Bildircin yetİŞtİrİcİlİĞİ YETİŞTİRME 1.1. Barınak: Japon bıldırcınları bircok şekilde barındırılabilir. Sıcan ve fare kafesleri gibi kucuk laboratuvar uniteleri, bıldırcınların birbirlerini goremeyecekleri malzemelerle ayrılarak kullanılabilir (62). Kucuk suruler, tel orgu veya hem tel orgu hem de ince tahtalardan yapılmış kafeslerde, birbirine eklenmiş tel orgu kafeslerde, ihtiyaclarına gore duzenlenmiş elektrikli civciv ana makinalarında veya civcivler icin kullanılan kalın altlık serilmiş odalarda tutulabilirler. En basit yol olarak kalın altlıklı 105 cm capında metal, plastik veya kartonla cevrili ve 250 watt'lık infra red ampul kullanılan sistemlerde 150 bıldırcın civcivi 3 hafta % 10 kadar duşuk bir olum oranıyla başarılı bir şekilde yetiştirilebilir. Bu sistemde gorulen olumlerin coğunluğu suda boğulmalardır ve onlemek amacıyla suluklara cakıl taşı yerleştirmek gerekir. Oda sisteminin kafes sistemine olan avantajları; bıldırcınlar daha uysal olması, kafa yaralanmalarının gorulmemesi ve erkeklerin dişiler tarafından sindirilmelerinin onune gecilmesidir (15). Yetişkin bıldırcınların bir cifti 13 X 20 X 25 cm ebatlarındaki pedigri kafeslerinde, 25 bıldırcınlık bir suru 60 X 60 X 25 cm'lik koloni kafeslerinde, 50 bıldırcınlık suru ise 60 X 120 X 25 cm'lik koloni kafeslerinde barındırılabilir. Yetişkinler bıldırcınlar icin 100 160 cm2;'lik alan yeterlidir (20). Bıldırcınlar suru halinde kafeslerde tutulduklarında kafesin bazı kısımlarında yeterli ısının sağlanamaması soz konusudur. Bıldırcınlar fazla heyecanlanırlar ve kafes icerisinde yukarı doğru zıplayarak ucmaya calışırlar. Bu esnada kafalarını kafes tavanına vurarak yaralandıkları icin kafes sistemlerinde olum oranı daha yuksektir. Kafes yetiştiriciliğinde, dişilerin cusse olarak iri olması nedeniyle erkeklere ustunluk kurarak ezmeleri soz konusudur ve ciftleşmenin gercekleşmemesine bağlı olarak fertilite duşukluğu gorulmektedir (15). Ciftleşme grupları oluşturulduğunda ortaya cıkan davranış bozukluklarını azaltmak amacıyla gaga kesimi tavsiye edilmektedir. Marks (44) ile Mahn ve Blackwell (42) gaga kesiminin fertilite ve kulucka kabiliyetini etkilemediğini tespit etmişlerdir. Bu işlem ust gaganın yaklaşık olarak yarısının kesilmesi şeklinde yapılır. Bıldırcınların aşırı kalabalık olarak barındırılması, tuy kırılmalarına, kirli yumurta uretimine ve yetersiz tuylenmeye sebep olur. Das ve ark. (16) her bıldırcına 83, 94, 109, 125 ve 156.5 cm} duşecek şekilde kafeslerde barındırılan bıldırcınların canlı ağırlıklarının 103.5 gramdan 97.1 grama kadar duştuğunu, yemden yararlanmanın sırasıyla 3.54, 3.73, 3.92, 3.89 ve 3.83 olarak gercekleştiğini bildirmiştir. Ernst ve Coleman (21) m} ye 43 veya 215 bıldırcın konulmasının buyumeyi onemli oranda etkilemediğini (6 haftalık 108.1 109.3 gram) fakat m2;'ye 86 bıldırcından fazla konulmasının tuy