Pestisit Kirliliği Nedir? pestisit kirliliği, nedir, nasıl oluşur, alınacak onlemler, zararları, ile ilgili bilgiler burada melekler PESTİSİTLER VE TOPRAK KİRLİLİĞİ Toprak kirliliği konusunda pestisitler, tarım urunlerine zarar veren her turlu organizmaları yok etmek amacıyla kullanılan kimyasal maddeler veya tarımsal savaş ilaclan olarak tanımlanabilmektedir. Jeolojik materyallerden, fiziksel, kimyasal ve biyolojik faktorlerin etkileri sonucu oluşan toprak, yeryuzu kabuğunu birkac santimetreden, birkac metreye kadar değişen derinliklerde kaplamaktadır. Bir cok hallerde aynı ana materyalden oluşmalarına rağmen, iklim, topoğrafya, zaman, bitki ortusu gibi faktorlerin etkileri ile değişik ozellikler gosterebilirler. Mineral maddeler, organik madde, su ve hava toprağı oluşturan esas yapı maddeleri olup, bunların oranı devamlı olarak değişiklik gostermektedir. Toprağın mineral zerreleri, organik madde, kil ve diğer bazı maddelerin bağlayıcı etkisi sonucu olarak, değişik capta bazı gozenekler gorulmektedir. Bu gozeneklerin buyukluk ve dağılışı, topraktaki sıvı ve buharın hareketini onemli olcude etkiler. Toprağın organik maddesi de cok kompleks bir madde olup, ozellikle pestisitlerle reaksiyona girme ve absorbe etme eğiliminde olan karboksil, amino vb. grupları icerir. Bu bakımdan, pestisit maddeleri sorunu, cevre kirlenmesindeki etkisi bakımından buyuk onem taşımaktadır. Buyuk tarımsal alanlara geniş olcude uygulanan pestisit maddeleri, toprağı pestisit artıklarını toplayan bir depo haline getirmiştir. Toprağın pestisitler ile kirlenmesi, kullanılan pestisitlerin ortam koşullarına direnclilik duzeylerine bağlı bulunmaktadır. Ayrışmaya direncli maddeler toprakta birikmekte, zararlı dozlara ulaşmakta ve zamanla bu ortamlardan ceşitli yollarla diğer ortamlara taşınabilmektedirler. Tablo.4 Pestisitlerin toprakta kalıcılık durumları Niteliği Sure Pestisit Grubu Kalıcı değil 1 13 hafta Organik fosforlular ve carbamatlar Orta derecede kalıcı 1 18 ay 2.4 D, Atrazine ve diğerleri Kalıcı 2 5 yıl Klorlu hidrokarbonlar Surekli kalıcı Hic bozulmadan Cıva, arsenik ve kurşun bileşikleri Pestisitlerin topraktaki kalınları aşağıdaki sorunlara neden olur: Kalıntılar toprak verimliliğinin artırılmasında onemli rol oynayan solucan gibi toprak faunasının zarar gormesine neden olur. Pestisit kalıntıları ile bulaşmış toprakta yetiştirilen urunler, bunları topraktan bunyelerine alabileceklerinden, az da olsa kalıntı icerecekler ve bu urunlerin hayvan ve insanlar tarafından tuketilmeleri ile kalınlar beslenme zinciri icinde hareket ederek zararlı sonuclar doğururlar. Pestisitler topraktan sızma yoluyla yeraltı sularına ve buharlaşma ile atmosfere karışarak uygulama alanları dışındaki ortamlara zarar verebilirler. Topraktaki pestisit kalıntılarının ortaya cıkardığı problemlerin başında, pestisitlerin bir cok bitki tarafından absorbe edilip besin ve lif urunleri haline donuşturulmeleri ve buna bağlı olarak canlıları tehdit etmeleri gelmektedir. Diğer taraftan topraktaki pestisit kalıntıları canlı bir varlık olan toprağın verimliliğinin etkilemekte ev tarımsal acıdan da problem oluşturmaktadır. Orneğin; herbisit kalıntıları takip eden yıllarda buyuyerek ekinlere zararlı olurlar. Klorlu hidrokarbon insektisitleriyle kirlenmiş balıklarla beslenen kuş turlerinde ureme bozukluğu bazı araştırmalarda gorulmuştur. Dunya'da olduğu gibi ulkemizde de tarımsal verimin artı alabilmesi icin toprakta tuketilen