Sivas ve yöresinde eskiden beri sürüp gelen nişanlı kıza kurban gönderme geleneği artık pek devam etmiyorsa da yine de bu anlamlı ve nostalji dolu geleneğimizin hatırlanıp gelecek kuşaklara tanıtmak amacıyla hatırladığım kadarıyla sizlerle paylaşmaya çalışacağım. Unuttuğum bir ayrıntı olursa da şimdiden hoşgörünüze sığınıyor, saygılarımı sunuyorum. Sivas&#8217;ta Kurban Bayramından bir gün önceki güne arefe, arefeden bir gün önceki güne ise şerefe denir. Eski yıllarda Kurban Bayramı yaklaşınca nişanlı çocuğu olan oğlan evi ve kız evini tatlı bir telaş kaplardı. Çünkü arefe veya şerefe günü oğlan evi çarşıdan satın aldığı kurbanlık koçu kız evine göndermek zorundaydı. Zaten kız evi de çoktan gerekli hazırlığını yapmış oğlan evinden gelecek kurbanı beklerdi İlk iş olarak oğlan evi çarşıya gidip besili bir koç alırdı. Alınan bu koç&#8217;un üzerine giydirilmek üzere o yıllarda çarşıda sürekli satılan kalın kartondan yapılmış üzerinde hediye konmak için cepleri olan bu kartondan alınırdı. Bu kartonun üzerinde özel olarak hazırlanmış ceplerin içinde geometrik şekillerde aynalar, renkli grafon kağıtları, kedi merdiveni dediğimiz süsler, parlak şekilli kağıtlar bulunurdu. Bu karton alınan koçun üzerine giydirilirdi. Kartonun üzerindeki ceplere ise çeşitli hediyeler herkesin görebileceği bir şekilde dizilirdi. Bu hediyeler ayakkabı, terlik, elbiselik kumaş, iç çamaşırı, v. s olurdu. Koçun vücudundaki tüyler ise farklı parlak renklerle boyanırdı. En sonunda kırmızı bir kurdeleye 90. lık dediğimiz altın yada altın bir bilezik dizildikten sonra koçun iki boynuzundan kurdele bağlanırdı. Altın veya bilezik koçun tam anlının ortasına denk getirilirdi. Koç alınıp gerekli hazırlıklar yapıldıktan sonra sıra gelir hediyelerle donatılmış bu süslü püslü koçu kız evine göndermeye. Oğlan evi aynı okuyucu gezme geleneğinde olduğu gibi kendi çevresinde maddi durumu pek iyi olmayan bir bayan ve yanında bir erkek çocuk ile koçu kız evine gönderirdi. Kız evi tarafından da koçu getiren bayana ve çocuğa kendi güçlerine uygun bir bahşiş verilir, gönderilirdi. Bazen de içeri alınıp farklı ikramlarda bulunulurdu. Koç şerefe günü gelmişse arefe günü, arefe günü gelmişse aynı gün kız evinin maddi durumu iyi ise bir fayton tutardı. Eğer fayton tutamamışsa aileden bir genç delikanlı koçun boynundaki ipi tutar nişanlı kız ve ailesiyle birlikte ara sokaklardan geçerek herkesin imrenerek bakışları arasında kabristan ziyaretine gidilirdi. Kabristana gittiklerinde ise oraya ziyarete gelen kişiler tarafından da yine koça merakla bakılırdı Kurban Bayramı sabahı kız evindeki erkekler bayram namazından geldikten sonra şenliklice dualar eşliğinde kurbanı keserlerdi. Parçalanan etlerden bir kısmı kız evine ayrılır, bir kısmı ise &#8216; kızımızın kurban eti&#8217; denilerek eşe dosta dağıtılırdı. Onlarda &#8216;Vah eylemi canım Allah gabul etsin, hayırlı uğurlu olsun Allah başa gadar mesut etsin anam bir yastıkta gocasınlar hemi&#8217; derlerdi. En önemli unutulmaması gereken ayrıntı ise koçun kuyruk yağı özel olarak ayrılırdı. Çünkü kız annesi daha sonra bu kuyruk yağından bir tepsi tatlı yapıp oğlan evine göndermesi gerekiyordu. Kurban kesme işi bittikten sonra kız annesi kuyruk yağından bir tepsi tatlıyı yapar ve ayrıca damat için alınan gömlek, elbise, terlik, damadın baş harfinin de işlendiği ipek bir mendil birtakım çeşitli hediyeler ile birlikte oğlan evine yine aynı şekilde bir bayan ve çocukla gönderilirdi. Bu kezde oğlanevi gelen bayana harçlık verir gönderirdi. Hem kız evi hem de oğlan evi üzerlerine düşen bu asli görevi tamamlamanın mutluluğu ve tatlı yorgunluğu ile bayramlarını geçirirlerdi. Sivas&#8217;ta eski yıllarda uygulanan bu geleneğimiz titiz bir şekilde uygulanmaya çalışılırdı. Aksi halde halk arasında birtakım söylentilere neden olurdu. Şöyleki: Kızevi eğer kuyruk yağından tatlı yapıp hediyeler ile birlikte oğlan evine göndermez ise oğlanevi çevresindeki kişiler damadın annesine &#8216; vah anam görüyonmu bak sen onlara dolu dolu hediyelerle beraber aslan gibi goçu gönderdin de onlar size bir tepsi datlıyı layık gormediler bak hele&#8217; derlerdi. Aynı şekilde bu kez eğer damadın annesi kız evine koç ve hediyeleri göndermez ise bu kezde kız evinin çevresindeki kişiler gelin adayının annesine&#8217; Bacı gı vah bu nasıl iştiki, sen onlara melekler aslanlar gibi gız veriyonda onlar size bir goçu layık görmediler mi&#8217; diye aralarında böyle her iki tarafı üzecek dedikodular yaparlardı. Günümüzde artık Sivas&#8217;ta nişanlı kıza kurban gönderme geleneği yavaş yavaş unutulmak üzeredir. Bazı yörelerimizde halen devam ediyorsa da artık azalmıştır. Yeni evlenecek yuva kuracak gençlerimize kurbanlık koç yerine yeni yuvalarında her zaman kullanabilecekleri herhangi bir eşya alınması tercih edilmektedir.. Belki o yıllarda bu gelenek bir nostalji ve gurur kaynağı olarak görülüyordu ama halen yaşadığımız günümüz koşullarında bu geleneğin devam etmesi zorlaşmıştır. Her ne kadar bu tür geleneklerimiz geçmişte uygulanmış ise de artık devam etmesi ekonomik bakımından güçleşmiştir. Nişanlanmış bir genç kıza kurbanlık koyun değil de evinde sürekli kullanabileceği büyük bir eşyanın alınarak ona daha yararlı bir katkının olacağının daha olumlu bir hizmet olacağını ve yeni gençlerin o zaman daha da mutlu olabileceğini düşünüyorum. Saygılarımla... Sabiha SERİN Araştırmacı Yazar alıntı zxuxm@rxuxt Aktif

SİVAS YÖRESİNDE DÜNÜR GEZME- KIZ İSTEME GELENEĞİ Yurdumuzun birçok yöresinde olduğu gibi Sivas Yöresinde de bazı gelenek ve göreneklerimiz halen devam etmektedir. Bu geleneklerin bir parçası olan düğün geleneklerinden &#8220;Dünür Gezme -Kız İsteme&#8221; geleneğimizi hatırladığım kadarı ile anlatmaya çalışacağım. Bazı geleneklerimiz devam etsin veya etmesin yine de her yöre kendi şivesini, öz değerlerini, gelenek ve göreneklerini zaman zaman anımsayıp genç kuşaklara tanıtması o yörenin kendi kültürüne sahip çıkması demektir diye düşünüyorum. Eskiden gençler büyüyüp serpilip de evlenme çağına geldiklerinde kız olsun erkek olsun evleneceği eşini kendisinin seçme şansı hemen hemen hiç yoktu. Şimdi olduğu gibi önceden tanışıp, konuşup anlaşarak evlenmek yok denecek kadar azdı. Büyükler kimi uygun görür ise o kişi ile gençler evlendirilirdi. Gençlerin karşı tarafa aşık olmak, sevmek, evleneceği hayat arkadaşını kendisinin tercih etme şansı yoktu. Daha çok her zaman büyüklerin dediği olurdu. Artık bu zihniyeti tasvip edip etmeme konusunu sizlerin takdirine bırakıyorum her görüşe saygım vardır Bana kalırsa tabi ki tasvip etmiyorum.. Çünkü bir ömür boyu sonsuza kadar birlikte yaşayacak olan hayat arkadaşını herkes kendisi seçip tercih etmelidir ; diye düşünüyorum.&#8230; Genellikle evlenme yaşına gelmiş oğlan anneleri her bulunduğu kalabalık ortamlarda oğullarına kız beğenmeye çalışırlardı. Hısım akraba cenazelerinde, düğünlerde, &#8216;mevlitlerde&#8217;, hamamda, ev gezmelerinde, kına gecelerinde, alıcı gözle bekar kızları inceler ve beğendiği kızların adreslerini o kızın yakınlarından alırdı. Daha sonra çevresindekilere o adresi sorup soruşturur ve yanına ağzı laf yapan bir akrabalarından bir bayan ile birlikte kızın adresine kız bakmaya yani görücüye giderlerdi. İşte buna Sivas&#8217;ta &#8220;Dünür Gezme-Kız İsteme&#8221; denir. Dünürlerin karşısına çıkan kızada &#8216;Görücüye çıkmak&#8217; denir. Bazen de eğer oğullarına çalışan kız istiyorlar ise resmi dairelere gidip rast gele birisine &#8216;Canım burada şele bir ece temiz süt emmiş bekar gız var mı acaba&#8217; diye sorarlardı. Eğer var ise o kızın adresini de alır listesine eklerdi. Beğendikleri ve gidecekleri adresler kesinleştikten sonra teker teker dünür gezmeye başlarlardı. Gittikleri kızın kapısını çalarlar ve kapıya çıkan kişiye &#8220; Bacı sizin bekar gızınız varmış beş dakika içeri girip bir duru suyunuzu içebilir miyiz&#8221; derlerdi. Ev sahibi de onlara &#8220; Vah anam tanrı misafirisiniz helbet o nasıl söz buyurun içeri gız gapısı koprüdür olsun bacım hakkınızda hayırlısı &#8220; der ve içeri buyur ederlerdi. . Oğlan annesi bilhassa habersiz çat kapı aniden, habersiz kız evine giderdi ki kız evinin güya pis mi temiz mi olduğunu anlamak isterdi. Kızın annesi panik içinde etrafı toplarken evin bekar kızı da kendisine dünür geldiğini anlar ve hemen koşarak evin başka bir odasına kaçar kendisine çeki düzen verir ve kıyafetini değişirdi ki gelenlere bakımlı gözükmek isterdi. İçeri alınıp konuk edilen oğlan annesi ve yakını biraz kızın annesi ile havadan sudan konuştuktan sonra konuya girerdi. Oğlan annesi kızın annesine. &#8220;Vah anam gızınız bir yanımıza gelse de bir bardak su getirse içsek yüreğimiz bek yandı&#8221; derlerdi. Bu istek kıza ulaştırılır. Kız ilkönce gelen konukların ellerini tek tek öptükten sonra geri dışarı çıkıp temiz cam bardağın altına dantel örtü serili bardakaltlığı ile özenle suyu ikram ederdi. Kayınvalide adayı suyu içerken yavaş yavaş yudumlardı ki kızı bir güzel belli etmeden incelerdi. Bazen de su bardağını tetkik edip iyi yıkanmış mı diye kontrol ederlerdi. Kız boşalan bardağı alıp hemen dışarı çıkardı. Eğer oğlan annes &#8220; gızım gelsene içeri ecük otur yanımıza hemen ne gaçıyon ki &#8216; derlerse gelin adayı kız içeri gelir otururdu. Yoksa dışarıda dururdu. İçeri gelince de hep yere bakar kafasını kaldırmazdı. Eğer kafasını kaldırırsa da bu kez &#8216;Vah anam bu nasıl gız bekde serbestmiş gözleride fıldır fıldır anam tek çift oynuyor hemi &#8217; derlerdi. Eğer kızın annesi bir neden ile odadan dışarı çıkarsa hemen oğlan annesi evin tabanındaki tahtalar iyice fırçalanmış mı diye kilimi kaldırır bakardı, ya da evin diğer yerlerinin temizliğini incelerlerdi. El çabukluğu ile ev sahibine belli etmeden evin tozlarına bakarlardı. Hatta ihtiyacı olmasa bile kız evinin tuvaletine gider oranın temizliğine göre evin temiz olup olmadığına karar verirlerdi. Eğer o ev temiz ise kızı da beğenirlerdi. Bakır cezvede pişen buram buram kokan kahveler de içildikten sonra gitme vakti kıza sarılarak ağzının kokup kokmadığı belli edilmeden kontrol edilirdi. Giderken de &#8216;Hakkımızda hayırlısı&#8217; diyerek oradan ayrılıp başka eve giderlerdi. Oğlan annesinin dünür gezip kız isteme işi bazen günler, haftalar hatta aylar sürerdi. Eğer oğlan annesi içine sinen kızı bulmuş ise kız evini hamama davet ederdi. Buradaki amaç ise kızın vücudunda bir kusur var mı amaç onu kontrol etmekti. Bazen düşündüğümde bu konuda haklı olduklarını anlıyorum. Çünkü şimdi genç kızlarımız doğal güzelliklerini çok genç yaşta kaybediyorlar. Saçlar boya, ekleme saç, gözlerde lens, kirpikler takma. Gerçek güzellikleri anlaşılmıyor ki. Sahte güzellikte doğallığı kaybediyor tabii&#8230; Nihayet kız beğenildikten sonra aile meclisinde tercih edilen kız ve kızın ailesi konuşulur son karar verilirdi. Tekrar kız evine gidilir yine dünür olunur ama bu kez oğlan evinden aile büyüklerinden birisi kızın ailesine&#8217; Allah&#8217;ın emri ile kızınıza dünürüz kızınızı beğendik&#8217; derlerdi. Kız evi önceden sorduğu için hemen gönlü olur &#8220; Eh Allah yazdıysa ne diyek hayırlı uğurlu olsun bari&#8221; derlerdi. Yine kahveler içilir, havadan sudan konuşulur söz kesme, nişan tarihi yine büyüklerin oybirliği ile yine gençlere sorulmadan tesbit edilir, kız evinden birbirlerine hayır dualar edilerek ayrılırlardı. Daha sonra her iki aile arasında tatlı bir telaş başlardı. Bütün bu aşamalar esnasında verilen kararlar çoğunlukla evlenecek kıza ve oğlana sorulmazdı. Onların fikri pek alınmazdı. Hatta kız ve oğlan birbirini görmeden kahveler içilir, söz kesilirdi. Çoğunlukla oğlana kız gösterilir ama kıza damat adayı gösterilmezdi. Onlara göre kızın görmesine gerek yoktu ki. Fikri hiç alınmazdı. Bazen tanıdık birisinin evinde kız ve oğlan uzaktan birbirine bakar hiç konuşmadan hayat arkadaşını seçmeye zorlanırlardı. Bu şekilde yani uzaktan da olsun görerek evlenenler yinede o zamanlar şanslı sayılırdı. Oysa yeni evlenecek çiftler bir ömür boyu birlikte olacağı eşini kendisi tercih etmeli yürekten severek, isteyerek evlenmelidir. Mutluluklar asla tesadüflere, şansa bırakılmamalıdır. Aksi halde yıllar geçse bile o evliliklerde polyanacılık oynamak sonsuza kadar devam eder. Gençlerimizin yüreğinin sesini dinlemek ve kimi seviyorsa kiminle mutlu olacağına inanıyorsa büyüklerin bu konuda duyarlı ve anlayışlı, saygılı olup evlatlarının mutluluğu için onlara karşı anlayışlı olarak, tercihi evlatlarına bırakması gerekir diye düşünüyorum. Aksi halde o evlatlar büyüklerin tercih ettiği kişi ile zorla evlendirilse dahi yüreğinde ki kavuşamadığı o aşkı mezara kadar silemez, mutlu gözükse dahi her zaman sevdiği kişinin hayalini unutamaz. Böyle olunca da büyükler yaptıkları yanlışın vebalini asla ödeyemezler. Sivas&#8217;ta Dünür Gezme- Kız İsteme geleneğini siz saygıdeğer okuyucularıma anlatmaya ve bu konudaki görüşlerimi sizlerle paylaşmaya çalıştım. Zaten bu gelenek halen devam ediyorsa da eskisi gibi yoğun değil. Artık gençlerimiz özgür iradesi ile, aşık olduğu kişi ile evlenip mutlu bir evlilik yapmaktadır. Oğlan anneleri de eski kayınvalideler gibi değil, daha anlayışlı daha şefkatli ve sevgi dolu olup genç evlatları ile sorunlarını paylaşabilmekte ve destek olmaktadır. Doğrusu da budur. Selam ve Saygılarımla SABİHA SERİN Araştırmacı Yazar Şair alıntı zxuxm@rxuxt Aktif

Merhaba, Sorunuzu okuyupta nasıl anladılar bilemiyorum ama yazılan cahilce yorumları gördükçe neden Türkiye'de kadının 2. planda kaldığını daha net anlıyorum. Bu ne kadar gevşekçe cevaptır arkadaşlar ne kadar basit cevaplar gelmiş öyle utandım ben okurken. Adet sorulumuş, usul sorulmuş? Gelen cevaba bak : "Çok cahillerdir." Bu yorumu yazanın aklına şaşarım. Aslında şaşmam ne kadar cahil olduğunu anlarım. İnsanları yaşadıkları yerler veya memleketleri ile yargılıyanlara çok yazık. Esas cahil bu kişilerdir. Lütfen arkadaşın sorusuna cevap verin benim muhatabım olmayın, bana cevap vermeyin, beni desteklemeyin. Çok yazık yorumlar çok... zxuxm@rxuxt Aktif

