Hak&#8217; kelimesi çok geniş bir manaya sahiptir. Hem Yaratan&#8217;ın hibe ve emanet ettiği, hem de sonradan insanın kazandığı maddi-manevi mülkiyet ve faydalar &#8216;hak&#8217; mefhumu ile ifade edilir. Elbette &#8216;hak&#8217; kelimesinin hatırlattığı en yüksek mana; hem adlarından biri olması, hem de temelde bütün hakların ilk sahibi bulunması itibariyle Cenab-ı Hak&#8217;tır. Hasta hakları dendiğinde akla ilk gelen husus, bu hakkın dört ana kategoriyi içine aldığıdır. Birincisi, hastanın ulaşabileceği mesafelerde sağlık hizmeti sunan müessese, doktor ve teknolojik alt yapının bulunması ve bunların 24 saat aktif olması; ikincisi, bu sağlık hizmetlerinden istifade etmeye gücü yetmeyen hastalar için devletin veya sivil toplum kuruluşlarının uygun fonlar hazırlaması; üçüncüsü, hastaların sağlık hizmeti almak üzere müracaatların, dördüncüsü de, hastanın tedavisinin bitiminden sonra karşılaşması muhtemel problemler hususundaki haklarıdır. İlk iki hak, ferdi aşan hususlar olduğu halde, son iki hak, hasta ve doktor arasındaki insani münasebetler çerçevesinde yerine getirilebilecek haklardır. Son 50-60 yıldır, bilhassa son iki hasta hakkı üzerinde, insan hakları ve insan merkezli sosyal gelişmeler çerçevesinde müşahhas ilerlemeler olmuştur. Hasta hukuku ile ilgili ilk ilmi toplantının tarihi çok eski değildir (Tıbbi Deontoloji Kongresi, Paris, 1955). 1948 İnsan Hakları Beyannamesi&#8217;nden çok sonra hasta haklarıyla ilgili düzenlemeler yayımlanmaya başlanmıştır. Serbest pazar ekonomisinin prensipleri ışığında şekillenen tıp uygulamalarında, hastaya insan olarak değil, üzerinde tıbbın kendisini tatmin ettiği bir materyal olarak bakma anlayışı giderek kendini hissettirmektedir. Özellikle hekim-hasta münasebetlerinde, hekimin otoriter tutumu sebebiyle hasta, &#8216;otur, kalk, ilacını al, şunu ye, şunu içme&#8217; türünden emirlere mutlak itaati beklenen bir nesne haline getirilmiştir. Hasta, yirminci yüzyılın kapitalist ve materyalist anlayışlarının baskısıyla hekim karşısında, insani, sosyal, manevi değerlerinden soyutlanmış, yalnızca hastalığıyla değerlendirilen bir nesne olmuştur. Kısaca, hekimler, hastaya bir kişi olarak değil, sadece bir vaka olarak bakmaktadır.5 Neredeyse ölümcül, zor tedavi edilebilen bir hastalık sebebiyle daha çok ilaç tüketen hasta &#8220;değerli&#8221;; az ilaç tüketecek, ayakta tedavi edilebilecek bir hasta da &#8216;değersiz&#8217;dir. Teşhis ve tedavi ile ilgili konularda hastadan beklenen itaat, hekimlik dışındaki diğer insani alanlarda da beklenir olmuştur. Bu anlayışın yerleşmesinde, insanların inanç zaafının meydana getirdiği problemlerin çözümünü psikoloji kliniklerinde aramalarının ve tıptan aşırı beklentiye girmelerinin tesiri büyük olmuştur.22 Hastanın en iyi şekilde bilgilendirilmesine yardımcı olmak maksadıyla Amerika Birleşik Devletleri&#8217;nde 1973 yılında &#8216;Hasta Hakları Beyannamesi&#8217; yayımlanmıştır. Son yıllarda hasta haklarının ayrıntılı olarak yeniden tanımlanması için çabalar yoğunlaşmış, 1994&#8217;te Amsterdam&#8217;da Dünya Sağlık Teşkilatı&#8217;nca; 1995&#8217;te Bali&#8217;de Dünya Hekimler Birliği&#8217;nce hasta hakları sözleşmeleri hazırlanmıştır. Bu metinlerde; sağlık hizmetlerinin herkes için eşit, ulaşılabilir ve sürekli olmasını sağlamak için, hastaların sağlık hizmetinden faydalanması, hastalığı hakkında bilgilendirilmesi, hastanın rızası, özel hayata saygı ve başvuru hakları ayrıntılı biçimde tanımlanmıştır. Birkaç asırdır coğrafyamızda meydana gelen yozlaşmalar sebebiyle, güç kullanımı müesseselere hakim olunca, hasta hakları da hekim hükümranlığı lehine unutulmuştur. Bu yüzden ülkemizde hasta hakları ile ilgili hukuki düzenlemeler, Batı&#8217;yı takiben yeniden oluşturulmaktadır. 