Giriş: Bu makalede yalnızca ağız yoluyla alınarak gebe kalmayı önleyen doğum kontrol ilaçları anlatılmıştır. Günümüzde doğum kontrol ilaçları doktor kontrolü olmadan, korunma amacıyla en sık başvurulan yöntemdir. Her şeyden önce bu ilaçların hem içeriğinin hem de dozlarının oldukça çeşitli olduğu bilinmeli, beklenmedik yan etkilerle karşılaşmamak için bunlardan hangisinin sizin bünyenize uygun düştüğü ancak muayene ve tetkiklerden sonra doktorunuz tarafından belirlenmelidir. Bu ilaçlar kullanılırken de yan etkilerini değerlendirmek için altı ayda bir doktor kontrolüne giderek gerekli araştırmalar yapılmalıdır. Bu araştırmalar sonucunda herhangi bir olumsuz durum tespit edilmezse, aynı ilaca ya da doktorun belirleyeceği başka bir ilaca devam edilebilir. Bu makale; doğum kontrol ilaçların hiç de masum ilaçlar olmadığını, bir çok önemli yan etkilerinin olduğunu, doktor kontrolü olmadan kullanılmasının doğru olmadığını vurgulamak amacıyla yazılmıştır. 1- En Fazla Kullanılan Doğum Kontrol İlaçları İki Gruba Ayrılır: - KOMBİNE DOĞUM KONTROL İLAÇLARI - YALNIZ PROGESTAJEN İHTİVA EDEN DOĞUM KONTROL İLAÇLARI 2- Acil Korunma -Ertesi Gün Hapları: İlişkiden hemen sonra ya da birkaç gün içinde oral yolla kullanılan ve "Ertesi Gün Hapları" olarak bilinen ilaçlar acil korunma yöntemi olarak kullanılır. -Yüzpe Rejim: Acil korunma amacıyla kullanılan kombine doğum kontrol ilaçları. 3- Diğer Yöntem: Mifepristone (RU 486): Ülkemizde kullanılması yasal olmayan antiprogestajen etkili günlük doğum kontrol ilacıdır. KOMBİNE DOĞUM KONTROL İLAÇLARI Kombine doğum kontrol ilaçları : Östrojen ve progesteron ihtiva eder. Günde bir tablet alınır ve bu ilaçlar kadınlarda gebeliği önler. Kombine doğum kontrol hapları her gün aynı saatte alınmalıdır. Eğer bir veya daha fazla tablet 12 saatten daha uzun süre unutulursa koruyucu etkisi azalır. Bu ilaçların bir kutusunda 21 ya da 28 hap bulunur. Eğer içinde 21 adet hap varsa her gün bir tablet alınarak üç hafta devam edilir, bir hafta ara verilerek adet döngüsü 28 güne tamamlanır. Eğer doğum kontrol ilacı 28 tabletlik kutularda ise yine üç hafta günde bir tane alınır, son bir hafta ise plasebo ya da şekerli tabletler kullanılır ve böylece 28 tabletli olanlarda hiç ara vermeden ilaç kullanılmış olur. Plasebo tedavisi sırasında çekilme kanaması meydana gelir. Plasebo hapların içinde hormon yoktur, bazı plasebo olarak kullanılan haplar demir ihtiva eder. Kombine Doğum Kontrol İlaçlarının Etkinliği Bu ilaçları düzensiz ve yanlış kullananlarda her yıl gebe kalma oranı % 2-8'dir. Bu ilaçları mükemmel kullananlarda gebelik oranı her yıl % 0,3'tür. Doğum kontrol ilaçları adetin ilk beş günü içinde başlanırsa ve her gün aynı saatte almaya devam edilirse, koruyucu etkisi çok iyi olur. İçinde 21 adet hap olan doğum kontrol ilaçları düzenli bir şekilde kullanıldıktan sonra yedi gün ara verilmelidir. Bu süre içinde adet görülür. Bu ilaçları kullanırken adet miktarı azalabilir; bu konuda endişe duyulmamalıdır. Bu tür ilaçlar kullanılırken yumurtlama baskılandığı ve rahim iç tabakası inceldiği için adet kanamasının normalden az olacağı bilinmelidir. Kombine Doğum Kontrol İlaçlarının Etki Mekanizması Bu ilaçlar gonodotropin salgılanmasını engelleyerek follikül gelişimini bozar ve yumurtlamaya engel olur. Doğum Kontrol İlaçlarının Etkisinin Azalabileceği Durumlar Doğum kontrol hapını kullanırken bir kutuda birden fazla ilaç almayı unutma, İkinci kutuya başlamak için yedi günden fazla ara verme, Bulantı, kusma gibi rahatsızlıklara bağlı olarak ilacın barsaklarda emilmesinin bozulması Östrojen progesteron düzeylerini azaltan bazı ilaçlarla birlikte kullanılması . Doğum Kontrol İlaçlarını Yan Etkileri Özellikle sigara içen, uzun yıllar kontrolsüz doğum kontrol ilacı kullanan, 35 yaş üstünde kadınlarda ilacın yan etkileri daha çok görülür. - Ara kanama - Adetlerin tamamen kesilmesi - Venöz tromboembolizm - Kalp damar hastalıkları ve felç -Meme, rahim ağzı servix ve karaciğer kanseri riski -Safra kesesinde taş -Doğum kontrol ilaçları vajinada kuruluk yapabilir. Bu durumda vajinal lubrikan kullanılmalıdır. - Depresyon: Bu tür ilaçlar beyinde bir nörotransmitter olan serotonin düzeyini düşürerek depresyona eğilim ortaya çıkarabilir. Halihazırda depresyona meyilli olan kadınlarda özellikle yalnız progestan ihtiva eden ilaçlar kullanıldığı zaman bu etki daha kolay ortaya çıkmaktadır. - Hipertansiyon -Vajinal akıntı -Memelerde hassasiyet -Bulantı, kusma -Ciltte gebelik maskesine benzeyen renk koyulaşması . Son üç yan etki özellikle eski yüksek dozlu doğum kontrol ilaçlarında görülür. Doğum Kontrol İlaçlarının Ağırlık Üzerine Etkisi Uzun zamandır yapılan araştırmalar göz önüne alınacak olursa; özellikle modern düşük dozlu ilaç kullananlar ilaç kullanmayanlarla karşılaştırıldığında ağırlık kazancı olmadığı kanıtlanmıştır. Doğum Kontrol İlaçlarının Faydaları Adet düzensizliği, ağrılı adet görme, adet öncesi gerginlik sendromu, akne gibi hastalıkların iyileşmesine yardımcı olur. Tüp ve yumurtalık iltihabı daha az görülür. Çikolata kisti oluşmasına engel olur; daha önceden mevcut çikolata kistinin ise büyümesine engel olur. Polikistik over sendromu semptomlarında azalma görülür. Anemi önlenir. Yumurtalık kanseri, endometrial kanser ve kolectal kanser riski azalır. Doğum Kontrol İlaçlarının Kullanıldığı Diğer Hastalıklar Ağrılı adet kanaması, Aşırı adet kanamasına bağlı anemi, Polikistik over sendromu, Endometriozis, Düzensiz adet kanamaları, Adenomyozis. Doğum Kontrol İlaçlarının Kullanılmaması Gereken Durumlar - Kalp damar hastalığı geçirmiş olmak, - Kanında pıhtılaşma bozukluğu olanlar - Aşırı obes ve kolesterol seviyesi çok yüksek olanlar, - 40 yaş üstünde sigara içenler, - Meme kanseri şüphesi olan ya da araştırmalarda memesinde ileri evre kitle tespit edilenler, -Karaciğer hastaları , YALNIZ PROGESTAJEN İHTİVE EDEN DOĞUM KONTROL İLAÇLARI Yalnız progestajen ihtive eden doğum kontrol ilaçları ülkemizde bulunmamaktadır. Bu ilaçlarda östrojen bulunmaz. İçinde progestajen bulunur. Mini- pill'ler vücut tarafından üretilen natürel progestogenlere benzeyen sentetik bir progestogendir. Bu ilaçların riski kombine ilaçlardan daha azdır. Buna rağmen kalp damar hastalığı, karaciğer tümörü, nedeni belli olmayan vajinal kanaması ve meme kanseri ve dış gebelik geçiren hastaların kullanması sakıncalıdır. Yalnız Progestajen İhtive Eden Doğum Kontrol İlaçlarının Etki Mekanizması Yumurtlamayı önler, rahim ağzında servikal mukusun kalitesini bozar, mukusu kalınlaştırır ve sperm geçişine engel olur. Rahim iç zarı endometriumun kalitesini değiştirerek döllenmiş yumurtanın yerleşmesine engel olur. Yalnız Progestajen İhtive Eden Doğum Kontrol İlaçlarının Kullanma Şekli Bu ilaç her gün aynı saatte bir tablet olacak şekilde hiç ara vermeden, adet zamanı dahil kullanılmalıdır. Bu ilaç 12 saatten fazla unutulacak olursa hemen kalınan yerden kullanılmaya devam edilmeli, takip eden iki gün içinde ikinci bir tedbir olarak prezervatif kullanılmalıdır. Bu ilaca adetin ilk günü başlanırsa ilk ayda bile gebelikten derhal korur, başka ilave bir korunma yöntemine başvurmak gerekmez. Yalnız Progestajen İhtive Eden Doğum Kontrol İlaçlarının Gebelik ve Emzirme Üzerine Etkisi: Bu ilacı kullanırken gebe kalınırsa bebek üzerine zararlı etkisi tespit edilmediğinden ilaç kesilmeli, gebeliğin devam edip etmemesine karar verilmelidir. Bu ilaçlar çok az miktarda anne sütüne geçmesine rağmen bebeğe süt yoluyla geçtiğinde herhangi bir zararlı etkisi testpit edilmemiştir. Ayrıca sütün kalitesini de etkilemez. Yalnız Progestajen İhtive Eden Doğum Kontrol İlaçlarının Kullanıldığı Durumlar Bu ilaçlar kombine doğum kontrol ilaçlarından daha az riskli olduğundan bu ilaçların kullanılmadığı durumlarda da kullanılabilir. 35 yaşın üstünde olanlar Emziren anneler Düşük ya da kürtajdan hemen sonra Hipertansiyonu kontrol altında olanlar Kolesterolü yüksek olanlar Diabet hastalığı olanlar Sigara içenler Kalp kapak hastalığı olanlar Guatr olanlar Safra kesesinde taş olanlar. E