönüşümlerin izdüşümünü yansıtır. Ekonomik/bürokratik/otoriter baskının değiştirdiği/kimliksizleştirdiği/yozlaştırdığı insanlık halleri, özellikle?ev içi? mekan seçilerek başarılı bir şekilde anlatılırken, yaşananlara başkaldırı, eleştirel bakış ise bu öykülerinin temelini oluşturur.

Türk öykücülüğünün anlatım olanaklarını, sınırlarını genişleten Hulki Aktunç, öykücülüğümüzün genç ve yenilikçi damarını temsil eder. Aktunç kimi söyleşilerinde , Saif Faik öyküsüyle Sabahattin Ali öyküsü arasında bir bireşimi arzuladığını belirtir. Ancak, öykülerinde bu iki öykücüyle kimi ortaklıklar, örtüşmüşlükler bulunmakla birlikte Aktunç öykücülüğü, bu iki çizgiyi de içine alan ama daha çok dil ve biçim kaygılarının ağır bastığı farklı bir damarı temsil eder. Sait Faik?e azınlıklar, ada, deniz yaklaşımlarıyla, Sabahattin Ali?ye sosyal düzene muhaliflikle yaklaşırsa da, onu bu iki yazarın takipçisi olarak nitelemek zordur. Bu nedenle Hulki Aktunç?u, öykücülüğümüzün dil bilinci yüksek, yenilikçi, öncü çizgisi olan Vüs?at O. Bener, Tomris Uyar, Bilge Karasu, Leyla Erbil, Ferit Edgü ve Sevim Burak çizgisi ile ilişkilendirmek daha gerçekçidir.

Yazma aşaması ve yazmanın yanısıra..

TÜRK ÖYKÜCÜLÜĞÜNÜN SERÜVENİ / NECİP TOSUN

Farklı izlerlerde, farklı kanallarda giderek zenginleşen, gelişen, kendini yenileyip arındıran modern Türk öykücülüğü artık bir?ara tür? algısını çoktan geride bırakmış, edebiyatımızın başat türlerinden biri olmuştur.

Esendal?ın öyküleri tam de böyledir. Ufak tefek ama derinlikli. Anlam açıklığı ve söz iktisadı onun öyküde aradığı temel niteliklerdir. Yalın, sade, süslemesiz. Bir sohbetin artısı, eksisi neyse onun öyküsünün artısı da eksisi de odur. O sadece hayatı anlatır. Dönüştürme, değiştirme, soyutlama onun öykülerinde yoktur. Her şey hayatta olduğu gibidir. Hayatın bir anını, kesitini, ama hepten önemsiz saydığımız, olaysız, entrikasız bir kesitini ele alır. En olağanüstü olayları bile şaşırtıcı bir serinkanlılıkla anlatır. Öykü düz bir çizgi üzerinde seyreder. Anlatılan/kurulan dünya değişmiş, dönüşmüş, evrilmiş bir dünya değildir. Tıpkı hayattaki gibidir. Yazar yansıttığı dünyada tarafsız ve geri plandadır. O sadece bize aktaracağı hayatları?seçer.? Onun öyküleri bu halleriyle?yazılan? bir şey değil?anlatılan? bir şeydir.

severek takip edebilirm sevgili uluda...

Ömer Seyfettin çantasında nasıl?Maupassant külliyatı? taşır, Refik Halit Karay nasıl sürekli Maupassant okursa, öykücülüğümüzün yapıtaşlarından olan Memduh Şevket Esendal (1883-1952) da?Doktor Çehof külliyatı?nı elinden düşürmez. Ömer Seyfettin ve Refik Halit?olay öykü?yü tercih ederken, Esendal, Çehov?un örneklerini verdiği?durum öyküsü?nü seçer. Edebiyatçıların ortak görüşü Bakü elçiliği sırasında Esendal?ın Çehov?u keşfedip bu tarza yönelmiş olduğudur. Yazdığı mektuplarında da bu etkilenimin izlerini görmek mümkündür: ?Son zamanlarda da Doktor Çehof?u elden bırakamaz oldum. Bol bol Çehof okuyorum. Çok güç olmasa da birkaç küçük hikayesini sana tercüme etsem. İnan ki bu ufak tefek şeyler, çok büyük hikayelerden, piyeslerden daha çok tat verir.?

