Sut ve et uretimi ithalatla artıyor SETBİR'in raporuna gore; 2018 yılında sut urunleri ihracatı azalırken, ithalat arttı. Kırmızı ette ise 2018'de yapılan canlı hayvan ve et ithalatıyla 2019'a stokla girilmesini sağladı. Ali Ekber YILDIRIM İZMİR Turkiye'nin sut ve kırmızı et uretimi 2018'de ithalatla arttı. Sut uretimi yuzde 10 artarken aynı donemde kırmızı et uretiminin yuzde 3.5 oranında artacağı tahmin ediliyor. Turkiye Sut; Et, Gıda Sanayicileri ve Ureticileri Birliği'nin yayınladığı "Sut ve Et Sektorlerinde 2018 Yılı Değerlendirmesi ve 2019 Yılı Beklentileri Raporu"na gore, 2018 yılında sut urunleri ihracatı azalırken, ithalat arttı. 2018 yılında 120 bin baş sut hayvanı ithalatı yapıldı. Kırmızı ette ise 2018'de yapılan canlı hayvan ve et ithalatıyla 2019'a stokla girilmesini sağladı. Bakanlığın sut primi artışına destek Soz konusu raporda, Turkiye Sut;Et, Gıda Sanayicileri ve Ureticileri Birliği Yonetim Kurulu Başkanı Tarık Tezel, 2018 yılı sut sektoru ile ilgili şu değerlendirmeyi yaptı:"Gecen yıl, yuzde 3,2 oranında protein ve yuzde 3.6 oranında yağ değerlerine sahip ciğ sut icin Ulusal Sut Konseyi tarafından belirlenen litre tavsiye fiyatı, 1 Ocak 31 Ocak 2018 tarihleri arasındaki donem icin 1,40 TL idi. Bu tavsiye fiyatı, 1 Şubat 30 Haziran 2018 tarihlerini kapsayan donem icin 1,44 TL oldu; buna 0,09 TL soğutma bedeli eklenerek, tavsiye fiyat toplamda 1,53 TL/Litre olarak belirlendi. Ardından, 15 Ağustos 31 Aralık 2018 tarihlerini kapsayan donem icin ise 1,70 TL/litre olarak ilan edildi. 2018 yılının sonuna geldiğimizde Tarım ve Orman Bakanlığı, uretici, sanayici ve tuketici ile enflasyonla mucadeleyi hep birlikte kollayan bir ilke imza attı. Hem ureticinin artan maliyetler karşısında girdiği sıkıntıya, hem icinde bulunduğumuz koşullarda pazarın daralması ile sanayicinin hammadde maliyetlerine omuz vermeye, hem de tuketici fiyatlarına destek olmak uzere, ciğ sut destekleme bedellerini 25 kuruşa yukselterek ciddi bir piyasa regulasyonu modeli ortaya koydu." Sut urunleri ihracatı azaldı ithalat arttı Sut urunleri ihracatının 2018 yılında bir onceki yıla oranla yuzde 2.7 oranında daraldığına dikkat ceken Tezel:" Bu daralma ile sektorun ihracat cirosunun da yuzde 5 oranında duşerek 320 milyon dolar seviyesinde gercekleşeceği goruluyor. 2017 yılında 191.638 ton karşılığında 335 milyon 341 bin dı olar tutarında sut urunu ihracatı gercekleşmişti. Bu da sut urunleri sektorunun 2018 yılını 320 milyon USD seviyesinde bir ihracat tutarı ile kapatacağını gosteriyor. İthalatta ise 104,2 milyon dolar ile 2017 yılına oranla yuzde 15.25 bir artış soz konusu. 2018 yılında yuzde 70'i genc duve ve yuzde 30'u gebe olmak uzere 120 bin baş sut hayvanı ithal edildi" dedi. 2019'da neler olacak? Ciğ sut uretiminin 2019 yılında, 2018 yılına gore yuzde 7 oranında artmasını beklediklerini vurgulayan Tezel, sut sektoru ile ilgili beklentilerini şoyle anlattı:" Turkiye sut urunleri ihracatının 2019 yılında, 2018 seviyelerinde gercekleşeceğini tahmin ediyoruz. İhracatımızın artması, rekabet gucumuzun artmasına bağlı. Rekabet gucumuzu artırmaya yonelik bir toparlanma