Şeker Pancarı Tarımı; Şeker Pancarı Tarımı Şeker Pancarının Ulke Ekonomisindeki Yeri : Ulkemizde Şeker Pancarı tarımı, şeker pancarı uretimiyle gecimini temin eden yaklaşık 500 bin ciftcinin, diğer bir ifadeyle 3 milyon insanın yanısıra; tarım, hayvancılık yani yem, ilac, et, sut, nakliye ve hizmet sektorleriyle de ic ice gecmiş durumdadır. Konu, tarım, tarımsal sanayi, işlenmiş temel gıda urunleri ve istihdam gibi değişik dal ve konularda bir butunluk teşkil etmektedir. Şeker pancarı uretimi; bitkisel ve hayvansal uretimin gelişmesine, azami derecede endustriyel girdiler kullanılmasına, toprakların fiziki yapıları ve ekolojik dengenin iyileşmesine katkı sağlamakta, kendinden sonra ekilecek urunlerin verimlerini azami olcude arttırmaktadır. Alternatif tarım urunleri olan ayciceğine gore 5, Buğdaya gore 20 kat daha fazla istihdam oluşturmakta, buğday ve ayciceğine gore ise 2 kat daha makineli tarımın yapılmasına olanak sağlamaktadır. Şeker sanayiinin GSMH olarak Turkiye genelindeki payı % 0.2, imalat sanayii icindeki payı ise % 0.8 duzeyindedir. Şeker alternatif urunlere gore, dış pazar değeri ve tarıma dayalı sanayiler arasında verimlilik, kÃrlılık ve katma değer yonunden karşılaştırmalı ustunluğe sahiptir. Tarım ve endustri kesiminde yarattığı istihdam, alternatif urunlerle kıyaslanamayacak kadar yuksek olup faaliyetine ayrıcalık ve etkin bir sosyal boyut kazandırmaktadır. Şeker fabrikaları, gelişmekte olan bolgelerimizde ve Doğu Anadolu da bolgesel gelişmişlik farklarının azaltılması, kırsal kesimde ise istihdama katkısı bakımından da onemi buyuktur. Fabrikalarda yaklaşık 35 bin işci calışmakta, buda tum sanayi kesiminde calışanların % 1.2 sine tekabul etmektedir. Taşıma sektorune ise yılda yaklaşık 25 30 milyon ton iş hacmi yaratmaktadır. Ulke ekonomisine toplam ekonomik katkı payı ise yaklaşık 1.2 milyar dolardır. Dunyada şeker uretiminin % 70'şini pancar şekeri % 30'unu kamış şekeri oluşturmaktadır. Kamış şekerinin maliyeti pancar şekerine gore % 40 50 daha ucuzdur ve dunyadaki şeker fiyatları kamış şekerine gore belirlenmektedir. AB ulkelerinin tamamına yakınında yani % 95 oranında pancar şekeri uretimi yapılmaktadır. Bu Ulkeler % 40 50 daha ucuza kamış şekeri temin edebilecekleri halde pancar şekeri uretiminden vazgecmemektedirler. Bununda nedeni pancar ziraatının ve sanayisinin ureticilere sağladığı katma değerdir. AB Ulkelerinden Almanya, dahili tuketiminin % 30'u, Fransa ise % 52'sinden fazla şeker uretmektedir. Bu rakam AB Ulkelerinde ortalama % 20'dir. Ulkemizde ise bu durum % 28 seviyelerindedir. Gorulduğu uzere AB Ulkelerinde uretim tuketim oranları daima yuksek seviyelerde gercekleşmektedir. Ulkemizde ise halen şeker fabrikalarında otuz beş bin civarında işci istihdam edilmekte ve yuz binlerce ciftci ailesi pancar tarımı ile uğraşmaktadır. Ayrıca şeker pancarı ziraatı ilişkili olduğu pek cok sektore ve milli ekonomiye yuksek miktarda katma değer sağlamaktadır. Şeker fabrikalarının rasyonel calışmaları sadece ekonomik yonden değil sosyal yonden de gecimlerini pancar tarımına bağlamış ureticiler icin onem taşımaktadır. Şeker Pancarı'nın İstekleri : Ulkemizde ve Dunyada insan yaşamının her doneminde bu kadar onemli bir temel besin maddesi olan şekeri ve şeker pancarını daha bol, kaliteli ve ekonomik uretmek, ve uretici gelirlerini arttırmak icin; Anız bozma ve sonbahar surumunden, ilk baharda toprak hazırlığı, gubreleme, ekim, bakım, mucadele, sulama, hasat ve silolamaya kadar tum işlemlerin nasıl ve ne zaman yapılması gerektiğinin uretici tarafından cok iyi bilinmesi gerekir. Pancar tohumu kucuk ve cıkan filiz hassas olduğundan cimlenme ve ilk gelişme doneminde korunmalıdır. Toprağın sıkıştırması , don haşereler yabancı ot ilacları, filiz mantar' i hastalıkları