Eğik Ağaçlar (1972), Bölüşmek (1974), Makine (1976), Derin Yara (1984), Onlardan Kalan (1987), Rozalya Ana (1993), Beyaz Bir Kıyı (1998) ve Gece Kuşu Uzun Öter (2001) adlı sekiz öykü kitabı bulunan Sevinç Çokum (1943), ilk öykülerini kıstırılmışlık içerisindeki bireyin açmazlarına yaslarken, daha sonraki öykülerinde yitip giden güzellikleri, fark edilmeden yaşanan fanilik duygusunu ve nesiller arası kopukluğu, özellikle kadın öznesinden yola çıkarak ele almıştır. Öykü serüveninde 12 Eylül öncesi yaşanan atmosferden de etkilenen Çokum, bu kamplaşmanın sağ kesiminde yer almış ve kimi öykülerini bu görüşü haklı çıkaracak bir mesajla örmüştür . Daha sonra ise bütün bunları aşarak evrensel temaları işlemiş, ideolojik saplantıların insani olanı öldürdüğü gerçeğini öne çıkarmıştır. Çokum, Beyaz Bir Kıyı (1998) ile de tümüyle din coşkusuna yaslı şiirsel bir anlayışa ulaşmıştır. Son kitabı Gece Kuşu Uzun Öter (2001) ise, yer yer biyografik yanların ağır bastığı, bir yüzleşme ve iç dökme öyküleri toplamı olur.

Zevkle takip edeceğim sizi...

Ahmet Hamdi Tanpınar?ın (1901-1962) ilk öykü kitabı Abdullah Efendinin Rüyaları 1943, Yaz Yağmuru adlı ikinci öykü kitabı ise 1955 yılında basılmıştır. Daha sonra tüm öyküleri ?Hikayeler? başlığı altında toplanmıştır.

Elbette zaman zaman dublör kullanman gerekebilir. Kendi görüşlerini o adamın adını anarak aktar. Kimse itiraz edemeyecek, dikkate alacaklardır. Senin gibi çömezi niye dinlesinler ki. Onlar da haklı. O zaman sen de böyle bir dublör kullan. Kendi düşüncelerini o adamın sözüymüş gibi?giydirerek? anlat. Göreceksin işe yarayacaktır. Bu arada bu adama?ithaf? ettiğin bir kavram uydur sonra da yalan yanlış temellendirmeye çalış. Göreceksin çevrende bu tür?apaçık öyküler? ve?ışık şiirler? yazdığını söyleyen yazarlar çıkacaktır. Sense?bu iş o kadar kolay değil? türünden ağır kuramsal yazılar yazarak mevzuyu derinleştir.

Tarz, bilmediğini bilmek ve konuşma adabı..

"Biz cahil dediğimiz zaman, mektepte okumamış olanları kastetmiyoruz. Kastettiğimiz ilim, hakikati bilmektir. Yoksa okumuş olanlardan en büyük cahiller çıktığı gibi, hiç okumak bilmeyenlerden de hakikati gören gerçek alimler çıkabilir. " M. K. ATATÜRK

anlayana tabiki...

Bu altı kitaplık birikime bakıldığında, onun öykülerini tanımlayan üç özellik öne çıkar: İnsani sıcaklık, dönemsel tanıklık/değişim ve yoksul ailelerin varolma serüveni. İnsani sıcaklık onun bütün bir öykü serüvenine sinmiştir. Olaylara, durumlara, öfkeyle değil, içtenlikle, iyimser bir bakış açısıyla yaklaşır; sevgiyi öyküsünün öznesi yapar. Kahramanlarına sevecenlikle yaklaşır; onları, var eden toplumsal koşullar, kişilik özellikleri ve birikimleri çerçevesinde ele alır. Bu tipleri içe işleyen bir derinlikle çizer; yalın, inandırıcı ve abartısız. İnsanı iyiliğe ve kötülüğe götüren nedenleri ustalıkla sergiler. Gerçekleri ucuzca tüketmeden ve bayağılaştırmadan estetize ederek sanat katına yükseltir. Bu yüzden, sahiplenimi kolay, inandırıcı, kuşatıcı bir öykü dünyası kurar.

Tarihsel kökenleri olmakla birlikte Varoluşçuluğu dönemsel etkilerin beslediğini söylemek mümkün. 1950?lerde bir yandan İkinci Dünya Savaşı?nın acılarını, bir yandan teknolojinin/sanayileşmenin sarsıcı baskısını üzerinde hisseden Avrupa insanı, tam bir kendi kendine yabancılaşma serüveni yaşar. Bu bunalım, felsefeye, sanat edebiyata bütün unsurlarıyla yansır. Ne Tanrı ne de geçmişin mutlak doğruları artık olmadığına göre, uyumsuzluk, saçma ve acı kaçınılmazdır. Bilinmeyenlerle çevrili hayat içerisinde birey savunmasızdır. Geçmişinden, tüm birikiminden kopmuş insan yapayalnızdır. Çevre/kitle/bürokrasi ise insan mutsuzluğunu artırmaktadır. Bu yüzden toplumun her kesiminde topyekün bir çürüme yaşanmaktadır. Gerçek diye bilinenler artık şüphelidir. Gerçek ve düş birbirine karışmıştır. İnsanın git gide vardığı yer hiçlik, boşluk, anlamsızlık olmaktadır. Birey bu kıstırılmışlıkla kuşku, korku ve güvensizlik içerisindedir.

