İneklerin Sut Verimini Etkileyen Faktorler İNEKLERİN SUT VERİMİNİ ETKİLEYEN FAKTORLER İneklerin sut verimini etkileyen faktorler yukarıdaki ucgenin icerisinde gizlidir. 1 Genetik: Bir ineğin yuksek miktarda sut verebilmesi icin oncelikle sutcu bir ırktan ve bu ırkın soylu ailelerinden gelmesi gerekir. Ulkemizde bilinen sutcu ırklar Holstein, Brown Swiss ve Jersey'dir. Sutcu ırkı olmamasına, etci sutcu kombine ırk olmasına rağmen Simmental ırkı da bazı bolgelerimizde sutcu ırk olarak beslenmektedir. Bu ırklardan genetik seleksiyon ile elde edilmiş yuksek verim ozelliğine sahip ailelerden gelen boğa ve inekler secilirse ırkın sut verim ozelliği giderek artar. Dol kontrolu yontemiyle ustun ozellikleri belirlenen boğalar kullanarak surunun sut verimi arttırılabilir. 2 Besleme: Ustun verim ozelliklerine genetik olarak sahip bir inek, eğer verimine uygun şekilde beslenmezse beklenen sutu vermez. Ustelik hasta olur. Sut verimindeki azalmanın yanı sıra ketosis, dol tutma gucluğu gibi problemlerle surekli karşı karşıya gelir. Sut inekleri hem sut verdikleri donemde, hem de kuruda kaldıkları donemde miktar ve kalite olarak belli bir oranda yem almalıdırlar. "RASYON"adını verdiğiniz bu oran gunde 20 litreye kadar sut veren ineklerde daha kolay ayarlanabilir. Ancak 20 litre'den fazla gunluk sut verimi olan ineklerde rasyona mutlaka bazı YEM KATKI MADDELERİ katmak gerekir. İnek rasyonları enerji, protein, vitamin, mineral gibi bolumlerden oluşur. Enerji; genellikle tane yemlerden, protein; yağlı tohum kuspelerinden, vitamin ve mineraller ise yeme katılan maddelerden elde edilir. Tane yemler arasında mısır, buğday, arpa, yulaf, cavdar sayılabilir. Yağlı tohum kuspeleri deyince akla; pamuk tohumu kuspesi, ayciceği kuspesi, soya fasulyesi kuspesi ve benzeri kuspeler, gelebilir. Bunlarla rasyonun yoğun kısmı elde edilir. Ancak sut inekleri icin gunluk yemin en onemli bolumu KABA YEM'dir. Kaba yemleri yonca, kuru ot, cayır otu, posalar olarak sayabiliriz. Silaj ise yapısına gore kaba yem olarak değerlendirilse de iceriğine gore karar verilmelidir. Sığırcılıkta cokca kullanılan saman sut hayvancılığında KABA YEM olarak duşunulmemelidir. Kaliteli ve uygun miktarda kaba yem sut hayvancılığının vazgecilmez unsurudur. Sutcu inekler icin besleme ile sağlık coğunlukla icicedir. Oncelikle sağlıksız bir inek yemini tuketmez. İştahsızdır. Yine uygun, dengeli bir rasyon almayan inek asidoz, alkaloz, ketosis, hipokalsemi, v. b. bir cok hastalığa yakalanabilir. Bu problemler rasyonun gozden gecirilip ayarlanması ile onlenebileceği gibi, yuksek verimli ineklerde ancak bazı yem katkı maddeleriyle onlenebilir . Buraya kadar olan bolumu ozetlersek; sut verimi yuksek ırklardan ve soylardan gelen inekleri uygun, dengeli bir şekilde beslersek yuksek sut verimi alabiliriz. 3 Sağlık: Sut inekleri sağlıklı bir meme, sağlıklı bir ayak, sağlıklı bir işkembe yapısına sahip olduklarında sut verirler. Bunlar bazen rasyon ile ilgili de olabilir. Orneğin işkembesi iyi calışmayan bir inek sağlıksızdır. Sutu ya yoktur, ya da cok azdır. Gorunen veya gizli asidoz, yine, gorunen veya gizli mastitis olayları sut ineklerinin verimini azaltır. Ozellikle yuksek verimli ineklerin rasyonları enerji, protein ve işkembe Ph'sı yonunden dengelenmelidir. Yuksek verimli inekler daha cok enerjili yemlere ihtiyac duyduklarından yem katkı maddelerinin yardımına muhtacdırlar . Doğum sonrası hızla zayıflayan inekler sutun pik donemine cıkamazlar ve hastalanırlar. Ozellikle " ACTİPART" kullanılması bu donem icin onemlidir. Sutun pik doneminde sut sığırları " TECHNAFAT" ile desteklenmelidir. Boylece inek, genetiğinden gelen sut verimini ortaya cıkarabilir. İneklerde gizli mastitis , şiddetine gore, %5 25 oranında sut azalmasına sebep olur. Bunu onlemek icin; mastitis aşılaması yapılmalı ve kuru donem tedavisi icin ilac kullanılmalı, sağım tekniklerine dikkat edilmelidir. Tırnak curuğu, ayak ağrısı olan inekler sut verimi yonunden genetik yeteneklerini ortaya koyamazlar. Tırnak arası yangısı olan ineklerde oncelikle yem incelenmelidir. Değişik şiddette rumen asidozu ilerde tırnak curuğune yol acar. Surude panarisyum yaygın ise mutlaka rasyon gozden gecirilmelidir. Ayrıca tırnak direncini arttıran yem katkı maddelerinin yeme katılması, diğer yandan ayak hastalığına sebep olan mikroorganizmalarla mucadele etmek uzere organik iyot iceren yem katkı maddelerinin yeme katılması bu tip problemlerin cıkmasını onler. Metabolizmaları duzgun calışan, memeleri, ayakları ve işkembeleri sağlıklı olan inekler, uygun şekilde beslendiklerinde genetik yeteneklerinin ongorduğu sutu verirler. Genetik yetenek bakım ve beslenmeyle desteklenmedikce iyi sonuc alınmadığı gibi, genetik yeteneği olmayan ineklerden de uygun verimi almak mumkun değildir. Bir yandan surunun ırkını ve soyunu her gecen gun yukseltmek hedeflenmeli, diğer yandan bu ustun genetik ozellikleri karşılayacak şekilde bakım ve besleme uygulanmalıdır.