Bu olayi biraz daha aciklamakta fayda var:

Bu ayet hakkinda sahabelerden Ebu Sait el-Hudri anlatiyor:

Ve yine, mademki insanin isledigi bazi gunahlardan kurtulmasi icin, kole azad etme koayligi/cezasi cikartilmis, adam demez mi, yaw, o zaman biraz daha kole edineyim de, gunahlarima kefaret olsun. Hele bir de adam iyice zenginse ne olacak? Kolelik kurumunu daha da bir guclendirmez mi bu tur sozum ona kole hakkindaki iyi niyetli! ayetler? Peki adam kole sahibi olamayacak kadar fakirse ne olacak? Yapacagi tek sey var:Muhammed'le baskina savasa gidip, kole/cariye sahibi olacak. Gerisini zaten allah kolaylastirir, zenginligini gani eder.

melisa kayacan hayırdır alakaya desem...

Muhammed zamaninda da Mekke'de kolelerin satildigi bir pazar yeri vardi.-Buhari, Istizan,2. bap-

Kuran'da esirlerden, kolelerden bahseden daha bircok ayet vardir, yeri geldikce yine buraya getirecegiz.

Kuranda koleler icin ilk basta olumlu olarak degerlendirilebilecek bircok ayet vardir.

kARDEŞ: Yardımcı olurmu bilmem ama bildiğim kadarıyla DİYANET te tek sosyolog var ve ismi ALAATTİN YANARDAĞ ondan gerekli bilgiyi isterseniz alabilirsiniz. Ben onunla hac da beraberdim ordan biliyorum..

"Peygamber, Huneyn savasinda bazi insanlari evtas tarafina yolladi. Bunlar oranin halkini maglup edip hanimlarini ele gecirdiler. Bu kadinlar muhammed tarafindan muslumanlara dagitilinca, bazi sahabeler,-biz nasil musriklerin hanimlariyla yatacagiz? Bu is nasil helal olabilir?-diye itiraza basladilar. bu tartismalar uzerine Nisa suresinin 24. ayeti indi."

Hele daha sonraki donemlerde, islam zamaninda, kafkaslar, Afrika hatta Hindistan ve yakin ulkelerden koleler getirilip bu pazarlarda satiliyordu. Ozellikle cariye satisi had safhadaydi.-MEB tercemesi Wensinck, Islam ansiklopedisi, Abid mad,1/110-115-

Islam oncesi araplarda kolelik kurumu azami derecede devam etmekteydi. Ancak buna karsin duyarli insanlar da yok degildi. Ornegin Hakim bin Hizam, henuz islamiyet ortalarda yokken, yuz kole satin almis ve onlari azat etmisti. Ayrica sadaka olarak yoksullara yuzdeve verdigi de gecer islami kaynaklarda.-Buhari, Itk,12- Vasaya,9;Edep,16 ve tecrid-iSarih, Diyanet tercemesi no:705 ve 709-

Islam oncesi kolelik donemi:

Hatta o donemde oyle duyarli insanlar vardi ki, kiz cocuklarini velilerinden alip, buyuttukten sonra velilerine iade ederlerdi. Ayrica, o kiz cocuklarini iade ederlerken, velilerine bir miktar mal/esya da verirlerdi. Ornegin, Hakim bin Hizam bu sekilde yuz kizi buyuttukten sonra onlari iade ederken de sahiplerine 360 deve vermisti. Yani o donemde genel olmamakla birlikte, her toplumda olabilecek olumsuzluklar yaninda, cok daha fazlasiyla olumlu seyler de vardi. Fakat yonetim, bu gibi duyarli insanlarin elinde degildi.

Farslilarda da esirlere uygulanan muamele digerlerinden farkli degildi. Onlar savaslarda ele gecirilen esirlerin arasindan siyahileri olduruyorlar. Digerlerini ise kolelige tabii tutuyorlardi.

Peki bakalim, kuran'in bu soylemleri ne kadar samimi?:

Muslumanlara gore allah kitabinda kolelere iyi davranilmasini buyurmustur. Peki.., bakalim:

Maide:92. de:"Yanlislikla bir insani oldurenin kefareti, bir kole azad etmektir" denir.