dikkatle takip edilmelidir. Toprak işlemesi derin olmalı, kok derinliğine su tabakası birikmemelidir. İlk gelişmede yeterli sıcaklığın mevcut olması gereklidir. Olgunlaşma doneminde pancar yuksek ısıdan olumsuz etkilenir 1) İklim ve Hava Faktorleri : Kok verimi ve pancardaki şeker varlığı bakımından iklim faktorleri cok onemlidir. Ulkemizde değişik iklim bolgelerinde yapılan uretimler değişik ozellikler gosterir. Denize yakın bolgelerde pancar verimi yuksek, buna karşın şeker varlığı duşuktur. Doğu Anadolu da sert kara iklimi hukum suren bolgelerde kok verimi duşuk şeker varlığı yuksektir. Gecit Bolgelerinde kok verimi ve şeker varlığı normaldir. İc Anadolu gibi iklimin cok sert olmadığı bolgelerde hem kok verimi hem de şeker varlığının yuksek olduğu en iyi pancar bolgeleridir. 2) Işık ve Sıcaklık : Pancar bir uzun gun bitkisidir. Kok ve şeker meydana gelmesinde guneş ışığı cok onemlidir. İlk cıkışta ısı ışıktan daha onemli gozukse de ısı arttıkca ışık ihtiyacı da artmaktadır. Gelişme ve şeker yapımı icin ideal hava sıcaklığı 23 25 °; C dir. Hasattan birkac hafta once şeker teşekkulu icin sıcaklık cok onemlidir. 3) Su : Tohum yatağının yeterli rutubete sahip olması gerekir. Nisan Mayıs aylarında hafif kuraklık koklerin daha derinlere inmesine ve boylece bitkinin su ve besin maddesi yonunden daha iyi beslenmesini sağlar. Yaprakların gelişimi ile pancarın su ihtiyacı artar. Gelişme donemlerinde su ihtiyacı fazladır ve yağmuru az olan bolgelerde mutlaka sulama yapılmalıdır. 4) Toprak : Pancar tarımı yapılacak toprakların su ve besin maddelerini tutma kapasitelerinin cok iyi olması, kaymak bağlamaması, iyi bir toprak derinliğine sahip olmaları gereklidir. Pancar tarımı icin en ideal toprak, organik maddece zengin, derin, kolay ısınan tınlı ve tınlı kirecli topraklardır. ) Tarla Hazırlığı : Şeker pancarı tarımında ulkemiz icin tavsiye edilen on bitki hububattır. Toprak hazırlığında ilk işlem on bitki hasadı sonrası bitki artıklarının toprağa gomulerek organik maddece zenginleşmesini sağlayan işidir. Anız bozma ve ilk surumun mutlaka sonbaharda yapılması gerekir. İlk surumun sağlıklı yapılabilmesi icin hububat hasadından hemen sonra golge tavı " toprak rutubeti " kalkmadan toprağın surulmesi ve anızın karıştırılması gerekir. Bu konuda en pratik olcu pulluğun devirdiği toprağın kalıp şeklinde değil, devrildiği anda dağıla bilen yapıda olmasıdır. Anızın asla yakılmaması gerekir. Anızın kolay parcalanması icin toprağa surumle birlikte bir miktarda ure gubresi karıştırılır ve gerekirse toprak ıslatılır. Boylece anızın curumesi hızlanacaktır. Tarlanın kesik ve engebeli durumda kalmaması icin derin surumden once mutlaka cizel kullanılmalı, derin surumden sonra ise tırmık veya surgu cekilmelidir. Pulluk tabanı varsa buna karşı 2 ila 3 yılda bir ilk surumden once bir dip kazan pulluğu cekilmelidir. Anız bozma işleminden sonra guz surumune gecmeden once tarla kendi haline terk edilir. Kıştan once yapılacak guz surumune kadar tarlanın otlanması halinde yuzlek olarak tırmık cekilmelidir. Boylece toprağın su tutması sağlanmış ve yabancı otlarda oldurulmuş olacaktır. Kıştan once yapılacak bu son surumle birlikte toprak analiz sonuclarına gore tavsiye edilen son bahar gubrelemesi de aynı zamanda yapılır. 