Taş kesilen veya bir yanardağın yok ettiği şehir olarak bilinen Pompei hakkında çok sayıda araştırma yapılmıştır. Şehrin kalıntıları incelendiğinde birçok arkeolog şehir hakkında ortak bir karara varmıştır. Pompei görüldüğü gibi kolay bir şekilde yok olmamış; birçok afete göğüs germiştir. Milattan sonra 79 yılında Pompei şehrinde bir volkan patlamış ve neticede şehir yanan küller ve toksik gazlar altında kalmıştır. Şehirde bu yıllarda zaman durmuş ve insanlar bu durumdan kurtulmak için ellerinden geleni yapmıştır. Toz ve kül ortadan kalktıktan sonra ortaya çıkan manzara ise tüyler ürpertici bir görüntü oluşturmuş. Patlamanın olduğu o gün hayat nerede kalmışsa her şey olduğu gibi durmaktadır. Yığınlar arasından altın değerinde çok sayıda bilgi, 2000 yıl öncesine ait olarak tarihe kazınmıştır. Pompei hakkında taş kesilen şehir tabiri genel kabul görmüş ve yayılmıştır.

VEZÜV yanardağından yükselen dumanlar birkaç saat içinde kenti mezarlığa dönüştürdü. 200 000 i aşkın insan yokoldu. İnsanlar, lavların içinde kavrulup 2000 yıl boyunca taşlaşmış olarak kaldılar. İtalyadaki Pompei, Napoli nin 25 km uzağındaydı. Vezüv yanardağındaki püskürme 2 gün sürdü. Pompei bu 2 günün sonunda 6-7 metre derine gömülmüştü. İlk kazılar 1709 da, Herculaneum da başladı. Uzun çalışmalar sonunda kent ortaya çıkarıldı. Dönemin en güzel evlerini, eşyalarını ve sanat eserlerini bünyesinde barındıran Pompei, dakikalara sığabilecek bir zaman diliminde yerle bir olmuştu. Akdeniz in hafif deniz rüzgarlarını alan bu sevimli kent, Roma nın tüm zengin, aristokrat ve nüfuzlu insanlarını kendine çekmişti. M. Ö 5000 yıllarında kurulmuş şehrin, lavlar altında kalmasından 159 yıl önce romalıların eline geçmişti. Pompei yi, 8 kapılı büyük bir duvar çeviriyordu. Şehrin ortasındaki forumda, her hafta ayrı bir eğlence düzenleniyor, düzenlenen eğlenceler, kimi zaman bir kölenin köleyle veya bir aslanla ölümüne dövüşmesi şeklinde oluyordu. Vahşetin her türlüsü her hafta Pompeililere sergileniyor, Pompei nin en önemli binaları bu yüzden bu meydana bakıyordu. Bu binalar; 2 tiyatro binası, gladyatör alanı, hamamlar ve tapınaklardır. Yapılan kazılardan anlaşıldığına göre zenginlik ve debdebenin akıl almaz boyutlara yükseldiği Pompei, günden güne gayri ahlaki bir duruma giriyor ve şehrin her köşesinde fuhuş evleri boy gösteriyordu. Forum, tapınaklar, tiyatrolar, amfitiyatrolar, bazilikalar, caddeler, atölyeler, kenar mahalleler, hamamlar, meyhaneler, çamaşırhaneler, değirmenler, fırınlar, qumarhaneler, batakhaneler, hanlar, şehri gezenler tarafından bugün bile farkedilebiliyor. Ve sonunda da kenti baştan başa kaplayan lavlardan kaçmaya çalışan insan ve hayvanların bedenleriyle yüzyüze geliniyor. Burada tarihin en trajik olaylarından birine tanık oluyorsunuz. Etnograf prof. Carlo Giardano, 79 yılının 24 Ağustos günü saat 13′te Pompei de olup bitenleri şöyle anlatıyor: O gün öğle vakti, volkanın ağzından aniden yükselen bir kül bulutu, bir kaç saat içinde bütün Pompei yi kaplamıştı. Böylece şehir çok uzun bir sessizlik dönemine girdi. Burada yaşayan binlerce insanın tehlikenin bu kadar yakınında oldukları halde gafil avlanmış olmaları, o tarihlerde Vezüv ün bambaşka bir manzara altında olmasından ileri gelmiştir. Yamaçları