SARKISLA FOLKLORUNDA HALK HEKIMLIGI Modern tibbin gelismedigi ve yayginlasmadigi yillarda, yüzyillar ötesinden süre gelen hastaliklari iyilestirme ve onlardan korunmada basvurulan yöntemlere "saglatma", bir baska anlatimla halk hekimligi denilmektedir ki, bunlar, folklorumuzun temel unsurlarindandir. Sarkislada "Kocakari Ilaçlari" denilen bu uygulamanin günümüzde aynen sürdürülmesi ne tavsiye edilir, ne de gerek vardir. Ancak, modern tibbin çözüm bulamadigi, kimyasal yöntemlerle üretilen pek çok ilacin ya faydasindan çok yan etkisinin bulundugu, ya da derman olamadigi pek çok hastaliga karsi, günümüzde dogal çözümler aranmakta, bitkilerle saglatma çareleri arastirilmakta ve bütün dünyada giderek hiz kazanmaktadir. Bunun için ilk basvurulan kaynak folklorumuzdaki halk hekimligi usülleri olmaktadir. Binlerce yil ötesinden beri yerlesim merkezi olan Sarkisla ve Çevresi, zengin bir halk hekimligi kültürüne sahiptir. Sarkisla'da koca kari ilaçlarinin çogu bitkilerle yapilmaktadir. Iyi sonuç verince, kocakari'nin hikmeti ve himmeti sayilmis, kötü sonuç verince "Tanri'nin takdiri" denilmis. Bunlardan bazilarini hatirlatmak istiyoruz: AGRI: Dogum öncesi sancilara denilmektedir. Dogum yaklasinca ebe çagirilir. Ebe el yordamiyla dogumun hemen olup olmayacagini anlar. Çocuk dogunca göbegini keser, höllügü isitir ve diger hizmetleri yerine getirir. Yikarken bebegi bas asagi tutar ki, boyu uzun olsun ve çabuk büyüsün. ÇOCUK TERS GELIRSE Bir tas süt kaynatip içine zeytinyagi konularak hamileye içirilir. Sicak su buharina tutulur. Kocasinin eli yikatilir, suyu içirilir. Karnina haslanmis yumurta sarilir. Ebegümeci haslanip karindan asagisina sarilir. Iki kadin hastayi koltuk altlarindan tutup silkeler. Bu islemler sonucu kadin ya dogurur kurtulur, ya ölür kurtulur. ALBASTI Gebe kadin dogum sonrasi mikrobik atesli bir hastaliga yakalanir ki, agzi kurur, sayiklar, göz kapaklari siser, sancilanir. Önlemek için, lohusa yalniz birakilmaz. Yanina veya yastiginin altina biçak, balta, tabanca gibi aletler konulur. Yorganina igne ilistirilir. Atin yemliginden artan arpa hastaya yedirilir. ATASI PERSI Çocugun agzi kurur. Vücudu kizarir, sivilceler çikarir. Kilermeni denilen tasa benzer kirmizi bir madde ezilerek yaralara sürülür. Çare olmazsa, ocaga götürülüp, bir kadina parpilattirilir. Ocakli kadin, demiri hastanin vücudunda gezdirir. LAL Dogustan veya sonradan korku sonucu dilin alinmasi. Hastanin bu duruma geldigini gören ilk kisi onu tokatlar. Kapi göcegi veya zerze suya batirilir bu su hastaya içirilir. Eritilmis yag ve bal yedirilir. Balmumu bogazina sarilir. ALGIN Hastanin takattan düsmesi. Tilki, kurt, köstebek veya köpek eti yedirilir. Koyun, keçi veya sigir derisi henüz kurumadan hastanin bedenine sarilir. BOTÇA Yeni dogum yapan kadinlarin memelerinde kara yensak veya süt durugug seklinde iki türlü olur. Buna umma da denilir. Komsuda pisen yemegin kokusunu alip bunu yemezse memeleri siser. Avucu yalatilip, memesi ogdurulur. Umdugu yemek yapilarak yedirilir. Geçmezse incir yapragi "Yalani" veya "sigir kuyrugu" denilen otla kaynatilip suyu içirilir, lapasi meme üzerine konulur. Memeyi sülük vurulur. Beserek dagindaki botça topragi getirtilerek birazi yedirilir, birazi meme üzerine konulur. Umma oyalayi erkek cinsel organi için de geçerlidir. BAS AGRISI Turp veya patates yuvarlak kesilip basa sarilir. Biberli su içirilir, ayni sudan buruna çektirilir. Katran, çamsakizi tavada eritilip buharina tutulur. Kaynamis samanin buhari koklatilir. Kursun döktürülür. Muska yazdirilir. Basin tepesine camiz yagi sürülür. Tepe kazitilarak çizilir o kisma et sarilir. Parpu ocaklarinda parpulattirilir. Fare ezilir, arpa unuyla dögülüp karistirilir içine çam sakizi katilip basa sarilir. Karamuk çalisinin dikeniyle basin çesitli yerleri kanatilir. Üzerlik tohumu yakilir, tuzsuz yaga katilip basa sarilir. BICILGAN Ayak parmak aralarinin kizarmasi, pismesi, sulanmasi, kasinmasi. Hasta yalinayak gezdirilir. Ilik sula sokulur. Tuzlu suda yikanir. Yonca, isirgan ve ebegümeci karistirilip kaynatilir, yaranin üzerine konulur. Çayir yemligi, katir tirnagi ile dögülür, tuzla karistirilarak yaranin üzerine sarilir. Isirgan sarilir. Parmaklar çirtilir. BUNAMA Aç karina elma yedirilir. Bugday nisastasi sütle karistirilip içine yumurta kirilarak karistirilip pisirilerek yedirilir. Kurumus balik un haline getirilir tereyagiyla karistirilip bulamaç yapilir ve hastaya yedirilir. BÖBREK Idrara çikamamak, tas veya kum dökmek. Arpa kaynatilip suyu içirilir. Kaynamis arpa bele sarilir. Kaynamis arpanin buharinda bekletilir. Arpa samani böbreklerin üzerine sarilir. Ayrik otu kaynatilip suyu içirilir. Aç karina yogurdun üzerine biriken su içirilir. Kuzu kulagi, oglak kulagi çig çig ve kaynatilarak yedirilir. Çam agaci kökünün öz suyu içirilir. Bunlara ragmen geçmezse, hastanin kendi sidigi sogutulup kendine içirilir. BIZLAK Çocugun altini islatmasidir. Hayvan dalagi yedirilir. Beline sakiz yakisi yapilir. Kirpi eti yedirilir. Tandira oturtturulup katran tüssüsü verilir. Isitilmis höllüge belenir. ÇALIK Felç. Sarimsakli yogurt yumurta ile çarpilip titreyen organa sarilir. Zelzeye batirilmis su içirilir. Tekke ve türbe ziyaretine götürülür. ÇIBAN Arpa un lapasi yumurta ile yara üzerine sarilir. Sogan ateste közlenip sicak sicak bölgeye konulur. Kendir lifleri dövülür, sabunla çirpilir yara üzerine konulur. Yar yapragi ile bag yapragi macun haline getirilerek sürülür. Çiban yarilmissa, üzeri yagli bag yapragi ile sarilir. ÇIKIK Eklemleri sapmasi. Balik unu sabunla çirpilir çikik yere sürülür. Adele yumusayinca çekilip yerine oturtturulur üzeri yumurta ile karistirilmis hamurla sarilir. BAGLI Zifaf odasinda basarili olamama durumu. Soguk suda yikatilir, yikanirken çali süpürgesi ile dövülür. Un çuvali üzerin yatirilir. Kadinin dili erkegin agzina verilir. Ölü tirnagi yedirilir. Hocalara okutulup bag çözülür. DABAZ Vücut kabarir, kirmizi benekler sarar. Kasinti yapar. Buna kurt disi veya kuyrugu da denilir. Evelik tohumu yakilip külü çamur haline getirilerek vücuda sürülür. Al elbise giydirilir. "Ben dabaz oldum / oynamaz oldum/ Hak'ka yaramaz oldum" diyerek üç tarafi dolastirilir. Soguk suda yikanir. Dabaz ocagi ziyaret ettirilir veya topragi getirtilerek hastaya yedirilir. DERMA Yaranin etrafi hocalara kalemle yazdirilir. Denizden su içenlere tükürtülür. Kusburnu veya sakiz agaci yakilip yakisi veya yagi yaranin üzerine sürülür. GÖZ HASTALIKLARI Gözün sismesi, kizarmasi, kasinarak agrimasi, Sarkisla'da üsütme veya nazara gelme olarak tanimlanir. Çay banyosu yaptirilir. Bal sürülür. Yagli hamur sarilir. Ocakli kadina okutulur parpilattirilir. GÖZ PERDESI Inci dövülüp tülbentten elenerek gözkapaginin içine konulur. Koyun kuyrugu baglanir. Kesilen asma yapragindan damlayan su göze konulur. TAVUK KARASI Kara tavuk kesilerek çig olarak basa sarilir. KARASU Göz tansiyonunun yükselmesi. Sakaklara sülük vurdurulur. Göze dilinmis patates baglanir. ARPACIK Üç gün arpacigin "itdirsegi" üzerine sarimsak sürülür. BURUN KANAMASI Örümcek agi ovalanarak tozu buruna çekilir. ADET SÖKTÜRMEK Ebegümeci kökü dövülüp, bir beze sarilarak atese gömülür. Pisen bu toz sicakken, kirli yünün içinde rahmin agzina konulur. . VEREM: Verem asisi yayginlasincaya kadar, yirminci yüzyilda, bütün Türkiye'de oldugu gibi en yaygin hastalik, sari hastalik olarak adlandirilan Verem'di. Sarkisla'da verem, gögüse bagli ve fakirlik, bakimsizlik sonucu azan bir hastalik olarak görmüsler ve halk hekimliginde tedavisini beslenme üzerine kurmuslardi. Veremi iyilestirmek için çesitli macunlar yapilmis ve bunlarin, aç karnina biktirmamak kaydiyla mümkün oldugunca bol ölçüde yedirilmesi ögütlenmisti. Bu macunun içeriginde, tuzsuz tereyagi, süzme bal, ceviziçine; bademiçi ve suda haslanmis arpa da eklenmis, iyice ezilmisti. "Sinirli yaprak" denilen bir otdan da yararlanilmis, salatasi yapilmis, kaynatilarak suyu içilmisti. Bunun disinda, çavdar unu, sirke ve zeytinyag karisimi gögüs üstüne sarilmistir. Sarkisla'da veremin önemli hastaliklardan biri olarak anilmasi, agitlara yansimis olmasindan da belliydi. Rahmetli ögretmen Özkan Yalçin'in derledigi vereme iliskin agitlardan biri ve bunun özet öyküsü söyle: (Türk Folkloru Dergisi Sayi 26 s.23) 1940'li yillar. Gültekin Mahallesinden Haydar, Dolayi mahallesinden Fatma'ya sevdalanmistir. Fatma, çevrede Ceco diye anilmaktadir. Babasi Ceco'yu bir baskasina verir. Kara sevdali olan Haydar, sevdigini yakin olabilmek için o çevredeki damlarda yatar. Hastalanir, verem olur ve ölür. Bu agit yakilir ve çesitli türleriyle türkü olarak günümüze gelir. Talihin ne garip cilvesidir ki, Haydarin ardindan dökülen gözyaslarinin ürünü olan bu türküyü günümüzde yabancilar sahiplenir ve hatta oyun havasi haline getirir. Agıt şöyle: Damlarda yata yata Sizi girdi belime Bu nasil sevdaymis Kurban olam ölüme. Aman güzelim, / Seker ezelim/ Bu sene de bekar gezelim Onbir ay da bekar gezelim. Su derenin oylumu Egri koydun boynumu Ben bu dertten ölürsem, Fatma'm koysun suyumu Su derenin ayagi Fatma'm çekmis bayragi Ben Fatma'yi tanirim Pismis sütün kaymagi ALINTI http://www.kadinlarkulubu.com/sivaslimizin-oz-turkce-kelimeleri-t119372/index.html zxuxm@rxuxt Aktif

SİVAS&#8217; TA GELİN HAMAMI Sivas&#8217;ımız için ne türküler söylenmiştir, ne hikayeler anlatılmıştır, ne dillere destan gelenek ve göreneklerimiz vardır. Sivas halkı her zaman sevgi ve saygı doludur, yüreği tertemizdir. İnsanlık ve yardımlaşma duygusu yoğundur, en önemlisi dürüsttür. Bir başkadır Sivas&#8217;ın insanı, Sivas&#8217; tan göç eden Sivaslılar yıllar geçse bile Sivas özlemi hep burcu burcu kokar burunlarında. Kalpleri bir başka atar Sivas için, sadıktır toprağına memleketine, farklı illerden Sivas&#8217; a gelenler ilkönce bir tedirginlik yaşarlar ama Sivas&#8217;ı ve insanlarını tanıyınca gitmek istemezler, yerleşirler Sivas&#8217; a. Sevmemek mümkün mü? Sivas&#8217;ı. Ben Sivas&#8217;ın yerlisiyim, ne mutlu ki bir yerlere göçüp gitmedim, doğdum doğalı bu topraklarda yaşamaktayım. Sivaslı olmaktan da kıvanç duyuyorum. Çocuklarıma ve torunlarıma da ömrüm oldukça her zaman sevgi ve gururla Sivas&#8217;ı anlatmaya devam edeceğim. Onlarda zaten Sivas&#8217;a aşıklar, bir başkadır bizim memleketimiz diyorlar. Sivas&#8217;ımızı hep sevelim sevdirelim, öyle ki her geçen gün gökyüzünde güneş bir başka doğsun, esen rüzgarı ciğerlerimize bir başka dolsun, insanları hep mutlu olsun. Gelin hamamının nasıl bir gelenek olduğunu hatırladığım kadarıyla anlatmaya çalışacağım. Amacım hem bizim kuşaktakilerle o günleri paylaşıp güzel bir nostalji sunmak, hem de yeni kuşakların öğrenmelerini sağlamak. Kim bilir bir gün onlarda belki çocuklarına ve torunlarına anlatırlar. Bu tür gelenekler böylece hatırlarda kalıp yaşayarak gider. Sivas&#8217;ta yıllar önce gelin vermek, gelin almak, gelin olmak, öyle kolay değildi. Bazı gelenekler halen devam ediyorsa da, bazıları unutulup gitmiştir. Gelin hamamı düğünden önce yapılan bir gelenektir. Kız evi ve oğlan evi hayırlı işe karar verdikten sonra, ilkönce kız evinde her iki tarafın ailesi toplanır, bol şekerli tatlı kahve veya beyaz bir cam sürahi içindeki kırmızı boyalı şerbet içilir. Lokumlar yenir. Aynı gün akşam mahalle hocası eve davet edilir, dini nikah kıyılır. Ertesi gün ise; alışverişler yapılırdı. Kız evi ve oğlan evi alınanları birbirlerine bir orta yaşlı bayanla karşılıklı olarak gönderirler buna halk arasında &#8220;Sini dönmesi&#8221; denir. Belirtilen tarihte nişan kız evinde yapılır. Eğer nişan ile düğün arasında kurban bayramı varsa üzeri altın bilezik, terlik, hediye dolu, süslü püslü boynuna kırmızı kurdele bağlanmış besili bir koç kız evine oğlan evi tarafından gönderilirdi. Düğün olmadan, günler önce küçük bir kız çocuğu süslenip - püslenir takılar, altınlar, her tarafına takılır, yanında orta yaşlı bir bayan elinde davetli listesi ile tek tek evleri kapı kapı dolaşarak düğüne davet ederdi. Halk arasında buna da &#8220; Okuyucu gezme &#8221; denirdi. Bazen bu davet işi birkaç gün sürerdi. O zaman düğün davetiyesi bastırılıp dağıtma adeti pek yaygın değildi. Zaten matbaalar bu kadar yoktu ki. Düğünden bir hafta önce gelinin çeyizi kendi evlerindeki odalarının içindeki duvarlara çivi çakılarak ipler gerilir üzerine gelinin eşyaları sergilenir. Ertesi gün çeyize bakma töreni vardır. Gelin bindallı veya peşli dediğimiz yöresel kıyafet giydirilir. O gün her iki tarafın ailesi çeyize bakmaya gelir, geline ne verilmiş, ne alınmış tek tek incelenirdi. Aynı günün akşamı ailenin ileri gelen büyükleri tarafından çeyizin maddi değeri tek tek listeler halinde itina ile yazılırdı. Buna da &#8221; çeyiz yazma&#8221; denirdi. Bu yazma işini yapan kişi eli kalem tutan biri olur ve sonunda bir havlu veya çorap hediye edilirdi. Eğer aile büyüklerinden bir erkek o gece çeyiz yazmaya çağrılmadıysa düğün evine kırılırdı. Ertesi gün çeyiz kız evinden karşı tarafa gönderilir, gönderilmeden önce gelin sandığının üstüne kız evinden bir çocuk oturur oğlan evinden yüklü bir bahşiş alırdı. Eğer bahşiş az ise çocuk oturduğu sandıktan asla kalkmazdı. Oğlan evi çeyizi götürür kız tarafından birkaç kişi gelinin kalacağı eve gidip çeyizi yerleştirir evi sererlerdi. Nihayet sıra gelin hamamına gelir, gelin hamamını yapmak oğlan evinin görevi idi. Çeyiz işleri bittikten birkaç gün sonra gelin hamamının tarihi her iki tarafın fikri alınarak karararlaştırılır daha sonra oğlan evi herkesi hangi hamama götüreceğini belirlerdi. Hamama gidilmeden birkaç gün önce oğlan evi hamama gider hamam sahibine şöyle der &#8220;&#8230;.&#8230;&#8230;hanım&#8230;&#8230;. günü aşmıya gelin hamamımız var, aman görüyüm sizi parlak çıkak hemi, bizi malamat etmen haa bacı&#8221; der. Birkaç hamam tası oraya bırakırdı. Çünkü bu hamam tasları hamama gidileceği gün kurnaların başına konur ki o kurnaya gelecek kişi olduğu anlaşılsın diye. Diğer gelen düğün evi dışındaki hamama gelen insanlarla kurnalar yüzünden olası kavga çıkması engellenirdi. Ya da hamamdaki hücre denilen bölmelerden birkaçını sıcak olsun diye hazne önünden kurna ayrılırdı. Gelin hamamından bir gün önce meyve ve gazoz siparişleri yapılır hamamın olduğu gün götürülmek üzere hazırlanırdı. Sıra gelir gelin hamamına çağırılacak hanımlara. Oğlan evi kendi çevresine, kız evi de bilhassa çeyiz hazırlığında kendilerine yardım eden genç kızları davet ederdi. Zaten onlar olmazsa çeyiz asmak pek kolay olmuyordu. Kimi ütü yapar, kimi toplu iğne verir, kimi mavi ve kırmızı parlak elişi kağıt üzerine dantelleri, bohçaları farklı görünümlerle şekil verip toplu iğne ile asar, kimi de yemek yapardı. Bu işler esnasında da evde pikap varsa yoksa birilerinden getirtilip son moda plaklar dinlenirdi. Şimdi o plaklar var olsa da yeni kuşaklar onları dinlese. Eminim ki o zaman şimdi dinledikleri müziklerden nefret ederlerdi. Bizler gerçek Türk müziğini dinleyerek büyüdük, şanslıyız. Hamama gidileceği günden bir gün önce davetli hanımlar evlerinin işini bitirip yemeklerini yaparlardı. Evin her işi bitecekti ki hamamdan yorgun argın gelince akşam kına gecesine gidilecekti. Kına gecesinde o güzel doyumsuz Sivas halayımızı şöyle ağızlarının tadıyla hatasız dinç bir şekilde çekmeleri lazımdı. Öyle ki evin tabanındaki tahtalar halaydan dolayı gümbür gümbür gıcırdayacaktı. Nihayet her iki taraf belirtilen tarih ve saatte hamamda buluşurlar. Ev sahibi durumunda olan oğlan evi, kız evinden gelenlere hal hatır sorar, hoş geldin der. Gelen davetlilerden her bir aileye birer adet sabun dağıtır. Peştemallar takılır, ayaklara nalınlar giyinilir, bir gün önceden kildanda ıslatılan kil ile hamama girilir . İşte gelin hanımı bundan sonra büyük görevler beklemektedir. Gelinin hizmeti bitmeden kendisinin yıkanma şansı hiç mi hiç yoktu. İlkönce giyinme bölümünde kayınvalidesinin terliklerini ayağına çevirir. Ona yardımcı olur, sonra koluna girer birlikte yıkanma bölümüne girerler. İlkönce kayınvalidesini özene bezene yıkar, biraz nefes alıp sonrada bilhassa oğlan evinden gelen yaşlı bayanların yıkanmalarına yardım ederdi. Zaten onlarda sıraya çoktan girmişlerdi. Gelinin yanlarına gelmesini özellikle beklerlerdi. Zavallı gelin en az her birinin başını kafatası derisini yüzercesine kütür kütür iki üç kez sabunla ovması gerekirdi ki daha sonra o hanımlar birbirlerine &#8220; gız anam görüyonmu gelin hanımda pek babayiğitmiş başımı bir sürdü bir sürdü ki hemi de dört kez? eline sağlık&#8221; diye birbirlerine hava atarlardı. Gelin hanımın kurna kurna gezip baş sürme işi nihayet tamamlanırdı. Sıra gelir keselenmeye ve liflenmeye. Bu kez de yaşlılara sırtlarının kese ve liflenme işlerine yardım ederdi. Artık gelinin ve davetlerinin biraz dinlenmesi gerekiyordu, ara verilip dinlenme bölümüne gelinirdi. Burada önceden kasalarla gelen meyveler yıkanır, oğlan evi neşe içinde herkese ikram eder çocuklara da gazoz ikramı unutulmazdı. O zamanlar çoluk çocuk için hamamda gazoz içmek bir ayrıcalıktı. Gazoz hamamın vazgeçilmez bir içeceği idi. Zaten başka içilecek meşrubat çeşidi pek yoktu. İkram işi biter bitmez tekrar içeri girilir. Dinlenme bölümünde meyvesini yiyen misafirler hamamın yıkanma bölümüne gelirler. Bazıları meyveyi hamam tasına kor, içerde yemeyi tercih ederler. Bu arada hamamdaki göbekte daha önce hususi çağrılan Utçu Hatice ve Defçi Dalkır hazırdır. Gelinin koluna genç bir kız girer önde Utçu Hatice ve Defçi Dalkıran arkada gelinle genç kız göbek taşının etrafında çalınan müzik eşliğinde oynayarak birkaç kez dönerler. Bu arada diğer genç kızlardan bazıları da onlara eşlik ederlerdi. Gelin kayınvalidesinin yıkanma işlemini tamamlar dışardan kayınvalidesinin havlusunu bohçasından alıp getirip verirdi. Hamamtasına ılık su kor kayınvalide gelinin koluna kasıla kasıla girer hamamın içindekilere &#8220;afiyet olsun size&#8221; der, giyinme bölümüne giderlerdi. Burada gelin kayınvalidesinin ayaklarına tastaki ılık suyu döker elini öperek görevini tamamlardı. Çok şükür gelinin görevi nihayet bitmiştir. Artık kendisini yıkamaya sıra gelmiştir ama ayaklarındaki o yüksek topuklu şıngır şıngır ses çıkaran nalınlar bile onu yormuştur. Gelin yorgun argın yıkanır. Aile büyükleri çıktıktan sonra en son gelin hamamdan çıkar. Herkes akşam görüşmek üzere deyip evlerine dağılırlar. Aynı günün akşamı kına gecesi yapılırdı. Geline kına yakılırken herkes gelinin az mı çok mu ağlayacak diye meraklı bakışlarla beklerken ağlamak zorunda olan gelinin yorgunluktan zaten ağlayacak gücü bile kalmamıştır. Eğer kına yakılırken ağlamaz ise &#8220; Vah anam görüyon mu? geline bakın hele heçte ağlamıyor, anasının evinden güle oynaya gidiyor, hemi gı.&#8221; diye eleştirirlerdi. İşte böyle ne demiştim gelin vermek, gelin almak ve gelin olmak eskiden kolay değildi. Bazen düşündüğümde o zamanki geleneklere yeni kuşaktaki gelinler dayanabilir miydi acaba? Şimdi ise kayınvalideler gelinlerine hizmet ediyorlar. Şu anda bende bir kayınvalideyim. Yeni kuşaklardan zaten bir beklentimiz yok, bize hizmetlerini de istemiyoruz. Elbetteki eskiler gibi de düşünmüyoruz ama sevgi ve saygıyı da unutmasınlar. Kendileri yuvalarında eşleriyle çocuklarıyla mutlu olsunlar. Onların mutluluğu bizlerin mutluluğudur. Şimdiki kayınvalideler daha fedakar ve anlayışlı, gelinler ise daha şanslı ve rahatlar. Gelenekler unutulsa da; sevgi ve saygı her zaman her yaşta yaşamımızın vazgeçilmez bir parçası olarak kalmalıdır. Arada sırada da olsa bazı geleneklerimizi eski çocukluk ve gençlik anılarımızı hatırlamakla buruk bir nostalji yaşıyoruz. Bazen dudaklarımızdan hafif ve yorgun bir tebessüm, bazen de gözlerimizin pınarlarımızdan birer damla gözyaşı süzülüyor. Zaman zamanda olsa anılarımız yaşamalı ve hatırlanmalıdır diye düşünüyorum. Tüm insanlara güzel ve mutlu anılar yaşayabileceği günler diliyorum. Sabiha SERİN Araştırmacı Yazar ALINTI zxuxm@rxuxt Aktif

Bunların hemen hepsi hala benim çevremde yapılmaktadı. r Sadece 4 gün sürmüyor bir gün kına diğer gün düğün oluyor nede olsa istanbul dayız. Sivasda olsak:1closedeyes:.. a. s. . push ; winnie06