1998 tarihinde başlayan, hastayı hakları hususunda bilgilendirme çalışmaları, 2004 yılına kadar sürmüş ve Sağlık Bakanlığı 60&#8217;tan fazla hastahanede &#8220;hasta hakları birimi&#8221; oluşturarak, hiç olmazsa hastahaneye gelen hastalardan isteyenleri hakları konusunda bilgilendirmeye başlamıştır. İnsan Hakları Beyannamesi&#8217;nde bazı hasta hakları genel çerçevede sıralanmıştır: Her şahıs, kendi ve ailesi için tıbbi bakım hakkına sahiptir. Aynı şekilde, her insanın sağlığı ve refahını temin edecek uygun bir hayat seviyesi ve hastalık, sakatlık, dulluk ve ihtiyarlıkta emniyet içinde insanca bir hayat hakkı vardır. Mesela hapisteki bir hasta, hekime gitme, hekim tavsiyelerinin kendisine tatbik edilmesini isteme gibi haklara sahipken, hastahanedeki hastaların daha başka hakları söz konusudur. Hastanın aczi ve zaafı dikkate alınarak, hastanın haklarının korunması, kurumlara, yöneticilere ve ilgili kişilere düşen bir vazifedir. Hasta hakları, alacaklının parasını geri alma hakkı gibi değildir. Bu hak, toplumda var olan umumi iyilik, sağlık, dirlik payından yararlanma ve yardımlaşma hakkıdır. Bu hak, bebeğin beslenme ve bakım hakkı, bir fakirin zenginin malındaki hakkı, yayaların arabası olanlardaki hakkı gibidir. Buna göre, cemiyet bir vücut gibi düşünülürse, hastaların sağlıklı olanlar üzerinde hakkı vardır. Hasta haklarının tarihi Hasta hakları, esasen &#8216;hastaya zarar vermeme&#8217; temelinde oluşmaya başlamış, toplumların insana verdikleri değer paralelinde de gelişme göstermiştir. Hasta haklarının ortaya çıkışı &#8216;hasta hakkı&#8217; şeklinde değil; hastaya karşı hekimlerin, cerahların ve ebelerin uymaları gereken &#8216;görev&#8217; şeklinde olmuş ve tıp ahlakı içinde mütalaa edilmiştir. Bu konuda bilinen en eski uygulamalar öncelikle hastanın hayat hakkını ve vücut bütünlüğünü muhafazaya odaklıdır. 3.800 yıl önce hazırlanan Hammurabi kanunlarında hastalara zarar verenlere şiddetli cezalar öngörülmüştür. Mesela: &#8216;Hekim, bronz neşter ile tehlikeli bir yara açarak birisini öldürür veya gözünü harap ederse, o hekimin iki eli kesilir.&#8217; &#8216;Neşter ile tehlikeli bir yara açarak bir esiri öldürürse, yerine bir esir verecektir.&#8217; Bu yaklaşım, Mezopotamya geleneğindeki, zayıfı ve ezileni koruma kültürüne dayanmaktadır. Bununla birlikte, bu cezalar üst sınıflara karşı işlendiğinde daha ağır, alt sınıf veya kölelere karşı işlendiğinde ise daha hafif uygulanırdı.3, 24 Eski Mısır&#8217;da da hastaya zarar veren hekim cezalandırılırdı. Benzer şekilde Eski Hint&#8217;te hastaya zarar veren ve bilirkişi heyetlerince yetersizliğine karar verilen hekime, para cezasından parçalanarak öldürülmeye kadar değişen cezalar verilirdi.7 Hipokrat MÖ 5. yy&#8217;da, hastanın sırlarına saygı hakkını da gündeme getirmiştir. Roma hukukundan itibaren tedavi maksatlı dahi olsa, hastaya zarar verilmemesi hakkı korunagelmiştir. Orta Çağ&#8217;da Batı&#8217;da akıl hastası, cüzamlı ve benzeri hastalar toplumdan tecrit edilmekteydi.24 Mesela, on dördüncü yüzyılda Avrupa&#8217;da &#8216;veba salgını sebebi&#8217; diye başka ırktan insanlar diri diri yakılırken, Bursa&#8217;daki hastahanelerde din, ırk farkı gözetilmeden hastaların tedavileri yapılıyordu. 