İşin hem hukiki hem dini tarafı eline sağlık.

Her evli çiftin hayalidir çocuk. Ama başkasının sperm ve yumurtasıyla çocuk edinmek, evlat edinmek mi? Çocuk edinmek için her yol mübah mı? Uzmanlar ne diyor? Her evli çiftin hayalidir çocuk. Çocuksuzluk ise adeta bir kabus. Kısır çiftlerin önemli bir bölümü tüp bebek ve mikroenjeksiyon yöntemleriyle derman bulabiliyorlar dertlerine artık. Ancak, son dönemde bu uygulamalarla ilgili haberlerde bir tuhaflık seziliyor. Özellikle popüler kültürün ön plana çıkardığı "meşhur" isimlerin demeçleriyle aile mefhumu "ustaca" arka plana itilirken; evlilik dışı çocuk "erdem" gibi takdim ediliyor. Kimi tıp adamları mahzur görmese de, ahlaki kurallar bir hayli zorlanıyor. Leyla Kömürcü, manken ve oyuncu. 30 yaşında. Onu gündeme taşıyan husus, ABD'deki bir sperm bankasından satın aldığı erkek üreme hücresiyle hamile kalması&#8230; Bu uygulama için 25 bin dolar ödediği ifade ediliyor. Niçin böyle bir karar aldığını, 19 Ocak 2007 tarihli Hürriyet gazetesine şöyle açıklıyor: "Aldatılmak ve mutsuz evlilikler beni hep korkuttu. Evlenmemeyi kafama çocukluğumdan beri koymuştum. Ailemle bunu konuştum ve onları da ikna ederek bu kararı verdim." Leyla Kömürcü'nün başından boşanmayla sonuçlanan bir evlilik geçmiş. Tekrar evlenmeyi düşünmediği ve anneliği çok istediği için bu yola başvurmuş. Böylesi bir karar vermesinin altında erkeklere güvenini kaybetmesi yatıyormuş. Çocuğunun babasını kurallar gereği bilmiyor tabii ki. Belirlediği özelliklere sahip bir kişinin spermi takdim edilmiş kendisine. ABD'de çocuk, 18 yaşına ulaştığında sperm bankasından babasının kimliğini öğrenebiliyor. TAŞIYICI ANNELİK NORMAL Mİ? Çocuk babasını öğrendiğinde işin içine miras gibi tartışmalı konuları kapsayan hukuki boyut da giriyor. Konu bu yönüyle İngiltere'de çok tartışılıyor. Babası gizlendiğinde ise çocuğun dava açma hakkı beliriyor. Gerçek babasının amcası ya da gerçek annesinin teyzesi olduğunu öğrenen evlatlık çocukların yaşadığı travmaları toplum çok iyi biliyor. Acaba bir çocuk bilmediği birinden sağlanan sperm ya da yumurtadan meydana geldiğini öğrendiğinde neler hisseder? Kendimizi bu çocuğun yerine koymamız bile yeterli, girişilecek işlemin korkunçluğunu algılamaya. Topluma lanse edilen farklı düşüncelerden biri de taşıyıcı annelik. Bir çiftten elde edilen yumurta ve sperm laboratuar ortamında dölleniyor. Oluşan embriyo, taşıyıcı annenin rahmine yerleştiriliyor. Bir çiftin bebeğini, başka bir kadın rahminde taşıyor ve doğuruyor. Şu anda bir televizyon kanalında yayınlanan 'Bebeğim' adlı dizide de bu konu işleniyor. Rol gereği en yakın arkadaşının bebeğini karnında taşıyan oyuncu Özgü Namal'a göre olay heyecan verici; hatta kahramanlık!.. Gerçek hayatta da en yakın arkadaşı için her türlü fedakarlıktan kaçınmayacağını söylüyor. Ancak bu işlemin birbirini tanımayan kişiler arasında gerçekleşmesi gerekiyor. Sinema ve tiyatro oyuncusu Füsun Demirel, her iki olayın da ustaca işin içine karıştırıldığı bir senaryoyla uğraşıyor son günlerde. 