Bursa Karacabey TİGEM Kopek Yetiştiriciliği: KANGAL KOPEĞİ YETİŞTİRİCİLİĞİ 1 TARİHCESİ Kangal coban kopeği, Anadolu insanının yuzyıllar boyu cobanın yanında onun surusunu kotu niyetli kimselerden ve vahşi hayvanlardan korumuş bir kopek ırkıdır. Babiller zamanından beri varlığı bilinmektedir. Bu kopekler savaş kopeği olarak kullanıldığı gibi, at ve aslan avında da kendisinden yararlanılmıştır. Ceşitli arkeolojik kayıtlarda, Osmanlı İmparatorluğu donemi arşivlerinde ve Evliya Celebi 'nin Seyahatnamesi'nde Kangal coban kopeğinin varlığı kanıtlanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu doneminde Kangal kopeği pedigrili bir şekilde yetiştirilmiştir. Ayrıca coban kopeği olarak kullanılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun parcalanmasından sonra pedigrili coban kopeği yetiştiriciliği yavaş yavaş kaybolmuştur. Kokeninin Sivas ili Kangal ilcesinden geldiği tahmin edilmektedir. Buna rağmen Yozgat, Kayseri, Corum, Tokat, Erzurum ve Erzincan'da da saf kanlarına rastlamak mumkundur. Keza ulkemiz kopek ırklarından Karakaya ve Kızılkaya gibi isimlerle anılan ve ancak kanlarında Turk coban kopeği gibi bir başka yabancı isim taşımayan ırklarımızla melezlerine ulkemizin her yoresinde rastlamak mumkundur. Ancak birinci derecede saf Kangal coban kopeğini Sivas veya ozellikle Kangal ilcesinde bulmak mumkundur. 2 KANGAL KOPEĞİNİN YAPISI Kangal Kopeğinin yapısı: Aslanı andırır. En onemli ozelliği kıvrımlı ve yukarı doğru kalkık ve halka bicimindeki goruntusudur. Kangal'larda kuyruğunun yukarı doğru kıvrımlı olması ve cok devirli olması ustun ozellik sayılır. Kok kısmı kalın, uc kısmında cok ince olmayan kuyruğun rengi govde renginden daha koyudur. Kok ve ust kısmının siyah kırcıllı, en ucunun beyaz veya siyah lekeli olması iyi ozellik sayılır. Karabaşlık, yanı yuzun az veya cok karalığı ırkın belirli ozelliğidir. Kangal'larda kafa iri başın alın kısmı geniş ve yuksek, cene kalın ve guclu, dişler cok iridir. Cene ve burun orta uzunlukta, burun kısmı kut, kulaklar duşuk ve buyukce, yavru iken duz, ergenleşince dalgalı, orta boy ucgen şeklinde ucları yuvarlak kafasına yapışık ve sarkık gorunumundedir. Goz etrafı siyahtır. Gozler oval, siyah ve kahverengi tonlarındadır. Boyun hafifce eğik, guclu ve adaleli, kısa ve kalın ense başa yakın genişliktedir. Govde baştan sona bir kare şeklindedir. Govde kirli beyaz ile grinin acık veya koyu tonlarındadır. Goğus yuksek ve geniş olup, ust kısmı one doğru bombelidir. Goğus guclu adaleli, hicbir zaman şişman değildir. Kangal'lar dovuşurken bu goğsunu cok iyi kullanırlar. Dirsek hizasına kadar goğus derin, karın hafif icine cekiktir. Kangal'larda bacaklar oldukca kalın, guclu fakat onler kadar değildir. Kangal'lar dovuşurken on bacaklarını kullanırlar. Ayaklar iri yapılı, kuvvetli parmaklar bombeli ve siyahtır. Ayakların tumu veya dizden yukarısı govdesinin rengindedir. Bazılarında ayak pencesinin ustunde bir tırnak olur. On parmak 4 adet ve kalın kut tırnaklıdır. Tabandaki tırnaksız olan beşinci yassı parmak topuk gorevini yapar. Bazen pence tırnağı cift olabilir. Bu iyi bir ozellik sayılır. Pence on ayaklarda olup, arka ayaklarında olmaması haline de cok rastlanır. Fakat cok fazla mahsur sayılmaz. Dort ayağın penceli olması iyi ozellik sayılır. Bel ve sırt yukarıdan