Toprak İşleme Sistemleri İlk demir pulluk1833'de kullanılmaya başlamış ve bu onemli gelişme toprak işlemede cığır acmıştır. Ceki kuvveti olarak kullanılan hayvanların yerini zamanla traktor almış ve bu gunun modern toprak işleme alet ve makinelerinin uygun şekilde kullanımı sağlanmıştır. Bitkisel uretim toprak işleme ile başlar toprak işleme kendisinden sonra yapılacak tum tarımsal işlemleri ve verimi etkiler. Bu nedenle yetiştirilecek bitkinin agro teknik isteklerine uygun toprak işleme sistemini secmek onemlidir. Toprak işlemede iyi bir tohum yatağı hazırlamak toprağın fiziksel durumunu ıslah etmek, yabancı otları yok etmek gibi esas amaclardandır. Orneğin toprağı gevşetip ufalamak, kesekleri parcalamak, kaymak tabakasını kırmak tohum yatağını bastırmak, anızı ve bitki artıklarını toprağa karıştırmak ve gommek, toprağın daha fazla su emmesinin ve depolanmasını sağlamak, gubre ve diğer maddeleri toprağa karıştırmak. Birim alandan alınan urunu arttırmaya yonelik olarak son yıllarda kullanılan aşırı uretim girdileri hem uretilen urunlerin kalitesinde sorunların oluşmasına hem de uretim kaynağı olan toprağın verimliliğini azaltılmıştır. Bunun sonucunda; uretim girdileri cevreye ve uretim kaynaklarına zarar verir konuma gelmiştir. Toprak her gecen gun verimsizleşmiş ve sıkışma, erozyon, organik madde kaybı gibi bir dizi sorunla yuz yuze gelmiştir. Bu sorunların farkına varan uretici ve araştırıcılar toprak işleme acısından toprağa daha az alt ust eden ve daha az karıştıran ve arac trafiğini azaltan uygulamalar uzerine yoğunlaşmışlardır. Bu kapsamda azaltılmış toprak işleme sistemleri ve hatta toprağı hic işlemeden ekim yapılabileceği uygulamalar denenmektedir. Bu tur uretimler daha cok ikinci urun uretimi icin yapılmaktadır. Bu tip uretim yontemlerinden en radikal olanı toprak işlemesiz tarım sistemidir. Bu sistemin en onemli ozelliği anıza dorudan ekim herbisit uygulamasıyla kombine edilmiştir. 2. TOPRAK İŞLEME SİSTEMLERİ Amerikan toprak bilimi derneği toprak işleme sistemlerini 4 ana grup altında toplamaktadır. 1 Korumaya yonelik toprak işleme 2 Alışılagelen toprak işleme 3 Azaltılmış toprak işleme 4 Toprak işlemesiz tarım 2.1. Korumaya Yonelik Toprak İşleme Alışılagelmiş toprak işlemeyle karşılaştırıldığında korumaya yonelik toprak işleme, ruzgar ve su erozyonu ile toprak kaybını onleyen, toprak nemini korumayı amaclayan bir işle&

Toprak İşleme Sistemleri İlk demir pulluk1833'de kullanılmaya başlamış ve bu onemli gelişme toprak işlemede cığır acmıştır. Ceki kuvveti olarak kullanılan hayvanların yerini zamanla traktor almış ve bu gunun modern toprak işleme alet ve makinelerinin uygun şekilde kullanımı sağlanmıştır. Bitkisel uretim toprak işleme ile başlar toprak işleme kendisinden sonra yapılacak tum tarımsal işlemleri ve verimi etkiler. Bu nedenle yetiştirilecek bitkinin agro teknik isteklerine uygun toprak işleme sistemini secmek onemlidir. Toprak işlemede iyi bir tohum yatağı hazırlamak toprağın fiziksel durumunu ıslah etmek, yabancı otları yok etmek gibi esas amaclardandır. Orneğin toprağı gevşetip ufalamak, kesekleri parcalamak, kaymak tabakasını kırmak tohum yatağını bastırmak, anızı ve bitki artıklarını toprağa karıştırmak ve gommek, toprağın daha fazla su emmesinin ve depolanmasını sağlamak, gubre ve diğer maddeleri toprağa karıştırmak. Birim alandan alınan urunu arttırmaya yonelik olarak son yıllarda kullanılan aşırı uretim girdileri hem uretilen urunlerin kalitesinde sorunların oluşmasına hem de uretim kaynağı olan toprağın verimliliğini azaltılmıştır. Bunun sonucunda; uretim girdileri cevreye ve uretim kaynaklarına zarar verir konuma gelmiştir. Toprak her gecen gun verimsizleşmiş ve sıkışma, erozyon, organik madde kaybı gibi bir dizi sorunla yuz yuze gelmiştir. Bu sorunların farkına varan uretici ve araştırıcılar toprak işleme acısından toprağa daha az alt ust eden ve daha az karıştıran ve arac trafiğini azaltan uygulamalar uzerine yoğunlaşmışlardır. Bu kapsamda azaltılmış toprak işleme sistemleri ve hatta toprağı hic işlemeden ekim yapılabileceği uygulamalar denenmektedir. Bu tur uretimler daha cok ikinci urun uretimi icin yapılmaktadır. Bu tip uretim yontemlerinden en radikal olanı toprak işlemesiz tarım sistemidir. Bu sistemin en onemli ozelliği anıza dorudan ekim herbisit uygulamasıyla kombine edilmiştir. 2. TOPRAK İŞLEME SİSTEMLERİ Amerikan toprak bilimi derneği toprak işleme sistemlerini 4 ana grup altında toplamaktadır. 1 Korumaya yonelik toprak işleme 2 Alışılagelen toprak işleme 3 Azaltılmış toprak işleme 4 Toprak işlemesiz tarım 2.1. Korumaya Yonelik Toprak İşleme Alışılagelmiş toprak işlemeyle karşılaştırıldığında korumaya yonelik toprak işleme, ruzgar ve su erozyonu ile toprak kaybını onleyen, toprak nemini korumayı amaclayan bir işle¬;me tekniğidir. korumaya yonelik toprak işlemede erozyon kontrolu acısından bitki artıklarından yararlanılabildiği gibi, kaba kesekli bir toprak işleme de toprak koruması icin baş¬;vurulan yontemlerden biridir. Bu nedenle toprak işlemesiz ta¬;rımla korumaya yonelik toprak işlemeyi birbirine karıştırmamalıdır. Toprak işlemesiz tarım da şuphesiz toprak korumaya yoneliktir. Ancak, korumaya yonelik toprak işleme mo¬;dern anlamdaki toprak işlemesiz tarımdan daha eski ve kapsam olarak da ondan cok daha geniştir Şekil 2.1'deki toprak işleme ucgeninde acıklandığı gibi korumaya