1.)TEŞBİH Sözü daha etkili duruma getirmek için aralarında ilgi bulunan iki unsurdan güçsüzü olanı güçlü olana benzetmektir. Benzetmede dört unsur bulunur: a)Benzenen b)Benzetilen c)Benzetme Yönü d)Benzetme Edatı Bu öğelerin kullanılıp kullanılmaması açısından da üç çeşit benzetme vardır: Çocuk tilki gibi kurnaz biriydi. Minik yavrucak elma gibi kıpkırmızı yanaklarıyla gülücükler saçıyordu. Benzeyen Bizim de kalbimizi kımıldatır yerinden Toprağa diz vuruşu dağ gibi zeybeğin Binalar kale gibi olduğundan içeri B. tilen B. nen B. E girilemiyordu. Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda? B. tilen B. yen Karısına yıllarca cehennem hayatı yaşattı. B. tilen B. yen Muavin, yolculara: Pamuk eller cebe! B. tilen B. yen diye bağrıyordu. 2. İSTİARE Benzetmenin asıl unsuru olan benzeyen ve benzetilenden yalnızca biri kullanılarak yapılır. a.)Açık İstiareenzeyenin bulunmayıp yalnızca benzetilenle yapılan istiaredir. b.)Kapalı İstiareenzetilenin bulunmayıp yalnızca benzeyenle yapılan istiaredir. Bir hilal uğruna ya rab ne güneşler batıyor. Ay, altın ağaçlardan yere damlıyordu. Açtım avucumu altına tuttum. Ülkemizde üniversiteden mezun olmuş pek çok fidan artık iş de bulamıyor. Bahar gelince bir ağızdan şarkılar söyler kuşlar. Bugün gökten inciler yağıyordu. Galatasaray, Fenerbahçe kalesine gol yağdırdı. Genç adamın sözleri, kızın yüreğini yakıyordu. Sanat, hür bir ortamda boy atar. Kurban olam, kurban olam, Beşikte yatan kuzuya. 3.)KİNAYE Bir sözü hem gerçek hem de mecaz anlamda kullanmaktır. Uyarı:Kinayede daha çok mecaz anlam kastedilir. Mum dibine ışık vermez. Hamama giren terler. Taşıma su ile değirmen dönmez. Yuvarlanan taş yosun tutmaz. Ateş düştüğü yeri yakar. Yaptığı hatayı anlayınca yüzü kızardı. 4.)MECAZ-I MÜRSEL Benzetme amaç güdülmeden bir sözün ilgili olduğu başka bir söz yerine kullanılmasıdır. İşe alınman için dün şirketle görüştüm. Yarın sınıfı 9/H sınıfı yapacak. Toplantıya Milliyet gazetesinin güçlü kalemleri de geldi. Nihatın golüyle tüm stat ayağa kalktı. O evine çok bağlı bir insandır. Bu olay üzerine bütün köy ayaklandı. İstanbul'dan kalkan uçak az önce Adana'ya indi. 5.)TEŞHİS İnsan dışındaki canlı cansız varlıklara insan özelliği kazandırmaktır. Her teşhiste aynı zamanda kapalı istiare vardır. Güzel gitti diye pınar ağladı. Menekşeler külahını kaldırır. Bir sarmaşık uyanıyordu uykusunda Geriniyordu bir eski duvarın sıvasında. Toros dağlarının üstüne, Ay un eledi bütün gece. O çay ağır akar, yorgun mu bilmem, Mehtabı hasta mı, solgun mu bilmem. Aheste çek kürekleri mehtap uyanmasın, Eskici dükkanında asma saat, Çelik bir şal atmış omuzlarına. Yalnızlığın okşadığı kalbime, yağmurlar küskün, En güzel türküyü bir kurşun söyler. Bu akşam sonbahar ne kadar serin, Geceyi hasretle zaman. 6.)İNTAK İnsan dışındaki varlıkları konuşturmaktır. Her intak sanatında teşhis sanatı vardır;ancak her teşhiste intak sanatı yoktur. Deniz ve Mehtap sordular seni: Neredesin? Maymun şunu anlatmak istemişti fikrince: Boşa gitmez kötüye bir ceza verilince. Dal bir gün dedi ki tomurcuğuna: İçimde kanayan yara gibisin. Ey benim sarı tamburam! Sen ne için inilersin? İçim oyuk, derdim büyük Ben onunçün inilerim Ben ki toz kanatlı bir kelebeğim, Minicik gövdeme yüklü Kaf dağı. Adam elini uzattı, tam onu koparacağı sırada menekşe: Bana dokunma! diye bağırdı. 7.)TECAHÜL-İ ARİF Anlam inceliği oluşturmak için herkesçe bilinen bir gerçeği bilmiyormuş gibi aktarmalıdır. Şakaklarıma kar mı yağdı ne var? Benim mi Allahım bu çizgili yüz. Sular mı yandı, neden tunca benziyor mermer? Geç fark ettim taşın sert olduğunu. Gökyüzünün başka rengi de varmış, Su insanı boğar, ateş yakarmış. Şu karşıma göğüs geren, Taş bağırlı dağlar mısın? Saçların dalgalı, boya mı sürdün? Gelmiyorsun artık, bana mı küstün? İçimde kar donar, buzlar tutuşur, Yağan ateş midir, kar mıdır bilmem. 