Sac Dokulmesi, Yıpranmış, Kırılmış Saclar Dokulen Saclarin 3 Ana Sebebi Androgenetik sac dokulmesi erkeklik hormonlarının genetik yatkınlığa sahip sac kokleri uzerindeki etkilerinin bir sonucudur. Erkeklik hormonlarının bir diğer adı androjenlerdir androgenetik sac dokulmesinin tanımı bundan kaynaklanmaktadır. Androgenetik sac dokulmesinde rol oynadığı duşunulen uc onemli faktor vardır ve bunlar birbirleriyle yakından ilişkilidir. 1. GENLER Androgenetik sac dokulmesi kişinin kromozomlarında belli bir genetik kodun olmasına bağlıdır. Bir veya daha fazla gen uzerinde taşınan bu kod anne veya babadan kalıtılabilir. Toplumda kelliğin anne tarafından aktarılan bir genin erkek cocuklarda tanımlanmasıyla ortaya cıktığı şeklinde yaygın bir inanış vardır. Androgenetik sac dokulmesi olan hastaların kromozomlarının genetik incelemesi bu inanışın iki bakımdan yanlış olduğunu ortaya koymuştur: Oncelikle, androgenetik sac dokulmesi otozomal dominant olarak kalıtılmaktadır, yani sorumlu gen anneden veya babadan gelebilmektedir. İkinci olarak, bu genetik kod hem erkeklerde, hem de kadınlarda tanımlanabilmekte, dolayısıyla hem kız, hem de cocuklar ileride bu tip sac dokulmesine maruz kalabilmektedir. Uzerinde ısrarla durulması gereken bir nokta da sorumlu gen i taşıyan herkeste androgenetik sac dokulmesinin gercekleşmeyeceğidir. Bir genin aktif olabilmesi icin kişinin vucudunda "tanımlanması" gerekir. Belli bir genin tanımlanması ise hormonlar, yaş, stres duzeyi vs. gibi pek cok faktore bağlıdır. Dolayısıyla eğer bir kişinin sacı dokulmuyorsa bunun iki sebebi olabilir: Ya o kişi sac dokulmesinden sorumlu gene sahip değildir, yahut varolan gen tanımlanmamıştır. Androgenetik sac dokulmesinden tek başına sorumlu olan gen veya gen kumesi henuz keşfedilememiştir. Fakat bilim adamları bu gen in erkeklik hormonlarının, 5 alfa reduktaz enziminin ve sac koklerindeki androjen reseptorlerinin sentezinde etkili olduğundan şuphe duymamaktadırlar. Bunlar erkek tipi sac dokulmesinde rol oynadığı bilinen uc ana faktordur. 5 Alfa reduktaz enzimi bir erkeklik hormonu olan testosteronu daha aktif bir formu olan dihidrotestosterona cevirir. DHT de sac koklerindeki androjen reseptorlerine bağlanarak etkisini gosterir. Genetik muhendisliği ve tıbbi genetikteki gelişmeler sayesinde erkek tipi sac dokulmesinden sorumlu olan gen fazla uzak olmayan bir gelecekte bulunacaktır. Bu buluş bize sadece androgenetik sac dokulmesini tedavi etme imkanı değil, aynı zamanda bunun ileride ortaya cıkma riskini yeni doğan bir bebekte bile tespit etme olanağı verecektir. 2. HORMONLAR Androgenetik sac dokulmesinin oluşum mekanizmalarında rol oynayan hormonlar androjenler olarak da adlandırılan erkeklik hormonlarıdır. "Androjenler nasıl kellik yapar?" sorusunun cevabını vermek cok da kolay değildir. Androjenler pek cok yaşamsal mekanizma uzerinde onemli etkilere sahiptirler. Etkilerini diğer hormonlar gibi hucre zarı uzerindeki veya hucre icindeki reseptorlere bağlanarak gercekleştirirler. Bir sac kokunu farklı turden androjenler etkileyebilir ve vucudun farklı bolgelerindeki sac kokleri aynı androjene farklı cevaplar verebilir. Orneğin, koltuk altındaki kılların buyumesini sağlayan androjenler, kafa derisindeki sacların dokulmesine neden olmaktadır. Sac dokulmesi surecinde iki tip androjen rol oynar. Bunlar testosteron ve dihidrotestosterondur . Dihidrotestosteron adından da anlaşılacağı uzere bir testosteron turevidir. 