yonelik toprak işleme ve toprak işlemesiz tarım yanında, azaltılmış toprak işlemeyi de kapsamaktadır. Eğer azaltılmış toprak işleme; bitki artıkları yakılmadan toprak yuzeyinde bırakılacak şekilde uygulanıyorsa, o da korumaya yonelik toprak işleme kapsamında sayılabilir 2.2. Alışılagelmiş Toprak İşleme Bu sistemde pulluğun ortaya cıkışı ile birlikte halen pulluk uygulamasını kapsayan klasik anlamdaki toprak işleyerek tohum yatağı hazırlama sistemidir. İşleme birinci ve ikinci sınıf toprak işleme aletlerinden yararlanılarak tarlanın ekim icin hazırlan¬;ması şeklinde tanımlanabilir. Anlam olarak pulluk kullanılmayı icerir. Tipik bir alışılagelmiş toprak işleme tarımı aşağıdaki işlemlerin tamamını icerir : Kulaklı pullukla toprak işleme, Diskli tırmık cekme (l veya 2 kez), Tırmıkla veya kultivatorle toprak işleme (l veya 2 kez), Ekim ve gubreleme. 1) Diskaro veya tarla kultivatoru + ekim 2) Doner capa + ekim 3) Ağır cizel veya tarla kultivatoru + ekim 4) Diskaro + ekim. Yukarıda sıralanan programlardan doner capa + ekim programı haric, diğer uc program ikinci urun soya ve mısır uretiminde halen Cukurova'da uygulama olanağı bulmuştur. Pulluk devreden tamamen cıkmıştır. Pamuktan sonra kışlık buğday ve arpa ekiminde de pulluk kullanılmakta, kultivator veya diskaro + ekimden oluşan bir azaltılmış toprak iş¬;lemeli uretim programı uygulanmaktadır. Alışılagelmiş toprak işlemeli tarım sisteminde en fazla arac trafiği bulunmakta ve bunun sonucunda toprak o oranda cok sıkışma ile karşı karşıya kalmaktadır. 2.3. Azaltılmış Toprak İşleme Bu toprak işleme yonetimi, minimum toprak işleme (mini¬;mum tillage) ve sınırlı toprak işleme olarak da anılmaktadır. Azaltılmış toprak işleme alışılagelmiş toprak işle¬;me yontemlerine gore bazı işlemlerin uygulanmadığı bir yon¬;temdir Eğer anız artıkları toprak yuzeyinde kalacak şekilde bir işleme yapılıyorsa toprak muhafazaya yonelik işleme şekillerin¬;den biri olarak da varsayılabilir. Normal olarak pullukla surme, azaltılmış toprak işleme kav¬;ramı icinde bulunmaz. Diğer deyişle bu sistemde pulluk kullanılmaz. Bu sistem daha cok ikinci urun tarımda ve yuzeysel kok sistemi bulunan urunlerin hasatından sonraki toprak hazırlığında kullanılır(Akbolat, 1997). Fakat, diğer tip ekipmanlarla tarla yuzeyi amaca gore işlenebilir. Orneğin bazı azaltılmış toprak işleme programlan aşağıdaki gibi olabilir : 2.4. Toprak İşlemesiz Tarım Toprak işlemesiz tarımda, ikinci urun soya ve mısır, anız yakılmış veya bitki artıklarıyla ortulu bir tarlaya on bitki hasat edilir, edilmez doğrudan ekilmektedir(Zeren, 1984). Bu yontemde, bitki¬;nin gelişme ve olgunlaşma doneminde capalama amacıyla her¬;hangi bir toprak işleme yapılmaz. Diğer bir deyişle toprak işlemesiz tarım : Sıfır toprak işleme ve Kimyasal toprak işlemenin bir arada kullanılmasıdır. Alışılagelmiş toprak işleme aletleri kullanan ciftcilerin bit¬;ki yetiştirme acısından bu aletleri kullanmasını gerektiren 2 onemli neden vardır : Mekanik yolla ot mucadelesi yapmak ve Tohumun cimlenmesi ve cimlenen filizin gelişmesi icin optimum mikro cevreyi yaratmak ve korumaktır. Toprak işlemesiz tarımda bu iki temel konu ihmal edilmiş değildir, ancak; değişik bir cozum yolu uygulanmaktadır. Bu sistemde; Herbisit kullanımı mekanik ot mucadelesindeki aletlerin yerini almakta, Tohumun cimlenmesi ve filizin geliştirilmesi icin ise, toprağa surekli karışarak onu humusca zenginleştiren, strukturunu iyileştiren su ve besin tutma kapasitesini artıran, malc gorevi yapan, ruzgar ve su erozyonunu onleyen organik artık¬;larla sağlanmaktadır. Ayrıca toprak işlemesiz tarımda tarla uzerindeki arac trafiği de minimuma indirildiğinden toprak sıkışıklığı engellenmekte, tohumun cimleneceği doğal cevre dai¬;ma yeterli iyilikte kalmaktadır. 2.4.1. Toprak İşlemesiz Tarımın Tarihcesi Modern anlamdaki toprak işlemesiz tarımın literature gecişi yeni olmakla beraber, uygulaması cok eskidir. Aslında doğada insan eli değmeyen alanlarda bitki gelişimi bu yol¬;la olmaktadır. Bu doğal ilkesi, tropik alanlar kadar coller icin de gecerlidir. Cunku tropikal bolgeden collere kadar, dı¬;şarıdan herhangi bir mekanik aracla toprağa mudahale edil¬;mediği halde dahi bitki dongusu devam etmiştir. Ozellikle 1950 yılı başından itibaren 2,4 D ve diğer bazı etkili maddelerin herbisit ozellikleri saptandıktan sonra alı¬;şılagelen toprak işlemeli tarıma karşı alternatif uretimi teknik¬;leri gelişmeye başlamıştır. Ozellikle ;paraquat»; etkili maddeli herbisitler ;no tillage farming»; cağını başlamıştır(Zeren, 1984). 1966'da ABD'de Allis Chalmers Firması ilk anız mibzerini seri ureterek pazarlamaya başlamıştır. Turkiye'de şu anda bu gereksinmeyi karşılayacak bir anıza direk ekim makinesi bulunmamakta, Soya ve mısırda anıza ekim araştırma safha¬;sındadır. 2.4.2. Toprak İşlemesiz Tarımın Yararları ve Sakıncaları Toprak İşlemesiz tarımın ciftciye sağladığı 3 temel yarar; 1) Toprak muhafazası, 2) Enerjiden tasarruf, 3) Zaman ve emekten tasarruftur. 2.4.2.1. Toprak Koruması Ozellikle toprak yuzeyinde kalan organik artıkların top¬;rak muhafazası yonunden onemi buyuktur. Bu konuda Purdue Universitesi tarafından yapılan bir araştırma sonucu aşağıda gorulmektedir. 