8.)HÜSN-İ TA'LİL Sebebi bilinen bir olayın meydana gelişini, gerçek sebebinin dışında başka, güzel bir nedene bağlamadır. Gül bahçesi sevgiliden haber geldiği için Süslendi ve güzel kokular süründü. Yoksun diye bahçemde çiçekler açmıyor bak. Senin o gül yüzünü görmek için Sana güneş bakmak için doğuyor. Benim kaderime ve yalnızlığıma Irmaklar bile ağladı. Rüzgar gökte bir gezinti, Üşürüz her akşam vakti, Ne sıcak vücutlar gitti, Toprağı ısıtmak için. Güller kızarır utancından o gonca gül gülünce Sümbül bükülür kıskancından kakül bükülünce. Bir an önce görülsün diye Akdeniz, Toroslarda ağaçlar hep çocuk kalır. Toros dağlarının üstüne Ay, un eledi bütün gece. 9.) MÜBALAĞA : Sözün etkisini güçlendirmek için bir şeyi olduğundan daha çok ya da olduğundan daha az göstermektir. Manda yuva yapmış söğüt dalına, Yavrusunu sinek kapmış. Alem sele gitti gözüm yaşından. Bir ah çeksem dağı taşı eritir, Gözüm yaşı değirmeni yürütür. Bir gün gökyüzüne otursam, Evlerin tavanlarını birer birer açsam. Sıladan ayrıyım, gözümde yaşlar, Sel olup taşacak bir gün derinden. Sana olan aşkım dağı taşı eritir, Gözümdeki yaşlardan bir deniz olur. Ben ki toz kanatlı bir kelebeğim, Minicik gövdeme yüklü Kaf dağı. Sekizimiz odun çeker, Dokuzumuz ateş yakar Kaz kaldırmış başın bakar Kırk gün oldu, kaynatırım kaynamaz. Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın? Gömelim gel seni tarihe desem, sığmazsın. Bir of çeksem karşıki dağlar yıkılır. 10.)AT Aralarında ilgiden dolayı, birbirine zıt kavramları bir arada kullanmaktır. Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz. Neden böyle düşman görünürsünüz, Yıllar yılı dost bildiğim aynalar? İçimde kar donar, buzlar tutuşur, Yağan ateş midir, kar mıdır bilmem. Sana çirkin dediler, düşmanı oldum güzelin. Yükseğinde büyük namlı karın var, Alçağında mor sümbüllü bağın var. Gülmek ol, goncaya münasiptir, Ağlamak bu, dil-i hazine gerek. Karlar etrafı bembeyaz bir karanlığa gömdü. 11.) TEVRİYE İki değişik anlamı olan bir sözcüğün bir dize ya da beyitte iki anlamının da kullanılmasıdır. Tahir Efendi bize kelp demiz İltifatı bu sözde zahirdir Maliki mezhebim benim zira İtikadımca kelp Tahirdir. Bu kadar letafet çünkü sende var, Beyaz gerdanında bir de ben gerek. O güzel yüzün benli de, Göğsün niye bensiz? Baki kalan bu kubbede hoş bir sada imiş, Ben yarime gül demem, yarim bana gülmedi. Beyefendi ailenin güneşi, sen de ayısın. Sen gittin yaslara büründü cihan, Soluyor dallarda gül dertli dertli. Şu köpek leşi de şurda fuzuli, O kadar içerlediysen tut kıçından Vur yere de çıksın içindeki ruhi. 12.)TELMİH Söz arasında herkesin bildiği bir olaya ya da kişiye işaret etme sanatı. Vefasız Aslıya yol gösteren bu, Keremin sazına cevap veren bu. Ne büyüksün ki kanın kurtarıyor teshidi, Bedrin aslanları ancak bu kadar şanlı idi. Ekmek Leyla oldu bire dostlarım, Mecnun olup ardı sıra giderim. Şu Boğaz harbı nedir?Var mı ki dünyada eşi? En keşif orduların yükleniyor dördü beşi. Yırtarım dağları enginlere sığmam taşarım. Gökyüzünde İsa ile, Tur dağında Musa ile, Elindeki asa ile, M Çağırayım Mevlam seni. 13.)TARİZ Bir kişiyi iğneleme, bir konuyla alay etme veya sözün tam tersini kastetmedir. Müftü Efendi bize kafir demiş. Tutalım ben ona diyem müselman. Lakin varıldıktan ruz-ı mahşere, İkimiz çıkarız orda yalan. Bu ne kudret ki elifbayı okur ezberden. Tahir Efendi bize kelp demiş, İltifatı bu sözde zehirdir, Maliki mezhebim benim zira, İtikadımca kelp Tahirdir. Bir nasihatım var zamana uygun, Tut sözümü yattıkça yat uyuma, Meşhur bir kelamdır sen kazan sen ye, El için yok yere yanma. O kadar zeki ki bütün sınıfları çift dikiş gidiyor. 14.)TEKRİR Anlatımı güçlendirmek için bir sözü sık sık tekrar etmektir. Beni bende demen, ben değilim, Bir ben vardır, bende benden öte. Söz ola kese savaşı, Söz ola kestire başı, Söz ola oğlu aşı, Yağ ile bal ede bir söz. Ben güzele güzel demem, Güzel benim olmayınca. Seni tanımadan önce ben, ben değildim, Seni tanıdıktan sonra aslında bensizliğin sensizliğin olduğunu anladım. Gece midir insanı hüzünlendiren, Yoksa insan mıdır hüzünlenmek için, Geceyi bekleyen? Gece midir seni bana düşündüren? Yoksa ben miyim seni düşünmek için, Geceyi bekleyen? 15.)TENASÜP Anlam yönünden birbiriyle ilgili sözcükleri bir arada kullanmaktır. Deli eder insanı bu dünya, Bu gece, bu yıldızlar, bu koku, Bu tepeden tırnağa çiçek açmış ağaç. Artık demir almak günü gelmişse zamandan, Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan. Arım, balım, peteğim, Gülüm, dalım, çiçeğim, Bilsem ki öleceğim, Yine seni seveceğim, Güller kızarır o gonca gül gülünce, Sümbül bükülür kıskancından kalül bükülünce Bu akşam ışık olduk, renk olduk, ses olduk, Yeniden kışla olduk, asker olduk, tüfek olduk. 16.)LEFF ÜNEŞR Bir dizede iki ya da daha fazla kavramdan bahsettikten sonra diğer dizede onlarla ilgili açıklama yapmaktır. Bakışların fırtına, Duruşun durgun su, Biri alabora eder, Biri boğar. Gönlümde ateştin, gözümde yaştın, Ne diye tutuştun, ne diye taştın. Ben bir sedefim, sen nisan bulutu, Ver damlaları, al yuvarlak inciyi. 17.)