18, 24 Peygamberimiz&#8217;in Veda Hutbesi&#8217;nde açıkça ortaya konan insan hakları, ancak 1948&#8217;de, &#8220;İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi&#8221; şeklinde kaleme alınmıştır. Kur&#8217;an&#8217;da ve bu beyannamede belirtildiği üzere &#8216;yaşamak&#8217; en temel haktır. Yaşama hakkını korumak için şifa arama, hasta için bir hak olarak belirir ki, bunun adı &#8216;hasta hakları&#8217;dır. Hastaların, bir ferdin sahip olduğu bütün hakların yanında, çoğunluğu hastahane yönetimi ve tıp elemanlarınca yerine getirilecek ilave hakları da söz konusudur. İslam coğrafyasında hasta bakım hizmetleri müesseseleştikçe, bu anlayış hastahanelere (darü&#8217;ş-şifa, bimaristan, bimarhane, tımarhane, darü&#8217;s-sıhha, darü&#8217;t-tıp, darü&#8217;r-raha) de yansımıştır. Mesela, 12. yy&#8217;da Selahaddin-i Eyyubi, yaptırdığı hastahanedeki hastaları ziyaret eder, her hastanın başında durur, kendilerine geceyi nasıl geçirdiklerini, sıhhatlerinin nasıl olduğunu, bir arzularının olup olmadığını sorardı. Eyyubi, diplomasız kişilerin tabiplik yapıp hastalara zarar vermesini, çıkardığı kanunlarla yasaklamıştı.26 İslam hukukunda hastaların ibadetlerinde hafifletme ve af da söz konusudur. Hasta hakları Türkiye&#8217;de 2004 yılında yürürlüğe giren &#8216;hasta hakları yönetmeliği&#8217;nin bazı maddeleri şunlardır: -Sağlık hizmetlerinden adalet ve hakkaniyete uygun olarak faydalanma hakkı, -Sağlık hizmetleri ve sağlık durumu ile ilgili bilgi alma hakkı, -Sağlık kuruluşunu seçme ve değiştirme hakkı, -Tıbbi gereklere uygun teşhis, tedavi ve bakım hakkı, -Tıbbi gereklilikler dışında müdahale yasağından yararlanma hakkı, -Ötenazi yasağından yararlanma hakkı, -Mahremiyete saygı gösterilmesini isteme hakkı, -Rıza olmaksızın tıbbi ameliyeye tabi tutulmama hakkı, -Bilgilerin gizli tutulmasını isteme hakkı, -Organ ve doku alınmasında rıza hakkı -Tıbbi araştırmalarda rıza hakkı, -İnsani değerlere saygı gösterilmesi ve ziyaret hakkı, -Refakatçi bulundurma hakkı, -Tazmin hakkı Bu hakların, toplumun önemli bir kısmınca bilindiği varsayılmaktadır. Ancak, yönetmelikte yer aldığı halde, hastalarca az bilinen veya bilinse de yararlanılamayan haklar da söz konusudur. Mesela: -Personeli tanıma, seçme ve değiştirme hakkı, -Öncelik sırasının belirlenmesini isteme hakkı, -Kayıtları inceleme ve kayıtların düzeltilmesini isteme hakkı, -Küçüklerin ve mümeyyiz olmayanların araştırmada kullanılmama hakkı -Dini vecibeleri yerine getirebilme ve dini hizmetlerden faydalanma hakkı, -Hekim seçme/değiştirme hakkı, -Tedaviyi reddetme ve durdurma hakkı, -Hizmetin sağlık kurum ve kuruluşu dışında verilmesini isteme hakkı, bunlardan bazılarıdır. Bir sağlık kuruluşuna, sağlık hizmeti almak için başvuran herkesin; 1. Hizmetten genel olarak faydalanma: Adalet ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde sağlıklı yaşamanın teşvik edilmesine yönelik faaliyetler ve koruyucu