Uyku bozuklukları oldukça sık karşılaştığımız problemlerden biri. Gece uykusu saatleri önemli kişisel farklılıklar göstermekte. Örneğin bazılarımız erken yatıp erken kalkmayı, diğerleri ise geç yatıp geç kalkmayı tercih ederler. Geç yatanlar akşam saatlerinde erken yatanlar ise sabah saatlerinde daha verimli olurlar. Gece uyku saatini belirleyen önemli faktörlerden biri de uyku öncesinde geçirilmiş uyanıklık süresidir. Öğleden sonraki saatlerde özellikle yemek sonrası hissedilen uykululuk hali hemen hemen hepimizin yaşadığı bir deneyimdir. Vücut ısısının kısmen düşmesi ile ilgili olarak yaşadığımız bu uykululuk hali özellikle sıcak iklim kuşaklarında öğleden sonra uykularının alışkanlık haline dönüşmesine sebep olmuştur. Öğleden sonra 1/2-1 saat uyuduğumuzda, bu durum gece uykusunun 1-2 saat kaymasına sebep olmakta, böylece gece uykusu da kısalmaktadır. Uyku Bozukluklarının Türleri : Dissomni Parasomniler Tıbbi ve psikiyatrik sebepli uyku bozuklukları Diğerleri Dissomni : Dissomni terimi uykunun başlatılması ve sürdürülmesinde güçlük, aşırı uykululuk, uyku-uyanıklık siklus bozukluklarını tanımlamaktadır. Dissomni Sebepleri : Psikofizyolojik ve psikiyatrik sebeplerle ortaya çıkan uyku bozuklukları: Bu 2 sebeple sıklıkla insomnia hali ortaya çıkar. - Psikofizyolojik olanlar daha sık görülmekte ve ikiye ayrılmaktadır : a. Geçici insomnia evlilik ve iş hayatındaki zorluklara bağlı olarak ortaya çıkmakta, genellikle de 2-3 hafta süre sonrasında düzelmektedir. b. Kalıcı olanları ise şiddetli anksiyete ile birlikte olmakta, negatif şartlanma ile uyuyamama bir davranış biçimine dönüşmektedir. İnsomnia birçok psikiyatrik hastalığın ana semptomu olarak da ortaya çıkar. Örneğin;depresyonun kesin teşhis kriterlerinden biridir. Burada insomnia hali objektif kriterlerle ortaya konabilmektedir. Halbuki bazı psikiyatrik hastalıklarda objektif insomnia bulguları olmaksızın hasta uykusuzluktan yakınmaktadır. Psikolojik ve psikiyatrik sebeplerle aşırı uykululuk hali de ortaya çıkabilirse de uykusuzluğa oranla çok seyrek görülmekte hatta bazı yazarlarca objektif verilerle kanıtlanamayacağı iddia edilmektedir. Alkol ve ilaçlara bağlı uyku bozuklukları : Çeşitli drogların insomnia veya gündüz uykululuk haline sebep oldukları bilinmektedir. Bunlar içinde en önemlisi gece uykusunu bozmaları nedeni ile üzerinde durulması gereken MSS stimülanları ve alkoldür. Özellikle bazı kişilerce alkol yanlış bir inançla uykusuzluğu tedavi amacıyla kullanılmaktadır. Bu maksatla alkol alındığında uyku latensi kısalmakta, ancak gece boyunca sık uyanıklıklarla uykunun kalitesi bozulmaktadır. Hipnotikler de benzer bir etki ile uykunun kalitesini bozmakta, ertesi gün etkileri devam ettiğinden sedasyona sebep olmaktadırlar. Uzun süre kullanım ile de bu droglara tolerans gelişmektedir. Bu nedenle insomnia tedavisinde hipnotiklerden yararlanmak istenildiğinde çabuk etkili yarılanma ömürleri kısa olanlar tercih edilmeli ve uzun süreli kullanımdan kaçınılmalıdır. Solunum ile ilgili uyku bozuklukları : Solunum bozuklukları da hem " insomnia"ya hem de gündüz aşırı uykululuk haline sebep olurlar. Bu grubu oluşturan