24 yıldır Nurettin Şen ile evli 48 yaşındaki deneyimli tiyatrocunun, Hollanda'daki bir bankadan aldığı sperm ve bir arkadaşının verdiği yumurtayla hamile kaldığı iddia edildi bazı haberlerde. "Ben sadece anne olmak istiyorum. Tıbbın müsaade ettiği ölçüde ve tabii ki doğal yolla hamile kalmak isterim. Eşimle halen birlikteyim. Ayrıca onun çocuğunu taşımak isterim. Neden sperm alayım? Böyle bir şey olamaz." diyerek iddiaları kesin bir dille yalanlayan sanatçının boşandığının ileri sürülmesi de son derece manidar. "Çocuk istiyorsan eşe ne gerek var?" mesajı verilmek isteniyor sanki şuuraltlarına. Tıpkı başka bir haberde Amerikalı ünlü aktris Sharon Stone'nun "Bir erkeğin gelip sizi anne yapmasını beklemeyin. Bunun yerine evlat edinerek annelik duygusunu yaşayabilirsiniz." sözlerindeki gibi. Bu iki haberin 29 Ocak tarihli Sabah gazetesinde üst üste yayımlanması editör seçiciliğiyle açıklanabilir mi? Sharon Stone, haberde, bekarlığın çocuk yetiştirmek için engel teşkil etmediğini de söylüyor. Füsun Demirel de ses sanatçısı Nilüfer gibi evlatlığı düşünüyor. Ama son çare olarak. Bütün bu haberler, yardımcı üreme teknikleriyle çocuk sahibi olmada uyulması gereken tıbbi, etik ve dini kurallar hakkındaki bilgilerin ne kadar zayıf olduğunu gösteriyor aslında. Uzmanların bu konuda yaptığı yorumlar da farklılık arz edince zihinler iyice allak bullak oluyor. Hal böyle olunca daha önce kişilerin veya çiftlerin sadece kendilerinin bildiği konuya dair 'kırmızı çizgi' ihlalleri alenen kamuoyuyla paylaşılıyor artık. Son zamanlarda sperm bankası aracılığıyla hamile kalan bekar bayan ve evli çift haberleriyle dolu medyanın sayfa ve ekranları... Yumurta transferi de lanse ediliyor aynı zamanda. Taşıyıcı annelik ise konuya dair gündemin en popüler gelişmelerinden biri. Hekimlerin önemli bir kesimi, çocuk için kendi sperm ya da yumurtası elvermeyen çiftlerin başka şahıslardan üreme hücresi transferine soğuk bakmıyor. Genetik test, hijyen ve benzeri tıbbi hassasiyetlere riayet edilmişse, üreme hücresi transferine izin verilmesinden yanalar. Nitekim çıkış yolu arayan hastalarını da yurtdışındaki merkezlere bizzat yönlendiriyorlar. Üç büyük semavi dinde evlilik dışı birliktelik ve çiftler haricindeki kişilere ait hücrelerle üremenin yasaklanmasına rağmen, olayın sempatikleştirilmeye çalışılması bir hayli düşündürücü. Annelik ya da babalık duygusunu tatmanın "insan hakkı" boyutuna çekilmesiyle, olaya hukuki zemin oluşturulmak istenmesi de bir nevi 'sinsilik' içeriyor aslında. KISIRLIK VE ÜREME HÜCRESİ TRANSFERİ Tıp dilinde 'infertilite' denen kısırlık, bir hastalık türü. Evli çiftlerin yüzde 15'i bu sağlık probleminden muzdarip. Kısırlığın kaynaklanma oranı erkek ve kadında hemen hemen eşit; yüzde 40 civarında&#8230; Günümüzde kısırlığa yol açan problemlerin çoğu, bir şekilde kadından yumurta, erkekten de sperm sağlanabiliyorsa, klasik tedaviler ve yardımcı üreme teknikleriyle bertaraf edilebiliyor. Ancak tıp, yumurta ve sperm sıkıntısı yaşamamalarına rağmen, kısır çiftlerin yüzde 15'ine yardımcı olamıyor. Tetkiklere göre sapasağlamlar. Ama niçin üreyemedikleri belirlenemiyor. Yardımcı üreme teknikleri, 'tüp bebek' ve 'mikroenjeksiyon' diye ikiye ayrılıyor. Yapılan, normal yollarla bir araya gelemeyen sperm ve yumurta hücrelerinin laboratuar ortamında karşılaştırılmasıyla döllenmenin sağlanması. Kadının kanalları tıkalıysa tüp bebek uygulanıyor. Mikroenjeksiyonda ise problem büyük oranda erkekte. Spermler az sayıda ve hareketsiz. Bu yöntemde sağlıklı spermler seçilerek yumurtaya özel bir şırınga ile enjekte ediliyor. Her iki yöntemde de oluşan embriyolardan en iyileri anne adayının rahmine bırakılıyor. Bundan sonrasında tabii süreç devam ediyor. Müdahale söz konusu değil. EN BÜYÜK SPERM BANKASI DANİMARKA'DA Peki ya çiftlerden yumurta ya da sperm elde edilemiyorsa? Her ne kadar kök hücre çalışmaları ümit verse de, şimdilik bu çiftlere tıp yardımcı olamıyor. Önerilen tek