İSTİFHAM Anlatımı daha etkili hale getirmek için cevap alma amacı gütmeden soru sormaktır. Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda? Şakaklarıma kar mı yağdı ne var? Benim mi Allahım bu çizgili yüz? Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın? Şu karşıma göğüs geren Taş bağırlı dağlar mısın? Hangi çılgın bana zincir vuracakmış?Şaşarım! Her gün bu kadar güzel mi bu deniz? Böyle mi görünür gökyüzü her zaman? 18.)TEDRİC Birbiriyle ilgili kavramların bir derece gözetilerek sıralanmasıdır. İki asker, mızrak mızrağa, kılıç kılıca, hançer hançere vuruşmaya başladı. Makbar, makber değil;bir türbe, türbe değil;bir mabet, mabet değil;bir küre, küre değil;bir sonsuz uzay. 19)NİDA Şiddetli duyguları, heyecanları coşkun bir seslenişle anlatmadır. Daha çok ay, ey, hay, ah ünlemleriyle yapılır. Ey mavi göklerin beyaz ve kızıl süsü! Ey benim sarı tamburam! Sen ne için inilersin? Çatma kurban olayım ey nazlı hilal! 20.)CİNAS Yazılışları aynı, anlamları farklı sözcüklerin bir arada kullanılmasıdır. Niçin kondun a bülbül kapımdaki asmaya Ben yarimden ayrılmam götürseler asmaya. Göl kıyısındaki sazların arasında bir saz sesi geliyordu. Kara gözler, Sürmeli kara gözler, Gemim deryada kaldı, Gözlerim kara gözler. Kalem böyle çalınmıştır yazıma, Yazım kışıma uymaz, kışım yazıma. Böyle bağlar, Yar başın böyle bağlar, Gül açmaz, bülbül ötmez, Yıkılsın böyle bağlar. 21) ALİTERASYON Dize ya da mısrada ahenk oluşturacak şekilde, aynı sesin veya hecenin tekrarlanmasıdır. Eylülde melül oldu gönül soldu lale Bir kaküle meyletti gönül geldi bu hale. Seherde seyre koyuldum semayı deryayı. Kara toprak içinde kara karıncayı karanlık gecede görür. Beyaz gerdanında bir de ben gerek. 22.) SECİ Düz yazıda cümle içinde yapılan uyağa denir. İlahi, kabul senden, ret senden;şifa senden, dert senden İlahi, iman verdin, daim eyle;ihsan verdin, kaim eyle. Ten cübbesi çak gerek, gönül evi pak gerek. Ey gönlümün nuru, gönüllerin süruru! De gül idim ben sana mail sen ettin aklımı zail.

EDEBİ SANATLAR - 2 ANLAM SANATLARI TEŞBİH : Aralarında türlü yönlerden benzerlik ilgisi bulunan iki şeyden, benzerlik bakımından güçsüz durumda olanı daha üstün olana benzetmektir. Dört ögesi vardır. . Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik. Benzeyenbenzetilen benzetme benzetme Edatı yönü Şimşek gibi bir semte atıldık yedi koldan Benzetilen benzetme benzetme Edatı yönü Askerlerimiz aslan gibi kuvvetlidir. Benzeyen benzetilen benzetme benzetme Edatı yönü A)TEŞBİH-İ BELİĞ : Sadece benzeyen ve benzetilen ögelerle yapılan benzetmedir. Benzetme yönü ve benzetme edatı kullanılmaz. Gürz ayaklı Kalkan elli Sancaktar olduğu Sancak tutuşundan belli F. H. Dağlarca Divan edebiyatındaki mazmunların çoğo teşbih-i beliği sanatına örnektir. Servi boy, elma yanak, gonca ağız, kiraz dudak... B)YAYGIN BENZETME: Benzeyenle benzetilen arasındaki birden çok özelliklerin sıralnmasıyla yapılan benzetmedir. Aşağıdaki örnekte &#8220;vatan&#8221; bir çınara benzetilmiştir. ÇINAR Hani bir gün seninle Topkapı&#8217;dan Geliyorduk; yol üstü bir meydan Bir çınar gördük; Enli, boylu, vakur Bir ağaç; hiç eğilmemiş, mağrur Koca bir gövde, belki altı asır Belki ondan da fazla dalgın, ağır Kaygısız bir ömür sürüp gelmiş; Öyle serpilmiş, öyle yükselmiş, ... Tevfik Fikret 2)İSTİARE : Benzetme sanatının temel ögelerinden benzeyen ve benzetilenden sadece birinin kullanılmasıyla yapılan benzetmeye denir. Diğer bir deyişle, bir şeyi kendi adının dışında türlü yönlerden benzediği başka bir şeyin adıyla anma sanatıdır. Bu bakımdan istiare hem bir benzetme hem de mecaz sanatıdır. A)AÇIK İSTİARE: Benzetme ögelerinden yalnızca benzetilenle yapılan istiaredir. &#8220;Aslanlarımız düşmanı denize döktüler&#8221; &#8220;Vurulup tertemiz alnından uzanmış yatıyor. Bir hilal uğruna ya Rab ne güneşler batıyor&#8221;. Yukarıdaki örneklerde altı çizili sözcüklerde, askerlerimizle, &#8220;aslan&#8221; ve &#8220;güneş&#8221; arasında birer benzetme yapılmıştır. Burada benzeyen söylenmemiş, kendisinebenzetilen söylendiğine göre bu benzetmeler &#8220;açık istiare&#8221;dir. B)KAPALI İSTİARE: Benzetme ögelerinden sadece benzeyenin bulunduğu benzetme sanatına &#8220;kapalı istiare&#8221; denir. &#8220;Askerlerimiz, kükreyerek düşmana saldırdı&#8221;. Yukarıdaki örnekte askerler, aslana benzetilmiştir. Güçlü olan öge yani aslan söylenmemiş, sadece benzeyen söylenmiş olduğundan bu benzetme bir &#8220;kapalı istiare&#8221;dir. . Kıyı takmış yaprağını gülünü Mahzun hudutların ötesinde akan sular Boynu bükük adalar, tanıyorsanki bizi. C)YAYGIN İSTİARE: Benzetmenin temel ögelerinden yalnız biriyle, çok sayıda benzerlikleri sıralayarak yapılan istiaredir. Örneğin Yahya Kemal&#8217;in &#8220;Sessiz Gemi&#8221; adlı şiirinde &#8220;ruh&#8221; söylenmemiş , Benzetilen yani &#8220;gemi&#8221; söylenmiştir. 