aynı genişlikte ve oldukca geniş govde renginden biraz koyu renkte bazen de seyrek siyah kıllarla kırcıllıdır. Post, sık, kısa ve yoğun tuy yapısına sahiptir. Vucut rengi bozdan celik rengine kadar değişiklik gosterir. Goğuste beyaz bir madalyon bulunabilir. Yuzunce Kangal beni veya benleri ile ust damağındaki siyah leke Kangal'ın soy saflığının garantisidir. Kangal Kopeğinin Bedensel Olculeri: Vucut ağırlığı ozel bakımlı ve yetişkin Kangal'lar Erkekler : 100 kg. Dişiler : 75 kg. Kırsal alanlarda yetişkin Kangal'lar Erkekler : 50 75 kg. Dişiler : 40 60 kg. Duşey boy Erkekler : 75 90 cm. Dişiler : 70 80 cm. Ozel bakımlı yetişkin erkek 100 cm. yi gecebilir. Beden uzunluğu, boy uzunluğundan 015 cm. daha azdır. 3 KAREKTERİ Kangal kopeklerinin kucumsenmeyecek derecede zekÃları, cok alıngan ve hassas bir ruh yapıları vardır. Cok cesur, kuvvetli, cevik ve hızlı koşan bir hayvandır. Verilen gorevi canı pahasına da olsa yaparlar. Sevinclerini ve elemlerini kolayca belli ederler. Hatta hislerini yalnız hal, hareket, mimik ve jestlerle değil, cıkardıkları ceşitli tonlardaki havlamalarla da acığa vururlar. Sertlik ve yumuşaklık ifade eden sozleri iyi anlarlar ve ovulduklerini ve yerildiklerini bilirler. İyi niyetli ve kotu niyetli kişileri hemen anlarlar. Uzuntusunu genel durumundaki durgunluk, gozlerde donukluk, yuz hatlarında kederli bir gorunum, hal ve hareketlerinde gevşeklik ve yemeklere karşı isteksizliklerle ifade eder. Sevincini ise canı gonulden hal ve davranışlarla gosterir. Sevdiği kişileri cok kıskanırlar. Sahibinin başka bir kopeği gozu onunde sevip, onunla ilgilenmesini hic hazmedemezler. Kan asaletine cok sadıktırlar. Doğada serbest iken başka bir kopek ırkı ile ciftleşmezler. Genellikle aynı ana babadan doğan kardeşlerin de birbirleri ile ciftleşmedikleri tespit edilmiştir. Kangal kopeği bu ustun ozelliklerinden dolayı en kotu şartlarda bile ırk vasıflarından ve ruh yapısından fedakÃrlık yapmayarak saf kalmayı başarmıştır. 4 BAKIMI URETİLMESİ VE YETİŞTİRİLMESİ, DAMIZLIK SECİMİ A) Dişi Damızlıkların Secimi: Ustun ırk vasıflarını taşımalıdır. Vucut normal gelişmesini tamamlamalı, vucudu teşkil eden organlar arasında bir harmoni bulunmalıdır. En az 8 meme başı bulunmalıdır. Yavrulara gecebilecek kalıtsal bir hastalık taşımamalıdır. B) Erkek Damızlıkların Secimi: Ustun ırk vasıflarını taşımalıdır. Baş ve ağızın buyuk olmasına dikkat edilmelidir. Vucut normal gelişimini tamamlamış ve kuvvetli bir yapıya sahip olmalıdır. Yavrulara gecebilecek kalıtsal bir kusuru olmamalıdır. KIZGINLIK BELİRTİLERİ VE CİFTLEŞTİRME: Dişi kopek iyi bir bakım ve beslenme altında bir yaşından sonra kızgınlık gosterir. Ancak bir dişinin anatomik yapısının tam olarak gelişmesi 18. ayda tamamlanır. Bu nedenle 18 ayını tamamlayan bir dişi ciftleştirilmelidir. Kızgın hayvan huzursuz olup alışık olmadığı hareketleri yapar. Vulva şişer ve bir kac gun icerisinde bol ve kanlı, ozel kokulu vajina akıntısı başlar. Bu koku erkekleri yuzlerce metre uzaktan etkileyebilecek niteliktedir. Kopeklerde kızgınlık 6 ayda bir defa gorulur. En cok 21 gun devam eder. En uygun ciftleştirme kızgınlığın 8 ile 10. gunlerinde yapılmalıdır. Ciftleştirmede kullanılacak erkek kopeğin diğer kopekler tarafından yaralanmaması ve istenen kopekten iyi dol alınması icin dişi