2.4.2.3. Cevreye Olan Etki Karakterleri gereği tarımsal amaclı kimyasallar belli doz¬;lardan sonra bitkiler ve hayvanlar icin toksittir. Ancak son yıl¬;larda toprakta kalıncılığı sınırlı olan herbisitlerde buyuk ge¬;lişmeler olmuştur. Bunlar onerilen dozlarda kullanıldıklarında şimdiye kadar onemli bir sorunla karşılaşılmamıştır. Ancak en buyuk sorun alışılagelen toprak işlemeli alanlarda kullanılan kimyasalların yağmur erozyonu ile yıkanarak gol ve akarsular¬;da meydana getirdikleri kirliliktir. Kimyasal kullanımı engellenemeyeceği, yağış rejimi kontrol altına alınamayacağına gore, gol ve akarsuların kirlenmesini engellemenin tek yolu yine No till tarım olmaktadır. Ayrıca bu kimyasalların tarlada ama¬;cına ulaşabilmesi icin etki donemlerinde yıkanmadan toprakta kalmaları gerekmektedir. Toprak muhafaza ve cevre koruma kuruluşları bu nedenle No till tarım sisteminin savunucularıdır. 2.4.3. Toprak İşlemesiz Tarımı Sınırlayan Faktorler 1960 lı yıllardan once uygulanan azaltılmış toprak işleme ve anız malclı tarım sistemi ile gunumuzdeki No till tarım sistemi olanakları, araştırma ve deneyim acısından cok fark¬;lıdır. No till tarım konusunda her gecen gun yeni olanaklar ve teknolojiler uygulamaya konulmaktadır. Ancak bu tarım şeklinin de her ulkede her ceşit toprak ve işletme koşulunda uygulanabileceğini savunmak da doğru değildir. No till tarım sistemine eleştiriler şu noktalarda yoğunlaşmaktadır. 1 Vasat ciftci icin zor ve daha fazla yonetim bilgisi gerektirdiği, 2 Ağır ve drenajı zor tarlalarda uygulama olanağının bulunmadığı, 3 Daha cok hastalık ve zararlı sorununa yol acılabile¬;ceği, 4 Daha cok kimyasal kullanılmasını gerektirdiği, 5 No till tarım sistemiyle elde edilen urun, alışılagelmiş toprak işlemeye uygulanan sistemden daha duşuk olduğu şeklin¬;de ozetlenebilir. No till tarım sistemine getirilen bu eleştiriler aşağıdaki şe¬;kilde yanıtlanabilir. 2.4.3.1. Toprak İşlemesiz Tarım Sisteminde Sistem Yonetimi Toprak işlemesiz tarım alışılagelen toprak işlemeli tarım şekliyle kar¬;şılaştırıldığında, daha fazla ekim oncesi hazırlık ve planlama gerektirir. Eğer ekim oncesi yabancı ot sorunuyla yeterince uğ¬;raşılmamış ve nasıl kontrol altında tutulacağına onceden karar verilememişse, bitki geliştikten sonra capalama yoluyla onun kontrol altında tutulmasına olanak yoktur. Bu nedenle toprak işlemesiz tarım uygulayacak bir işletme yoneticisi tarlasındaki yabancı ot hakkında yeterli bilgi sahibi olmalı ve onu nasıl ve hangi kimyasalla kontrol altında tutabileceğini onceden bilmesi ge¬;rekmektedir. Bu nedenle de toprak işlemesiz tarım eğitimsiz bir ciftcinin uygulayabileceği sistem değildir. Yenilikleri izleyen dinamik bir yonetici gerektirir. Toprak işlemesiz tarımda bilgi yetersizliği nedeniyle yapılacak kucuk bir hatanın rizikosu diğer sistemlere gore daha buyuktur. Bu nedenle bir işletmenin sahibi geciş doneminde birden¬;bire butun arazisinde No till tarım uygulaması yerine, % 25 inde bu uygulamaya başlanarak zaman icinde genişletilmesi daha yararlıdır. Toprak işlemesiz tarım yonetimini başarıyla uygulayan ciftcile¬;rin dediği gibi; bu sistemin yonetimi diğer sistemlerin yoneti¬;minden zor değildir, sadece yonetim sistemi farklıdır. Bu sis¬;temde traktor uzerinde oturarak uzun sure calışmak yerine, sistemin kazandırdığı boş zamanda araştırma ile bilgi duzeyini yukselterek insana daha yakışır bir yol izlenmektedir, 2.4.3.2. Ağır ve Drenajı İyi Olmayan Tarlalarda Uretim Daha once acıklandığı gibi No till tarım uygulanan tarla daha iyi nem tutar. Yani drenajı iyi olmayan ağır killi bir tar¬;lada No till tarım uygulandığında drenaj problemi daha da artar denilebilir. Ozellikle ilkbaharda tarlada gereğinden fazla su tutulması toprağın gec ısınmasına, bitkinin zarar gormesine yol acacaktır. Ancak kurak olduğu icin daha cok rutubetin tu¬;tulması istenen kuru tarım ve nadas alanlarında da bunun ya¬;rarı olabilir. Bu nedenle işletme sahibinin tarlaların drenaj du¬;rumunu cok iyi bilmesi gerekir. Boyle bir tarlada başlangıcta azaltılmış toprak işleme yontemi secilerek, zamanla toprakta organik madde miktarını artırıp toprak strukturunu organik madde ile iyileştirmek yararlı sonuclar verecektir. Ayrıca ya¬;ğışlı ve sulanabilir alanlarda uygun drenaj sistemleri ile tarla¬;nın drenaj sorununun da cozulmesi gerekir. Drenaj sisteminin yerleştirilmesinde zorluk varsa No till tarımda değişik bir uy¬;gulama olan sırt yapılmış tarlada No till uygulanarak aşırı ne¬;min zararlı etkilerinden belli olculerde kacınılabilir. 2.4.3.3. Toprak İşlemesiz Tarımda Hastalık ve Zararlı Kontrolu Alışılagelen toprak işlemeli tarım yontemi dışında, uygula¬;nacak toprak muhafazaya yonelik tum yontemlerde, hastalık ve zararlı kontrolune daha fazla onem verilmesi gerekmektedir. Bunun iki onemli nedeni vardır; Toprak pullukla altust edilmediğinden zararlı yumurta ve larvaları toprak altına gomulerek oldurulememektedir, Toprak yuzeyinde kalan organik madde zararlı ve hasta¬;lıkların gelişmesi icin uygun bir ortam olabilmektedir. Ancak şunu da unutmamak gerekir ki; uygulanan bu yon¬;temden faydalı bocekler de yararlanacağından ve sayıca arta¬;caklarından bunların zararlıları kontrol altında tutma olanak¬;ları da artacaktır. No till tarımda en onemli silah kimyasal maddeler değil, bilgi ve yonetimli bir mucadele şeklidir. Tarla kontrollerinin bi¬;lincli ve sık, sık yapılmasının onemi buyuktur. 