Kuran'a gore-Bakara/228 ve234. ayetler-Eger bir kadinin esi olur veya oldurulurse, en az 4 ay10gun ya da 3 ay hali-adet- gorunceye kadar beklemelidir. Ama savas esiri cariyeler olunca kural degisir:

Yine Babil Krali Ammi Shaduga fermaninin 18 ve 129. maddelerine gore, borcunu odemeyen bir insan, odeyene kadar borc sahibinin kolesi olacak ve ona calismak zorunda kalacaktir.

2-Meskenum sinifi: Yoksul ve yari efendi olan siniftir.

Muhammed, etrafindaki biraz olsun duyarli insanlarin itirazlarini durdurmak icin bu ayeti indirmis, sonunda bu tur "kolaylik" larla, resmen zulum sayilacak bu tur seyleri yapabilmeleri icin alistirmayi basarmistir.

"Cariyelerinizden iffetli kalmak isteyenler varsa/fuhus yapmak istemiyorlarsa, o zaman onlari dunya cikari icin zinaya zorlamayin. Her kim ki onlari zinaya zorlarsa, Allah bagislayici ve merhametlidir."- Nur/33.-

Farslilar zamaninda kolelik:

Hammurabi kanunlarinda kolelik:

Avilim sinifina karsi islenen sucun cezasi cok agirdi. Ornegin, bir avilm mensubu, bir fakir yada kolenin gozunu cikartsaydi, bunun cezasini parayla odeyebilirdi. Ama eger kole baskasinin gozunu cikartsaydi, o kolenin de gozu cikarilmaliydi. Yani kisasa kisas.-Hammurabi kanunlari 196. madde ve devami-

Araplar savasta ele gecirdikleri insanlardan fidye alirlardi. Bir hukumdarin kurtulus fidyesi bin deveydi. Bir kabile ileri geleninin fidyesi yuz deve, bir onemli savascinin ikiyuz deveydi. Bazen hakaret anlaminda bir onemli insanin fidyesi olarak halk nezdinde degeri olmayan ornegin bir merkep alinirdi. bazen de, ele gecirilen esirin sacinin ontarafi yada tumu tras edilir ve bu sekilde halk arasinda rezil edilmeye calisilirdi.

Savas esiri kadinlarla/cariyelerle cinsel iliski oyle bir boyuttaydi ki, bazen bir cariyeyle birden fazla erkek iliskide bulunurdu. Bu arada kadin hamile kaldiginda ise, anlasmazliga dusup, cocuk icin Ali'ye basvuranlar olmustur. Ali'de ne yapsin, karsisindaki uc tane erkegi gorunce cocuk kavgasini cozmek icin kura cektirir. Muhammed'de bunu duydugunda kahkahalarla guler.-Ebu Davud, Talak;2269/70, Ibni Mace, Ahkam:2348, Nesai, Talak;6/182-

Ayrica yine Muhammed doneminde , gecmisi cok eskilere dayanan Hilfu'l Fudul ve Hilfu's Salah gibi isimlerle tarihe gecen insan haklari etkinlikleri vardi. Bu teskilatlarin amaci, yerli olsun, yabanci olsun herkesi zulme, haksizliga karsi korumak, ihtiyaci olanlara yardim etmekti. Muhammed bile kendisi henuz yirmi yaslarindayken, Hilfu'l Fudul teskilatina katilmis ve peygamberlik iddiasinda bulunana kadar bu teskilatta bulunmustur. Bu teskilatin diger bir adi da "Erdemler" teskilatiydi. Buraya ancak duyarli insanlar katilirdi. Muhammed, peygamberliginin son yillarinda bu teskilat hakkinda "Eger bir daha bu teskilata cagrilsam, yine seve seve giderim. Ayrica o teskilata uye olmayi, kizil develere sahip olmaya yeglerim" demistir.-Muhammed hamidullah, Islam Peygamberi,1/51, Islama Giris, diyanet yayini s.7- daha bir suru kaynaklar.

Yeter, sahsen benim bile yazma sevkim kacti.

