Sığır Besiciliği SIĞIR BESİCİLİĞİ Sığırların et verimini artırmak icin besi sığırcılığı yapılır. Bilgili bir besicilik ile, hayvana yedirilen yem kaliteli ve ucuz ete cevrilir. Besicilikte hayvanın ırkı, yaşı, cinsiyeti, sağlığı ve gorunuşu onemlidir. Besicilikte yemin ucuza mal edilmesi gerekir. Az zamanda cok et almak besicinin hedefidir. Oyleyse besiciliği anlatılacak kurallara uygun olarak yapmak gerekiyor. Besicilik yapacak olanlar bu bolumu cok iyi okumalı.. İşte besiciliğin puf noktaları: YERLİ IRKLAR YUZ GULDURMUYOR Evet, yerli ırklarımız besicilikte pek fazla kÃr getirmiyor. Bizim yerli ırklarımızın iyi besi kabiliyeti yok. Yani ne kadar iyi beslesek de canlı ağırlık artışı duşuk oluyor. Ancak, yerli ırk sığırlarımızı kultur ırklarıyla melezlersek cok iyi sonuclar alıyoruz. Mesela bir yerli ırkın gunluk canlı ağırlık artışı ortalaması 650 gram iken, melez bir sığırın gunluk canlı ağırlık artışı, ortalama 1100 1200 grama cıkabiliyor. SIĞIRLAR NEREDE BESLENİR? Besiye alınan sığırlar ya kapalı ahırlarda veya etrafı uygun şekilde cevrili acıkta beslenir ya da meradan yararlanarak besi yapılır. Bunlar bir arada da uygulanabilir. BARINAĞIMIZ NASIL OLSUN? Besiciliği yapacağımız bolgenin iklim ozelliklerine gore uygun bir barınağımız olmalı. Tabii barınak buyukluğu de besleyeceğimiz hayvan sayısına, ahırların olcusune ve yapım tekniğine uygun olmalı. Kapalı sistem, acık sistem veya yarı acık sistemlerden biri bolgenin iklim şartları da goz onune alınarak tercih edilmelidir. HANGİ HAYVANLARI BESİYE ALALIM? Besiye alınacak hayvanların secimi: 1. Irk: Yerli ırkların besi kabiliyeti kultur ırklarına gore duşuktur. Buna karşılık yerli ırklar uygun zaman ve oranda beslendiklerinde karlı olabilir. Ayrıca, Şarole gibi etci ırklar ile Holstein , İsvicre Esmeri gibi ırkların melezlenmesinden elde edilen yavruların et tutma kabiliyetleri daha yuksektir. 2. Yaş: Genc hayvanlar yaşlılara gore daha iyi besi tutarlar. Kultur ırkları; 1 1.5 yaşında, yerli ırklar 2 yaşında besiye alınmalıdır. 3. Cinsiyet: Erkek hayvanlar, enenmiş ve dişi hayvanlara gore daha iyi beslenirler. 4. Kondisyon: Genellikle derin, geniş, uzun govdeli, kısa boyunlu, kucuk başlı, geniş ve duz sırtlı ve uzun sağrılı hayvanlar besi icin uygundur. Buna karşılık, hastalık dışındaki sebeplerden dolayı zayıf kalmış hayvanlar da besi icin tercih edilebilir. Cunku zayıflar, besililere gore daha fazla canlı ağırlık artışı sağladığı gibi, daha ucuza alınabilmesinden dolayı ekonomik de olmaktadır. Besiye alacağımız hayvanların ırk, yaş, cinsiyet ve ağırlık yonunden aynı ozellikte olması yapacağımız beside bize kolaylıklar sağlar. Hayvanın kesime gideceği tarih, bulunduğu bolgedeki hastalıklar, nakil ve satın alındıktan sonra mevcut hayvanlardan ayrı bir yerde tecrit edilmesi, ic ve dış parazit mucadelesi, aşılama ve koruyucu tedavilere de onem verilmelidir. Bu işler icin bir veteriner hekime baş vurulmalıdır. Yukarıda bahsettik. Yerli hayvanlarımızın beside et tutma, yani canlı ağırlık artış kabiliyeti duşuk, bunları siz de biliyorsunuz. Oyleyse besiye alacağımız hayvanları secerken bazı ozelliklere dikkat etmeliyiz. Oncelikle iyi besiye gelen kultur veya melez ırklardan