Canım memleketim Hemşerilerime selamlar

SİVAS GÜRÜN İLÇESİ&#8217;NDE DÜĞÜN ADET VE GELENEKLERİ HAKKINDA Düğünler, bir ulusun örf, adet ve geleneklerinin orijinal şekliyle sergilendiği, toplumsal eğlence yerleridirler. Düğünlerde, oyun havalarında, türkülerden ve manilerden, hikaye ve masallardan, cirit oyunları ve at yarışları ve diğer tüm tarihsel kökenli oyunlarının toplu olarak sergilendiği geleneksel törenlerimizdir. Bu nedenle düğünlerimiz, Türk Folklorunun ayrılmaz doğal bir parçasıdır. Gürün ilçesine bağlı altmış iki köyü bulunmaktadır. Bu köylerimizde yaşayan insanlarımız değişik Türkmen oymaklarına mensup aşiretlere mensupturlar. Bu farklılıklar, kültürel bahçemizdeki zenginliğin bir delilidir. Türk milletini meydana getiren çeşitli kabileler ve boylar bulunmaktadır. Bugün Türkiye&#8217;de yaşayan Türk, Türkmen, Yörük, Kürt, Çerkes, Avşar gibi her biri Türk kavminin birer değerli evladı ve ayrılmaz bir parçasıdır. Türk birçok alt guruplardan oluşmuş etnik yapısı tarihinin derinliği ve kültür bahçesinin de zenginliğiyle çok çeşnili olan büyük bir ırkın ve kavmin adıdır. ışte bunun içindir ki dünya üzerinde yaşayan Türk ırkının bir kolu veya parçası olan fakat bağlı bulundukları oymak veya kabilelerinin adıyla adlandırılan aslında Türk olan fakat mensup olduğu kabilenin ismiyle anılan oymaklar ve kabileler vardır. Bu durum Türkiye&#8217;de böyledir. Sivas vilayetinde de böyledir. ilçemiz Gürün&#8217;de de böyledir. Bu nedenle, Gürün ilçesi de Türk kavminin birçok etnik kolunun yaşamış olduğu bir yöremizdir. Gürün ilçesinde Türkmenler, Kürtler ve Çerkesler yaşamaktadırlar. Bunların da kendi boylarına göre kuşaktan kuşağa aktarmış oldukları ve Türk kültür hayatının ve Türk kültürünün birer alt guruplarını oluşturan örf ve adetleri gelenekleri ve görenekleri bulunmaktadır. ışte bu örf ve adetlerden gelenek ve göreneklerden birisi de düğünler ve bu düğünlerde yerine getirilmekte olan adetler ve geleneklerdir. Bunun içindir ki Gürün ilçesinde yapılan düğünleri; Aşiret düğünleri, Çerkes düğünleri, Türkmen düğünleri olmak üç bölümde inceleyebiliriz. Bu düğünlerin birbirine göre farklı olmaları doğaldır. Bu farklılıklar çalgılarda olduğu gibi erkekli kadınlı birlikte oturma veya oynama konularında olduğu gibi birtakım adetlerde de birtakım farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıkları ise kısaca anlatmakta elbette ilçemizin tanınması veya tanıtılması konusunda daha da iyi olacağından şüphe yoktur: A-Aşiret düğünleri: Yöremizde Aşiret kelimesi belirli bir sülaleye denildiği gibi, kökeni Kürt asıllı olanlara da bu isim yöresel olarak verilmektedir. Gürün ilçesinde yaşayan Alevi kardeşlerimizden gerek Kürt kökenli olanlar ve gerekse Türkmen kökenli olanların birçok adet ve gelenekleri sünni olan Türkmenler gibidir. Fakat düğünlerindeki adetlerin bir kısmı değişiklik göstermektedir. Bunlardan bazıları ise şunlardır. Mesela düğünlerde kadınlı erkekli karışık oyunlar oynarlar ve genelde de Türkmen düğünlerine göre biraz daha fazla içki bulundururlar. Genelde evlenecek erkek ve kızı kendi aşiretlerinden olanlarla evlenmelerini başta olmak üzere diğer gelenekleri ve göreneklerinin birçoğu Türkmenlerinkine göre daha çok Orta Asya Türklüğünün izlerini daha çok taşımakta ve bilhassa da Eskiçağ Türk dini olan Şamanizmin etkisinin daha fazla etkisi altında kalmış olduğu yani bu döneme ait olan kültürel yaşayışın izlerinin diğer etnik guruplara göre izlerinin pek az aşınarak günümüze kadar getirmiş oldukları görülmektedir. Bu durum cenaze konusundan tutunuz da düğün merasimlerine kadar olan tüm konularda da bu şekildedir diyebiliriz... B-Çerkes düğünleri: Gürün ilçesinin tek bir tane Çerkes köyü vardır. Bu köyümüz ise eski ismi Maraşlı olan şimdiki adı Erdoğan olan köyümüzdür. Erdoğan köyünde yaşayan Çerkesler, 1873 ve 1877 yılında yapılan Osmanlı Rus savaşının sonunda yapılan mübadele sonucundan gelerek bu bölgeye yerleşmişlerdir. Bunlar ilk önce Maraş ili Göksun ilçesi&#8217;nin Gücük Köyü&#8217;ne gelerek yerleşmişler. Sonra da her yaz mevsimi, Maraşlı Köyü ve havalisini bldikleri ve yayla olarak kullandıkları için buraya yerleşmişlerdir. Burada yaşayan Çerkesler Kafkasya&#8217;da Balkar Cumhuriyeti&#8217;nin Kabardin Bölgesi&#8217;nden gelmişlerdir. Çerkes düğünleri yöremizdeki Türkmen düğünlerinden farklıdır. Örneğin çerkes düğünlerinde &#8220;kına yakma adeti&#8221; yoktur. Düğün önceleri bunlarda bir hafta sürerken günümüzde ise ancak üç gün sürmektedir. Düğünün yapıldığı zaman kız evine veya dünürlüğe hiçbir zaman oğlanın babası gitmez. Dünürlüğe oğlanın ya dayısı, amcası veyahut dostlarından birisi gidereke dünürlük eder. Veyahut oğlanın büyük kardeşi dünürlük eder. Kızın babasından &#8220;evet&#8221; cevabını alınca hemen orada Nikah günü kararlaştırılır. Çerkesler&#8217;de şerbet içme, nişan bağlama gibi adetler yoktur. Sadece nikah günü vardır. Nikah gününde gelinlik kıza takılacak olan ziynet eşyası ve diğer hediyeler götürülür. Nikah günü kız evine giden topluluğa GUP adı verilmektedir. Bu kelime Çerkesce&#8217;de &#8220;Topluluk&#8221; demektir. Gup Gitmek: Nikaha gidecek olanlara bir gün öncesinden haber verilir. Türkmen düğünlerindeki düğün kahyasına benzeyen sözü geçerli bir kişi &#8220;Gup başı&#8221; olarak seçilir. Herkes oğlan evinin önüne toplanırlar. Ata ve arabaya binmeden önce oğlan evinden hazırlanmış olan özel şerbet orta büyüklükte bir tasın içerisinden getirilerek &#8220;Gup&#8221; başının eline verilir. Gup başı içinde şerbet bulunan bu tası iki eliyle tutarak kıbleye döner ve düğün alayının yani Gup&#8217;un kazasız belasız giderek geri gelmesi için dua eder ve oradakiler de dua ederler. Bu törenden sonra da yola çıkarlar. Kız evine veya köyüne yaklaşınca köye yakın bir yerde dururlar. Burada mola veren düğün alayı içlerinden iki kişiyi köye kız evine Bize izin var mı? diye sormaya gönderirler. Kız evinden de iki kişi düğün alayını davet için gelirler. Nikahçılar böylece kız evine giderek misafir edilirler. Sadece bu nikaha erkekler gittiği için o gece yatsı namazından sonra kız ile oğlanın nikahı kıyılır. Misafirlere yemekler verilir. Yemekten sonra da düğün günü kararlaştırılarak o gece mutlaka oğlan evine geri dönülür. Nikaha gidenler orada yatıya kalmazlar. Bazen de düğün gününün kararlaştırılması için özel olarak da gidilmektedir. Düğün gününde, gup alayına göre insan kalabalığı daha fazla olur ve bu sefer kadınlar da giderler. Yalnız düğün alayına giden kadınların nikah altında olmamaları lazımdır. Düğünlerde evli olan kadınlar düğün alayıyla kız evine gitmezler. Bunun içindir ki sadece düğüne kızlar gitmektedirler. Düğüne gidenler bir gece orada kalırlar ve ertesi gün gelini alarak getirirler. Ertesi gün oğlan evine gelince esas düğün buradan başlar. Kızın gelin getirildiği günün akşamı Gerdek gecesi olur. Düğünde oğlanın da kızın da ayrı sağdıçları bulunur. Kız ile oğlan gerdeğe girdiklerinin iki üç saatinden hemen sonra oğlan kızın yanından ayrılır ve sağdıcının evine giderek orada yıkanır ve orada kalır. Gelin oğlan evine girerken şeker ve para üzerine atılmaktadır. Gelinin sağdıcı da geline rehberlik eder. ıç gün düğün devam eder. Ertesi gün yani gerdek gecesinin ikinci günü çarşaf görme adeti yerine getirilir. Damata, Çerkesler &#8220;Şava&#8221; demektedirler. Şava, evlendikten sonra annesinden ve babasından bir ay saklanır ve görünmemeye çalışır. Diğer büyüklerine de görünmemeye çalışır. Bunun içindir ki düğünün hemen ardından hemen köyden ayrılır ve bir hafta bulunduğu yerin haricinde bir yerde akrabalarının yanında gibi yerlere giderek kalır. Daha sonra da köye geri dönerek evine gelir. Ancak bundan sonra büyüklerine görünebilir. Çerkesler&#8217;de kadınların erkeklere görünmeme müddeti ise bir kızın nikahının kıyılıp da bir çocuğu olana kadar geçen süredir. Bu müddet içerisinde erkeklere görünmez. Bundan sonra erkeklere görünmeye başlar. Çerkesler&#8217;de yakın akraba evliliğinin yapılması uygun görülmemektedir. Keza kirvelik olayı da yoktur. Eğer kirve tutulacaksa kirveliğe en yakın kimse de kişinin evlendiği zaman kendisine sağdıçlık yapan kişi olarak görülmektedir. Çerkes düğünlerinde davul ve zurna çalınmamaktadır. çerkeslerdeki düğün çalgı aletleri mızıka ve Akardion aletleridir. Düğündeki oyunlar ise erkekli kadınlı karışık olarak oynanmaktadır. Bu oyunların bir kısmı karşılıklı oyunlar bir kısmı da sıra halinde oynanan oyunlardır. Düğünlerde oynanan oyunlardan bazıları ise şunlardır: 1- Kafe: Karşılıklı olarak ve erkekli kadınlı olarak oynanmaktadır. 2- Vuk: Kadınlı ve erkekli olarak eller tokalı bir vaziyette karıık olarak oynanmaktadır. 3- Şeşen: Bu oyun da yine erkekli ve kadınlı olarak karşılıklı oynanır ve döne döne oynanan bir oyun türüdür. 4- Kazaska Oyunu: Bu oyun türü oldukça hareketlidir ve hareketli olduğu kadar da hem hareketli bir şekilde oynanır ve hem de dönülür. 5- Vukkerey Oyunu: Bu oyun türü ise düğünlerde oyunların en sonuncusu olarak oynanmaktadır. çerkes oyunlarının hepsi de Kafkasya oyunlarıyla tamamen aynı benzerliktedir. C-Türkmen Düğünleri: Türkmen kelimesi yöremizde kökenleri oğuzlara dayanan ve oğuzların boylarından olan ve boyların soylarından oldukları bilinen Türk kökenli aşiretlere kabile veya sülalelere verilen bir ad olduğu kadar. Yöremizde aleviliği benimsemiş Türklere de bu isim verilmektedir. Bunun yanı sıra Kafkasya&#8217;dan ve ahıska&#8217;dan ve Erzurum veya Kars bölgelerinden gelen Türk boylarına mensup sülalelere de bu isim verilmektedir. Türkmen düğünleri Çerkes düğünlerine ve aşiret düğünlerine benzemekle birlikte bu düğünlerden farklı olan tarafları adet ve gelenekleri bulunmaktadır. Türkmen düğünlerinin vazgeçilmez unsuru çalgı olarak davul ve zurnadır. Düğünlerde oynanan oyunlar ise oldukça çok ve değişik türdedirler. Türkmen düğünlerinde oynanan oyunlarda ve adetlerinde Türk kavminin eski çağdan beri kültürel yaşayışının ve her türlü tarihi ve mitolojik bütün izlerini yansıtan izlerini ve bugüne kadar Orta asya&#8217;dan günümüze kadar sürdürüle gelmiş olan adetlerini ve de geleneklerini görmek mümkündür. Yöremizdeki düğünler bundan daha on on beş yıl öncesine kadar en az bir hafta sürmekte ve davul zurnalar da bir hafta müddetince çalmakta idi. Aradan zaman geçtikçe de bu zamanlar kısaldı ve günümüzde bu zaman üç güne hatta daha da az bir zamana sığdırılmaktadır. Yöremizde genelde düğün Cuma günü kurulur. Yani bayrak kaldırılır. Cumartesi günü kına yakılır. Pazar günü de gelin indirilir ve böylece düğün de sona erdirilmiş olur. Yöremizde daha düğün kurulmadan önce birtakım ön çalışmalar yapılmış olmaktadır. Bu çalışmalar ise dünürlük etme, kız beğenme, görücü gitme, yağlık bağlama, nişan takma, gelin görmeye gitme, bayramlık gitme, küçük şerbet, büyük şerbet içme gibi her birisi ayrı ayrı bölümlerde anlatılacak kadar geniş olan bu çalışmalardan sonra ancak düğün yapılabilmektedir. Bunun için, yöremiz düğünlerinin nasıl yapıldığının anlaşılması için kız ile oğlanın nişanlanmasından düğünleri yapılan zamana kadar ne gibi aşamalardan geçmiş olduklarını kısa kısa bölümler halinde anlatmakla bu konuda gereken bilgiler verilmeye çalışılacaktır.. GÖRÜCÜ GİTMEK : Evlenmek veya evlendirmek deyimleri yöremizde, bekar olan kimselerin karşı cinsten birisiyle hayatlarını ölünceye kadar birleştirmesi anlamında kullanılmaktadır. Burada &#8220;ev&#8221; kelimesi &#8220;eş&#8221; anlamında kullanılmakta ve &#8220;evlendirme&#8221;, &#8220;eşlendirme&#8221; olarak anlaşılmaktadır. Bir ailenin bekar oğlunu ya da kızını evermesi, eskiden bir dert olarak yani zor bir iş olarak değerlendirilirdi. &#8220;Kimin kızını alalım? Ele avuca sığabilen, huyu huyumuza, suyu suyumuza uygun bir kızı nereden bulalım&#8221;gibi endişeli ümitlerle bekar oğlan anaları, işi gücü bırakıp, o düğün senin, bu düğün benim, bekar oğulları için düğün düğün, kendilerine uygun olan bir gelin adayı kızı ararlardı. Kızı beğendi mi, bir de hamamda görmek isterlerdi. Akça pakça, kusursuz güzel olması gerekirdi. En önemlisi de, ailenin soyu sopu belli, ahlaklı bir ailenin kızı ile evermek, şanlı şerefli bir düğün yapmak oğlan analarının en başta gelen isteği ve arzusuydu. Bu gelenek dışında, başka sebeplerle, ananın, babanın rızası dışında everilmek yöremizde uygun görülmezdi. Everilme çağına gelmiş kız ve ergen oğlanda aranan şartlar, birbirine denk ve uygun olmaları, kurulacak yuvanın sağlam temeller üzerine oturtulmasıydı. Her iki tarafın da istediği şeyler; insan fıtratına yakışan vasıflara sahip olmalarıydı. Özellikle gelin olacak kızda şu vasıflar aranırdı: Her şeyin üstünde iffetli olması ve Cidağı olmamasıydı. Bir başka aranılan özellik; gelin adayının çemkürgen , olmamak, sırtarıcı olmamak), evcimen olmak olmak. Eli uzun ve sakar olmamak, dedikoducu ve gıybet sahibi olmaması, kayınbabasına ve kaynanasına saygılı olması gibi özelliklerdi. Dile, ele, hele sağlamlık iffet ve namus ölçüsü olarak kullanılmıştır. Diline, beline sağlam olmayanın insanlık ölçüleri zayıftır, güvenilir olmaktan uzaktır. Saygılı bir gelinin ölçütü, yapmış olduğu hizmetleri gönül isteği ve seve seve yapmasıydı. Evlenecek erkekte aranılan vasıfların en başında onun aklı başında ve oturaklı, baba malına güvenmeyen, hazıra konmayan kazancının kıymetini bilen, içkisiz, kumarsız, zinadan uzak duran, evinin yolunu bilen, evini ve kendini geçindirebilen bir sanat veya işe sahip olan, sanatının kıymetini bilen ve onu hor görmeyen, ehli kamil, ahlaklı, merhametli, tutuğunu koparan birisi olmaktır. Bu vasıflardan herhangi biri bulunmadığı takdirde, oğlan anası hiçbir kapıya oturamaz, hiçbir kız ailesi de ona kız vermezlerdi. &#8220;Bizim, oğlunuza verecek kızımız yoktur. Allah kısmetini başka kapıdan versin diye geri çevrilirdi. Görülüyor ki, kızda ve erkekte aranılan vasıflar, soyluluk gösteren toplumsal ve şifahi bir töreye bağlıdır. Eski düğünlerin hareketli çağlarında, kız alıp vermek, tümü ile ebeveyne aitti. Özellikle kız evladın ne düşündüğü, isteği, reyi hemen hemen söz konusu değildi. Anaya babaya karşı daima saygılı olur, rıza gösterilirdi. Kadere razı olurdu. Eskinin aile terbiyesi ve görgüsü buydu. Dini inanç ve geleneklerin güzel ve insancıl olanları yanında, insan haklarını kısıtlayan, özellikle kadın hayatını etkileyen töre ve törenlerin, alışkanlıkların, toplumda ve ailede çoğu zaman derin yaralar açtığı da olmuştur. Bu olumsuz etkileri, hayatın her safhasında, hukukta, mirasta en büyük hak erkek evladındır. Erkek evlat, eski aile yapımızda öz, kız üvey evlat sayılırdı. Örneğin erkek çocuklar okullara gönderilirken, kız çocukları gönderilmezlerdi. Bugün bile bu düşünceyi yaşatan aileler vardır. Erkek çocuğun dünyaya gelmesi, aileye bir şenlik bir mutluluk havası getirir, doğum töreni bile başka olurdu. Artık günümüze erkek ve kız evlat arasındaki bu farklı davranma veya düşünme alışkanlıkları büyük ölçüde kalkmış durumdadır. Yöremizde evlenme yaşları kızlarda 17, erkeklerde ise 15&#8217;dir. Bu belirlenmeler kesin değildir. Daha aşağı ve yukarıda olabilmektedir. Evlenmelerde kız ve erkekler arasında anlaşmak, uyum sağlayabilmek son yıllarda gelenek haline gelmiştir. Yani eskinin &#8220;Kızı kendi isteğine bırakırsan ya davulcuya varır ya da zurnacıya&#8221; anlayışı tamamen yıkılmıştır. Bu nedenledir ki genç kızların yıllar önce halaylarda söyledikleri: &#8220;Fasulye fasıl olur Yemesi nasıl olur Ver baba sevdiğime Gör geçim nasıl olur.&#8221; Sızlanmaları artık eskilerde kalmıştır. Artık genç kız bir delikanlıyla anlaşmışsa; kız babası &#8220;damadının davulcu ya da zurnacı&#8221; olup olmadığına bakmazsın kızını verebilmektedir. Genç kızlar ve delikanlılar çeşme başlarında, çapa tarlalarında, düğünlerde, birbirlerini iyice tanıyarak anlaşabileceklerine inandıkları zaman delikanlı durumu annesine dolaylı yollarla anlatır. Zaten oğlunun davranışlarını yakından izleyen anne bu anlatıştan gerekli sonuçları rahatlıkla çıkarıp babaya aktarır. Anne, baba ailenin diğer büyükleri alacakları kızın terbiye, görgü ve hizmet yeteneklerini uzun uzun aralarında tartışırlar. Yöremizde yetişkin oğlu olan anne ve baba bilhassa da eğer çocuğu askere de gidip gelmiş ise, onunla artık evlenecek çağı gelmiş olduğunu düşünerek yetişkin olan oğlanın anne ve babası çocukları için uygun bir kız aramaya başlarlar. Bu arada kendi akrabaların da münasip bir kız arayarak kendilerine haber iletmesini söylerlerdi. Böylece aranılan ve kendi ailelerine adet, gelenek ve göreneklerine uyabilecek ve kendileriyle uyum sağlayacağına inandıkları bir kıza önce onu görmek amacıyla görücü gidilir. Tabii ki, evlenecek olan oğlana da haber verirler. Eğer oğlan kızı görmüş ve beğenmiş ise, o zaman annesine ve ablasına ya da yengesine kızı beğendiğini söyleyerek anne ve babasının dünür gidebileceklerini söyler. Bunun üzerine oğlanın annesi kendi yakın akrabasından çok iyi konuştuğu bir kadınla veya yanında götürdüğü kızı veya geliniyle kız evine giderek o arada, kızın tutumunu ve annesinin durumunu ve ailesinin durumunu öğrenir. Böylece kendine göre araştırmasını tamamlamış olur. Kızın ailesinin ve kızın durumunu öğrenince durumu ima yoluyla kızın annesine açmaya çalışır. Burada muhatap kızın annesiyle oğlanın annesidir. Kız kendi düşüncelerine uygun ise ağız yoklamak için kız evine zaman zaman ziyaretler düzenlenir. Kız babasının kızını vermeye taraftar olup olmadığı araştırılır. Kız babası ilk defalar bu ziyaretler sırasında &#8220;Benim kızım daha çocuk&#8221;, &#8220;Hele kardeşi askere gitsin gelsin&#8221; gibi sözlerle kendini biraz naza çeker. Hemen &#8220;evet&#8221; diyemez. Ancak oğlan tarafı işin peşini bırakmaz. Aile büyüklerini, hatırı sayılır kişileri, kız tarafına göndererek kız babasını razı etmeye çalışır. Kız tarafının tavırlarında bir yumuşama olursa oğlan tarafı eskiden; &#8220;Falanca gün heybeyle geleceğiz&#8221; diye duyuruda bulunurdu. O gün geldiğinde oğlan tarafı, bir heybenin içine çay, şeker, sigara yemeni, çörek/kete gibi şeyleri koyarak akşam kız evine giderdi. Bu ziyaret sırasında havadan sudan şeyler konuşularak, çay içilirdi. Hoş-beş edildikten sonra ilk sözü açacak kadın ev sahibine yönelerek &#8220;Bize niye geldiniz diye sormayacak mısınız?&#8221; der. Bunun üzerine ev sahibi &#8220;O da ne demek? Misafire niye geldiniz denilir mi? Diye cevap verir. Eğer uygun görülürse oğlan tarafına evet olacak bir haber gönderilir. Eğer kız tarafı kızını vermeye niyetli değilse oğlan tarafının heybesini içindekilerle birlikte ertesi gün geri gönderir yok eğer verme taraftarı ise heybeyi geri göndermez. Birinci heybede olumlu sonuç alan oğlan ikinci defa heybeyle gider. Bu heybede de pişirilmiş tavuk, çay, şeker, yemeni, çorap, sigara gibi şeyler götürülür. İkinci heybeye oğlan tarafı ve kız tarafı kendi akrabalarını, yakınlarını ve aile büyüklerini davet ederler. Davetliler kız evinde toplanırlar. SÖZ KESME YAĞLIK BAĞLAMA: Oğlan tarafı, kız tarafından &#8220;evet&#8221; cevabını aldıktan sonra müsait bir zaman da &#8220;dünürlük açmaya&#8221; gelirler. Bu misafirlikte oğlan tarafının yakınları da bulunur. Oğlan tarafı erkekli-kadınlı hep birlikte kız evine gelirler. Burada hoş-beşten sonra esas mevzu olan dünürlüğe gelinir. Toplantı da konu bir yaşlı tarafından ortaya atılır. Zaten bir kız tarafı, kızlarını vermeye niyetli olduklarından &#8220;Ne diyelim kısmet ne ise öyle olsun&#8221; ya da &#8220;Allah yazdıysa olur. İnşaallah hayırlı olur.