Maide:89. de, yemin kefaretinden sozedilirken, bunun bir yolunun da kole azad etmek oldugu soyleniyor.

s. a arkadaşalr diyanet sosyolog alımı yapıyormu yani yakın gelecekte ve/veya sınavla mı alıyor yani görevde yükselme sınavına mı girecegiz kurum içinden bizlere öncelik var mı saygılar. bilenler var sa cvplasın şimdiden tşkler hayırlı akşamlar..

Bazen de savasta ele gecirilen esirini cesitli organlari kesilir, iskenceyle oldurulurdu. Bedir savasina kadar, araplarda fidye ile ebirakmak cok yaygindi.-Ibni Seyyidi'n Nas, Uyunu'l Eser,1/62,2/102, Muhammed Hamidullah, Hz. Peygamberin savaslari, s.66-

Evet, o elleri boyunlarindan baglanmis, toplu halde idam edilmeyi bekleyen, acliktan ve susuzluktan perisan hale gelmis o insanlarin onune, kopeklere atilir gibi, birkac hurma atiyorlar, o insanlar da itis kakis halinde bir izdihamla yemeye calisiyorlardi.- Bu mu esirlere iyi muamele? Bir yandan bu insanlar idam edilip, karilari , coluk cocuklari esir edilip satiacak, bir yandan da insanlik olsun diye onlerine birkac hurma atip, tevrat okumalarina izin vereceksin. Evet, cok buyuk bir merhamet gosterisi dogrusu...-Ahmet Ozel, Savas Esirleri, Diyanet yayini, s.40,41, Serahsi, Siyeri Kebir Sehri,3/1029 no:1900-

Beled:11-13. de ozetle insanoglunun sarp yokusu8zoru)asabilmesi icin bazi seyler yapmasi gerektigi, bunlardan birinin de kole azad etmek oldugu soyleniyor.

1-Avilim sinifi: Asil ve hur olan siniftir.

"Sayet bir kole esaretten kurtulmak icin efendisinden kacarsa, ondan koruma garantisi kalkmistir. Onun namazi da kabul edilmez." -Kutbu Sitte,12-11, MuslimIman no:68/70, Ebu davud, Hudud no:4360 daha bircok kaynaklar.-Butun bu hadislerde amac, koleyi efendiye baglamak, kolelik kurumunu birak kadirma niyetini, bilakis daha saglam tutmak amaci acikca gorulmektedir.

Bakara:177. de iyi insanlarin ozelliklerinden bahsedilirken,"kolelere de sevdikleri mallarindan harcarlar" buyrulmus.

Muslumanlarin baslangicta " Bizler nasil olurda musriklerin karilariyla yatariz?" seklindeki olumlu itirazlarina karsin Muhammedein verdigi "olumsuz" yanit cok onemlidir:"Allahin emriyle siz onlari kullanabilirsinz."

"Evli olan kadinlarla evlenmeniz size haramdir. Ancak, evli olan kadinlar, cariye/savas esiri iseler sizler onlari alabilirsiniz."-Nisa:24- Peki bu ayet neden ve ne zaman inmistir?

Demek ki, islamin allahi, savas esiri kadinlar evli olsalar dahi, onlarla yatabilirsiniz diyor!..

Yine onemli bir ayrintiya deginmeliyim:

Ama daha sonra Medine'de inen daha once getirdigim ahzab suresindeki "siz Beni Kureyza da ele gecirdiginiz o insanlarin bir kismini olduruyor, bir kismini da esir ediyordunuz" mealindeki ayetler, islamin artik guclendigi donemin psikolojisiyle yazilmistir.

