Selçuklu Sultâ;nı Rükneddî;n, Mevlâ;nâ;'ya beş kese altın gönderip almasını arzu etti. Talebelerinden Mecdüddî;n, Mevlâ;nâ;'ya altınları arz edince; "Beni hakî;katen seviyorsanız, bu altınları dışarıdaki çamurun içine atın!" buyurdu. Talebeleri bu emri derhal yerine getirdiler. Dünyâ;ya kıymet veren bâ;zı kimseler, bu altınları almak için çamurun içinde aramaya başladılar. Fakat üstleri, başları, yüzleri çamurdan görünmez hâ;le geldi. Mevlâ;nâ;, talebelerine onların bu vaziyetlerini göstererek; "Bu altınlar, şu gördüğünüz dünyâ; ehlinin üstünü başını batırdığı gibi, â;hiret ehli olanların da kalbini karartır, kirletir. Çeşitli günahlara sevkedip, ibâ;detlerden alıkoyar. Bu sözlerimi yanlış anlamayınız. Dünyâ; için çalışmayınız demek istemiyorum. Dünyâ; malının muhabbetini kalbinize koymayınız diyorum. Hiç ölmeyecekmiş gibi dünyâ;ya, yarın ölecekmiş gibi â;hirete çalışmak lâ;zım geldiğini herkes bilir. Burada dikkat edilecek nokta; hırs ve tamâ; yapmadan kanâ;at üzere bulunmaktır. Dünyâ;da, â;hiret saâ;deti için çalışmalı, kazanmalı, niyeti düzeltmelidir. Çünkü ıslâ;miyet, insanlara faydalı olmayı emreder. En büyük saâ;det, en büyük sermâ;ye, helâ;linden kazanıp, hayır ve hasenâ;t yaparak â;hirete göndermektir. Buna rağmen asıl sermâ;ye, mal, mülk, para sâ;hibi olmak değil, ilim, amel, ihlâ;s ve güzel ahlâ;k sâ;hibi olmaktır." buyurdu. Mevlâ;nâ; vefâ;tından az önce talebelerini topladı. Şefkatle onlara baktı ve; "Vefâ;tımdan sonra hâ;tırınıza perişan ve huzursuz oluruz diye gelmesin. Ne hâ;lde olursanız olunuz, benimle olun. Beni hatırlayın. Allahü teâ;lâ;nın izniyle size kendimi gösterir, maddî; ve mâ;nevî; yardımlarda bulunurum. Karada ve denizde, Allahü teâ;lâ;nın izniyle imdâ;dınıza yetişirim. Sözlerimi iyi dinleyiniz, size bâ;zı tavsiyelerde bulunacağım. Bunları işitenler, işitmeyenlere söylesinler. Gizli ve â;şikâ;r Allahü teâ;lâ;dan korkunuz. Günahlardan sakınınız. Az yiyip, az uyuyup, az konuşunuz. Çok oruç tutunuz. Zamanlarınızı namaz kılarak değerlendirin. Şehveti terkedip, sefihlerle, câ;hillerle mücâ;dele etmeyiniz. Onlarla oturup kalkmayınız. Onları kendinize muhatap etmeyip, hep iyi insanlarla berâ;ber olunuz. Ya hayır konuşunuz veya susunuz. ınsanların sıkıntılarına sabrediniz. Biliniz ki, insanların en hayırlısı, insanlara en faydalı olandır. Mevlâ;nâ; bir gün meclisinde bir gencin, bir ihtiyâ;rın üst tarafında oturduğunu gördü. O gence bir şey söylemeden, hazret-i Ali'nin sabah namazına giderken önünde yürümekte olan yahû;dî; bir ihtiyarı, yaşına hürmeten geçmediğini, bu sebeple namaza geç kalınca, birinci rekatın rükû;unda Cebrâ;il aleyhisselâ;mın Resû;lullah'ın sırtına lutf ile dokunup durdurduğunu ve