sağlık hizmetlerinden faydalanmaya, 2. Eşitlik içinde hizmete ulaşma: Irk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, ekonomik ve sosyal durumları dikkate alınmadan hizmet almaya, 3. Bilgilendirilme: Her türlü hizmet ve imkanın neler olduğunu öğrenmeye, 4. Kuruluşu seçme ve değiştirme: Sağlık kuruluşunu seçme ve değiştirmeye ve seçtiği sağlık kuruluşunda verilen sağlık hizmetlerinden faydalanmaya, 5. Personeli tanıma, seçme ve değiştirme: Sağlık hizmeti verecek ve vermekte olan tabiplerin ve diğer personelin kimliklerini, görev ve ünvanlarını öğrenmeye, seçme ve değiştirmeye, 6. Bilgi isteme: Sağlık durumu ile ilgili her türlü bilgiyi sözlü veya yazılı olarak istemeye, 7. Mahremiyet: Gizliliğe uygun olan bir ortamda her türlü sağlık hizmetini almaya, 8. Rıza ve izin: Tıbbi müdahalelerde rızanın alınmasına ve rıza çerçevesinde hizmetten faydalanmaya, 9. Reddetme ve durdurma: Tedaviyi reddetmeye ve durdurulmasını istemeye, 10. Güvenlik: Sağlık hizmetini güvenli bir ortamda almaya, 11. Dini vecibelerini yerine getirebilme: Kuruluşun imkanları ölçüsünde ve idarece alınan tedbirler çerçevesinde, dini vecibelerini yerine getirmeye, 12. Saygınlık görme: Saygı, itina ve ihtimam gösterilerek, güler yüzlü, nazik, şefkatli sağlık hizmeti almaya, 13. Rahatlık: Her türlü hijyenik şartlar sağlanmış, gürültülü ve rahatsız edici bütün etkenler giderilmiş bir ortamda sağlık hizmeti almaya, 14. Ziyaret: Kurum ve kuruluşlarca belirlenen usül ve esaslara uygun olarak ziyaretçi kabul etmeye, 15. Refakatçi bulundurma: Mevzuatın, sağlık kurum ve kuruluşlarının imkanları ölçüsünde ve tabibin uygun görmesi durumunda refakatçi bulundurmayı istemeye, 16. Müracaat, şikayet ve dava: Haklarının ihlali halinde, mevzuat çerçevesinde her türlü başvuru, şikayet ve dava hakkını kullanmaya, 17. Sürekli hizmet: Gerektiği sürece sağlık hizmetlerinden yararlanmaya, hakkı vardır. Metin buraya yazılacak&#8221; Hasta haklarının tatbikinde inanç ve kültürün rölü Hekimin inançları ile hastaların hakları çelişebilmektedir. Batı tıbbının tedavi ve gelişme adına ortaya koyduğu her türlü kimyevi ve teknolojik unsurdan faydalanma, hasta hakkı olarak görülmektedir. Buna karşılık, bu madde ve uygulamaların bir kısmı hekimlerin inançlarına ters gelebilmektedir. ABD&#8217;nin birçok eyaletinde hekimlerin veya sağlık hizmeti sunanların, inançlarıyla çelişen tedavi girişimlerini uygulamama hakkı korunmuştur.25 Bu da hastanın aynı konudaki tedavi olma hakkıyla çelişmektedir. Benzeri bir durum hastaların inançları için de geçerlidir. Bazen hastaların inanç ve kanaatlerine saygı gösterilmesi hakkı ile sağlık hizmetinden yararlanma hakkı arasında çelişkiler yaşanabilmektedir. Yapılan araştırmalarda hastahanelerimizde hastalar için din görevlisi ve ibadet mekanı yetersizliğine dikkat çekilmektedir. Özellikle milletler arası sözleşmelerde ve yönetmeliklerde &#8216;dini yardım alma&#8217; konusu bulunmasına rağmen, hastahanelerimizde din görevlisine duyulan ihtiyaç tamamen göz ardı edilmiş görünmektedir. Hastaların dini haklarının, hem hastalar hem de hemşireler tarafından bilinmediği ortaya konmuştur.15 Hastalar haklarını biliyor mu? Ayet ve hadislerde açıkça ortaya konmasına rağmen, herkesin hür doğduğu, kıymetçe eşit olduğu, düşünceyi ifade etme ve vicdan hürriyetine sahip olduğu, insanların cinsiyet, dil, din, ırk, renk ayrımına tabi tutulmaması gerektiği ve bu hakların bedel karşılığı alınıp satılmaması gibi temel haklar günümüz toplumları için çok yenidir.9,13,17 Zayıfların sesleri her zaman duyulmaz. Toplumun nispeten zayıf ve güçsüzlerinin hakları, hakim şahıs ve gruplarca verilmeyebilmekte, sınırlandırılabilmekte ve çiğnenebilmektedir. Bu durum, &#8216;Hak sahibine hakkını ver.