kırılmasını ve kirli yumurta uretimini artırdığını bildirmişlerdir. Ayrıca en yuksek fertilite ve kulucka randımanının m2;'ye 46 bıldırcın konulduğunda elde edildiğini ifade etmişlerdir. Okamoto ve ark. (54) 322 cm2;/10 bıldırcın ve 966 cm2;/10 bıldırcın olarak duzenledikleri 2 deneme grubundan elde ettikleri bulgulara gore 2 6. haftalardaki canlı ağırlık artışı seyrek grupta daha fazla ve yemden yararlanma daha yuksektir. Nagarajan ve ark. (51) her bıldırcın icin 150, 180, 210 ve 240 cm2;'lik alan ayırdıkları calışmalarında, alan arttıkca canlı ağırlık artışı, % 50 yumurta verim yaşı, olum oranı, gunluk yumurta verimi ve yemden yararlanmada onemli gelişmeler elde ettiklerini, yumurta ağırlığı ve kalitesi ile yumurta kabuk kalınlığında onemli bir değişiklik gorulmediğini belirtmişlerdir. 1.2. Yemlik ve suluklar: Yemlik olarak değişik tipte kaplar kullanılabilir. Kucuk bardaklar, porselen veya plastik kaplar ve metal tepsiler bu amac icin uygundur. Yem zayiatı, yemliklerin uzerine tel kafes konularak azaltılabilir. Cok sayıdaki gunluk civcivler icin en ucuz ve en etkin yemlikler yumurta viyolleridir. Bir haftalık civcivlerin canlı ağırlık artışlarının yuksek olduğu goz onune alındığında viyoller yetersiz olacaktır ve yemlik olarak uzeri tel orgu ile kaplı kanal şeklindeki yemliklerin kullanılması zayiatın onune gecilmesi icin uygun olacaktır. Aclık nedeniyle olum veya yetersiz buyumenin onune gecilmesinde yem miktarından cok yemlik sayısı onem taşımaktadır (15). Kucuk birimlerde, kafes kuşları icin kullanılan plastik su kapları suluk olarak kullanılabilir. Bileşik kafeslerde U şeklindeki kanal suluklar kafeslerin arkasına takılabilir. Yer yetiştiriciliğinde yarım litrelik suluklar uygundur, ancak civcivlerin boğulmalarını onlemek icin temiz cakıl taşları kullanılmalıdır (15). Her bir bıldırcın icin 1.25 2.50 cm'lik yemlik, 0.65 cm'lik suluk hesaplanabilir (20). 1.3. Altlık: Kafes yetiştiriciliğinde gunluk civcivlerin ayaklarının kafes tabanındaki tel orguye takılmasını onlemek amacıyla 1 2 hafta sureyle gazete kullanılabilir. Bu aynı zamanda ortamdaki hava sirkulasyonunun civcivler uzerinden olmamasını sağlar. Ozellikle yer yetiştiriciliğinde ihtiyac duyulan altlık, iri marangoz talaşı veya hızar talaşı adı verilen toz halinde olmayan odun artıklarıdır. Bu ve benzeri altlıklarda dikkat edilecek nokta yabancı cisimleri ihtiva etmemesidir. Bıldırcınlar yabancı cisimlere karşı diğer kuşlar gibi cok meraklıdırlar ve tel, civi ve benzeri cisimleri yutmaları neticesinde kursak delinmeleri şekillenebilir (15). 