hazret-i Ali'nin yetiştiğini anlatıp; "Yahû;dî; ihtiyara hürmet edilince, müslüman ihtiyara daha çok hürmet edilir. Hele ömrünü dî;ne uymakla geçirmiş ihtiyarlara saygı ve hürmet gösteren gençlerin, Allah katında ne kadar yüksek mertebe kazanacağını düşünmelidir." buyurdu. Bu nasî;hatı dinleyen genç, mükemmel bir ders alıp, bir daha büyüklerin üst tarafına oturmadı. Mevlâ;nâ;, bir gün oğlu Sultan Veled'e: "Oğlum! Eğer Cennet'te olmak istersen, herkes ile dost geçin, hiç kimseye kin tutma, herkese tevâ;zu göster. Zî;râ; alçak gönüllü olmak asıl sultanlıktır." buyurdu. Mevlâ;nâ;, başkalarından bir şey istemeyi talebelerine yasak ederek; "Başkasına el açıp bir şey isteyen, bizim talebemiz değildir. Ona dünyâ;da da â;hirette de şefâ;at etmeyiz ve ondan uzak dururuz. Biz, talebelerimize dâ;imâ; vermeyi, ihsâ;n ve ikrâ;mlarda bulunmayı, herkese karşı tevâ;zu üzere bulunmayı, tatlı sözlü, güler yüzlü olmayı tavsiye ediyoruz. El açıp istemek bizim yolumuzda yoktur." buyurdu. Bir gün huzû;runa birbirlerine dargın iki kişi getirdiler. Onlara barışmalarını söyledi sonra da; "Allahü teâ;lâ;, bâ;zı insanları su gibi latî;f, mütevâ;zî;, dâ;imâ; aşağıya akıcı ve yumuşak huylu, bâ;zılarını da toprak, taş gibi sert mizaçlı yarattı. Su, toprağa karışır, meyvelerin büyümesini, canlıların içerek hayatlarının devâ;m etmesini sağlar. O sulardan rû;hlara ve bedenlere gıdâ; temin edilip, menfaat sağlanır. Su toprağa gitmezse, topraktan ve sudan lâ;yıkıyla istifâ;de edilmez. Ey Nû;reddî;n! Bu arkadaşın toprak hükmünde olup, yerinden kalkmaz ve barışmaz ise, sen su gibi tevâ;zu üzere olup, anlaş. Herkes bilir ki, iki küs olan kimseden hangisi öbüründen önce davranırsa, Cennet'e ötekinden önce girecektir. Daha çok sevap kazanacaktır. Dolayısıyla, bu barıştan her ikiniz de istifâ;de etmiş olacaksınız." buyurdu. Bunu dinleyen iki küs kimse, daha çok sevap kazanmak gayretiyle hemen barıştılar.. Bir kimse, geçim darlığından şikâ;yette bulundu. Bunun üzerine Mevlâ;nâ; o kimseye; "Eğer sana, â;zâ;larından birini kesip, yerine bin altın verelim deseler râ;zı olur musun?" diye sordu. O da; "Hayır, râ;zı olmam." diye cevap verdi. Bunun üzerine Mevlâ;nâ; hazretleri; "Ey kardeşim! Mâ;dem ki râ;zı olmazsın, niçin geçim sıkıntısından şikâ;yette bulunursun? Fakirim diyorsun, bu kadar altından daha kıymetli â;zâ;ların var iken, vücû;dun sıhhatte ve â;fiyette iken, niçin bunları sana bedâ;vadan ihsâ;n eden Allahü teâ;lâ;ya şükretmiyorsun? Allahü teâ;lâ;; meâ;len "Nî;metlerimin kıymetini bilir, emrettiğim gibi kullanırsanız onları arttırırım." (ıbrâ;him sû;resi: 7) buyurdu. Mevlâ;nâ; bütün işleri ihlâ;s ile, Allahü teâ;lâ;nın rızâ;sı için yapmak lâ;zım olduğunu, bir misâ;l