ile beraber uc gun kapalı bir yere alınması gerekir. Bu sure sonunda gebe kalan dişi artık erkeği kabul etmez ve uysallaşır. GEBELİK VE DOĞUM: Gebelik suresi kopeklerde 5863 gundur. Gebeliğin 5. haftasından sonra kopeğe gorev verilmemeli ve iceriye alınmalıdır. Bu bolmelerin hayvanın gezip dolaşacak bir şekilde olması gereklidir. Gebe kopekler aşırı soğuk ve sıcaktan korunmalı, koşmalarına ve atlamalarına izin verilmemelidir. Ayrıca soğuk su donmuş gıda, ekşimiş kuflu besinler verilmemelidir. Kopeklere kaliteli gıdalar verilmeli fakat aşırı yağlanmamasına dikkat edilmelidir. Doğumdan once doğum yapacak yerin temiz ve kapalı ve iyi bir altlık serilmiş olması gerekir. Kopek doğum yapacağı zaman huysuzlaşır ve hatta saldırgan olabilir. Doğum sırasında hayvanın yalnız bırakılması gerekir. Kangal kopeklerinde birinci doğum 13 arası, ondan sonraki doğumlarda ise 310 arasında yavru doğururlar. Doğumdan sonra anada herhangi bir hastalık gorulduğunde hemen mudahale yapılmalıdır. ilk uc gunu ana kopek cok kıskanc olur ve yavrularına kimseyi yanaştırmaz. Doğum yapan anaları sut emzirme doneminde cok iyi beslenmelidir. Yavruların en az 13. gunde gozleri acılır. Yavruların en az iki ay boyunca analarıyla kalması gerekir. Fazla yavrulu analara, birinci aydan sonrada yavrulara gunluk sut verilmelidir. KOPEKLERİN BAKIMI: Kangal kopeklerinde imkÃnlar elverdiği muddetce tımar yapılırsa iyi olur. Gunluk hayvanın genel durumu gozden gecirilmelidir. Gozler canlı ve akıntı olmamalıdır. Kulak ici ve kanalları temiz, akıntısız yabancı maddeler ve dış parazitler olmamalıdır. Ağız ici pembe gorunuşte, dili acık kırmızı, dişler sağlam ve koku olmamalıdır. Vucutta kaşıntı, dış parazitler, herhangi bir yaralanma olmamalıdır. Bu gozlemin sonunda hayvanda herhangi bir hastalık gorulduğunde hemen veteriner hekime başvurulmalıdır. Kopekler sağlıklı olduğu muddetce sık sık yıkamaya gerek yoktur ve hatta sağlığı yonunden zararlıdır. Kopeklerin derisinde ter bezleri olmayıp cok miktarda yağ bezleri vardır. Yağ bezleri deriye yumuşaklık ve parlaklık verir. Fazla yıkama deriyi kurutur, catlatır, tuyleri donuklaştırır ve bunun sonucunda ceşitli deri hastalıklarına sebep olur. Kopekler kapalı bolmelerde ise gunluk yem ve su kaplan temizlenmelidir. Ayrıca bolmeleri gunde iki kere temizlenmelidir. 5 KOPEK YETİŞTİRİCİLİĞİNDE KULLANILAN MALZEMELER I Barınaklar: Kangal kopeğinin yetiştirilme amacına ve şekline gore barınağın yapısı ve yeri farklı olmalıdır. Genelde ev dışında gorev verildiğinden evin dışında barındırılmalıdır. Barınaklar tek ve toplu yetiştiriciye gore farklıdır. Tek kopek icin kulube şeklinde barınak yapılmalıdır. Bu kulubeler ağac ye betonarme, olarak yapılmalıdır. Kulubeler yemek yeme ve yatma bolumlerinden oluşur. Catıkısmı meyilli olup one doğru cıkıntılı bir bolme olmalıdır. Catı, sac, atermit veya ondulin ile kapatılmalıdır. Ayarlanabilir bir kapının olması gerekir. Bu kulubeler genellikle ici duz, boyalı, civi cıkıntısının ve kıymık cıkıntısının olmaması gerekir. Ayrıca hayvanın cussesine gore rahat yatacak ve giriş cıkışta zorlanmayacak bir şekilde olması gereklidir. Bir kopek kulubesi 1 metre uzunluğunda 80 cm. yuksekliğinde yapılabilir. Toplu olarak barındırılacak kopekler icin hayvan mevcuduna gore değişiklikler yapılabilir. Bu