"Peygamber Beni Mustalik uzerine gece baskini yapti. Onlar ansizin yakalanmisti. Hayvanlari da su basinda sulaniyordu. Peygamber savasabilir durumda olanlarini oldurttu; cocuklarini da tutsak olarak aldi. O sirada Cuveyriye'yi kendine secti."-Buhari, Kitabu'l-Itk/13; Tecrid, hadis no:1117-

Islamin arka yuzu budur. Ne kadar bakilmak, gorulmek istenmese de bunlar yasanmistir. Cok iyi biliyoruz ki, fundamentalistler icin bunlarin yasanmis olabilmesi kabul edilmeyecektir. Ama bizim icin kabul edilemeyecek olan, butun bu yasanmis/yasattirilmis "normal" olarak gorulmeye devam edilmesi ve ustune ustluk bunlari uygulamis olanlarin hala kutsalliklarla sivanip, saygiya garkedilmesi, ve butun insanlari da bu saygiya zorlama gayretleridir.

Insan:8. de"iyi insanlar, esire de yedirirler." deniyor.

Ve bunlarin tumu icin de idam karari veriliyor.-Bu idam kararina yol acan olaylari ayrica ayrintilariyla isleyecegim ki, oyle muslumanlarin kendi taraflarina yonttuklari gibi olmadigi gorulecek- Bu esirler idam edilmeden once, Muhammed onlar hakkinda "Arkadaslar, onlari simdi idam etmeyelim, cunku hava sicaktir, birakin onlari serin bir saatte infaz edelim. Ayrica, eger canlari istiyorsa onlara hurma da verin, onlardan kim Tevrat okumak istiyorsa, ona da izin verin" diyor.-Ahmet Ozel, Savas Esirleri, Diyanet yayini, s.40,41, Serahsi, Siyeri Kebir Sehri,3/1029 no:1900-

kopyala yapıştır kolay yapmayın ne bılıyosanız onu yazın...

"Savasta ele gecirilen bir kadinla iliskiye girebilmek icin, o cariyenin bir ay hali adet gormesi yeterlidir."-Ebu davud, Nikah no:2157, ayrica beyhaki, Taberani ve saire..-

Boylece onlar, zaman icinde Kuranda boyle ayetler gorunce degistiler ve oyle bir noktaya gelindi ki, artik bir an evvel cariyeleri kapmak icin dort gozle savas bekler duruma geldiler.

Oncelikle, islam oncesi araplarda ki sozde"cahilye devri" ne bir goz atmak lazim:

Romalilar, ilkbaslarda savas esirlerine cok kotu muamele ediyorlardi. Cogunu da cesitli iskencelerle olduruyorlardi. Ama, zamanla onlari oldurmek yerine, kole olarak cesitli islerde onlardan yararlanma yoluna gittiler. Romalilar doneminde koleler oyle bir cogalmislardi ki, sayilari hur insanlarin uc katina yukselmisti.

"Allah hicbir seye gucu yetmeyen, baskasinin mali olmus bir kole ile, katimizdan kendisine verdigimiz guzel riziktan gizli ve asikar olarak harcayan bir kimseyi ornek verir. Bunlar hic ESIT olurlar mi? Hamd Allah'a mahsustur."-Nahl:75-

Simdiye kadarki yazilanlar isiginda, Muhammed oncesi, sirasi ve sonrasinda da kolelik kurumunun devam ettirildigini gorduk. Hatta islam zamaninda kolelik cok onemli bir gelir kaynagi haline getirilmisti. Sadece arap yarimadasi dahilinde degil, islam fetihlerinin ulastigi butun ulkeleri de kapsiyordu esir ticareti. Baskin ve savaslarla ve getirisi ganimet ve esirlerle gelisip serpiliyordu islam. Oyleki bir baskinda yada savasta, elegecirilen esirler, cesitli bolgelerdeki esir pazarlarina gonderilip satiliyor, geliriyle de islam ordusuna silah ve at aliniyordu. Buna kole ticareti denmez de ne denir? Ayni zamanda kadin ticareti. Gunumuzde kadin tacirlerine ne dendigini gayet iyi biliyoruz sanirim.. Cogu muslumanin da baslica gelir kaynagiydi esirler, daha dogrusu kolelestirilmis esirler. Erkek ve kadin kolelerini calismasi icin-sex- dahil, kiraya veren insanlar bile vardi. Hatta bu yuzden ayet bile "inmek" zorunda kalmisti:

Muhammed bu esirleri idam ettirdikten sonra, Reyhane'yi kendisine secip, kalan diger onbes tane kadin ve kizi da onemli sahabelerine dagitiyor.

