Doğalgaz Vurgunu -1 Başbakan ülke gündeminin başını örtmeye çalışırken, doğalgaz piyasasında kurulu vurgun düzeninin üzerini açmaya ve sizlere bu düzeni iki haftada/iki yazıda anlatmaya çalışacağım. Bu değerlendirmede kullanılacak tüm bilgi ve belgeler resmi yazışma ve raporlara dayanıyor. Şimdi doğalgaz faturalarımızı ikiye katlayan sürece birlikte mercek tutalım. Doğalgazda Kırk Katır Kırk Satır Anlaşmaları Doğalgazın yer altından çıkarılması, borularla nakledilmesi ve depolanması önemli yatırımlar gerektiriyor. Dolayısıyla ihracatçı ülkeler satış garantisi almadan bu büyük ve pahalı yatırımlara girmek istemiyorlar. Bu nedenle doğalgaz piyasasında al ya da öde şartını içeren 25-30 yıllık anlaşmalar yapılıyor. Bu anlaşmalara göre ithalatçı ülke, ihracatçı ülkelere her yıl belirli miktarda gaz alım garantisi veriyor. Yani ithalatçı ülke anlaşmaya göre garanti ettiği miktardaki doğalgazı alamasa bile parasını ödemek zorunda kalıyor. Türkiye 1986 yılından başlamak üzere doğalgaz alım anlaşmaları yaptı. Bu anlaşmalara göre %90 lar civarında asgari gaz alım taahhütleri verildi. Bu anlaşmalar yapılırken her yıl Türkiye ekonomisinin ortalama %7 büyüyeceği varsayılıyordu. Ancak Türkiye nin her yıl %7 büyüyemeyeceği dolayısıyla bu anlaşmalarda taahhüt edilen gazı alamayacağı, bu yüzden al ya da öde kapsamında milyarlarca dolar ödeneceği itirazlarını dile getirenler oldu. Bilindiği gibi, itiraz edenlerin sesleri kısıldı ve anlaşmalar yapıldı. Alınamayan Gaza Milyarlarca Dolar Ödendi 1986 2001 yılları arasında yapılan doğalgaz anlaşmaları yürürlüğe girdiğinde, yapılan yanlışların ağır faturası da ortaya çıkmaya başladı. Sayıştay Raporlarındaki tespite göre, başta Rusya olmak üzere, İran, Azerbaycan gibi ihracatçı ülkelere alınmayan doğalgazın bedeli olarak 2011 yılı itibarı ile yaklaşık 4 milyar TL ödendi. AKP nin 7 Büyük Günahı 1- Hesap şaştı Türkiye %7 değil %5 büyüdü Türkiye nin alamadığı gaza milyarlarca dolar ödemesinin temel sebeplerinden biri büyümeyle ilgili olarak yapılan iyimser varsayımlar. Ortalama %7 büyüyen ekonomide gaz talebi de bu büyümeyle orantılı olarak artacak. Ancak 2002 2012 yılları arasında Türkiye ekonomisi ortalama %7 değil, %5 büyüdü ve beklenen gaz talebi gerçekleşmedi. 2- Gaz Ülke İçinde Nakledilemedi Boru hatlarıyla taşınan gazın yurt içinde hızla konut ve sanayi bölgelerine aktarılması için yapılması gereken kompresör ve şebeke yatırımları yine öngörüsüzlük ve yolsuzluklar yüzünden tamamlanamadı. Doğalgaz alınarak, ihtiyaç olan bölgelere aktarılamadı. Talep olmasına rağmen, doğalgaz tüketilemedi. Bu süreçte doğalgaz dağıtım tesislerinin yapımındaki ihale yolsuzluklarıyla ilgili yargılama tamamlandı. Birçok sanık bu davalardan hüküm giydi, rüşvet ve yolsuzluktan hükümlü bu şahıslar, suçun görmezden gelinmesi, af için yasa değişikliği yapmak dahil, korunarak ve kollanarak saygın iş adamlığına-kamu müteahhitliğine hiçbir şey olmamış gibi devam etti. 3- Yazın Çok, Kışın Yok Doğalgaza soğuk kış aylarında talep artarken, sıcak yaz aylarında bu talep düşüyor. Mevsim değişikliğine bağlı talep dalgalanmalarını telafi etmek için doğalgaz depolama tesislerinin yapılması gerekiyor. Bu amaçla Tuz Gölü nün altında yeraltı depolama tesisi yapılması planlanıyor. Ancak ihale yolsuzlukları yüzünden bir türlü yapılamıyor. Hatta bu yolsuzlukları yapanlar iddianameye yansıyan telefon dinleme tutanaklarına göre kendilerini Tuz Gölü Çetesi olarak tanıtıyor. 