5 Alfa reduktaz enziminin gorevi goreceli olarak inaktif olan testosteronu, daha aktif bir formu olan dihidrotestosterona cevirmektir. DHT sac kokleri uzerindeki her tip androjen reseptorune kolaylıkla bağlanıp kuvvetli etkisini gosterebilir. Testosteronun da sac kokleri uzerinde etkisi vardır, fakat bu DHT''ninkinden cok daha zayıf bir etkidir. Dolayısıyla sac koklerinin icinde ve cevresinde, ozellikle dermal papillada cok sayıda bulunan 5 alfa reduktazın androgenetik sac dokulmesi surecinin anahtar enzimi olduğu soylenebilir. Bu iki hormonun sac koklerindeki reseptorleriyle etkileşmeleri kafa derisini kaplayan saclarda bir takım değişimlere neden olur. Zaman icinde terminal sacların buyume evreleri kısalır. Katajen ve telojen evrelerinin surelerinde bir değişiklik olmadığından, sonuc olarak dinlenme donemindeki sac koklerinin sayısı ve oranı artar. Katajen ve telojen donemindeki koklerin normalde %10 olan oranı %20''ye cıkar. Daha fazla sacın dinlenme doneminde olması da, daha fazlasının dokulmesi sonucunu doğurur. Etkilenen sac kokleri kısalır ve incelir. Bunun sonucu olarak buralardan daha ince, kısa ve zayıf saclar cıkar. Her erkek ve kadında androjen hormonları ve bunların reseptorleri mevcut olduğu halde nicin herkeste sac dokulmesi gorulmediği sorulabilir. Bu sorunun gercekten tatmin edici bir cevabı yoktur. Yine de bazı fikirler one surulmektedir ve bunların başlıcalarına aşağıda kısaca değinilmektedir: Androgenetik sac dokulmesi olan kişilerin sac koklerindeki androjen reseptorlerinin sayısı normalden fazladır. Bunun sonucu olarak kanlarındaki androjen duzeyi normal olmasına rağmen, androjenler bu kişilerin sac folikulleri uzerinde daha belirgin bir etki yaratmaktadırlar. Sacı dokulen kişilerin sac koklerindeki androjen reseptorleri normalden daha hassastır. Bu da kanda normal duzeyde bulunan androjenlerin sac koklerini daha fazla etkilemesine neden olmaktadır. Sacların dokulduğu bolgelerde 5 alfa reduktaz enziminin aktivitesi daha yuksektir. Dolayısıyla buralarda daha fazla testosteron dihidrotestosterona cevrilmektedir. DHT''nin testosterona oranı ne kadar buyuk olursa sac dokulmesi de o kadar hızlı olur. YAŞLANMA Unutulmamalıdır ki, yukarıda bahsi gecen faktorlerin ikisi birden mevcut olsa dahi, bu, androgenetik sac dokulmesinin başlaması icin yeterli olmamaktadır. Sacların dokulmeye başlaması icin sac koklerinin belli bir sure boyunca androjenlerin etkilerine maruz kalmaları gerekir. Bu sure kişiden kişiye, genetik tanımlamaya ve kandaki androjen duzeyine bağlı olarak değişebilir. Bunun yanında, kişi yaşlandıkca belli orandaki sacı kısalır ve incelir. Androgenetik sac dokulmesine yatkınlık olsa da, olmasa da, sadece yaşa bağlı olarak gercekleşen bu surece minyaturizasyon denir. Bunun sonucunda minyaturizasyona uğrayan saclar dokulur ve işlevsel sac koklerinin sayısında bir azalma olur.