Hayvancılıkta etci ırk icin proje hazırlandı Tarım ve Orman Bakanlığı, kırmızı et ihtiyacının yerli uretimle karşılanabilmesi icin ulkeye ozgu, hastalıklara direncli, yoreye adepte olmuş etci ırk geliştirme projesi hazırladı. Kırmızı et ihtiyacının onemli bir kısmını buyukbaş hayvanlardan sağlayan Turkiye'de etci sığırların geliştirilmesi ve sayılarının artırılması noktasında onemli calışmalar yapılıyor. Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Mudurluğu Hayvancılık ve Su Urunleri Araştırmaları Daire Başkanı Dr. Ali Ayar, yapılan bu calışmaları ve Turkiye'nin son yıllarda buyukbaş hayvancılıkta yaşadığı gelişmeleri Turk Tarım Orman Dergisi icin değerlendirdi. Ayar, "Bakanlığımızca Yerli kara, Boz ırk ve DAK gibi ırklarımız ile etci ırk ozellikleri bulunan Belcika mavisi ve Piyomentosa gibi ırkların melezlenmesi yolu ile yeni, ulkemize ozgu hastalıklara direncli, yoreye adapte olmuş etci ırk geliştirme projeleri hazırlandı" dedi. Turkiye'de en cok yetiştirilen etci sığır ırkları hangileridir? Ulkemizde daha cok yerli ırk mı yabancı ırk mı var? Yeni geliştirilen etci sığır turlerinden bahseder misiniz? Ulkemizde 2002 yılında 421 bin ton olan kırmızı et uretimi 2017 sonu itibarı ile 1 milyon 126 bin tona ulaştı. Kırmızı etin yuzde 88'i buyukbaş hayvanlardan sağlanıyor. Buyukbaş hayvanlarda et uretiminde besi materyali olarak sutcu ırkların erkek yavruları, kultur ırkı, yerli ırk melezleri, kombine verimli sığır ırkları ve etci ırklar kullanılıyor. Dunyada geliştirilmiş ve yetiştirilen etci sığır ırklarına ornek olarak Belcika mavisi, Angus, Brahman, Brangus, Şarole, Hereford, Limuzin, Shorthorn, Piyementosa verilebilir. Ulkemizde ise yetiştiriciliği yapılan ırklar sutcu, kombine, etci ve yerli olarak gruplandırılıyor. Turkiye'de yetiştiriciliği yapılan yerli sığır ırklarını Yerli kara, Boz ırk, Guney Anadolu Kırmızısı , Yerli Guney Sarısı, Doğu Anadolu Kırmızısı ve Zavot olarak saymak mumkun. Genel Mudurluğumuz tarafından tescil edilen bu ırklar aynı zamanda koruma altına da alındı. Yerli buyukbaş hayvan ırklarının verim yonunden geliştirilmesi icin Cumhuriyetin ilk yıllarında damızlık hayvan ithal edilerek geriye melezleme calışmaları yurutulmuştur. Buna en guzel ornek Karacabey Esmeri sığır ırkı verilebilir. Daha sonraki yıllarda melezleme calışmalarına devam edilerek buyuk olcude sut verim yonlu Montofon olarak da bilinen Karacabey Esmer ırkı elde edilmiştir. Ulkemizde Esmer ırkından sonra getirilen kultur ırkları ile kısmen ıslah calışmaları yurutulse de daha cok kultur ırklarının ulkemize adaptasyon sağlayarak yetiştiriciliği yapılması tercih edilmiştir. 3 MİLYON ADET SUNİ TOHUMLAMA YAPILDI Turkiye'de en cok Angus, Hereford, Limuzin, Şarole, Belcika mavisi, Brangus yaygın olarak yetiştiriliyor. Ulkemizde et ihtiyacının daha cok kultur ırkı erkek buzağıları, kultur yerli ırk melezleri, kombine verimli ırklardan ve besi ağırlıklı sığır ırklarının ithal edilerek yetiştiriciliği yapılması yoluyla ya da bu ırkların spermasının ithal edilerek suni tohumlama yontemi ile karşılandığı soylenebilir. 2018 yılı itibarı ile yaklaşık 3 milyon adet suni tohumlama gercekleştirildi. Bu tohumlamaların yaklaşık 50 bin adedi etci kultur ırklarından elde edilen spermalar ile gercekleştirildi. Etci ırklara ait spermalar ucretsiz olarak il mudurluklerine gonderilerek ozellikle besi materyali ureten illerde suni tohumlama yapılması sağlanıyor. Bakanlığımızca Yerli kara, Boz ırk ve DAK gibi ırklarımız ile etci ırk ozellikleri bulunan Belcika mavisi ve Piyomentosa gibi ırkların melezlenmesi yolu ile yeni, ulkemize ozgu hastalıklara direncli, yoreye adapte olmuş etci ırk geliştirme projeleri hazırlandı. SON 10 YILDA BUYUKBAŞ HAYVAN SAYISINDA ARTIŞ YAŞANDI Dunya ile kıyaslandığında Turkiye, etci sığır ırkı turu geliştirmede ne noktada? Buyukbaş hayvancılık sektorunde son 10 yılda onemli değişiklikler olmuştur. Buyukbaş hayvan sayısı artmış ve aynı zamanda birim hayvan uretim miktarlarında artışlar meydana gelmiştir. Ancak bu artışlar yeterli duzeyde değildir. Turkiye buyukbaş hayvan sayısı bakımından dunyanın onde gelen ulkelerinden biridir. Sığır sayısı 2004 yılından itibaren 2008 2009 yılındaki et krizi dışında artış gostermiş ve 2017 sonu itibarı ile 16 milyon başa ulaşmıştır. Turkiye'de Karacabey esmeri gibi bazı kombine verimli ırklar elde