barınaklarda genelde hayvanın soğuk havalarda girebileceği bir avlusunun olması gerekir. Ayrıca doğum bolumleri ve ciftleşme bolumlerinin olması gerekir. Bu bolmeler aynı catı altında birbirine bitişik olarak ortada 2 m'lik bir koridor, koridorun sağ ve solunda 35,5 m2lik kulubeler ve kulube yuksekliği 2,5 m. olmalıdır. Kulubelerin aydınlık olması gerekir. Kulubelerin onundeki dış gezinti yerleri 2,5x3 m lik genişlikte olup, etrafı kopeğin atlamasını onlemek amacı ile 180200 cm. yukseklikte olmalıdır. Barınakların mumkun olduğunca sık sık yıkanması, yataklıkların 1015 gunde bir değiştirilmesi gerekir. Barınaklarda akıntı, tahta aksamlarda catlaklık, metal kısımlarda aşınma gibi kusurlar onlenmelidir. Barınaklar gunluk olarak temizlenmelidir. II Kopek Yetiştiriciliğinde Kullanılan Malzemeler: Kopekcilikte kullanılan malzemeler: Yem kapları, su kapları sevk ve idaresinde kullanılan malzemelerdir. Bu malzemelerin kırılıp dokulmeyecek, passız malzemelerden olması gerekir. Gunluk olarak bu malzemeler temizlenip dezenfekte edilmelidir. Kopeklerin sevk ve idaresinde kullanılan malzemeler şunlardır: Deri tasma, Zincir tasma, Sevk kayışı. Bağlama zinciri Ağızlık Fırca vb. gibi ceşitli malzemelerden oluşur. 6 KANGAL KOPEKLERİN BESLENMESİ Kopekler yaşamlarını birlikte surdurdukleri insanlara ve bulundukları ortama aynen uyarlar. Bu bakımdan kopek beslenmesi abartılacak bir problem değildir. Kopekler et yiyiciler ailesine giren canlılardır, ancak bu kopeğin yalnız etle besleneceği anlamını taşımaz. Diğer canlılar gibi kopeklerin beslenmesinde proteinler, karbonhidratlar, yağlar, mineral maddeler ve vitaminler onemli rol oynar. Ancak bilimsel metotlarla beslenmesi sağlık acısından ve zekÃ gucunun gelişmesi yonuyle onemlidir. Bu nedenle cok yonlu gorevler beklediğimiz kopeklerin beslenmesinde gerekli onem ve ozen şarttır. I Yavru Kopeklerin Beslenmesi: Yavrular doğar doğmaz icguduleri ile analarını bulur ve emer. Yavruların genellikle 13 gunde gozleri acılır. İkinci haftada yurumeye başlar. Ucuncu haftadan itibaren etrafıyla ilgileri artar. 4. haftada ise onlerine konan sutu icerler. Yavrulara 2 ay sure ile ana sutu verilmesi uygun olur. İkinci aydan sonra yavaş sutten kesilmelidir. Bundan sonra sut ve sulu yiyeceklere alıştırılmalıdır. Yavrularda 6 haftada dişlerin gelişmesi tamamlanır. Bu nedenle et suyu icine iyi pişmiş ve kemik suyuna bulanmış cok ufak et parcaları ve yumuşak kıkırdaklı kemikler ilave edilmelidir. 8. haftadan İtibaren gelişmelerini tamamlayıncaya kadar et ve bitkisel karma olarak verilmelidir. Kopek yavrularını yalnız inek ve koyun sutu ile beslemek iyi olmaz. Ana sutu diğer sutlerden besin ve icerik yonunden zengin olduğundan bu sutler yetersiz olur. Ancak bu sutler besinlerle takviye edilmelidir. Yavruların yemekleri 6. haftadan 3 aya kadar gunde 4 defa, 3. aydan 6. aya kadar gunde 3 defa, 6. aydan 12. aya kadar iki defa ve 12. aydan sonra gunde bir defa verilmelidir. Genellikle kopek 8 haftalık oluncaya kadar sabahları 250 gr. sut, calkalanmış 1 yumurta, 5 adet şeker veya 1 tatlı kaşığı bal, oğleyin vucut yapılarına gore et, un ve sebzeli yemeklerden 200 ile 300 gr. arasında verilmelidir. Saat 16.00da sabah kahvaltısını saat 20.00 de Oğlen yemeği aynen tekrarlanmalıdır. II Erişkin Kopeklerin Beslenmesi: Kopek 18. ayında erişkinlik donemine girer. Bu donemde gunde 1 defa ve cussesine gore azami 2 kg. kadar bir yemek verilmelidir. Bu yemek rasyonunun 1/3'u et, 1/3'u karbonhidrat ve sebze, 1/3'u de su olmalıdır. Kopek cok zayıfsa yemeğine1 adet yumurta ve 250 gr. sut ilave edilebilir. Yemekler kopeklere gorevden sonra, kış mevsiminde ise saat 17.00 civarında verilmelidir. Yaz mevsiminde ise saat 16.00 civarında verilmelidir. Kangal kopeklerine ayrıca yal denilen yemekten gunde 2 kg. kadar verilir. Bu şekil beslenmede kopeklere ayrıca gunde 25 gr da et verilmelidir. Erişkinlere ağız yapısının gelişmesi icin haftada uc kere haşlanmış fazla sert olmayan kemiklerden verilmelidir. Ayrıca bozuk, ekşimiş, kuflenmiş, cok soğuk ve sıcak yemeklerden kopeklere verilmemelidir. III Ceşitli Kopek Rasyonları: a) 2, 3,4 aylık kopeklere 4 oğunde verilecek rasyon: 300 gr. sut 500 gr. hububat unu 400 git et 200 gr. sebze 5 gr. balık yağı b) 5, 6, 7 aylık kopeklere 3 oğunde verilecek rasyon: 350 gr. sut 600 gr. hububat unu 400gr. et 200 gr. sebze 5 gr. balık yağı c) 8, 9, 10, 11 ve 12 aylık kopeklere 2 oğunde verilecek rasyon: 400 gr. sut 650 gr. hububat unu 500 gr. et 300 gr. sebze 5 gr. balık yağı d) Hastalık atlatan erişkin kopeklere 1 oğunde verilecek rasyon: 800 gr. hububat unu 500 gr. et 3 gr. tuz 600 gr. Sebze e) Gorev yapan erişkin kopeklere 1 oğunde verilecek rasyon: 750 gr. et 400 gr. sebze 250gr. yulaf unu 250 gr. mısır unu 400 gr. hububat unu 3 gr. tuz Toplu yetiştiricilik yapan işletmelerde uygulanacak rasyonlar şunlardır. Oluşturulacak 100 kg. 'lık bir yem icin: A B Mısır unu 35 35 Buğday kepeği 12 17 Arpa unu 12 10 Balık unu 10 14 Sut tozu 14 Kemik unu 1 1 Tuz 1 1 Toplam 100 100 Bu rasyonlar toz veya pelet şeklinde hazırlanır 1Nolu rasyonun, gebe ve emzirme donemindeki kopeklere verilmesi daha uygun olur. 4 haftalıktan itibaren yavrulara gunde 25 gr. dan başlayarak ve yavaş yavaş alıştırmak şartı ile 8 haftada 150 grama kadar cıkarak bu rasyon uygulanmalıdır. Ancak bu rasyon sut, su veya sebze suyu ile karıştırılarak verilmelidir. 5 aylıktan itibaren 300 gr. 1 yaşına kadar da diğer yemlerine ilavetende 600 gr. bu rasyondan verilmesi yavrulara cok faydalı olur. Bu rasyonlar kopeklere verilirken mutlaka su veya haşlanmış sebze suyu ile kuru hamur şekline getirilerek verilmelidir. 7 HASTALIKLAR, TEDAVİLERİ VE KORUYUCU ONLEMLER a) Genclik Hastalığı: Hastada ateş yukselir, dudak ve yanak kaslarında tikler belirir ve bazen butun vucutta titremeler gorulur. Yuruyuş duzensiz olup % 2050 oranında olumle sonuclanır. Tedavisi yoktur. Bunun icin yavrular 6 haftalık olunca genclik aşısı yapılmalıdır. Kopekler rutubetten ve hava cereyanlarından ve şiddetli soğuklardan korunmalı ve beslenmelerine gereken onem gosterilmelidir. b) Koksidiyoz: Etkeni tek hucreli bir parazittir. Bilhassa 118 ay icindeki yavru kopeklerde coğunlukla salgınlar halinde seyreder. Hastalarda kanlı ishal, kusma, yuksek ateş ve suratle zayıflama tablosu gorulur. Tedavi icin veteriner hekime muracaat edilmelidir. Koruyucu olarak kopeklerin barınaklarının sık sık temizlenmesi ve ilaclanması gerekir. Hayvanların kuru ve rutubetsiz yerlerde barındırılması gereklidir. c) Dış parazitler: Bunlar bit pire, kene ve uyuz boceklerinden oluşur. Hayvanın derisinde ceşitli