1.4. Işıklandırma: Havenstein ve ark. (24) bıldırcın civcivlerine ilk 2 hafta devamlı, yumurtlama kafeslerine alınıncaya kadar 6 saat ve yumurtlama doneminde 14 saat ışık uygulamışlardır. Sefton ve Siegel (59) civcivlere ilk 5 hafta devamlı daha sonra 16 saat ışık vermişlerdir. Merkley ve Garwood (48) ilk 21 gun devamlı aydınlatma, 21 49. gunler arasında 6 saat, daha sonra her gun 0.5 saat uzatarak 16 saat ışık uygulamışlardır. Bu uygulama sonucunda gruplara gore 80 91. gunler arasında yumurtaya başlayan bıldırcınların ilk yumurtlama canlı ağırlıkları 131 ile 156 gram arasında değişmiştir. Abplanalp (2) ışık yoğunluğunun yumurta verimini tavuklardaki gibi etkilediğini gostermiştir. 14 saatlik ışık suresi 7 8 haftalık bıldırcınlarda yuksek oranda yumurtlamayı uyarır. Işık suresinin artırılması daha erken seksuel olgunluk sağlar. Aynı şekilde gun uzunluğunun azalması da seksuel olgunluğu geciktirebilir (78). Stein ve Bacon (67) bir gunlukten itibaren bıldırcınlara gunde 14, 8 ve 6 saat ışık uygulamışlar, ilk yumurtlama yaşını sırasıyla 42.8, 112.7 ve 130.8 gun olarak tespit etmişlerdir. Aynı bıldırcınların 165 gunluk yaşa kadar sırasıyla % 100, 65, ve 62'sinin yumurtladığını ifade etmişlerdir. Okamoto ve ark. (54) 14 saat ışık ve 24 saat ışık verdikleri 2 deneme grubunda elde ettikleri sonuclara gore, 14 saat ışık dişilerin buyumesini ve yemden yararlanmasını etkilememiştir. Ancak 14 saat ışık alan erkekler ise daha iyi buyume ve yemden yararlanma performansı gostermişlerdir. Woodard ve ark. (82, 83) ışık rengi ve şiddetinin bıldırcınlarda buyume ve seksuel olgunluk uzerine olan etkisini inceledikleri calışmalarında oldukca ilginc sonuclar elde etmişlerdir. 10 luks veya daha fazla şiddetteki yeşil veya mavi ışıkta 5. haftaya kadar buyutulen dişiler kırmızı veya beyaz ışıkta buyutulenlerden daha az gelişme gostermişlerdir. Kırmızı ışıkta yetiştirilenlerin seksuel olgunluğu daha erken şekillenmiştir. Kırmızı ışıkta yetiştirilen erkeklerin testis gelişimi yeşil ışıkta yetiştirilenlerden iki kat, mavi ışıkta yetiştirilenlerden uc kat daha fazla olmuştur. Kırmızı ışıkta buyutulen dişilerin yumurta verimi mavi ve yeşil ışıkta yetiştirilen dişilerden 2 hafta once ve daha fazla miktarda gercekleşmiştir. Fertil yumurta miktarı mavi ışıkta yetiştirilen dişilerde daha az bulunmuştur. Kobayashi ve ark. (34) 411 bıldırcın civcivi ile yaptıkları calışmada duşuk (3.8 4.7 lux), orta (46 83 lux) ve yuksek (1620 1746 lux) ışık şiddeti uygulamışlar, ışık şiddetinin erkeklerin yaşama gucunu ve canlı ağırlığını etkilemediğini, dişilerde ise duşuk ışık şiddetinin canlı ağırlığı duşurduğunu, orta şiddette ışık uygulamasının testis ve ovaryum ağırlığını arttırdığını tespit etmişlerdir. Orta şiddette ışığa maruz bırakılan erkeklerin tamamı 46 gunlukken ejekulat vermiş, bu grubu yuksek ışık şiddeti grubu % 81 ve duşuk ışık şiddet grubu % 5 ile takip etmiştir. 53 gunluk dişilerde orta grubun % 97'si, yuksek grubun % 71'i ve duşuk grubun % 9'u yumurtlamıştır. 