hastalıklar içinde en sık görüleni obstruktif uyku-apne sendromudur. Bu hastalarda uykuda yüzlerce defa tekrarlayan solunum bozuklukları sonucunda aşırı uykululuğa sebep olmaktadırlar. Sonuçta sağ kalp yetmezliği, pulmoner ve arteriyel hipertansiyon ortaya çıkmaktadır. Hastalık %90 şiddetli horlaması olan şişman, kısa boyunlu erkeklerde görülse de, özellikle menopoz sonrasında seyrek olarak kadınlarda da görülebilmektedir. Sentral uyku-apne sendromu üzerinde önceleri yoğun araştırmalar yaplımış, anormal solunum olayları obstruktif, mikst ve sentral olarak ayrılmıştır ;ancak son zamanlarda bu ayırımın pratik bir önemi olmadığı, sentral uyku-apne sendromunun bazı nörolojik hastalıkları seyrinde rastlanan nadir görülen bir sendrom olduğu ortaya çıkmıştır. Periyodik bacak hareketleri ve uykusuz bacaklar sendromu: Periyodik bacak hareketleri de hem "insomnia"ya hem de gündüz aşırı uykululuğa sebep olsalar da sıklıkla hastalar"insomnia"dan şikayet ederler. Uykuda solunum bozukluklarında olduğu gibi uyku sırasında ritmik olarak tekrarlayan sıçramalar uykunun derinleşmesini engellemekte, bioelektrik ve davranışsal uyanıklıklar olmakta ve dolayısı ile ruhsal dinlenmenin sağlandığı REM döneminin süresi azalmaktadır. Huzursuz bacaklar sendromu uykuda periyodik hareketlerle birlikte görülebilmekte veya tek başına ortaya çıkabilmektedir. Bu sendromde hastalar yatağa yattıklarında bacaklarında tarif edemedikleri bir huzursuzluk hissetmekte, kalkıp dolaştıklarında rahatlamaktadırlar. Huzursuzluk hissi uykunun başlamasını geciktirmekte ve hastalar daha çok insomniadan şikayetle hekime gelmektedir. Toksik ve çevresel sebepli uyku bozuklukları: Bugüne kadar uyku bozukluğuna sebep olduğu ispatlanmış bazı- ağır ller dışında insomniye sebep olan toksik madde yoktur. Çevresel nedenler ise uykusuzluğa sebep olan en önemli nedenlerin başında gelmektedir. Gürültü, ışık ve ısı en önemli nedenlerdir. Diyet de uykuyu etkileyen faktörlerdendir. Örneğin bazı sütler insomniaya sebep olmakta veya aşırı aşırı sıvı alımı veya gıda alımı gece içi uyanıklık sayısını artırarak uykusuzluğa sebep olabilmektedir. Narkolepsi-katalepsi sendromu: Genellikle genç yaşlarda görülür, tekrarlayan asıl şikayet gündüz kısa süreli ve sık uyku ataklarıdır. Hastalar bu kısa süreli uykulardan dinlenmiş olarak uyanırlar. Beraberinde katalepsi denen ve heyecanla ortaya çıkan ekstremite, baş ve boyundaki ani tonus kaybı hali olduğunda teşhis kesinleşir. Hastalığın 3. semptomu uykuya dalma sırasında ortaya çıkan ani, kısa süreli uyku paralizisi denen tonus kaybıdır. Dördüncü semptom ise yine uykuya dalarken ve uykudan uyanırken ortaya çıkan halüsinasyonlardır. Uyku Bozukluklarının Tedavisi : Yukardakilere benzer şikayetleriniz varsa bir nöroloji uzmanına başvurmanız gerekmektedir. Teşhiste görüntüleme yöntemleri, beyin dalgalarını kaydedip incelenmesini sağlayan EEG yöntemi ve uyku laboratuarında hastanın uykusunun izlenmesi gibi tetkikler kullanılır. İstanbuldaki en geniş olanaklara sahip uyku laboratuarı İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalında bulunmakta ve Prof. Dr. Hakan Kaynak tarafından yönetilmektedir.