Cumhurbaşkanının davetine mazhar olması da kuvvetli bir kalem olduğunu göstermez. Bu davette Zaman gazetesinde yazmasının etkisi olmuş mudur acaba? Kimin iyi yazar olduğuna da Cumhurbaşkanlığı makamı karar verecekse vay halimize...

o adamın hüznü beni çok etkiler...

En önemlisi, kitaplığımı az buçuk derleyip toparlamaya başladım. Belki yine yarım kalır. Olsun, her başlangıç umuttur.

/Dostlukların Son Günü/ Selim İLERİ

Edebiyat göçüyor demişsiniz? Kaldı ki edebiyat göçüyorsa biz de göçüyoruz.

Selim İleri ile bir söyleşi;

Nostaljiyle yatıp kalkan naif bir yazar. Güçlü bir kalemi var. Proust'tun tarzını andırıyor. Kendisi için "edebiyat efsanesi" gibi bir değerlendirme yapmak biraz değil, çok fazla abartıdır.

Kitap odasındaki kitaplığın üst rafından epeydir ürküyordum: Merdiven, sızılı bacakla in çık. Cesaret ettim. Üst rafta Tercüme dergisinin 1946'da yayımlanmış 'şiir özel sayısı'nı buldum; çocuk gibi sevindim: Özel sayı nicedir ortalarda görünmüyordu. Meğer yukarılara kaldırmışım.

Günün, gündelik değerlerin değil, tüm günlerin yazarı Selim İleri'den gerçek edebiyat tutkunları için...?

Anlamakta güçlük çektiğim yazarlardan biri.

'İÇ DÜNYAMDA İSYAN VAR'

yazdığı okunur ama söylediği pek dinlenmez.

Dergiyi evirip çevirdim. Zamanın sararttığı kağıt, sararmış kağıdın kendine özgü kokusu, kırış kırış yıpranmışlık.

Çok teşekkür ederim bu cümleye temas ettiğiniz için. Gerçekten okura sonsuz saygım var muhakkak. Beni bugüne kadar getirdi ama bazen düşündüğüm vakit bazı kitaplar pekala yayımlanmasa da olurdu. Onları tam istediğim gibi mi yazamamışım, yoksa o yılların artlarından mı? Mesela bir dönem vardı her yıl ille bir yeni kitap. Böyle birşey olamaz. Bazen hakikaten yılda bir değil iki de olabilir. Ama bazen de yıllarca birşey olmayabilir. Öyle bir çarkın içindeydim. Ama şimdi o çark da daha farklı oldu. O televizyon programına koşacaksınız, onu duyurmak için buraya yetişeceksiniz. Ama bizde de, dünyada da var, kendi kıyısı köşesinde kalmış hatta bazen nerede yaşadığı adresi bile bilinmeyen yazarlar var. Biz ise var olabilmek için sürekli kendimizi ön planda gösteriyoruz. Bir popstar için, bir pop şarkıcısı için bu çok hoştur, güzeldir. Mesleğinin gereğidir. Ama bir yazar için bu çok gerekli midir? Bence değildir. Bugüne kadar 'bilbordlarda kendimi görsem herhalde dehşete kapılırım' diye düşünüyordum. Hatta "Bu Yaz Ayrılığın İlk Yazı Olacak" romanında bununla alay eden birkaç bölüm vardır. Ama sonunda şartlar sizi oraya bile götürebilir. Kendinizi gördüğünüz vakit belki de çok yabancılaşırsınız ama olmuştur artık. Yani böyle bir noktaya gelindi. Benim yetiştiğim yıllardaki ortam ile bugünkü ortam arasında hiçbir bağ kuramıyorum. Bırakın devamlılığı en küçük bir bağ kuramıyorum.

bir isyan var.

"Hayatımı yazdıklarımdan kazanmak zorundayım. Allah Kahretsin, kaç adet satacak bu roman kaygısı" diyor yine anlatıcı. Sadece yazarak kazanan yazarların serzenişi...