3)MECAZ: Bir sözü gerçek anlamının dışında kullanma sanatıdır. Aşkın aldı benden beni Bana seni gerek seni Ben yanarım dün ü günü Bana seni gerek seni Yunus Emre Yukarıdaki dörtlükte &#8220;yanmak&#8221;, aşağıdaki dörtlükte de &#8220;deynek&#8221; sözcüğü mecaz sanatına örnektir. Anavarza at oynağı Kana bulanmış gömleği Kıyman a zalimler kıyman Kör karının bir deyneği 4)MECAZ-I MÜRSEL : Bir sözün benzetme amacı gütmeden gerçek anlamının dışında başka bir sözün ya da kavramın yerine kullanılmasıdır. Kavramlar arasında benzetmenin dışında, gerçek veya mecazlı anlamlar arasında parça-bütün, özel-genel, neden-sonuç... gibi ilgiler bulunur. Anadolu, hepimize hınç ve şüpheyle bakıyor. Anadoluda yaşayanlar Çankaya, bu gelişmelere sessiz kalamazdı. Cumhurbaşkanlığı makamı O, beyaz perdenin en güzel sanatçısıdır. Sinema Çatma, kurban olayım çehreni ay nazlı hilal. Türk bayrağı Sobayı yaktınız mı? Odun/kömür O, ülkemizin en güçlü raketlerinden biridir. Tenis oyuncusu Siz, hiç Yaşar Kemal&#8217;i okudunuz mu? Eserleri Son günlerde Vivaldi dinliyorum. Eserleri Gökten bereket yağıyor. Yağmur 5)KİNAYE: Bir sözü hem gerçek hem de mecaz anlamda kullanma sanatıdır. Ey benim sarı tanburam Ben toprak oldum yoluna Sen ne için inilersin Sen aşırı gözetirsin İçim oyuk derdim büyük Şu karşıma göğüs geren Ben onun&#8217;çün inilerim Taş bağırlı dağlar mısın? Yukarıdaki dörtlüklerde altı çizili sözcükler hem gerçek hem de mecaz anlamlarını düşündürecek şekilde kullanılmıştır. 6)TEVRİYE: İki ya da daha çok anlamı olan bir sözün yakın ve uzak anlamlarını birlikte kastetme sanatıdır. Bana Tahir Efendi kelp demiş İltifatı bu sözde zahirdir. Maliki mezhebim benim zira İtikadımca kelp tahirdir. Tahir: 1) Özel isim;2) Temiz Kelp: Köpek 7)TARİZ: Söylenen sözün ya da kavramın gerçek ve mecazlı anlamı dışında büsbütün tersini kastetmektir. Genelliklebir kişiyi ya da durumu iğnelemek, alaya almak için yapılır. Bir yetim görünce döktür dişini Bozmaya çabala halkın işini Günde yüz adamın vur kır dişini Bir yaralı sarmak için yeltenme Huzuri 8)TEŞHİS VE İNTAK : İnsana özgü niteliklerin başka varlıklara aktarılmasına, onlara kişilik kazandırılmasına &#8220;teşhis&#8221;; onların konuşturulmasına da &#8220;intak&#8221; denir. İntak sanatının bulunduğu her yerde teşhis sanatı da vardır. realist

E D E B İ S A N A T L A R 3 A-) Mecaza Dayalı Söz Sanatları Mecaz , Mecaz-ı Mürsel Teşbih , İstiare , Teşhis , İntak , Kinaye , Tariz B-) Anlama Dayalı Söz Sanatları Hüsn-i Talil , Tecahül-i Arif , Tenasüp , Leff ü Neşr, Mübalağa , at , Tekrir , Telmih , Tevriye, İstifham , İrsal-i Mesel, Rücu, Terdid, İktibas, İham&#8230; 1-) MECAZ Bir sözcüğün gerçek anlamlarından sıyrılarak, başka bir sözcüğün yerinde kullanılmasıdır. Sözcükler cümle içerisinde ya da en azından başka sözcüklerle öbekleşerek mecazlı anlam kazanır. Deyimler, mecazlı öbeklerin en tipik örnekleridir. Atasözlerinde de mecaz bolca kullanılır. Sözcüğe mecazlı anlam yüklenmesinde iki ana yöntem vardır: a) Benzetmelerden yararlanılarak gerçekleştirilen anlam aktarmamaları ; bir başka deyişle "benzetme ilgisine dayalı" mecazlar b) Benzetme dışı ilgilerle gerçekleştirilen mecazlar Her iki durumda da sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşıp başka bir sözcüğün yerini alması, değişim söz konusudur. " Günler akıp gidiyor." Akmak sözcüğü mecazlıdır. Günler, akıcı bir maddeye, mesela bir suya benzetilerek mecaz gerçekleştirilmiştir."akıp" sözcüğü, değişmece yoluyla "geçip" sözcüğünün yerini almıştır. "O kadar susamış ki bardağı bir dikişte bitirdi." Sözü edilen kişi bardağı değil, içindeki suyu içmiştir."bardak" sözcüğü "su" sözcüğünün yerini almıştır. Benzerlik söz konusu değildir. İç - dış ilgisiyle mecaz gerçekleştirilmiştir. UYARI Mecazlı kullanımı ayırt etmenin bir yolu da, sözcüğün yeni kazandığı anlamın gerçekte mümkün olup olmadığına bakmaktır. Mesela yukarı- daki kullanımlarda günlerin, gerçek bir su gibi akması mümkün değil- dir. Su içerken bardağın "bitmesi" şöyle dursun, bir zerresinin eksil- mesi bile düşünülemez. ÖRNEKLER "Duygularımız içimize