Gluten İntoleransı Gluten İntoleransı Gluten, buğday, arpa ve çavdarda bulunan bir proteindir. Bir kişide gluten intoleransı varsa, bu protein karın ağrısı, ishal veya gaz sancısı gibi sindirim sistemi sorunlarına neden olabilir. Gluten intoleransı bazen çölyak hastalığı ile karıştırılır veya gıda alerjisi olarak da düşünülür. Ortak gıdalardan kaçınmak her üç hastalık için de bir tedavi stratejisidir ancak bu hastalıklar birbirlerinden farklı mekanizmalara sahiptir. Çölyak Hastalığı, Çölyak Dışı Gluten Duyarlılığı Ve Besin Alerjisi: Aralarındaki Fark Nedir? Gluten, öncelikle buğday, arpa ve çavdarda bulunan bir proteindir. Çölyak hastalığı, bağışıklık tepkisinin virüsler veya bakteriler gibi yabancı maddelerden ziyade kendi vücuduna yönelik olduğu bir otoimmün durumdur. Çölyak hastalığı yalnızca HLA-DQ2 veya DQ8 adı verilen belirli genlere sahip kişilerde gelişebilir. Nüfusun yüzde otuzu bu genleri taşır. Bu genler yoksa çölyak hastalığı gelişemez, ancak genlere sahip olanların sadece küçük bir yüzdesinde çölyak hastalığı gelişir. Çölyak hastalığı olanlarda gluten, ince bağırsakta bağışıklık iltihabına neden olur. Tedavi edilmeden bırakıldığında çölyak hastalığı, anemi, kronik yorgunluk, osteoporoz, bozulmuş dalak, kısırlık, nörolojik bozukluklar, deri döküntüleri ve kanser gibi bağırsak dışı belirtilere yol açabilir. Çölyak hastalığı için bir kan testi mevcuttur, ancak herhangi bir test gibi %100 doğru değildir. Bu kan testi negatif olsa bile kişide yüksek bir çölyak hastalığı şüphesi veya aile öyküsü varsa, bir gastroenteroloğun endoskopi yapması gerekebilir. Çölyak hastalığı teşhisi konanların diyetlerinde her türlü glutenden tamamen ve kalıcı olarak kaçınmaları gerekir. Bir diyetisyen veya beslenme uzmanının yardımı önerilir. Bazı hastalarda ise çölyak hastalığı belirtileri vardır ancak kan testleri ve endoskopileri negatif veya normaldir. Bu duruma çölyak dışı gluten duyarlılığı denir. Belirtiler karın ağrısı, şişkinlik, gaz, ishal, uyuşukluk veya yorgunluk gibi çölyak hastalığına benzer olabilir. Gluten diyetten çıkarıldığında belirtiler düzelir ve gluten içeren yiyecekler yeniden verildiğinde geri döner. Gluten duyarlılığı varlığı tartışmalıdır çünkü bu hastalık için herhangi bir spesifik test yoktur. Otoimmün bir hastalık olduğu düşünülmemektedir ve çölyak hastalığının komplikasyonları ile ilişkili değildir. Çölyak hastalığı ve gluten duyarlılığı gıda alerjisinden oldukça farklıdır. Gıda alerjisinde, bağışıklık sistemi belirli bir yiyeceğe aşırı tepki vererek ciddi ve hatta yaşamı tehdit eden belirtilere neden olabilir. Gıda alerjisi olan hastalarda belirtiler yiyeceğin alınmasından kısa bir süre sonra başlar ve kurdeşen, nefes darlığı, baş dönmesi veya kusma görülebilir. Bir gıdaya karşı alerjiniz olabileceğine inanıyorsanız, bir alerji doktoruna muayene olmanız gerekir. Gıdalara karşı alerjik reaksiyonlar yaşamı tehdit edebileceğinden, gıda alerjisi olan kişiler gıda tetikleyicilerinden kaçınmada çok dikkatli olmalıdır. Yiyeceklere karşı şiddetli alerjiniz varsa, mutlaka yanınızda adrenalin oto-enjektörü taşımanız önerilir. Gluten içeren yiyecekleri yerken sıkıntı yaşayan ve glutensiz bir diyet uygularken iyileşme gösteren bazı kişiler, çölyak hastalığı