627 yilinda, Muhammed, Mekke ile medine arasinda el Mureysi denen su kaynagi civarinda oturan Mustalikogullari kabilesine bir gece baskini duzenler. Tek amaci da ganimet ve tutsaklardir. Bu baskinda Mustalikogullarindan 10 kadar savasci oldurulur. Ve butun kabile esir alinir. Mallarina, kadinlarina cocuklarina el konulur. Tutsaklar arasinda kabile baskaninin henuz onuc yasindaki tazecik ve cok guzel! kizi Cevriye de vardir. Esirler, musluman savasci! lara bolusturulurken, Cevriye'de Sabit Ibn Kays'in payina duser. Fakat Muhammed, kizi farkettiginde, yerine karsilik olarak baska birsey vererek, kizi kendisine alir.

Ornegin, Sezar'in 1milyon koleyi, Paulus Aemilus'un 150bin koleyi, Marius'un ise 140bin koleyi yalniz bir savasta ele gecirip sattiklari kayitlara gecmistir. Kaynak:TDV Islam Ansiklopedisi Esir mad.11/382, Ziya Umur "Roma Hukuku"

Yine sahabelerden Abdullah bin Omer anlatiyor:

Kuranda, koleler lehine bazi seyler one suren ayetlere bakarak, koleler hakkinda yeni seyler getirdigini sanmak ta gereksizdir. Ilk basta, Kur'an da koleligi yasaklayan/kaldiran hatta elestiren hicbir ayet yoktur.

Asurlar, buyuk kucuk demeden, ele gecirdikleridusmanin derisini yuzup, sehrin kapisina asar, bunu da dini bir vecibe bilirlerdi. K.-Abdusselam bin Hasan Edgiri, Hukm'ul Esra fi'l Islam s.36-

Kisaca deginelim:

282 maddelik Hammurabi kanunlarina gore ise insanlar uc sinifa ayrilmistir:

Yine sahabedeb Sait bin Yesar: "Bazen cariyeleri satin alirken, 'livata'da dahi bulunurduk."

O siralarda, Ayse ile cevriyenin yasida ayni idi. Zaten medine'ye donuste de Aysenin kolye ve saffan olayi vuku bulacaktir. Aysenin kiskanc bir kisiligi oldugu bilinmektedir..

Henuz daha 13 yasinda olan Cuveyriye'nin gercek adi Berre idi. Muhammed'in el koymasindan sonra Cuveyriye adini almisti.

Evet, koleligi kaldirmaya calismak bir yana, koeler ve cariyelerden sonuna kadar faydalanmistir islam

Peki, "Muhammed esirlere nispeten iyi davranmistir" diye bir argumanin her zaman hazir olarak onumuze suruldugunu biliyoruz. Gercekten oyle mi acaba?

Peki Muhammedin koleye bakis acisi nedir? Bu konuda kendisinden muhtesem birkac cumle sunalim:

Islamin kolelige yaklasimini, ve kolelikte neyi degistirdigini net olarak anlayabilmek icin, oncelikle, islam oncesi Araplar'da ve cagdas yada daha eski baska toplumlarda, kolelige nasil yaklasildigi hakkinda biraz bilgi sahibi olmak gerekmektedir. Bu bilgiye sahip olmayanlarin, "islam kolelik kurumunu kaldirmaya calisti, islamda kolelerin durumu iyiydi" ve benzeri soylemlerle Islami aklamaya calismalari anlasilabilir olmakla birlikte, tamamen dayanaksiz oldugu icin kabul edilmemesi de gayet normaldir.

Bu konuda simdilik bir de "yuksek" yerden ayet vermezsek olmaz:

Simdiye kadar verdigim ornekler gibi, irili ufakli daha onlarca vuku bulmus olay vardir. yeri geldikce yine aktaracagim.

güncell

Evet, islamda kolelik ve cariyeligin nasil uygulandigini gorduk.