Sait Faik küçük insanları anlatırken mevcut düzene/yapılanmaya eleştirel, muhalif bir tutum sergiler. Ama bu muhalefeti bir?teklif?e dönüşmez. Yani sadece tespit eder, okura bir ideolojik görüş dayatmaz. Çünkü onun peşinde olduğu adı konmuş toplumsal bir proje yoktur. İnsanların hayallerinin gerçek olduğu, mutlu olduğu, haksızlıkların olmadığı, özgür bir dünyayı arzuladığını vurgulamakla birlikte bu beklentilerini bir siyasi hareketle irtibatlandırmaz. Örneğin Sabahattin Ali?deki özgürlük anlayışı?toplumsal? bir görüşün yansımasıyken, Sait Faik?te bu sadece?bireysel? bir projedir. Yani o insanın her istediğini yapabildiği, toplumsal baskıları hissetmediği bir özgürlük anlayışını savunur. Yaslandığı yer de?hümanist? bakış açısıdır. Bu tavrıyla da, kendisine, öykücülüğümüzün ana damarları olan, Ömer Seyfettin, Sabahattin Ali çizgisinden ayrı, yepyeni bir alan yaratmıştır.

İç monolog ve bilinç akışı en çok denediği biçimsel yapılar olur. Bu arada ironi ve kara mizah da sevdiği anlatım tarzlarındandır. Bilinçlenmiş kadının cinselliği tersinden bir güç olarak erkeklere karşı kullanmasını kara mizahla dışlaştırır. Buna bir öç alma yöntemi olarak da bakılabilir. Kara mizah, bu erkeksi düzeni kavrayamamış kadın kahramanı hicvetme aracı olarak kullanılır.

siz insanı insan yapan

Derginin tanıtım sorununu nasıl aşacaksın? ?Zümrüd-ü Anka? isimli dergiyi kim nereden, nasıl bilecek? Bunun en iyi yolu gazeteler. Hemen gazetelerin jeneriğine bak. Kültür sanat sayfasının yöneticisi kim. Eyvah, eğer zamanla atıştığın, ya da kendinden hiç söz etmediğin?bir yazar dostun?sa vay haline. Acele et, hemen o adamla ilgili bir güzel yazı döşen. Ne kadar mühim bir adam olduğunu, bu zamana kadar unutulmuş, hakkı yenmiş biri olduğunu iddia et. Gerekirse bir dosya düzenle o adamın sanatıyla ilgili. Sonra beklemeye başla. Bak gördün mü, işe yaradı. Gazetedeki?Dergiciliğimizde Parlayan Yeni Bir Işık: ?Zümrüd-ü Anka? başlıklı o büyük yazıyı hakettin artık. Yok bunları yapmadın, o arkadaşla ilişkilerini sürüncemede bıraktın, yazık sana. O zaman gazetedeki şöyle bir yazıya hazır ol. ?Dergiciliğimizde Seviyesizlik Sürüyor: ?Zümrüd-ü Anka?. Ama sakın polemiğe girme. Çünkü senin dergin ayda bir, onun gazetesi hergün çıkıyor. Şartlar eşit değil. Sabret, görevden ayrılması bekle. Ama aleyhindeki yazıyı asla unutma. Tek kelimesini bile. Kinini içine at, büyüt. Elbet gün gelir, devran döner.

Halit Ziya, kendinden sonra gelen ve pek çok imkanlarla donanmış öykücülerin bile ulaşamadığı seviyeye, erken dönemde ulaşmış, öyküsünü en üst düzeyde oluşturmuş bir edebiyatçıdır. On beş kitaplık öykü birikimiyle yol açıcı bir işlev görmüş, bu özelliğiyle de kendinden sonra gelen öykücüleri etkilemiştir. Dikkatli okurların, Sabahattin Ali?den, Tanpınar?a, Sait Faik?ten Orhan Kemal?e kadar geniş bir yelpazede, tonları ve renkleri farklı olsa da bir Halit Ziya esintisi bulmaları mümkündür.