yerine yaygın gluten duyarlılığına sahip olabilir. Gluten İntoleransında Tanı Gluten hassasiyetinde hiçbir biyo-markör tanımlanamadığından, teşhisini doğrulamada yapılabilecek spesifik tıbbi bir test yoktur. Gluten duyarlılığını teşhis etmek için hem çölyak hastalığı hem de buğday alerjisi dışlanmalıdır. Antikor testi ve ince bağırsak biyopsisinin negatif çıkması çölyak hastalığını; buğdaya karşı alerji testlerinin negatif olması ise alerji ihtimalini eleyecektir. Tanıda diyetisyen tarafından takip edilen bir eliminasyon diyeti ve sonrasında gluten içeren gıdalarla tekrar tanıştırma yapılıp hastanın belirtileri gözlemlenir. Bu yöntem diyetten glutenin ortadan kaldırılması veya azaltılmasıyla sağlığın iyileşip iyileşmediğini değerlendirmek için en sık kullanılan yöntemdir. Gluten duyarlılığınız olabileceğini düşünüyorsanız, gluteni bırakmadan önce diyetisyeninize veya doktorunuza danışmanız önemlidir. Gluten İntoleransında Tedavi Çölyak dışı gluten duyarlılığının tedavisi ile ilgili bilimsel çalışmalar sınırlıdır. Ancak önerilen en iyi tedavi şekli glutensiz diyettir. Diyet kuralları ve yasaklı besinler listesi için bir diyetisyene danışmanız önerilir. Gluten duyarlılığının ilerleyen süreçte çölyak hastalığına yol açtığını gösteren hiçbir araştırma yoktur ve şu anda glutenle ilişkili bozukluklar alanında çalışan uzmanlar tarafından da durumun böyle olmadığı düşünülmektedir. Gluten İntoleransı İçin Glutensiz Diyet YIYECEK GRUBU SERBEST YIYECEKLER YASAKLANAN YIYECEKLER ET, BALIK, KÜMES HAYVANLARI VE SAKATATLAR Hepsi Ekmek içi hazırlanan köfteler, bulgurlu kıymalı yemekler, etli pide, etli börek YUMURTA Hepsi Hiçbiri TAHILLAR Pirinç ve unu, mısır unu ve nişastası, patates unu ve nişastası, nohut unu, kestane unu, karabuğday unu, mercimek unu, darı Buğday, çavdar ve arpa ile yapılmış her türlü yiyecek SUT URUNLERI Sut, yoğurt, peynir Krema, kaymak KURU BAKLAGİLLER Hepsi Hiçbiri SEBZE-MEYVE Hepsi Hiçbiri ÇORBALAR Sebze, pirinç, mercimek çorbaları, pirinçle yapılmış yayla çorbası, et ve tavuk suları ile yapılmış çorbalar Şehriye, un, tarhana, duğun, unlu domates, erişte çorbaları ve her türlü hazır çorba YAĞLAR Tereyağı, margarin ve bitkisel yağlar Çok yağ katılmış yiyecekler, kaymak, krema TATLILAR Buğday ve çavdar unu katılmamış her türlü tatlı, pirinç ve pirinç unu konmuş sütlaç ve muhallebi, sütlü tatlılar, şeker, bal, pekmez, reçel, tahin helvası, marmelat, şerbet, lokum, komposto Baklava, tulumba, revani, kek ve pastalar, çörek, kurabiye, biskuvi, kraker, gofret, çikolata, irmik helvası, lokma, puding ve her türlü diğer unlu tatlı ÇEŞNİ VERİCİLER Sirke, salamura, turşu, baharatlar, tuz, domates suyu, ev salçası Buğday unu katkısı bulunan tum çeşni maddeleri, hazır salça, ketçap İÇECEK GRUBU Sut, kahve, salep, ıhlamur, adaçayı, çay, ayran, meyve suları, limonata, gazoz, kolalı içecekler Boza ve tum mayalı içecekler. Alkollü içeceklerden şarap, bira, viski, burbon, cin, buğday rakısı