2) Gubreleme : Gubreleme yapılmadan once toprakta mevcut ve bitki tarafından alınabilir bitki besin maddelerinin ne duzeyde olduğunun bilinmesi gerekir. Bunun icin mutlaka usule uygun olarak alınan toprak numune analizlerinin yaptırılması ve dekara tavsiye edilecek gubre miktar ve cinslerinin belirlenmesi gereklidir. Şeker pancarının yetişmesinde uc ana besin maddesi Azot, Fosfor ve Potastır. Gubrelemede dikkat edilmesi gereken en onemli husus, bitkinin ihtiyacı kadar gubreyi, usulune uygun olarak, zamanında toprağa verebilmektir. Eksik veya fazla gubre kullanımı verim ve kalitenin duşmesine neden olacaktır. a) Azotlu Gubreler : Pancar tarımında kullanılan başlıca azotlu gubreler dir. Dikkat edilmesi gereken en onemli husus, ihtiyactan fazla azotlu gubre kullanılması hususudur. Azotlu gubrenin gerektiğinden fazla kullanılması halinde fabrikasyon aşamasında verim duşmekte ve cevre kirliliği yaratmakta, gereksiz ve fazla miktarda kullanılması halinde kok verimini az bir miktarda yukseltmekle birlikte, aşırı yaprak gelişimini teşvik ettiği gibi pancardaki şeker oranını da onemli olcude duşurmektedir. Bu nedenlerden dolayı azotlu gubre uygulamasına hasattan en az 2,5 ay once son verilmelidir. Azotlu gubrelerin kurak bolgelerde 2/3'u ekimden once ilkbaharda tarla hazırlığından esnasında, geriye kalan 1/3'unun ise birinci capadan once kullanılması ideal bir uygulama olmaktadır. Şeker pancarı icin dekara 10 15 Kg saf azot verilecek şekilde gubre kullanılması gerekmektedir. b) Fosforlu Gubreler : Pancar tarımında kullanılan başlıca fosforlu gubreler tır. Bitkiler icin mutlaka gerekli olan bir bitki besin maddesidir. Toprakta yetersiz olduğu durumlarda bitkiler normal gelişmelerini tamamlayamadıkları icin verim duşukluğu meydana gelmektedir. Fosforlu gubrelerin 2/3'u sonbaharda son surum ile pulluk derinliğinde toprağa karıştırılmalı, 1/3'u ise ilk bahar tarla hazırlığında azotlu gubre ile birlikte tırmık altına verilmelidir. Pancar icin dekara 10 11 Kg saf fosfor gelecek şekilde fosforlu gubre kullanılması yeterli olacaktır. c) Potaslı Gubreler : Pancar tarımında kullanılan başlıca potaslı gubreler dur. Genel olarak sonbaharda fosforlu gubreler ile birlikte, son surumden once, pulluk derinliğinde toprağa karıştırılmalıdır. d) Kompoze Gubreler : Ceşitli besin maddelerinin bir defada atılarak işciliği azaltmak icin kullanılan, Azot, Fosfor ve Potasyum sıralamasıyla % olarak (15.15.15) gibi ifade edilirler. Toprak analiz sonuclarına gore belirlenecek oranlarda ciftcilerin kullanımı gereklidir. e) Ahır Gubreleri : Ahır gubresinin yerini hicbir ticari gubre tutmaz. Ahır gubresi, yeşil gubre, kompost ve anız artıkları kullanılarak toprak yapısını iyileştirici ve toprakların organik maddece zenginleşmesi sağladığı icin tavsiye edilmektedir. Başta Azot, Fosfor, Potasyum gibi makro besin maddeleri olmak uzere onemli miktarda mikro besin maddeleri de ihtiva eder. Organik madde ile toprakların, sağlam bir yapı kazanması sağlanır, kaymak bağlamaları onlenir, su tutma kapasiteleri artar, tava gelmeleri kolaylaşır ve erozyon onlenmiş olur. 3) İlk Baharda Toprak Hazırlığı : İlk baharda toprak hazırlığı, şeker pancarı tarımının en hassas işidir. Ekim oncesi yapılan toprak hazırlığının zamanı, bu işte kullanılan ekipmanın kullanılış bicimi, tohum yatağının derinliği, tohumun ustunde kalacak toprağın kalınlığı ve yapısı vb. uretilecek şeker pancarının verimini ve kalitesini, dolayısıyla uretim ekonomisini onemli olcude etkiler. İlk baharda tarla tava gelir gelmez vakit kaybetmeden tohum yatağı hazırlığına başlanmalıdır. Normal bir cıkışın sağlana bilmesi icin; Tohum yatağının taş, kesek ve bitki artıklarından mutlaka temizlenmiş olması gerekir. Ağır tavda kesinlikle tohum yatağı hazırlığı, gubre ve yabancı otlara karşı zirai mucadele ilacı uygulaması yapılmamalıdır. İlkbaharda tohum yatağı hazırlığı esnasında azotlu gubrenin 2/3 'u atılmalı ayrıca yağışlarla birlikte cıkması muhtemel yabancı otlar icin eğer kullanılacaksa secilen yabancı ot ilacı atıldıkta sonra tırmık veya kombi kurumler cekilerek tarla ekime hazır hale getirilmelidir. İhtiyac duyulan yerlerde merdane cekilmesi de faydalı olmaktadır. İlk bahar tarla hazırlığında toprağın fazla ciğnenmesini onlemek icin ekim oncesi işlem sayısı