Haberler, görüntüler pek öyle demiyor. Eşim dostum da telefonla arıyorlar, "Ne yapıyorsun? Eve tıkıldık!" diyorlar.

?Bir gün seni bir aynadan belki başkasına bakarken görürsem, telefon boş odanda boyuna çınlar, çınlarsa, o zaman anlatılmaz bir acıdan sonra, o zaman?çünkü insan yüreğinin çılgınlığına son yok- başka bir sen ararım, başka bir sen bulurum.?

12 Şubat 2012, Pazar

Kitapta iyi edebiyatın, iyi edebiyatçıları görmezden gelinmesine

" geçmişten söz etmek, çocukluğundan söz etmek gibi tatlı bir duygusallığa götürür bizi. Oysa o çocukluğun bile mutlu olduğu tartışma götürebilir. Nitekim Direklerarası'nın da tiyatro tarihimizin en parlak devri olduğunu sanmak büyük hata olur.

Tabi edebiyat göçüyorsa biz de göçüyoruz muhakkak. Zaten 'edebiyat göçüyor'un arkasında birşey daha görmemiz gerekiyor. Toplumda bir göçüş olmasının sonucunda da edebiyat göçüyor. Edebiyatı hiçbir zaman şu yaşadığımız siyasi ortamdan ayrı tutmuyorum. Siyaset de edebiyatı belirleyen faktörlerden bir tanesi muhakkak ki. Türkiye'ye baktığınız vakit çok iç açıcı bir tablo ortaya çıkmıyor. Birbirini yok etmeye yöneltilen insanlar topluluğu haline getirildik.

Cahit Sıtkı'nın Baudelaire'den ünlü "Balkon" çevirisi o sayıda, irice puntolarla dizilmiş:

Ben çığlık diye düşünüyordum ama sizin bu saptamanız çok daha hoşuma gitti. Çığlıktan çok isyan herhalde bu. Çığlık olsa ne olacak ama iç dünyamda büyük bir isyan var. Giderek daha yozlaşan, giderek çizgisini kaybeden, ne idüğü belirsiz bir hal alan bir yayın dünyamız var. Bunu pek fazla konuşmak istemiyor kimse. Öyle bir canhıraş noktaya gelindi ki, meslek mi oldu yoksa birtakım insanların pınar başlarında kalıp geridekilerin de su içemez hale geldiği bir ortam mı oldu çok şüphedeyim. Tuhaf bir sulta, dikta ortamı var. Onun dışında kaldığınız taktirde siz de yok olmaya mahkumsunuz. Ben bunu kendimi uzak tutarak söylemiyorum. Maalesef insan bazen hiç yapmaması gereken şeyleri de bu düzenin içinde var olmak için yapabiliyor.

Öykü yazamadığım uzun zamanlar oldu. Ama gazete yazısını makineye bağlanmış gibi hep yazıyorsunuz. Büyük bir endişe oluyor yazamamak. Çünkü benim tek uğraş alanım bu. Ve çalışmayı seviyorum. Ayrıca çalışmanın insanı başka lüzumsuz şeyler yapmaktan uzak tuttuğuna da inanıyorum. Yazamadığınız vakit en basitinden bende alkol fazlalaşıyor. Çünkü ertesi gün çalışılmayacak. Halbuki, siz birşeye başlamış ve çalışacaksanız o bir disiplin getiriyor. Öte yandan yetenek elbet körelmeye mahkum birşey. İnsanın 20? 25 yaşında yazdığıyla 60 yaşındaki arasında üslup açısından büyük bir fark var. Olumlu veya olumsuz. Ama o gençlik coşkusunun usul usul sizden uzaklaştığını görüyorsunuz. Bu da tabi yazınıza bir şekilde yansıyor.

TRT 2'de de bir program yapıyor. İnsanın ufkunu açıyor. Çok değerli bir insan.

Uzun bir aradan sonra bir öykü kitabı...