sığmadı, "alkış" ve "bravo" larla dışarıya döküldü. Duygular akıcı bir maddeye benzetilmiş,"sığmamak" ve "dökülmek" sözcükleri mecazlı kullanılmıştır. "Bu işçi biraz daha pişmek ister." Barış umutları yeşerdi." "Serin ama tatlı bir ilkbahar akşamıydı." "Olaylara bir de bu gözle bakmalısın." "Yeni idarecimizin davranışları hamdı." "Ölçülü davranışları vardı." DİKKAT! Mecaz anlamlılıklar sözcük, deyim, argo ve atasözü düzeylerinde görülebilir: "Lodos soğuğu kırdı." "Onun ne zamandır kırdığı ceviz kırkı aşıyordu zaten." "Seni görünce kirişi kırdı tabii." "Ana sorunumuz bu değil." "Borsada kaybedince kafayı yedi." "Bu boş kafalar gelişmemizi engelliyor." "Her işte kılı kırk yarardı." "Ateş düştüğü yeri yakar." Aşağıdaki örnekleri inceleyiniz 1. "Bildiğim kadarıyla o evine bağlı bir insandır." Anlamı: Düzeyi: 2. "Babam:'Kalk, su getir.'dedi;kardeşim oralı olmadı." Anlamı: Düzeyi: 3. "Bu acı olay hepimizi derinden etkiledi." Anlamı: Düzeyi: 4. "Bakanın istifasından sonra yoğun bir koltuk kavgası başladı." Anlamı: Düzeyi: 5. "Sizin böyle bir işte harcanmanızı istemem." Anlamı: Düzeyi: 6. "Çocuğu çok sıkıyorlar." Anlamı: Düzeyi: 7. "Ne diyelim, talih bizimle oynuyor." Anlamı: Düzeyi: 8. "Hayatımda onun kadar tilki bir adam görmedim." Anlamı: Düzeyi: 9. "Su testisi su yolunda kırılır." Anlamı: Düzeyi: 10. "Hiçbir şeyi beğenmez;her şeye burun kıvırırdı." Anlamı: Düzeyi: 11. "Taşıma su ile değirmen dönmez." Anlamı: Düzeyi: 12. "Sanıyorum bu işte onun da parmağı var." Anlamı: Düzeyi: 13. "Oturup dururken ne parlıyorsun, sana bir şey diyen mi var?" Anlamı: Düzeyi: 14. "Ağzı süt kokan sanatçılar bile bize akıl vermek istediler." Anlamı: Düzeyi: 15. "Biz ne dersek diyelim karşı duruyor, bildiğinden şaşmıyordu." Anlamı: Düzeyi: 16. "Vatan borcu biter bitmez ordayım." Anlamı: Düzeyi: 17. "Bu öğrenci diğerinden bir gömlek daha bilgili." Anlamı: Düzeyi: Argo Düzeyinde Mecaz: Toplumda herkesçe kullanılan dilden ayrı olarak belirli kesimlerce kullanılan ancak genel dilin içinde yer alan ve ondan türeyen özel dile argo denir. GERÇEK ANLAM ARGO ANLAM Çok sövmek kalaylamak kolayca kandırılabilen keriz hapishane dam, delik, kodes, kafes esrar ot öldürmek nallamak 2-)MECAZ-I MÜRSEL Benzetme ilgisi söz konusu olmadan, başka bazı ilgilerle, bir sözün başka bir söz yerinde kullanılmasıyla oluşturulan mecazlardır. İç -dış ilgisi "Anne, çamaşır kazanı kaynadı, gel!" "Üstünü çıkarıp yatağa uzandı." "Ne zamandır evde tencere kaynamıyor." "Bu depoyla Düzce'ye kadar gideriz." "Şofben yanıyordu." Parça - bütün ilgisi "O zamanlar bu gazetede usta kalemler vardı." "Üniversitedeki kürsüsünde yıllarca çalıştı." "Motor gece karanlığında yükünü Bartın'a boşalttı." "Bu sahalarda nice altın ayaklar top koşturdu." Neden - sonuç ilgisi "Hay mübarek! Bereket yağıyor bereket!" "Bahar aylarında rahmet düşmezse ürün iyi olmaz." Sanatçı - eser ilgisi "Davetlilere piyanosuyla önce Çaykovski, sonra Mozart çaldı." "Şimdi de biraz Yunus Emre okuyalım mı?" "Pikapta Münir Nurettin dönüyordu." Yer, yön, bölge, çağ - insan ilgisi "Eve haber verip geleyim." "Batı ve Doğu, inanç ve felsefe yönünden hem birbirini etkilemiş hem birbirine uzak durmuştur." "Dünya uyanıkken uyumak maskaralıktır." "Ankara bu notaya cevap vermekte gecikmedi." "Adresi bir de şu büfeye sorsak mı?" "Sizin işinizi şu masa halleder beyefendi." Soyut - somut ilgisi "Türklük yüreğini dağlasın gayrı/Cihan da bizimle ağlasın gayrı." Somut bir varlık olan "Türk insanı, Türk milleti " yerinde, soyut olan "Türklük" kullanıldı. "Gençlik; kafası ve yüreğiyle toplumun güvencesidir." "Gençler" yerine soyut olan "gençlik";"düşünce" yerine somut olan kafa;"cesaret, duygu" kavramları yerine somut olan "yürek" kullanıldı. Aşağıdaki örnekleri inceleyiniz. 1. "Ön sokakta yer yok, arabayı arkaya bırakınız." 2. "Çocuk kitapları birinci hamura basılmalı." 3. "Sen bu otobüsle git, ben Bartın'a bineceğim." 4. "Koştu yokuş aşağı, rengi atmış bir şapka." 5. "Depremden sonra Düzce geceyi sokakta geçirdi." 6. "Marmara'da her yelken / Uçar gibi neşeli." 7. "Tiyatroda oynamam konusunda bütün mahalle beni destekledi." 8. "Turistler bu tur için yeni lokomotifler yerine buharlıyı tercih ediyorlar." 9. "Koparıp öpmek için, basacağı toprağı Bütün şehir bekliyor onu dizler üstünde." 10. "Türkiye, Tanzimat'la yüzünü Batı'ya çevirmişti." 