Buna, Süheyl Ünver'in dikkatini çeken Yahudi gencinin kehaneti mi diyeceksiniz, görünen köy kılavuz istemezdi mi diyeceksiniz? Artık ne derseniz deyiniz!

Çok yazık gerçekten çok yazık!

1930'larda İsmail Habip Sevük Galatasaray Lisesinde hocalık yaparken her yıl gelen neslin merdivenin basamaklarını iner gibi gerilediğini söylüyordu. 1939 yılında başka bir edebiyatçının Osmanlıca metinleri yanlış okumasından kaynaklanan bir tartışma vardır. Aradan henüz 10 yıl geçmiştir ve dilden kopulmuştur. Aziz Nesin, Kenan Evren gibi ilk tahsilini Arap harfleri zamanında yapan nesiller hızlı yazmaları gerektiğinde hep bu alfabeyi kullandı. İnkılaptan 4 sene sonra hızlı not alması gerektiğinde Atatürk'ün bile izin verdiğini biliyorum.

Bugünün dikkat çekici yazılarından biri bu.

"Harf devrimi'nden hemen sonra yetişen kuşakların, doğrudan değilse bile dolaylı ve örtük bir biçimde, Osmanlı mirası üzerinde durma konusunda çok fazla özendirilmedikleri biliniyor. Kemalizm, kendine rakip olarak gördüğü İslamcılık ve Osmanlıcılığı, üniversitelerde İlahiyat ve Türk Edebiyatı kürsülerinin entelektüel statüsünü düşürerek 'görünmez' kılma başarısını göstermiştir. Dolayısıyla, özellikle Osmanlı çalışmaları alanında, öncülüğü, yabancı uzmanlara kaptırmamızdan daha tabii bir şey olamazdı; öyle de oldu! Osmanlı arşivlerinde çalışan Türk araştırmacılar, eski bir Osmanlı manüskrisinde okuyamadıkları kelimeleri Japon, Amerikalı, Kanadalı ya da İsrailli uzmanlara sormaya başladılarsa, buna ne diyeceğiz?"

Türkiye'nin geleceğini 'dizayn' ettiklerini zanneden toplum mühendisleri, geçmişin yakamızı asla bırakmayacağını düşünememişlerdi. Bugün yaşadığımız birçok derin meselenin arkasında yatan bu gaflettir. İstesek de, istemesek de, dev bir imparatorluğun muazzam mirasının üzerinde oturuyoruz; kullanmasını bilirseniz bu miras büyük bir zenginliktir, sizi geleceğe taşır; kullanamazsanız ağır bir yüktür, adımlarınızı yavaşlatır, tökezletir.

Sakıp Sabancı Ödülleri'nde ikincilik ödülü, "Müzikal Dünyaların Kesişmesi: Klasik Türk ve Osmanlı Müziği İcra Eden Museviler" adlı çalışmasıyla Washington Üniversitesi Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü doktora öğrencisi Maureen Jackson'a; üçüncülük ödülü de "Yeni Cumhuriyetin Eski Elitleri: Türkiye'de Osmanlı Bürokratik Ailelerin Dönüşümü" konulu araştırmasıyla Nice Sophia-Antipolis Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Olivier Bouquet'e verilmişti.

Özet olarak, Osmanlıca bilmek, sadece basit metinleri okumaktan ibaret değil.. Bütün edebiyatçılar ve tarihçiler Osmanlıca görüyorlar ama gördükleri ve bildikleri çok sığ kalıyor...

çok doğru

Alt kültür seviyelerinde çok kabul gören bir görüş vardır: Osmanlıca Arapça Farsça karışımı suni bir dildir diye... Osmanlıca içinde çok sayıda Arapça ve Farsça kelime vardır, bu doğrudur. Bununla ilgili hangi tür yazılarda veya belgelerde ne oranda yabancı kelime kullanıldığı da bellidir. Edebiyattan örnek verirsem, Divan şiirinde Arapça ve Farsça kelimeleri en yoğun olarak kullanan Baki'de bu oran % 65'tir. Arapça ve Farsçaya karşı olanların beslediği bu yanlış fikirde göz ardı edilen husus Arapların bizim vatandaşımız, İranlıların komşumuz oluşudur. Türk Arap ve İran milletlerinin dini ortak, kitabı ortaktır. Bu kitap Allah kelamı Kuranı Kerimdir ve dili Arapçadır. Ortak bir dinin ortak kelimelerini kullanmayı sakıncalı görenler Hıristiyanlıktaki dua dilinin Latince oluşunu, Avrupa liselerinde Latincenin ölü bir dil olmasına rağmen okutulmasını da görmelidirler. Dahası Avrupalı bu ölü dili yaşatmak için terimlerde kullanmaktadır. Cerrahpaşa'da 2. sınıfta anatomi dersini geçmek için 2000 Latince terim bilmek gerekmektedir. Osmanlıcaya tam vakıf olabilmek için mümkün olduğunca fazla sayıda Arapça ve Farsça kelime bilmek gerekmektedir. Hatta iki dilin kurallarını da.. Servet-i Fünun nesli zamanlarına göre modern olan edebiyatlarını o zamana kadar kullanılmamış ölçüde Arapça ve Farsça kelime kullanarak yaptılar. Dilde sadeleşmeyi Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin gibi bugünkü bakış açısıyla milliyetçi diyebileceğimiz insanlar yaptı.