mumkun olduğu kadar azaltılmalıdır. İdeal tohum yatağı hazırlığı, toprak ve iklim şartlarına gore değişmekle birlikte bunlardan en onemlisi, ilk baharda 2,5 3 cm kalınlığında, homojen, ince, havalanması kolay, fırda yapıda gevşek bir tabaka ile bunun altında, ilkbaharda işlenmiş, bitkinin almasına elverişli yaklaşık % 10 su taşıyan nemli bir tabakanın varlığıdır. Bu işlenmiş tabakanın ust yuzeyi arzulanan tohum yatağıdır. Tum bu hazırlıklar yapıldıktan sonra toprak ekime hazırlanmış olur. ) Ceşit Secimi : Şeker pancarı uretiminde verim ve kaliteyi etkileyen en onemli faktorlerden biride ceşit secimidir. Ceşit secilirken aşağıdaki ozeliklere dikkat etmek gerekir. Secilen ceşit ; Ekilen yorenin iklim ve toprak yapısına uygun olmalıdır, Hastalıklara ve tohuma kalkmaya dayanıklı olmalıdır, Kok ve yaprak verimi yuksek olmalıdır, Cimlenme gucu ve tarla cıkışı iyi olmalıdır, Standartlara gore hazırlanmış ve gerekli ilaclarla ilaclanmış olmalıdır, Sağlıklı, guvenilir ve ucuz olmalıdır, 5) Ekim : Şeker pancarının verim ve kalitesi ile ciftci gelirini etkileyen onemli bir faktorde ekim tekniğidir. Don tehlikesinin buyuk capta atlatıldıgı bir donemde yapılan erken ekim, pancarın gelişme suresini uzattığı ve verimi arttırdığı icin her zaman tercih edilmelidir. Ekimin kusursuz olması acısından ekimde kullanılacak mibzerlerin secimi ve gerekli ayar ve bakımlarının yapılması gerekir. Ekimde sıra araları ile sıralar uzerindeki pancarlar arasındaki mesafe, kok ve şeker verimini onemli olcude etkilemektedir. Ulkemizde şeker pancarı 45 cm sıra arası mesafeye ekilmekte ve genel olarak 20 25 cm mesafede teklenmektedir. 1 dekarda 8000 9000 adet bitki denemelerde en iyi sonucu vermektedir. Ekim hızı ekim kalitesini etkileyen onemli faktorlerdendir. Hassas mibzerlerle yapılan ekimde mibzeri ceken traktorun hızı 4 km/saati gecmemelidir. Aşırı hız tohumların gayri muntazam dokulmesine, derinlik ayarlarının bozulmasına, tohumların toprak yuzeyinde kalmasına neden olmaktadır. Ekim derinliği de verim ve kalite acısından onemli bir husustur. Pancar tohumu 2 ila 5 cm derinliğe ekilmeli ekim esnasında surekli kontrol edilmeli, toprağın tavı iyileştikce daha yuzlek, tav aşağı indikce daha derin yapılmalıdır. Ulkemizde genel olarak hassas mibzerle 5 8 ve 15 cm sıra uzeri aralıklara ekim yapılmaktadır. Pancar ekiminin duzgun olarak yapılması capa ve hasat makinelerinin kullanımında buyuk kolaylıklar sağlamaktadır. Normal ekimden sonra doğal faktorler, tohum ceşidi, haşere ve hastalıklardan doğan tahribatlardan dolayı pancar sayısında % 40 dan fazla azalma olduğu takdirde tarla ikinci defa ekilmelidir. 6) Bakım : Pancarın ekiminden hasadına kadar gelişmesini, yabancı otlardan, hastalık ve haşerelerden korunmasını sağlayan mucadele ve sulama dışında kalan tum işlemlere bakım denir. Bakım işlemlerini soyle sıralamak gerekir ; a) Seyreltme / tekleme, b) Capalama, c) Yabancı otlarla mucadele, d) Hastalık ve Haşerelerle mucadele. a) Seyreltme ve Tekleme : Bir pancar tarlasında birim alandaki bitki sayısı, bu bitkilerin yuzeye iyi bir şekilde dağılış olması, verim ve kaliteye etki eden onemli bir faktordur. Pancarların 4 5 yapraklı doneme ulaştıklarında seyreltme tekleme işlemi yapılır. Sıra uzeri aralıkların 20 25 cm olması yeterlidir. Tekleme yapılırken pancarların zedelenmemesine dikkat etmek gerekir. b) Capalama : Yabancı ot mucadelesi ilacla yapılıyorsa pancarın sadece toprağının havalandırılması icin capalama yapılır. Capalama buharlaşmanın onlenmesi, toprağın daha cabuk ısınmasını, yağmur sularının duzenli bir dağılımla toprağa işlemesini sağlar. Ulkemiz şartlarında 1 veya 2 capa yeterlidir. Elle veya makine ile yapılmaktadır. Capalamada pancarların yan koklerinin zedelenmemesine, fazla kesek cıkartılmamasına ve