&#8217; hadisince (Buhari, Savm 51), herkese bir mesuliyet getirmektedir. Haklarının neler olduğunu bilmeyen yahut bunları ifadeden aciz çocukların, sağır, dilsiz, uyuyan, baygın ve özürlü kişilerin, maddi-manevi haklarını koruma ve riayet etme daha da fazla dikkat gerektirmektedir. Bu durumda, hasta hakları gibi bazı haklar vardır ki, ilgili kişi ve kurumlarca isteye bırakılmadan yerine getirilmesi gerekir. Şikayetinin giderilmesine odaklanan bir hasta, tedavi olma hakkı dışındaki haklarını aramayabilir. Veyahut bazı haklarından feragat görüntüsü içinde olabilir. Ayrıca bilinmeyen haklardan yararlanmak daha zordur. Öncelikle, hakları bilmek ve bunlardan faydalanma isteğini ortaya koymak gerekmektedir. Ülkemizde bir üniversite hastahanesinde yapılan araştırmaya göre, hastaların yüzde 63&#8217;ünün sağlık konusunda haklarının olduğuna dair bilgi sahibi olmadıkları ortaya çıkmıştır. Bu durumda, ülkemizde en azından bazı hastahanelerimizde &#8216;hasta hakları birimleri&#8217;nin kurulmaya başlanması, iyi bir başlangıçtır. Bu birimlere hastalar tarafından yapılan şikayet ve müracaatlar değerlendirildiğinde, insanımızın hasta hakları konusundaki bilgisinin çok yetersiz olduğu anlaşılmaktadır. Yapılan şikayet ve müracaatlarda, hasta veya hasta yakınlarının yüzde 60 oranında ilgisiz konularda şikayetlerde bulundukları görülmüştür. Hasta hakları birimlerine yapılan başvuruların azlığı, konuyu daha iyi açıklamaktadır. Bir günde, birkaç bin hastanın başvurduğu bir hastahanede, hasta hakları birimine aylık başvuru sayısı yalnızca bir-iki tanedir. Buradan hareketle, hastaların çok memnun olduğunu söylemek zordur. Zira yukarıda açıklandığı gibi, hastalar haklarını bilmemektedir. Bin hasta üzerinde yapılan bir değerlendirmede, hasta hakları konusunda gençlerin yaşlılardan; tahsilli olanların, tahsili az olanlardan; şehirde oturanların, kasabalarda oturanlardan daha bilgili oldukları gösterilmiştir.8 Aynı araştırmaya göre hastaların büyük çoğunluğu, saygı, itina ve ihtimam gösterilerek, sağlık hizmeti almaya hakları olduğunu bildikleri anlaşılmıştır. Tabiplerin ve diğer personelin kimliklerini, vazife ve unvanlarını öğrenme, bunları seçme ve değiştirme hakları olduğunu bilenlerin oranı daha düşük bulunmuştur. Hastaların, haklarını ve hastahane işleyişini bilememeleri, hastahane korkusuna yol açmakta, bu da, hastanın moraline ve tedaviye menfi tesir etmektedir. Onun için hastahane yönetimlerinin, hastaları, hakları konusunda bilgilendirmesi iki tarafın da lehine olacaktır.5, 6 Psikiyatrik hastalara, haklarının öğretilmesi ve kullanılmasında daha büyük güçlükler vardır.16 İnternet ortamında resmi ve özel organizasyonlar, yöneticiler, araştırma kuruluşları ve daha birçok kesim hasta hakları konusunda hasta lehine olumlu görüş bildirmektedir.19 Hasta hakları konusunda bilgi edinmek için internet iyi bir kaynak olabilir. Sağlık