Bir hafta sonu günü Taksim'deki Alman Hastanesi'nde randevu muz var. Muayene için değil, Türkiye'nin en değerli bilim in sanlarından birini, Prof. Dr. Hüsrev Hatemi'yi ziyaret edeceğiz. Heyecanımız dorukta Hastaneye vardığımızda beş-on dakikalık bir bek lemenin ardından hocamızla bir ara ya geldik. Mütevazı tavırları ve hari ka misafirperverliğiyle önce bir yemek yiyip sohbet ettik, ardından da hemen hastanenin karşısında bulunan Erciyes Cafe ye geçtik. Orada ilginç bir sürp rizle karşılaştık. Cafe nin arka tara fındaki bölümde, üzerinde Prof. Dr. Hüsrev Hatemi yazan bir masanın etrafına oturmuştuk Masanın he men arkasında da bir camekanın içinde Prof. Dr. Hatemi nin kitapları sergile niyordu. Sonra mekanın mensupların dan Sibel Hanım dan, tüm bunların hocamız için özel olarak yaptırıldığı nı öğrendik. Ne hoştu ki; belki sıra dan bir gün gelip müşteri olarak o bö lüme oturduğumuzda masa üstünde adını göreceğimiz değerli bilim insa nının kendisiyle, şimdi o özel masada bir aradaydık... Ve o değerli ismin hoş sohbetiyle tıp tarihimizde keyifli bir gezintiye de birlikte çıktık Modern tıbbın başlangıcı: Mekteb-i Tıbbiye Türk tıp tarihinde pek çok önemli gelişme var elbette Fakat sizin pencerenizden en büyük gelişme olarak görünen olay ne olmuştur? Şamanist tıptan İslam tıbbına geçiş Türk tıp tarihindeki en önemli gelişmelerden biri. Medeniyetsiz değildik tabii, Şama nist medeniyetler de bir medeniyet tipi fakat onu bırakıp uluslararası bir kimlik kazanımı Akdeniz medeniyetiyle kaza nılıyor. İslam dinine geçmemiz Akde niz medeniyetine üye olmamızı sağla dı. Mekteb-i Tıbbiye Türk tıbbı için en önemli olaydır diyemeyiz; çünkü zaten Anadolu topraklarına girildiğinde Orta doğu ve Batı ülkeleriyle aynı medeniyete geçme süreci olup bitmiş, sonuçlanmıştı. Biz Mekteb-i Tıbbiye sayesinde Tıp Bili mimizi Batı ya açmadık. O açılım çok tan bitmişti. Osmanlı döneminde sağlık alanında bizler için, önemli bir dönüm noktası, tabii ki Mekteb-i Tıbbiye nin kuruluşudur. Fakat bu olay Tıp bilimi nin tip değiştirmesi değil; hızlanması, atılım yapmasıdır. Bu gelişme öncesi, Fatih dö neminde Bizans tıbbı mı kul lanılıyordu? Nasıl bir tıp kül türü vardı? O dönem ayazmalar vardı. Selçuklular ın da tıb bı vardı tabii... Selçuklular tamamen Osmanoğlu nun devamıydı ve kullan dıkları tıbbı da Osmanlı devam ettirdi. Bizim 50 yıl öncesinin tıbbı ile şimdi ki tıbbın arasında bir kopukluk olma yıp devam ettiği gibi Osmanlı, o dönem Bizans şehri olan İstanbul u aldığında bir sağlık mirası devraldı mı? Bizans, Akdeniz medeniyetinin tıb bını kullanıyordu. Bugün Zeyrek Tepesi ndeki o pantokrator kilisenin etrafı külliye gibi. Belki Zeyrekhane dediğimiz o yemek yenen kafeterya gibi yer, o dönem bir poliklinik binasıydı. Şehre hizmet veren ilk İstanbul polik liniği, Bizanslılar zamanında orada ku ruldu. Poli bazen doktorlar arasında çok sözcüğüyle karıştırılır. Poliklinik y ile yazılan poli değildir, polis ke limesinden gelir. Tıbbiyeye ilk girdiğim sıralarda