Gluten son yılların en tartışmalı konularından biri. Bazı bilimsel kaynaklar glutenin çölyak hastaları dışındaki kişiler için güvenli olduğunu iddia ederken bunun tam tersini söyleyenler de az değil. Onlar da glutenin çoğu insan için zararlı bir madde olduğu görüşünde. Gluten son yılların en tartışmalı konularından biri. Bazı bilimsel kaynaklar glutenin çölyak hastaları dışındaki kişiler için güvenli olduğunu iddia ederken bunun tam tersini söyleyenler de az değil. Onlar da glutenin çoğu insan için zararlı bir madde olduğu görüşünde. Hatta glutenin bir "kitle imha silahı kadar etkili" olduğunu iddia edenler bile var. Tartışmalar devam ede dursun son yapılan araştırmalar belirli bir sağlık bilincine sahip insanların artık glutenli gıdalar tüketmekten kaçınmaya çalıştıklarını gösteriyor. Nitekim gluten içermeyen beslenme tarzına geçen insanların kendilerini daha iyi hissetikleri, sindirim yakınması olan kişilerin glutensiz diyetten yarar görebildikleri biliniyor. Gluten nedir? Gluten buğday, arpa, çavdar gibi tahıllarda bulunan bir protein ailesinin ismidir. Gluten içeren tahıllar arasında buğday en yaygın tüketilenidir. Glutenlerin en önemlileri glutenin ve gliadin proteinleridir. Gliadin bu protein grubunun sağlık üzerindeki olumsuz etkilerinin büyük bölümünden sorumludur. Un ile su karıştığında gluten proteinleri zamk kıvamında yapışkan bir örüntü oluşturur. Ekmek ve benzeri unlu gıdalara esneklik ve piştiğinde kabarmasını sağlayan, ağsı yapısını veren unsur glutenin bu yapışkan özelliğidir. Ayrıca bu gıdaları yerken ağızda çiğneme zevkini tatmin eden bir kıvam sağlayan şey glutendir. Çoğu insan gluteni iyi bir şekilde tolere edebilir. Ancak bazı kişilerde gluten ciddi sorunlara neden olabilir. Bunlar çölyak hastalığı, gluten duyarlılığı, buğday alerjisi gibi rahatsızlıklardır. Çölyak hastalığı Gluten intoleransının en şiddetli formudur. Ortalama yüz kişiden 1'inde görülen bir durumdur. Otoimmün bir bozukluk olan çölyak hastalığında vücut glutene karşı bir yabancı istilacı gibi davranır. Bağışıklık sistemi glutene saldırırken bağırsak kanalının içini döşeyen tabakaya karşı hücuma geçer. Bu tepkinin sonucunda bağırsak duvarı hasar görür, emilim bozuklukları meydana gelir. Etkilenen kişide beslenme noksanlıkları, kansızlık, şiddetli sindirim problemleri gelişir, birçok hastalığın görülme riski artar. Çölyak hastalığının en sık görülen semptomları ince bağırsaklarda doku hasarı, karında şişkinlik, ishal, kabızlık, baş ağrısı, yorgunluk, deri döküntüleri, depresyon, kilo kaybı ve kötü kokulu dışkıdır. Çölyaklı kişilerde kimi zaman sindirim semptomları ön planda olmadan da yorgunluk ve kansıklık gibi belirtiler görülebilir. O nedenle çölyak hastalığına tanı koymak kimi zaman çok güç olabilir. Çölyak hastalığı olan kişilerin %80 kadarı hiç tanı konulamadan bu şikayetlerle yaşamayı sürdürmektedir. Non-çölyak gluten sensitivitesi Çölyak testi pozitif çıkmasa bile glutene karşı olumsuz tepki veren çok sayıda insan vardır. Bu duruma non-çölyak gluten duyarlılığı adı verilir. Çölyak dışı gluten duyarlılığı olanın toplumdaki oranı yaklaşık %13 olarak tahmin edilmektedir. Bu tip gluten duyarlılığının başlıca semptomları sulu dışkılama, karın ağrısı, karın şişkinliği ve depresyondur. Her ne kadar çölyak dışı gluten duyarlılığının kesin bir tanımı yoksa da hastanın glutene karşı tepki vermesine karşın çölyak hastalığı ve alerjinin test yapılarak dışlanmasıyla tanı konulabilir. Çölyak dışı gluten duyarlılığının gerçek bir rahatsızlık olmadığını, bunun gluten