ise ancak ciğ sutte kalite fiyat dengesi ile oluşacak. Bu kapsamda verilecek ihracat desteklemeleri de elimizi guclendirecek. " Kırmızı ette yuzde 3.5 artış Kırmızı et uretiminin 2017 yılında, bir onceki yıla gore yuzde 4 oranında azalarak 1 milyon 126 bin ton olarak gercekleştiğini hatırlatan Tezel:" 2018 yılının ilk uc ceyreğinde ise 859 bin ton kırmızı et uretilmiş olup, bu miktar, bir onceki yılın aynı donemine gore yuzde 3.36 oranında bir artışa karşılık geliyor. Buradan hareket ile 2018 yılı sonunda kırmızı et uretiminin yaklaşık yuzde 3.5 oranındaki artış ile 1 milyon 165 bin ton olmasını ongoruyoruz. Ulkemiz kırmızı et uretiminde yeterli hayvan kaynağına sahip olmadığı icin vatandaşın daha hesaplı kırmızı et tuketmesi amacıyla son iki yılda zorunlu olarak yuksek miktarlarda yapılan ithalat bir bakıma meyvesini gostermeye başladı. 2018 yılı sonu itibariyle kırmızı et arzında bir sıkıntı yok. Kişi başı kırmızı et tuketiminde 14,7 kg seviyesine geldik. Dunya kırmızı et uretiminde %1,5 pay ile 11. sıradayız." bilgisini verdi. İthalatla oluşan stok Kırmızı ette 2018 yılında piyasanın regulasyonunu sağlamak uzere yapılan ithalatın, 2019 yılına stokla girilmesini sağladığına dikkat ceken Tarık Tezel şu değerlendirmeyi yaptı: "Şimdi ihtiyac olan damızlıkların belli bir plan dahilinde temin edilerek, kendine yeten bir kırmızı et sektoru icin 2020 sonrası planlarımızı yapmalıyız. Dolayısı ile bu yılın hedefi 1,5 milyon ton et uretimi olmalı. Ancak bu uretimi gercekleştirebilmek icin her şeyden once besi hayvancılığında verimlilikleri artırmak gerekiyor. Bugun 250 kg olan ortalama karkas ağırlıkları 300 kg'a cıkarmalı, karkasta kemik oranı ise kombine ırklarda yuzde 17'ye, etci ırklarda ise yuzde 15'e duşurulmeli. Bu hedef, yurtici kırmızı et uretimde en temel onceliğimiz olmalı." Hedef ve beklentiler Turkiye Sut;Et, Gıda Sanayicileri ve Ureticileri Birliği 'nin yayınladığı "Sut ve Et Sektorlerinde 2018 Yılı Değerlendirmesi ve 2019 Yılı Beklentileri Raporu" nda 2019 yılına ilişkin hedef ve beklentiler ise şoyle sıralanıyor: SETBİR olarak en genel ve temel beklentimiz, uzlaşma icinde, asgari muştereklerde birleşen, nihai tuketicimizin sorumluluğunu birlikte paylaşan, uluslararası pazarlarda rekabet hedeflerine birlikte odaklanan ve kalite bilinci ile ortak hedeflere birlikte inanmış bir sektorel iklime kavuşmak. Sut sektorunun en temel sorunu, istikrarlı ve hayvan besleme maliyeti ile ilişki kuran bir fiyatlama ve destekleme modelinin kurulamamış olması. Ciğ sut fiyatı yılda bir kez belirlensin Onerimiz, ciğ sut tavsiye fiyatının, bir taban fiyat olarak yılda bir kez belirlenmesi ve takvim yılı boyunca ulkemizin her yerinde uygulanmasının sağlanması. Bu taban fiyat ile birlikte taban kalite değerleri de acıklanmalı. Fiyat, "toplanmış ve soğutulmuş" sut fiyatı olmalı. Mevsimsellik nedeniyle oluşan arz talep kaymalarını telafi edecek bir mudahale sistemi kurulmalı. Sut fiyatı ile hayvan besleme maliyeti arasında karşılıklı bir değer belirlenmeli ve yıl boyunca bu paritedeki sapmaları telafi edecek bir "ciğ sut destekleme" sistemi oluşturulmalı. Ciğ sutun