2.4.3.4. Toprak İşlemesiz Tarımın Kimyasal Kullanımına Etkisi No till tarım yapan bir işletmenin kimyasal kullanımından kacınması olası değildir. Ozellikle herbisit bu yontemde mut¬;laka kullanılacaktır. Kimyasal kullanımı da masraf ve cevre kirliliğinin artması anlamına gelebilir. 2.4.3.5. Masraf No till tarım uygulayan bir ciftcinin kimyasal yolla yaban¬;cı otları kontrol altında tutması gerektiğinden alışılagelmiş top¬;rak işlemeli tarım yapan bir işletmeciden daha fazla herbisit kullanacağı kesindir. Ancak bu masraf tarladaki yabancı ot cinsi ve yoğunluğuna bağlıdır. Bazı tarlalarda fazla yabancı ot bulunmadığı gibi kolay kontrol altında tutulabilen otlar da bulunabilir. Bazı tarlalarda da bunun tersi bir durumla karşı¬;lanabilir. No till tarımın bir yontem olarak, beraberinde getirdiği ekim nobeti sistemi yabancı ot sorununun cozumunu de kolaylaştır¬;maktadır. Bu nedenle toprak işleme masraflarından yapılacak ekonomi buyuk olacağından daha fazla herbisit kullanımının getirdiği ek masraflar buyuk değildir. 2.4.4. Toprak İşlemesiz Tarımın Verime Etkisi Hicbir işletme sahibi No till tarım yontemi uygulayacağım diye daha yuksek verimden fedakarlık etmez. Bu yontemin uy¬;gulandığı ilk yıllarda belli olcude verimin duşmelerine rastla¬;nabilir. Ancak yuksek verim işletme sahibinin yonetim bicimiy¬;le cok yakından ilgilidir Butun diğer tarım sistemleri icin de gecerlidir Yapılan tum araştırma sonuclarına gore No till tarım diğer tarım yontemlerine gore daha az verim veren bir yontem değildir. Cizelge 7 de bu konuda ABD de yapılan araştırma so¬;nucları verilmiştir. 2.4.5. Toprak İşlemesiz Tarımda Herbisit Kullanımı No till tarımda herbisitler pulluk, diskaro ve kultivatorun yerini almaktadır. Dolayısıyla No till tarımda bilincli bir herbisit kullanımı mutlaka gereklidir. 2.4.5.1. Yabancı Otun Tanınması Tarlada herbisit kullanımında birinci aşama problem olan yabancı otun tanınmasıdır. Bu amacla bolgedeki tarımsal kuru¬;luşlardan yardım istemek şarttır. İşletme sahibi belli olculerde 2.4.5.2. Kullanılan Herbisitler No till tarımda kullanılan herbisitlerin hemen, hemen tama¬;mı gerektiğinde alışılagelmiş toprak işlemeli tarım yontemin¬;de kullanılabilir. Fakat bunun tersi her zaman gecerli değil¬;dir. Yani. alışılagelmiş toprak işlemeli tarımda kullanılan her herbisit No till tarımda kullanılamaz. Cunku alışılagelmiş yontemde bazı herbisitler toprak işleme yoluyla toprak icine karıştırılması gerekmektedir. No tiil tarımda kullanılan herbisitleri 3 ana gruba ayırabiliriz; 1 Ekim sırasında yabancı otları olduren kontakt herbi¬;sitler 2 Ekim oncesi veya cimlenme oncesi kalıntı etkili her¬;bisitler 3 Cimlenme sonrası herbisitler (post emergence herbi¬;cides) . - Başlıca kullanılan herbisitlere ornek verecek olursak, aşağıdaki gibi ornekleyebiliriz. a) Ekim sırasında yabancı otları olduren bazı kontakt herbisitler; Herbisit Etkili Maddesi Kontrol Ettiği Yabancı Otlar Paraquat Cimlenmiş tek yıllık cayır otları ve geniş yapraklılar Roundup Her turlu geniş yapraklılar 2,4 D Herturlu geniş yapraklılar b) Ekim oncesi veya cimlenme oncesi bazı reziduel etkili herbisitler Aşağıda listede verilen herbisitlerin toprak işlemeyle top¬;rak icine nufuz ettirilmesine gereksinme yoktur. Bunlar tohum cimlenmeye başlamadan uygulanmalıdır. Bunların yağmurla kok bolgesinin yıkanması yararlıdır Bunların onemli bir kıs¬;mı, koku daha derinde olan yabancı ot koklerine kontak etkilidir. Herbisit Etkili Maddesi Kontrol Ettiği Yabancı Otlar Atrazine Tek yıllık geniş yapraklı ve tek yıllık cayır otları Bicep Tek yıllık geniş yapraklı ve tek yıllık cayır otları Bladex Tek yıllık geniş yapraklı ve tek yıllık cayır otları Dual Tek yıllık cayır otların coğuna Dyanop Geniş yapraklılar ve bazı cayırlar Laso Tek yıllık cayır otları Lorox Geniş yapraklılar ve bazı cayırlar, Princep Tek yıllık geniş yapraklılar ve bazı cayırlar Prowel Tek yıllık cayırların coğuna ve bazı geniş yapraklılara Ramrod Tek yıllık cayırlara ve bazı geniş yapraklılara Surflan Tek yıllık cayırlar ve bazı geniş yapraklılara Cimlenme Sonrası Herbisitler Herbisit Mısır Kontrol Ettiği Yabancı Otlar Atrazin Tek yıllık geniş yapraklılar ve bazı cayırlar Banvel Geniş yapraklılar Bicep Tek yıllık geniş yapraklılar ve bazı cayır otları Bladex Tek yıllık geniş yapraklılar, cayır otları Dual Cayır otlarının coğu Lasso Tek yıllık cayır otları Lorax Geniş yapraklılar ve bazı otlar Prowl Tek yıllık otlar Ramrod Tek yıllık otlar 2,4 D Geniş yapraklılar Herbisit Soya Kontrol Ettiği Yabancı Otlar Basagran Geniş yapraklılar Balzer Geniş yapraklılar Hoelon Cayır otları Paraquat Cayır otları Premerge Geniş yapraklılar ve cayır otları Roundup Geniş yapraklı ve cayır otlarının coğu Sensor/Loxone Geniş yapraklı ve cayır otlarının coğu Şekil 2. Kullanılan Herbisitlerin. Etkili Maddesi (Zeren, 1984). 