Orhan Kemal (1914-1970), Türk öykücülüğündeki?gerçekçilik? akımın en önemli temsilcilerinden biridir. Otuz yıllık yazarlık hayatına on iki öykü kitabı, yirmi yedi roman yanında senaryolar, oyunlar sığdıran Orhan Kemal, Türk edebiyatının en üretken yazarlarından biridir. Bu üretkenliği elbette biraz da seçimiyle ilgilidir. O yazdıklarıyla ev geçindiren gazeteci-yazar kuşağındandır. Hayatı boyunca bu seçiminin hem avantajını hem de dezavantajını yaşamıştır. Yazarlığı meslek edinmenin yararı olarak çok yazmış, çok üretmiştir. Ama geçinmek zorunda olduğu için de?sürüm?den kazanma yoluna itilmiş, çoğaltmacılık tehlikesine sürüklenmiş, özensiz yazmak durumunda kalmıştır. Orhan Kemal hayatı boyunca ekmek peşinde koşmuş, eserlerinde de bu çabadaki insanları anlatmıştır. Irgatlar, memurlar, işsizler, hamallar, katipler, dilenciler, şoförler, çöpçüler, dondurmacılar, gardiyanlar, serseriler kısaca toplumun alt kesimi onun ilgi alanı olmuştur.

Sabahattin Ali (1907-1948), Ömer Seyfettin, Refik Halit Karay, Kenan Hulusi, Reşat Nuri Güntekin, Memduh Şevket Esendal, Sadri Ertem çizgisinde seyreden Türk öykücülüğünde, ortaya koyduğu ürünlerle büyük bir sıçrama zemini hazırlamış, önemli bir öncü ve yol açıcıdır. Özellikle?köy ve köylünün sorunları? ve?cezaevi gözlemleri? gibi daha sonra Türk öykücülüğünde bir döneme damgasını vuracak olan temalar ile dönemsel akımların başlatıcısı ve yol göstericisi olmuştur.

selam arkadaşlar :)

İyi kotarılmamış çala kalem öykülerine, romantik, fazlasıyla hamasi yaklaşımlarına rağmen, Ömer Seyfettin, gündeme getirdiği konular ve gördüğü tarihi fonksiyon ile Modern Türk öykücülüğünün temel taşlarından biri olmuştur.

Sabahattin Ali öykülerinde dolaysız bir anlatım yolunu tercih etmiştir. Pek çok öyküsünü imge ve simgelere başvurmadan anlatır. Bir mesaj verme, bir doğruyu savunma gayreti içerisinde olduğu için öyküde çarpıcılığı, irkiltmeyi, sarmayı hedefler. Bu beklentiye en uygun yöntem ise?olay öykü? yaklaşımıdır. Olay öykü anlayışını benimseyen Sabahattin Ali bu yanıyla temasal anlamda olmasa bile biçimsel anlamda Ömer Seyfettin damarını izler. Klasik giriş/gelişme/sonuç disiplinine bağlıdır.

Yazarlık hayatı boyunca toplam on dört öykü yayınlamış olan Tanpınar, bu öykü birikimiyle bile Türk öykücülüğünün temel taşlarından biri olmayı başarmıştır.

O sadece iki öykü kitabı bulunmasına rağmen Türk öykücülüğünde pek çok açıdan öncü, yol açıcı bir fonksiyon görmüştür. Özellikle köy yaklaşımı, bürokratik çöküş, işçi sömürüsü, hayat kadınları, kadın sömürüsü, onun daha sonra Türk öykücülüğünde pek çok yazar tarafından derinleştirilecek temalarıdır. Öykülerin yazıldığı tarihler/dönemler düşünüldüğünde Karay?ın öncülüğü daha iyi anlaşılır. ?Yatık Emine?, ?Sarı Bal? öykülerinde gündeme getirdiği?uygunsuz kadın? tiplemeleri ve yozlaşmış bürokrasi tespiti başta Sabahattin Ali olmak üzere kendinden sonraki pek çok sanatçıyı etkilemiştir. Yine Karay, işçi sorunlarını da ilk gündeme getiren öykücülerden biridir . Karay, ayrıca ironi ve mizah yaklaşımıyla da Türk öykücülüğünün öncü yazarlarındandır.