genc, dişleri sağlam, sağlıklı, derisi ince, parlak ve erkek hayvanları secmeliyiz. Bunları alırken aşıları yapıldıysa aşı belgesi istenmeli, yapılmadıysa hemen aşıları yaptırılmalıdır. Ahırımıza sonradan koyacağımız hayvanları 7 10 gun ayrı bir yerde karantinada tutup, sonra hastalıksız ve sağlam olduğu tespit edilenleri kendi surumuze katmalıyız. Bir cok bulaşıcı hastalığın sonradan alınan hayvanlarla bulaştığı unutulmamalıdır. Ahırımıza gelen hayvanların bireysel ozelliklerini takip edebilmek icin her birine kulak kupesi takılması, her birine ait verim kayıt defteri tutulması uygun olur. Boylece hayvanlarımızı daha iyi tanırız. Besi performansı Besi doneminde hayvanların 1 kg canlı ağırlık artışı icin ne kadar yem tukettiğinin saptanması ile olculur. Bunu nasıl yaparız? İşletmemizde kantar varsa problem yok. Eğer yoksa o zaman goğus cevresini olcerek hayvanların ağırlıklarını tahmin yontemini kullanabiliriz. Bu yontem bize az cok hayvanların besi durumları hakkında fikir verecektir. Besiye aldığımız hayvanları belli periyotlarda orneğin ayda bir ağırlıklarını olcmeliyiz ki besi tutmayanları boşa beslemeyelim Şekil 1. Goğus cevresinin olculmesiBoyle bir olcum icin hayvanın dort ayak ustunde ayakta durması ve başının normal pozisyonda olması sağlanmalıdır. Şekil 2. Acık besi yapılan bir işletmeHayvanı beslenmeye başlarken yeme alıştırmak gerekir. Bu amacla konsantre yemden azar azar artırarak verilmelidir. Canlı ağırlının % 2 2.5 oranında yem yemesi gerekmektedir. Yem miktarları ve yemin ne kadarı kaba ne kadarı ince olacağı besi donemine gore değişir. Pratik olarak besi başında % 70 kaba %30 kesif yem; daha sonraları %30 kaba, % 70 kesif yem; semirtme doneminde % 10 15 kaba, % 85 90 kesif yem verilmesi gerekir. Yaş pancar posası kullanılıyorsa, canlı ağırlığın %5'ini gecmemelidir. KAC GUN BESLENİR Eğer hayvanlar 120 gunden daha az surede tane yem veya kesif yemle besleniyorsa, buna kısa sureli besidenir. Besleme suresi 120 220 gun arasında olursa, buna orta sureli besi denir. Besleme suresi 220 gunu gecerse buna da uzun sureli besi denir. Besiye başlarken ne kadar surede besi yapacağımızı kararlaştırıp, ona gore besiye başlamalıyız. Besi sonunda sureyi uzatarak kÃrımızı azaltmamalıyız. Besi suresini en ekonomik zamanda bitirip, besiden beklediğimiz kÃrı almalıyız. TAM YEMLEME Sığırın gunluk olarak tuketeceği tane veya kesif yem miktarı onemlidir. Tam yemlemede hayvanın her 100 kilo canlı ağırlığı icin 1,5 2 kilo tane veya kesif yem verilir. Bu yeme hayvanlar yavaş yavaş alıştırılmalıdır. 10 gun sonra artık gunluk yiyebilecekleri kadar bu yemden verilir. Boyle bir beside hayvanın onunde devamlı yem bulunur. Bu uygulamada ilk gunlerde yem cok tuketiliyor gibi gorunse de, sonradan hayvan ihtiyacı kadar yem tuketir, fazlasını yemez. Bu sayede hayvanlar cabucak et tutar. Tam yemleme her zaman uygulanmayabilir. Hayvanlarımız kesim cağına geldikleri zaman et fiyatları istenilen seviyede değilse, hayvanların besi durumunu muhafaza etmek icin KISITLI YEMLEME yapılır. Hayvanlara, sığır başına 1 3 kilo tane veya kesif yem verilirse buna kısıtlı yemleme denir. Bu yontem yemlemede gerekirse uygulanabilecek bir metottur. MERADA