&#8221;, &#8220;Komşular ne diyorsa öyle olsun&#8221; diyerek kızını verdiğini anlatmış olur. Bundan sonra orada bulunanları &#8220;Allah hayırlı uğurlu etsin&#8221; der. Kız babası ile oğlan babası sakallaşır yani birbirlerini kucaklayarak öpüşürler. Kız alıp-verme işlemi bittikten sonra hemen şerbet hazırlanır. Şerbet, su içine şeker ilave edilerek hazırlanır. Şerbet hazırlandıktan sonra gençlerden bir şerbet dolu helkeyi odaya getirir. Helkenin üzerinde bir bez örtülüdür. Şerbetçi elinde kulplu bir maşrapa alır ve: &#8220;Tas geçmiyor, şerbet donmuş&#8221; diyerek töre ister. Oğlan tarafı şerbetçiye belli bir bahşiş verir. Bunun üzerine şerbet bardaklara konularak orada bulunanlara ikram edilir. Şerbeti içenler &#8220;Allah hayırlı, kademli eylesin&#8221; dileklerinde bulunur. Bu şerbete &#8220;el şerbeti&#8221; adı verilir. Ayrıca yeni nişanlılar da şerbet veren şerbetçi, onlardan da bahşiş alır. Şerbetin içilmesinden sonra kız tarafının hazırladığı yemekler yenilir. Artık nişanlanan genç kız yanına bir kız arkadaşını alarak odaya girer ve odada bulunanların ellerini sırasıyla öper. Nişan yüzüğü de bu arada kızın parmağına takılır. Yöremizde nişanlanan kızlara gelin kız denir. Ta ki düğün yapılıncaya kadar. İkinci heybeden sonra kız ve oğlan tarafı büyük şerbet için bir gün kararlaştırırlar. Kararlaştırılan zamandan bir kaç gün önce oğlan tarafı gelin kızlarını şehire götürerek elbise, ayakkabı, saat, küpe, bilezik, kolye veya altın para gibi süs eşyaları alınır. Ayrıca oğlan tarafı gelin kızın annesine, dayısına, teyzesine, halasına, amcasına, kardeşlerine ve yakın akrabalarına yol alırlar. Yolluk çeşitli giyecek eşyalarından oluşur. Büyük şerbete yapılacak yemekler içinde ayrıca malzemeler alınır. Büyük nişan veya büyük şerbet için kararlaştırılan gün için davul ve zurna çalınırdı. Nişan gününden bir gün önce oğlan evi tarafından kız tarafına kına duvarı ve yiyecek malzemeleri gönderilir. Ayrıca kız tarafına &#8220;hediyelik davar&#8221; göndrilirdi. Oğlan tarafından bir erkek ve iki kadın gider. Bunlar kız evinde kına davarının kesilmesi ve yemeklerin hazırlanması işini yerine getirirlerdi. Kına davarının gönderilmesinden sonra kız ve oğlan tarafından birer kadın köyü gezerek evlere okuntu dağıtırlar; "yarın nişanımız var buyurun&#8221; derlerdi. Nişan günü oğlan evinin önünde, davul zurna çalınırdı Bu arada kız evine okuntu getirilir. Eski yıllarda yöremizde &#8220;Okuntu&#8221; yerine yemek yapmada kullanılacak süt, yoğurt, bulgur, fasulye, patates, şeker gibi şeylerdir. Oğlan tarafına ise okuntu olarak çeşitli hediyeler ve para getirilir ve bunlar nişan yerinde takı takılırdı. Kız evine gitmeden önce oğlan tarafı kendi akrabalarını davulla evine davet eder. Davetliler tamamlandıktan sonra nişancılar kız evine doğru yola çıkarlar. Köy delikanlıları ve genç kızları türkülerle ortalığı çınlatırdı. Yol boyunca davul zurna oyun havaları çalardı. Nişancılar kız evine vardıklarında kız tarafı evin kapısını kilitlenir. Oğlan tarafından töre alındıktan sonra kapı açılırdı. Bu gelenek düğün esnasında da uygulanırdı. Erkekler ayrı, kadınlar ayrı odalarda otururlar önce nişana gelenlere çay verilir. Ve yemek hazırlıklarına başlanır ve sofralar kurulur. Yemekler kazanlarda pişirilir ve küçük kaplara bölünerek sofralara dağıtılır. Yemek bölünmeden önce yemeği hazırlayan kadın &#8220;çömçe geçmiyor&#8221; diyerek bahşiş alır ve yemekleri dağıtmaya başlar. Yemekler çorba, köfte , bulgur pilavı, komposto, yoğurtlu mantı, sütlaç gibi şeylerden oluşur. Yemeklerini yiyenler &#8220;İki başlı da hayırlı kademli olsun&#8221; temennisinde bulunurlar. Bundan sonra yapılacak iş kadınlara aittir. Gelin kız daha önceden bir kız arkadaşının evinde genç kızlar tarafından süslenir. Kız evinde bulunan kadınlar ve damat adayı davul-zurnayla kızın bulunduğu eve doğru yola koyulurlar. Evin önüne gelindiğinde gelin kızın arkadaşları kapının töresini alarak gelenleri içeri alırlar. Damat adayı gelin kızın koluna girerek dışarı çıkarır kapıdan çıkışta dışarıda bulunanlar tarafından alkışlanır. Damat adayı ve gelin kız köyün içinde dolaştırıldıktan sonra kız evinin önüne gelinir. Ortaya iki sandalye konulur ve genç nişanlılar oturduktan sonra etraflarında çeşitli halaylar çekilir. Bu arada hazırlanan kına nişanlıların ellerine sürülür ve genç kızlarla çocuklar &#8220;ele çalması sevaptır&#8221; diye gelin kız kınasından bir parçacıkta olsa ellerine sürmek yarışına girerler. Genç delikanlılar, bize de nasip olur inşaallah dilekleriyle nişan da içilen şerbet bardakları çalınmaya çalışırlardı. Halayların çekilmesinden sonra, gür sesli ve bu işlerde tecrübeli bir kadın herkesin görebileceği ve duyabileceği şekilde yükseksesle &#8220;gelin kıza&#8221; getirilen takılar herkese duyurmaya çalışır: &#8220;Gelin kızın kayın babasından bir beşi birlik veya beş bilezik kaynanasından bir kolye&#8221; veya &#8220;Falancadan bir elbiselik, filancadan şu kadar para diyerek takılan takıları bildirdikten sonra büyük şerbet veya büyük nişan sona erer ve herkes evlerine dağılırdı. Yöremizde nişan süresi genellikle 6-7 ay veya 1 yıl olabilmektedir. Nişanlılık süresince nişanlılar rahatlıkla birbirlerini görebilir. Bu, doğal olarak karşılanır. Nişandan sonra oğlan babası zaman zaman kız evine giderek başlık parasını belirler. Başlık parasına yöremizde süt hakkı denilir. Süt hakkı kız tarafının tutumuna bağlıdır. Kız babası hiç süt hakkı almayabilirdi. Bu adet günümüzde tamamen ortada kalkmış durumdadır. Yöremizde ayrıca kız annesi &#8220;ana donluğu&#8221; gibi bir miktar para isteyebilirdi. &#8220;Ana donluğu&#8221; elbiselik, altın gibi şeyler olabilirdi. Kızın, kardeşi de kardeş yolu alabilir. Kardeş yolu ise genelde para olduğu gibi, bir silah veya başka bir nesne de olabilirdi. Dünürlük işini ya köyün veya mahallenin imamı ya da bu iş içinn görevlendirilen oğlan tarafını temsil eden bir kimse tarafından açılır. &#8220;Allahü Teala&#8217;nın emri, Hz. Peygamberin kavliyle kızınız filanı, oğlumuz filan için istiyoruz&#8221; der. Bunun üzerine kız tarafının vekili olan kimse ya da toplumdaki en yaşlı kimse &#8220;Allah hayırlı uğurlu eylesin. Allah başa kadar sürdürsün. Mademki, Allah&#8217;ın ismiyle istiyorsunuz biz de verdik gitti&#8221; diye cevap verince hemen orada bulunan bir kişi köyün veya mahallenin imamı veyahut dini konularda az çok bilgisi olan bir kişi dua eder ve oradakiler de &#8220;Amin&#8221; derler. Herkes birbirine &#8220;Hayırlı uğurlu olsun&#8221; temennisinde bulunurlar. Bunun ardından da oğlan tarafından getirilmiş bulunan tatlılar yenmeye başlanır. Bunun ardından da kız tarafı çay pasta gibi yiyecek içecek şeyleri ikram ederler. Eğer nişan yapılacaksa nişan yüzüğü takılır ve öylece durulur. Sonra şerbet içilir. Bu durumda da kıza bir cumhuriyet altını takarlar ve parmağına da yüzük takarlar. Bunun yanı sıra da gelinlik kıza tepeden tırnağa olacak şekilde elbiseler gibi hediyeler alınır. Bunun adına Yağlık Bağlama adı verildiği gibi nişan da denmektedir. Yöremizde nişan demek; herhangi bir şeyin herhangi birisine ait olduğunu belirlemek için herhangi bir şeye veya herhangi bir yerine iz, işaret gibi bir şeylerin konması demektir. Eğer ileride büyük bir masrafla nişan işi yapılacaksa ki buna şerbet içme de denmektedir. Bu ilk olarak yapılan nişana küçük şerbet adı verilir. Veya buna yağlık bağlama adı verilir. Yok eğer şerbet ile nişan bir arada yapılacak ise oğlan tarafı önceden gelirken daha hazırlıklı gelir ve yine yakınları da hazırlıklı gelirler. ıki nişan bir arada yapılır. Yok eğer bu ilk dünürlük işiyle sadece yağlık bağlanıyorsa kız evinden ikram edilenler yenilip içildikten sonra büyük şerbet veya nişan için gün kesilir yani hangi gün yapılacağı kararlaştırılarak kız evinden ayrılarak oğlan evine gelinir. Böylece ilk nişan ya da yağlık bağlama olayı bitmiş olur. Büyük Nişan : Kız ve oğlan tarafının kararlaştırmış oldukları günün akşamında her iki taraf da birtakım hazırlıklar yapılır. Ve her iki taraf da kendi yakınlarını ve komşularını bir gün önceden yarın şerbet içeceğiz buyurun diyerek haber verirler. Şerbetin içileceği gün oğlan tarafının yakınları oğlan evinde kız tarafının tarafı da kız evinde toplanırlar. Oğlan tarafı akşam namazından sonra kalkar kız evine gider. Burada yine hoşbeşten sonra yine dualar okunur ve tatlılar yenir. Kız evinin yemek verdiği de olur. Bu arada da kadınlarca gelinlik kız için götürülen hediyeler takılmaya başlanır. Erkekler de kendilerine göre uzatılan tepsiye para olarak hediye verirler. Zaten bu şerbete oğlan tarafından yakınları hazırlıklı gelmişlerdir. Kimisi altın olarak hediye getirirken kimisi de elbiselik ve diğer hediyelerden götürürler. Oğlanın babası da gelinlik kızın hemen her şeyini yine tepeden tırnağa denecek şekilde görür ve bu arada da durumuna göre beş on-on beş veya daha fazla cumhuriyet altını veyahut bilezik alarak gelinliğinin koluna takarlar. Oğlan tarafı bu hediyelerin yanında bir torba da çay şekeri alarak kız evine getirmiştir. Bu şeker ile kız evinde şerbet yapılır ve bu toplantıya katılanlara ikram edilir. Bu şerbetten iki sürahi doldurularak bir kenara bırakılır ve oğlan tarafı giderken bu iki sürahiyi oğlana götürürler. Şerbetler içildikten sonra kadınlar tarafından gelinlik kıza hediyeleri takılır. Buna takıntı adı verilmektedir. Bu takılar takılırken bu işi becerebilen genç bir kadın eline bir tepsi alır ve bu verilen hediyeleri alır. Kim ne verdi ise bunu da yüksek sesle söyler. Bu hediyeler içinde tepsiye atılanlar arasında para da olur. Bunlar yapıldıktan sonra da birtakım eğlenceler düzenlenir. Kadınlar kendi aralarında erkekler de kendi aralarında birtakım sohbetler yaparlar. Kız tarafından verilmiş olan yemekten veya çay ile pastadan sonra herkes birbirine hayırlı uğurlu olsun temennisiyle kız evinden ayrılırlar. Oğlan tarafı kız evinden ayrılırken kız tarafının oğlan tarafına almış olduğu hediyeleri de birlikte götürürler. Nasıl ki oğlan tarafı kız tarafının tüm yakınlarına küçük büyük ne ise maddi durumuna göre hediyeler almış ise kız tarafı da oğlan tarafı için almıştır. Bu hediyeleri götürürler. Bu hediyelerin içinde damadın kravatı, pijaması ve diğer giyim eşyaları da bulunmaktadır. Oğlan tarafı giderken oğlanın kız kardeşinin eline iki sürahi şerbet verilir ve damada gönderilir. Bu iki sürahiden birisine mavi tülbent bağlanır. Diğerine de pembe bir krep bağlanır. Bu sürahileri oğlanın bacısı küçük bir çocuğun eline verir ve oğlan yani damat veya damadın babası da bu çocuğu ödüllendirir. Bu ödül genelde de para olabildiği gibi koyun, kuzu gibi şeyler de olabilmektedir. Bu geleneklerin Orta Asya&#8217;dan beri süregelen adetlerden olduğunu bu şerbet konulmuş sürahilerden ve bu sürahilere bağlanmış olan renklerden anlamak da mümkündür. çünkü düğünlerde ve şerbetlerde yapılan adet ve törelerde kullanılan renklerin ve çeşitli yiyeceklerin belirli anlamları bulunmaktadır. Bu anlamlar da Eski Türk Mitolojisi ile ilgili bulunmaktadır. Örneğin pembe tül bağlanmış olan sürahi mutluluğu simgelerken mavi tül bağlanmış olan da kutsallığı yani evlilik bağının kutsal olduğu betimlenmiş olmaktadır. Şeker ise ağız tadını ve refahı simgelemektedir. Bu renklerden bazılarının Orta Asya kökenli olanları ve anlamları şöyledir: Pembe : Mutluluk getirdiğine inanılmaktadır. Mavi Tül: Bu maviye turkuaz mavisi de denmektedir. Rengini Gök Tengri&#8217;den almış olduğuna inanılmaktadır. Bu yüzden mavi renk kutsallığı simgeler. Tatlılar: Yaşama sevincini simgelemektedir. Şeker: Refah ve mutluluğu simgelemektedir. Süt: Süt temizliğin işareti sayılmaktadır. Dinsel kökenlidir. Bilindiği gibi Hz. Peygamberimiz sıra ve Mirac hadisesinde Cebrail kendisine getirerek bal, süt ve şarap olmak üzere içilecek üç şey ikram etmiştir. Hz. Peygamber efendimiz de sütü içmeyi tercih etmiştir. Mum: Aydınlığın işareti olarak sayılmaktadır. Tarak: Kadın güzelliğinin sembolüdür. Ayna: Yine kadınlarda güzelliğin simgesidir. İğ: Kadınlığın simgesi sayılmaktadır. Hititler&#8217;de iğ ve ayna kadınlar için güzellik simgesidir. Nitekim Hititler&#8217;de iştiştaya ve papaya adlı tanrıçaların hem yeraltı tanrısının yardımcıları ve hem de güzellik tanrıçaları olduğunu tarihi kaynaklar belirtmektedir. Bu iki tanrıça da ellerinde kadınlık simgesi olan ayna ve iğ taşıyor haldedirler. Büyük şerbetin içilmesinden sonra kız tarafı oğlan tarafını oğlan tarafı da kız tarafını belirli bir günde evlerine çağırarak yemek ziyafeti verirler. Bu yemek bazı yörelerimizde gündüz vakti verilerek bazı yörelerimizde de akşam üzeri verilmektedir. BAYRAM GÖRMEYE GİTMEK: Oğlan tarafı gerek Ramazan bayramında ve gerek kurban bayramında gelinlik görmeye giderler. Oğlan tarafı kıza ve yine yakın akrabalarına birtakım hediyeler alır ve götürürler. Gelinlik kıza altınlar, bilezikler gibi hediyeler ve kına, şeker ve kolonya da alınmaktadır. Bu arada oğlan tarafı kendi yakın akrabalarına da gelin görmeye gideceklerini haber vererek onların da gelmeleri için davet ederler. Bu akrabalar da aldıkları hediyelerle oğlan eviyle birlikte kız evine giderler ve bu hediyelerini gelinlik kıza takdim ederler. Bayramlık görmeye gitme ya bayramdan bir gün önce veya bayramın ikinci veya üçüncü günü olur. Oğlan tarafı kurban bayramında bir koyun veya koç alarak gelinlik kıza hediye götürürler... GÜN KESME VE DÜĞÜN BAŞLATMA (BAYRAK KALDIRMA Nişandan sonra kız tarafı kızlarını yatak, yorgan, &#8220;işleme&#8221; takımlarını hazırlamaya başlar. Yatağa konulacak yönü hangi tarafın alacağını kız ve oğlan tarafı aralarında anlaşır. Nişanlılık süresi içinde dini bayram varsa, bayramda oğlan tarafı gelin kızlarına arefe günü bayramcalık götürürler. &#8220;Bayramcalık&#8221; olarak gelin kıza altın ve elbise alınırdı. Ayrıca bunu fırsat bilen aileler aralarında konuşarak düğünün günün belirler. Buna gün kesme&#8221; denilir. Oğlan tarafı düğün gününü kestikten sonra gelin kızını, kızın anne ve babasını alarak şehre götürür, evlenme işlemleri yapılır ve çeyiz eşyası alınır. Yöremizde çeyizi oğlan tarafı alır. Kız tarafı maddi gücüne göre kızlarına çeyiz verebilir. Kız tarafı oğlan tarafına yakın akrabalarına dostlarına dağıtmak üzere yol aldırır. Yol, elbiselik, gömlek, ayakkabı gibi giyeceklerdir. Kız tarafı oğlan tarafının aldığı yolları yakınlarına düğünden önce dağıtır. Yolu alanlarda kızı evlerine davet ederler ve düğün hediyesi olarak çeşitli ev eşyaları verirler. Oğlan tarafı düğün yapmak için birtakım hazırlıklarını yapar. Ve bu arada da kız tarafından da yine aynı şekilde hazırlıklar yapılmaktadır. Oğlan tarafı yine yakın akrabalarıyla bir gün toplanarak kız evine gider düğün gününün ne zaman yapılacağını belirlerler. Bunun için de kız evine haber gönderilir. Bu haberden sonra gelecek cevaba ve verilen güne göre oğlan tarafı birtakım hediyelerle kız evine bir akşam üstü kendi yakın akrabalarıyla birlikte giderler. Kız evinde hoşbeşten sonra konu açılır müsadeniz olursa artık gelinimizi alacağız derler. Kızın babası da evet cevabını verir ve her iki aile için en uygun zaman belirlenerek o gün düğünün kurulmasına karar verirler. Kız evinde yenilen yemekten sonra da kalkar evlerine gelirler. Düğün için her iki taraf da daha yoğun bir şekilde hazırlık yapmaya çalışırlar. Eskiden bilhassa da köylerde başlık adı verilen bir para kız tarafınca oğlan tarafından alınır ve bu para ile de kızın masraflarına harcanırdı. Aslında hiçbir ıslami dayanağı da olmayan bu adet aynı Hititlerdeki &#8220;Kusata&#8221; adetiyle tıpa tıp benzerlik göstermektedir. Bilindiği gibi Hititlerde evlenen bir kişi evlendiği kızın babasına kusata adı verilen bir parayı veya maddi karşılığı vermeyince o kızla asla evlenmiş sayılmazdı. Kızın babası da ivaru adı verilen bir çehizi kızına verirdi. Bu çehiz de bu kusata ile kılınırdı. (Hititlerde &#8220;eğer bir madam&#8221; adlı kanunda madde 28 ve madde 29 bakınız - Yakın Şark II Anadolu-Prof. Şemsettin Günaltay. Sayfa: 155-156) Keza beşik kertmesi adeti de Hitit kökenlidir. (A. g. e. Sayfa: 156) Yöremizdeki on ve on beş yıl öncesine kadar varlığını koruyan ve günümüzde de artık yavaş yavaş önemini yitirmiş olan başlık parası konusunun İslamiyetteki &#8220;Mehir&#8221;ile de hiçbir alakası yoktur. çünkü mehir kadına verilen ve onun sosyal garantisi durumunda olan bir maddi karşılıktır ve bu maddi unsuru ancak kendi tasarrufu ile kullanabilmektedir ve kızın babasının bunda hiçbir hakkı ve tasarruf yetkisi bulunmamaktadır. Günümüzde ise artık evlenen erkek ile kızın çehizleri ve ev eşyaları hemen hemen ortaklaşa alınmaktadır. Oğlan tarafı düğünde yapılacakların masrafların bir listesini yaparak neler alınacağını kararlaştırır. Düğünde verilecek yemek için gerekli olan masrafı ve davulcuya ve zurnacıya arabalara verilecek paraları ve diğer yapılacak masrafların bir listesini çıkarır ve neyi nasıl bir şekilde yapmaları gerektiğini ev halkıyla birlikte kararlaştırırlar. Kız tarafı da kendisine göre hazırlıklarını yapar. Kız kendi eliyle hazırladığı dantela ve oyaları ve diğer el emeği ve göz nuruyla yaptıklarını ütüler ve hazır bir hale getiri. Kız tarafı gelinlik kızın yatak ve yorganının ve diğer çehiz eşyalarını yaparlar. Bu arada da &#8220;Çatı&#8221; adı verilen ve köylerde de Töre olarak adlandırılan oğlan tarafına gönderilecek hediyeleri de hazırlarlar. Bu hediyeler ise genelde kaynanaya ve kayınbabaya bir seccade , bir elbiselik, bir karyola takımı ve bir elbiselik ve gömlek hediye olarak hazırlanır. Oğlanın yakınlarına da, kaç tane bacısı var ise bunların adedine göre hediyelik töre hazırlanır ve ayrıca da gelin görmeye gelen oğlan tarafının yakınlarına ve şerbette de ağır hediye getirmiş olanlara da kız tarafının yakınlarına hazırlanır ve ayrıca da gelin görmeye gelen oğlan tarafının yakınlarına ve şerbette de ağır hediye getirmiş olanlara da kız tarafınca birer törelik hazırlanır. Genelde bu töre veya çatı olarak adlandırılan hediyeler el emeği ve göz nuru olan işlerden gönderilmektedir ki değeri olsun diye. Bütün işler ve hazırlıklar bittikten sonra da kararlaştırılan günde düğün kurulur ve bayrak kaldırma işine başlanır. Eskiden köylerde ve Gürün ilçesi merkezinde her eve birer kibrit veya bardak veyahut havlu hediye olarak gönderilir ve böylece düğüne davet edilirdi. Düğüne davet edene ise okuntucu adı verilmektedir. Düğün kurulmadan birkaç gün önce bütün akrabalara şu gün düğünümüz başlıyor diye haber gönderilir. Davulcular ile anlaşılır ve Cuma günü de bayrak kaldırılır. Bayrak kaldırılırken dua yapılır ve dikilen bayrağın ağacına elmalar dikilir ve bunlara da nişan alınarak silah sıkılır. Eskiden bu elmayı vurabilenlere hediyeler verilirdi. Düğünde düzeni sağlamak için düğün kahyası tutulur ve bir de kahveci seçilir. Köyden köye düğüne davet etmek için de salıkçı adı verilen bir davetçi gönderilmekteydi. Eskiden yapılmakta olan adetlerin büyük bir kısmı bugün unutulmuş durumdadır. Bu diğer konularda olduğu gibi düğünler konusunda da böyledir. Mesela, köyden köye düğüne davet eden kimse gönderilir. Ve buna salıkçı adı verilirdi ki bu salıkçı bir köyden diğer köye varınca bu kişiye yapmadık eziyet verilmedik ceza kalmazdı. Yaşlılarımızın anlattıklarına göre köyün en yüksek bir yerine kağnının iki tekerinin takılı olduğu mazıyla birlikte bu adam da çıkarılır ve mazıya bağlanan salıkçı kişi bu tepeden bu tekerlekler ile yuvarlanarak aşağıya kadar yuvarlandırılırdı. Bu her iki tekeri birbirine bağlayan mazının üzerine sarılmış olan salıkçı adam aşağıya kadar birçok tehlikelerle karşılaşarak aşağıya kadar inerdi. çoğu kez ağır yaralanmalar bile vukuu bulmaktaydı. Günümüzde ise artık bu adet kaldırılmış durumdadır. Bunun yerine köylerde de artık düğünlere davet etme adeti özel olarak bastırılmış düğün kartlarıyla yapılmaktadır. Eskiden yöremizdeki düğünlerde davul bir hafta çalınırdı ve Pazartesi günü başlayan düğün ertesi Pazartesine kadar devam ederdi. Fakat günümüzde ise düğünler üç gün sürmektedir. Cuma günü bayrak kaldırılır ve Pazar günü de gelin getirilerek düğün işi bitirilmektedir. Bayrak kaldırıldıktan sonra yöremizde düğünler genelde davul ve zurna ile yapılmaktadır. Sadece Maraşlı köyümüzde yaşayanlar Çerkes oldukları için bunların düğünlerinde akardion veya mızıka çalınmaktadır. Çerkeslerin oyunları da değişik olarak oynanmaktadır. alıntı Aslında hemen hemen bütün ilçelerinde adetler aynı, pek bir fark göremiyorum... zxuxm@rxuxt Aktif