pancarların ciğnenmemesine dikkat edilmelidir. c) Yabancı Otlarla Mucadele : Şeker pancarının topraktan kullandığı besin maddelerinin en buyuk rakibi yabancı otlardır. Bu nedenle pancarın cimlenmesinden hasadına kadar olan donemde yabancı otlarla mucadele etmek gerekir. Yabancı otlar pancarın besinine, suyuna, havasına ve guneşine ortak olur. Yabancı ot mucadelesi capalama ile ve ilaclama ile yapılır. İlaclı ot mucadelesi ekim ve oncesi ve ekim sonrası olmak uzere iki donemi kapsar ve bu amacla kullanılan ilaclara Herbisit adı verilir. Ciftcilerimizin ağır maiyetlerden korunması icin ekim sonrasından daha etkili olan, ekim oncesi ot mucadelesi tercih edilmeli ve yapılmalıdır. Herbisitlerle yabancı ot mucadelesinde başarılı oluna bilmesi icin; Tarla hazırlığının cok iyi yapılmış olması ve tavının uygun olması, İlacın atılma zamanı ve uygun dozda kullanılması, Tarladaki yabancı otların cok iyi bilinmesi ve ilacın buna gore secilmesi, Kullanılacak pulverizatorun temizliği, meme ayarları, d) Hastalık ve Haşerelerle Mucadele : Ekim sonrası gorulen Verim ve kalite ancak sağlıklı bitkilerden elde edilir. Bu nedenle gozumuzun devamlı tarlamızda olması hastalık ve haşere zararlarını takip ederek gerekli mucadelenin yapılması gerekir. Bu nedenle de pancarın zararlılarının ve hastalıklarının cok iyi tanınması gereklidir. Hastalıkları genel olarak ; Yaprak Leke Hastalıkları, Kulleme, Sarılı virusleri, Pancar Kıvırcık Baş Virusu, Pancar Pası, Pancar Kok Hastalığı 'dır. Bunlarla en iyi mucadele şekli, dayanıklı ceşitlerin ekilmesi, Fungusit kullanımı, en az uc yıllık ekim nobeti ve dengeli gubreleme şeklinde sıralayabiliriz. Zararlıları ise genel olarak ; Tel Kurdu , Pancar Piresi , Danaburnu , Toprak Kurdu , Yaprak Kurtları , Pancar Sineği dır. En iyi mucadele şekli ise ilaclamak suretiyle kimyasal mucadele, tohum ilaclaması ve toprağın capa ile havalandırılmasıdır. Toplu mucadeleyi gerektiren durumlarda ise belirtiler gorulduğunde ise vakit gecirilmeden bağlı bulundukları Pancar Bolge Şefliklerine zamanında haber verilmeli ve en az 3 4 defa ilaclı mucadele yapılarak hastalık onenmelidir. 7) Sulama : Şeker pancarı su ihtiyacı fazla olan bir bitkidir. Ekimden hasat donemine kadar belirli aralıklarda ve miktarlarda suya ihtiyac duyan bir bitkidir. Sulama donemleri ; a) Cıkış Sulaması : Ekimde sonra yağış alınmaması ve toprağın tavını kaybetmesi halinde yapılır. b) Gelişme donemi Sulama : Haziran sonu ile Eylul ortalarına kadar yapılmalıdır. c) Hasat oncesi Sulama : Toprağın tavlı duruma getirilerek, hasadı kolaylaştırmak ve kok kırılmalarını onlemek amacıyla yapılan sulamalar olmak uzere uce ayrılır. Sulama sayısı bitkideki gelişme gozlenerek 4 6 defa yapılmalıdır. Tarlaya suyun verilmesi ulkemizde uc ana grupta toplanmaktadır : 1) Salma Sulama a) Satıh Sulaması b) Karık Usulu Sulama 2) Yağmurlama Sulama 3) Damla Sulama Salma sulamada, sulama masrafları duşuktur. Ancak cok fazla su gerektirir ve yağmurlama sulamaya gore etkisi azdır. Salma sulama ile sulanan tarlaların coraklaşmasının onlenmesi icin drenajlarının cok iyi yapılmış olması gerekir. Hangi sulama metodu olursa olsun, şeker pancarı sulamasında aşırı veya yetersiz sulamadan kacınılması en onemli husustur. Aşırı sulama, kaynak ısrafının yanında kok curukluğu ve bazı hastalıklara neden olmakta, yetersiz sulama ise, bitki gelişiminde ve verim kayıplarının artmasına neden olmaktadır. 