meşhur politikacıların villalarıyla süslü olan Vezüv; bağlar, bahçelerle çevrili ağaçlık bir yerdi. Tepesindeki kalkerleşmiş taşlardan başka eski zamanların dramını hatırlatan herhangi bir hali yoktu. Oysa daha önceleri Vezüv de yine bir püskürme olmuştu. Bu püskürmeyi çok sonra Yunan coğrafyacısı Strabon kraterleri incelemek suretiyle keşfetmişti. Ancak bundan bahsetmemeyi uygun bulmuştu. Aslında söyleseydi de ona kimse inanmazdı. Çünkü insanların gözü, para ve zevkten başka birşey görmüyordu. Şu var ki M. S 62 de meydana gelen ve şehri tamamıyla yıkan bir zelzele dahi bu feleketin habercisi sayılabilirdi. Zelzeleler o kadar sık oluyordu ki artık Pompei halkı bunları önemsememeye başlamıştı. M. S 79 da, Vezüvden dumanlar yükselmeye başladı. Bir patlama olacağını anlayan halk limana doğru kaçmaya çabaladı. Gemilere binebilenler bir daha dönmemek üzerine kentten uzaklaşmaya başladılar. Sarsıntılar başlayınca 20 dakika kadar süren bir şaşkınlık yaşandı. Halk paniğe kapıldı ve bir hareketle Sarno nehrindeki 600 metre uzakta olan bir limana atıldılar. Ne yazık ki bunların yolunu bir deniz kabarması kesti. Dev dalgalar, bindikleri gemileri birer çöp gibi yukarıya kaldırıyor ve şehrin surlarının içindeki kızgın lav denizine doğru fırlatıyordu. Zaten bu arada gökten iri kum taneleri büyüklüğünde çok kızgın küçük taşlar yağmaya başlamıştı. Hemen ardından da gaz yüklü kocaman siyah taşlar düşmeye başladı. Bu sonuncular yere değer değmez patlıyor ve ilk kayıpların verilmesine sebeb oluyordu. Gökyüzü karamış olduğundan şehirde görüş mesafesi sıfıra düşmüştü. Şehrin insanları, rastgele sağa sola koşup duruyorlardı. İçlerinde farkında olmadan Vezüv e doğru koşanlar bile vardı. Kurtuluşu evde görenler, volkandan çıkan müthiş sıcaklık yüzünden havadaki oksijenin kısmen gaz karbonik hale dönüşmesi yüzünden boğuluyorlardı; yahutta evlerinin volkandan çıkan taşlarla diğer maddelerin ağırlığına dayanamayıp çökmesi neticesinde yokoluyorlardı. Yarılmış olan yerden çıkan ağır ve zehirli gazlar da bir başka ölüm sebebiydi. Sonra ardı ardına Pompei üzerine kızgın küller yağmaya başladı. Ve ilk ölenlerin üstünü yorgan gibi örttü. Birkaç saat içinde güzel ve canlı Pompei, büyük bir mezarlığa döndü. 200 000 insan bir anda yok oldu. Yaklaşık 2000 yıl o görkemli villalar, heykeller, duvar resimleri, mozaikler, tapınaklar ve pazarlar dokunulmadan gömülü olarak kaldı. Arkeologlar kenti keşfettiklerinde son gün pişmiş ekmeği bile fırında buldular. Pompei nin üzerine düşen kızgın küller, 3 gün siyah bir kar gibi yağmaya devam etti. O andan itibaren de Pompei, iyice sessizliğe gömüldü. Kazılardan anlaşıldığı kadarıyla Pompei, ardı ardına gelen küçük patlamaları ciddiye almamıştı. Pompei liler taş olarak çıkarıldıkları vakit ölüm anında ne yapıyorlarsa o halde bulundular. Kimi başını ellerinin arasına alarak çaresiz bir şekilde oturmuş, kimi de çocuklarıyla çarşıda alışveriş yaparken lavların arasında kalmışlardı. Bir duvarın üstündeyse bugün bile görülebilecek Sodom ve Gomora yazısı bulunmaktadır. Tarihçilere göre, Pompeide yaşayan yahudi köleler, Pompei nin durumunu görüp Sodom ve Gomorayı hatırlamak için bu yazıyı yazmışlardı.

Etkileyici bir yazı... Okurken tüylerim diken diken oldu!