Evet gene gençlik işte burada devreye giriyor. Gençlikte yazarken müthiş bir ümitti. Değiştireceğinizi sanıyor, kendinizi fazla önemsiyorsunuz. Sonra anlıyorsunuz ki edebiyat çok narin bir silah. İnsan öldürmek için yapılmış bir silah değil. Ancak belki bir su tabancası. Çok masum bir tarafı var ve etrafınızdaki ortamsa çok korkunç silahlarla donanmış.

Selim İleri?nin son kitabı?Yağmur Akşamları?

Ölüp gittikleri için o zamanki sanatçılarımızın eşsiz olduğunu iddia etmek de o kadar yanlıştır. Bugün onlar kadar güçlü, hatta onlardan güçlü olan sanatçılarımızın tek kusuru henüz yaşıyor olmalarıdır."

Bugün de birbirinden güzel çeviriler yapılıyor, emek ürünü edebiyat dergileri yayımlanıyor. Gelgelelim geçmişin havası esmiyor. Değişen ne? Pencere önündeyim, kar lapa lapa yağıyor. Değişen ne? diye bir kez daha soruyorum. Ülkü birliği mi?

Evet tabii. Bizim edebiyat tarihimize baktığımız vakit yenilik edebiyatımız bütünüyle edebiyat dergilerinin sağladığı olanaklarla bugüne yol alabilmiştir. Hatta Türkçe?nin en önemli şairlerinden biri olan Cemal Süreya?nın bir sözü vardır; edebiyat dergileri için?Edebiyatın atardamarıdır? der. Kan temizleyici olarak görür. Ama bakıyorsunuz bugün artık edebiyat dergisi diye bir şey kalmadı. Edebiyat dergisi olmak isteyen bile yer yer sayfalarını magazinleştirmek zorunda kalıyor. Damar kesildi diye düşünüyorum. Edebiyat diye bugün okunan şeyler artık insanın edebi sanısıyla aldıkları kitaplar ne yazık ki çoğu alfabe üslubuyla yazılmış ve alfabenin de gerisine düşmüş kitaplar. Kolay yazılanı, kolay okunanı tercih eden, kendisinde var olanın ötesine geçmek istemeyen bir okur var. Müthiş tembel. Kemal Tahir, yıllar evvel 1970?lerde bir yazar okurunun gerisinde kalırsa korkunç bir şey diye çok yerinirdi. Acaba öyle bir şey mi oldu diye çok üzülürdü. Şimdi okurun ilerisine geçmeyi bir yana bırakın, okurun gerisinde kalmadığınız takdirde var oluş şansınız giderek azaldı gibi geliyor bana. Daha da acısı, yetişmekte olan genç yazarlar bu alfabe üslubuna özeniyorlar.

GAZETE HABERTÜRK / ÜMRAN AVCI 04/07/2011

Haldun Bey, Direklerarası'nı irdeleyen bir yazı dizisi hazırlıyormuş. Geçmişe dalıp gitmiş. Adını andığım yazısında, geçmişe özlemlerimizi, hayranlığımızı şöyle bir yokluyor. Diyor ki:

Haldun Bey'in söyledikleri adamakıllı düşündürttü. Bugünün güçlü sanatçıları... Yok mu? Olmaz olur mu? Edebiyatta, resimde, tiyatroda, müzikte, sinemada... En kötü televizyon dizisinde bile çok başarılı oyuncular karşımıza çıkmıyor mu?

Kar yağıyor. İstanbul'da kar bir yıkım dediğimde, eşim dostum, "Ama yağsın! Kar çok güzel!" diyorlardı.

'SÜREKLİ VAR OLABİLMEK İÇİN KENDİMİZİ ÖN PLANDA GÖSTERİYORUZ'

Birçok gece vardır ki, eve kendi kendime döndüm. Hayata kendi kendime dönmeye çalışarak. İnsanlara iyi şeyler yazmaya çalıştım, iyi sözler. Kendi kendimeyken. Kendi başıma bir şeyler yazmak ve yapmaktı hepsi, belki, bir gün, başkalarının acısını dile getirebilirim, yapraklar havuzda yansı, yemyeşil, solgun yeşil, çok özlenmiş uyku... ölüm uykusu, ölüme götüren uyku.