4- Parasını Ödüyorsun Kullansana Bir başka kötü yönetim örneği, bir kamu kuruluşu olan Hamitabat Doğalgaz Çevrim Santralı nın bu süreçte (2001-2008) kapasitesinin çok altında çalıştırılması. Akıl almaz bir tutumla, bir yandan alamadığımız gazın parasını ödüyoruz, diğer yandan doğalgaz çevrim santralini çalıştırmıyoruz. 5- Doğalgazı Halk Kullanmıyor Çünkü Pahalı Doğalgaz talebi, öncelikle gazın satış fiyatına bağlı. Fiyatı Hükümet belirliyor. Hükümet doğalgaza her yıl özellikle soğuk kış ayları başlamadan zam yapıyor. Halk pahalı doğalgazı kullanmaktan kaçınıyor ve yerine kömür kullanıyor. Bu durumda alamadığımız, ancak parasını düzenli olarak ödediğimiz gaz miktarı artıyor. Vatandaş donuyor, hava kirleniyor, devlet yok yere para ödüyor. Oysa gazın fiyatı düşürülse, daha çok kullanılacak ve alamadığımız halde parasını ödemek zorunda kalmayacağız. 6- Bedava Kömür Yerine Bedava Gaz Dağıtmadı Bu arada AKP fakir ailelere kömür dağıtıyor. Hükumete yapılan fakir ailelere kömür dağıtacağınıza doğalgaz dağıtım şebekelerinin olduğu il ve ilçe merkezlerinde kömür yerine doğalgaz dağıtın.. önerilerine kulak tıkanıyor. Bu sayede hem kömür dağıtımı için harcadığını 3 Milyar liradan tasarruf edersiniz, hem alamadığınız 4 Milyar lira tutarındaki doğalgazın bedelini ödemezsiniz deniyor, ancak dinlenmiyor bile. Çünkü yandaş işadamlarının hem kömür, hem de doğalgazda kurdukları vurgun düzeni bozulmak istenmiyor. 7- Üstüne LNG İthalatı İzni LNG, yani sıvılaştırılmış doğalgaz, boru gazı gibi kullanılabilmektedir. Ancak -165 derecede depolanması ve gazlaştırılması ilave giderler gerektirdiğinden boru gazına göre daha pahalıdır. BOTAŞ mevcut anlaşmalar gereğince almak durumunda olduğu doğalgazını satamıyor ve al ya da öde cezasına giriyor; üstüne üstlük 2008 yılında özel sektöre de LNG ithalatı hakkı veriyor. Özel sektör yazın ucuza LNG alıp depoluyor, kışın yüksek fiyattan hem BOTAŞ a, hem de özel sektör kuruluşlarına satıyor. Özel sektör eliyle LNG satışı, BOTAŞ ın satışlarını düşürüyor. Böylece alamadığımız, ancak parasını ödediğimiz gazın faturası yükseliyor. Sayıştay tehlikeyi zamanında fark edip Hükümeti uyarıyor ve özel sektöre tanınan LNG ithal hakkının kaldırılmasını istiyor. Doğalgaz lobisi devreye giriyor ve Hükümet bu öneriyi dikkate almıyor. Yetmiyor. 5784 Kanunla BOTAŞ ın LNG alımları Kamu İhale Kanunu kapsamı dışına da çıkarılıyor. Bu durum LNG alımlarını kolaylaştırılıyor, hızlandırıyor. Batıyoruz Doğalgaza Yüklenin 2011 yılında önüne 4 milyar liralık al ya da öde faturası çıkınca, 8 yıl boyunca Ağustos böceği gibi yaşayan AKP nin aklı başına geldi. Paniğe kapıldılar ve buldukları ilk ve en ilkel çözüm elektrik üretiminde doğalgaza yüklenmek oldu. Ancak üretilen elektrik yapısı gereği depolanamıyor. Bu sebeple doğalgaz ile elektrik üretimine yüklenildiğinde, kömür ya da su kullanılarak yapılan elektrik üretimi düşüyor. Doğalgaz ithal bir kaynak. Buna karşılık, su ve kömür yerli kaynaklar. 