Değerli arkadaşlarım yönetimimizin aldığı kararlar doğrultusunda sohbet, teşekkür, selam kelam türü mesajlar silinecektir. teşekkür için teşekkür et butonları beğenileriniz içinde terazilerin olduğu rep butonlarını kullanalım lütfen. Bu köşe yörelerinizin örf adet gelenek ve göreneklerinin paylaşımı içindir. Anlayışınız için şimdiden teşekkürler. sevgiyle kalın a. s. zxuxm@rxuxt Aktif

ellerinize sağlık kızlar. biraz da yemeklerini katsaydınız mesela madımak, hıngeeelllll. şiirlerde cok duygulandım. TEŞEKKÜRLER gxuxler

Giyim Kuşam | El Sanatları | Sanatçılar ve Ozanlar | Halk Oyunları | Yöre Mutfağı İlin geleneksel yapısı yeni yeni çözülmelere başlamıştır. Yaşama biçimi daha çok göçlerle belirlenmektedir. Giyim - kuşam ve beslenmede aynı özellikler görülür. Kırsal kesimde geleneksel yapı belirginken kentlerde ikili bir yapı gözlenmektedir. Sivas'ta geleneksel el sanatlarının köklü bir geçmişi vardır, dokumacılık, bakırcılık, çubukçuluk, çorap örücülüğü, çakı-bıçak yapımcılığı günümüzde de sürdürülmektedir. Selçuklular döneminden başlayarak bölgenin yönetim, ticaret, bilim ve kültür merkezi olan Sivas, dönemin mimarisi ve taş işçiliğini yansıtan özgün yapıtlarla doludur. Kent mimarisinde de o dönemin etkileri görülmektedir. Sivas folklorunun özgünlüğü, renkliliği ve zenginliğiyle ülke folkloru içinde ayrı bir yeri vardır. Yöreden günümüzde de pek çok halk ozanı yetişmektedir. Yerel ağız yörelere göre önemli ayrılıklar gösterir. Merkeze yakınlık, ulaşım ve pazar imkanları yerel ağız özellikleri üzerinde etkili olmuştur. Yöre folkloru, atasözleri, deyimler, tekerlemeler, bilmeceler, ninniler, alkış ve kargışlar yönünden de çok zengindir. Sivas, halk müziği ve oyunları yönünden ilginç bir yöredir. İlk resmi derleme 1926'da, ikinci 1937'de gerçekleştirilmiştir. Türkü ve değişlerde, 10 zamanlıdan başlayıp 15 zamanlıya dek karma usullerin örnekleri vardır. GİYİM KUŞAM Orta Anadolu'nun giyim-kuşam özellikleri Sivas yöresinde de belirgindir. Özellikle erkek giyimi her dönemde bu etkiye göre biçimlenmiştir. Kadın giyiminde ise yerel özelliklerden kaynaklanan bir çeşitlilik görülür. Merkezlerde kimi değişmelere karşın, kadın giyim kuşamında geleneksel özellikler yer yer korunmaktadır. Geleneksel Kadın Giyimi : Fes yörenin yaygın başlık türüdür. Önüne ipekli yemeni-krep dikilir yada bağlanır. Uçları yandan sallanır. Günlük giyimde her zaman fes kullanılmaz. "Değirmi" denen düz, "hindi" denen renkli ve desenli tülbentler bağlanır. "İşlik" denen iç giysileri de ak bezdendir, elde dikilir. Üstte omuzlardan ve belden "kırmalı" üç etek biçiminde "peşli" denen entarileri giyilir. Kollar geniş ve "dilmeli" dir. Peşlerin ikisi öne, birisi arkaya gelir, aradaki "sayvanlı" dır, . Kara yünden yada ketenden yapılmış, nakışlı, çevresi oyalı önlükler bağlanır. Ayrıca madeni kemerler, el örmesi yün kuşaklarda kullanılır. Bazı yerlerde kadife atlas üzerine sim işlemeli bindallılar giyilir. Kolların yırtmaçlısı da yırtmaçsızı da geniş ve sarkıktır. Entarilerin tümü yakasız, önden göğüs altına dek düğmelidir. Özel günlerde sırmalı ve işlemeli cepken de giyilir. Kadife üstüne sırmalılara "kadama" denir. Alta bel ve parçaları uçkurları "tuman" giyilir. Parçalar çoraba dek uzanır. Renkli ve desenli çoraplar mevsimine göre ince yada kalın yünden örülür. Dışarılık giysi olarak çarşaf, Cumhuriyet sonrasında da uzun süre kullanılmıştır. Günlük yaşamada tülbent, baş örtüsü kullanılmaktadır. Buna yaşmaklamak denir. Yaşlı kadınlar "namazlık" denen uzunca bir baş örtüsü kullanır. Son zamanlarda, atkı-manto biçimi üst giyiminde yaygınlaşmıştır. Kelik, yemeni, çarık geleneksel kadın ayakkabılarıdır. Bunların yerini giderek kara lastik ve plastik ayakkabılar almıştır. Kentlerdeyse kundura giyilmektedir. Geleneksel Erkek Giysisi : Poşu yada "hindi" bağlanmış fes, erkek giyim-kuşamında da yaygın başlık biçimidir. İnce ak ipekten, ketenden yakası düz, omuzdan düğmeli "işlik" üstüne, kolsuz yelek giyilir. Bele şal bağlanır; kalçadan büzgülü "şayak" yada "zıvga" denen pantolonlar kalın kumaştandır. Ak-kara, kırçal çoraplar nakışlıdır. Tokalı çarık, kulaklı yemeni, yüksek ökçeli ve sivri burunlu "iskarpin" yaygın ayakkabı türleridir. Gürün Şalları : Hint ve İran şallarının desen ve dokuma tekniğini, Türk kumaşlarının desen ve dokuma tekniğini, Türk kumaşlarının desen ve dokuma tekniğiyle birleşmiş, Avrupa&#8217;nın taklit şallarının özelliklerini Anadolu insanının zevk ve giyim ihtiyaçlarıyla kaynaştırarak orijinal bir sentez meydana getirmiştir. Dokuma Tekniği ve Motifler : Gürün şalları el tezgahlarında dokunmuştur. Bu tezgahlar, Jakar tarafından ıslah edilmiş, Gürün'de de Jakar tezgahlarından yararlanılmıştır. 2.52 m. boyunda ve 1.20 m. eninde kesilme yerleri belli edilerek top halinde dokunmuştur. Gürün şallarında sadelik ve zeminde beyaz renk hakimdir. İran şallarında ise süs ön plandadır. Zemin dışında kırmızı-sarı veya kırmızı-mavi renkler bol miktarda kullanılmıştır. Yün iplikler bitki boyalarıyla boyanmıştır. Gürün şalları konusunda en geniş çalışmayı yapan Prof. Kenan Özbel motiflerine göre bu şalları dört gurupta toplamıştır. Serpme Motifli Şallar : Ana motifi badem veya pençe adı verilen motiftir. Bu motif halk arasında günümüzde "şal deseni" diye tanınmıştır. Bademler aralıklı veya verev şeklinde dizilmiştir. Bademlerin arasında küçük çiçekler ve yapraklar, dalcıklar seyrek olarak da çintemani motifleri doldurulmuştur. Bademlerin içi boş bırakıldığı gibi çiçekler ve yapraklarla da bezendiği olmuştur. Motifleri Birbirine Bağlı Şallar : Bu tür şallara "sarmaşıklı şal" da denir. Badem motifleri kumaşa serpme olarak yerleştirilmiş, ancak bademler bir dalla birbirine bağlanmaya çalışılmıştır. Kadın elbiseleri genellikle bu şallardan yapılmıştır. Motifleri birbirine geçme şallar : Motifleri asma dalları gibi birbirine geçmiş kavisli dallardan oluşmuştur. Bu yüzden halk arasında "Asma dalı desenli şal" olarak tanınmıştır. Kadın elbisesi yapımında tercih edilmiştir. Çubuklu, yollu şallar : Çubukların enleri ve araları dokuyanına göre dar veya geniş tutulmuştur. Çubukların gerek içleri, gerekse araları serpme veya bağlı badem, çiçek, yaprak, asma dalı, koç boynuzu, saç bağı motifleriyle doldurulmuştur. yaygın Gürün şalları bunlardır. Başlık ve kuşak olarak kullanılmıştır. GELENEKSEL EL SANATLARI Sivas'ta geleneksel el sanatları oldukça gelişmiştir. Dokumacılık, bakırcılık, gümüş işçiliği, çubukçuluk, çorap örücülüğü, ve çakı-bıçak yapımcılığı en köklü el sanatlarıdır. Bunlardan çorap örücülüğü giderek önemini yitirirken, diğerleri günümüzde de sürdürülmektedir. Sivas'ın çok zengin kompozisyonlu ve renkli dokumaları ile kara kemik saplı bıçakları ünlüdür. lar döneminde başlayan dokumacılık sonraki yüzyıllarda gelişmiştir. Bunlardan bir dönem çok ünlü olan şal dokumacılığı günümüzde yapılmamaktadır. Sivas halılarının en önemli özellikleri tümüyle yün, sık dokulu ince havlı olmasıdır. Halının sık dokulu olması için kirkit oldukça sert vurulur. Bu arada esnekliği sağlamak için ilmikler iki tarandıktan sonra özel ayarlı makaslarla kesilerek hav yüksekliği ayarlanır. "Eriş" denilen çözgü ipliği çok bükümlü ve incedir. Bu yüzden halılarda düğüm sayısı oldukça yüksektir. Selçuklu halılarındaki geometrik bir düzenle yerleştirilmiş motiflerin oluşturduğu kompozisyonlar, geliştirilmiş biçimleriyle günümüz Sivas halılarında da görülmektedir. "Çeşmi bülbül, çamurlu, kuçlu, lalezar, yılanlı" bunlar arasındadır. Desenlerin kimileri kent adları, kimileri de sayılarla anılır. Sivas halılarının bir başka özelliği de zıt renklerden özenle kaçınılmasıdır. Halılarda en az 12 renk görülür. Başlangıçta çok mat olan bu renkler kullanıldıkça canlılık kazanır. Lacivert, al ve tonları yaygındır. Kilim dokumacılığı daha çok köylerde gelişmiştir. Seccade, divan, taban ve duvar tipi kilimler çok yaygındır. Ayrıca 6-7 m kare büyüklüğünde kilimlere rastlanır. Geçmişte Gürün, Şarkışla, Yıldızeli ve Kangal'da dokunan kilimler renk ve desen açısından farklılık göstermekteydi. Bunlarda geometrik motiflerin yanında çeşitli figüratif motiflerde kullanılırdı. Teknik kaygılarla kilimlerde çoğunlukla geometrik motifler yeğlenir. Al, yeşil, mavi, kara ve turuncu en yaygın renklerdir. Çorap Örücülüğü : Geçmişte Gürün'de çok gelişmiş olan çorap örücülüğü günümüzde yitmeye yüz tutmuştur. Burada tiftikten ince görünümlü çorap örülürdü. Kullanılan sitilize bitki, hayvan ve insan motifleri dokuyanın iç dünyasını yansıtacak biçimde işlenirdi. "Yandım alamadım, yarimi eller aldı. Kakül ergen bıyığı, eli mektuplu, elif-be, aşık kirpiği, gönül kilidi, katip çimciği ve civan kaşı" en yaygın motiflerdir. Çubukçuluk : Çubukçuluk köklü el sanatlarından biridir. Kişisel kullanım yada satış için yapılan çubuklar günümüzde turistik bir değer kazanmıştır. Ağızlık yapımında yörede germişek yada karamuk denilen bir ağaç kullanılır. Germişek çubukları istenilen boyda kesilir, bunlar uzunluklarına göre "Lüleli, topcık başlı, yanma başlı, ufak ağızlık, ufak lüleli ağızlık, arabalı ağızlık " gibi çeşitli adlar alır. Tomruk makinesinde kabukları soyulan çubuklar tornaya bağlanır, keski yatay yada dikey tutularak desenin dış çizgileri çizilir. Sonra kalemle desenler oluşturulur. Bu işleme "nakış keskisi" denir. İşlemleri bitirilen ağızlık kezzaba batırılır. Ateşe tuttuktan sonra zımparalanır. Yeniden tornaya bağlanır ve matkapla ağız bölümü açılır. Çakıyla yassılaştırılan bu bölümde kezzaba batırma, kızartma ve cilalama işlemlerinden geçirilir. Süslemede uygulanan bir başka teknikte ekin saplarının üzerine ibrişim yada ipek sarılmasıdır. uzunlamasına kesilmiş ekin sapları süslemenin yapılacağı bölümlere yerleştirilir. Alt ve üstlerden renkli ibrişim sarılarak süslemeler oluşturulur. Bu teknik çoğunlukla yazı yazmada uygulanır. İlde ilk ağızlığı Şeyh Aziz Baba'nın yaptığı söylenir. Bakırcılık : Bakırcılık eski yaygınlığını yitirmiştir. İl bakırcılığının en eski örnekleri Sivas müzelerinde sergilenmektedir. Külçe bakır önce küçük parçalar halinde silindirden geçirilerek inceltilir, sonra biçimlendirilir. Biçimlendirmede kazan ve sinilerde dövme, küçük kaplarda çekme tekniği kullanılır. Dövme tekniğinde bakır, ağaç tokmakla dövülür; çekme tekniğindeyse istenilen tahta kalıplara göre tornada çekilir. Süslemeler kakma yada çalma tekniğiyle yapılır. Kakma tekniğinin iki uygulama biçimi vardır. Birinde motifler kap üzerine kazılarak yada oyularak işlenir. Diğerinde ise kabın üzeri bal mumuyla sıvanır, motifler kalemle çizildikten sonra açılan oyuklara asit dökülür. Asidin bakır üzerinde oluşturduğu karalanmalardan yararlanılarak motif işlenir. Çalma tekniğinde motifler demir zımparalarla baskı yapılarak işlenir. Yazılar, bitkisel ve geometrik motifler en yaygın süslemelerdir. Geometrik motiflerde geçmeli daireler, üçgenler, dörtgenler; bitkisel motiflerde yaprak, lale, nar, nar çiçeği ve servi kullanılır. Ustaların yapıtlarına adlarını, bir din büyüğünün adını yada ayeti yazması gelenektir. Ancak yazıyı motifler arasına yerleştirmek güç olduğundan bu gelenek giderek kaybolmaktadır. Bu tür süslemelere en çok Osmanlı dönemi yapıtlarında rastlanmaktadır. Çakı-Bıçak Yapımcılığı : Geçmişin gözde kılıçları, kılınççılar çarşısında yapılırdı. Kılıcın yerini giderek daha güçlü silahlar alınca, kılıç ustaları çakı-bıçak yapımına yöneldiler. Günümüzde de sürdürülen çakı-bıçak yapımı, eski yaygınlığını yitirmiştir. Kentte bulunan bıçakçı atölyelerinde; genellikle kılıç tipli bıçaklar, bağ bıçakları, büyük ekmek bıçakları, bir iki üç ağızlı yada ustura ağızlı bıçaklar yapılır. Kentin özellikle kara saplı bıçakları ünlüdür. Çakı ve bıçakların "namlu" denilen ağızları çelikten sapları boynuzdan yapılır. Ocakta kızdırılan çelik, örste dövülerek namlu biçimi verilir. İlk düzenlemeden sonra oluğu açılır. Yeniden düzenlenir, su verip parlatılır. Böylece namlu sapa takılacak hale gelir. Sap için çoğunlukla öküz, keçi ve koç boynuzu kullanılır. Boynuz istenilen boyutta kesilir, ısıtılarak mengenede düzeltilir, kalıplanır. Sonra içi testereyle oyulur. Bıçak ustalarının "elde resim yapma" dedikleri son düzenlemeden geçirilir. Rendelendikten ve zımparalandıktan sonra namluya takılacak duruma gelir. Namlu sapın uç bölümünde açılan oyuğa yerleştirilir, delinerek çivilenir. Çivi başları birer pul konduktan sonra ezilir, çarkta parlatılır. BÖLGE SANATÇILARI ve OZANLARI Şüphesiz halk şairlerimizde diğer sanatçılarımız gibi birbirinden ayrı özelliklere sahiptir. Hiçbir şair, ötekine tıpa tıp benzemez. Ama hemen hemen hepsine aynı gelenek ve törelerden geldikleri için birbirine benzer yanlarıda eksik değildir. Bazı şairlerin hepside şiirlerini sazla çalıp çağırırlar. Halk şairi ile sazını birbirinden ayıramayız. Keramet sazdamıdır, sözdemidir bilemeyiz? Aşık sazına gözü gibi bakar. Aşık Veysel'in; "Ben ölürsem sazım sen kal dünyada, Gizli sırlarımı aşikar etme" deyişi elbette ki çok anlamlıdır. Şairlerimizin hemen hepsi aşk, ölüm, hasret, yiğitlik, tabiat, din gibi temalar işlemişlerdir. Aşk konusu baş köşeyi tutmaktadır. Ölüm karşısında şairlerimizin uysal, teslimkar ama alabildiğine üzüntülüdür. Ölümün bıraktığı yıkımlar, kayıp olan güzellikler dostluklar terennüm edilir. Sivas'ın şair ve aşıkları şunlardır: Şemseddin Sivasi, Pir Sultan Abdal, Ruhsati, Kul Himmet, Suzi, Aşık Veysel, Zaralı Halil Söyler, Mesleki, Aşık Talibi, Recep Kamil, Şeyh Halit. Diğer aşıklarımız ise; Sefil Selimi, Aşık Talibi, Gürünlü Aşık Rıza, Ali İzzet Özkan, Veysel Cehdi Kut, Kul Gazi, Feryadi, Belcikli Seyit, Karasarlı Seyit, Aşık İsmeti, Ali Dayı, Şükrani, Nuri Sivasi, Kul Himmet. Tabiat teması da Sivas şairleri tarafından en iyi şekilde işlenmiştir. Şairlerimizin en zengin yanlarından birini teşkil etmektedir. Çeşitli hayvanlardan tasvir edilerek tabiat manzarasını tamamlar. Tabiatın güzellikleri yanında çeşitli afetlerde şairin, ozanın gönlünde dile gelmiştir. İşte o zaman şiir olmuş, destan olmuş, türkü olmuş. Anadolu yaylasına göz atıldığı zaman Sivas'ın aşıklar yatağı olduğu görülür. Sivas şairleri aynı zamanda Sivas büyükleridir. Hepside en duru en özlü Türkçe ile söylemişlerdir. Türküleri, deyişleri günlük müzik yaşantımıza girmiştir. Radyo ve televizyon programlarında hemen hemen hepsinin türkülerine yer verilir. Yurttan sesler Korosunun kurucusu halk müziğinin derleme ustası Muzaffer Sarısözen'i anmadan geçemeyiz. Ayrıca masal üstadı Eflatun Cem Güney, Tevfik Aksoy Kayabeyzade, Memduh Bey günümüz şairlerinden Vehbi Cem Aşkun edebiyat dalında denemeler yapmış; radyo sanatkarlarından Ömer Altuğ, Emel Sayın ve Selehattin Erorhan da Sivas' ta yetişen Türk musiki ve halk müziği ses sanatçılarıdır. Halk şairlerimizin özelliklerini anlatan bazı ünlü değişlerini şöyle sıralayabiliriz. AŞIK VEYSEL 1894 yılında Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde doğdu. Babası Karaca Ahmet, annesi Gülüzar Hatun' dur. 7 yaşına geldiğinde gözünün birini yakalandığı çiçek hastalığından kaybetti. Diğer gözüne perde indi. Çok geçmeden iki gözünüde kaybetti. Oyalanması için babası Aşık Veysel'e bir saz aldı. Çamşıhlı Ali ve Molla Hüseyin adlı saz ustalarından dersler aldı. Önceleri Pir Sultan Abdal, Yunus Emre, Aşık Kerem, Aşık Erzurumlu Emrah gibi ustaların türkülerini söyledi. 1933 'te Cumhuriyetin 10. Yılı için yazdığı destanının yayınlanması ve Sivas Aşıklar Bayramındaki başarısı dikkat çekti. Ahmet Kutsi Tecer'in de yardımlarıyla Veysel kırk yaşından sonra kendi eserlerini vermeye başladı. Çeşitli Köy Enstitülerinde saz öğretmenliği yaptı. Aşık Veysel, İki kez evlendi. İki oğul, dört kız babasıdır. Şiirlerinde yurt sevgisi, kardeşlik, birlik ve okuma sevgisi işledi. 21 Mart 1973 tarihinde "Sadık Yarım" dediği kara toprakla kucaklaştı. SİVAS HALK OZANLARINDAN DÖRTLÜKLER Sivas ellerinde sazım çalınır Çamlı beller bölük bölük bölünür Yardan ayrılmışam bağrım delinir Katip arzu halim yaz yare böyle. Kadılar müftüler fetva yazarsa İşte kement işte boynum asarsa İşte hançer işte kellem keserse Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan. Aşık Veysel Kimse bana yaren olmaz yar olmaz Mertlik hırkasını giydim giyeli Dünya bomboş olsa bana yar kalmaz İnsana muhabbet duydum duyalı Çoğu bende kağıt, hüccet arıyor Hal bilmeyen dip dedemi soruyor Dostlar ölümüme karar veriyor Sefil Selimi'yem dedim diyeli Sefil Selim. Zaralı Halil Karlı dağlar karanlığın bastı mı? Kahbe felek ayrılığın vakti mi? Karlı dağlar ne olur ne olur! Asker ağam gelse yarelerim eyi olur! Dünya dediğin bir dal yapraktır Evvela ahirin kara topraktır Bu dünyada benlik satan ahmaktır Daim ölüm kuşu döner başımdan Pir Sultan Abdal SİVAS HALK OYUNLARI Sivas halk oyunları çok zengin ve çeşitlidir. Sivas halay bölgesi içindedir. Oyunlara eşlik eden çalgılar, davul ve zurnadır. Zurnanın yerini bazı zamanlar klarnetin aldığı da görülmektedir. Ayrıca; Kaval, bağlama, tel, kemençe, kaşık, ruzba, saz, darbuka gibi çalgılar Sivas'ta kullanılmaktadır. Sivas halay bölgesi olmakla beraber, zeybek ve bar oyunlarının da oynandığı bilinmektedir. Erkeklerde; ayaklarda tokalı çarık veya yemeni bulunur. Aynalı çorap denilen sırmalı yün çorap takılır. Üzerine şalvar ve üzerine yakasız beyaz işlik giyilir. Kadınlarda; başta fes bulunur. Bu fes 5-6 santimetre kadardır. Üstü düz olup bu kısma altın para döşenir. Önüne krep örtü dikilir ve uçları iki yana ve arkaya sallandırılır. YEMEKLER İl mutfağı tarım ürünlerine dayanmaktadır. Harman sonunda kışlık yiyecek hazırlıkları başlar. Un öğütme, bulgur dövme, çekme, erişte, kadayıf, salça yapımı, sebze kurutma, etlik kesimi bunların başlıcalarıdır. Yöre yemekleri daha çok unlulara dayanmaktadır. Keş, peskütan, çökelek, süt ürünlerinden hazırlanan yiyeceklerdendir. Yöre yemekleri genellikle kırsal kesimlerde yazları ayranlı, pancarlı çorba, madımak, evelik, düğücek aşı gibi yemekler yapılır. Kışları ise tırhıt, sübüra, kelecoş, tarhana, içli köfte, hingel gibi hamurlu yemekler yenmektedir. Kentte genellikle sebze yemekleri yapılmaktadır. Sivas kebabı ünlüdür. Tandırda kül çöreği, fotla, patates yada peynirle yapılan kömbe, kete, lavaş yörede yaygın ekmek çeşitlerindendir. www.cumhuriyet.edu.tr alınıntı zxuxm@rxuxt Aktif