dışı maddeler veya psikolojik faktörlere bağlı bir tablo olduğunu düşünen uzmanlar da vardır. Gluten duyarlılığından kuşku duyulan yaklaşık 400 kişide yapılan bir çalışmanın sonuçları, bu kişilerden 26'sında çölyak hastalığı, 2'sinde buğday alerjisi bulunduğunu göstermiş, 27'sinin ise gluten içermeyen diyetle yakınmaların düzeldiğini göstermiştir. Bunun anlamı, gluten intoleransı düşünülen 400 kişiden yalnızca 55'inde (%14.5) gluten ile ilgili bir sorun bulunmasıdır. İritabl bağırsak sendromu , buğday alerjisi ve diğer rahatsızlıklar Huzursuz bağırsak sendromu karın ağrısı, kramp, karında şişkinlik, gaz ve ishale neden olan sık görülen bir sindirim rahatsızlığıdır. Kişilerin semptomlarını genellikle beslenme tarzı, yaşam tarzı değişiklikleri ve stres yönetimiyle kontrol altına alabildikleri kronik bir durumdur. İlginç olan noktaysa huzursuz bağırsak sendromu olan bazı bireylerin glutensiz beslenmeden yarar görmeleridir. Toplumun yüzde 1 kadarında görülen buğday alerjisinde glutenli ürünler tüketilmesinden sonra sindirim sorunları ortaya çıkar. Dahası gluten içermeyen beslenme tarzının şizofrreni, depresyon, otizm ve gluten ataksisi denilen bir hastalıkta yarar sağladığını gösteren çalışmalar vardır. Gluten intoleransı nasıl anlaşılır Sindirim sistemiyle ilgili belirtiler gluten intoleranın en sık göstergesidir. Kansızlık veya kilo almada güçlük görülebilir. Tanıyla ilgili olarak öncelikle doktorunuzla görüşerek çölyak hastalığıyla ilgili test yaptırmak gerekir. Çölyak tanısı için başlıca iki yol vardır: Kan testleri: Hastalıkta görülen antikorlar tarayan kan testleri mevcuttur. Bunlardan en sık uygulanan tTG-IgA testidir. Eğer bu test pozitif ise sonuçları doğrulamak için genellikle bir doku biyopsisi yapılması önerilir. İnce bağırsak biyopsisi: Bağırsaklardaki hasarı analizetmek için ince bağırsaklardan küçük bir doku örneği alınır. Çölyak hastalığını düşündüren belirtileriniz varsa glutensiz diyete başlamadan önce doktorunua danışınız. Böylece doğru tanı almanız kolaylaşacaktır. Çölyak hastalığınız yoksa glutene karşı hassasiyetinizin olup olmadığını anlamanın en iyi yolu, birkaç hafta süreyle glutensiz diyet yaparak semptomları geçip geçmediğini görmektir. Sonra tekrar glutenli beslenmeye başladığınızda semptomlar ortaya çıkıyor veya şiddetleniyorsa glutene karşı duyarlısınız demektir. Eğer böyle bir durum yoksa gluten dışında başka bir suçlu aramanız doğru olur. Olası Semptomlar Şişkinlik: Gluten intoleransı karın şişkinliğini açıklayabilen önemli bir sebeptir. Glutene duyarlı olan kişilerin en yaygın şikayetlerinden biri olup çölyak-dışı gluten duyarlılığında şişkinlik sık rastlanan bir belirtidir. İshal, Kabızlık, Kokulu Dışkı: Çölyak hastalığında, gluten içeren gıdalar tükettikten sonra bağırsaklarda gelişen iltihap reaksiyonu, mukozaya zarar vererek ishal ya da kabızlığa neden olur. Gluten, çölyak hastalığı olmayan duyarlı kişilerde de sindirim semptomlarına yol açar. Çölyaklı kişilerde emilim bozukluğuna bağlı olarak açık renkli, kötü kokulu dışkı şikayeti vardır. Karın Ağrısı: Gene pek çok nedene bağlı olarak ortaya çıkabilen yaygın bir belirti olan karın ağrısı, aynı zamanda gluten intoleransının tek başına en sık görülen semptomları arasındadır. Gluten