BESLEME VE SEMİRTME Hayvanlar kışı kuru ot, saman, yonca gibi kaba yemlerle gecirirler. Bunun yanında tane veya kesif yem de verilir. Meranın geniş ve ot ceşidi bakımından zengin olduğu bolgelerde ilkbahar ve yazın merada otlatma yapılır. Eğer hayvanlar iyi beslenemiyorsa mera besisine ilave olarak kesif yem verilir. Daha sonra 60 90 gun kadar tam yemleme yapılarak, hayvanların semirmesi sağlanır. Boylece son besi durumuna ulaşılmış olur. Merada Beslemenin Faydaları: Kesif yem gideri azdır, besi ucuza mal olur. Hayvanın gubresi dışarıda kalır, taşıma ve işcilik masrafı olmaz. Merada Beslemenin Sakıncaları: Sığırlar daha gec besi alırlar Et kalitesi duşuk olur Yazın sıcak ve sinekten dolayı ağırlık artışı yavaşlar Hayvanlar daha gec elden cıkarılabilir. SAPASAĞLAM Besiye alınacak hayvanlar ilk once ic ve dış parazitlerden arındırılmalıdır. Hicbir hastalık taşımamalıdır. Sağlığı yerinde olmayan sığırlar ile yapılacak besi kÃrlı olmaz. Hayvanların paraziter ve diğer hastalıklarla mucadele ve tedavilerinde mutlaka veteriner hekimlerle işbirliği yapılmalıdır. BESİ SIĞIRLARININ YEMLENMESİ Besi sığırları ya ferdi ya da topluca yemlenirler. Gunde iki veya uc kez yemleme yapılır. İlk yemleme sabah erken, son yemleme ise karanlık cokmeden once yapılmalıdır. Uc yemleme yapılacaksa ikincisi oğlen uzeri yapılmalıdır. Yemlemeler devamlı olarak daha once belirlenmiş ve eşit aralıklı yemleme saatlerinde yapılmalı, bu saatleri değiştirmemelidir. Sağlıklı ve genc erkek dana ve tosunlar cok hızlı kilo alır. Bunun icin yemleri protein ağırlıklı olmalıdır. Besiye alınan hayvanlara verilecek yemin icerisinde hayvanların gunluk protein, enerji ve diğer gıda ihtiyaclarının karşılayacak duzeyde besin maddeleri bulunmalıdır. Bunlar buğday, arpa, mısır, kepek, pamuk tohumu kuspesi veya ayciceği kuspesi, kirec taşı, tuz, vitamin ve mineral karması olabilir. Bu besin maddelerinden hangisi elde bulunuyor ise bir zooteknist ziraat muhendisi veya veteriner hekimin bilgisine muracaat edilerek bunlara gore hayvanın ihtiyacı olan yem yapılır. SİLAJ BESİSİ Bu beside esas yem mısır silajıdır. Bundan başka cayır silajı, arpa ve fiğ karışımı silajı ve diğer hasıl bitkilerin silajları da kullanılabilir. Silaj besisi oldukca ucuza mal olur. KESİF YEM BESİSİ Bu yontem kesif yemin kaba yemden daha ucuz olduğu ve hayvancılık icin geniş arazinin olmaması durumunda uygulanmalıdır. Butun besi suresince yemlemede hayvanlara 1 kg civarında kuru otun yanı sıra, sadece kesif yem verilir. Besinin ileri donemlerinde kesif yem miktarının artması, buna karşılık kaba yem miktarının sabit kalması sonucu asidoz turu sindirim bozuklukların ortaya cıkabileceği ve karaciğerin onemli olcude zorlanabileceği ihtimaline dikkat etmek gerekir. TEMİZ YEM, TEMİZ SU Besiye alınan sığırlara kokuşmuş, kuflenmiş yemler verilmemelidir. İcirilen su da taze ve temiz olmalıdır. Kesif yemlerin cuvallar icerisinde muhafazasında dikkat edilecek onemli nokta, cuvalların dort beş taneden fazla ust uste konmamasıdır. Zaman zaman yem ve su depolarımızı uygun ilaclı sularla yıkamalıyız. Yem değişikliği gerektiğinde, değiştirilecek yem, birden değil yavaş yavaş hayvanlar alıştırılarak değiştirilmelidir.