-Ibni Habib, Muhabber,141, Isbahani, el Agani,21/280-

Yani lafin ozu, bir insan kolelestirildikten sonra, ona iyi davranilsa ne olacak, azad edilme yollari acilsa-ki, bunu da zaten Muhammed ozellikle zorlastirmis- ne olacak? O insani allah bile kurtarmayacak, bilakis, onu muminlere sevap vesilesi olacak bir meta kilacaksa, kolelik tum yonleri ve kati kurallariyla islamda da devam ettirilmistir demekten baska caresi kalmaz insanin..

Beni Kureyza savasinda-daha dogrusu ilan edilmemis bir savas, dolayisiyla baskin- yaklasik 1500 kisi ele geciriliyor. Bunlarin icinde, cesitli kaynaklara gore eli silah tutan erkek sayisi 400 ile 900 arasinda degisiyor.

Beled suresinde, "insanoglu ancakl kole azad etmekle sarp yolu asabilir denmekle, cok mu olumlu bir tavsiye de bulunulmus oluyor?.. oysaki bu ayetin icinde bulundugu Beled suresi, inis sirasinda 35. olup, peygamberligin ilk yillarinda Mekke'de inmistir. Yani daha henuz muhammedin dolayisiyla islamin en gucsuz oldugu zamanlarda, etrafinda fakir ve kolelerin cogunlukta oldugu zamanda inmistir. Iste bu tur onemli noktalari dikkate almayan musluman savunucular, boyle ayetlerle karsi iddialari curutmeye calisirlar.

Peki Kur'an, koleler/cariyeler icin ne dusunuyor? Bunlara hic mi insanca bakilmamis? Koleyi koruyan hic mi ayet yoktur? Merhametli allah, kolelere ne gibi kolayliklar saglamistir?

Savasta ele gecirilen bir kadinin hamile kalmasi istenmezdi cunku, savas esiri bir cariye, cocuk dogurmakla ummul veled sayilir ve kocasinin/efendisinin olumunden sonra ozgurlugune kavusurdu. Boylece o cariye bir "mal" olmaktan cikardi yani.

Evet, simdi ornek olarak, Romalilar donemindeki kolelige bakalim:

Yine sahabeden: "Ben de Muhammed'le birlikte Beni Mustalik baskininda vardim. Bu baskinda ele gecirdigimiz kadinlarla colde iliskide bulunurken, hamile kalmasinlar diye spermimizi kadinin rahmine degil de, disariya bosaltirdik. Bunun uygun olup olmadigini muhammed'e sordugumuzda,'evet bir sakincasi yoktur, boyle bir yonteme basvurabilirsiniz' dedi"-Tecridi Sarih, Diyanet tercemesi, no:1117-

Daha once ki iletilerde de belirttigim gibi, hakim bin hizam adindaki kisi, daha islam ortalarda yokken, tek basina yuz kole azad etmisti. Bir "kafir" ve daha onun gibi nice "kafir"boyle bir lutufta bulunabilirken, islam gelmis, Kuran inmis, bu kadarcik miymis allahin lutfu kolelere karsi? Din eger din olsaydi, ve evrensel! bir yaraticiya ait olsaydi, koleler hakkinda boyle iyi! sayilabilecek ufak tefek nasihatlarla ugrasacagina, koleligi tamamen kaldirip, insanlari esaret zincirinden kurtarmasi gerekirdi.

Yahudi olan ve henuz musluman olmayan Sad bin Ubade'nin babasi ve dedesi hergun cagrida bulunup "kimin evinde yemek, et yoksa gelsin bizim evde yesin" diyorlardi.-Askalani, el Isabe, no:3175-

"Merkebe, ata ve koleye zekat dusmez.!" "Kim bir cariye yada koleyi efendisine karsi orgutleyip te, ona karsi kiskirtiyorsa o bizden degildir." Karilarindan biri olan Meymune, kocasi muhammed'e haber vermeden kendi cariyesini azad edince Muhammed:"Keske onu azad edecegine, dayilarindan birine hediye etseydin." der.

3-Werdum sinifi: Bu kole siniftir.

Fakire sadaka, koleye iyi muamele soyleminden baska birsey bulamazsiniz Kuran'da. Muhammed'in allahi zenginleri sever cunku...