8) Hasat : Pancar koklerinin sokulmesi, temizlenmesi ve pancarın yapraklarının kesilmesi işlemine HASAT denir. Ulkemizde pancar ekiminin başlamasından gunumuze gelinceye kadar aşamalar kaydeden pancar hasat işlemleri, gunumuzde modern tarım teknikleri ve makineleri ile yapılmaktadır. Ulkemizde normal iklim şartlarında pancarın olgunlaşması Eylul sonu ile Ekim ayı ortalarına kadar devam etmektedir. Hasat işlemleri buyuk coğunlukla el değmeden yapılmaktadır. Ulkemizde ise elle hasad daha yaygındır. Pancar hasadı sokme beli, bir iki veya uc sıraya yalnızca soken sokme duzenleri, baş kesimini yapıp yalnızca soken makineler, baş kesimi, soken, depolayıp yukleme yapabilen makinelerle yapılmaktadır. Makineli hasadın elle yapılan hasada gore olumlu ve olumsuz yonleri vardır. Kısa surede az masrafla geniş alanların hasadı, makineli hasadın olumlu yonleridir. Makine temin masraflarının yuksek olması, hasat esnasında daha cok pancarın kırılması, zedelenmesi e dolayısı ile kayıpların artması da olumsuz yonleridir. Hasat toprağın tavı, pancarın sıklığı ve dağılımı, hasat makinesinin tipi ve kullanıcının becerisi ve tarlanın tesviyesi ile yabancı otların bulunmaması makineli hasadı kolaylaştıran etmenlerdir. 9) Silolama ve Fabrikaya Teslim : Hasadının yapılmış olmasına rağmen bir program dahilinde sokulen pancarların aynı anda işlenmesi mumkun olmadığından ve bir sure beklemesi gerektiğinden fazla pancarların fiziksel ozelliklerini kaybetmeden yığınlar halinde korunması gerekmektedir. Siloya alına pancarların bozulmadan uzun sure korunmalarında en onemli gorev ciftcilerimize duşmektedir. Silo ve nakliye kayıplarını onlemek, pancardaki kırılma ve ezilmeleri azaltmak icin ciftciler tarafından hasat edilen pancarların direk fabrika merkezlerine getirilmeleri arzu edilen bir durumdur. Tarladan direkt fabrika merkezlerine getirilen pancarların nakliye bedelleri Şeker Şirketi tarafında odenmekte, bunun dışında her yıl değişen şartlara ve koşullara gore nakliye prim ve tazminatları odenerek fabrika merkezlerine daha fazla pancar getirilmesi teşvik edilmektedir. İşletme ve Şeker Uretimi : Ulkemizde 25'i Devlet 2 si Bağlı Ortaklık ve 3'ude Ozel Olmak uzere ki Bunlar Pancar kooperatifleri ve ortaklarına ait olan toplam 30 adet Şeker Fabrikası mevcuttur. Bu fabrikalarda 2000 2001 kampanya doneminde 3.587.592 dekar alanda pancar ekimi yapılış, 16.750.000 ton pancar tesellum edilmiş, 14.350.000 ton pancar işlenerek 1.975.000 ton şeker uretilmiştir. Şeker Pancarından şeker uretiminin fabrikasyon aşamalarını ise kısaca şu şekilde ozetleye biliriz. 1 Meydan İşleri : Ağustos ayı sonlarında hasadına başlanıp işlenmek uzere peyderpey fabrikalara getirilen pancarlar tartılarak on bir temizleme işleminden gecirilerek toprak ve camurlarından buyuk olcude ayrıldıktan sonra silolara alınır. Pancarın silolardan fabrikaya ulaşması kanallar vasıtasıyla yapılır. Pancarlar kanallardan basınclı suyla sevk edilirken toprağından tamamen temizlenmesi yıkama tesislerinden gecirilirler. 2 Pancarın Yıkanması : Kanallardan basınclı suyla fabrikaya sevk edilerek toprağından ve kumunda tamamen arınması icin yıkama tesisinden gecirilir. Toprağıyla birlikte tum taş ve kumundan da ayrılan pancarlar, bir sevk bandıyla fabrikaya alınarak pancar doldurulur. 3 Pancarların Kesilmesi : Pancar Bunkerlerine alınan pancarlar kesme makinelerinde 4 8 mm. Kalınlığında ve 10 cm uzunluğunda kıyımlara donuşturulur. Buradan da altında bir tartım kantarı bulunan banttan gecirilip haşlama teknesine alınır. 4 Şerbet Uretimi : Kıyım işleminden sonra ilk olarak donuş şerbetiyle muamele goren şekerli kıyım, diffuzyona sevk edilir. Diffuzorlerde sıcak su ile belirli bir sure işlem goren kıyımdan, şeker ve bir miktarda yabancı madde suya gecer. Sonucta şekerce zenginleşmiş kıyımlar ham şerbet olarak işletmeye alınır. Şekeri azalmış kıyımlar ise diffuzorlerden sulu pancar posası olarak cıkartılır. Şekerden ayrılmış olan kıyım sulu pancar posası, preslerden gecirildikten sonra hayvan yemi olarak değerlendirilir. Kıyımlarda şekeri alınması 70°; C sıcaklıkta ve 1 saatlik bir zamanda gercekleşir. Koyu renkli şekerli su ise haşlama teknesinden cekiş yapılarak işlem gormek uzere arıtım tesislerine gonderilir. 