2011 ve 2012 yılındaki yoğun yağışlarla barajlar dolu. Sudan elektrik üretmek oldukça ucuz. Böyle bu durumda AKP nin enerji kurmayları yerli kömürle çalışan kamuya ait termik santrallerinin çoğunun şalterini indirdi. İthal doğalgazla çalışan ve elektrik alım garantisi olan özel sektör santrallerinin tam kapasite çalışmasını sağladı. Al ya da ödenin faturası, ancak böyle gizlenebildi. Türkiye, milyarlarca lira kaynak kaybına uğratıldı. Enerji baronları ve yabancı ülkeler zengin edildi. http://birgun.net/yazi-goster/aykut-erdogdu/11-11-2013/dogalgaz-vurgunu--1-1091.html K

Doğalgaz Vurgunu - 2 FORMÜL VURGUNU 15 Aralık 1997 de Ruslarla Mavi Akım Anlaşması imzalandı. Mavi Akım'dan alınan gaza ilişkin Rusların gönderdiği ilk faturada, anlaşmada belirlenen formülün uygulanmadığı anlaşıldı. Fatura, olması gerekenden çok yüksekti. Bu fatura kabul edilmedi ve uzmanlardan görüş soruldu. Ruslar anlaşma sırasında hata yapıldığını belirtip ve düzeltilmesini istedi. Milyarlarca dolarlık bir uluslararası anlaşmada hata iddiası makul karşılanamazdı. Buna rağmen 2003 yılında dönemin Enerji Bakanı M. Hilmi Güler doğalgaz fiyat formülüyle ilgili olarak Ruslarla görüşmeye başladı. 19.11.2003 tarihinde Enerji Bakanı, bazı bürokratların karşı çıkmasına rağmen, Ruslarla yapılan tüm anlaşmaları tek fiyat formülüne bağladı. Bu anlaşmayla BOTAŞ tahkim hakkından vazgeçti. M. Hilmi Güler formül değişikliğini büyük bir başarı olarak kamuoyuna sundu. Ancak, yeni formül nedeniyle Türkiye nin uğradığı zarar 2007 yılı Sayıştay Raporuyla ortaya çıktı. Başlangıç zararı tam olarak 526.443.968 ABD Dolarıydı. CHP konunun takipçisi oldu ve Hazine'nin zarara uğratıldığı gerekçesiyle yargıya başvurdu. Hilmi Güler in soruşturma izni vermediği BOTAŞ yönetiminin sorumluluğuna gidilemedi. Ancak EPDK için yürüyen yargılamada yapılan bilirkişi incelemeleri sonucunda Mavi Akım Anlaşmasının sonuçlanmasına kadar Hazinenin 15 Milyar ABD Dolar zarar edeceği ortaya çıktı. Yani aile başı 1.000 dolar sadece bu formül değişikliği sebebiyle ödedik. Bütün belgelere ve bilirkişi raporlarına rağmen diğer yolsuzluk dosyalarının başına gelen bu dosyanın da başına geldi. Dava kapatıldı. Bu defa 2005 yılında BOTAŞ yönetimi oluşan haksız durumu düzeltmek amacıyla Ruslara başvurdu. Fakat Ruslar bu talebi kabul etmedi. Tahkim hakkı da kalmadığı için Türkiye çaresiz kaldı. AZERİ GAZINA GELİNCE Türkiye ile Azerbaycan arasında 12 Mart 2001 tarihinde doğalgaz alım anlaşması yapıldı. Anlaşmaya göre kontrat dönemi boyunca gazın metre küp fiyatı 70 ABD Dolarının altına inmeyecek ve 120 ABD Dolarının da üstüne çıkamayacaktı. Bu anlaşmaya göre Türkiye nin aldığı doğalgazı diğer ülkelere ihraç etme hakkı da vardı. 2007 yılında Azerbaycan dan gaz alınmaya başlandı. Aynı yıl doğalgazın metre küp fiyatı 300 ABD Dolarının üstüne çıktı. Azerbaycan doğalgazında üst fiyatın 120 Dolar olması yapılan anlaşmayı Türkiye için çok avantajlı hale getirdi. Alınan gazın ilk faturası 120 Dolar/m3 üzerinden ödendi. Azerbaycan 2008 yılında fiyat konusunda revizyon istedi. 