tahribatlarda bulunup bircok deri hastalığına sebep olurlar. Bunun icin yavru kopekler ucuncu ayına kadar ayda bir kere, 312 aya kadar her kopeğe ayda 2 defa. 12 aydan sonra 6 ayda bir defa mutlaka dış parazit ilaclanması yapılmalıdır. d) İc parazitler: Bunlar Ekinokoklar, Tenyalar ve Askaritlerden oluşur. Ekinokoklar kopeklerin barsaklarında yaşar. Etkeni Rkinokokkus granulazus denilen tenyanın larvalarıdır. Bu larvalar ara konakcı olarak koyun, sığır ve insanları secerek onların karaciğer, akciğer ve diğer ic organlarında Ekinokokus hlidatiidozus veya kist hidatik denilen ve şekil itibari ile ici su dolu sertleşmiş keseciklere benzeyen hastalığa neden olurlar. Hastalığın bir tedavisi yoktur. Ancak alınacak onlemlerle onune gecilebilir. Once kacak et kesimlerine musaade edilmemelidir. Kopeklerde sık sık tenya mucadelesi yapılmalıdır. Başıboş kopekler imha edilmeli, kopek ve kedilere yiyecekleri etler mutlaka pişirilerek yedirilmelidir. Tenya askaritler de vucudunda bulundukları canlıların gıdasına ortak olurlar. İshal, kanlı ishal ve anemi yaparlar. Ayrıca hayvanın gelişmesini engellerler. Kopeklerde ic parazitlenmeye karşı duzenli bir ilaclama yapılmalıdır. Genelde iki aylık olduğunda her iki ayda bir Veteriner Hekiminin onereceği ilaclarla ic parazit mucadelesi yapılmalıdır. e) Kuduz: Tedavisi cok zor bir hastalıktır. Etkeni bir virustur. Kopek ve tum sıcakkanlılarda gorulur. Hastalarda yuksek ateş, ağızdan salya akması, anormal saldırışlar, ısırma, taş ve odun gibi maddeleri yemek ayrıca demir dahi ısırmak şeklinde davranışlar gorulebilir. Kuduz olan bir kopeğin cevreye zarar vermeden hemen yakalanıp imha edilmesi gerekir. Kuduz şuphesi olan bir kopekle direk veya dolaylı temasta bulunan veya bu kopek tarafından ısırılan bir kişi o kopeği 10 gun boyunca gozaltında tutmalı veya 10 gun sonra kuduz belirtisi varsa o kişinin hemen aşılarının yapılması gereklidir. 8 KANGAL KOPEKLERİN EĞİTİLMESİ A YAVRU KOPEKLERİN EĞİTİLMESİ 06 ay arasında terbiye edilmelidir. 6 aydan sonra kopeğin kullanılacak amaca gore eğitilmesi gerekir. Yavru kopeklere sırasıyla şu aşamalarda eğitim yaptırılmalıdır. a) Bu aşamada 06 aylık yavrulara terbiye ve eksersizler uygulanacaktır. b) 612 aylık yavrulara uygulanacak bir eğitim yontemi olup, bu donemde birinci aşamadaki eksersizler tamamen pekiştirilir, ayrıca emir sozcukleri, fiziki guc artırma calışmaları, ayrıca tasmalı ve sevk kayışlı uygulamalar yapılır. c) 1215 aylık kopeklere uygulanacak temel itaat ve ileri itaat eğitimlerindeki tum programlar bu donemde eksiksiz olarak tatbik edilmelidir. d) Bu donemler ise 1518 aylık kopeklerin ileride alacakları ozel eğilimler uygulanır. Bu uygulamada kopekler adeta hizmete şartlandırılır. Yavrularda uygulanan temel terbiye yontemleri şunlardır. 1 Yavru ile dostluk kurmak Once kopeğimize onun dostu olduğumuza inandırmalıyız. Kopeğimize bir kimlik kartı cıkartmalıyız. Dunyadaki canlılar arasında kopek kadar ses tonundan sevgi, ovgu, azarlama ifade eden ses, hareketler, hatta mimik ve jestlerden etkilenen başka bir canlı gosterilemez. Yumuşak tatlı bir ses, bir uc ayını dolduran butun kopekler aşılanmalı ve her yıl aşı tekrarlanmalıdır. 