3-) TEŞBİH Anlatımı güçlendirmek amacıyla, aralarında ortak nitelik bulunan iki varlık ya da kavramdan, ortak nitelik yönünden güçlü olandan zayıf olana aktarma yapılmasıdır. Benzetmenin dört öğesi vardır : 1. Benzeyen : Özellikçe zayıf olan 2. Kendisine Benzetilen : Özellikçe güçlü olan 3. Benzetme Yönü : Aktarılan özellik 4. Benzetme Edatı : gibi, kadar, sanki, güya, misal, andırmak &#8230;. Bunlardan ilk ikisi benzetmenin asıl öğeleridir. Benzetme yönü ve benzetme edatı yardımcı öğelerdir. Yardımcı öğeler kullanılmadan da benzetme gerçekleştirilebilir. ÖRNEK " Cennet gibi güzel vatan " KB BE BY B Bir benzetmede bu dört öğe her zaman bir arada bulunmayabilir. Benzetme, kullanılan öğeler bakımından çeşitlere ayrılır: 1. Ayrıntılı teşbih : Dört öğesi de bulunan benzetmedir. ÖRNEK "Ah bu türküler, köy türküleri Ana sütü gibi candan Ana sütü gibi temiz. " Benzeyen : Köy türküleri Kendisine benzetilen : Ana sütü Benzetme yönü : temiz ve candan olması Benzetme edatı : gibi 2. Kısaltılmış teşbih : Benzetme yönü bulunmayan benzetmedir. ÖRNEK "Kutu gibi bir dairede oturuyor." KB BE B 3. Pekiştirilmiş teşbih enzetme edatı bulunmayan benzetmedir. ÖRNEK "Bir siyah kadındır kaldırımlarda gece " BY KB B "Yollar köyleri saran eskimiş çerçeveler " B BY KB 4. Yalın teşbih : Benzeyen ve kendisine benzetilenle yapılan benzetmedir. ÖRNEK " Gül tenli sevdiğim " KB B " Selviler içinde bir alevdir Emir Sultan " KB B "Unutmakta haklısın kömür gözlüm/Haklısın&#8230;Bu sözüm sana sitemdir" KB B UYARI! Tam teşbihte mecaz yoktur. Çünkü bütün sözcükler gerçek anlamlarını korumaktadır. Benzetme kısaldıkça anlatım güçlenmekte, mecaz hava- sı oluşmaktadır. Mecaz, pekiştirilmiş benzetmede başlar, teşbih-i beliğde iyice güçlenir. Aşağıdaki örnekleri bu açıdan inceleyiniz. "Annem melek gibi temiz ruhlu bir insandı." "Annem iyilikte, bir melekti." "Melek annem, cennete doğru yola çıktı." Aşağıdaki örnekleri inceleyiniz 1."Ovadan bakılınca çelikten dev bir testere ağzını andıran tepeler, yaz kış ışıl ışıldır." 2."Bütün gece vagondan vagona un çuvalları taşımış hamallar gibiyiz." 3."Büyük sahra denen bu kum denizinde daha günlerce hamallık edeceğiz." UYARI! Benzetmelerde "benzemek, andırmak, dönmek" gibi fiiller ve bunlardan türetilmiş fiilimsiler edat yerinde kullanılabilir. "Saçların tarumar, gözlerinde nem/Ateşe benzerdin, küle dönmüşsün." KB BE KB BE "Tepegöz gök gürültüsünü andıran bir sesle kükredi." B KB BE BY 4."Erciş sapağında, Van Gölü mavi bir çarşaf gibi önüme serildi." 5."Beş altı araba, gelin alayı gibi sıralandı." 6."Fırtınada bir deniz feneri kadar yalnızdım." 7."Rujlu dudakları açık bir yarayı andırıyordu." 8."Köpek leşi gibi uyuyor şehir." 9."Ağzımda bal gibi tatlı bir türkü&#8230;" 10."İyi sözler söylenmiş bir kadın gibi güzelleşiyor dünya." 11."Sürüklenen bir kış ölüsüdür zaman." 12."Biliyorum / Şiir bir pencere kuşudur." 13."İnsan bir ormandır derdim sana hep." 14."Bir bakışı vardı Esma'nın / Kavak yelleri gibi pırıl pırıl." 15."Kükremiş sel gibiyim bendimi çiğner aşarım." 16."Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik." 17. "Durmuş bir saat gibiydi durup geçmeyen zaman." 18. "Şiir bir cennet bahçesi / Girmeyene anlatılmaz." 19. "Gözlerimiz kurşun, elimiz bıçak/Severek öldürdük güzellikleri." 20. "Garibanlar yolunuyor kaz gibi/Hangi kuşun neresini yazayım." 21. "Gördüm deniz dedikleri bin başlı ejderi." 22. "Acep beni anar m'ola / O kaşları keman şimdi." 23. "Ve çobanlar gibi dallar yaktık." 24. "Kul Mustafa karakolda gezerken /Gülle kurşun yağmur gibi yağarken." 25. "Yıldız gibi doğdukça güzel her akşam." 26. "Gözleri çıkarılmış bir ama gibi evler." 27. "Ben kendi varlığı içinde taşan / Uçsuz bucaksız bir denizim." 4-) İSTİARE Temel öğelerden sadece biri söylenerek yapılan benzetmeye istiare denir. İstiare, bir sözün benzetme amacıyla, başka bir söz yerine kullanılması olarak da tanımlanabilir. "Yuvayı yapan dişi kuştur." Bir atasözü olan bu cümlede,"kadın", "dişi kuş"a benzetilmiş, ancak benzeyen kullanılmamıştır. Bu bir istiaredir. İstiareler ikiye ayrılır: Açık İstiare: Sadece kendisine benzetilen kullanılır. Kapalı İstiare: Sadece benzeyen kullanılır. ÖRN. "Şakaklarıma kar mı yağdı, ne var?" Şakaklardaki beyazlık kar'a benzetilmiş. Ancak benzeyen kullanılmamış. Bu, açık istiare örneğidir. ÖRN. "Çatma kurban olayın çehreni ey nazlı hilal!" Şair, bayrağı kaşlarını çatmış bir insana benzetiyor; ancak "insan" dizede açıkça geçmiyor. Sadece benzeyen öğesi kullanılmış. Bu, kapalı istiare örneğidir. NOT: Kapalı istiarelerde yalnız Benzeyenin kullanıldığını biliyoruz. Bu tür benzetmelerde