besleyici maddelerin yapay gubrelerle giderilebilmesi, istenmeyen bitkiler ve boceklerle, bitki hastalıklarıyla savaşım zorunluluğu vardır. Bu nedenlerle de pestisit, fungusit, rodentisit ve diğer kimyasal maddelerin ulkemizde kullanılması yoluna gidilmiştir. Diğer taraftan, toprağa katılan yapay gubrelerle de gittikce daha cok uretmek ve kullanmak ihtiyacındayız. Fakat bu madenlerin geliştirilmesi ve yoğun şekilde kullanılmaya başlamaları bize ciddi sorunlarıda getirmektedir. Orneğin, fosforlu yapay gubrelerin yapımında kullandığımız fosfor her yıl dunya da 7 milyon tona ulaşacak miktarlarda harcanmakta ve bir daha kullanamayacağımız şekilde elden cıkmaktadır. Bunu sonucu olarak dunyada mevcut ve yararlanılabilecek fosforu gelecek 90 yıl icinde tuketmiş olacağız. Fosfat gubrelerinin kullanılmaması halinde ise yeryuzunde ancak cok az insanı doyurmak mumkun olacaktır. Bir taraftan dunyadaki sınırlı doğal kaynaklar tuketilirken, diğer taraftan global capta bozulan su dengesi dunyanın bircok yerinde su yetersizliği ile tarımsal uretimi azaltmakta, kıtlıklara neden olmaktadır. Ayrıca, bazı yorelerde duzensiz şiddetli yağmurlar toprakları yıkamakta ve yaşam icin gerekli maddeleri toprak yuzeyinden alıp gotururken su ortamı icin zararlı olan pestisit maddeler, tarım ilaclan da akarsulara, denizlere ve gollere ulaşarak sularda biyolojik dengeyi bozmak, toksik etki yaratmak suretiyle su urunlerini azaltmakta ve insanların sağlığını tedhit etmektedir. Kucuk bir gezegen olan dunyamızda coğu ilkel olmak uzere 1.000.000 kadar hayvan ve 350.000 dolayında bitki turu mevcuttur. Halen ağaclar ve diğer yararlı bitkilerin bilebildiğimiz hastalıklarının sayısı ise 1.500'dur. Diğer taraftan sayılan 670.000 e ulaşan bocek turleri icinde insanlara, hayvanlara ve bitkilere ciddi şekilde zararlı olanların miktarı ise 900 den fazla değildir. Fakat haşerelerin tarihler boyunca insanlara yonelttikleri felaketler korkunc olmuştur. İnsanlarla haşereler arasındaki mucadelede bocekler devamlı olarak galip cıkmışlardır. Fakat son yıllarda bu durum değişmeye yuz tutmuştur. Geliştirilen ve ozellikle kalıcı etkili pestisit maddelerin kullanılmasının bize neler kazandırdığını ve ne gibi cevresel sorunlar yarattığını da incelemek gerekir. Kalıcı etkili insektisitlerin kullanılmaya başlanması sağlığa zararlı boceklerle savaşımda insanların galip gelmesi şekline donuşmuştur. Ancak, ovunulecek başarılara rağmen insan cevresinin bu maddelerle, ozellikle dayanıklı ve kalıcı olanlarıyla yavaş yavaş sature bir hale geldiği, istemediğimiz haşere turlerinin ortaya cık tığı, hedef olarak secmediğimiz haşere turlerinin kaybedildiği ve insan sağlığına yonelen tehlikelerin baş gosterdiği anlaşıldı. İnsan cevresine yayılmış olan bu maddeler ekosistemin icine giriyor ve bu sistemde birikerek ekosistemlerin dinamiğini bozuyorlardı. İnsanlığın geleceğini tehlikeye duşurebilecek nitelikte doğal dengenin bozulmasında pestisitlerin buyuk rolu olduğu anlaşıldı. Bu maddeler toprakta birikiyorlar ve gıda zincirine de girerek insana ulaşıyorlardı. Bu arada dunyada ve ulkemizde uretimi yasak olan ancak piyasada bol miktarda bulunan DDT ile uretimine sınırlama getirilmeyen diğer klorlu hidrokarbonların, insanlarda dahil olduğu vertebraların sinir sistemlerine, hormon metabolizmalarına sinsi etkileri ortaya cıkarıldı. Kaynak: Cevre Sağlığı Temel Kaynak Dizisi: 40 TOPRAK KİRLİLİĞİ Prof. Dr. Cağatay Guler Zakir Cobanoğlu Ankara 1997