5 Şerbetin Arıtımı : Arıtım tesislerine gelen ham şerbet icinde şeker dışında bazı yabancı maddelerde bulunmaktadır. Son aşamada uretilecek olan Beyaz şekerin kalitesi ve verimin arttırılması amacıyla ham şerbetin icerisinde bulunan yabancı maddelerden arıtılmak uzere yapılan işlemlere şerbet arıtımı denir ve bu işlemler arıtım tesislerinde gercekleştirilir. Şerbet arıtımı ham şerbetin kirec sutu ve karbondioksit gazıyla bir dizi işleme tabi tutulmasıyla gercekleştirilir. Daha sona suzulerek % 12 15 şeker iceren sulu şerbet elde edilir. Şerbetin arıtımıyla şerbetin kristalizasyonunu engelleyen maddeler şerbetten uzaklaştırılmış olur. Şerbet, arıtımının tamamlanması icin iki defa daha karbonhidrat lamaya tabi tutulur. 6 Şerbetin Koyulaştırılması : Arıtılan şerbetin icerisinde fazla miktarda su bulunmaktadır. Bu suyun bir kısmı kaynatılarak ucurulur ve icerisinde yaklaşık % 60 şeker bulunan ve icerisinde daha cok kuru madde iceren koyu bir şerbet elde edilir. Daha sonra bu şurup son defa filitrasyon işleminden gecirilerek pişirim istasyonuna sevk edilir. 7 Rafine Suzme ve Eritme : Pişirimden once koyu şerbet şeker ihtiva eden diğer ara urunlerle karıştırılarak belli şeker iceriğinde standart bir şurup haline getirilir. İcerisinde kristal halinde şeker ve şeker dışı maddeler bulunan bu şurup kristal vakum kazanlarında pişirilir ve kristal haldeki bu urune de denir. 8 Lapanın Santrifujlenmesi ve Şekerin Ambalajlanması : Bol kristalli bu lapa, santrifujlerde işlenerek kristalleşmiş şeker şurubundan ayrılır. Santrifujler, dikey eksen etrafında donen delikli silindirik tamburlardan oluşmaktadır. Hafif rutubetli olan bu şeker, kurutuculara alınarak burada buharla ısıtılmış sıcak havayla ısıtılarak kurutulur ve kuru kristal elde edilir. Kurutula bu şeker eleklerden gecirilerek temizlenir. Temizlenmiş ve kurutulmuş bu şekerin bir kısmı kup şeker unitesine gonderilerek doner kalıplı tamburlarda sıkıştırılmak suretiyle kup şeker elde edilir ve ambalajlanır. Diğer kısmı ise 50 Kg'lık torbalara doldurularak piyasaya verilmek uzere ambara teslim edilir. 9 Melas ve Melaslı Kuru Kuspe Uretimi : Santrifujde ayrılan ve pişirimin son kademe urunu olan koyu kahverenginde, akıcı, pekmez kıvamındaki tatlı maddeye ise denir. İceriğinde şeker ve azot, protein, vitamin vb. organik maddelerce zengin Melas hayvan beslenmesinde kullanılan değerli bir sanayi hammaddesidir. Şeker fabrikalarının iki onemli yan urunu olan Melas ve Kuspe, belirli oranlarda karıştırılarak yine değerli bir hayvan yemi olan elde edilir. Ulkemizde halen 8 Şeker Fabrikasında kuspe kurutma tesisi mevcuttur.

Şeker Pancarı Tarımı; Şeker Pancarı Tarımı Şeker Pancarının Ulke Ekonomisindeki Yeri : Ulkemizde Şeker Pancarı tarımı, şeker pancarı uretimiyle gecimini temin eden yaklaşık 500 bin ciftcinin, diğer bir ifadeyle 3 milyon insanın yanısıra; tarım, hayvancılık yani yem, ilac, et, sut, nakliye ve hizmet sektorleriyle de ic ice gecmiş durumdadır. Konu, tarım, tarımsal sanayi, işlenmiş temel gıda urunleri ve istihdam gibi değişik dal ve konularda bir butunluk teşkil etmektedir. Şeker pancarı uretimi; bitkisel ve hayvansal uretimin gelişmesine, azami derecede endustriyel girdiler kullanılmasına, toprakların fiziki yapıları ve ekolojik dengenin iyileşmesine katkı sağlamakta, kendinden sonra ekilecek urunlerin verimlerini azami olcude arttırmaktadır. Alternatif tarım urunleri olan ayciceğine gore 5, Buğdaya gore 20 kat daha fazla istihdam oluşturmakta, buğday ve ayciceğine gore ise 2 kat daha makineli tarımın yapılmasına olanak sağlamaktadır. Şeker sanayiinin GSMH olarak Turkiye genelindeki payı % 0.2, imalat sanayii icindeki payı ise % 0.8 