Kendisine Benzetilenin özelliklerinden bazıları da ipucu olarak kullanılır. ÖRN. "Çocuklar okula doğru adeta uçuyorlardı." Çocuklar "kuş"a benzetilmiş,"kuş" değil uçmak eylemi kullanılmıştır. ÖRN. "Gözlerinden uyku akıyordu." "Uyku" akıcı bir maddeye benzetilmiştir."Akıyordu" eylemi ipucu olarak kullanılmıştır. NOT:Teşhis , insan olmayan varlıklara insan niteliği kazandırma, insana ait özellikleri o varlıklara mal etme, insandan diğer varlıklara aktarmadır. Her teşhiste, bir kapalı istiare vardır;çünkü bu tür benzetmelerde Kendisine Benzetilen bir insandır ve söylenmemiştir. Her Kapalı İstiarede ise Teşhis yoktur. ÖRN. "Boynu bükük buğdaylar, yağmur özlemiyle gökleri gözlüyorlardı." Burada TEŞHİS ve KAPALI İSTİARE vardır."Buğdaylar" insana benzetilmiş; "özlem çekmek","gözlemek" gibi özellikleri buğdaya mal edilmiştir. ÖRNEKLER "Derinden derine ırmaklar ağlar / Uzaktan uzağa çoban çeşmesi." B: Irmaklar ve çoban çeşmesi KB: İnsan BY: ağlamak TÜR: Kapalı İstiare "Gece akıp gitti / Çevirin gündüzün sayfalarını." B: gece KB: akıp giden bir madde, su BY: akmak TÜR : Kapalı İstiare "Gülüm beni terk edecek / Hasretiyle öldürecek." B: sevgili KB: gül TÜR : Açık İstiare "Nice dolaşık yolları çözdüm bıraktım." B: yollar KB: ip, ip yumağı BY: dolaşık, çözmek TÜR: Kapalı İstiare "Gönül her çiçekten bal almak ister / Kırıldı kanadı. uçamaz oldu." B: gönül KB: arı BY: çiçek, bal almak ve kanadı kırılmak TÜR: Kapalı İstiare Aşağıdaki örnekleri inceleyiniz 1. "Eğilmiş arza, kanar, muttasıl kanar güller." B: KB: TÜR: 2. "Vurulup tertemiz alnından uzanmış yatıyor Bir hilal uğruna ya Rab ne güneşler batıyor." B: KB: TÜR: 3. "Bir med günü gökyüzü kurşunla örtülü." B: KB: TÜR: 4. "İki kapılı bir handa / Gidiyorum gündüz gece." B: KB: TÜR: 5."Can kafeste durmaz uçar / Dünya bir han konan göçer." B: KB: TÜR: B: KB: TÜR: B: KB: TÜR: 6. "Yüce dağların başında salkım salkım olan bulut." B: KB: TÜR: 7. O kızıl zafer kartalının / Çankaya'da kurulmuş yuvası." B: KB: TÜR: 8. "Güneş, denizin mavi sularında saçını yıkıyordu." B: KB: TÜR: 9. Kurban olam kurban olam / Beşikte yatan kuzuya." B: KB: TÜR: 10."Yeşil kurbağalar öter göllerde / Kırıldı kanadım kaldım çöllerde." B: KB: TÜR: 11."Yürüyordum, ağlıyordu ırmaklar." B: KB: TÜR: 12."Havada bir dost eli okşuyor elimizi." B: KB: TÜR: 13."Yüce dağ başında siyah tül vardır." B: KB: TÜR: 14."Sabahtan uğradım ben bir fidana." B: KB: TÜR: 15."Mor menekşe boyun eğmiş / Yapracığı suya deşmiş." B: KB: TÜR: 16."Tekerlekler yollara bir şeyler anlatıyor." B: KB: TÜR: 17."Birçok seneler geçti dönen yok seferinden." B: KB: TÜR: 18."Semanın kandilleri yanmıştı." B: KB: TÜR: 19."Durur tekbir alır dağlar / Döner dağlarda kartallar." B: KB: TÜR: 20."Vatan ufkundaki en güzel çeyiz En şanlı süs, baktım yarıya çekildi." B: KB: TÜR: 21."Uzak dağlarda kaybolmuş bir bulut/Rüzgarın bir unutkanlığıdır." B: KB: TÜR: 22."Yedi tepeli şehirde bıraktım gonca gülümü." B: KB: TÜR: 23."Saçlarıma yıldız düşmüş koparma anne." B: KB: TÜR: 24."Görünmez kanatlarıyla hatıralar / Camlara çarpıp duruyor." B: KB: TÜR: 25."Başımdan bir kova sevda döküldü Islanmadım, üşümedim, yandım oy!" B: KB: TÜR: 26. "Gökyüzü sarsılıp köpürüyor, camlara saldırıyor." B: KB: TÜR: 27. "Varsın bahçelerde rüzgar gezinsin." B: KB: TÜR: 28. "Ufuklar merhametsiz, rüzgarlar hoyrat Yok artık can verdi aydınlık mevsimler." B: KB: TÜR: 29."Dağlara yaslanıp yatan güneşi/Yaralı, hastadır, yorgundur sandım." B: KB: TÜR: 30. "Bir ateş düştü canıma / Yanarım kimseler bilmez." B: KB: TÜR: 5-) TEŞHİS İnsana ait özelliklerin insan olmayan varlıklara mal edilmesiyle gerçekleştirilen mecazlı bir anlatım özelliğidir. Bazen benzetme çoğu zaman da kapalı istiare biçiminde gerçekleştirilir. ÖRNEKLER "Sevincinden ağlayan, gülen, haykıran rüzgar Kalplere sevinç, umut ve inanç getiriyor." Rüzgar, insan gibi sevinmekte, sevincinden ağlamakta, gülüp haykır- maktadır. Böylece kişileştirme gerçekleştirilmiştir. Kendisine benzetilen "insan" söylenmediği, gülmek, ağlamak, sevinmek, haykırmak gibi insana ait özellikler 'benzetme yönleri' belirtildiği için kişileştirme, kapalı istiare biçiminde gerçekleştirilmiştir. "Rüzgar, bir insan gibi sevincinden ağlıyor, gülüyor, haykırıyordu." denirse benzeyen de kendisine benzetilen de belirtildiği için kişileştirme, benzetme şeklinde gerçekleştirilmiş olur. "Dağ başını duman almış / Gümüş dere durmaz akar." İkinci dizede, insanın 'ağlama' özelliği 'dere'ye aktarılmış, dere kişileştirilmiştir. Aynı zamanda kapalı istiare yapılmıştır. "Ben öpmeden önce yanaklarını/Varsın teller, tüller, duvaklar öpsün." teller, tüller, duvaklar' kişileştirilmiştir. "Besbelli her saat artar kederi/Belki de yüreği yara dağların." İnsana ait 'yüreği yaralı' ve 'kederli' olmak dağlara verilmiştir. Bir yağmur başlar ya inceden ince/Bak o zaman topraktaki sevince." 