kuruluşlarında hasta haklarına riayet edilmesi, hukuki ve vicdani bir sorumluluktur. Mesela, hastalara uygulanacak her türlü muayene usulü, tetkik, tedavi metodu ve araştırma gayeli müdahalelerde hastanın rızası esastır. Adli Tıp Kurumu&#8217;nda yapılan bir çalışmada, anestezi yapılarak ameliyata alınan hastaların yüzde 80&#8217;inde hasta dosyası içinde herhangi bir rıza formu bulunmadığı belirlenmiştir.10 Bir devlet hastahanesinde yapılan araştırmada, personelin hastalara yol gösterip bilgi vermede isteksiz davrandığı ve otoriter bir yaklaşım sergilediği görülmüştür. yaren_76

Hasta Hakları ve Sorumlulukları... HASTA HAKLARI Aşağıda Hasta haklarının ve içeriklerinin bir özetini bulacaksınız: 1- Bilgi İstemek : Sağlık kurumu tarafından verilen her türlü hizmetin ve imkanın ne olduğunu ve bu hizmetlerden faydalanma koşullarını öğrenmek 2- Sağlık Kuruluşunu Seçmek ve Değiştirmek : Hayati tehlike bakımından sağlık kuruluşunu değiştirilmesinde tıbben sakınca görülmemesi şartı ile istediği sağlık kuruluşunu seçerek tedavi görmek 3- Personeli Tanımak : İstediği halinde kendisine sağlık hizmeti verecek veya vermekte olan doktorların ve diğer tıbbi personelin kimlikleri, görev ve ünvanları hakkında bilgi sahibi olmak. 4- Tıbbi Konularda Bilgi İstemek : Kendi sağlık durumu, uygulanacak tıbbi işlemler &#8211; bunların faydaları, muhtemel sonuçlar hakkında bilgi edinmek. Hastalığın seyri ve sonuçları hakkında sözlü veya yazılı bilgi alabilmek, sağlık durumu ile ilgili bilgiler bulunan dosyaya ulaşabilmek. 5- Bilgi Verilmesini Yasaklamak : Sağlık durumu hakkında kendisine veya ailesi veya yakınlarına bilgi verilmemesini talep etmek. 6- Hastalıkları konusunda ek bir görüş istemek:Hastalıkları konusunda ek bir görüş istemek, bu doğrultuda konsültan doktoru seçebilmek. Hastalar bu isteklerini bakımlarından sorumlu sağlık personeline iletebilirler. 7- Mahremiyetine Saygı Gösterilmek :Sağlık hizmetinin verilmesi nedeniyle elde edilen bilgilerin kanun ile izin verilen haller dışında kesinlikle açıklanmaması., Tüm tıbbi değerlendirilmelerin, sağlık harcamalarının kaynağının gizli tutulması, Tedavisi ile doğrudan ilgili olmayan kimselerin tıbbi müdahale sırasında bulunmaması, Hastalığın içeriği gerektirmedikçe şahsi ve ailevi hayatına müdahalede bulunulmaması hakkını korumak. 8- Tıbbi Tedavilere İzin Vermek : Tıbbi tedaviler konusunda yeterli bilgiyi aldıktan sonra yazılı rıza vermek. Hastalara bu bilgiler hastanın müdavim doktoru ve/veya girişimi yapacak doktor tarafından anlatılır. Hastalar hastalığın tanımı, önerilen tedavi, operasyon veya girişimlerin riskleri ve altenatifleri konularında uzman doktorları tarafından bilgilendirilirler. 9- Tedaviyi Reddetmek ve Durdurmak : Kanunen zorunlu haller dışında, ortaya çıkabilecek olumsuz sonuçların doktor tarafından tümüyle anlatılması sonrası, bunların sorumluluğunu üstlenmek koşuluyla uygulanacak tedaviyi reddetmek veya durdurmak. 10-İnsani Değerlere Saygı Gösteren Bir Yaklaşımla Ağırlanmak: Kişilik değerlerine uygun bir şekilde ve ortamda sağlık hizmetlerinden faydalanmak 11- Ziyaretçi, Refakatçi Bulundurmak :Kurum tarafından belirlenen usül ve esaslara uygun şekilde ziyaretçi kabul etmek, refakatçi bulundurmak. 12-Güvenlik İçinde Olmak : Güvenlik içinde olmayı beklemek ve bunu istemek. 