2.4.6. Toprak İşlemesiz Tarımda Gubreleme Toprak işlemesiz tarımın gelişme yıllarında pek cok araştırıcı ve ciftci ozellikle gubreleme acısından bu sistemin pek cok sorun yaratacağını ileri surmuşlerdir Gubrenin toprak icine karıştı¬;rılması ve kok belgesi veya biraz daha derine verilmesinin mutlaka gerektiği savunulmuştur. Ureticinin oteden beri alış¬;tığı ve benimsediği sistemde gubre bu şekilde toprağa verilmek¬;tedir. Yuzeye atılacak gubreden bitki hangi olcude yararlana¬;bilir sorusu sorulmaktadır. Toprak işlemesiz tarım geliştikce toprak yu¬;zeyinden yapılan gubrelemenin sakıncalı olmadığı, tersine ba¬;zı avantajları olduğu anlaşılmıştır. Ancak toprak işlemesiz tarımdaki gubre uygulaması ile alışılagelen sistemdeki uygulama arasında bilinmesi gereken bazı temel farklılıklar vardır. Bu nedenle aşağıdaki iki konu uzerinde durulacaktır : 1 No till tarımdaki gubrelemeyi alışılagelmiş sistemdekinden ayıran farklar, 2 No till tarımda toprak orneklerinin alınması ve Top¬;rak pH'sının kontrolu ve kirec verme 2.4.6.1. Toprak İşlemesiz Tarımdaki Gubrelemeyi Alışılagelmiş Top¬;rak İşlemeli Tarımdan Ayıran Noktalar Bu iki yontemdeki gubreleme farkı iki onemli nedenden kaynaklanmaktadır. Bunlar; a Toprak mikro cevresi, b Uygulama yontemleridir. No till tarımda toprak mikro cevresi, toprak işlemeli tarla¬;da yatırılan cevreden farklıdır. Cunku bu sistemde toprak yu¬;zeyi organik madde ile kapalı olduğundan toprak yuzeyinde daha fazla rutubet tutulabilmekte, dolayısıyla toprak sıcaklığı daha duşuk olmakta ve toprak işlenmediğinden havalanma daha azdır . Organik madde nede¬;niyle toprağın bazı fiziksel ozelliklerinin değişimi gubrenin toprak icindeki bicimini de etkileyecektir. Alışılagelen yontemde toprak yuzeyine dağıtılan gubre, ku¬;laklı pulluk veya diğer toprak işleme aletleriyle toprak icine gomulerek karıştırılabilmektedir No till tarımda toprak işleme olmadığından sistemlerin doğası gereği bir uygulama farkı or¬;taya cıkmaktadır. 2.4.6.2. Toprak Orneklerinin Alınması ve Toprak pH'sı Diğer tarım yontemlerinde olduğu gibi No till tarımda da periyodik toprak ornekleri alınarak toprak pH durumu ve te¬;mel besin maddelerinin durumunun surekli kontrol edilmesi gereklidir. Her iki yada uc yılda bir ornek alınmasının yararı vardır. Ornek almak icin en uygun zaman hasat sonrasıdır. No till sistemde toprak pH'sı ve kirec miktarı saptanması icin orneğin toprak yuzeyinden itibaren ilk 5 cm'den alınması ge¬;reklidir. Fosfor ve potasyum tayinleri icin 10 20 cm'ye kadar inilebilir. No till tarımda aşağıda acıklanan iki nedenden dolayı top¬;rak pH'sı 6.0 veya uzerinde tutulmalıdır. Cunku; 1 Ozellikle asit karakterli gubreler zaman icinde toprak asitliğini yukseltecekleri icin besin maddelerinin alınması zorlaşacak, bitki gelişimine olum¬;suz etki edecektir. 2 Araştırma sonuclarından elde edilen bulgulara gore duşuk toprak pH sı koşullarında No till tarım icin onemli olan ;triazine»; etkili maddeli herbisitlerden ;atrazine ve simazine»; etkinliklerini kaybetmektedirler. Diğer bazı etkili maddelerde asit topraklarda benzer değişim gostermektedirler. Duşuk toprak pH'sı toprağa uygun miktarda kirec veril¬;mesiyle duzeltilebilmektedir. Ozellikle No till tarıma yeni baş¬;layacak bir ureticinin tarlasında toprak pH'sı duşukse kirec¬;lenme ile onu 6'nın uzerine cıkartma yollarını araması gerek¬;lidir. Birincil onemli olan bitki besin maddeleri N, P ve K dır. Ozellikle azot, bazı baklagiller haric tutulursa, tum bitkiler icin en onemli bitki besin maddesidir. Azot suda eriyerek top¬;rak yuzeyinden derinlere doğru kolayca hareket ettiğinden ozellikle granul haldeki azotlu gubrelerin No till tarımdaki toprak yuzeyine verilmesinden hic bir zararı yoktur, tersine faydası vardır. Potasyum ve fosfor azotta olduğu gibi cabucak yıkanarak toprak derinliklerine hareket etmez. Ozellikle fosforun hare¬;keti potasyumdan daha yavaştır. Yuzeye uygulanan potasyum ve fosfor uzun sure ilk 10 cm'lik toprak katında kalabilir. An¬;cak No till tarımda toprak ust yuzeyinde daha fazla rutubet tutulduğundan bunlar zamanla bitkinin kok bolgesine inerler N, P ve K yanında bitkinin 13 adet daha ikinci besin mad¬;deleri olan kalsiyum, magnezyum, kukurt, mikroelementler olarak anılan bor, bakır, demir, manganez, molibden, cinko ve klordur. Ayrıca karbon, hidrojen ve oksijen de havadan alın¬;maktadır. 2.4.7. Toprak İşlemesiz Tarıma Uygun Ekim Makinelerinin Secimi ve Kullanımı 1960 yılından once ABD'de No till tarım yapan ciftciler, ellerindeki mevcut malzemelerini değiştirerek anız mibzeri şek¬;line getirmişlerdir. Bunların bazısı başarılı olmuş, bazıları ise o gunku koşullarda başarısız kalmıştır. Ancak, No till tarımla ilgili temel araştırmalar tamamlandıktan sonra bu tekniğe uy¬;gun ekim makinaları geliştirilmiştir. Ozellikle bugun ABD cift¬;cisi secmekte gucluk cekecek kadar cok ceşit ve markada No till ekim makinesiyle karşı karşıyadır İşletme koşullarına uygun secim yapabilmek ve secilen makineyi efektif kullanabilmek icin bazı temel konuların bilinmesi gerekmektedir 2.4.7.1. Toprak işlemesiz Ekim Makinesi Secimi Toprak işlemesiz ekim makinesi, on bitki anızı ve artıkları ile, ceşitli yabancı otlarla kapalı tarlada hicbir toprak işleme yapılmak¬;sızın tohumu istenilen şekilde ekilebilen ozel duzenlerle dona¬;tılmış bir ekim makinesidir. Tarla yuzeyi, alışılagelmiş yontemle hazırlanmış tohum yatağına, gore organik artıklarla kapalı, daha ıslak veya daha sert olabilir. Toprak işlemesiz ekim makinesi ile alışılagelen ekim makinesi ara¬;da 3 onemli farklılık vardır. 1 Toprak işlemesiz ekim makinesi ağır ve yuksek mukavemetli ya¬;pılmıştır. 2 Her ekici unite ayak onune birer adet disk keski yerleştirmiştir. 3 Toprak işlemesiz ekim makinesi uzerinde ilave ağırlık vardır. Ekim makinesinin ağırlığının fazla olmasının nedeni, disk keski ile ekici ayağın yeterince batarak tarla yuzeyindeki anız artıklarını kesmesini sağlamak icindir. Bazen ondeki bant on duleli yapıldığından ekimin yapılacağı cok dar bir bantta toprak kısmen şerit şeklinde işlenmektedir. 