Kuzuların bakım ve beslenmesi Gebeliğin son haftalarında iyi bakım ve besleme uygulanan koyunlardan doğan normal canlı ağırlıktaki kuzular, dayanıklı olur. ve yuksek canlı ağırlık kazanırlar. sağlıklı bir kuzu elde etmek icin en onemli kural ise yavrunun ağız sutu icmesinden gecer. dengeli beslenmenin temelinde yavruya doğumdan sonra ki ilk gun icinde ağız sutunun verilmesi yatar. yeni doğan kuzu enfeksiyon hastalıklarına karşı kolayca yenilir. bu donemde kuzular erişkinlere gore solunum sistemi hastalıkları, şiddetli ishal ve diğer hastalıklara karşı son derece duyarlıdırlar. bu nedenle ceşitli hastalıklara karşı kuzunun geleceğini garanti altına almak icin ağız sutunun mutlaka icirilmesi gerekmektedir. ağız sutunde ozellikle yapı ve onarım maddesi olan protein miktarının yuksek olması onemli bir ozelliktir. kuzunun ilk aylardaki yaşamında hastalıklara karşı direncini sağlayan bağışıklık maddelerinin miktarı doğumdan sonraki ilk 15 dakika ile 4 saat arasında verilecek olan ağız sutunde en yuksek orandadır. ağız sutunde bulunan bağışıklık maddeleri zaman icinde kaybolur. kuzulardaki ince barsaklar ağız sutundeki bağışıklık maddelerini parcalamadan olduğu gibi gecirmek ve emmek ozelliğine sahiptirler. buda yaklaşık olarak 24 ila 36 saat gibi bir zamanda olur. bu nedenle bir kuzunun doğumdan sonra ilk 1 4 saat icinde ağız sutunden her kg canlı ağırlık icin 50 ml alması gerekmektedir. tabloda gunluk verlecek ağız sutu miktarı Kuzunun yaşı, gunu Her oğunde verilen miktar ml Oğun adedi 1 250 275 6 8 2 3 250 300 4 6 Ağız sutunun kuzuların doğumundan sonra verilmesini zorunlu kılan sebeblerden biride kapsamındaki A, E ve B vitaminlerinin gecen sure icin de hızla azalmasına bağlıdır. ağız sutunden yuksek miktarda A vitamini alan kuzular hastalıklara karşı direnc sağlarlar. kuzu doğarken vucudunda A vitamini yedeği az bulunur. bunun icin kuzulara ilk gunlerde A vitamini takviyesi yapmak iyi olur. onun icin anneye doğum oncesi A vitamini iceren yemlerden veya enjeksiyon yolu ile yapılmalıdır. Ağız sutu aynı zamanda anne kanında iken kuzunun barsaklarında birikmiş olan atık maddelerin atılmasına yardımcı olur. Doğumdan sonra kuzular annelerinden altı kuru bol yataklık serilmiş ozel bolmelere yerleştirilir. sonuc olarak ağız sutu verilmeyen kuzular ilk hafta icinde sindirim ve solunum yolu enfeksyonlarına yakalanma olasılığı cok yuksektir. kuzu besleme proğramı tabloda gosterildiği gibidir. Yaş, hafta Gunluk oğun adedi Verilen sut ml Ot ve konsantre yem 1. 6 8 250 275 Ad libitum 1 2 4 6 300 500 " 2 3 4 750 1000 " 3 4 3 1000 1250 " 4 6 3 1250 1500 " 7 8 3 1500 " 9 10 3 1500 " Doğumu izleyen ilk gunlerde anasız kalan oksuz kuzulara başka bir koyunun ağız sutunu veya yapay kolostrum vermek mumkundur. yapay kolostrum İnek sutu 1 litre Şeker 15 gram Sıvı yağ 15 gram yumurta 1 adet Bu yapay ağız sutu 38 derecede ısıtılıp kuzulara verilir. her kg canlı ağırlık icin 50 ml icirilir. gunde 3 5 kez verilmelidir. kuzular doğumu takiben 2. ci haftadan itibaren sutun yanında