maniler &#8220;Yol uğrattık bu dağa Can dayanmaz bu dağa Susadık su içerken At bağladık budağa Bileği vur bıçağa Ayak uydur bu çağa Seversen bir güzel sev Gönül verme alçağa Seçtik karayı, ağı Suya sarkıttık ağı Öyle bir gün geldi ki Halka yutturdu ağı. Kışın rastladım çığa Düştü kaçtım açığa Akıl yorup sır verme Aklı baştan kaçığa Yük yükledik kızağa Gittik geldik uzağa Sefil Selimi göz aç Sakın düşme tuzağa Hırsız tıktılar bağa Tutup bağladık bağa Saçını hep kazıdık Başı döndü kabağa. Soğan doğradık yağa Dilerim rahmet yağa Dostlarım başa bakar Düşman bakar ayağa. Bu yıl bostan belledik Dersimizi belledik Kuzuyu koyuna kattık Kulağını bel&#8217;ledik. Sağ ol canım çok yaşa Kış yaz oturma yaşa Aynı gün doğan ikiz Tarih olur yaş yaşa. Kim okuya, kim bile? Üç kişi gittik bile İnsan hataya düşer Göz görüp bile bile. Libas yatır ütüye Kuşlar muhtaçtır tüye Suçluya kelepçe vur Fırsat kollar ki tüye. Güldür fakir naçarı Ağlatma yaş saçarı Sefil Selimi kolla Gönlü sana açarı Tezim var içerikli Kolamız iç erikli Bizim köye gidelim Köyümüz İç Erikli. Seni sevdim enişte Frene bas &#8220;enişte&#8221; Arabada oturma En işte be en işte. Gözü peke koç ağa Uçağa bin uçağa El oğlu beyden yaman Yaka verme kaçağa. Der eden yuka dere Vardık gül dere dere Bölüp ayırmak kötü İnsanlar insan dere. Vücut üstünde deri Gönül taşır kaderi Beni benden saklar Özümdeki Hak deri. Anam aş yapar yerdik Fazla yiyeni yerdik Ölmedik çok çiğnendik Sonunda zati yerdik. Çalgıcı çalgı çaldı, Yücelmedi alçaldı Sefil Selimi&#8217;yi gördü Dudağına al çaldı. Kervan yürür it ürer Yapraklanır oy ürer Pek çoğu gider yaya Yolcu yolda at sürer. &#8220;Yeyip&#8221; içtiğim acı Evvel sen sana acı Gönül ister hoş olsun Köy kasaba ilacı. Bal yapar balcı arı Pay almışım pay yarı Sefil Selimi sordu Nerde aşkın diyarı? Bugün geldik yüz yüze Deryada yüze yüze Cahiller aşık sevmez Bekler derimi yüze. Biraz ağzını kapa Seyreden hisse kapa Yağmur yağa, su dola Göletlere ve Kap&#8217;a. Sizler ince, ben kaba Dönmüşüm bakır kaba Açık seçik yaşarım Girdi sanma nikaba. Güzellik taşıyor yaz Seyret birer birer yaz. Güzün, kışın soğuktur Kulak düşürür ayaz. Orman yarısı koru, Derler yeşili koru. Sefil Selimi yanar Dıştan görünmez koru. Aklım imanıma eş, Kendi nefsinle güreş. Ben yiğidim diyorsan, Kabrini elinle eş. Uyuyanlar görür düş, Bir kamil eline düş. Akıl, fikir almasın, Ne Fikriye ne Be, düş. Evliyi ve bekarı, Tutar kazancı, karı. Sözü yabana atma Sel olur dağın karı. İriye de Kos koca, Çulu dövdür tokaca. Hanım evde iş görür Ekmeğe koşar koca. Sefil Selimi&#8217;den tez, Olmalı herkesten tez. Dağda eser fırtına Ya eve gel ya da tez Yeleklerde var çıt çıt Konuşma, çıkartma çıt. Odun kırsan eder küt, Çubuk kırılır der: çıt. Doktorluk okulu Tıp. Damlalar düşer tıp, tıp. Aynı duyguyu taşı Çirkin huyları atıp. Elimde kaşık sapı, Kağnıyla çektik sapı. Viraj viraj dolaştık, Sap dedim duymaz &#8220;sap&#8221;ı. Çiviyi çakar keser, Sancı soluğum keser. Sevdiğine mektup yaz Yazmazsan umut keser. Saydım kırkdokuz elli, İnsan ayaklı elli. Diyar diyar dolaştım, Herkes başka bir el-li. Gönül kurban adadı, Payı dağıttı dadı. Bedava her ne olsa Balı aratmaz dadı. Yayvandır sini, leğen; Eşler fazla gül eğen. Etek öper, gaf yapar Boyun büken, bel eğen. Kalıçla nohut biçtim, Tartarak baha biçtim. Geçmişte terzi idim Kumarı kesip, biçtim. Gemiyle deniz geçtim, Kendi kendimden geçtim. Sefil Selimi&#8217;yem ben Rakibi kolay geçtim. İpek böceği kurdu, İnce koza dokurdu. Beyaz bina içinde Ne yazar ne okurdu. Şişe ağzında tapa, Kulak verdim tap tapa. Zalim şeytan arada Koymaz kul Hak&#8217;ka tapa. Başımda sert yel eser, Kültürüne katar eser. Ayrı ayrı tanımaz Bu eser ki ülkeser. Düşünüp farkına var, Sevenin yanına var. Herkeste neler varsa Bizde de aynısı var. Yürü yol tepe tepe, Dağın dik yeri tepe. Falan ahıra girdi Az kaldı katır tepe. Deryada bindik sala, Köpükler sala sala. Sefil Selimi düşün Herkes konur o sala. sefil selimi alıntı zxuxm@rxuxt Aktif

biraz çok ama şöyle bir göz gezdirin mutlaka bildikleriniz ya da kullandıklarınız vardır:) Abril Nisan Bu sene Abril yagisli geçti Ager Eger Ager yagmur çok yagarsa kötü Agri Egri Bu duvar Agri olmus Agzina Ürkünmek Dalga geçerek taklit etmek Niye Agzima ürkünüyon Ahbin Gübre Ahbini döktünmü Alaf Alev Her tarafi Alaf sardi Aleyçik Bağevi, Tarlaya yapilan kulube Yemegimizi Aleyçik, de yiyelim Alen Bekle, Dur Alen sana diyeceklerim var Aligopter Helikopter Az önce Aligopter geçti Asbap Çamasir Asbaplari derede yikayalim Avara Boş gezen Ne Avara Duruyon çalissana Avu Zehir Bu biber Avu gibi Bayahdan Az önce Otobüs Bayahdan geçti Bıldir Geçen Yil Bildir daha çok yagmur vardi Bibi Hala Bibimin 2 oglu var Bidemlik Tamamen, son vermek Bu isi Bidemlik bitirelim Bögür Karın boslugu Bögürüm çok agriyor Bunelek Büyük sinek Bunelek tutmus gibi ne kaçiyon Cag Örgü sisi Yeni bir Cag aldim Camiz Manda Camizlara su verdinmi Cilbak Çiplak Cilbak Cilbak nereye gidiyon Cilga Dag yolu, Patika Su Cilga, yi takip et Cicik Meme Inegin Cicikleri dolmus Culuk Hindi Culuklara yem verdinmi Cücük Civciv 2 tane Cücügü tilki kapti Çalhama Ayran Buranin Çalhamasi çok güzel Çalık Topal Bir bacagi Çalık biri geçti Çangal Köpekler takilan demir tasma Köpegin Çangali düsmüs Çapıt Bez 2 metre Çapit aldim Çerçi Essekle dolasan satici Bizim köye Çerçi Mahmut geldi Çitak Zayif, Yakisikli Ahmetin Çitak bir oglu var Çigit Çekirdek Elmanin Çigidini çikartda ye Çimmek Yikanmak Irmaga gidelimde Çimelim Çiplik Alkış Ben oynayim sen Çiplik çal Çul Yere serilen yolluk Bugün Çullari yikamam lazim Dıvrak Küçük, Güzel Alinin Divrak bir ati var Duluk Yanak Sicakdan Duluklarim kizardi Ellaam Sanırım, Galiba Ellaam sen yeni geldin Essah Gerçek, Sahi Essah mi diyon Evrağaç Ekmegi çevirmek için kullanilan alet Evraağaci getirdinmi Fistan Uzun kadin elbisesi Aysenin Fistani çok güzel Gaylolmak Razi olmak, kabul etmek Atini vermeye Gayloldunmu Gayim Saglam Gayim tut düsmesin Girklik Koyunlarin yünlerini kesmeye yarayan makas Girkliklari biledinmi Gilik Küçük çörek yada ekmek Gilikler pismistir Gozle sen Suna bak, Bak suna Gozle sen yine tren gelmedi Gög Yesil, olmamis, Gök Elmalar Gög koparma, Gög gözlü biri Görki Kimbilir Ayakkabiyi Görki kaça aldi Gubaaz Saçi daginik Senin kiz iyice Gubaaz olmus Gubarmak Gururlanmak, Şişmek Ne Gubariyon yendin diye Gücük Ocak ayi Gücük ayinda bol kar yagdi Güççük Küçük Güççük güççük çocuklar geldi Gümpür Patates Aksama Gümpür yemegi var Gündöndü Ayçiçegi Gündöndüler açti Habire Sürekli, Devamli Günlerdir Habire yagmur yagiyor Hapmak Kapanmak, Çökmek Evin dami hapdi Hayat Evin girisi, Antre Kirli ayaklarinla Hayat, a girme Hecmadaalse Hiçdegilse, Bari Hecmadaalse sen gel yardima Herk Sürülmüs tarla Yukari tarlayi herk etmeye gidicem Hinkirmek Sümkürmek, Burun u temizlemek Bi Hinkirde gel Hoğlamak Saldirmak Köpek üzerime Hogladi Irgalama Sallama Besigi Irgalada çocuk uyanmasin Irgat Tarlada çalisan isçi 5 tane Irgat getirdim İcar Kira Tarlayi Icar, a verdim Içlik Atlet Içligimi yikadinmi Ilistir Metal kevgir, Süzgeç Ilistiri getirde sunu süz İşmar Işaret Sen Işmar et ben gelirim Kesik Sıra Su Kesigi bugün bende Kimirtlek Girtlak Koyunun Kimirtleginden yakalamis Kişiflemek Gözetlemek, Seyretmek Aliyi sen Kisifle Kizir Her ise karisan Sen ne karisiyon Kizirimmisin Maççolmak Sinir olmak Bekleye bekleye Maççoldum Magrim Madem, Meger Magrim gönlün yoktu gelmeseydin Malamat Rezil Yenilince herkese Malamat olduk Mayis Taze Gübre Her tarafi Mayis kokusu sardi Mismil Düzgün Mismil tut düsmesin Möhkem Düzgün, Iyi Ali çok Möhkem bir adam Mudara Idareten duran Dikkat et zaten Mudara duruyor Müzümsüz Patavatsiz Senin kadar Müzümsüzünü görmedim Nefaat Ne zaman Tren Nefaat geçti Öksemek Özlemek Köyümü çok Öksedim Öndüç Ödünç Atini Öndüç verirmisin Öz Küçük dere Çok yagmur yagdi Öz tasti Palan Semer, Eyer Essegin Palanini bagladinmi Palapos Üstü basi daginik Amma Palapos adamsin Panginot Para Bu inege 50 Panginot verdim Pes Bir çesit soba Pese çörek attim Pinnik Kümes Pinnigin kapisi kirilmis Seyip Sahipsiz Çayirda Seyip bir at var Somun Ekmek 3 tane Somun aldim Samar Tokat Samari yiyince uslandi şaplak Tokat Saplak yemeyince durmayacak Şiikirsiz Çirkin, Suratsiz Sikirsiz bir oglu var Sisek Genç erkek koyun 50 tane Sisek aldim Şuncaaz Küçüçük, Az Suncaaz sey için o para çok Tar Tavuklarin üzerinde durdugu agaç Kümese yeni Tar yapmak lazim TavatIr Iyi, Güzel Bu ev TavatIr olmus Tavsur Taklit Çok güzel Tavsur yapiyor Teşt Büyük Legen Teşt delinmis yenisini almak gerek Tokmalanma Çok yemek yiyip rahatsiz olmak Çok yeme tokmalanacaksin Tuman Don Tumanin sökülmüs Tummak Dalmak Suya Tumalim Urakli Kötü, Ise yaramaz Amma Urakli adamsin sen Urün Gizli, Sakli Urün gel kimse görmesin Usanmak Bikmak Beklemekten Usandim Usukmak Uslanmak, Akillanmak Dayagi yiyince Usukdu Ürolügün Geçen gün Ankaradan Ürolügün gelmis Yaglık Mendil Yaglıgim düsmüs gördünmü Yalloz Yalaka Amma Yalloz adam Yaniç Yengeç Irmakda çok Yaniç var Yavuz Yaramaz, Saldirgan Benim köpegim çok Yavuz Yegnik Hafif Bu esya çok Yegnik Yuha Derin olmayan Burasi Yuha burada yüzebilirsin Yumuş buyurmak Is buyurmak Yumuş buyurdum yapmadinmi Zaar Küçük köpek Bu Zaar çok sadik Zaharki Demekki, Herhalde Zaharki tren gelmeyecek Zahmeri Kis Bu sene Zahmeri çok sert geçti alıntı zxuxm@rxuxt Aktif

Dualarımız:yerimseniben - Allah seni yüzseksenbeş yaşına kadar kocaltsın. (Musa Peygamberin 185 yaşında öldüğüne inanılır.) - Son beşiğim altın eşiğim. - Allah İmandan kur&#8217;an&#8217;dan ayırmasın - Allah ne muradın varsa onu versin. - Allah görünmez kazalardan esirgesin. - Allah tuttuğunu altın etsin. - Sofrana Halil İbrahim bereketi dolsun. - Yerin durağın cennet olsun. - Kötü talih kapını çalmasın inşallah. - Hızır yoldaşın olsun. Beddualarımız:yerimseniben - Allah seni yok eder inşallah - Allah seni yerin dibine sokar inşallah - Allah karaltını kaldırır inşallah - Allah cızırtını vere - Atlar kuyruğunda gidesin inşallah - Ölmeyesinde sürüm sürüm sürünesin - Babasının gözünü yılanlar vura - Boynu altında kalsın - Anan baban derine gide - Boyu devrilesica - Çatında budunda kala inşallah - Doğmaz olaydın - Eskin eskine kalmaz inşallah - Karaltın kalkar inşallah - Gidişin ola da dönüşün olmaya - Son gittiğin olur inşallah - Ömrün kesilasıca - Yerde yaşayasıca - Yerde oturasıca - Oyunun ola koyunun olmaya - Koyunun ola konun olmaya - Konun ola da koyunun olmaya - Allah tavuğumu çalının çırnağı gözüne batsın, tüyü yüzünde bitsin - Allah belanı versin - Allah canın alsın - Ocağın sönsün - Adı bilinmedik derde düşesin - Gidişin olsunda gelişin olmasın - Her nefesde döşünden sızı gelsin - Aşından ekmek çıksın - İyi nimetlere perhiz tutasın - Yavrunu bağrına bastığın zaman kuçağında taş göresin - Damı çökesice - Ocağı batasıca - Bugünler de mazarını kazsınlar - Döşekte uzanıp ölmeyesin - Kazancın ilaçlara yetmesin - Ömrün uzun olsun dert ile yaşa bunlar da bedduayerimseniben -ekmeği bulamayasıca -allah yellik günde yanasın -ağ iti ayran diye guvalayasın -ekmek atlı sen yaya olasın -kapın kitli kala -yuvanda baykuşlar öte -ocağın kör gala -çer alasıca -mındar şişesice -yetişmeyesice -boynu gopasıc -kara kara yanasıca -gözüne dizine dursun -gudum gudum gudurasıca, gudurupta etine düşesice -kanı içine akasıca -gözünün feri solasıca -mendebur olasıca Ayrıca beddua görünümünde olup da beddua olmayan sözlerde vardır yerimseniben Bunlara ters beddua denilmektedir. Şöyle ki ; yerimseniben - Çekilsin damarın kanın kurusun - Yastık yoldaşınla ihtiyar olma - Davulu önünde gidasıca - Cuma günü ölesıce - Allah cezanı alsın - Ölü kargalar gözünü oysun - Göçmüş duvar üstüne yıkılsın - Susuz, derelerde boğulasın:sm_confused: alıntıdır BenSergu

a. s. a. s. a. s. a. s. a. s... zxuxm@rxuxt Aktif

Aklıma geldi birde siyah gözlüğüyle meşhur bir bayan ozan vardı adı ŞAH TURNA idi o da sivaslı değil m i yöresel sanatçı idi ama yanlışsam düzeltin kaseti de olmalı zxuxm@rxuxt Aktif

Eskiden adettenmiş kızların çeyizinde olması... Tarih kokan... Şarkışla kilimleri; alıntı

Turistik ve Hediyelik Eşyalar Tarihte uzun bir geçmişe sahip olan Sivas'ın el sanatları yönünden dünyada ayrı bir yeri vardır. İlimizi dünyaya tanıtan bu el sanatlarından birincisi halıcılık ikincisi ağızlıkçılıktır. Bunların yanında; kilim, tülüce ve Gürün şalı dokumacılığı, bakırcılık, gümüş işçiliği, çakı-bıçak yapımcılığı, tarak işçiliği ve çorap örücülüğü diğer köklü el sanatlarıdır. Bunlardan Gürün şalı, tülüce dokumacılığı, çorap örücülüğü, tarak yapımcılığı önemini yitirmiş hatta kaybolmaktadır. Halıcılık: Ülkemiz halıcılığında olduğu kadar dünya halı sanayinde de seçkin bir yeri bulunan Sivas halıları Selçuklu devrinden (13. yy) beri süregelen bir geleneğin ve özgün bir çalışmanın ürünüdür. Sivas halılarının en belirgin özellikleri kullanılan ipliğin inceliği, iç boyamalarının orijinalliği, dokumadaki ustalık, ilmek sayısının fazlalığı ve üzerindeki motif, desen ve renk uyumunun ahengidir. Halılarda en az 12 çeşit olmak üzere 20-25'e varan renk çeşidi kullanılmaktadır. Sivas çevresinde Divriği, Gürün, Kangal, Şarkışla ve Zara'da dokunan halılar Türk düğümü sistemiyledir. Günümüzde Sivas halıları denildiğinde tek düğüm sistemiyle yapılan, yuvarlak hatlı, madalyonlu ve küçük çiçek desenli halılar akla gelmektedir. Hereke kalitesinde ve Hereke desenli halılar da dokunmaktadır Kilim Dokumacılığı: Kilim dokumacılığı daha çok köylerde gelişmiştir. Yaygın olarak kullanılan kilimler; yan kilim, kebir orta kilim, çul kilim, deve tüylü kilim, nakışlı kilim, kırmızı ve beyaz kilim gibi isimlerle anılırlar. Sivas çevresinde Şarkışla kilimleri meş-hurdur. Desenler ve motifler dikdörtgen ve-ya eşkenar dikdörtgen şeklindedir. Sivas çevresi kilimlerinde bitkisel ve hayvansal motiflerin yanında geometrik ve sembolik motifler de dokunmaktadır. Sivas kilimlerinin tümüyle yünden dokunması, çözgünün sık olması ve çözgüde düğüm yada eklemlerden özenle kaçınılması değerini artıran özelliklerdir Çorap Örücülüğü: Geçmişte Gürün'de çok gelişmiş olan çorap örücülüğü günümüzde kaybolmaya yüz tutmuştur. Burada tiftikten ince görünümlü çoraplar örülürdü. Doğanşar, Zara, İmranlı ilçelerimizde bu el sanatları halen sürdürülmektedir. Kullanılan stilize bitki, hayvan ve insan motifleri dokuyanın iç dünyasını yansıtacak biçimde işlenirdi. "Yandım Alamadım, Yarimi Eller Aldı, Kakül, Ergen Bıyığı, Eli Mektuplu, Elif-B, Aşık Kipriği, Gönül Kilidi, Katip Çimdiği ve Civan Kaşı" en yaygın motiflerdir. Çarıkçılık: Bir zaman Anadolu insanının ayağının giyeceği ve süsü olan çarık günümüzde artık kullanılma-maktadır. Çok az sayıda kalan ustaları tarafından hediyelik eşya olarak yapılmaktadır. Sırımlı ve tokalı olmak üzere iki cinsi yapılmaktadır. Gümüş İşçiliği: Çeşitli aşamalardan geçerek tel ve ince levha haline getirilen gümüşten ahşap malzeme kaplanarak gümüş çekmece ve gümüş nalınlar yapılır. Diğer bir gümüş işçiliği ise telkari, kalem işi savattır. Bu işçiliklerde gümüş kemerler, bilezikler, bardak ve fincan zarfları, çay tabakları, çay tepsileri, broşlar, ağızlıklar ve tespih süsleri gibi eşyalar yapılır. Çubukçuluk : "Ağızlıkçılık" veya "Çubukçuluk" ismiyle anılan el sanatının başlangıcı 1800 yılına kadar iner. Sivas ağızlıklarının yapımında Tokat-Erzincan-Erzurum-Kars ve Ağrı yörelerinden temin edilen "Germişek ya da karamuk" denilen ağaç cinsleri kullanılır. Son zamanlarda Sivas'ta ki ağızlıkçılar kalemlik, isimlik, tığ sapı, şamdan, minare maketi ve tükenmez kalem gibi hediyelik eşyalar da yapmaktadırlar. Çakı-Bıçak Yapımcılığı: Geçmişin gözde kılıçları, Kılıççılar Çar-şısında yapılırdı. Kılı-cın yerini giderek daha güçlü silahlar alınca, kılıç ustaları çakı-bıçak yapımına yöneldiler. Kentte bulunan bıçak atölyelerinde genellikle kılıç tipi bıçaklar, bağ bıçakları, büyük ek-mek bıçakları, bir, iki, üç ağızlı ya da ustura tipi bıçaklar yapılır. Kentin özellikle kara saplı bıçakları ünlüdür. Çakı ve bıçakların ağızları "namlu" denilen çelikten sapları boynuzdan yapılır. Bakırcılık: Bakırcılık eski yay-gınlığını yitirmiştir. İl Bakırcılığının en eski örnekleri Sivas Müze-sinde sergilenmekte-dir. Ustaların çalıştıkları bakırlara adlarını, bir din bü-yüğünün adını ya da ayet yazması gele-nektendir. Ancak ya-zıyı motifler arasına yerleştirmek güç olduğundan bu gelenek giderek kaybolmuştur. Bu tür süslemelere en çok Osmanlı dönemi bakır eşyalarına rastlanmaktadır. : www.sivas.gov.tr alıntı zxuxm@rxuxt Aktif

bu şiir çoook hoşuma gitti buyurun Çiviye Mıh Diyorlar Bizde Diyorlar Bizde.. Düzgün mısmıldır, baş örtüsü bürük Lahana kelem, dağ armudu çördük İştaha mada, azıcığa eccük Alkışa da çepik diyorlar bizde Merdiven badaldır, sebze de zavzu İğneye bir derler, dibeğe sohu Sitil kovadır, ceket ise saku Sedire mahat diyorlar bizde Behniyem yerdir, arazi yazu Eme haladır, abla ise abu Balçığa lığ, ev duvarına çamdu Civcive de cücük diyorlar bizde Banyo yapmak yunmak, bol ise follan Hindi culuhdur, sac ekmeği cızlah Patatese kastil, sahiye essah Kızılcığa zoal diyolar bizde Sip, çabuk demek, kötü de irezir Foroz horozdur, kevgir de iliştir Kaynağa göze peçeteye peşkir Geçen yıla bıldır diyorlar bizde Takunya nalındır, çok bilmiş çepil İçi boş kütüktür, çabuk kızan çitil Şubata gücük, yatağa da mitil Belkiye ellaham diyorlar bizde Koşmak seğirtmektir, boğaz ise ümük Keh uçurumdur, kısa boylu güdük Aşhana mutfak pisboğaza sümsük Çınara kavlağan diyorlar bizde Ağleş dur demek çirkin ise gaşmer Ahacuk işte, gözetmek işmar Yufkaya işkeve, salçaya pelver Mandaya da kömüş diyorlar bizde Azıcık bıdıhım, tatsıza sasuh Boduç su kabıdır, ayran da gatıh İşkembeye garın, çiviye de mıh Bileziğe gol bağı diyorlar bizde Bir Sivaslıdan.. alıntıdır zxuxm@rxuxt Aktif

