BÖBREK TAŞLARINDA BESLENMENİN ÖNEMİ Böbrek ve idrar yolları taşlarının en önemli özelliklerinden birisi tekrar etmesidir. Böbrek taşı düşüren veya tedavi ettiren kişilerin % 50'sinde 5 yıl içerisinde tekrar taş çıkma ihtimali vardır. Taşın tekrarını önleyebilmek için taşın oluşumuna yol açan problemin ortaya konması ve risk faktörlerinin ortadan kaldırılması gerekmektedir. Taşın beslenmeyle ilişkisi hastanın yaşına, cinsine ve kişideki taşın tipine göre farklılıklar gösterebilmektedir. Ayrıca taş oluşumunda beslenme haricinde, yaşam tarzı, vücut kitle oranı taş oluşma riski açısından önemlidir. Taşların vücuttaki görülme sıklığını değerlendirdiğimizde % 80 oranında kalsiyum oksalat taşı olduğu görülmüştür. Eğer hasta taş düşürdüğünde veya cerrahi olarak alındığında taş tipi analizi yapılabilmektedir. Fakat taş düşürmemiş, ameliyat geçirmemiş veya taşın yakalanma imkanı olmadığı durumlarda hastanın taşını kasiyum oksalat taşı olarak kabul edebiliriz. Kalsiyum Oksalat Taşlarında Diyet Önerileri 1. Sıvı alımının artırılması : Taş hastalarında günlük 2lt üzerinde sıvı almaları önerilmektedir. Bu sıvı ağırlıklı olarak su olmalıdır. Siyah çay ve kahve gibi oksalat içeriği fazla olan içeceklerin günlük miktarı kısıtlanmalı 2-3 bardağı geçmemeli ve beraberinde su tüketilmelidir. Limonata ve portakal suyu gibi içecekler kalsiyum oksalat taşının önlenmesinde tercih edilmesi gereken bir içecek iken, bazı çalışmalarda greyfurt suyunun taş oluşum riskini artırdığı bildirilmiştir. Sıvı alımında ideal olan günlük 2 lt üzerinde alınması ve suyun bunun büyük bir kısmını içermesidir. Bunu dışındaki sıvı gıdaların dengeli oranda alınması önerilmektedir. 2. Protein Diyeti: Protein alımının fazla olduğu ülkelerde böbrek taşı oluşum riski yüksektir. Fazla et tüketimi doğrudan kalsiyum taş oluşumuna yol açmaz. Fazla et tüketimi obeziteye yol açarak glukoz metabolizmasının bozulmasına ve taş oluşum riskinin artmasına yol açar. 3. Fazla Tuz Kullanımı: Özellikle bayanlarda fazla tuz kullanımının taş oluşum riskini artırdığı bildirilmiştir. 4. Kalsiyum İçeren gıda Alımı: Kalsiyum içeren süt ve süt ürünlerinin taşı olan hastalarda kesilmesi veya azaltılması yanlış bir bilgi olarak yıllardır durmaktadır. Çalışmalar sonucunda diyette kalsiyum kısıtlamasının gereksiz olduğu sonucu çıkmaktadır. Az kalsiyum alınması kemikten kalsiyum çekilmesine ve kemik erimesine neden olabilmektedir. 5. Oksalat : Kalsiyum oksalat taşı olanların aşırı C vitamini, greyfurt, kuruyemişler , çikolata, siyah çay gibi aşırı oksalat içeren yiyeceklerden kaçınması önerilmektedir. 6. Lifli Yiyecekler: Lifli yiyecekler, tahıl, hububat, fasulye ve sebzelerdir. Diyete buğday, soya ya da pirinç kepeği eklenmesi böbrek taş tekrarını azaltmaktadır. Taş Oluşumu Riskini Artıranlar: 1. Protein içeriği yüksek beslenme 2. Fazla tuz kullanımı 3. Oksalattan zengin diyet 4. Sıvı tüketiminin az olması 5. Kilolu olmak Taş Oluşum Riskini Azaltanlar: 1. Lifli gıda ile beslenmenin artırılması 2. Sıvı alımının artırılması (Günlük 2lt üzerinde) 3. Dengeli beslenme 4. Meyve alımının artırılması 5. Çay, kahve, kolalı içeceklerin sınırlandırılması ve beraberinde su içilmesi 6. Karbonhidrat kullanımının azaltılması ve kilo kontrolü sağlanması Op. Dr. Murad ÇELTİK K