'sevinmek' özelliği toprağa verilmiştir. "Renkler başkalaştı gün ortasında/Koyu bir karanlık öptü denizi." 'öpmek' özelliği karanlığa mal edilmiştir. "Bir bulut gezer yayla yayla Anadolu'yu Bir baştan başa selam götürür." 'selam götürmek' özelliği buluta verilmiştir. "Aynalar, bakmayın yüzüme dik dik İşte yakalandık, kelepçelendik." Şair, kendisine dik dik baktıklarını söyleyerek 'aynaları' kişileştirmiştir. "Kuşlar, senin uzak diyarlara gittiğini söylediler bana." 'Kuşlar' konuşmaktadır, kişileştirme yapılmıştır. "Konunun hassasiyeti nedeniyle kalemimin çok temkinli hareket ettiğini okurların fark etmişlerdir." 'kalem' insan gibi temkinli, tedbirli, ölçülü hareket ediyor. Aşağıdaki örnekleri inceleyiniz 1. "Toplanırken göklerde bulutlar yığın yığın Hırçın bir fırtınaya dönüşüyordu deniz." 2. " Dans eden kelebekler, şarkı söyleyen kuşlar, göz kırpan çiçekler vardı o yerde." 3. "İçmiş gibi geceyi bir yudumda / Göğün mağrur bakışlı bulutları." 4."Dinle yolcu bu su onun sesidir/Sinsi adımlarla akşam yürüyor." 5. "Rüzgar uyumuş, ay gülüyor; her taraf ıssız." 6. "Yeditepe üstünde zaman bir gergef işler." 7. "Çukurova bayramlığın giyerken." 8. "Bir balık ağlıyordu / Denizde / Başını yaslamış / Ufacık bir yosun parçasına." 9. "Dinmiş denizlerin şarkısı, rüzgar uymakta Körfez düşünür, Kanlıca mahzundur uzakta." 10."Yeşil sedirlerde dinlenir huzur." 11. "Mavi tulumbayla gülümser evim." 12. "Çocukluğum oynar serin avluda." 13. "Bir bahar sabahının karanlığında ıssız Gökte diz çökmüş iki titrek ışıklı yıldız." 14. "Ay suda bestelerken en güzel şarkıyı Küreklerim de suya en derin şiiri yazdı." 15. "Akdeniz'in dalgaları cilveli / Akdeniz'dir denizlerin güzeli." 16. "Haliç'te bir vapuru vurdular dört kişi Demirlemişti, eli kolu bağlıydı, ağlıyordu." 6-) İNTAK İnsan dışındaki canlı ve cansız varlıkları konuşturma sanatıdır. Konuşturma, kişileştirmeden sonra gelir. Varlık önce kişileştirilir, gerekirse konuşturulur. ÖRNEKLER "Ben bir ayrıkotuyum / Ne buğday amcam, ne pirinç dayım / Mısırla akraba bile değilim. / Bir yeşermeye göreyim: / Kızmasınlar halim duman / Canıma kastederler yapabilseler / Ama nafile kurumam." Ayrıkotu konuşturulmuştur. "Benim adım dertli dolap / Suyum akar yalap yalap / Böyle emreylemiş Çalap / Derdim vardır inilerim." "Adam elini uzattı;tam onu koparacağı sırada, mor menekşe:'Bana dokunma!' diye bağırdı." "Küçük bir çeşmeyim yurdumun / Unutulmuş bir dağında / Hiç kesilmeyecek suyum / Yıldızların aydınlığında / Boyuna akar dururum." Verilen parçada "çeşme" insan gibi konuşturuluyor. "Akıl ersin, ermesin sevdama Senden yanayım, dedi yeşeren dal senden yana." UYARI! Konuşturulan varlıklar kişileştirildikleri için kullanılan her intak sanatıyla birlikte teşhis sanatı da yapılır; ancak yapılan her teşhiste intak sanatı yoktur. "Ey benim sarı tamburam / Sen ne için inilersin? / 'İçim oyuk derdim büyük / Ben anınçün inilerim!..' " " 'Yıldızlar sönsün' diyerek bağırdı karanlıktan sümbül." 7-) KİNAYE Bir sözün, benzetme amacı güdülmeden, hem gerçek hem de mecaz anlamını düşündürecek biçimde kullanılmasına kinaye denir. Kinayede asıl kastedilen, mecaz anlamdır. Kinayeden;karşıdakini incitmeden iğnelemede, hafif ve zarif biçimde alaya almada yararlanılır. Deyim ve atasözlerimizde kinayeye çok rastlanır. ÖRNEKLER "Arkadaşın dayısı güçlüdür, halleder." "Bırak onu, burnu büyük adamdan hayır gelmez." "Çocukların velvelesi, herkesi ayağa kaldırdı." "Çok zahmet çektik, sonunda ayağımız düze bastı." "Ne yapsın, ayağı kaydı bir kere." "Böyle yürürseniz mahalleye yatsıya varırsınız." "Bu taşı bize dostumuz atıyorsa durup düşünmemiz gerekir." "Eh, bu hızla gidersek, okula belki yarın sabah varırız." ÖSS "Ey benim sarı tamburam Sen ne için inilersin -İçim oyuk derdim büyük Ben onun'çün inilerim." "Ben toprak oldum yoluna Sen aşırı gözetirsin Şu karşıma göğüs geren Taş bağırlı dağlar mısın?" "içinizde en yürekli olan gelsin." "Yokuş çıkmayı göze almayanlar hep çukurda kalır." "Atılan ok geri gelmez." "Rüzgara karşı tüküren kendi yüzüne karşı tükürür." "Karşısında ağzımı açamadım ki." . realist