acer: yeni ahbın: hayvan gübresi ağızbağ: çuval için ip alaca: çit ala ağız : geveze alayı: hepsi alevçik: küçük evimsi alkış vermek: biri için dua etmek amel: ishal arıstak: tavandaki örümcek ağı pislikleri asbap: elbise asifinik: naftalin avrat: kadın avsut: kağnı tekerleğinin bir parçası azık: yol yemeği B bannahcah: balkonda kullanılan çıta bayahdan: demin bazlama : ince ekmek becek: kenar bek: pek, çok belleki: örneğin bezmek: usanmak bıcaklık: raf bıldır: geçen sene bir demlik: temelli, kalıcı biseal: bu sefer bişilik: toprak sıva C cerek: uzun çıta cılbanmak: soyunmak cıngıl: üzüm cıngılı cırcır: fermuar cibik çalmak: alkış cirik: sümük culfalık: kilim tezgahı culuk: hindi Ç çağ: banyo çalgı: ahır süpürgesi çalkama: ayran çarkıt: kırık, bozuk çıkı: bohça çıngı: kıvılcım çimmek: yıkanmak çot: sakat çöğdürmek: işemek çömçe: kepçe D dadanmak: uylamak dahdiri: oynak kız dıga: küçük çocuk, evlat dıvrak: kullanışlı, ufak dil: anahtar dinelmek: sorutmak, ayakta durmak duluk: yanak döllük: kuzuların konduğu yer duluk: yanak düğürcük: bir çeşit çorba dek/dölek dur: akıllı dulda: rüzgar esmeyen yer durmak dölek: düzgün dulda : serin yer E ellam: sanırım emaaçer: adamakıllı erinmek: üşenmek essah: gerçek evmek: acele etmek evrağaç: ekmeği döndermede kullanılan tahta eyağa: kaburga eylenmek: durmak F farımak: yıpranmak, eski dinamikliğine sahip olmamak fer: derman ferman: derman fıllanmak: dolanmak, dönmek firek: eski büyük anahtar fol: tavuğun altına konan sahte yumurta G gabarcık: balon gağşak: orusbu, oynak kadın gal: sıvada kullanılan beyaz toprak gatıhlaş: bir yemek gıbal: kabaca görüntü gerbe: kaşağı gicişmek: kaşınmak goşamlamak: avuçlamak goyurmak: bırakmak gusgun: semer arka bağı göğ: mavi göksemek: özlemek gumpür: patates gübür: süprüntü güdük: evin tavanında kullanılan, paralel dizilen ince kısa ağaç güz: sonbahar gada : kaza, bela H heye: evet hahıç: başa kakma hahmak: itmek harıs: muhtaç hezen: tavana dik kolonların da tuttuğu ana ağaç kolon horanta: ev halkı I ığralanmak: sallanmak İ ilaançe: leğencik içlik: gömlek iskemle: sandalye: işmar: göz etmek ipdi: önce iriskik: et sucuğu K kanırmak: keh: köşe kele: ya veya hey anlamanda kerme: ahır tabanındaki yakacak, gübre kertmek: hafif çizip iz bırakmak kılavlamak: bilemek kırklık: makas kırmızı: domates kişiflemek: gözetlemek kokulu yağ: kolonya kombe: yayla çöreği kopmak: koşmak koyurmak: bırakmak küfle: tandırın hava deliği kümürtlek: gırtlak kürtün: semer L lo: silindir M ma: tavan mağbeyn: salon mahat: kanepe malamat: rezil mancınık: tahtadan, avlu kapılarının açılmaması için arkasına konulan ağaç. masat: bileme taşı maya: dişi mayıs: hayvan boku mayışmak: gevşemek maarim: meğerse mabeyin: salon, hol meses: öküz sopası mıh: çivi moli: zayıf, halsiz modul: hayvanlara hız vermek için ucunda çivi çakılı sopa muhaat olmak: korumak, sahip olmak N namazla : seccade nashat: sabah mahmurluğu navrah: surat nizah: kavga dövüş noorek: ne yapalım O oğulcak: mama önlüğü okuyuntu: davetiye omaç: yemek çeşidi oncaaz: o kadarcık Ö ökbeleşmek: inatlaşmak ötürük: ishal P papah: şapka peşkir: havlu pırtı: kumaş pinelik: kümes puhare: baca pürçüklü: havuç R rapata: bezden yapılmış tandıra ekmek yapıştırma aleti S sako: kalın palto savuşmak seki: oturma icin yerden yüksek yer seklem: buğday çuvalı seterekli: sinirli, asabi sifli: kirli paslı siyeç: çalılıkla belirlenmiş sınır sohranmak: homurdanmak soku: buğday döverek, yarma yapmak için içi oyulmuş taş sokum: lokma sorutmak: ayakta durmak sumsuk: yumruk süve: pervaz Ş şemşamer: çekirdek, ayçiçeği şelek: sırtta odun yükü şikir: surat şörük: salya T taman: hani taptan düşmek: güçsüz, dermansız kalmak tavatır: zorlu temek: ahır ve samanlıktaki havalandırma bacası temelli: devamlı tezek: yakacak hayvan gübresi tohmalamak: cok yiyerek tam bir rahatsızlık hali tosbağa: kaplumbağa tummak: suya dalmak turalanmak: talihin kötü gitmesi U usuhmak: sakinleşmek uşak: çocuk, çocuklar uylamak: ısrar etmek Ü üryan: çıplak V vayra: balyoz verep: meyil Y yağlık: mendil yal: hayvan maması yapma: tezek yazı: arazi, kır yekinmek yeğni: hafif yeldirmek yitik: kayıp eşya yitmek: kaybolmak yoşungu: eski, yıpranmış yörek: beşik örtüsü yumuş: iş, görev Z zağlanmak: genellikle hayvanlarda, şişmanlamak. zağlı: şişman, besili zelze: kapının kilitlenen kısmındaki metal, delikli zıvana: kağnı aksında bir parça zobu: kısa boylu şişman kişi zorlu: sıkı, çok iyi alıntı . push ; zxuxm@rxuxt Aktif

http://www.kadinlarkulubu.com/showthread. php?t=71978 :) Missy CANIM

Sivasım Bir yangın var içimde, senelerdir sönmeyen, Külleştikçe üfleyen, yeli sensin Sivasım. Bir acısın yüreğimde, sızıltısı dinmeyen, Boşalan gözlerimin, seli sensin Sivasım. Gözüm gurbette bakar, gönlüm hep seni görür, Duvarlarda tavanda, hayalim sana yürür, Dizlerimin üstünde, yavrumun başı durur, Okşadığım saçların, teli sensin Sivasım. Bahar yeli okşar da, dağındaki karları Su yürür ayan olur, güzelliğin sırları, Yorgan atıp canlanır, çiçeklenir kırları, Nakış nakış emsalsiz, halı sensin Sivasım. Toprağımsın dedemin, ömür boyu sürdüğü, Bir çiçeksin Rabbimin, kullarına verdiği, Arının zerre zerre, çiçeklerden derdiği, Kovana doldurduğu, balı sensin Sivasım. Hasretle geçti ömrüm, nedir geride kalan, Zenginlik huzur imiş, mal yalan para yalan, Her karışı mubarek, paha biçilmez olan, Vatan adlı bağımın, gülü sensin Sivasım. Benim hasretim sensin, dağların cennet bana, Suların ab-ı hayat, tadı can katar cana, Hayalde bile olsa, içince kana kana, Ferahlığın huzurun, yolu sensin Sivasım. Gözden ırak olursa, gönülden ırak olur, Derler ya inanmayın, ancak yaşayan bilir, Acılar kum, yıllar sel, sel gider kumu kalır, Teselliye dost dili, eli sensin Sivasım. ilhan esen zxuxm@rxuxt Aktif

Düğün Adetleri İlçemizde düğünler dört gün sürmektedir. İlk gün kız evinde kızın hazırlamış olduğu çeyiz, davetlilere sergilenerek gösterilir. Müzik ve eğlence eşliğinde düğün yemekleri ikram edilir. Gelen davetliler kız evine hediyelerini takdim ederler. İkinci gün genelde akşam saatlerinde düzenlenen kına gecesiyle geçer, damat evinden, kız evine kınacılar giderek geline kına yakarlar. Bu aynı zamanda gelinin son hazırlıkları ve yakın çevresi ile vedalaşmasıdır. Damat evinde davetlilere yemek verilir, muhtelif eğlenceler tertiplenir. Kız evine kınacı giden damat evi taraftarlarına, suya basma, merdivene bağlama, ayakkabıları saklama gibi şakalar yapılır. Üçüncü gün gelin alma günüdür. Damat evinde düğün alayı düzenlenir bu alaya katılan araçlar süslenir, davul zurna eşliğinde gelin alınır. Kız evinde kızın çeyizi yüklenirken, kızın çeyiz sandığına kardeşi, kardeşi yoksa en yakın akrabalarından biri sandığın üzerine oturur bahşiş alınır. Özellikle davul-zurna gelin ağlatma havası çalarak gelini ağlatmaya çalışırlar. Gelin damat evine geldiğinde, gelinin başına yüksek bir yerden çerez, para vs. gibi şeyler damat tarafından saçılır. Gelin ilk kapıdan içeri girerken başının üzerinde Kuran-ı Kerim tutulur, içeri girdiğinde kucağına erkek çocuğu verilir. Üçüncü günün bitiminde yeni çiftlerin dini nikahları yenilenir. Damat gerdek odasına uğurlanırken sırtını yumruklama, üzerinde yumurta kırma gibi şakalar yapılır. Dördüncü gün duvak tertiplenir. Davetliler yeni çiftlerin yeni evlerinde tertiplenen müzik ve eğlence programına katılırlar. Burada asıl amaç sosyal yardımlaşma ve dayanışma olup, yeni evlilere muhtelif hediyeler takdim edilir. alıntı zxuxm@rxuxt Aktif

Sivas'ta eski ramazan günlerinde uzun emeklerle ortaya çıkarılan tel helva, şimdilerde tamamen unutulmaya yüz tutan gelenekler arasında yer alıyor. İnsanları birbirine yaklaştıran, toka açlığı, zengine yoksulluğu hatırlatan ramazan ayının gelenekleri, zaman ve yeniden biçimlenen yaşam alışkanlıkları doğrultusunda değişiyor. Bu değişim sürecinde Sivas'ta da ramazan ayına özgü gelenek ve göreneklerde de değişiklik gözleniyor. Ramazan akşamlarında eşin dostun eğlence amacıyla bir araya gelerek yaptığı tel helvan bugünlerde unutulmaya yüz tutuyor. Tel helvanın yapımına başlamadan önceden eşe-dosta haber verilerek, işi bilen kişilerin komutlarıyla helvanın yapımına başlanırmış. "Tel helvanın, iki ölçü şekere, bir ölçü su katılıp ateş üzerinde karıştırılarak meyanesi hazırlanır. Rengi koyulaşan meyaneye limon sıkılır. Dibi yağlanmış bir leğene boşaltılan meyane, soğumaya bırakılır. Diğer yandan da tereyağında pembeleşinceye kadar un kavrularak hazır hale getirilir. İyice soğumuş olan meyane, bıçak yardımıyla tepsiden alınır. Akideleşmiş şeker, usta ve yardımcılar tarafından sıkıla sıkıla yumuşatılarak uzatılır. En az 10-15 kere yapılan bu işlemden sonra iki ucu simit gibi birleştirilerek yuvarlatılır. Kavrulmuş un ortaya getirilip, una batırılarak işe devam edilir. Odada bulunan usta helvacıların talimatıyla bir usta bir acemi olarak oturulan halkada çekile çekile büyültülen helva, leğene sığmaz hale gelince 8 şekli verilerek çevrilir. Yani yeniden küçültülür ve tekrar çevrilmeye başlanır. Kavrulmuş un, meyaneye yedirilir. Avuç içlerinin maharetli olması istenen helva çekme işinde, eğer incelmemiş helva parçaları olursa buna kaşık sapı denilir ve helva çekene o sert kısım yedirilir. Yine tel dökmeyip bulgur bulgur olması da arzulanan bir şey değildir." zxuxm@rxuxt Aktif

Örf-Adet-Gelenek-Görenek sivas ÖRF Örfler, çoğu zaman toplumun katı beklentileri olarak nitelenen birtakım örnek tutum ve davranışlardır. Örfler, aynı zamanda toplumu, herhangi bir değer sisteminin bünyesini oluşturan temel taşlarını da temsil ederler. Bu değerler sistemi, toplumsal yapının durumuna göre giderek özel bir hukuk sistemine göre ya da o sistemdeki bir yasa maddesine de gerekçe olur. Örflerin bireyle birey, bireyle aile, bireyle komşular ve akrabalar, bireyle halk ve ulus arasındaki ilişkileri, davranışları, tutum ve tavırları düzenleyen ve belirleyen işlevleri vardır. Toplumun her üyesini sürekli olarak baskı altında tutan örfler, zorlayıcı yaptırıcı ya da yasaklayıcı yaptırımlarıyla bireyin grupla cemaatla ya da toplumla uygunlaşımını sağlarlar. Öte yandan cins, yaş, sınıf ve mesleklere göre belirlenmiş çeşitli örfler bunlar arasında bağlantıyı koruma, kollama, pekiştirme ve denetleme işlevleriyle de yüklüdürler. Örflere karşı çıkma kimi toplumlarda yasaya karşı çıkmayla bir tutulur; hatta zaman zaman yasaların da üstünde tutularak katı ve bağışlamasız bir tutumla birey cezalandırılır. ADET Adetler, tıpkı örfler gibi birçok sosyal içerikli ilişkiyi düzenlemekte, yönetmekte ve denetlemektedirler. Toplumsal yaşamın düzenli gitmesinde, kuralların uygulanmasında adetler etkili olmaktadırlar; örneğin karşılama ve uğurlamalar; yemek ve sofra düzenleri; geçiş dönemleriyle ilgili kutlama ve kutsamalar; kız isteme, nişanlılık ve evlenme usülleri; cinsler, yaş grupları, meslek mensupları arasındaki ilişkilerin biçimleri; selamlaşma, hatır sorma sırasında uyulması gereken kurallar; bayramlar, mevsimler, önemli günlerle ilgili davranış biçimleri; 'yas alma', 'baş sağlığı dileme' gibi durumlarda söylenecek sözler, takınılacak tavırlar ve tutumlar adetlerin alanına girerler. Adetler çeşitli kökenlerden kaynaklanmış ve biçimlenmişlerdir; bunlar içerisinde geçmiş zamanların yaşama biçimleri, dünya görüşleri, ilginç rastlantı ve olaylar önemli bir yer tutarlar. Bir toplumda, toplumun bütününü ilgilendiren adetler olduğu gibi, çeşitli mesleklerin, mezheplerin, etnik grupların v. b. kendilerine özgü adetleri vardır. Adetlerin pratikteki uygulanışını giderek gelenekleşmesini sağlayan bu konuda bilinçli yada bilinçsiz görev üstlenen yaş ve cins gruplarıyla dinsel liderler, dernek yöneticileri, oyun grubu başkanları bulunmaktadır. Kimi adetler oldukça durağan ve sürekliyken, kimisi de zamanla değişebilen niteliktedir. Adetlerden bir bölümü toplumun büyük değişim çalkantısına ayak uydurarak özlerinde ve biçimlerinde sınırlı değişmelere uyarak benliklerini bir dereceye kadar korurken, bir bölümü de tıpkı canlı organizmalar gibi etkinliği ve diriliğini zamanla yitirerek gün gelir ortadan kalkarlar. GELENEK Gelenekler geniş anlamıyla bir kuşaktan ötekine geçirilebilen bilgi, tasarım, boş inanç, yaşantı biçimi; daha geniş anlamıyla maddi olmayan kültürdür. Dar anlamda ise, kuşaklar boyunca bir toplumun örneğin kutsal yada politik işleri gibi önemli konulardaki görüşlerdir. Gelenekler sözlü ve yazılı olmak üzere iki bölüme ayrılırlar. Tıpkı adetler gibi, ama onlardan daha güçlü olarak toplumsal yaşamın düzenlenmesinde ve denetlenmesinde önemli rol oynarlar. Nitelikleri bakımından genellikle tutucu olan gelenekler aile, hukuk, din ve politika gibi toplumsal kurumlar üzerinde etkilidirler; bilim ve sanat, geleneklerin daha az etkisi altındadırlar. Bireyin bağlı bulunduğu grubun yada toplumun geleneklerine karşı çıkması, bu karşı çıkışın derecesine göre bireyin toplulukça afarozundan saldırıya uğramasına, hor görülmesinden alaya alınmasına kadar genişleyen tepki türlerinde biçimlenir. Geleneklerin tıpkı örfler gibi yasalarla belirlenmiş türleri vardır. Yasa, geleneklere ve onlara aykırı davranışlar için verilecek olan cezaları bir ölçüye sokmaya çalışır. Gelenekler, genellikle yasalardan çok daha geniş bir alanı yönetirler. GÖRENEK Göreneğin örfe, adete, geleneğe bakarak yaptırım gücü daha zayıftır. Örfteki yapılma zorunluğu, adet ve gelenekdeki yapılmalı özelliği görenekteki yapılabilme özelliğini alır. En yalın tanımıyla bir şeyi görüle geldiği gibi yapma alışkanlığı olan görenek, öteki sosyal alışkanlık gibi gerekli ve uygun görülenleri kapsar. Ama bunların mutlaka yerine getirilmesini istemez. Öteden beri yapıla gelmekte olan, fakat henüz adet durumunu kazanmamış olan bu davranış biçimlerine grubun, toplumun gelişmesin uygun yenilikler eklenir. Bunlar süreklilik kazandığı gibi, bir süre sonra ortadan kalkabilirler. Görenekler, günlük yaşantımızın gerekli gördüğü ilişkilerin düzenlenmesinde, bireyler arasındaki sürtüşmeleri azaltmakta, toplumsal ilişkilerin kolaylaşmasında, belirleyici rol oynarlar. Komşu ziyaretlerinde, hasta yoklamalarında alış-verişte, ortak taşıtlara inip binmede, tanışma ve tanıştırılmalarda nasıl davranılacağını belirleyerek ilişkilerin düzenli gitmesine yardımcı olurlar. alıntı zxuxm@rxuxt Aktif

ATASÖZLERİ Deniz dalgasız gönül sevdasız olmaz. Biliyorsan konuş ibret alsınlar, bilmiyorsan sus insan sansınlar. At binenin kılıç kuşananındır. Ak akçe kara gün içindir. Bir adamın adı çıkacağına canı çıksın. Bir çöplükte iki horoz ötmez. Bir gününde beyliği de beyliktir. Bugün ki işini yarına bırakma. Çocuktan al haberi. Göz gördüğünü ister. Fare çıktığı deliği bilir. Kalp kalbe karşıdır. Pilavdan dönenin kaşığı kırılsın. Kargayla gezen b. ka konar. Lokma çiğnenmeden yutulmaz. Mal adama hem dost hem düşmandır. Yarım hekim candan eder, yarım hoca dinden eder. Yuvayı yapan dişi kuştur. Zengin arabasını dağdan aşırır, fakir düz ovada şaşırır. Koy avucuma koyayım avucuna. . Yuvarlanan taş yosun tutmaz. Evladı ben doğurdum, ama gönlünü ben doğurmadım. Hocanın vurduğu yerde gül biter. Kavun karpuz yata yata büyür. Balının tatlısı kadının saçlısı güzel olur. Eşeği süren kabahatine katlanır. Katranı kaynatsan olur mu şeker Cinsi batasıca cinsine çeker. Bir ağaçtan oklukta çıkar, boklukta çıkar. Her yerde elin olsun sohbette dilin olsun Koyunu güden kurdu görür. Suyu döğsen de gene sudur. Dirgene dayanmayan porsuk harmana gelmez. Yavşak büyür bit olur Enik büyür it olur. Dağ delisiz yol çalısız olmaz. Deveyi uçurumdan atan bir tutam ottur. Bir deli kuyuya taş atmış, bin akıllı çıkaramamış. Doğacak oğlak pisliğinden bellidir. Yazın yatanı kışın bünelek tutar. Yatan arslandan gezen tilki iyidir. Para buçuktan dana bicikten büyür. Yiğitte burun, atta karın olmalı Farazaynan borç ödenmez Sermayeden katmayınca Evmeyenin yol alınmaz. Er geceden kalkmayınca Başa gelmedik iş, ayağa değmedik taş olmaz. Hayvan hayvandır atından olsa nalı, İnsan insandır kendirden olsa evler. Ya herk et ya da terk et Kağnı devrildikten sonra yol gösteren çok olur. Zenginin kağnısı dağlardan aşar Fakirin kağnısı düz yolda şaşar. Kılavuzsuz kuş uçmaz. Kazın geldiği yerden tavuk esirgenmez. Kaz büyük yumurtladı diye tavuk canından olmuş Dolma akılından yaşanmaz. Deve binilip yara sinilmez. Önü olmayanın sonu olmaz. El kesesinden bahşiş verilmez. Sel önüne harman dökülmez. Fırıldak bayramda satılır. DEYİMLER Akıl elden fikir emanet: Onun bunun aklıyla yaşayan Dizlerime kara sular indi: Yorulmak Toprak benim başıma: Ne yapsam ne etsem Ocağım battı: Mahvolmak Gözlerimin feri tükendi: Gözlerin yorulması Beni cin atına bindirme: Kızmak, sinirlenmek Beynim patladı: Gürültüden başın ağrıması Eşek sudan gelinceye kadar döverim: Zamanı belli olmayan dayak Çubuk gibi boyu var: İnce ve uzun boylu Maşallah tosun gibi: Sağlıklı Et kütüğüne dönmüş: Aşırı şişmanlık Aslan gibi adam: Güçlü ve kuvvetli Ortada sipsivri kaldın: Çaresiz ve yalnız kalma Adama yan camız gibi bakma: Başkasına kötülük düşünme Kazık gibi dikilip durma: Lüzumsuz yere ayakta durma Dilini yut: Sesini kes, konuşma Camız gibi höğrüp durma: Hoşa gitmeyen, lüzumsuz bağırma İflahım kesildi: Takatsiz kalma Mum gibi yandım, çıta gibi söndüm: Bitmek, tükenmek Kağnı dayağı gibi sürünüyorum: Sıkıntıyla, dertle uğraşıp durma. İki heybe bir yastık. Aldık duvara astık: Bir işi çabucak bitirme, Kaş yapayım derken göz çıkarma: Bir işi karma karışık etme İşkembeden konuşma: Patavatsız, yalan, lüzumsuz konuşma Eşeği sattım çü demeden kurtuldum: Bir işi yoluna koyma İçerim alaf gibi yanıyor: Üzüntü, yangın Altın adımı pul ettin: Birini kötüleyici eylemde bulunma El deliye ben akıllıya hasretim: İşlerin tersine gitmesi. İki sitil bir mitil: Bomboş, tam takır Ardıç kadı, çam müftü: İkisi de birbirini mizacına uygun kişi Tencere yuvarlanmış kapağını bulmuş: Birbirine uygun. Dikeni çıkardım: Sıkıntıdan ya da önemli bir işten kurtulma. Sırtın kaşınıyor: Dayağı hak etme Kırk dereden su getiriyor: Bir şey için türlü bahaneler bulma. Sırra kadem bastı: Ortalardan kaybolmak. Baba minderi ateştir. Her evlat onda oturamaz. Sarı samanın altından su yürütür: Bizli kapaklı iş yapma. Yenen yer ayrı, yanan yer ayrı Uzun laf Kur&#8217;an&#8217;a yakışır. Dualar Allah bereket versin Allah kabul etsin Allah yerine yetirsin Allah yerine yetiştirsin Allah vere Allah utandırmasın Allah utandırmaya Allah işini rast getirsin Allah kesene bereket versin Allah ceddine rahmet etsin Tuttuğun altın ola Babanın canına değsin Ananın canına değsin Ömrün uzun olsun Allah ne muradın varsa versin Toprak diye avuçladığın altın olsun. Tuttuğun kolay gelsin. Ayağına taş değmesin. Kara gözlü nişanlına kavuşasın. Balım Sultan yardımcın olsun. Hasretlerine kavuşasın. Oğlunla oba, kızınla komşu ol. Allah yardımcın olsun. Boz atlı Hızır yardımına gelsin. Aydınlık günler içinde olasın. Ellerin dert görmesin. Beddualar Allah bereketini vermesin Allah kabul etmesin Allah yerine yetirmesin Allah yerine yetiştirmesin Allah vermesin Allah işini rast getirmesin Allahın gadasına uğrasın Allah belasını versin Gafil gadalara uğrayasın Gözün kör olsun Zıkkımın kökünü yesin Zehir zıkkım ola Zehir zemberek ola Derbeder olasın Sürüm sürüm sürünesin Sı. . b. . . la oynayasın S. . . . . . . in tutula Yiğit iken yıkılasın Yerin dibine batasın Allah canını alsın. Parçalanırsın inşallah. Ocağın batsın. Çöpten dönmezsin inşallah. Çöpün dağılsın Ölün önüne uzansın Kara haberin gelsin. Devrilesin inşallah. Evin, yuvan dağılsın Allah sana çöp yüzü göstermesin Ağzından babalar çıksın Yaşın donun kara gelsin. Ağzından yan Ocağın batsın Ciğerin ağzından gelsin Tütünün kesilsin. Evine baykuşlar dünesin. Koynunda gördün, kucağında görme. Sidikliğin dursun da tilkiler gibi çığır Alın yeşilin dökülü kalsın. Sesin kara yerden gelsin. Babalar ye. Zehir zıkkım olsun. Sanıcığın etmesin. Ağzından al kanlar gelsin. Boyun devrilsin. Yiğit iken yıkılasıca. Ağızcağını bir kere açasıca. Beşinizi bir tahtada yusunlar. Salacan al bayrağınan gelsin. Gün görmeyipte murat alamıyasın. Hay babamın yanına yatasıca Gidişin olsun da dönüşün olmasın. Gittiğin yerden gelemiyesin. Çeyizi dökülüpte kalasıca. (Yetişkin kızlara söylenir. İki yakan bir araya gelmesin. alıntı zxuxm@rxuxt Aktif

