Hasta/Yaralının ve Olay Yerinin Değerlendirilmesi İlkyardımcının bilmesi gereken ve vücudu oluşturan sistemler nelerdir? Hareket sistemi: Vücudun hareket etmesini, desteklenmesini sağlar ve koruyucu görev yapar. Hareket sistemi şu yapılardan oluşur: Kemikler Eklemler Kaslar Dolaşım sistemi: Vücut dokularının oksijen, besin, hormon, bağışıklık elemanı ve benzeri elemanları taşır ve yeniden geriye toplar. Dolaşım sistemi şu yapılardan oluşur: Kalp Kan damarları Kan Sinir sistemi: Bilinç, anlama, düşünme, algılama, hareketlerinin uyumu, dengesi ve solunum ile dolaşımı sağlar. Sinir sistemi şu yapılardan oluşur: Beyin Beyincik Omurilik Omurilik soğanı Solunum sistemi: Vücuda gerekli olan gaz alışverişi görevini yaparak hücre ve dokuların oksijenlenmesini sağlar. Solunum sistemi şu organlardan oluşur: Solunum Yolları Akciğerler Boşaltım sistemi: Kanı süzerek gerekli maddelerin vücutta tutulması, zararlı olanların atılması görevlerini yaparak vücutta iç dengeyi korur. Boşaltım sistemi şu organlardan oluşur: İdrar borusu İdrar kesesi İdrar kanalları Böbrekler Sindirim sistemi: Ağızdan alınan besinlerin öğütülerek sindirilmesi ve kan dolaşımı vasıtasıyla vücuda dağıtılmasını sağlar. Sindirim sistemi şu organlardan oluşur: Dil ve dişler Yemek borusu Mide Safra kesesi Pankreas Bağırsaklar Yaşam Bulguları: Bilinç Solunum Dolaşım Vücut Isısı Kan Basıncı Bilinç Durumu: Normal bir kişi kendine yöneltilen tüm uyarılara cevap verir Bilinç düzeyi yaralanmanın ağırlığını gösterir. Bilinç Yerinde =&gt; Tüm uyarılara cevap var Derece 1 =&gt; Sözlü ve gürültülü uyarılara cevap var Derece 2 =&gt; Ağrılı uyaranlara cevap var Derece 3 =&gt; Tüm uyarılara karşı kapalı Solunum Değerlendirilir Solunum sıklığı Solunum aralıkları eşit mi Solunum derinliği' ne bakılır. Düzensiz solunum sinir sistemi zedelenmesini düşündürür. Kişinin bir dakika içinde yaptığı nefes alma verme sayısı solunum sıklığı dır. Normali yetişkinde dakikada 12-20 dir. Çocuklarda 16-22, Bebeklerde 18-24' dür. Nabız: Kalp atımlarının atardamara yaptığı basınca nabız denir. Normal nabız, yetişkin bir kişide, dinlenme halinde dakikada 60-100 dür. Nabız alınabilen yerler: Şah Damarı:Adem elmasının her iki yanı Kol Damarı: Kolun iç yüzü, dirseğin üstü Ön-Kol Damarı:Bileğin iç yüzü, baş parmağın üst hizası Bacak Damarı:Ayak sırtının ortasında Vücut Isısı: İlkyardımda vücut ısısı daima koltuk altından ölçülmelidir. Normali 36.5 C' dir. Normal değerin üstünde olması yüksek ateş, altında olması düşük ateş olarak ifade edilir. 41-42 üstü ve 34.5 altı tehlikeyi işaret eder. Kan Basıncı: Kalbin kasılma ve gevşeme anında damar duvarına yaptığı basınçtır. Kalbin kanı pompalama gücünü gösterir. Normali; 100/50 ve 140/100 mm Hg dir. Hasta/yaralının değerlendirilmesinin amacı nedir? Hastalık yada yaralanmanın ciddiyetini değerlendirmek İlkyardım önceliklerini belirlemek Yapılacak ilkyardım yöntemini belirlemek Güvenli bir müdahale sağlamak Hasta/yaralının ilk değerlendirilme aşamaları nelerdir? Hasta/yaralıya sözlü uyaran yada hafifçe omzuna dokunarak "iyi misiniz?" diye sorularak bilinç durumu değerlendirmesi yapılır. Bilinç durumunun değerlendirilmesi daha sonraki aşamalar için önemlidir. Buna göre hasta/yaralının ilk değerlendirilme aşamaları şunlardır: A. Havayolu açıklığının değerlendirilmesi: Özellikle bilinç kaybı olanlarda dil geri kaçarak solunum yolunu tıkayabilir yada kusmuk, yabancı cisimlerle solunum yolu tıkanabilir. Havanın akciğerlere ulaşabilmesi için hava yolunun açık olması gerekir. Hava yolu açıklığı sağlanırken hasta/yaralı baş, boyun, gövde ekseni düz olacak şekilde yatırılmalıdır. Bilinç kaybı belirlenmiş ise ağız içi önce göz ile kontrol edilmeli, daha sonra ağız içinde yabancı cisim varsa işaret parmağı yandan ağız içine sokularak bir çengel gibi kullanılarak diğer yandan çıkartılmak suretiyle çıkartılmaya çalışılır, Daha sonra bir el hasta/yaralının alnına konarak, diğer elin 2-3 parmağı ile çene tutularak baş geriye doğru itilip Baş-Çene pozisyonu verilir. Bu işlemler sırasında sert hareketlerden kaçınılmalıdır. B. Solunumun değerlendirilmesi: İlkyardımcı, başını hasta/yaralının göğsüne bakacak şekilde yan çevirerek yüzünü hasta/yaralının ağzına yaklaştırır, Bak-Dinle-Hisset yöntemi ile solunum yapıp yapmadığını 