Orhan Kemal?de hayat ve sanat birbirinden ayrılmaz. O hep?hayat?ı sanata sokmaya çalışmıştır. Bu anlamda Türk öykücülüğüne kazandırdığı en somut katkı bu?hayat?lardır. İlk öyküsünden son öyküsüne kadar neredeyse hep aynı yöntemi benimsemiştir. Öykülerini tümüyle gözlem ve tanıklığa yaslayan Orhan Kemal, gerçekçililik çizgisinde yürümüş ve açık, yalın bir anlatımı yeğlemiştir. Biçim, kurgu ve yenilik peşinde koşmamış, eserlerinde biçimden çok özü önemsemiştir. Döneminin sanatçı arkadaşlarının soyut, kapalı ve değişik biçimsel yönelimlerinin aksine, o hep bildiği?sadeliği? tercih etmiştir. Onun öyküleri için söylenebilecek en yerinde yaklaşım?içtenlikli öyküler? olsa gerektir. Orhan Kemal, artık edebiyattan/sanattan çoktan dışlanmış insanları gündeme getirmesiyle, Türk öykücülüğünün sokağa açılan penceresi olmuştur.

Bal tutan parmağını yalar dergiciliği ve İlk Kitap..

Modern Türk öykücülüğünün diğer kurucu adlarından biri olan Ömer Seyfettin?in yaşadığı dönem (1884-1920) Türk toplumunun tarihsel macerasında belki de en dramatik, en sancılı günlerdir. Osmanlı İmparatorluğu toplumsal, siyasal, askeri alanda çözülmüş, her alanda var olup olmama mücadelesi vermektedir. Bunun üzerine ülkeyi bu hastalıktan kurtarmak, düzlüğe çıkartmak için çeşitli görüşler, ideolojiler ileri sürülür. Bu fikir akımlarını Osmanlıcılık, Türkçülük, İslamcılık, Batıcılık ana başlığında sıralamak mümkündür. Ömer Seyfettin seçimini Türkçülük olarak yapmıştır. Tüm yazarlık yaşamı boyunca Türkçülüğün savunucusu olmuş, hem yazdığı makalelerle hem de öyküleriyle ideolojisinin haklılığını ispatlamaya çalışmıştır. Bu anlamda o tümüyle kendisini misyonuna adamış bir sanatçıdır. Edebiyatı bir mesaj iletme aracı olarak görmüş, mesajsız, saf edebiyata karşı olmuştur. Bunun sonuncunda da inandığı ideoloji doğrultusunda tezli öyküler yazmıştır.

Sen bir gölge gibisin hayatımda; elle tutulmayan ve aslında, yokluğunda uzayan...

Memleket Hikayeleri (1919) ve Gurbet Hikayeleri (1940) adlı iki öykü kitabı bulunan Refik Halit Karay (1888-1965), öykücülüğümüzün olanaklarını geliştiren öykücülerden biridir. Refik Halit?in ilk öyküsü?Ayşe?nin Talihi? 1909 yılında Muhit dergisinde yayınlanmıştır. ?Yılda Bir?, ?Sus Payı?, ?Cer Hocası?, ?Ayşe?nin Yazgısı?, ?Komşunun Namusu? bu ilk dönemin ürünleridir. Bu öykülerin de yer aldığı ilk kitabı Memleket Hikayeleri?nde ağırlıklı olarak Anadolu ve köy gerçekliğini işleyen Refik Halit, ikinci kitabı Gurbet Hikayeleri?nde ise yurt/memleket sevgisini gündeme getirmiştir.

Leyla Erbil öykücülüğünün ana çizgisini; Freudyen öğreti, varoluşçuluk ve sınıfsal çelişkiler olarak sıralayabiliriz. Erbil varoluşçuluğu toplumsal sorunlar ve cinsellik temaları bağlamında değerlendirir. Öykülerinde kara edebiyatın, yeraltı edebiyatının, gerçeküstücülüğün, hiççiliğin sınırlarında gezinir. Öfkeli, kışkırtıcı, rahatsız edici bir dille yapar bütün bunları. Kanayan yaraların etrafında gezinir. Yaşanan haksızlıkları görmezlikten gelmeyi ihanet olarak görür. İnsanın kötücül, hastalıklı yanlarında derinleşir.

Onun Türk öykücülüğündeki en ayrıksı yanı denediği biçimsel yapılar ve Türkçe kullanımındaki muhalif tutumudur. O öykülerini bildik, alışılageldik yapıların dışında kurar. Beckett, Kafka, Joyce, Faulkner, Woolf tonları farklı olsa da biçim anlamında takipçisi olduğu yazarlar olur. Biçimsel anlamda bu yazarlara sadıkken, tematik açıdan da Marx, Freud, zaman zaman Dostoyevski?yi değerlendirir.

Bu başlıkta genelde alıntılar olacaktır, sevdiğim paylaşmak isetediğim yazılardan oluşan bir köşe..