?Öykücülüğümüzün dönemeçlerinden birini oluşturan Selim İleri, Yağmur Akşamları adlı yeni öykü kitabıyla bir kez daha okurlarına kendi yazı evreninin kapılarını aralıyor. Tüm yaşamların içinde biriken tortuların, tozun toprağın, ağırlığın arasından, bizleri hayata hapseden her şeyin içinden sıyrılıp gelen öyküler bunlar... Yıllardır bir kenara bırakılan, iz bırakmadığı sanılıp unutulmuş hesapların apansız birer baskını... Doğu'nun ve Batı'nın alet edildiği karanlık siyasetler ve bu siyasetler arasında yolunu arayan yapayalnız bireyler... Yürek burkan hesaplaşmalar: Yağmur Akşamları.

Selim İleri için "edebiyat efsanesi" nitelemesi biraz abartılı olur diye düşünüyorum.

Kitapta edebiyat dergilerine olan ilgisizlikten söz ediliyor. Anlatıcı?Dergiler çöküyor, ilansızlıktan kapanıyor? diyor. Ki, o anlatıcı baştan sona Selim İleri öyle değil mi?

Kar şimdi ince ince yağıyor.

Çetin bilmece.

Kar arttı!

Hayatımın tek yoldaşı yazı beni bıraktı terk etti, bıraktı" diyorsunuz. Çok uzun süre yazamadığınız oldu mu? O yazamama hali nasıl bir psikoloji yaratır tek yoldaşı yazı olan bir yazı için?

Kitap hakkında;

Bu eski fotoğraflara bakmak gibi mi?

Öyleyken, Tercüme dergisinin şiir özel sayısını 'yeri doldurulamaz' kılan ne? Dün, eve tıkılmışlığın sıkıntısıyla, içim açılsın diye, Nazmi Ziya'nın mor salkımlı sokağına bakıyordum. Nazmi Ziya niçin bunca etkili? Mor salkımlı sokağın özlemi neden böylesine yürek yakıcı? Haydarpaşa Garı'nın önünde Gurbet Kuşları'ndan bir kare; Halit Refiğ o karenin yer aldığı sahneyi neden öylesine iz bırakıcı kılabilmiş?

Besbelli ülküleri varmış. Tutsun tutmasın o ülküler, yaptıkları her 'iş'e ruh katıyormuş. Azra Erhat anlatmıştı, toplu çalışmalar, birlikte çalışmalar söz konusu, sözgelimi 'klasikler' çevrilirken. Emekler paylaşılıyor. Bazan bir sözcük için saatlerce tartışılıyor, kafa kafaya veriliyor...

Selim İleri'nin, özellikle bir gazetenin Cumaertsi ekinde yazdığı İstanbul konulu yazılarını çok beğenerek okurum. Eski İstanbul'a ait güzellikleri keşfetmek isteyen herkese de tavsiye ederim.

Yalnız ilk dize yeter.

4 mayıs pazartesi akşamı Beşiktaş Belediyesinin hazırlamış olduğu 'Ustalara Saygı'gecesinde Selim İleri'nin 60. doğum gününü kutladık. Sanatçıyı dostları yanlız bırakmadı. Akatlar Kültür MErkezi Melih Cevdet Anday sahnesinde gerçekleşemn programda koltukların hemem hemen hepsi doluydu. Gecede birbirinden ünlü sanatçılar İleri'yi yanlız bırakmadılar. Kimler vardı;Türkan Şoray, Taha Akyol, Fürüzan, Elif ŞAfak, Ali ÇOlak, Gülnüz Suriri, Halit Refik, Deniz Kavukçuoğlu, İnci Ergünen ve daha pek çok sanatçı gecedeydi. Dosatları bu gününde de yanlız bırakmamışken biz Selim İleriyi ne kadar tanıyoruz ve okuyor muyuz kitapları?