intoleransı olanların %80'inden fazlası gluten içeren besinler yedikten sonra hafif ya da şiddetli olabilen karın ağrısı ve rahatsızlık hissi yaşamaktadır. Baş ağrısı: Gluten intoleransı olan kişilerin, migren tipi baş ağrısına daha yatkın olabilir. Başka bir neden bulunamayan baş ağrısı yakınması gluten intoleransına bağlı olabilir. Yorgunluk hissi, Açıklanamayan Kilo Kaybı ve Kansızlık: Glutene duyarlı olan kişilerin sıklıkla yorgunluk yaşadıkları gösterilmiştir. Gluten içeren gıdalar yedikten sonra yorgunluk hali sık karşılaşılan bir belirtidir. Gluten intoleransı yorgunluk ve enerji düşüklüğüne neden olan demir eksikliği anemisine yol açabilir. Çölyak hastalığı olanların kilo vermessinin nedeni besin emilimindeki bozulmayla açıklanabilir. Cilt Problemleri: Kabarcıklarla kendini belli eden bir cilt hastalığı olan dermatitis herpetiformis çölyak hastalığının deri belirtisidir. Bu hastalığın görüldüğü herkes glutene duyarlı olmakla birlikte bu kişilerin %10'undan azında sindirim belirtileri vardır. Ayrıca bir türlü düzelmeyen birçok şiddetli cilt hastalığında glutensiz diyete geçildiğinde belirtilerin hafiflediği gösterilmiştir. Sedef hastalığı, bazı saç dökülmesi tipleri, kronik kurdeşen bunlar arasındadır. Depresyon, Kaygı ve Panik atak: Depresyon her yıl erişkin nüfusun %6'sını etkileyen bir durum. Gluten intoleransının depresyona nasıl neden olabileceğini açıklamaya çalışan teorilerden biri, serotonin azalmasıyla ilgilidir. Öte yandan bağırsaklarda yaşayan dost bakterilerin azalarak zararlı bakterilerin artması, merkez sinir sistemini etkileyerek depresyon riskini artırması mümkündür. Kaygı hali ve panik atak gluten duyarlılığı olanların yatkın oldukları ruhsal bozukluklardır. Eklem ve Kas Ağrıları, Kol ve Bacaklarda Uyuşma: Gluten intoleransı olan kişilerde sıklıkla eklem ve kas ağrısı bildirilmiş olup bunun olası nedeni aşırı duyarlı bir sinir sistemine sahip olmalarıdır. Gluten intoleransının ilginç bir belirtisi, kol ve bacaklarda uyuşma ya da karıncalanmayla kendini belli eden nöropatidir. Gluten intoleransıyla ilişkili belirli antikorların varlığıyla bağlantılı olduğu düşünülmektedir. Zihin bulanıklığı: Net bir şekilde düşünememe hissi kişilerin düşünme güçlüğü, kafa karışıklığı, unutkanlık gibi nitelemelerle ifade ettikleri bir durumdur. Glutene karşı oluşan antikorlara bağlı bir reaksiyon olduğu düşünülmekle birlikte kesin sebebi belli değildir. Gluten içermeyen gıdalar hangileri? Doğal haliyle glutensiz olan tohum ve tahıllardan bazıları şunlardır: Mısır Pirinç Kinoa Chia Keten tohumu Keçiboynuzu Tef Darı Karabuğday Amarant Yulaf Doğal haliyle gluten içermeyen pekçok sağlıklı gıda maddesi mevcuttur: Et ve deniz ürünleri Yumurta Süt ürünleri Meyveler Sebzeler Baklakgiller Kuruyemiş Kök ve yumrular Yağlar Bir kural olarak, işlenmiş glutensiz ürünler yerine doğal haliyle gluten içermeyen ürünleri seçmek daha iyidir. Bir ürünün etiketinden "gluten içermez" veya "glutensiz" ibarelerinin yer alması, o ürünün mutlaka sağlıklı ve doğal olduğu anlamına gelmez. Zira glutensiz ama işlenmiş gıdalar nütrientlerden fakir olmanın yanı sıra şeker, yüksek kalori ve katkı maddeleri içerebilirler. Bira dışında içeceklerin çoğunda gluten yoktur. selennn Evli mutlu ve