13-Dini Gerekleri Yerine Getirmek ve Dini Hizmetlerden Faydalanmak : Sağlık kurum ve kuruluşlarının imkanları ölçüsünde kurum hizmetlerinde aksamalara neden olmamak koşuluyla dini koşulları serbestçe yerine getirmek. HASTA SORUMLULUKLARI: 1- Tıbbi hizmet vermekle görevli doktor ve hemşirelere sağlık durumuyla ilgili tam ve doğru bilgi vermek. 2- Tüm sağlık çalışanları ile açık bir iletişimde bulunmak ve iyimser bir yaklaşım içinde olmak 3- Tıbbi personelle kendilerine verilecek bilgiler, sağlığı ile ilgili alınan kararlar ve tüm konularda işbirliği içinde çalışmak. 4- Tıp biliminin olası risk ve sınırlarını tanımak ve bu doğrultuda gerçekçi yaklaşımı korumak. 5- Verilen sağlık hizmetleri hakkında önemli konularda karar ve rıza vermek 6- Sağlık harcamalarının gerektireceği maddi yükümlülükleri vaktinde karşılamak. 7- Düzenli egzersiz, sigara içmemek, sağlıklı bir beslenme alışkanlığı edinmek gibi önlemlerle sağlıklarını en üst düzeyde tutmak çabasında olmak. 8- Enfeksiyon hastalıklarının yayılmaması için alınmış ve kendilerine önerilen tüm önlemler konusunda hassas davranmak. 9- Diğer hastaların ve hasta yakınlarının haklarına saygı göstermek 10-Sağlık hizmeti veren kişilerin diğer hastalara ve topluma karşı olan etkin tedavi sağlama zorunluluğunun farkında olmak. KAYNAKLAR 1-TC. Sağlık Bakanlığı Hasta Hakları Yönetmeliği,1998. 2- Dünya Tıp Birliği , Lisbon, 1981 Hasta Hakları Bildirgesi 3- President&#8217;s Advisory Commision on Consumer Protection and Quality, 1997 PAGE 4 C

İnsan hakları ilk kez 1215 yılında İngiltere'de tanınmıştır. Resmi olarak 18. yüzyıl sonlarında Amerikan Haklar Bildirgesi ve 1789 Fransız İnsan ve Vatandaş Hakları Evrensel Bildirgesi yayımlanmıştır. Birleşmiş Milletlerin kurulmasıyla insan hakları evrensel hale geldi. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi yayınlandı. Buna göre; herkesin özgür, onurlu, hakları bakımından eşit oldukları belirtilmektedir. İnsan haklarını kısaca; tüm insanların her açıdan doğuştan eşit ve özgür olması diye tarif etmek mümkündür. Söz konusu bu özgürlük, başkalarının haklarına saygılı olmak ve bu hakları çiğnememe zorunluluğu ile dengelenmiştir. Çeşitli insan hakları bulunmaktadır. Hasta hakları da temel insan haklarından birisidir. 1. Hizmetten genel olarak faydalanma: Adalet ve Hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde sağlık hizmetlerinden faydalanma. Irk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, felsefi inanç, ekonomik ve sosyal durumları dikkate alınmadan hizmet alma hakkı vardır. 2. Bilgilendirme ve bilgi isteme: Her türlü sağlık hizmetinin ve imkanının neler olduğunu öğrenmeye ve sağlık durumu ile ilgili her türlü bilgiyi sözlü veya yazılı isteme hakkı vardır. 3. Sağlık kuruluşunu ve personelini, seçme ve değiştirme: Sağlık kuruluşunu seçmeye, değiştirmeye ve seçtiği sağlık tesisinde verilen sağlık hizmetlerinden faydalanmaya, sağlık hizmeti verecek vermekte olan tabiplerin ve diğer sağlık çalışanlarının kimliklerini, görev ve unvanlarını öğrenmeye seçme ve değiştirmeye hakkı vardır. 4. Mahremiyet: Gizliliğe uygun bir ortamda her türlü sağlık hizmeti almaya hakları vardır. 5. Reddetme, durdurma ve rıza: Tedaviyi reddetmeye, durdurulmasını istemeye, tıbbi müdahalelerde rızasının alınmasına ve rıza çerçevesinde hizmetten faydalanmaya hakkı vardır. 