ile şöyle izâ;h ettiler: "Nişâ;burlu bir ilim talebesi ile bir tüccar yol arkadaşı oldular. Çok fakir olduğundan talebenin ayakkabısı yoktu. Yalın ayak yürürken, tüccar bir çift ayakkabı verdi. Sonra tüccar, talebeye ikide bir; "Ey talebe! Yolun düzgün yerinden yürü... Sivri taşlara basma... Ayaklarını sürüme... Dikenli yerlerden gitme.. Ayakkabıyı eskitme..." diye tembih ediyordu. Bu tenbihler talebeyi usandırdı. Sonunda talebe dayanamayıp ayakkabıları çıkardı, tüccarın önüne bıraktı ve; "Ben senelerce yalın ayak seyâ;hat ederim. Kimse bana bunun için bir şart koşmuyordu. Şimdi verdiğin bu ayakkabılar için sana mahkû;m olamam." dedi. ışte burada olduğu gibi, yapılan hayır-hasenâ;t karşılıksız olmalı Allahü teâ;lâ;nın rızâ;sı için yapılmalıdır. Ancak böyle olursa makbû;l olur. Talebelerinden biri, Mevlâ;nâ; hazretlerine incir getirmişti. Mevlâ;nâ; inciri aldı ve; "Hayli güzel incir, fakat kemiği var." buyurdu ve yere bıraktı. Talebe; "ıncirin nasıl kemiği olur?" diye hayret etti ve yavaşça incirleri alıp gitti. Bir zaman sonra tekrar bir sepet incirle dönüp geldi ve sepeti Mevlâ;nâ; hazretlerinin önüne koydu. Mevlâ;nâ; bir tane alıp yedi ve; "Bu incirin kemiği hiç yoktur." buyurdular ve incirleri orada bulunanlara dağıtmasını emrettiler. Herkes bu duruma şaşakaldı. O talebe dışarı çıktığında oradakiler ona gidip inciri nereden topladığını sordular. O da; "Vallahi bir dostum vardı. Onun bahçesine uğradım. Bahçıvanı bağda bulamadım. ızni olmaksızın bir sepet toplayıp Mevlâ;nâ; hazretlerine getirdim. Fakat niyetim bahçıvanı gördüğümde topladığım incirlerin bedelini ödemekti. Mevlâ;nâ; velî;lik nû;ru ile bunu anladı ve yemedi. ışte incirin kemiği buydu. Bu defâ; doğruca o dostun bağına vardım. Ondan iyi incir satın alıp bedelini ödedim ve helâ;llaştım. O da kabû;l etti. ışte Mevlâ;nâ; bunu kabû;l edip iltifâ;tlarda bulundu. Bir gün Mevlâ;nâ; hazretlerine kötü huylu ve kötü tabiatlı kimselerden soruldu. Bunun üzerine şu ibretli hâ;diseyi anlattı: "Bir gün bir akrep bir ırmağın kenarında dolaşıyordu. Birdenbire bir kaplumbağa akrebin yanına gelip ona; "Burada ne yapıyorsun?" dedi. Akrep; "Ben ırmağın öte yanına geçmek için bir çâ;re arıyorum. Çünkü benim bütün yavrularım ırmağın öte yanındadır." diye söyledi. Kaplumbağa da şefkati ve yabancıya iyi davranması sebebiyle onu en yakın bir akrabâ;sıymış gibi sırtına alıp su üzerinde yüzmeye başladı. Irmağın ortasına gelince akrebin sokmak arzusu uyandı. Kaplumbağanın sırtında iğnesini dokundurdu. Kaplumbağa; "Ne yapıyorsun?" diye sordu. Akrep; "Hünerimi gösteriyorum. Sen bana iyilik edip yarama merhem koydun. Ben de sana iğnemi sokuyorum. Benim göstereceğim şefkat de ancak