4 Haziran 2010 tarihinde Azerbaycan ile Türkiye arasında yeni bir anlaşma yapıldı. Bu anlaşma ile Türkiye lehine olan 70-120 Dolar fiyat bandı ve ihracat hakkı maddeleri yürürlükten kaldırıldı. Üstelik 2010 da yapılan bu yeni anlaşmanın geriye yönelik olarak 15 Nisan 2008 tarihinden itibaren yürürlüğe girmesine karar verildi. Yapılan yeni anlaşma sonucunda Türkiye Azerbaycan a geçmiş 2 yıl için 1,4 Milyar Dolar fiyat farkı ödedi. Bu rakam aynı ibareyle Sayıştay Raporunda yer alıyor. Toplam zararın 15 Milyar Doları geçmesi bekleniyor. Ayrıca yeni anlaşmaya göre BOTAŞ ın Azerbaycan doğalgazını ihraç hakkı ortadan kaldırıldı. Ayrıca BOTAŞ ın Yunanistan a satacağı doğalgazın 2 milyar m3 lük kısmının Azerbaycan doğalgaz şirketi SOCAR a devredileceği kararlaştırıldı. Azerbaycan dan ucuza alarak piyasa fiyatından Yunanistan ve Bulgaristan a ihraç edeceğimiz 2 milyar m3 doğalgaz hakkımızdan vazgeçilmesiyle milyonlarca dolar kardan mahrum kaldık. PUTİN'E 'NOEL' HEDİYESİ Dünya doğal gaz rezervinin büyük bölümü Rusya, İran, Katar ve Suudi Arabistan ın topraklarında bulunuyor. Ancak doğalgaza sahip olmak yeterli değil. Bu gazın başta Avrupa olmak üzere ithalatçı ülkelere en ucuz ve en güvenilir yoldan ulaştırılması hayati öneme sahip. Türkiye coğrafi konumu sebebiyle doğalgaz ve petrol taşımacılığı konusunda kilit ülke konumunda. Avrupa ülkeleri doğalgaz konusunda Rusya ya bağımlı. Hazar kaynaklarından ucuza doğalgaz alan Rusya, Avrupa ülkelerine bu gazı yüksek fiyatlarla satıyor. Rusya ayrıca doğalgazdaki tekel gücünü Avrupa ülkeleri üzerinde stratejik bir silah olarak da kullanıyor. Avrupa ülkeleri bu bağımlılıktan kurtulmak ve enerji arz kaynaklarını çeşitlendirmek istiyor. Türkiye-Bulgaristan-Romanya-Macaristan-Avusturya arasında 3.825 km uzunluğunda bir hat olarak planlanan Nabucco Projesi dünya enerji dengelerini etkileyecek ve Türkiye yi bu dengenin merkezine yerleştirilecek bir proje. Ruslar Nabucco projesinden rahatsız. Nabucco projesini bertaraf etmek için Karadeniz de Bulgaristan üzerinden doğrudan Avrupa ya uzanan Güney Akım Projesini yapmak istiyor. Bu sayede kuzeyden, Ukrayna üzerinden Avrupa ya gaz veren Rusya, Karadeniz üzerinden yapacağı Güney Hattıyla da Avrupa daki tekel konumunu güçlendirmek istiyor. Ancak Rusya uluslararası hukuk gereği Karadeniz den geçişi sağlayacak güney hattını Türkiye nin onayı olmadan yapamıyor. Türkiye nin kilit ülke konumunda olduğu Nabucco ya alternatif olan Karadeniz geçişli Güney Hattına Türkiye nin izin vereceğini düşünülmüyordu. Ancak 28 Aralık 2011 tarihinde akıl almaz bir gelişme oldu. Türkiye Güney Akım hattının yapılması konusunda Rusya ya izin verdi. Bu izin Nabucco Projesinin öldürülmesi, Türkiye nin uzun vadede milyarlarca dolar gelirden mahrum kalması ve stratejik avantajının yok olması anlamına geliyordu. Enerji Bakanı Taner Yıldız doğalgazın fiyatında indirim sağlanması al ya da öde yükümlülüğünün azaltılması karşılığında bu anlaşmanın yapıldığını söyledi. Ancak anlaşmanın detayını açıklamadı. Sorulan hiçbir soruya cevap vermedi. Ama Putin bu anlaşmanın aldığı en güzel noel hediyesi olduğunu söyledi. Bu arada Gazprom un alıcı ülkeler uyguladığı fiyatlar uluslararası basına sızdırıldı. Türkiye nin gazı en yüksek fiyattan alan ikinci ülke olduğu anlaşıldı. Noel hediyesi veriyoruz. topraklarımızı kullandırıyoruz. Üstüne en pahalı gazı alıyoruz. Helal olsun. İstikrar sürsün Türkiye büyüsün Aykut Erdoğdu http://birgun.net/yazi-goster/aykut-erdogdu/18-11-2013/dogalgaz-vurgunu--2-1162.html K