6. Güvenlik: Sağlık hizmetini güvenli bir ortamda almaya, 7. Dini vecibeleri yerine getirebilme: Sağlık tesisinin imkanları ölçüsünde ve idarece alınan tedbirler çerçevesinde, dini vecibelerini yerine getirmeye hakkı vardır. 8. İnsani değerlere saygı gösterilmesi, saygınlık görme ve rahatlık: Saygı, itina ve ihtimam gösterilerek, güler yüzlü, nazik, şefkatli bir ortamda, her türlü hijyenik şartlar sağlanmış gürültülü ve rahatsız edici bütün etkenler giderilmiş bir sağlık hizmeti almaya hakkı vardır. 9. Ziyaret ve refakatçi bulundurma: Sağlık tesislerince belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde ziyaretçi kabul etmeye ve mevzuatın ve sağlık tesisinin imkanları ölçüsünde ve hekimin uygun görmesi halinde refakatçi bulundurmaya hakkı vardır 10. Müracaat, şikayet ve dava hakkı: Haklarının ihlali halinde, mevzuat çerçevesinde her türlü başvuru, şikayet ve dava hakkını kullanmaya hakkı vardır. SORUMLULUK Son dönemde hasta haklarının yanında bir de "Hasta Sorumluluğu" kavramı ortaya çıkmıştır. Henüz bu kavramın, içeriği ve kapsamı ortaya konmamıştır. Ancak genel olarak, hastanın bir sağlık kuruluşuna başvurmadan ve başvurduktan sonraki süreçte yerine getirmesi gereken ödev ve yükümlülüklerdir diye tarif edilebilir. Hastanın sorumluluklarını boyutlandırmamız mümkündür. Kısaca maddeler halinde sıralayabiliriz: 1. Genel Sorumluluklar 1.1. Kişiler kendi sağlığına dikkat etmek için elinden geleni yapmalı ve sağlıklı bir yaşam için verilen tavsiyelere uymalıdır. 1.2. Kişi uygunsa kan verebilir ya da organ bağışında bulunabilir. 1.3. Basit durumlarda kişiler kendi bakımlarını yapmalıdır. 2. Sosyal Güvenlik Durumu 2.1. Hasta; sağlık, sosyal güvenlik ve kişisel bilgilerindeki değişiklikleri zamanında bildirmek durumundadır. 2.2. Hasta; sağlık karnesinin vizesini zamanında yaptırmak zorundadır. 3. Sağlık Çalışanlarını Bilgilendirme 3.1. Hasta; yakınmalarını, daha önce geçirdiği hastalıkları, yatarak herhangi bir tedavi görüp görmediğini, eğer varsa halen kullandığı ilaçları ve tüm sağlığıyla ilgili bilgileri tam, eksiksiz vermelidir. 4. Hastane Kurallarına Uyma 4.1. Hasta; başvurduğu sağlık kuruluşunun kural ve uygulamalarına uymalıdır. 4.1. Hasta sağlık Bakanlığı ve diğer sosyal güvenlik kurumlarınca belirlenen sevk zincirine uymalıdır. 4.2. Hastanın; tedavi, bakım ve rehabilitasyon sürecince sağlık çalışanları ile işbirliği içinde olması beklenir. 4.3. Hasta; randevulu hizmet veren bir sağlık tesisinden yararlanıyorsa randevunun tarih ve saatine uyması ve değişiklikleri ilgili yere bildirmesi gerekir. 4.4. Hasta; hastane personelinin, diğer hastaların ve ziyaretçilerin haklarına saygı göstermelidir. 4.5. Hasta; hastane malzemelerine verdiği zararları karşılamak zorundadır. 5. Tedavisi İle İlgili Önerilere Uyma 5.1. Hasta; tedavisi ve ilaçlarla ilgili tavsiyeleri dikkatle dinlemeli ve anlayamadığı yerleri sormalıdır. 5.2. Hastanın; tedavisiyle ilgili önerilere uyum sağlayamama durumu söz konusu ise bunu sağlık çalışanına bildirmesi gerekir. 5.3. Hasta sağlık bakım ve taburculuk sonrası bakım planını beklendiği gibi doğru anlayıp anlamadığını belirtmesi gerekir. 5.4. Hasta; uygulanacak tedaviyi reddetmesi veya önerilere uymamasından dolayı doğacak sonuçlardan kendisi sorumludur. S suavea