2.4.7.2. Toprak İşlemesiz Ekim Makinelerinin Taşıması Gereken Temel Ozellikler 1 Onemli bir problemle karşılaşmadan cayır tarla ve anızla ortulu tarla yuzeyindeki bitki artıklarını kesecek kadar sağlam ve ağır olmalıdır. 2 Tohumun ekileceği cok dar bir şeridin işlenmesini sağ¬;lamalıdır. Bu bandın genişliği normal koşullarda 5 7,5 cm, de¬;rinliği toprak rutubet durumuna gore 7,5 15 cm'dir. Tohum, derinliği onceden secilen uniform bir derinliğe yer¬;leştirilmelidir. Tohumun yerleştirme derinliğine, bitki ceşidi, toprak sıcak¬;lığı, toprak nem durumu birincil derecede etkilidir Ekim maki¬;nesi tohumu 2,5 7,5 cm arasında ayarlanabilir bir derinliğe ekebilmelidir. 4 Tohum etrafından, toprakla desteklenmeli ve sıkıştırılmalıdır. Kapatma ve sıkıştırma işi ekici unite arkasına bağlanan baskı tekerlekleri veya kucuk ortme tekerlekleriyle sağlan¬;maktadır. Tohumun cimlenmesi, kuş ve kemirgenlerden korun¬;ması icin toprakla ortulerek sıkıştırılması şarttır. Sıkıştırma tohum etrafındaki hava boşluklarını azaltır ve toprak, dolayı¬;sıyla tohumun nemle ilişkisini sağlar. Cimlenmeyi hızlandırır. 5 Tohum normu geniş bir aralıkta hassas olarak ayarlanabilmelidir. 6 Sıralar arası değişebilir olmalıdır. No till ekim makinesinin taşıması gereken bu temel ozellikler yanında istenirse ilave olarak gubre ve ilaclama un sektirt ve herbisit) duzenleri de eklenerek bu gecişte tum işle¬;melerin yapılabileceği kombine bir makine haline getirilebilir. Anıza ekim makinesinin ana organları şunlardır Disk Keskiler Uygulamada en cok kullanılan iki tip disk keski vardır. geniş onduleli yuzeyli dar onduleli yuzeyli tırtıllı tip Dar onduleli tip daha dar bir toprak şeridini işlediğinden anızı daha iyi kesmektedir. Bu nedenle bu tip disk keski geniş onduleli tipe gore daha yaygın olarak kullanılmaktadır. Disk keskiler catıya, derinlik ayarının sağlanması icin aşağı yukarı hareket edecek şekilde, ve yine sağa, sola ayarlı olma¬;lıdır. Disk keskilerin yeterince batması icin disk başına 200 250 kg' lık bir ek ağırlık duşmesi gerekmektedir. Ozellikle geniş onduleli keskilerin yeterli batması icin kenarlarının keskin olma¬;sı gereklidir. Caplan 360 460 mm arasında değişmektedir. 460 mm caplılardan daha iyi sonuc alınmıştır. balta ayak capa ayak cift disk tiplerinde yapılmaktadır. Cift disk ekici ayakta disk capı 0 350 400 mm olmalıdır. Anız artıklı toprağa daha iyi batması ve onunde sap birik¬;tirmemesi acısından cift diskli cizi acıcılar uygulamada daha yaygın kullanılmaktadır. Baskı Tekerlekleri Baskı tekerlekleri her ekici unitede cizi acıcı arkasına bir cift veya tek olarak yerleştirilir. Toprak tipi ve ekini sırasında¬;ki nem durumuna gore uygulamada cok değişik tip kapatma ve baskı tekerleği kullanılmaktadır. Bazı ekim makinelerinde tohumun cizi icine yerleştirilme derinliği kapatma tekerlekle¬;rinin ekici ayaklara gore yuksekliklerinin değiştirilmesiyle sağ¬;lanmaktadır. Capları disklerle aynı veya daha buyuk olabil¬;mektedir. Ekici Uniteler Ekici unitelerden istenen, ağır ve sağlam bir yapıdır. Catı¬;ya ayrı ayrı bağlanan unitelerle ekimde derinlik kontrolu ve tekduze ekim derinliği daha iyi sağlanabilmektedir. Uygulamada tek bir sabit sandıklı No till ekim makineleri da oldukca yaygın olarak kullanılmaktadır. No till ekim makineleri diğer ekim makineleri ile karşılaş¬;tırıldığında daha pahalıdırlar. No tl1! ekim makineleri alışıla¬;gelmiş tarımda kullanılabilirken, alışılagelmiş tarımda kullanı¬;lan ekim makineleri No till tarımda kullanılmaktadır. Satın almadan once işletmecinin aşağıdaki konularda du¬;şunmesinde yarar vardır : 1) İşletmenin ozel ihtiyaclarının dikkate alınması ; İşletmede yetiştirilecek bitki cinsi, toprak yapısı, ileriye yo¬;nelik hedefler, makinenin cok bitki icin mi, tek bitki icin mi kullanılacağı onceden dikkate alınmalıdır. 2) İhtiyaca uygun buyukluk secimi; No till ekim makinelerinin cekilme hızı diğer ekim makinelerinden daha duşuktur. Bu nedenle işletme buyukluğu ve ekime uygun zaman dikkate alınarak en uygun iş genişliğin¬;de bir makine secilmelidir. Ekim makinesinin ekici ayak sa¬;yısı arttıkca kullanılması ve kontrolu zorlaşır. Tarla engebeli ve tesviyesi iyi değilse 6 sıralıdan daha buyuk ekim makinesi kullanılmalıdır. Ayak başına 15 HP gerektiği unutulmamalıdır. Bu durumda Turkiye icin 4 sıralı bir ekim makinesi traktor guc durumuna ve işletme yapısına daha uygundur. 3. İKİNCİ URUN SOYA ve MISIRDA YENİ BÎ;R URETİM TEKNİĞİ TOPRAK İŞLEMESİZ TARIM İlk kez ABD'de 1960'h yılların başında soz konusu edilme¬;ye başlayan ;anıza doğrudan ekim tekniği»; yada diğer bir de¬;yişle ;toprak işlemesiz tarım tekniği»; dunyada gittikce yaygın¬;laşan bir uygulama alanı bulmaya başlamıştır. Yıllardır alışılagelmiş toprak işleme yontemi ile uretim ya¬;pan bir işletme sahibi, ceşitli nedenlerle toprak işlemesiz tarım tekniğine gecmeyi duşunurse, daha onceden aşağıdaki kav¬;ramlar konusunda yeterli bilgi sahibi olmalıdır : l Toprak işlemesiz tarım tekniği kavramının ne olduğu¬;nun iyi anlaşılması, iyi anlaşılmaktadır. Oysaki toprak işlemesiz tarımda ruzgar ve su erozyonu % 95 99 oranında azaltılabilmektedir.. 