toplanmasında, sut hijyeni riskleri ve toplama maliyetlerini yukselten uygulamalar israfa yol acıyor. Sut, sağımından itibaren en gec iki saat icinde + 4 C'ye soğutulmalı. Ancak merkezi toplama yerine, kapı kapı sut toplanması nedeni ile mikrobiyolojik yukun artması, sutun niteliğinin bozulmasına neden oluyor. Bunu onleyebilmek icin sutun uretildiği yerleşim merkezlerine sut toplama ve soğutma merkezleri kurulmalı. Uretici, sutunu bu merkezlere mutlaka kendi getirmeli. Sıcak sut, destekleme kapsamından cıkarılmalıdır. Kişi başına kırmızı et tuketimi 25 kilo olmalı Kırmızı et sektorunde ise kesimden başlayarak tuketiciye kadar olan zincirde, kayıt dışını destekleyen, haksız rekabete yol acan, halk sağlığını tehdit eden ivedilikle iyileştirilmesi gereken uygulama alanları mevcut. Kesim standartları ve karkas sınıflandırması belirlenerek kalite odaklı, haksız rekabeti onleyici, tuketici memnuniyetini hedefleyen uygulamalara gecilmeli. Eski, hijyen şartlarından yoksun, cevre duyarlılığı olmayan mezbahalar cağın ve yasaların gereklerine uygun hale getirilmeli. Sektorde kesimhaneler ile perakende satış noktaları arasındaki aracılar yasal duzenlemeler ile ortadan kaldırılmalı. Hayvan pazarlarında denetimler standart bir sisteme kavuşturulup sıklaştırılmalı. Et ve et urunleri sektoru, kuresel tarım ve gıda icinde en hızlı gelişen alt sektorlerden birisi olarak kabul ediliyor. Uzmanlara gore, yetişkin bir birey gunde 70 gram kırmızı et tuketmeli. Bu hesapla yuksek genc nufus oranımızı da goz onune alırsak 80 milyonluk nufusumuza gore yılda ortalama kişi başı 25 kilo kırmızı et tuketmemiz gerekiyor. Bu surecte, teşvik ve destekleme amaclı tum girişimlerin odağında kalite ve verimlilik olmalı. Bu gelişmelerin istenen sonucu vermesi ile besi hayvancılığı ve et uretimi icin umut vaat eden bir geleceğin bizi beklediği inancındayız. Yem uretimi teşvik edilmeli Diğer yandan hayvancılıkta en onemli yetiştirme unsuru, kaliteli ve yeterli miktarda kaba ve kesif yem ihtiyacının karşılanmasıdır. Yurt ici uretim yeterli değil. İhtiyac buyuk oranda ithalat ile karşılandığından, dovize bağlı istikrarsız bir piyasa hukum suruyor. Kesif yem uretiminin yuzde 60'ı ithal girdilere dayanıyor. Ciğ sut ve kırmızı et maliyetlerini onemli olcude etkileyen yem fiyat istikrarı icin yem sektoru desteklenmeli. Kaba yem ihtiyacının karşılanması icin hayvancılığa dayalı yem bitkisi uretimi teşvik edilmeli. Meraların, ihtisas sahibi ureticilere, ıslah şartıyla kiralanacağı bir duzen getirilmeli. Alınması gereken 4 onlem Raporun sonuc bolumunde yurtici hayvan kaynağını geliştirmek ve bugun 80 milyon olan, 2023'te 87 milyon, 2050'de 105 milyon olması ongorulen nufusun kırmızı et kaynaklı hayvansal protein ihtiyacını karşılayabilmek icin hayvan sayısının artırılması, bunun icin de hayvancılığa yatırım yapılmasının şart olduğu ifade ediliyor. Alınması gereken onlemler ise şoyle sıralanıyor: 1 Kayıt dışını ortadan kaldırmalıyız. 2 Fiyat istikrarını sağlamalıyız. 3 Arz talep dengesini surdurulebilir bir yapıya kavuşturmalıyız. 4 Sut ve et urunlerine yonelik bilgi kirliliğini gidermeliyiz. AA