Necip Tosun

Ama bu yazıyı hemen bir dergiye gönderme. İlk çalışmalarını, hele böyle tehlikeli yazıları bildik bilmedik dergilere?rastgele? gönderip heder etme. Hiçbir dergi böyle?rastgele? yazara pirim vermez. Eğer taşrada isen önce o dergiyle mektuplaş. Sonra o dergi için çevrenden, eşten, dosttan yüklü miktarda abone topla. Ne kadar çok abone toplarsan o kadar iyi. Çünkü?bu sayı? senin yazarlık geleceğini etkileyecektir. Sonra şehrine gelen dergilerin dağıtımı üstlen. Kitapçılara ver, paraları topla. Sık sık dergiye telefon et, meyil yaz, para gönder, derginin bir?elemanı? olduğunu ispat et. Artık yazılarını dergiye gönderebilirsin. Emin ol yazıların tıkır tıkır yayınlanacaktır. Çünkü hiçbir dergi?yüklü aboneyi? ve?satışı? riske edemez. Artık şehrin caddelerinde o özlediğin yazar pozlarında dolaşabilirsin.

Halit Ziya, öykülerini, klasik diyebileceğimiz bir yaklaşımla kurgular. Öykülerde mutlaka çarpıcı bir finale ihtiyaç duyar. Mesaj vermek temel amaçtır. Hikayeyi, mektup, günlük, bulunmuş notlar yahut basılmamış kitap olarak aktarır. Halit Ziya?nın kimi öykülerinde roman kurgusu uyguladığı gözlenir. Bu öykülerde bir kahramanın anlık durumunu anlatmakla yetinmez, kahramanın bütün hayatını anlatmak, noktalamak arzusundadır.

Kısaca bu edebiyat dünyası, nefs, sevgi eksikliği, dedikodu, ikiyüzlülük, kıskançlık, çekememezlik...

Ömer Seyfettin öykülerinde, çocukluk yıllarından, askerlik hatıralarından, çevresinde gözlemlediği olay ve insanlardan yararlanmış, hayatı hep bir öykücü gözüyle algılamıştır. Bu yüzden onda sanat ve hayat hep iç içe olmuştur. Yaşadıklarından derinden etkilenmiş, bunları eserlerinin çıkış noktası yapmış, düşleri, idealleri doğrultusunda olayları dönüştürmüş, tüm bu gözlem ve yaşadıklarını sanatının malzemesi yapmıştır. Ömer Seyfettin, kahramanlık, çocukluk, yabancılaşma, değişim, kadın ve aile, dil, taassup gibi çok çeşitli konularda öyküler yazmıştır. Bir geçiş dönemi öykücüsü olarak Osmanlı ve Cumhuriyet arasındaki değişim ve yaşanan çarpılmaları, çözülmeleri, gelişmeleri, düşünsel tartışmaları öyküsüne taşımıştır.

SON SÖZ...

Serinkanlı anlatım, olaylara ve insanlara iyimser bakış, hümanist yaklaşım, hayatı olduğu gibi aktaran nakilci tavır, onun öykü dünyasının temel mirengi noktaları olmuştur. Esendal bu öykü toplamıyla kendine özgü bir öykü evreni kurmayı başarmış, Türk öykücülüğünde yepyeni bir dünyanın kapılarını aralamıştır.

Yeni yazılar @uluda!!!

merhaba uluda :)

Rasim Özdenören (1940) ilk kitabı Hastalar ve Işıklar?da (1967) ana eksen olarak bireyi ele alır. İkinci öykü kitabı Çözülme?de (1973), ülkedeki kültürel-sosyal değişimin bireyde, ailede meydana getirdiği çarpıklıkları, çelişkileri, açmazları irdeler. Çok Sesli Bir Ölüm?de (1974) ise, bireyin bilinçaltı derinliğine inerek, ruhsal çözümlemelerde bulunur. Rasim Özdenören dördüncü öykü kitabı Çarpılmışlar?da (1977), yanlışa yönlendirilmiş insanların, dini gerçeklerden de uzaklaşınca nasıl her şeye ve herkese yabancılaştığı gerçeğini irdeler. Denize Açılan Kapı?da (1983), ağırlıklı olarak tasavvufu gündeme getirerek öyküsünü yeni bir yönelime sokar. Kuyu (1999) ve Ansızın Yola Çıkmak?da (2000) tasavvufa eğilişini sürdürür. Özdenören Hışırtı?da (2000) tümüyle kadınların dünyasına eğilir. Toz?da (2002) bir kargaşa/mahşer atmosferi çizilerek ezilmiş, horlanmış giderek günaha itilmiş insanların açmazları anlatılır.