3.1. Duşuk Uretim Masraflarına Yonelim Ozellikle pullukla anız bozmada duşuk iş genişliği ve du¬;şuk ilerleme hızı nedeniyle buyuk yakıt tuketimi ve bunun yanında aşınan işleyici organların sık, sık yenilenmesi gerek¬;tiğinden makine masrafları yuksektir. Toprak işlemesiz ta¬;rımda bu yuksek toprak işleme maliyetlerinden kurtulmaktadır. Ozellikle her gecen gun artan yakıt fiyatları ciftcileri yeni arayışlara yonlendirmektedir. Ozellikle 1973 petrol kri¬;zinden sonra bu yonelim daha da hızlanmıştır. 3.2. Uretim Etkinliğinin Artırılması Tarımsal işletmelerde zamanlamanın onemi buyuktur. Ozellikle 2. urun uretiminde bir gunun dahi onemi vardır. Kla¬;sik tip toprak işlemeli ekimde tohum yatağı hazırlığı onemli olcude zaman kaybına neden olmaktadır. Toprak işlemesiz tarımda işlemler azaltıldığı ve kullanılan ekim makinelerinin iş genişlikleri buyuk olduğundan hızlı calışmaya olanak sağ¬;lanmıştır. 1966'da ABD'de Allis Chalmers Firması ilk anız mibzerini seri ureterek pazarlamaya başlamıştır. Turkiye'de şu anda bu gereksinmeyi karşılayacak bir anıza direk ekim makinesi bulunmamakta, Soya ve mısırda anıza ekim araştırma safha¬;sındadır. 3.3. Toprak İşlemesiz Tarımın İkinci Yararları Daha once acıklandığı gibi no till tarımın temel yararları olan; Toprak muhafazası, Enerjiden tasarruf, Zaman ve emek tasarrufu yanında bu yontemi uygulayan işletme sahiplerinin bir kısmı diğer bazı avantajlardan da yararlandıklarını gormuşlerdir. Bu yararlar ; Makine masraflarının azalması, Marjinal alanları değerlendirme imkanının doğması, İkinci urun yetiştirme olanağı Toprak neminin korunması, Toprak sıkışıklığının azaltılmasıdır. 3.3.1. Makine Masraflarının Azalması No till tarım yonteminde toprak işlemenin terk edilmesi demek, toprak işleme aletlerinin kullanılmaması veya varsa yerine yenilerinin alınmaması demektir. Her gecen yıl fiyat¬;ları artan toprak işleme aletlerine ve yedek parcalarına işlet¬;me sermayesi yatırılmaması anlamına gelmektedir. Ozellikle işe yeni başlayan genc isletme sahipleri icin toprak işleme aletlerine onemli bir sermaye miktarının ayrılmaması buyuk bir avantajdır. No till yontemini secen bir işletme sahibinin; Traktor, Anıza ekim makinesi ve Pulverizatorden başka toprak hazırlığı, ekim ve bakım işlemleri icin diğer bir makineye gereksinmesi yoktur. Hasat makinelerine gereksinme her iki sistemde de aynıdır. Tarımsal işlemler icinde en buyuk ceki kuvveti gerek¬;sinmesi pullukla surme ve diğer toprak işleme aletleri nede¬;niyle ortaya cıktığından, toprak işleme devreden cıkınca bu¬;yuk traktor kullanımına da gerek kalmayacaktır. Pullukla işlemede işleme derinliği ve toprak cinsine bağlı olarak ku¬;lak başına 25 HP gerekirken, No till tarımda anıza ekim makinesi ayak başına 15 HP yeterli olmaktadır 3.3.2. Marjinal Alanların Değerlendirilmesi Uretim masrafları azalacağından bir kısım ciftciler daha once uzerinde tarım yapmayı duşunmedikleri bazı alanları değerlendirme imkanına kavuşacaklardır. Orneğin; Alışılagelen toprak işleme yontemi uygulandığında yağmur erozyonu nedeniyle uzerinde calışılmayacak kadar eğimli alanlar veya ağır tesviye ile tasarlama gerektiren an¬;cak teras masrafları nedeniyle bos bırakılan alanlar değerlendirilebilmektedir. Toprak derinliğinin az olması nedeniyle sert tabakaya yakın ol¬;duğu icin pullukla işlenmeyen yuzeysel toprakları pulluk dev¬;reden cıkacağından değerlendirme imkanı bulunmaktadır. 3.3.3. İkinci Urun Yetiştirme Olanağı İkinci urunde en onemli sorun yetiştirme zamanının kısa¬;lığı nedeniyle buğday hasadından sonra vakit kaybedilmeden tohumun ekilebilmesidir. No till yontem olarak işlemeyi dev¬;reden cıkartarak ekimi one aldığından 2. urun ekim alan¬;larının genişlemesini sağlayabilmektedir. Ayrıca erken ekim, hasadı one alarak, yağışlardan etkilenmeyi onlemektedir. 3.3.4. Toprak Neminin Korunması Toprak işlemesiz tarım 3 nedenle toprak neminin daha iyi korunmasını sağlamaktadır : 1 Toprak alt ust edilmeden bırakıldığında radyasyon etkisiyle daha az buharlaşma olmaktadır. Ayrıca toprak yu¬;zeyinde bitki artıkları golge ve malc tabakası nedeniyle direk ışıktan toprağı koruduğundan buharlaşma kısmen de azala¬;caktır. 2 Toprak tipine, strukturune gore değişmekle birlikte bol organik artıklı işlenmemiş toprağın tarla kapasitesinde tuttuğu su miktarı, işlenmiş toprağın tarla kapasitesindeki su miktarından daha fazladır Cunku No tul yontemiyle uze¬;rinde tarım yapılan toprak organik maddece daha zengindir. 3 Ayakta kalan anız ve malc şeklindeki bitki artıkları yağmur ve kar şeklindeki yağışları daha iyi tutarlar ve tar¬;lada daha cok nem birikmesini sağlayabilirler. 3.3.5. Toprak Sıkışıklığının Azaltılması Ozellikle killi ve bazı killi kumlu topraklarda her gecen yıl daha ağır ekipman ve daha cok tarla trafiği pulluk taba¬;nı oluşumuna neden olmaktadır. Diğer nedenle oluşan taban taşları varsa da genellikle taban taşları ust toprak katı tava gelip, cizi tabanı ıslak ol¬;duğu durumlarda ağır ekipmanlarla calışma sırasında orta¬;ya cıkmaktadır. Sert tabaka oluşmuş topraklarda ozellikle pamuk soya v. b. kazık koklu bitkilerin gelişmeleri yeterli ol¬;mamaktadır. Duşey kok gelişimi yerine yatay kok gelişimi go¬;rulmekte, potansiyel verim azalmaktadır. Bu sert tabaka zaman, zaman dipkazanlarla kırılabilirse de yeni ekipman, enerji tuketimi ve yuksek guclu traktor ge¬;reksinimi yaratmaktadır. 4. İKİNCİ URUN TANIMI ve ONEMİ Bir yılda birden fazla urun alma olarak tanımlanabilen ikinci urun tarımı her şeyden once ekolojik koşulların elverişliliği¬;ne bağlıdır. Yetiştirme donemi boyunca yeterli sıcaklık sağlana¬;bildiğinde, yeterli verimlilikteki topraklarda ikinci urun yetiş¬;tirilebilmektedir. Turkiye'de ikinci urun tarımı yapılabilecek yoreler Ege, Ak¬;deniz ve Guneydoğu Anadolu Bolgelerinin sulanabilir tanın alanlarıdır. Bu bolgelerdeki ikinci urun uretim alanı potansiyeli yakın vade icin 300 000 ha olarak tahmin edilmektedir. Uzun donemde hedef 400 000 ha olarak saptanmıştır. Soya, mısır, yerfıstığı, celtik susam v. b. yaz donemi ikinci urun yetiştirilecek bu alanın tamamında bir an icin soya yetiş¬;tirildiği duşunulurse; (300 000 ha x 2 000 kg/ha) / 1000 = 600 000 ton soya elde edilmiş olacaktır. 1983 yılında soyanın ortalama fiyatı 60 TL/kg oldu¬;ğuna gore milli gelire yapılacak brut katkı 36 milyar TL civa¬;rında olacaktır. Son yıllardaki soya uretim alanları, miktarları ve verimleri aşağıdaki cizelgede verilmiştir. Yıllar Ekim Alanı Uretim Verim 2000 15 000 44 500 297 2001 17 000 50 000 294 2002 23 000 75 000 326 2003 23 000 75 000 326 Kaynak: FAO (2003) İkinci urun tarımının yaygınlaştırılmasıyla sağlanacak ya¬;rarlar şoyle sıralanabilir : 1 Bir yılda iki urun alınarak sulama hizmetleri yatırımı goturulen alanlardan daha fazla yararlanılması sağlanabilir, 2 Yağlı tohum uretimi artırılarak bitkisel yağ acığının giderilmesiyle dışalım en aza indirilerek doviz tasarrufu sağ¬;lanabilir, 3 Hayvancılıkta ongorulen gelişmelere ulaşılmasını en¬;gelleyen faktorlerden biri olan protein ve karbonhidrat acığı¬;nın kısmen kapatılması sağlanabilir, 4 Surekli pamuk uzerine pamuk mono kulturu nedeniyle bozulan doğal dengenin yeniden kurulması ve ozellikle soya ekimi ile toprağa onemli oranda azot kazandırılarak bir sonraki bitki icin azotlu gubre kullanımı azaltılabilir, 5 Sulanır alanlarda daha fazla iş gucu kullanılması ile işsizliğin kısmen azaltılması, sanayi kesiminde ve hayvancılıkta yeni istihdam olanakları sağlanabilir, 6 Tarım urunlerinin ceşitlenmesi ve halkımızın daha iyi beslenmesi sağlanabilir, 7 Ulusal gelirin ve bu arada ciftci gelirlerinin artması yararlarını sağlayacağı soylenebilir. ikinci urun tarımı uretim potansiyelimiz, ikinci urunde yaz donemi ve kış donemi olarak iki gruba ayrılarak incelenebilir. ikinci urunde yaz donemi : Ege, Akdeniz ve Guneydoğu Ana¬;dolu Bolgeleri sulanır tarım alanlarında buğday arpa hasadın¬;dan sonra 15 Haziran 15 Kasım tarihleri arasındaki 135 gun¬;luk donemde; Soya, Tane mısır, Yerfıstığı, Susam, Celtik, Sorgum ve Ayciceği tarımı yapılması olasıdır. Yapılan araştırmalar bunun mumkun olduğunu gostermiş¬;tir. Ozellikle ikinci urun tarımının alan ve uretim olarak en fazla yoğunlaştığı Cukurova Bolgesinde, soya, tane mısır ve yerfıstığı uretiminde her gecen yıl alan ve toplam uretim mik¬;tarında buyuk gelişmeler sağlanmaktadır. 2 inci urunde kış donemi : Pamuk ekim oncesi, Kasım ayı ortası ile Nisan ayı ortasını kapsayan 150 gunluk donemde; Turfanda patates, Bakla, Fiğ ve Kolza tarımı yapılması olasıdır. Cukurova Bolgesinde, yaz donemi ikinci urunleri kadar ge¬;niş alanda olmasa da, pamuk oncesi 2 inci urun olarak turfan¬;da patates, bakla ve bazı kış sebzelerinin (marul, pırasa, ıspa¬;nak) uretimi yapılmaktadır. Kolza ekimi konusunda da bazı araştırma ve yayım calışmaları surdurulmektedir Turkiye'nin 2 inci urun potansiyelinden tam olarak yarar¬;lanmak icin alınması gereken onlemler aşağıdaki şekilde sıra¬;lanabilir : 1 Tohumluk sorununu cozecek, tohumluk uretim ve to¬;humluk hazırlama, saklama sistemlerinin geliştirilmesi gerek¬;lidir. Ozellikle soya ve mısırda halen tamamen dışa bağımlı bir tohumluk sağlama yolu izlenmekte olduğundan bu yol, sağ¬;lanan milli gelirin onemli bir kısmını tekrar goturmektedir. 2 Uretim sahalarında 2 inci urune uygun teknoloji kul¬;lanımının yaygınlaştırılması gerekmektedir. Ozellikle soya ve tane mısır gibi oldukca yeni ve ciftcinin yeterli bilgisinin olmadığı bu konularda yayım calışmalarına cok buyuk onem veril¬;melidir. 1981 yılında başlatılan soya projesi ile yayım konusun¬;da oldukca onemli başarılar elde edilmiştir. Universite ve Araş¬;tırma Enstitulerinden alınan sonuclardan da yararlanılarak yayın calışmalarına daha etkili olarak devam edilmelidir. 3 Ozellikle yağışlı gececek yıllarda kurutma sorunları¬;nın cıkabileceği duşunulerek gerekli onlemler alınmalıdır. Ozellikle konu mısır, yerfıstığı ve soya acısından onemlidir. 4 Kredi ve pazarlama konusunda darboğazlar cozumlen¬;melidir. Bu urunlerde daha bir sure devlet desteği gereklidir. 5 İkinci urun işlemede yağ sanayinin dışında, urunu di¬;ğer şekillerde değerlendirecek gıda sanayine yatırımlar ozen¬;dirilmelidir. 6 Uretimde enerji tasarrufu sağlayacak, hasatta kayıp¬;ları en aza indirecek, toprak işleme, ekim, bakım ve hasat sis¬;temlerinde yeni teknoloji uygulamaları ulkemiz ciftcisine gu¬;nu gunune aktarılmalıdır. Turkiye'de 1981 yılında uygulamaya konulan 2 inci urun projesi kapsamında şimdiye dek bazı gelişmeler kaydedilmiştir. Yaptığımız araştırmalar, arazi calışmaları ve gozlemlerimize gore ikinci urun soya ve mısır uretiminde tohum yatağı hazır¬;lığı ve ekim sisteminde zaman kazandırıcı, işi hızlandırıcı ve enerji tasarrufuna yonelik yeni teknoloji uygulamalarına ge¬;reksinme olduğu saptanmıştır. Başta ABD olmak uzere Brezil¬;ya ve Arjantin'de ikinci urun soya ve mısır uretiminde azal¬;tılmış toprak işlemeli ekim veya doğrudan anıza ekim konu¬;sunda onemli yenilikler elde edilmiştir.