Sunİ tohumlama Hayvansal uretimin artırılmasının bugun icin gecerli iki yolu vardır. Bunlar birim başına duşen verimi artırmak ve yuksek verimli ırkların devamlılığını sağlamaktır. Bunun icin en ekonomik ve etkili yolda suni tohumlamadır. Bu amacla 1980 yılında 226.000 baş sığır suni tohumlama yolu ile tohumlanmışken 1997 yılında bu rakam 728.120, 1998 yılında 723.218, 1999 yılında da 692.153 baş olmuştur. Ancak, 1999 yılında yurt icinde uretilen 1.570.325 doz ve yurt dışından ithal edilen 357.987 doz, toplam 1.928.312 doz, sperma miktarına bakıldığında yurt icinde yapılan suni tohumlama rakamının 1 Milyon başa ulaştığı gorulecektir. Ulkemizde yapılan suni tohumlamada kullanılan spermanın buyuk bir kısmı Bakanlığımıza bağlı olarak calışan Halkalı, Lalahan, Karakoy suni tohumlama laboratuarlarında uretilmektedir. Bunun yanı sıra yurt dışından da ithal sperma ozel sektor tarafından yurdumuza getirilmektedir. 1998 yılında 505.213 doz, 1999 yılında da 357.987 doz yurt dışından sperma ithal edilmiştir. İzmir İlinde bulunan Menemen suni tohumlama laboratuarı Turkiye Damızlık Sığır Yetiştirici Birlikleri Merkez Birliği ile Bakanlığımız arasında varılan anlaşma gereği ortaklaşa kullanılacaktır. Menemen Suni Tohumlama Laboratuarında "Dol Kontrolu Projesi " yurutulecektir. İstanbul Halkalı suni tohumlama laboratuarının ise ozel sektorle ortaklaşa kullanımını sağlamak icin calışmalarımız surdurulmekte olup bu konuda gerekli teknik şartnameler hazırlanmıştır. Bu laboratuarların dışında ozel sektorun bu sahaya eğilebilmesi ve teşvik edilebilmesi icin cıkarılan kanunlarla İzmir' de iki, İstanbul ve Adana illerinde de birer adet olmak uzere ozel sektor tarafından toplam dort adet suni tohumlama laboratuarının kurulması sağlanmıştır. Bakanlığımıza bağlı olarak calışan Lalahan Suni Tohumlama Laboratuarında 46, İstanbul Halkalı' da 10, Samsun Karakoy' de 62 baş, Ozel laboratuarlardan Genotek Firmasında 10, İstanbul Veteriner Fakultesi'nde 14, Sadek' te 11, Ege Vet' te 13 baş, toplam 166 baş suni tohumlama boğası mevcuttur Suni tohumlama konusunda yılda ortalama olarak 20 25 arasında suni tohumlama kursu duzenlenmekte ve bu kurslarda ortalama 350 500 arasında eleman eğitime tabi tutularak başarılı olanlara sertifika verilmektedir. Bilahare 30 Ocak 1985 tarih ve 18651 Sayılı Resmi Gazete' de yer alan " Sığır Suni Tohumlaması Yapacak Ozel ve Tuzel Kişilerin Uyacakları Esaslar Hakkındaki Yonetmelik " hukumlerine gore suni tohumlama faaliyetinde bulunabilmek icin Bakanlığımızdan izin alan 1994 yılından 1999 yılına kadar toplam 402 Veteriner Hekiminin ve yıllara gore eğitime tabi tutulan elemanların tablosu aşağıda verilmiştir. Suni tohumlama hizmetlerinin yurt sathında yaygınlaştırılması amacıyla suni tohumlama ozel sektor kuruluşlarına da acılmıştır. Bu uygulamayı teşvik amacıyla ozel sektorce tohumlanarak gebe bırakılan inek başına: kalkınmada 1. Derecede oncelikli illerde 10.000 TL. , 2. Derece de oncelikli illerde 8.000 TL. , diğer illerde 6.000 TL. , teşvik primi odenmektedir. Kamu sektorundeki elemanlar icin ise 1998 yılında dol tutan inek başına kalkınmada oncelikli illerde 200.000 TL., diğer illerde 100.000 TL. prim odenmektedir. Ayrıca başarı durumlarına gore 1 veya 2 maaş ikramiye odemesi yapılmaktadır. Ayrıca koyun ve keci suni tohumlaması yapan Veteriner Hekim ve Veteriner Sağlık Teknisyenlerine % 60 gebelik sağlamak koşuluyla beher baş koyun ve keci suni tohumlamasına 50.000 T. L/ baş prim odenmektedir. Halen suni tohumlama saha calışmaları 80 ilde, 631 ilce ve 11834koyde 520 seyyar 250 sabit tohumlama ekibi ile surdurulmektedir. 4.7 Milyon tohumlanabilir inek sayısı goz onune alındığında ekip sayıları yetersiz kalmaktadır. Ekip sayıları 1996 yılından itibaren duşuş gostermektedir. Ancak 904 Sayılı Islahı Hayvanat Kanununa ek olarak cıkarılan 4084 Sayılı kanunla suni ve tabii tohumlama ucretli hale getirilmiş ve ozel sektorde bu saha icine cekilmiştir. Halen mesleklerini serbest olarak icra eden veteriner hekimler muhtelif şehirlerde suni tohumlama faaliyetlerini surdurmektedir. Ulkemizdeki hayvan populasyonunun verim kabiliyetlerini yukseltmek ve yuksek verim kabiliyetlerine sahip hayvan ırklarımızın devamlılığını sağlamak icin bilhassa suni tohumlama buyuk onem arz etmektedir. Ulkemizde 1998 yılı D. İ. E.' nin verilerine gore 1.733.000 baş kultur ırkı, 4.695.000 baş melez, 4.603.000 baş yerli ırk mevcuttur. Bu mevcut icinde sağılan hayvan sayısı 879.841 kultur, 2.346.093 melez, 2.263.109 baş yerli ırktır. Bu mevcudun ancak % 15 20'isi suni tohumlama metodu ile tohumlanabilmektedir. Yukarda belirtilen sağmal inek sayısının % 50'sinin suni tohumlama metodu ile tohumlanabilmesi icin bir ekibin 1000 baş tohumladığı duşunulduğunde 2387 ekibe ihtiyac duyulduğu gorulecektir. 2000 yılında 710 ekibimizin olduğu ve buna ilaveten 460 serbest veteriner hekimin ozellikle batı illerinde suni tohumlama yaptığı goz onune alındığında bu rakamın 1217 ekip olarak ortaya cıkacağı gorulecektir. Bakanlığımızın ozverili calışmaları sonucu yapılan ıslah calışmaları ile 1998 yılı D. İ. E. 'nin verilerine gore ortalama sut verimi hayvan başına 1609 kg' a, ortalama karkas ağırlığı da 163 kg.' a yukseltilmiştir. Ancak bu rakamlar hayvancılığı gelişmiş ulkelerle karşılaştırıldığında hem tohumlanan hayvan adedi olarak hem de verim ozellikleri bakımından oldukca yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle 2000'li yıllarda oluşması muhtemel et ve sut acığının kapatılabilmesi icin en etkili ve ucuz yontem olan suni tohumlama faaliyetlerine gereken onem verilmelidir. Suni tohumlama faaliyetlerinin yurt capında benimsetilerek yaygınlaştırılabilmesi icin suni tohumlama sonucu doğan yavru bazında ve ozel teşebbusun suni tohumlama ekibi kurması ile ilgili bir destekleme projesi uzerinde hazırlıklar yapılarak bitirilmiştir.