polikliniği, her şeye bakan klinik zannederdim. Halbuki polikli nik, çok konuya bakan demek değil, şe hir kliniği demek... Buradaki poli i ve s ile yazılır. Öteki y ile yazılır. Avrupa daki Eski Üniver sitelerin Kuruluşu Bizans tan sonra Anadolu daha mı gerideydi o dönem? Avrupa, özellikle İspanya 600-700 lü yıllarda İslam fetihleriyle karşılaşı yor. Avrupa o sırada eski Yunan - La tin kültürüyle çok haşır neşir değil. Müslümanlar 9. yüzyılda Harun Re şit döneminde, Süryanilerin ve baş ka Hıristiyan Arapların, Musevilerin çevirileriyle bir Rönesans yaşıyorlar. Avrupa nın kendisini toparlaması 250- 300 yıl sonra oluyor. 12. yüzyıla gelindiğinde, bizim Ma lazgirt Savaşı ndan bir süre sora, Papa lık bir genelge yayımlıyor. Bu, Avrupa uluslarının üniversite açma faaliyetleri için yayımlanan bir genelgedir. İslam dolayısıyla Hipokrat a Hekim Bukrat diyorlardı. On lar hep çevrilmiş kitapları oku dular. Galinos a Hekim Calinos diyorlardı. Platon un feslefesini Hekim Eflatun diye okuyorlar dı. Hatta bana göre Lokman He kim -kesin inancım- Sicilyalı Alkmeion du. Adında l, k, m, o, n var. Mistik bir doktor Lok man Hekim de mistik... Doğu hristiyanlarının evliyası Saint George un bizdeki karşılığı Cerciş Aleyhisselam dır. Saint George, efsanelerinde ölür ve tekrar dünyaya gelir, inanmaz larla çatışır, yine öldürülür, yine dirilir. Yunus Emre nin bir dize si var: Cerciş gibi asın beni/Ta bin kere dirileyim. Doğu hristi yanlarının evliyasıdır. Batı Hı ristiyanları pek aldırmazlarmış. Haçlı Seferi nde Hatay bölge sinde Cercis karizmasını görün ce jeton düşmüş ve İngilizler Georges a fena halde aşık ol muşlar. Dönüşte adına hasta ne manastır açmışlar Bilimde Kıskançlık Aslında benzer şeyler Batı da da var fakat ilerleme durmu yor. Bizde olunca tam tersi... Bunun dinamiklerini nasıl açıklayabiliriz? Avrupa da yeniliklere karşı çıkanların hem az çok bilgisi, ilmi var hem de kıs kançlığı... Bu zıtlıkların ahenginden hayat kavgası doğuyor. Bizde ise iki taraftan birinde bu yok. Öyle olun ca da tarafların çatışmasından siner ji doğmuyor. Engizisyon, Galileo nun ölümünden sonra kendini yenik his sediyor ve bu sefer Galileo nun takip çileri ortaya çıkıyor. Burada ise, basit bir kıskançlık yüzünden bertaraf edil miş bir adama sahip çıkan talebe bile yok. Şanizade bunun en son misalle rindendir Abdülhamid in tıbba merakı nereden geliyor? O dönemler tüberküloz sarayı kırıp geçiriyor. Padişahlar, şehzadeler Pa dişah Abdülmecid de tüberkülozdan ölüyor. Bu nedenle haklı bir korku var padişahta; mikrop korkusu ''İstanbul a gelen ünlü hekimlerden biri de Dr. Bernard sanırım '' Bernard, Çekoslovakyalı Almanlar dan biri. Fransızca biliyor, o zaman ki Avrupalı aydınların hemen hepsi gibi. Onun için Fransızca ders verme ye çağrılıyor. 