5 saniye süre ile değerlendirir. Solunum hareketini gözler. Solunum sesini dinler. Yanağında hasta/yaralının nefesini hissetmeye çalışır. Solunum yoksa derhal yapay solunuma başlanır. İlk değerlendirme sonucu hasta/yaralının bilinci kapalı fakat solunum varsa derhal koma pozisyonuna getirerek diğer yaralılar değerlendirilir. C. Dolaşımın Sağlanması Kalp masajı yapılarak hayati öneme sahip organların oksijen alması sağlanır. Hasta/yaralının ikinci değerlendirmesi nasıl olmalıdır? İlk muayene ile hasta/yaralının yaşam belirtilerinin varlığı güvence altına alındıktan sonra ilkyardımcı ikinci muayene aşamasına geçerek baştan aşağı muayene yapar. İkinci değerlendirme aşamaları şunlardır : Görüşerek bilgi edinme: Kendini tanıtır, Hasta/yaralının ismini öğrenir ve adıyla hitap eder, Hoşgörülü ve nazik davranarak güven sağlar, Hasta/yaralının endişelerini gidererek rahatlatır, Olayın mahiyeti, koşulları, kişisel özgeçmişleri, sonuç olarak ne yedikleri, kullanılan ilaçlar ve alerjinin varlığı sorularak öğrenilir. Baştan aşağı kontrol yapılır: Bilinç düzeyi, anlama, algılama Solunum sayısı, ritmi, derinliği Nabız sayısı, ritmi, şiddeti Vücut veya cilt ısısı, nemi, rengi Baş: Saç, saçlı deri, baş ve yüzde yaralanma, morluk olup olmadığı, kulak yada burundan sıvı yada kan gelip gelmediği değerlendirilir, ağız içi kontrol edilir. Boyun: Ağrı, hassasiyet, şişlik, şekil bozukluğu araştırılır. Aksi ispat edilinceye kadar boyun zedelenmesi ihtimali göz ardı edilmemelidir. Göğüs kafesi: Saplanmış cisim, açık yara, şekil bozukluğu yada morarma olup olmadığı, hafif baskı ile ağrı oluşup oluşmadığı, kanama olup olmadığı değerlendirilmelidir. Göğüs kafesi genişlemesinin normal olup olmadığı araştırılmalıdır. Göğüs muayenesinde eller arkaya kaydırılarak hasta/yaralının sırtı da kontrol edilmelidir. Karın boşluğu: Saplanmış cisim, açık yara, şekil bozukluğu, şişlik, morarma, ağrı yada duyarlılık olup olmadığı ve karnın yumuşaklığı değerlendirilmelidir. Eller bel tarafına kaydırılarak muayene edilmeli, ardından kalça kemiklerinde de aynı araştırma yapılarak kırık yada yara olup olmadığı araştırılmalıdır. Kol ve bacaklar: Kuvvet, his kaybı varlığı, ağrı, şişlik, şekil bozukluğu, işlev kaybı ve kırık olup olmadığı, nabız noktalarından nabız alınıp alınmadığı değerlendirilmelidir. İkinci değerlendirmeden sonra mevcut duruma göre yapılacak müdahale yöntemi seçilir. Olay yerini değerlendirmenin amacı nedir? Olay yerinde tekrar kaza olma riskini ortadan kaldırmak, Olay yerindeki hasta/yaralı sayısını ve türlerini belirlemek. Olay yerinin hızlı bir şekilde değerlendirilmesinin ardından yapılacak müdahaleler planlanır. Olay yerinin değerlendirilmesinde yapılacak işler nelerdir? Herhangi bir olay yerinin değerlendirilmesinde aşağıdakiler mutlaka yapılmalıdır: Kazaya uğrayan araç mümkünse yolun dışına ve güvenli bir alana alınmalı, kontağı kapatılmalı, el freni çekilmeli, araç LPG'li ise aracın bagajında bulunan tüpün vanası kapatılmalıdır. Olay yeri yeterince görünebilir biçimde işaretlenmelidir. Kaza noktasının önüne ve arkasına gelebilecek araç sürücülerini yavaşlatmak ve olası bir kaza tehlikesini önlemek için uyarı işaretleri yerleştirilmelidir. Bunun için üçgen reflektörler kullanılmalıdır. Olay yerinde hasta/yaralıya yapılacak yardımı güçleştirebilecek veya engelleyebilecek meraklı kişiler olay yerinden uzaklaştırılmalıdır. Olası patlama ve yangın riskini önlemek için olay yerinde sigara içilmemelidir. Gaz varlığı söz konusu ise oluşabilecek zehirlenmelerin önlenmesi için gerekli önlemler alınmalıdır. Ortam havalandırılmalıdır. Kıvılcım oluşturabilecek ışıklandırma veya çağrı araçlarının kullanılmasına izin verilmemelidir. Hasta/yaralı yerinden oynatılmamalıdır. Hasta/yaralı hızla yaşam bulguları yönünden değerlendirilmelidir. Hasta/yaralı kırık ve kanama yönünden değerlendirilmelidir. Hasta/yaralı sıcak tutulmalıdır. Hasta/yaralının bilinci kapalı ise ağızdan hiçbir şey verilmemelidir. Tıbbi yardım istenmelidir (112). Hasta/yaralının endişeleri giderilmeli, nazik ve hoşgörülü olmalıdır. Hasta/yaralının paniğe kapılmasını engellemek için yarasını görmesine izin verilmemelidir. Hasta/yaralı ve olay hakkındaki bilgiler kaydedilmelidir. Yardım ekibi gelene kadar olay yerinde kalınmalıdır.