GÜRÜN İLÇESİ&#8217;NDE Hikayeler ve Masallar GÖĞBALDIR Metin: Zamanın birinde bir atılmaz tüfeğim vardı, bir de topal atım vardı. Gittim, bitmedik çalının dibinde doğmadık tavşanı vurdum. &#8220;Bunun yağını eriteyim de çizmelerime çalayım&#8221; dedim. Baktım ki, bir tepenin başında iki bina görünüyor. Gittim ki; biri yıkılmış, birin temeli yok. Yıkık binaya baktım ki, iki tane karı yatıyor; biri ölmüş, birinin canı yok. Ölü karıya sordum; &#8220;Bu yağları nerede eriteceğim?&#8221;. &#8220;Şurada iki tencere var&#8221; dedi. Gittim ki; birinin dibi yok, birinin kasnağı yok. Dibi olmayan tencerede yağı erittim. Çizmenin birine yetti, birine yetmedi. Yağlanmayan çizmem küstü gitti. Çizme gitti, ben gittim; çizme gitti, ben gittim, Baktım ki; çizmem bir devenin üstündeki karpuzun içine girdi. Elimi ayağımı büzdüm, bende arkası sıra girdim. Girdim ki, karpuzun içi bir şehir, bir şehir ki, Paris gibi. &#8220;Ben burada alış veriş ederim&#8221; dedim. Elimi cebime attım ki, bir on param var, bir yüz param var. On parayı verdi, bana iki ceviz verdiler. Birini kırdım çürük çıktı, birini kırdım fos çıktı. Çürük çıkan cevizden Allah bir ceviz verdi, bir ceviz verdi, dal budak kırıldı. Köyün dölleri gelen taşladı, giden taşladı. Cevizin başı oldu bir tarla.&#8221;Ulan, ben bunu süreceğim?&#8221; dedim. Adana&#8217;ya gittim, çalıştım çabaladım, bir çift öküz parası kazandım, getirdim. Ok yok ki, çift sürelim. Samanlığa girdim ki, çavdar saplarından bir ok var. Onu da getirdim, çift kurdum. Dön babam, tös babam burayı sürdüm. Öyle kesekler kalktı ki hiç sorma.. Allah bir ekin verdi, bir ekin verdi ki, adam boyu. Ekin yetti, biçmeye gittim. Benim biraz ekine yüzüm yok. Sıcak düştü, kafam şişti, belim ağrıdı. Bir tilki geldi, ekine dadanmış yiyordu. &#8220;Ulan, bu tilkiyi öldüreyim&#8221; dedim. Galıçı attıydım, tilkinin g.. üne gitti. Tilki kaçtı, galıç biçti.. Tilki kaçtı, galıç biçti, Ekin bitti. Tilki s... tı, galıç düştü. &#8220;Ben bunu nasıl toplayacağım&#8221; diye düşünürken; Cenab-ı Allah bir yel verdi, torladı topladı, bizim harmana yığdı. Harman yola yakın idi. Önceleri kervancılar develerle giderdi. Deve taşa basınca, devenin ayağından bir çıngı çıktı. Çınkı çıkınca sıçradı ekine düştü. Ateş çıktı, harman yandı, kül oldu. O yalan, bu yalan, fili yuttu bir yılan. Bu da mı yalan? Karıncaya vurdum palanı, yede yede çektim kolanı. Karıncaya bindim, deveyi kucağıma aldım. Aldık sazı sinesine geldik sözün binasına... ... Zamanın birinde bir padişahın kırk tane oğlu vardı. En küçüğünün adı Göğbaldır idi. Bunlar büyüyor. Büyüyorlar amma evlenmiyorlar. Vezir vüzera toplanıyor, Padişaha diyorlar ki: -Senin uşakların neye evlenmiyor; everelim. -Bunun üzerine padişah, uşakların başına topluyor. -Oğlum, hep büyüdünüz, sizi everelim deyince Göğbaldır diyor ki: -Baba! Bir anadan bir babadan kırk tane kız olmazsa, biz evlenmeyiz. -Peki nerede bulacaksınız, diyor. -Biz buluruz, diyor. Sabah oluyor. Kırkı da yürüyor. Az gidiyor, uz gidiyor, dere tepe düz gidiyor. Ödünç almış un gibi, derelerde yel gibi, tepelerde sel gibi.. Arkalarına bakıyorlar ki bir arpa uzunluğu yol gitmişler. Amasya&#8217;dan Zile&#8217;den, şimdi geçtik buradan. Çamur dizde, su topukta gidiyorlar. Gidiyorlar ki, bir çöl.. Yazının yüzünde büyük bir konak. Konağa gidiyorlar. Orası Ağdev&#8217;in yeri imiş. Bir ananın bir babanın da kırk tane kızı varmış. Üç kardeş dev; Ağdev, Karadev, Sarıdev, ana babalarını öldürmüşler, bu kızları yanlarına getirmişler. Yirmisi Ağdev&#8217;in yanındaymış, on dokuzu Sarıdev&#8217;in yanında, biri de Karadev&#8217;in yanındaymış. Göğbaldır, kardeşlerini içeride koyuyor, Ağdev&#8217;in yanına gidiyor. Öteki kardeşlerinin haberi yok. Göğbaldır kapının birini açıyor ki, orada yirmi tane kız var. -Aman insanoğlu! Buraya neye geldin, diyorlar. -Çabuk kardeşlerime yemek hazırlayın, diyor Göğbaldır. Yemek hazırlatıyor, getiriyor. Kardeşleri soruyor. -Bunları nereden aldın? -Anam pişirmiş, heybeye koymuştu, diyor. Kılıcını alıyor -bir kötü kılıcı varmış- kapıya duruyor. Bakıyor ki, dev geliyor. -Ey insanoğlu! Kaç gündür insan eti yemedim, diyor. Al sana bir gürz diyor. Oğlan vurunca gürzü ikiye bölüyor, devi orada öldürüyor. Kardeşlerine hiç demiyor bile. Kızlara diyor ki: -Siz burada durun. Kardeşlerini alıyor, bu kez de Sarıdev&#8217;in konağına gidiyor. Orada Sarıdev&#8217;i de öldürüyor. Sarıdev&#8217;in yanında da on dokuz kız var. Karadev&#8217;in yanına gitmeden bunları da kurtarıyor. Kardeşlerini yanına alıp Karadev&#8217;in konağına götürüyor, içeriye oturtuyor. Bir kapıyı açıyor ki dünya güzeli bir kız. Kızın bir gözünden kan, bir gözünden yaş akıyor. Kız o zamana kadar; -Ey insanoğlu! Buraya neye geldin, diyor. Karadev kardeşlerinin öldürüldüğünü duydu. Diyor ki: &#8220;Elbette o Göğbaldır buraya gelir.&#8221; -Sen hiç korkma, diyor. Kardeşlerime yemek hazırla. Kız, yemek hazırlıyor. Göğbaldır yemeği getiriyor, bunlara veriyor. -Kardeş, bunları nereden aldın, diyorlar. -Anan pişirmiş, heybeye koymuştu, diyor. Onların yanından çıkıyor. Kılıcını alıp kapıya duruyor. Bakıyor ki dev geliyor. Karadev; -Ey Göğbaldır, diyor. Ağdev&#8217;le Sarıdev&#8217;i yedin sıra bana mı geldi? -Seni de yenerim inşallah diyor. Karadev, gürzünü atıyor, oğlana değmiyor. Oğlan kılıcı atıyor ama, kesmiyor kılıç. Bunlar bir birine girişiyor. Göğbaldır, kaldırıp devi altına alıyor. Altına alınca oğlana diyor ki, Karadev: -Göğbaldır! Sen beni öldüremezsin, hiç imkanı yok. Ben de seni öldüremem. Yalnız, kardeşlerin kızları alıp gitsin. Denizin öte yanında padişahın bir kızı var. O kızı bana getirirsen, ben kızı sana veririm. Yoksa senin yakanı koyurmam. -Nasıl geçeceğim denizi, diyor. -Ben sana bir dua belleteceğim, bir de gem vereceğim. Duayı okursun. Gem&#8217;i çarptın mı deniz aygırı gelir. Biner öte yana geçersin, diyor. -Peki diyor. Göğbaldır, kardeşlerinin yanına gidiyor, diyor ki: -Bakın kardeşlerim, diyor. İlk geldiğimiz konakta yirmi kız var, ikincide de on dokuz kız var, bir de burada toplam kırk kız. Bunları götürürsünüz. Bu benimki, diyor tek kıza. Ben gelene kadar buna bakın. Ötekilerin de her biri birinize. Geri Karadev&#8217;in yanına gidiyor. Karadev dua belletmede olsun, biz gelelim otuz dokuz kardeşe... Otuz dokuz kardeş, o kırk kızı alıp geliyorlar. Yolda da bir gömlek kanlıyorlar. Getiriyorlar, babalarına diyorlar ki: - -Göğbaldır, Böyle böyle vuruldu öldü. Biz de üç tane devi öldürdük, kırk tane kız getirdik. Böyle deyince, babaları diyor ki: -Göğbaldır&#8217;ın ya ölü ya diri haberi gelmeyince ben sizi evermem. Bunlar orada kalsın, gelelim Göğbaldır ile deve... Dev, buna bir dua belletiyor, eline bir gem veriyor. Denizin kenarına gidiyorlar. Gem&#8217;i çarpınca aygır geliyor. Denizin ortasında bir ada varmış. Diyor ki dev: -Bu adaya gidince in yaya yürü. Öte gidince yine dua oku. Gem&#8217;i çarp, aygır yine gelir. Göğbaldır, aygıra biniyor, adaya gidiyor. Adaya gidince gemi atın başına koyuyor. Aygır gemle gidiyor. O yana bu yana dolaşırken bakıyor ki, bir ihtiyar pir, orada duruyor. Pir, buna diyor ki: -Oğlum! Sen de mi Karadev&#8217;in oyununa geldin? Ben de buraya geldim, burada kaldım. Göğbaldır: -Gemi aygırın başında koydum, deyince ihtiyar; -Bende var diyor. Bu gem&#8217;i al. Şimdi sen duayı olur da denize çarparsan, anı aygır gem başında gelir. Geminin birini sakla, bir gün sana lazım olur. -Peki diyor. -Yalnız senden bir dileğim var, diyor ihtiyar. Gelirken bana on iki metre bezle, bir kalıp sabun getir. Sen gelinceye kadar ben ölürüm. Beni buraya defnet, git. -Peki, diyor. Göğbaldır gidiyor. Duayı okuyor, gemi çarpınca aygır geliyor. Biniyor öte tarafa geçiyor. Öbür gem&#8217;i de beline bağlıyor. Hani, &#8220;Birgün lazım olur.&#8221; dedi ya.. Gidiyor bir eve misafir oluyor. -Ana beni misafir al, diyor. Kadın bunu misafir alıyor. Göğbaldır, kadından su istiyor. Kadın içeri gidiyor, bir tasa işeyip getiriyor. Göğbaldır içiyor. -Öf ana, suyun da ne tuzluymuş diyor. Kadın diyor ki. -Oğlum! Burada pınarın başında bir dev yatar. Haftada bir kız yer. O kızı yiyinceye kadar ne su alırsak, hepsi işte o, diyor. Bugün de padişahın kızının sırası. Göğbaldır diyor ki: -Ana o kız giderken bana haber verir misin? -Veririz, diyor. Bu, içeri giriyor oturuyor. Kız giderken haber veriyorlar. Göğbaldır da beraber gidiyor. Kız, bir de kuzu götürürmüş. Göğbaldır, orada bu kuzuyu yemeye başlıyor. Dev bunu görüyor. -Hııı, diyor. Kuzumu yersin öyle mi? Önce seni yiyeyim de o zaman gör. Dev ortaya çıkıyor. Göğbaldır, hemen vurur vurmaz devi öldürüyor. Kız, beş parmağını da kana batırıyor, Göğbaldır&#8217;ın sırtına vuruyor. Kız kaçıyor. Saraya varınca padişah diyor ki: -Kızım neye geldin? Şimdi dev gelir bizi yer, deyince, -Baba! Bir delikanlı geldi, devi öldürdü, diyor. -Görsen tanır mısın, diyor. -Tanırım, diyor. Sırtına, kana batırıp beş parmağımı vurdum. Padişah; &#8220;Bir hafta kimse evinde yemek yemeyecek, benim sarayımda yiyecek&#8221; diye tellal bağırtıyor. Herkes gidip yiyor. Bu oğlan gitmiyor, kadının evinde karnını doyuruyor. Kadın her gün buna yemek getiriyor. Birgün bekçiler bunu çeviriyorlar. -Nereye götürüyorsun bu yemekleri, deyince, -Evde bir oğlum var, ona götürüyorum, diyor. -Yarın oğlun da gelsin diyorlar. Devirsi gün oğlunu da getirince, kız pencereden bunu görüyor. -Baba geliyor, diyor. Oğlanı padişahın yanına götürüyorlar. Padişah; -Oğlum, dile dileğini, diyor. O da; -Diledim kızını, diyor. -Kızımı zaten sana verdim oğlum. Daha dile dileğini. -Diledim, on iki metre bezle, bir kalıp sabun istiyorum. -Padişah, bunları veriyor. Sabah oluyor bu kızı alıyor, denizin kenarına geliyor. Duayı okuyor, gem&#8217;i çarpıyor. Aygır geliyor. Biniyorlar aygıra. Adaya geliyorlar ki, hakikaten ihtiyar ölmüş. İhtiyarı defnediyor. Kız diyor ki: -Beni nereye götürüyorsun? -Seni deve götürüyorum, diyor. -Keşke beni deve götürmesen de burada öldürsen, deyince kıza diyor ki: -Ben saklanırım. Sen bunun canını sor ki, canı nerede. Ben bulur, onu öldürürüm. Seni de alır giderim. Devin yanına gidiyorlar. Karadev&#8217;e kızı verince dev diyor ki: -Tamam sen gidebilirsin artık, kurtardın. Göğbaldır gidip saklanıyor. Aradan zaman geçiyor. Kız Karadev&#8217;e diyor ki: -Sen sabahleyin kalkıp ava gidiyorsun, ben burada yalnız kalıyorum. Senin canın neredeyse onu bana de ki, ben onunla gönlümü eğleyim. -Benim canım şu posttadır, diyor. Orada bir namaz postu varmış. Karadev, yine ava gidiyor. Göğbaldır geliyor. -Ne dedi, diyor. -Şu posttaymış, devin canı, diyor. -Sen o posta boncuk cıncık tak, takmadık bir kılını koyma. Akşam gelince döşek ser, üstüne koy. O sana sebebinin sorar. Kız, akşama kadar hiçbir iş görmüyor, o postu donatıyor. Akşam dev gelince, bir döşek seriyor, üstüne oturtuyor. Dev diyor ki: -Hıı deli, hiç postta can olur mu? Ben seni kandırdım. Kız da o zaman; -Doğrusunu söyle ki, ben gönlümü eğleyim. -Benim canım nerede biliyor musun? Senin geldiğin yerdeki pınara üç tane dev gelir, birer kilo su içerler. Karanın değil, beyazın karnında değil, sarısının karnında bir tane kutu var. Onun içinde üç tane cücük var. O cücükler öldü mü, ben de ölürüm, diyor. Sabah oluyor. Bu ava gidince Göğbaldır geliyor. Kız devin canının nerede olduğunu söylüyor. Göğbaldır: -Tamam, diyor. Belinde hani ayrıca bir gem daha var ya.. Gidiyor, denizin kenarına duayı okuyor, gem&#8217;i çarpıyor. Çarpınca aygır geliyor. Aygıra biniyor, geçip gidiyor. O pınarın üstünde bir tane taş varmış. Taştan gözetliyor. Karadev geliyor, bir kilo su içip gidiyor. Ağdev gelip içip gidiyor. Derken Sarıdev de geliyor. Bu gelince Göğbaldır, kılıcıyla vurup öldürüyor. Karnını yarıyor ki, hakikaten bir kutu, kutunun içinde üç tane cücük. Cücüğün birini orada öldürüyor. Cücüğün birini orada öldürünce dev evde hastalanıyor. -Başım ağrıyor. Korkarım, canım Göğbaldır&#8217;ın eline geçti, diyor. Kız da diyor ki: -Göğbaldır gideli bir hafta oldu, nereden eline geçecek? Göğbaldır, iki cücüğü alıp geliyor. Devin yanına gelince, dev buna yalvarıyor. -Etme Göğbaldır, diyor. Ölene kadar kapında köle olurum, öldürme. Göğbaldır, cücüğün birini daha öldürünce, canı hırtleğine çıkıyor. Göğbaldır deve acıyor, öldürmek istemiyor. Kız; -Ver bakayım, diyor. Cücüğü Göğbaldır&#8217;dan alıp öldürüyor. Üçüncü cücük de ölünce, devin canı çıkıyor. Göğbaldır, bunun üstüne yükte hafif pahada ağır nesi varsa, torluyor topluyor, kızı da alıp memleketine geliyor. Padişaha haber oluyor ki ; &#8220;Göğbaldır geliyor&#8221; diye. Padişah, bu kızı, bir de eskiden vardı ya onu, Göğbaldır&#8217;a veriyor. Öteki otuz dokuz kızı da Göğbaldır&#8217;ın otuz dokuz kardeşine veriyor. Etrafa okuntu salıyor, düğün ediyor. Çiftçi asasıyla, ağa kesesiyle, boyun bükeni, samı kıranı, b.. püsür yiyen hepsi geliyor. Hikayedir bunun adı, dinlemede gelir tadı, dinlemeyenin anasını ağlatsın Mısır&#8217;daki kadı... Masalda geçen mahalli kelimeler: cücük :kanatlı hayvanların yavrusu çalmak :sürmek çıngı : kıvılcım ekine yüzü olmamak : ekinle uğraşmaya isteksiz olmak galıç rak girişmek :kavgava tutuşmak hırtlek : gırtlak kesek : katılaşmış toprak parçası kolan :dizgin koyurmak : bırakmak, salıvermek okuntu : düğün habercisi samı : öküz arabasında öküzlerin bağlandığı ağaç yaz : yerleşim yeri dışındaki arazi, kır alıntı zxuxm@rxuxt Aktif

ManilerAy doğar sini gimi Sallanır selvi gimi Yarim gohun geliyor Mısırın gülü gimi Mani benim naçarım Dilder gufer saçarım Manimin kutusunu Yar gelince açarım Mektup yazdım kış idi Kalemim gümüş idi Daha ok yazacaktım Mürekkebim az idi Ay doğar buludunan Cıngıllı kilid inen Beni yola salsalar Sevdiğim yiğidinen Ağaç dikili kaldı Yakam sökülü kaldı Eller yara kavuştu Boynum bükülü kaldı Mani benim ezberim Kan ağlıyor gözlerim Yar aklıma gelince Sızılıyor dizlerim Masa üstünde bekmez Al yanaktan kim öpmez Durdulu&#8217;nun gızları Tahsisiz gelin gitmez Sap kağnısı geliyor Bülbül figan ediyor Öpersen aha gerdan Küpem sana ne diyor Karamuğun kurusu Geçti güzel sürüsü Sürüsünden bana ne Yaktı beni birisi Altını sarraf bilir Derdimi cerrah bilir Benim sana yandığım Orasın Allah bilir Ayrıldım gülüm senden Dili bülbülüm senden Ölüm ayrılsın derken Dirim ayrıldı senden Bağa girdim üzümsün Yarim iki gözümsün Zannetme ki unuttum Gece gündüz sözümsün Bahçelerde mor erik Dallarını eğerik Bize Sivaslı derler Güzelini seçerik Çekmecenin kilidi Üstünü gül bürüdü Alacaksan al beni Cahil ömrüm çürüdü Dağları dolap ettim İpliği kelep ettim Ben senin hasretinden Ben beni harap ettim Oğlan adı İsmail İsmine oldum nail Beni sana vermezler İster öl ister bayıl Ördekliyim kızlıyım Kadimi Sivaslıyım Sivas&#8217;tan bir yar sevdim Onun için nazlıyım Ekin ekilen yere Sapı dökülen yere Can kurban canım kurban Sivas denilen yere Elim elimde değil Şalım belimde değil Ben Sivas&#8217;tan gitmezdim Ferman elimde değil Geldim ise giderim Kötü sözü niderim Giydiğim kutnu delme Soyunur da giderim Halıyı attım yüke Yedi kat büke büke Sevmişim inkar etmem Etseler tike tike Madenüsün dalı yok Genceciğim halim yok Yarimi eller almış Cahilim haberim yok Oğlan adın İrecep Gün mü buldun gelecek Sokaklar buz bağlamış Düşüp de geberecek Sallan konağım sallan Dibinde pullu yorgan Sivas&#8217;tan yar alırsam Keserim çifte kurban Sivas&#8217;ta dut ağacı Çift gezer iki bacı Büyüğü ne ise de Küçüğü can ilac Sivas&#8217;ın altı çimdir Aç kapıyı o kimdir Zaten ben yaralıyım Belki gelen hekimdir Yılana bak yılana Dağı taşı dolana Beş yüz altın vereyim Bana yari bulanaalıntı KAYNAK: zxuxm@rxuxt Aktif

ben sivaslıyım banada gelmişti ozaman sivastaydım koç suslenmişti ama oyle kartondan bişey yoktu boynunda yarımlıkla gelmişti tabiki bi budu olan evine gitmişti guzeldi kardeşimle gezdirmiştik tanıdıklara gitmiştik guzel bi adet ne kadar devam ediyor bilmiyom tum hemşerilerime selam ve saygı kendinize eyce bakın zxuxm@rxuxt Aktif