Kitapta, şimdiye kadar Osmanlı ya da başka medeniyetlere ait olduğu iddia edilen ve Türkiye'deki okullarda bu şekilde okutulan cami, medrese, türbe, han, kervansaray, külliye, kale, köprü, hamam, çeşme, ev, saray gibi birçok tarihi eserin aslında Kürtler tarafından yapıldığı, değişik kaynaklar örnek verilerek ortaya konuluyor.

Kürt mimarisinin ve Kürt kültür tarihinin ortaya çıkarılması açısından önemli bir kaynak olma özelliği taşıyan kitabın basımı Van'daki Hedef Ay Yayınları tarafından, yine Van'da bulunan Hedef Ofset Matbaacılık'ta Ekim 2009 tarihinde yapıldı. Yazarın, birçok yerli ve yabancı tarihçi ve mimar yazara ait kitap ile değişik üniversite araştırmaları ve ansiklopedilerden oluşan 118 kaynaktan yararlanarak derlediği kitap, 283 sayfadan oluşuyor.

Bu başlığa kimse yazmamış. Bari ben yazayım. Osmanlı mimarisi yanında, Selçuklu mimarisi yanında Kürt mimarisi nerededir bilmem ama yayını alıp okumakta fayda var.

Kitabın son 11 sayfası ise, Silvan'dan Halep'e, Şam'dan Kahire'ye kadar Kürtler tarafından inşa edilen tarihi eserlerin bir envanterini oluşturuyor.

"... Son olarak Kürt mimarisi ile ilgili şunu ifade etmek istiyorum. Bu tabir henüz yeni bir kavram olduğundan bu konuda olumlu ya da olumsuz görüşler, bu ve benzeri çalışmalardan sonra çok konuşulacak ve haliyle tartışılacaktır. Ben bu tartışmanın bilimsel anlamda faydalı olacağını düşünenlerdenim. Mervaniler'den bu yana yapılmış ve bazıları kısmen de olsa günümüze gelmiş olan bu eserleri çalışmamın asıl amacı, konu hakkında bilgi sunmak ve bu konunun envanterini çıkarmaktır. Bulgular doğrultusunda umarız bu yapılar restore edilir ve gelecek kuşaklara aktarılır."

Fehmi Gür / Yazar / Sanat Tarihçisi

Yazar, bu önemli çalışmasını, Seid-i Kurdi ve Ehmede Xani'yi de andığı kitabın önsözünde şu cümlelerle özetliyor:

Van'da yaşayan Sanat Tarihçi Fehmi Gür, 118 kaynaktan yararlanarak Mervaniler'den bu yana Kürtler tarafından yapılan önemli tarihi eserleri, mimari özelliklerini ve yapılış tarihlerini?Ortaçağ ve Sonrasında Kürt Mimarisi? adını verdiği kitapta topladı.

Sanat Tarihçisi Fehmi Gür'ün?Ortaçağ ve Sonrasında Kürt Mimarisi? isimli çalışması yayınlandı.

Kürtler Sanat Tarihi açısından en çok mimari alanda çalışma ortaya koymuşlardır. Ancak genelde Sanat Tarihi ve özelde mimarlık tarihi açısından ortaya konan çalışmalarda kullanılan terminoloji şu an yapılan çalışmalarda?pek bir çalışmadan da söz edilemez ya-kullanılamamaktadır. Mesela 10. yüzyılda 13. yüzyılda 15. yüzyılda Kürtler kare planlı bir yapı için ne diyorlardı? Kubbeye ne diyorlardı? Kemere, tonoza, pandantife ne diyorlardı? Kürtlerin yaşadığı evlerin mimari özellikleri neydi? Sosyal yapılar nasıl planlanıyordu? Bunlar bilinmeli kullanılmalı ve işlevlik kazandırılmalıdır. Evet, bu konuda ciddi bir sıkıntı ile karşı karşıyayız. Maalesef sosyal hayatta çok önemli işlevi bulunan belediyeler bu konuda yeterli çaba göstermemektedirler.

Oluşturulacak toplum modeline iç dinamiklerin katkısı isteniyorsa Sanat Tarihi açısından sözlükler, ansiklopediler, tarihi kaynaklar ve halk dilinde gönümüze gelmiş terimler toplanıp derlenmelidir. STK"lara, yerel kurum ve kuruluşlara özellikle belediyelere büyük görevler düşmektedir. Piyasada işsiz gezen Sanat Tarihçiler, Arkeologlar, Tarihçiler, Edebiyatçılar istihdam edilmeli konularla alakalı çalışmalar yaptırılmalıdır.

Kürt mimarisi ile alakalı terminoloji açısından kaynak niteliği taşıyan "Serdar Şengül Bey ve Serap Ruken Şengül"ün Türkçeye çevirdikleri (C. J. Edmons"un 1919-1925 yıllarını kapsayan Kuzey-doğu Irak"ta siyaset, seyahat ve inceleme) Kürtler, Türkler ve Araplar" adlı kitapta konumuzla alakalı bazı ayrıntıları bulabiliyoruz. Kitapta tipik bir Kürd evinin planı veriliyor, ev ve çevresinde yer alan bölümlere verilen isimlerin Kürdçe karşılıkları veriliyor. Mesela sokağa-kolhan, duvar parmaklığı-sereswane, duvar-diywar, bahçe-baxche, sahınlık-seko, eyvan-dalhan, mutfak-chéstkhane, banyo-hemam, tuvalet-abkhane, havuz-hewz, taş ve kerpiçten-berd-u gech, samanlık-kayén, bodrum-giriş katı-jérxan, üst kat-serxan, hol-rharhew, basamak-plikane, sütun başlığı- kotere, tahta sütun- kolheke, üç pencereli oda- séderiy, dört pencereli oda-çarderiy, beş pencereli oda-pençderiy, dam-serban, ana sütun görevi gören kavak-spindar, çapraz çatı kirişi-darerha, dam için silindirik ağır taş-bagirdén gibi mimari öğelerin isimleri bu kitapta yer almaktadır.

KÜRT MİMARİSİNİN TERMİNOLOJİ SORUNU