budur." dedi. Bunun üzerine kaplumbağa hemen suya daldı. Akrep de boğulup gitti." Mevlâ;nâ; bundan sonra şu beytleri okudu: "Câ;hil, yakınlık gösterse de sonunda câ;hilliğinden ötürü seni incitir." Sonra da; "Ahmağın sevgisi, ayının sevgisine benzer. Onun kini sevgi, sevgisi kindir. Haydi kötü nefsi öldürün. Bu hususta ihmal göstermeyin. Onu diri bırakmayın. Çünkü o akreptir." buyurdular. Bir zaman Selçuklu vezî;ri Muî;nüddî;n Pervâ;ne, Mevlâ;nâ; hazretlerini ziyâ;rete geldi. Fakat Mevlâ;nâ; onu karşılamaya çıkmadı. Vezir büyük bir sıkıntıyla Mevlâ;nâ;'nın kapısında beklemeye başladı. Sultan Veled babası adına vezî;re mâ;zeretler beyâ;n edip özür diledi ve; "Efendim! Babam dedi ki, çok defâ; benim Allah ile işim ve hâ;llerim olur. Vezirler ve dostlar beni her zaman göremezler. Onlar kendi hâ;lleri ve işleri ile meşgul olsunlar. Biz gider kendilerini buluruz." buyurdu. dedi. Vezir bu sözler üzerine başını iki eli arasına alıp düşüncelere daldı. Bu esnâ;da Mevlâ;nâ; çıkageldi. Vezir hemen ayağa kalkıp; "Efendim niçin bize geç görünüyorsunuz?" dedi. Mevlâ;nâ; buna hiç ses çıkarmadı. Vezir; "Ben şöyle bir şey düşündüm. Sanki bana; "Ey Pervâ;ne! Muhtaç bir kimsenin beklemesi büyük zahmettir. Bunu öğren ve hiç kimseyi kapıda bekletme." demek istediniz öyle değil mi?" dedi. Mevlâ;nâ; tebessüm edip; "Güzel düşünmüşsün. Ama öteden beri â;dettir. Birinin kapısına çirkin bir dilenci gelse, onun karanlık benzini görmemek ve sesini işitmemek için eline bir şey tutuşturulup yolcu edilir. Ne var ki, güzel huylu, hoş biri geldiğinde; "Ekmek pişinceye kadar biraz sabret ve bekle." derler. Bizim de geç gelmemizin sebebi sizin muhabbet ve sevginizin bize hoş gelmesi ve bunları daha çok işitmek içindir. Vezir sevildiğini anlayıp gözyaşlarını tutamadı. Sevinçli olarak oradan ayrıldı. Mevlâ;nâ; vefâ;t edince, ımâ;m-ı ıhtiyâ;rüddî;n gasl eyleyip yıkadı. Gasl â;nında gördüklerini şöyle anlattı: "Mevlâ;nâ;'nın mübâ;rek cesedini yıkamaya başlayınca, üzerime öyle bir ayrılık acısı çöktü ki ağlamaktan kendimi alamadım. Yıkamak şöyle dursun, zerre kadar hareket etmeye kâ;dir olamadım. Yüzümü yüzüne dayayıp ağladım. Yardımcılarım hiç ses çıkarmıyor, bana mâ;ni olmuyorlardı. Bir ara dayanamadım. Vücû;duna sarılarak ağlamak istedim. O anda Mevlâ;nâ;'nın eli bileğimi sıkıca tuttu. Korkumdan aklım başımdan gitti. Bayılmışım. Kulağıma uğultu hâ;linde, sâ;hibini göremediğim sesler geliyordu; "Nû;r, nû;ra karıştı. Â;şık, Mâ;şuka kavuştu. Bunda endişe edecek bir şey yoktur. Çünkü, Allahü teâ;lâ;nın velî; kulları için, hiçbir korku yoktur ve onlar mahzû;n da olmazlar. Müminler ölmezler, belki fâ;nî; â;lemden, sonsuz â;leme naklolunurlar." Bu sözler beni kendime getirdi."