Uyanış için git gide daha geç kaldığımızı farketme zamanı değil mi? Ben bile kaçırdığım, kendi özümüzü anlamaya çalışmadığım zamanlar için "ne boş yaşıyorum" diyorum...

Ve onlar, geçmişimizi bize kendi bakış açılarından gösterecekler.

Ve bir güzel yazı daha...

Özel bir ilgi, ihtimam, sevgi ve ortam gerekiyor. Tarih bölümünde ve halk eğitim vs kurslarında gördüklerimizle bunu sağlamak tüy misali uçar gider. Ki bu da makbul bir kültür hizmeti olamaz. Ancak birkaç müstesna örneğe nisbetle ümidim baki...

kendi kültürümüzle dalga geçmeyi öğrettiler bizlere. lise hocamız aruzla dalga geçerdi. develer yürümüş biz deve izini takip etmişiz derdi. sonra saçma sapan bir dil dediler Osmanlı Türkçesi için. ne dediğini anlamak için kiloluk sözlükler gerekir dediler. tonlarca hakaretler edildi eskiye. ama şunu unuttular eskiler yeninin teminatıdır. eskisi olmayanın yenisi de olmaz. kültürümüze sahip çıkmak için asla geç değil. gençlerimize elimizden geldiğince kültürümüzü sevdirmeye çalışmalıyız. tamam belki anlaşılması zor, gerçekten ağır bir dil ama bunu yok saymak demek kendimizi yok saymak demektir. lütfen bunu anlayalım artık...

Ne yazık ki buradaki tespitler doğrrudur, ve bu sorunu çözmek için yeterli çaba harcanmamaktadır. Bu tür bir çabaya girişildiğinde hemen gerici yaftası yeme riskiniz vardır. Liselerimizde Osmanlıcayı sevdirecek dersler konulabilir, en azından önemli ve güzel deyimler mesela öğretilebilir. Osmanlıca yazıyı doğrudan okuma veya yazma dersi konsa mesela seçmeli olarak ilk tepkiler muhtemelen,"gericiler latin alfabesine karşı" şeklinde olurdu sanırım. Biz tarihimize ne denli sırtımızı dönersek dönelim, onun iyi veya kötü mirasının sonuçları peşimizi bırakmayacaktır.

Hilmi Bey'in bu yazısını okuyunca, geçenlerde bir yemekte Uğur Derman Bey'in anlattığı bir anekdotu hatırladım. Rahmetli A. Süheyl Ünver, Amerika'da bulunduğu yıllarda (1958-1959) ziyaret ettiği Colombia Üniversitesi'nde harıl harıl Osmanlıca öğrenmeye çalışan bir Yahudi genciyle karşılaşmış ve ona bu ilgisinin sebebini sormuş. Gencin verdiği cevap mealen şöyle:

"Sizde bu dili ve kültürü bilen nesil artık gidiyor. Yakında kendi kültürünüzü öğrenmek, arşivlerinizdeki belgeleri okutmak için yabancı uzmanlar çağırmak zorunda kalacaksanız. Ben kendimi o günler için hazırlıyorum!"

Hilmi Yavuz, iki haftadır, Sakıp Sabancı Ödülleri'nden söz ediyor. Bütün ödülleri yabancıların topladığı yarışmada, yirmi bir Türk araştırmacısından hiçbirinin dereceye girememiş olması, Yavuz'a göre, Türkiye'de şuurlu olarak uygulanan bir politikanın neticesidir:

Boş yaşıyoruz böyle yaşamaya devam ettikçe hiç bir şey iyiye gitmeyecek belli..

Bu gidişle, tarihimizi hakikaten başkalarından öğrenmek zorunda kalacağız.

Basını takip edenler, Sakıp Sabancı Ödülleri'nce bu yıl için belirlenen konunun "Bugünkü Türkiye'nin Kültürü, Kurumları ve Değerlerinde Osmanlı Mirası" olduğunu ve birincilik ödülüne Tel Aviv Üniversitesi Ortadoğu ve Afrika Tarihi Bölümü öğretim üyelerinden Doç. Dr. Amy Singer'ın "Hayırseverliğin Devamlılığı" başlıklı incelemesiyle kazandığını okumuşlardır.

Osmanlı Türkçesi veya halk arasında kısaca söylendiği biçimiyle Osmanlıca sadece okuma yazmadan ibaret değil. Sadece okuyup yazmak ilkokul bir iki seviyesinde birşeydir. Yaklaşık 1000 yıl kullanılan bir alfabe söz konusu. Osmanlı arşivlerinde milyonlarca belge 1985 yılından beri tasnif ediliyor. Bu belgelerin kendine göre bir takım özellikleri var. Okumak ve anlamak derin bilgiler istiyor.

:( söyleyecek kelimeler bile bulamıyorum..