edilse de ozellikle etci ırk geliştirme konusunda cok yol alınamadı. Bu duruma, etci ırklar icin kaliteli ve uzun sureli kullanıma uygun mera azlığı ve ureticilerin az da olsa sığırlardan sut sağma istekleri etkili olmaktadır. Kombine ırklar hem et uretimini hem de sut ile ilgili talepleri karşılaması bakımından daha hızlı yaygınlaştı. İklim değişikleri sebebiyle son yıllarda biyoceşitliliğin korunması ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla yerli ırklar Genel Mudurluğumuz tarafından korunmaya alındı. Biyoteknolojik yontemler de kullanılarak bu ırkların hastalıklara dayanıklılık gibi bazı iyi ozelliklerinin yaygın kullanılan etci ya da sutcu ırklarla birlikte değerlendirileceği bazı projeler uzerinde calışıyoruz. ETCİ VE SUTCU IRKLARDA AMAC VERİMİ ARTIRMAK Etci sığır ırklarının yetiştirilme sureci sutcu ırklardan hangi yonuyle ayrılıyor? Yetiştirme şekilleri bakımından seleksiyon, melezleme, kan tazeleme, dol kontrolu vb. gibi yontemler uygulanıyor. İster etci ister sutcu ırk olsun bu hayvanları yetiştiren damızlıkcı işletmelerde yetiştirme ve bakım yonunden herhangi bir fark bulunmuyor. Aslında, işletmeleri et verim yonlu sığır yetiştiren işletmeler ya da sut verim yonlu sığır yetiştiren işletmeler diye ikiye ayırmadan once ıslah sisteminde olan "damızlıkcı işletmeler" ve ıslah kaydı tutmayan piyasa şartlarına gore melezleme vb. yontemler uygulayan "ticari işletmeler" diyebileceğimiz işletmeler olarak ikiye ayırmak gerekir. Damızlıkcı işletmeler, piyasa ihtiyaclarını gozeterek et ya da sut verim yonlu ırk ihtiyacına yonelik kaliteli damızlıkların uretimine yoğunlaşmalıdır. Ulkemiz coğrafyası hangi sığır ırkının yetişmesine daha elverişli? Sığır, kutuplar haric dunyanın hemen her yerinde yetiştirilebilmektedir. Turkiye'de sığır yetiştiriciliği bakımından bolgeler arasında onemli farklılıklar var. Turkiye'de kultur ırkı hayvan varlığı son yıllarda gelişim kaydediyor. Yuksek et ve sut verimliliğine sahip bu hayvanlar buyuk işletmeler tarafından tercih ediliyor. Turkiye'de entansif yetiştiricilik yapan işletmeler olarak tanımlanabilecek işletmelerin buyuk coğunluğu gelişmiş kabul edilen batı ve orta bolgelerde yer alıyor. Sığır varlığı icerisinde kultur ırkı ve melezlerinin payı bu bolgelerimizde oldukca yuksek, diğer bolgelerimizde ise oldukca duşuktur. Yetiştiricilerimiz geleneksel olarak kombine ırkların yetiştiriciliğini tercih ediyor. Etci ırkların kullanımına son yıllarda başlandı. Geliştirilen turlerde verim artışı ne kadar sağlanıyor? En cok verim hangi ırktan alınıyor? Turkiye'de sığırlarda yeni ırk geliştirmeden daha cok bugune kadar yapılan işlem, yerli ırklarla kultur ırkların melezlemesi şeklinde olmuştur. Bu işlemin sonucunda her bolgeye adapte olmuş yerli ırkların verimleri artırılmaya calışılmıştır. Ulkemizde buyuk ve kucukbaş hayvanlarda etci yerli ırk geliştirilmesi ile ilgili Genel Mudurluğumuz bunyesinde kamu, ozel sektor ve universite ortak iş birliği kapsamında ve bağlı enstitu mudurluklerinde yapılan bazı calışmalar vardır. Bunlardan bazılarını sayacak olursak "Ulkesel Merinos Geliştirme Projesi" adı altında Orta Anadolu ve Karacabey merinosu Konya ve Balıkesir'de yetiştirilmektedir. Yerli koyunlarda "Myostatin Geninin Aktarılması Projesi" kapsamında uretilen hayvanların canlı ağırlığında yuzde 20 artış sağladık. Genel Mudurluğumuzce, "Halk Elinde Hayvan Islahı Ulkesel Projesi" kapsamında 23 koyun ve 7 keci ırkımızda 60 ilde 180 alt proje kapsamında 1 milyon 200 bin baş anac hayvan materyali ile ıslah calışması surdurulmektedir. Bu projedeki ırklar etci sutcu ve kombine olarak sınıflandırılmış ve ıslah calışmaları bu yonde devam etmektedir. Proje Kucukbaş da her yıl 500 bin baş kaliteli damızlık uretecek kapasiteye ulaşmıştır. Aynı proje kapsamında Anadolu Mandasında yurutulmekte olan 18 ilde 30 bin anac materyalde ıslah calışması surdurulmektedir. Projenin etkisiyle azalmakta olan manda sayısı kısa surede iki katına cıkmıştır. Proje kapsamında Turkiye de ilk defa ustun verimli, hastalıklardan ari manda boğalarından sperma uretimine başlanmıştır. Projedeki hayvanlarda doğum, altı ay ve 1 yaş canlı ağırlıklarında ve sut veriminde onemli artışlar sağlanmıştır. Yine yerli sığır ırklarımızdan yerli kara sığır ırkına Myostatin geninin aktarılması ile et veriminin artırılmasını amacladık. TARIMDANHABER