1950?ler Türk öykücülüğünün özellikle varoluşçuluk akımının yazınsal örneklerini sergilediği yıllardır. Albert Camus, Jean Paul Sartre gibi yazarlarla anlam alanı bulan bir edebiyat görüşü, felsefi anlayış olan Varoluşçuluk, 1945 ile 1955 yılları arasında Fransa?da en parlak dönemini yaşamış, zamanla bu akımı sürükleyen öncülerin ayrı ayrı yönlere savrulması, yaşananlara, çağın sorunlarına ilişkin açıklayıcı çözümler üretememesi üzerine silikleşerek, etkisini yitirmiştir. Daha çok felsefi bir görüş olarak başlayan Varoluşçuluğun zamanla edebiyatta da ürünlerinin verilmesiyle yaygın bir etki alanı oluşmuştur.

Ey edebiyat heveslisi! Önce şu soruyu kendine sor: ?Eğer yazmazsan bu halk, okur ne kaybeder? Eğer sorunun cevabı ?çok şey kaybeder? ise tamam, yaz. Ama yazacaksan bari gereğini de yerine getir. Bu kırk yaşına merdiven dayamış ve yaklaşık yirmi iki yıldır bu piyasada pek çok şeye şahit olmuş ama yine de yazar olamamış ağabeyinin acizane öğütlerine kulak ver. Bu satırların yazarı, yazar olamamıştır çünkü şimdi sana aktaracağı şeylerin hepsinin tersini yapmıştır. Sen sakın bu yanlışları yapma. Burada sana vereceğim öğütlerin tamamı edebiyat dünyasında bire bir şahit olduğum olaylardır. Bu nedenle kurgu değildir ve gerçek bir hayattan alınmıştır.

Evet Sn. aziyede,

Hulki Aktunç (1949) öyküde avantgard bir tutum içerisinde oldu. ?Kimselerin dinlemediğini, kimselerin beklemediğini? anlatmayı seçti. O bir hikaye?anlatıyor? gibi değil de içindekileri?yazıyor? gibidir. O da Bilge Karasu gibi duyarlıkları incelmiş, bilinç düzeyi yüksek, nitelikli okur kitlesini önceledi, onları muhatap seçti. Onun bu tutumunu sinemadaki?yönetmen sineması? ile ilişkilendirmek mümkündür. Kitleleri peşinden sürükleyen değil, sınırlı ama bilinçli küçük bir kitle ile derin denizlerde boğulmayı göze alma girişimi. Dönüp dönüp eski öykülere bakması, aynı kahramanları yeniden karşımıza çıkarması bu kitleyle olan iletişiminin bir parçasıdır. Sanki öykülerini tamamlanmamış metinler olarak görür, hep bir şeylerin eksik kaldığını düşünür. Bu yüzden öykülerini kimi zaman çerçeve öykü anlayışına yaslar, seriyal bir tutum izler.

Tarihsel kökenlerine gitmeden yazınsal tür anlamında konuşursak, öykü, son yüzyılın Türk edebiyatında zengin bir birikim yaratmıştır. Şiir ve romanın yanında işlevsel bir tür olarak edebiyatımızda saygın yerini almıştır. Yazınsal türlerin, zamanın ritmine, nitelikli yazar kuşağının belli bir dönemde yoğunlaşmasına, yaşanan sosyolojik/tarihsel konjonktüre bağlı olarak bazen parlak, ışıltılı dönemler bazen de sıradan, dingin bir dönem yaşadıklarını biliyoruz. Öykücülüğümüz de aynı serüveni yaşamış, bazen kırılmalar, sürçmeler, bazen de canlanma ve yeniliklerle gelişim çizgisini sürdürmüştür. İşte bu yazıda öykücülüğümüzün gelişme evrelerinin önemli durakları, yönelim ve açılımları ele alınırken öykücülüğümüzün gelişim çizgisi netleştirilmeye çalışılacaktır.

Öykü biçimsel arayışlara yatkın yapısı, modern dili ifadedeki zengin imkanları, yazarına tanıdığı geniş özgürlük alanları ile edebiyatımızın en yenilikçi, en verimli ve hareketli türü olmaya devam edecektir.