1838-1843 yılları arasın da, beş yıl geçiriyor ve ölüyor. Dindar bir hekim olduğu da kiliseye gömül mesinden anlaşılıyor ve mezar taşının üzerinde ölümüne, fakirler çok ağladı yazılıyor. İnsan sevgisi olan iyi adam olarak geliyor ve bir talebe ondan bah seden bir kitap bırakıyor bizlere; o da Abdulhak Hamit in babası Hekimba şı Hayrullah Efendi Otopsi yapmış mı peki? Eski İslam hekimleri yapmışlar. Bu, Sel çuklulardan beri hoş görülmemiş. Onun için Selçuklular devrinde de belki yapıl mıştır çünkü onların bir mumyalama tekniği var. Bir cenaze, eğer vasiyet edi lirse, ailenin isteği olursa mumyalanarak kabre indiriliyor. Mesela Selçuklu sul tanlarının çoğu mumyalıdır. Fatih in de mumyalı olduğu söylenir; Fatih gibi bir insan çürümeye bırakılamaz diye. Bernard dan 30 yıl kadar sonra çok iyi bir hekim olan fizyolog, Türkiye ye fizyolojiyi getiren Claude Bernard dan meşaleyi devralan bir hekim var: Şakir Paşa. Onun öğrencisi, yine ilim için ve romantik aşkları için yaşayan Ke mal Cenap. Semiha Berksoy ile Zeliha Berksoy un büyük amcasıdır. Türk tıb bının büyükleri bunlar. Hüseyin Rem zi Bey, yine önemli bir isim ve enfeksi yoncudur. Zoeros Paşa, öğretim üyesi olarak değerli, nükteli vizitleri olan bir isim. Yine Cemil Topuzlu, cerrahide çok önemli bir isim ve Abdülhamid in de operatörü aynı zamanda. Bugün domuz gribi aşısı tar tışılıyor. Osmanlı döneminde de bu tip tartışmalar yaşan mış mıdır? Halk arasında daima bilime karşı çı kanlar olmuştur. Mesela Yehova Şahit leri, ne kan alıyorlar ne kan veriyorlar; ama hiçbir Avrupalı, Hıristiyan dini mizde böyle gerici bir tutum nasıl olur diye dert de etmiyor. Bizde de bu an layış yerleşmeli. Yani domuz gribi için tartışma yapılsın; ancak günahtır, ha ramdır diye domuz gribi aşısının üre tildiği ya da uygulandığı yerlere baskın yapılırsa, işte o zaman büyük zararlar la karşılaşırız. Tabii ki böyle eylemle re karşı çıkılır. Cumhuriyetle birlikte tıpta bir sıçrama, atılım var mıdır? Son söylediğim isimler Cumhuriyet döneminde de varlar ve görevlerine de vam ediyorlar. Cumhuriyetle birlikte bir atılım var elbette fakat bu da bir kısmı müdahaleli, etki edilmiş atılım; üni versite reformu, Alman profesörlerinin getirilip üniversitelere bir kez daha Av rupalı kimliğinin verilmek istenmesi... Cumhuriyet olmasaydı, Osmanlı dö nemi devam etseydi, yine 1950 deki tıp Osmanlının tıbbı olacaktı. Bugüne geldiğimizde Türk tıb bını, Türkiye deki bilim insan larını nasıl görüyorsunuz? Çok kötü bir yerde değiliz fakat kötü bir yere düşebiliriz Yani yavaş ya vaş tıptan anladığımız öğrenci yetiştir mek ve halk sağlığı için çalışmak yeri ne, Ortadoğu veya Balkanların en iyi sağlık merkezlerini açmaya dönüşürsek -ki dönüşmek üzereyiz- işte o zaman Singapur, HonKong gibi bir yer olu ruz. Halkın genelini düşünmeyen; bize zenginler gelsin, sana belediye baksın der gibi bir anlayış Eskiden bu yok tu. Osmanlı devrinde bile bu anlayış yoktu. Cumhuriyet in getirdiği iyilik, En iyi hastaneler, devlet ve üniversite hastaneleri olmalıdır ın yerini artık o da bir şey mi? aldı. Türkiye de tıp bil gisi, benim öğrenci olduğum döneme göre çok yükseldi. Bizim devrimizde ki kadar aynı oranda memleketi seven de var insan seven de var. Herkese Sağlık Dergisi