Selim İleri ile tanışmam üniversite yıllarında olmuştu. Bence yaşayan edebiyat efsanelerinden biri. Edebiyat eleştirmenliğinde duayenlerden...

Kar bana yaradı. Epeydir ara verdiğim romana devam ettim. Bazı bölümlerini yeniden -kim bilir kaçıncı kez!- yazdım. Bol bol kitap okudum. Televizyon dizilerini bile seyrettim.

Hiç bakmam, hayır hayatta bakmam. En korktuğum şeydir. İlham İrem'in şarkısı var ya, 'Bu ben miymişim fotoğrafta'. Ödüm kopar. Benim çok az fotoğrafım vardır. Çok ödüm kopar fotoğraftan, ölenler, kalanlar.

Evet evet,, TRT 2 de izledim. Programının, Türkan ŞORAY'ı konu aldığı bi bölümünü. Ona olan hayranlığını, teferruatlı bir şekilde anlatıyırdu. Çokk güzel bir belgesel tadındaydı. Kalemi çok güçlü... Dile olan hakimiyeti ve romanlarında konu kahramanlarıyla özdeş oluşu, empatisi çokk yüksek.. Nice nice yıllar dilerim, çokk uzunn,, sağlıklı yaşasın..:)

Şahsına gelince, günümüz Türk edebiyatının en kuvvetli kalemlerinden biri olduğu muhakkak. Öyle olmasaydı, Cumhurbaşkanımızın davetine mazhar olamazdı zaten.

"Hatıralar annesi, sevgililer sultanı"...

Köşe yazılarında edebiyatı kullanması, işlemesi hoşuma gider.

"Yazdıkça bambaşka şeyler olamayacağın fark ettim" diyorsunuz. Yazı birşeyi değiştirmiyor anlamına mı geliyor?

Güncel...

'YAZMAK LÜZUMSUZ İŞLERDEN UZAKLAŞTIRIYOR'

Orhan Veli'li, Melih Cevdet'li, Azra Erhat'lı güçlü çevirmenler kadrosuyla bu özel sayı bugün yeri hala doldurulamayacak bir çeviri metinler anıtı. Sabri Esat Siyavuşgil'i, Sabahattin Eyuboğlu'nu, Yaşar Nabi'yi ve daha nice çevirmeni, büyük emeklerini unutmak mümkün değil.

Kar... kar...

Edebiyatta 43 yılını deviren Selim İleri, uzun süre ara verdiği öyküleriyle çıktı okurun karşısına. ?Yağmur Akşamları? yazarın edebiyat dünyasıyla ilgili anılarının kırgınlık ve mutluluklarının bir toplamı. Selim İleri ile edebiyatın dünü ve bugününü?Yağmur Akşamları? üzerinden konuştuk...

Gelecek için, yarın için umutlar, beklentiler mi sağlıyor böylesi çabaları? Şimdi gelecekten, yarından umutsuz, beklentisiz miyiz? Kar yağıyor. Yarından niye umut keselim diyorum. Fakat belki 'edebiyat' açısından, edebiyatın toplumla ilintisi açısından... Harala gürelede Cahit Sıtkı'nın "Balkon" çevirisi kimin gözüne çarpar bugün?

Evet beş yıl sonra. Öyküden hep uzak durmaya çalışıyorum. Beni çok yoruyor. Yani 400 sayfa roman yazmak yormuyor, ona bir alışkanlığım var herhalde. Ama öykü olunca ilk başladığım gün bitsin telaşına kapılıyorum. Bitinceye kadar da ben yazı masasının başından kalkamıyorum.

Tercüme dergisiyle birlikte ustamız Haldun Taner'in Koyma Akıl, Oyma Akıl da üst raftan çıktı. Kitapta, 1980 tarihli o yazı: "Geçmişin Oynadığı Oyun".