Ancak bu süreç izlenirken, çok zorunlu ve gerekli olmadıkça öykücüler?dönemler, akımlar? değil tek tek yazarlar bağlamında ele alınarak incelenecektir. Çünkü bildik incelemelerde pek çok yazarın ayrı ayrı öykü tutumlarını temsil ettikleri halde aynı başlık altında incelendiğine sık sık tanıklık ediyoruz. Bu da yazarın yanlış tanıtılmasına, öznelliğinin üstünün örtülmesine neden olmakta. Bu nedenle sadece yazarlar bağlamında konuşmak daha anlamlı. Kuşkusuz modern öykücülüğümüzün kuruluş, gelişme ve nitelikli bir kimliğe kavuşma sürecini eksiksiz olarak ortaya koymak için, bu sürece pek çok yazarın dahil edilmesi gerekir. Ne var ki bunun imkansız olduğunu söylemek bile fazlalık. Bu yüzden türün önemli duraklarına, Türk öykücülüğüne kimlik ve belirgin ton kazandıranlara değinmeyi uygun bulduk. Dolayısıyla bu yazı eksiksiz bir öykü tarihinden çok öykücülüğümüze panoramik bir bakıştan ibarettir.

Atay, tam bir kültür öykücüsüdür. Tarih, felsefe, sosyoloji, psikoloji onun öykülerinde yerlerini alır. Bu anlamda da Türkiye projesinde Kemal Tahir?den beslenir. Tanpınar?ın pek çok görüşünün de onu cezbettiği açıktır. Onun günlüklerinde Peyami Sefa?yı anması anlamlıdır. Çünkü özellikle ruh tahlilleri konusunda Sefa?yı kendine yakın bulduğu söylenebilir. Kendisinin de ifade ettiği gibi Halit Ziya?nın eserlerindeki kendi kendisiyle yüzleşen kahramanlar onu etkilemiştir. Öykülerindeki postmodern tutum ve ironik yaklaşımlar baskındır.

Sanat-edebiyatın git gide pazarlanabilir bir metaya dönüştüğü, ürünün/yazının gidip, yazarın geldiği ve sonuç olarak genel bir kırılmanın ve yozlaşmanın yaşandığı günümüz edebiyat dünyasında, öykünün daha soy bir duruş sergilediğini görüyoruz. Tüketime prim vermiyor, işi ucuzlatmıyor. Tüketim medyasının pazarında hiçbir öykü malzemesi yok. Bu yüzden kendini takdim etmek isteyen yazar öyküyü terk etmek zorunda kalıyor ve başka türlerin kapısını çalıyor. Aslında öykünün bu soy duruşu boşuna değil. Çünkü öykünün sağlam bir arka planı var bu topraklarda. Bu direnç ve birikime dayanarak, dünya ölçeğinde türün zirveleri bu topraklarda yazılıyor. Öykü sağlam temeller üzerinde, geleceğe umutla bakıyor, insanlara, birikim, tecrübe aktarmayı sürdürüyor.

Ne güzel özetlemişsiniz Sn ebr i nisan tebrikler..

Nezihe Meriç?in öykü serüvenini üç döneme ayırmak mümkündür. Daha çok kadın- erkek ilişkilerinin ön plana çıkarıldığı ilk dönem öyküleri , siyasal ağırlıklı ikinci dönem öyküleri ve biçimsel arayışların yansıdığı son dönem öyküleri .

İlk kitabın için hiç?acele? etme. İleride zaten bu kitabı reddedecek, utanacaksın. O an dünyanın en iyi kitabı da olsa. Bekle, heyecanın geçtikten, ayakların yere bastıktan sonra kitabı yayınla. Telif işlerini unut. Yayınevleri?edebi kitaplar?ı zekatları için basarlar . Bir yayınevinin edebi kitap basmalarına duacı ol.

okumak..

Bu dönemde Batıda Varoluşçuluk yanında Freudyenlik, Gerçeküstücülük, Hiççilik rüzgarları da esmektedir. Ülkemizde ise sosyal gerçekçilik ve köy edebiyatı başat anlayıştır. Ama bir kısım sanatçılar ise ülke içindeki yönelimleri değil Batıdaki bu yönelimleri benimserler. Demir Özlü, Leyla Erbil, Erdal Öz, Ferid Edgü, Orhan Duru, Adnan Özyalçıner, Onat Kutlar, Bilge Karasu bu akıma sahip çıkarlar. Bu tavır elbette edebiyatta bir kırılmanın adıdır. Bu yazarlar böylece hem kaba gerçekliğe hem de köy edebiyatına mesafeli dururken o güne kadar ki edebiyat geleneğine de hepten başkaldırırlar. Bu yüzden ortaya koydukları açıkça avantgard bir edebiyattır. Kuşkusuz bu kuşağın niyeti Saif Faik?le başlayan?bireyin yüceltilmesi? tavrını, evrensel boyuta taşımak, dünya ölçeğinde bir edebiyat yapmaktır. Kimi yorumcular bu dönemsel tutumu?ilk modernist çıkış? olarak nitelemişlerdir.