2 Yavruya isim vermek Yavru kopek ile gonul bağı kurulduktan sonra yapılacak ilk iş ona bir isim vermektir. Bu isim tek heceli ve cazip olmalıdır. Ona karşı her an bu isim kullanılmalıdır. Kopekler her sozcuğun anlamını ve o anda yapılan hareketin amacını bir kac tekrardan sonra mutlaka kavrarlar. 3 Yavrunun eve uyumunu sağlamak 4 Yavrunun tabi ihtiyaclarını disipline etmek Burada hayvanın pisliğini istenen yere yapması terbiye edilmelidir. 5 Yavrunun odullendirilmesi Kopeğiniz istediğimiz bir hareketi yaptığında onu mutlaka odullendirmeliyiz. Bu odullendirme hayvanı sevip okşama veya sevdiği bir yiyeceği veya oyuncağı vermek şeklinde olur. 6 Yavrunun cezalandırılması Cezalandırma ya tepki ya da canını yakmakla uygulanır. Tepki genel olarak sert bir ses tonu, ciddi bir ifade ve hareketle onu uyarmaktır. Ceza en son başvurulacak bir yontemdir. Yanlış ve ağır cezalar kopeğin eğitilmesini zorlaştırır ve hatta sahibine duşman eder. 7 Yavrunun duyu organlarını geliştirecek eksersizler Kopeklerdeki 4 duyu organını geliştirecek eksersizler şunlardır: a) Koku alma duyusunun geliştirilmesi, b) İşitme duyusunun geliştirilmesi, c) Gorme duyusunun geliştirilmesi, d) Tat alma duyusunun geliştirilmesi. 8 Yavrunun tasma ve sevk kayışına alıştırılması Yavru 2 aylık olduktan sonra ayarlı deri tasmaya alıştırılabilir. Bir kac gun icinde bu işe alışır. 3 ay icinde tasmaya sevk kayışı da bağlayarak yavruyu gezintiye cıkarmalıyız. 9 Yavrunun sosyal cevreye uyumu Kopek yavruları aynen cocuklara benzerler. İlk gordukleri canlı ve cansız her şeye karşı merak duyarlar. Hatta mimik ve jestleriyle onun ne olduğunu oğrenmek istediklerini belirtmeye calışırlar. Ve ilk fırsatta o şeyi kesinlikle koklar ve kokusunu aldığı nesneyi hayat boyu unutmazlar. Bu merakları nedeniyle kopekleri 6 ay icinde sosyal cevreye alıştırmak gerekir. 10 Yavrunun kulubeye veya barınağa alıştırılması Kangal kopekleri ozellikle hurriyetlerine cok duşkun bir hayvandır. Bu nedenle henuz 8 haftalıkken yavrular mutlaka kafes veya barınağa konulmalı ve alıştırılmalıdır. 11 Yavrunun başkası tarafından verilen yemeği reddetmesi Kopek yetiştiriciliğinde bu onemli bir konudur. Hayvan kucukken kendi sahibinin elinden ve kendi kabından yemeğe alıştırılmalı dışarıdan verilen yemekleri kabul etmemelidir. Ayrıca beslenmesi ihmal edilmemelidir. 12 Yavruların kotu huylarından vazgecirilmesi Yavrunun kotu huyları şunlardır: a) Cevredeki eşyaları hırpalayıp dağıtmak, b) Kavgacı olması c) Cekingen ve korkak olması d) Şımarık ve sırnaşık olması e) Cevredeki canlılara saldırması f) Hic havlamaması. 4 aya kadar yavrunun bu kotu huylan mutlaka onlenmeli, 4 ve 6 ay arasında noksan veya zayıf olan konularda gerekli pekiştirmeler yapılmalıdır. 13 Yavrulara eğitim ile ilgili sozcuklerin Oğretilmesi Yavru kopeğe 34 aydan sonra gel, git, bak, hayır, kal, yat, ara, bul, getir, gotur vb. sozcukler oğretilebilir. 14 Yavrulara bekcilikle ilgili egzersizler Bekcilik kopeğin yaradılışında mevcut icgudusel bir ozelliğidir. Ayrıca kopeklerde buyuk olcude bir kıskanma hissi de mevcuttur. Kendisine ait eşyayı, yemeğini, kaldığı evi, ev halkını ozetle her şeyi buyuk bir ciddiyetle ve cesurca korur. Bu nedenle onu daha da eğiterek canımızı ve malımızı teslim edebiliriz. Kangal kopeğinde bu şekilde gelişerek bağlı olduğu kişileri canı pahasına mutlaka korur. Bu huyunu ilerletme egzersizlerini de annesinden alır. Bekcilik yapacak bir kopek 2 aylıktan itibaren bakıcısıyla tanıştırılmalı ve nobet tutacağı yere yavaş yavaş alıştırılarak bağlanmalıdır. 6 ay olduktan sonra gunduzleri bağlanmalı, geceleri serbest bırakılmalıdır. Yemeği ve suyu bakıcısı tarafından verilmelidir Bekci kopeklerine genellikle dur, hayır, tut gibi kelimeler mutlaka oğretilmelidir. 15 Yavrularda coban kopeği ile ilgili egzersizler Coban kopeği olacak yavrular 4 aylık olduktan sonra imkÃnlar elverdiğince anneleri ile birlikte suruye goturulmelidir. Suruye goturulecek kopeklerin cok cesaretli, cevik ve kuvvetli olması icin iyi beslenmeleri gerekir. Suruye gidecek yavru kopeklerin kesinlikle ezdirilmemesi gereklidir. Bilakis bu yavruların cesaretini artırması icin işe yaramayan imha edilecek yavru kopek uzerinde cesaretlerini arttıracak ceşitli egzersizlerle kopeklerin cesaretleri, kendine guveni artırılmalıdır. Boylece vahşi hayvanlara karşı mucadele yeteneği kazandırılmalıdır. B ERİŞKİN KOPEKLERİN EĞİTİMİ: Erişkinlik cağı Kangal kopeklerinde 12 aylıktan sonra başlar. Bu donemde uygulanacak program daha zor ve ağır olur. Bunun icin yavru kopeklere uygulanan program aksatılmadan, eksiksiz ve sabırlı bir şekilde yapılmalıdır ki, erişkin donemdeki eğitim kolay ve iyi sonuclar verir. Erişkin kopeklere uygulanacak eğitim iki aşamalı yapılmalıdır. a) Temel eğitimler, b) Ozet eğitimler Bu eğitimleri sırasıyla ele alalım. a) Temel eğitimler: Temel eğitimde amac genel olarak verilecekler emri kopeğin eksiksiz olarak yapması hedeflenir, Eğitim erken (67 ayında) başlarsa daha iyi olur. Temel eğitim kopek eğitiminin temelini teşkil eder. Bu eğitim de aşamalı olarak uygulanır. a. a) Temel itaat eğitimi: Temel itaateğitimi hayvanı sıkmadan gunde 2 saat sureyle uygulanması gereklidir. Bu eğitimde kontrol altına alınabilmesi icin topuk, yat, kalk, otur, hayır, kal, surun, yapma vb. gibi kelimeler oğretilir ve uygulamalı olarak yaptırılır. a. b) İleri itaat eğitimi: Bu eğitimin amacı itaat eğitimlerini uzaktan ve serbest egzersizlerle yaptırmak ve bunun sonucunda bakıcının kopek uzerindeki etkisini artırmak ve kopeğin uzaktan kontrolunu yapmaktır. a. c) Destek eğitimi: Destek eğitimleri adı altında kopeklerin fiziki guclerinin geliştirilmesi ve genel bilgi eğitimlerinin yaptırılmasından oluşur. 1 Fiziki gucu geliştirme eğitimleri: Yuksek atlama gucunu artıracak engel eğitimi, Uzun atlama gucunu artıracak engel eğitimi, Denge yeteneğini artıracak engel eğitimi, Tırmanma eğitimini artıracak engel eğitimi, Guven duygusunu artıracak engel eğitimi. 2 Genel Bilgi Eğitimi: Bu eğitimde de hayvanın genel bilgisini artıracak egzersizler yaptırılır. Saldırganlık eğitimi, Yabancıların aranma eğitimi Bina, banka, mağaza gibi yerlerde arama eğitimi Kısa iz takibi eğitimi, Kopeklerin silah sesine alıştırılması eğitimi. B Ozel Eğitimler: Bu eğilimler 1518 aylık iken uygulanır. Bu bolumde kopeklere: 1 Bekci kopeği eğitimi, 2 Devriye kopeği eğitim, 3 Av kopeği eğitimi, 4 Coban kopeği eğitimi, 5 Narkotik madde arama eğitim, 6 Keşif kopeği eğitimi gibi eğitimler yaptırılır. Bu eğitimlerden gecen kopekler bu işleri rahatlıkla yaparlar. Kangal kopeklerinin diğer kopeklere orada bu eğitimleri daha iyi uygulayan ve verilen gorevi daha iyi yapan, aranan bir kopek ırkı olduğu tespit edilmiştir.