1.5. Tutma ve taşıma: Bıldırcınların tutulması genellikle elle yapılır. Ozellikle civcivler fazla sıkıştırılmadan avuc icinde, ergin bıldırcınlar ise kanatları zapt edecek şekilde sıkıca tutulmalıdır. Uzun sure elde tutulan bıldırcınlarda kusma veya şoka kadar varabilen bayılmalar gorulebilir. Civcivlerin taşınmasında ozellikle cevre ısısına, civciv sayısına ve yeterli hava girişine dikkat edilmelidir. Nakliye sırasında soğukla karşılaşan civcivler birbirlerine sokulur hatta ust uste yığılırlar. Bu nedenle bunalan, nefes alamayan ve ezilen civcivler olebilirler. Ergin bıldırcınların taşınmasında ise cevre ısısı civcivlerdeki kadar onemli olmamakla birlikte, bir arada bulunacak bıldırcın sayısına ve havalandırmaya dikkat edilmeli, aşırı sıcak havalarda az sayıda bıldırcın mumkunse kafeslerde taşınmalıdır. 1.6. Ciftleşme: Normal ciftleştirme oranı bir erkeğe 3 dişi bıldırcın olmasına rağmen bilimsel calışmalarda bir erkeğe 2 dişi bıldırcın verilmektedir. Woodard ve Abplanalp (79) 20 ile 24 arasında bıldırcının yer aldığı surulerde cinsiyet oranını 1:1'den 1:6'ya kadar uygulamışlar, en yuksek fertilitenin 1:1 ve 1:2 oranlarında gorulduğunu, erkekler uzaklaştırıldıktan sonraki dolluluk suresinin 9 10 gun olduğunu bildirmişlerdir. 6 aylık yaştaki erkek ve dişilerin fertilitesi azalmış, fertil yumurtaların kulucka verimi yaşlı erkeklerle ciftleşen genc dişilerin aksine yaşlı dişilerde azalmıştır. Genc dişilerin yaşlı dişilerden daha sık ciftleştikleri ve genc erkeklerin yaşlı erkeklerden iki kat daha fazla başarılı ciftleşmeyi gercekleştirdiklerini ifade etmişlerdir. Aynı araştırıcılar bir başka calışmalarında (80) 44. haftaya kadar kuluckadan cıkış oranının % 70 civarında olduğunu ve daha sonraki haftalarda duşuş gorulduğunu bildirmişlerdir. Kumar ve ark. (36) genc (142 gunluk) ve yaşlı (170 gunluk) erkek ve dişi bıldırcınlarla yaptıkları calışmada grupları oluşturduktan 4 gun sonra yumurta toplamaya başlamışlar, 1 hafta sureyle topladıkları yumurtaları kuluckaya koymuşlardır. Elde ettikleri sonuclar Tablo 11'de verilmiştir. Suni tohumlama uygulamasının değişik masaj teknikleri kullanılarak Japon bıldırcınlarında kullanılabileceği bildirilmiştir (73), fakat tohumlama uterus icine bir hipodermic iğne ile sperma depolamak suretiyle gercekleştirilmiştir. Bu uygulama ile 4 6 gun sureyle % 75 fertil yumurta elde edilmiş, herhangi bir olume rastlanılmamış ve yumurta verimi etkilenmemiştir. Marks ve Lepore (46) uyguladıkları basit bir intravaginal suni tohumlama tekniği ile dişi bıldırcınların % 83'unden fertil yumurta elde etmişler, 1 hafta sureyle topladıkları yumurtaların % 56'sının (% 45 73) fertil olduğunu belirlemişlerdir. Yumurta verimi ve mortalitede olumsuz etkisini gormemişlerdir. Tablo 11. Genc ve yaşlı erkek ve dişilerden elde edilen yumurtaların kulucka verim ozellikleri ile cıkan civcivlerin canlı ağırlıklarına ait ozet bilgiler (36). Genc Erkek X Genc Dişi Genc Erkek X Yaşlı Dişi Yaşlı Erkek X Genc Dişi Yaşlı Erkek X Yaşlı Dişi Yumurta