çare başkasından sperm veya yumurta transferi. Binlerce çift, Türkiye'de yasaklanan bu işlemi, başta Belçika olmak üzere bazı Avrupa ülkelerinde yaptırıyor senelerdir. Birkaç yıldır Yunanistan'daki merkezlerin yolu tutuluyor. Son dönemde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeki merkez revaçta. Kıbrıs'taki üniversitelerde okumaya gelen kız öğrencilerin yumurtalarını satarak okul masraflarını çıkardıkları öne sürülüyor. Yumurta temininde teyze ve kız kardeşten de istifade ediliyor. Spermde ise amcadan. Olay, evlatlıkla özdeşleştiriliyor. Dünyada sperm ve yumurta transferiyle oluşan çocuk sayısı tahminen 1 milyonu aştı. Dünyanın en büyük sperm bankası Cryos. Danimarka'daki bankadan 35 ülkeye sperm ve yumurta ihraç ediliyor. Peki, bu yöntemle dünyaya gelenler birbirleriyle akraba iseler ne olacak? 2008 yılından sonra İnsan Yumurtlama ve Embriyoloji Merkezi isimli merkezin bu kişilere destek sağlayacağı dillendiriliyor. Türkiye'de sperm bankası kurmak ve yardımcı üremede başkasının sperm ve yumurtasını kullanmak ise yasak. Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Yönetmeliği'nde evli çiftlerin istifadesi için sperm bankasına müsaade edilmesi gündemde. Tabii ki bankada kocaya ait spermler saklanacak. Halihazırdaki mevzuatta gerektiğinde evli çiftin yararlanabilmesi kaydıyla kendilerine ait embriyo ve erkek testis parçasını dondurmak serbest. Türkiye yardımcı üreme tekniği konusunda bir hayli mesafe kat etti. Bunun tek sebebi, gösterilen yoğun ilgi. Öte yandan ülkemizde çocuksuzluk, çiftleri sosyal baskılarla da yüz yüze bırakıyor. 50'yi aşkın merkezdeki başarılı sonuçlar kısır çiftlerin yüzünü güldürüyor. Üstelik bir denemenin ücreti Avrupa ülkelerine nazaran ciddi manada ucuz. Bu sebeplerle yurtdışından çok sayıda çift Türkiye'ye gelerek uygulama yaptırıyor. Tüp bebeğin sağlık turizminde hatırı sayılır bir yeri var. Yasalar gereği ülkemizdeki tüp bebek merkezleri evli çiftlere kendi hücrelerinin kullanılması kaydıyla hizmet veriyor. Sperm ve yumurta problemi yaşayan çiftler mecburen yurtdışına çıkmak zorunda. Bu çiftler için son yılların en gözde tüp bebek merkezini KKTC'de Dr. Halil İbrahim Tekin işletiyor. Tekin, 20 Kasım 2006 tarihli Sabah gazetesindeki röportajda, "Yılda 1000 aileyi sperm bankasından sperm ya da başka bir kadından yumurta alarak çocuk sahibi yapıyoruz. Bunların yüzde 70'ini Türkler oluşturuyor." diyor. Tekin, aslında Türkiye'de de, çoğu tüp bebek merkezinde hastanın başkasından sperm getirmesine ses çıkarılmadığını; spermlerin genellikle akrabalardan sağlandığını ileri sürüyor. Başkasının yumurtasıyla gebelik vakalarının çoğaldığını da iddia eden Dr. Tekin'e göre yaptığı son derece normal. "Maalesef Türkiye'de hala toplumsal baskı var. Böbrek problemi yaşadığımızda başkasının böbreğini takmaya laf etmiyoruz; ama iş başkasından yumurta, sperm almaya gelince tutucu kesiliyoruz." diyor. Aynı spermle döllenen çocukların evlenme ihtimaline karşı ise şöyle diyor: "Kontrollü ve hastalıklardan arınmış spermlerse sorun yok." Kardeşin kardeşle evlenme riski cevapta yok. Röportajı yapan, genlerle aktarılan 'katillik' gibi özelliklere dikkat çekiyor. Bu defa sperm alınan bankanın kalitesi ve hassasiyeti ön plana çıkıyormuş. Her önüne gelen bankaya sperm veremiyormuş. ÇUKUROVA SKANDALINA HAPİS CEZASI Dr. Tekin'in iddiasına örnek gösterilebilecek tek vaka Çukurova Üniversitesi'nde meydana geldi şimdiye kadar. ÇÜ Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim