Pamuk Yetiştiriciliği Kultur pamukları Herbacea ve Hirsuta olmak uzere iki grup altında incelenir. Eski dunya pamukları adı verilen, Herbacea grubunda G. Arboreum L. ve G. Herbaceum L. olmak uzere iki tur bulunmaktadır. Yeni dunya pamukları adı verilen Hirsuta grubunda ise G. Hirsutum L., G. Barbadense L. ve G. Tomentosum L. turleri bulunur. Pamuğun anavatanı konusunda tam bir kesinlik bulunmamakla birlikte Asya, Amerika ve Afrika'nın sıcak bolgelerinden Dunyaya yayıldığı tahmin edilmektedir. Yaygın Ceşitleri Pamuk, Malvales takımından, Malvaceae familyasından, Gossypium cinsinden bir bitkidir. Kultur pamukları Herbacea ve Hirsuta olmak uzere iki grup altında incelenir. Eski dunya pamukları adı verilen, Herbacea grubunda G. Arboreum L. ve G. Herbaceum L. olmak uzere iki tur bulunmaktadır. Yeni dunya pamukları adı verilen Hirsuta grubunda ise G. Hirsutum L., G. Barbadense L. ve G. Tomentosum L. turleri bulunur. Pamuğun anavatanı konusunda tam bir kesinlik bulunmamakla birlikte Asya, Amerika ve Afrika'nın sıcak bolgelerinden Dunyaya yayıldığı tahmin edilmektedir. Ekolojik İstekleri Toprak İstekleri Pamuk bitkisi her turlu toprakta yetişebilen bir bitki olmakla birlikte, yuksek verim ve kaliteye ulaşabilmek icin toprağın derin profilli ve aluviyal olması gerekir. Derin, kumlu killi su tutma yeteneği yuksek gecirgenliği, işlenmesi ve sulanması kolay topraklar pamuk tarımı icin ideal topraklardır. İklim İstekleri Pamuk tarımında en onemli iklim faktorlerinin başında sıcaklık, gun ışığı, yağış ve oransal nem gelmektedir. Yıllık ortalama sıcaklığın 19 oC, yaz ayları sıcaklığı ise 25 oC olması gerekir. Sıcaklık tarak oluşmasından once 20 oC, ciceklenme doneminde 25 oC, kozaların gelişme doneminde ise 30 32 oC olmalıdır. Hasat doneminde kozaların iyi acılabilmesi icin sıcaklığın azalması (15 oC'ye kadar) istenir. Yetiştirme Tekniği Toprak Hazırlığı Tarlanın pamuk ekimine hazırlanması surecinde ilk yapılacak işlemler tarla temizliği ve toprak altı işlemesidir. Uzun yıllar pamuk yetiştirilen topraklarda zamanla pulluk altı yada taban taşı denilen sert bir tabaka oluşur. Bu tabaka bitki koklerinin gelişmesine engel olacağı icin kırılması gerekir. Bu iş icin Subsoiler adı verilen aletler kullanılır. Bu aletle toprağın ust yapısı bozulmadan toprak 90 cm derinliğe kadar işlenir. Bu işlemi sonbahar ve kış surumleri ile tohum yatağının hazırlanması işlemleri izler. Eğer pamuktan sonra yeniden pamuk ekilecekse sonbahar aylarında saplar kesilip toprak 20 25 cm derinliğinde surulmelidir. Tarla otlu ve toprak tavı da uygun ise kış aylarında surum işleminin tekrarlanması yararlıdır. Eğer tahıldan sonra pamuk ekilecekse hasadın ardından toprak tavlı iken hemen surulmelidir. Pamuk tarımında son surum tohum yatağını hazırlamak icin yapılan ilkbahar surumudur. Bu surumde 15 cm derinlik genellikle yeterlidir. Ekim Yuksek verim ve kaliteli urun elde etmek icin genetik saflığı yuksek tohum kullanımı cok onemlidir. İyi bir tohumlukta aranan ozelliklerin başlıcaları şunlardır. Tohumluk ciğit iri, dolgun, buyukluğu, bicimi ve rengi yeknesak olmalıdır. İcinde fazla cıplak, yeşil ve esmer, seyrek havlı ciğit bulunmamalıdır. Selektorlermiş ve iyi temizlenmiş olmalıdır. İcinde boş ve kırık cekirdek yaprak gibi yabancı maddeler olmamalıdır. Tohumlar kuru ve sert olmalıdır. Cimlenme gucu %80 ve daha fazla olmalıdır. Pembe kurta karşı sterilize edilmiş veya Sawgin cırcır fabrikasında cırcırlanmış olmalıdır. Pamuğun ekim zamanı iklim koşullarına gore belirlenir. Ekim icin toprak sıcaklığının 15 oC'nin ustunde olması gereklidir. Bolgelere gore ve yıldan yıla ekim zamanı değişiklik gostermekle birlikte, Cukurova Bolgesinde 25 Mart 30 Nisan, Ege Bolgesinde ve Antalya yoresinde 15 Nisan 15 Mayıs tarihleri genellikle en uygun ekim zamanıdır. Ekim işlemi elle serpme şeklinde ya da mibzerle sıraya yapılır. Ekim derinliği toprak koşullarına bağlı olmakla birlikte genellikle 3 4 cm'dir. Tohumun cimlenmesi normal koşullarda 5 ila 10 gun icinde gercekleşir. Erken cimlenme sağlamak icin tohum ekimden birkac saat once ıslatılmalıdır. Yetersiz cimlenme gorulmesi durumunda hemen ikinci bir ekim yapılması onerilir. Bakım Pamuk yetiştiriciliğinde bakım işleri seyreltme, capalama ve uc almadır. Bitkinin iyi gelişmesini ve cabuk olgunlaşmasını sağlamak icin seyreltme işleminin yapılması gerekir. Bitkiler henuz 4 yapraklı iken (yaklaşık 10 cm) 5 6 cm ara ile hafif bir seyreltme yapılır. Genellikle ilk seyreltme ilk capa, ikinci seyreltme ise ikinci capa ile birlikte yapılmalıdır. Ekimden sonra gorulen yabancı otların elle veya kazayağı ile capalanarak yok edilmesi gerekir. Capalama sayısı tarladaki yabancı ot durumuna gore değişir. Kozalar acmaya başladıktan sonra bitkinin tepesinden 10 15 cm kısmının kırılmasına uc alma işlemi denir. Bu işlem gec ekilmiş veya fazla sulanmış tarlalarda uygulanır. Vegetatif gelişmesi normal olan bitkilerde uc almaya gerek yoktur. Sulama Pamuk bitkisinin su ihtiyacı 400 ila 600 mm'dir. Pamuk yetiştirilen ulkelerde yıllık yağış miktarı genellikle yetersiz olduğundan, pamuk bitkisinin iyi gelişmesi icin gereken su miktarı sulama yoluyla verilmelidir. Sulama pamuk uretiminde verimi etkileyen faktorlerin başında gelir. Sulama zamanı ve verilecek su miktarı bitkinin su isteği belirtilerine ve topraktaki nem durumuna bakarak saptanır. Sulama aralığı ve sulama sayısı, yetiştirilen pamuk ceşidine, toprak ozelliklerine, taban suyu yuksekliğine, yağış miktarı ve dağılımına, vegetasyon donemindeki sıcaklık ve havanın bağıl nemine bağlı olarak değişir. Ulkemizde yetiştirilen ceşitlerin orta bunyeli topraklarda ve normal iklim koşullarında genellikle 15 20 gun aralıklarla 4 5 kez sulanması uygundur. Sulama yontemi olarak salma sulama, alttan sızdırma ve yağmurlama sulama yontemleri kullanılabilir. Hastalık ve Zararlılarla Mucadele Pamuk tarımında en cok karşılaşılan başlıca hastalık ve zararlılar şunlardır. Hastalıklar : Pamuk solgunluk hastalığı Fide kok curukluğu Koşeli yaprak lekesi hastalığı Antraknoz Zararlılar : Toprak kurtları Pamuk yaprak biti Yaprak piresi Pamuk piresi Beyaz sinek Kırmızı orumcek Pembe kurt Yeşil kurt Pamuk yaprak kurdu Dikenli kurt Cizgili yaprak kurdu /Karadrina Pamuk yetiştiriciliğinde hastalık ve zararlıların olumsuz etkileri iklim koşulları ve uygulanan tarımsal mucadele ile yakından ilgilidir. Yuksek bağıl nem ve sıcaklık, hastalık ve zararlıların ortaya cıkması icin uygun bir ortam oluşturur. Bu nedenle ozellikle Cukurova ve Antalya'da 8 10 kez ilaclama yapmak zorunluluğu ortaya cıkar. Gubreleme Pamuk bitkisi topraktan fazla besin maddesi kaldıran bir bitki değildir. Bitki topraktan birinci derece besin maddeleri olan N, P, Ka yanında ikinci derece besin maddeleri olan kalsiyum, magnezyum, kukurt ve sodyum ile minor elementler adı verilen bor, demir, mangenez, cinko, kurşun gibi besin maddeleri kaldırır. Azotlu gubreler bitkinin vegetatif gelişmesini sağlar. Fosforlu gubreler cicek ve koza sayısının artmasına koza iriliğine ve erken olgunlaşmasına etki eder. Potaslı gubreler ise; azotlu gubreler kadar olmasada bitkinin vegetatif gelişmesini hızlandırır ve ciceklenme donemini uzatır. Fazla uygulanan potas pamukta olgunlaşmayı geciktirir. Pamuk tarımında kullanılacak gubre miktarı iklim ve toprak koşullarının yanısıra sulamaya, pamuk ceşidine gore değişir. Bununla birlikte ulkemizde uygulanacak gubre ceşit ve miktarları genel olarak şoyledir: Azotlu gubreler: Dekara 8 10 kg saf azot (35 50 kg amonyum sulfat) Fosforlu gubreler: Dekara 4 5 kg saf fosfor (25 30 kg super fosfat) Potaslı gubreler: Ulkemiz toprakları potas bakımından zengin olduğundan potaslı gubrelemeye gerek yoktur. Hasat Harman Kozaların olgunlaşması ile birlikte pamuk hasadına başlanır. Hasadın başlama tarihi, yorenin iklim koşullarına, ekim tarihine ve sulama koşullarına gore değişir. Hasat, Ege ve Antalya bolgelerinde genellikle 15 Eylulden itibaren başlayıp Kasım sonu veya Aralık ortasına kadar surer. Cukurova bolgesinde ise Ağustos sonlarında başlayıp Kasım başına dek devam eder. Pamuk hasatı ulkemizde genellikle 2 3 kez ve elle toplanarak yapılır. Birinci elde toplanan pamuk iyi kalite ozelliklerine sahiptir. Son yıllarda makina ile hasata da rastlanmaktadır. Makina ile pamuk hasatı iş gucu ucretinin pahalı olduğu ulkelerde tercih edilen bir yontemdir. Pamuk Ekonomisi Dunya Piyasası Pamuk sahip olduğu ozellikleri nedeniyle sentetik elyaf uretim ve kullanımında son yıllarda gorulen gelişmelere rağmen dunyadaki stratejik onemini korumaktadır. Gunumuzde yaklaşık 330 milyon dekar alanda pamuk tarımı yapılmakta ve 50 milyon tonun uzerinde kutlu (20 milyon ton lif) pamuk uretilmektedir (Cizelge 1) Cizelge 1. Dunya Kutlu Pamuk Ekim Alanı, Uretimi ve Verimi Yıllar Ekim Alanı (1000 da) Uretim (1000 ton) Verim 1994 317.490 54.020 170,1 1995 340.140 57.244 168,3 1996 346.446 56.347 162,6 1997 336.658 56.379 167,5 1998 330.836 51.802 156,6 Kaynak: FAO Uretim daha cok Asya kıtasında yoğunlaşmıştır. Ardından Amerika ve Afrika kıtaları gelmektedir. Başlıca uretici ulkeler Cin, ABD, Hindistan, Pakistan, Turkiye ve Ozbekistan'dır. Pamuk uluslararası tarım uunleri ticaretinda onemli bir urun konumundadır. Son yıllarda 5,5 6,0 milyon ton lif pamuk dunya ticaretine konu olmaktadır. Bu ticaretin parasal karşılığı ise 10 milyar dolardır (Cizelge 2) Cizelge 2. Dunya Lif Pamuk İhracatı Yıllar Miktar Değer (1000 $) 1994 6.193.904 8.349.614 1995 5.867.640 10.248.079 1996 5.963.108 10.172.082 1997 5.677.341 9.274.224 1998 5.582.379 8.194.244 Kaynak: FAO Turkiye Piyasası Turkiye sahip olduğu uygun ekolojik koşullar nedeniyle onemli bir pamuk ureticisi ulkedir. Ulkemizde yaklaşık 750 bin hektar alanda pamuk tarımı yapılmakta ve yılda 850 bin ton lif (2,1 milyon ton kutlu) pamuk uretilmektedir. Ekim alanı ve uretim miktarı iklim koşullarının yanısıra pazar koşullarına bağlı olarak yıldan yıla dalgalanma gostermektedir (Cizelge 3). Turkiye'de lif pamuk verimi hektara 1150 kg civarında olup, Dunya ortalamasının (550 600 kg) cok uzerinde bulunmaktadır. Cizelge 3. Turkiye'de Pamuk Ekim Alanı, Uretimi ve Verimi Yıllar Ekiliş Alanı Lif Uretimi Lif Verimi 1994 581.491 628.286 1.080 1995 756.694 851.487 1.125 1996 743.775 784.047 1.054 1997 721.723 831.672 1.152 1998 757.275 858.248 1.133 Kaynak. DİE Ulkemizde pamuk uretimi Cukurova, Ege, Guneydoğo Anadolu bolgeleri ile Antalya yoresinde yoğun olarak yapılmaktadır. 1980'li yıllara gelinceye kadar toplam pamuk uretiminin yaklaşık yarısının uretildiği Cukurova bolgesinin onemi son yıllarda azalmaktadır. Bolgede aşırı kimyasal madde madde kullanımı ve ekim nobeti uygulanmaması sonucu ortaya cıkan ekolojik sorunlar ve buna bağlı oluşan yuksek uretim maliyetleri nedeniyle ureticiler pamuğun yerine başta mısır olmak uzere diğer urunleri tercih etmektedir. Buna karşılık Guneydoğu Anadolu bolgesinde sulama olanaklarının artmasıyla birlikte pamuk ekim alanları surekli genişlemektedir. Bu gelişmeye paralel olarak bolgenin Turkiye toplam uretimindeki payı % 40'a yukselmiştir. Turkiya'de tekstil sanayiinin talebi ve pamuk uretim miktarına bağlı olarak pamuk ithalat ve ihracatı yapılmaktadır. 1997 ve 1998 yıllarında yaklaşık 350 400 bin ton lif pamuk ithal edilmiştir. Aynı yıllarda ihracat miktarı ise oldukca duşuk miktarlarda gercekleşmiştir (Cizelge 4). Cizelge 4. Turkiye Lif Pamuk Dış Ticareti Yıllar İthalat İhracat Miktar Değer (1000 $) Miktar Değer (1000 $) 1994 147.059 238.970 27.150 31.365 1995 182.702 381.199 3.614 7.388 1996 166.785 299.793 77.372 125.990 1997 356.915 628.662 38.646 60.025 Kaynak: DİE Pamuk ulkemizde tekstil ve yağ sanayiinin onemli bir hammaddesi olması yanında, harp sanayii icin de onemli bir urundur. Tohumu bitkisel yağ uretiminde kullanıldıktan sonra, arta kalan kuspesi yuksek protein iceriği dolayısıyla hayvan yemi olarak buyuk onem taşımaktadır. Pamuk uretimi ile yaklaşık 200.000 ureticinin ilgili olduğu tahmin edilmektedir. Turkiye'de pamuk uretiminin buyuk bolumu ozel sektor tarafından satın alınmaktadır. Pazarlama organizasyonunda yer alan diğer onemli bir kuruluş Tarım Satış Kooperatifleridir. Birliklerin piyasadaki pazar payları yıldan yıla değişmekle birlikte son yıllarda % 13 24 arasında seyretmiştir. Pamuk alımı yapan birlikler TARİŞ, CUKOBİRLİK, GUNEYDOĞU BİRLİK ve ANT BİRLİK'dir. Birliklerin pamuk alımları kendi adlarına olabildiği gibi, hukumet tarafından gorevlendirilmeleri durumunda destekleme alımı şeklinde de olabilmektedir. Ulke ekonomisindeki stratejik onemi nedeniyle ulkemizde pamuk uretimi cok eskilerden beri teşvik edilmektedir. Bu bağlamda 1966/67 sezonunda pamuk destekleme kapsamına alınarak taban fiyat uygulanmasına başlanmıştır. Boylece piyasa fiyatının belirlenen taban fiyatın altına inmesi engellenmeye calışılmıştır. Ancak uygulamada ortaya cıkan ceşitli sorunlar ve Avrupa Birliği Ortak Tarm Politikasına uyum dikkate alınarak, 1993/94 sezonunda "prim sistemi" uygulamasına başlanmıştır. Bu sistemde ureticilerin eline gecmesi istenen bir Hedef Fiyat ile bu fiyatın altında bir Mudahale Fiyatı belirlenmekte ve bu iki fiyat arasındaki fark ureticilere prim olarak odenmektedir. Bu bolumde yeralan uretim tekniğiyle ilgili bilgiler buyuk olcude aşağıda belirtilen kaynak kitaptan yararlanılarak hazırlanmıştır. Kaynak Adı:Prof. Dr. Oktay GENCER, Genel Tarla Bitkileri, Cukurova Universitesi Ziraat Fakultesi Ders Kitabı No:42, Adana.