duzeyindedir. Şeker alternatif urunlere gore, dış pazar değeri ve tarıma dayalı sanayiler arasında verimlilik, kÃrlılık ve katma değer yonunden karşılaştırmalı ustunluğe sahiptir. Tarım ve endustri kesiminde yarattığı istihdam, alternatif urunlerle kıyaslanamayacak kadar yuksek olup faaliyetine ayrıcalık ve etkin bir sosyal boyut kazandırmaktadır. Şeker fabrikaları, gelişmekte olan bolgelerimizde ve Doğu Anadolu da bolgesel gelişmişlik farklarının azaltılması, kırsal kesimde ise istihdama katkısı bakımından da onemi buyuktur. Fabrikalarda yaklaşık 35 bin işci calışmakta, buda tum sanayi kesiminde calışanların % 1.2 sine tekabul etmektedir. Taşıma sektorune ise yılda yaklaşık 25 30 milyon ton iş hacmi yaratmaktadır. Ulke ekonomisine toplam ekonomik katkı payı ise yaklaşık 1.2 milyar dolardır. Dunyada şeker uretiminin % 70'şini pancar şekeri % 30'unu kamış şekeri oluşturmaktadır. Kamış şekerinin maliyeti pancar şekerine gore % 40 50 daha ucuzdur ve dunyadaki şeker fiyatları kamış şekerine gore belirlenmektedir. AB ulkelerinin tamamına yakınında yani % 95 oranında pancar şekeri uretimi yapılmaktadır. Bu Ulkeler % 40 50 daha ucuza kamış şekeri temin edebilecekleri halde pancar şekeri uretiminden vazgecmemektedirler. Bununda nedeni pancar ziraatının ve sanayisinin ureticilere sağladığı katma değerdir. AB Ulkelerinden Almanya, dahili tuketiminin % 30'u, Fransa ise % 52'sinden fazla şeker uretmektedir. Bu rakam AB Ulkelerinde ortalama % 20'dir. Ulkemizde ise bu durum % 28 seviyelerindedir. Gorulduğu uzere AB Ulkelerinde uretim tuketim oranları daima yuksek seviyelerde gercekleşmektedir. Ulkemizde ise halen şeker fabrikalarında otuz beş bin civarında işci istihdam edilmekte ve yuz binlerce ciftci ailesi pancar tarımı ile uğraşmaktadır. Ayrıca şeker pancarı ziraatı ilişkili olduğu pek cok sektore ve milli ekonomiye yuksek miktarda katma değer sağlamaktadır. Şeker fabrikalarının rasyonel calışmaları sadece ekonomik yonden değil sosyal yonden de gecimlerini pancar tarımına bağlamış ureticiler icin onem taşımaktadır. Şeker Pancarı'nın İstekleri : Ulkemizde ve Dunyada insan yaşamının her doneminde bu kadar onemli bir temel besin maddesi olan şekeri ve şeker pancarını daha bol, kaliteli ve ekonomik uretmek, ve uretici gelirlerini arttırmak icin; Anız bozma ve sonbahar surumunden, ilk baharda toprak hazırlığı, gubreleme, ekim, bakım, mucadele, sulama, hasat ve silolamaya kadar tum işlemlerin nasıl ve ne zaman yapılması gerektiğinin uretici tarafından cok iyi bilinmesi gerekir. Pancar tohumu kucuk ve cıkan filiz hassas olduğundan cimlenme ve ilk gelişme doneminde korunmalıdır. Toprağın sıkıştırması , don haşereler yabancı ot ilacları, filiz mantar' i hastalıkları dikkatle takip edilmelidir. Toprak işlemesi derin olmalı, kok derinliğine su tabakası birikmemelidir. İlk gelişmede yeterli sıcaklığın mevcut olması gereklidir. Olgunlaşma doneminde pancar yuksek ısıdan olumsuz etkilenir 1) İklim ve Hava Faktorleri : Kok verimi ve pancardaki şeker varlığı bakımından iklim faktorleri cok onemlidir. Ulkemizde değişik iklim bolgelerinde yapılan uretimler değişik ozellikler gosterir. Denize yakın bolgelerde pancar verimi yuksek, buna karşın şeker varlığı duşuktur. Doğu Anadolu da sert kara iklimi hukum suren bolgelerde kok verimi duşuk şeker varlığı yuksektir. Gecit Bolgelerinde kok verimi ve şeker varlığı normaldir. İc Anadolu gibi iklimin cok sert olmadığı bolgelerde hem kok verimi hem de şeker varlığının yuksek olduğu en iyi pancar bolgeleridir. 2) Işık ve Sıcaklık : Pancar bir uzun gun bitkisidir. Kok ve şeker meydana gelmesinde guneş ışığı cok onemlidir. İlk cıkışta ısı ışıktan daha onemli gozukse de ısı arttıkca ışık ihtiyacı da artmaktadır. Gelişme ve şeker yapımı icin ideal hava sıcaklığı 23 25 &