fertilitesi, % 71.0 81.4 64.9 76.6 Kulucka randımanı, % 55.8 67.6 51.1 60.1 8. hf canlı oranı, % 80.1 77.8 71.1 83.1 8. hf canlı ağ., g 176.2 174.6 168.0 169.2 HASTALIKLAR Hastalıklara karşı, tavuk ve diğer kanatlılara nazaran daha dayanıklıdırlar, ancak Japon bıldırcınlarının kanatlıları etkileyen bircok hastalığa duyarlı oldukları bildirilmiştir. Edgar ve ark. (19) bıldırcınların, kanatlı ciceği, Newcastle, enfeksiyoz bronşit, birkac Salmonella turu, Pasteurella multocida, patojenik bir E. coli suşu, Aspergillus fumigatus, Trichomonas turleri ve Histomonas meleagridis'e duyarlı olduklarını ifade etmektedirler. Tavuk koksidiyozunun bilinen dokuz turunden sekizine ve hindi koksidiyozunun ucune duyarlı değildir. Capillaria obsignata ve Heterakis gallinae arasıra gorulur fakat Ascaridia galli bıldırcınlarda olgunlaşamaz. Bazı araştırıcılar (38, 41) Japon bıldırcınlarını Heterakis gallinarum ve Histomonas meleagridis ile enfekte etmişler fakat parazitler gelişememiştir. Hill ve Raymond (26) IAE virusu inokule edilen civcivlerle birlikte tutulan bıldırcınlarda avian ensefalomiyelitis vakası bildirmişlerdir. Rauscher ve ark. (56) bıldırcın embriyosunda, Influenza A, B, C ve D, Kabakulak, Newcastle, Enfeksiyoz bronşit, Laringotrakeit, Kanatlı ciceği, Vaksinya, Vezikuler stomatit ve Rous sarcoma viruslarının gelişebildiğini tespit etmişlerdir. Hastalıklardan korunmak amacıyla tavuk civcivleri icin gerekli olan temizlik ve bakım şartlarına bıldırcınlar icin de uyulmalıdır.

Bildircin yetİŞtİrİcİlİĞİ YETİŞTİRME 1.1. Barınak: Japon bıldırcınları bircok şekilde barındırılabilir. Sıcan ve fare kafesleri gibi kucuk laboratuvar uniteleri, bıldırcınların birbirlerini goremeyecekleri malzemelerle ayrılarak kullanılabilir (62). Kucuk suruler, tel orgu veya hem tel orgu hem de ince tahtalardan yapılmış kafeslerde, birbirine eklenmiş tel orgu kafeslerde, ihtiyaclarına gore duzenlenmiş elektrikli civciv ana makinalarında veya civcivler icin kullanılan kalın altlık serilmiş odalarda tutulabilirler. En basit yol olarak kalın altlıklı 105 cm capında metal, plastik veya kartonla cevrili ve 250 watt'lık infra red ampul kullanılan sistemlerde 150 bıldırcın civcivi 3 hafta % 10 kadar duşuk bir olum oranıyla başarılı bir şekilde yetiştirilebilir. Bu sistemde gorulen olumlerin coğunluğu suda boğulmalardır ve onlemek amacıyla suluklara cakıl taşı yerleştirmek gerekir. Oda sisteminin kafes sistemine olan avantajları; bıldırcınlar daha uysal olması, kafa yaralanmalarının gorulmemesi ve erkeklerin dişiler tarafından sindirilmelerinin onune gecilmesidir (15). Yetişkin bıldırcınların bir cifti 13 X 20 X 25 cm ebatlarındaki pedigri kafeslerinde, 25 bıldırcınlık bir suru 60 X 60 X 25 cm'lik koloni kafeslerinde, 50 bıldırcınlık suru ise 60 X 120 X 25 cm'lik koloni kafeslerinde barındırılabilir. Yetişkinler bıldırcınlar icin 100 160 cm&