tane yem karmaları ve iyi kalitede kuru ot verilmeye başlanmalıdır. kuzulara bu donemde %25 mısır,%25 yulaf %25 buğdaykepeği,%15 soya fasulyesi kuspesi veya keten tohumu kuspesi ve %10 melas iceren konsantre yem ilavesi iyi bir besleme sağlamaktadır. Kuzu buyutme yontemleri 1. kuzular 10 12 hafta suresince sutle beslenirler 2. erken sutten kesme yontemi ile beslenme 3. sut yerine gecebilen maddelerle ile besleme 1. kuzuları 10 12 hafta sutle besleme Bu yontem en kolay buyutme olup kuzular ileride ister damızlık olsun ister besiye tabi tutulsun 10 12 hafta sutle beslenirler. damızlık kuzular bu yontemle 16 haftalık oluncaya kadar beslenenirler. bu yetiştirme yonteminde koyunlar yılda bir yavru yaparlar. hem damızlık hem de ileride besiye cekilecek kuzular icin 2. ci haftadan itibaren rumenin gelişmesi icin sindirilme derecesi yuksek kuru ot ad libitum olarak verilmelidir. kuru ot ile beraber yem verilmesi gerekmektedir. kuzulara verilecek konsantre yemin ham proteini %18 olması gerekir. bu donemde kuzuların besin madde ihtiyacı artar. cunku hayvanlarda hızlı bir canlı ağırlık artışı vardır. ozellik doğumu takiben ilk uc ay en fazla canlı ağırlık artışı olmaktadır. Normal koşullarda melez kuzular doğumdan sonra 1. ay10 kg 2. ay 7 kg3. ayda 6 kg canlı ağırlık kazanırlar. sonuc olarak iyi bakılan bir kuzu 3, cu ayın sonunda 25 kg canlı ağırlığa ulaşabilir. buyume donemi sonunda kuzulara kuzulara 400 600 g/gun kuvvetli yem verilir. genc kuzular merada otlatılırsa meranın durumuna bağlı olarak gunde 100 200 g/gun yem verilir. Yaş ay Konsantre yem ca P 1 150 175 2 2,5 1,3 1,5 2 200 250 2,7 3 1,7 2 3 250 350 2,8 3 1,8 2 2. erken sutten kesme yontemi ile kuzu buyutme Buyontem ile kuzular 4 5 hafta sutle beslendikten sonra kuzular sutten kesilir. bu yetiştirmede hayvanlar 1. haftadan itibaren konsantre yem ile beslenmeye başlanır. ortalam 5, ci haftadan itibaren hayvanlar gunde 300 gram konsantre yem tuketimine ulaşırlar. bu donemde yine ruenin gelişmesi icin iyi kalitede kuru ot verilmelidir. konsantre yem gittikce artırılmalıdır. bu yemin ham proteini en az %16, ca oranı 2:1 ca%0,6 p%0,3 olmalıdır. demir tuzları rasyona katılmalıdır. buradaki amac kuzuların erken sutten kesilerek koyunların yılda iki defa kuzulatılması icindir. 3 sut yerine gecebilen yemlerle kuzuların beslenmesi Kuzular doğumu takiben 1 2 gun kolostrum icirildikten sonra sut yerine gecen yemlerle beslenirler. SUT İKAME YEMİ genelde acil durumlarda kuzu yetiştirilmesinde kullanılır. 1. anasız kuzuların beslenmesinde 2. ikiz kuzuların birinin iyi yetiştirilemediği durumlarda 3. ucuz yada dorduz kuzulamalarda 4. yeterli sutun olmadığı kuzuların yeterli performans gosteremediği durumlarda 5. Annenin yavruyu red etmesi ve meme hastalığı durumlarında bu yem kuru madde esasına gore en az%30 yağ,%25 sut proteini kapsayıp laktoz duzeyi %30 35 i aşmamalıdır. bu yem en az %20 kuru madde kapsayacak şekilde su ile karıştırılır. bu yemin 230 340 gramı 1 litre suda eritilip kuzu başına gunde 1,5 2 lt verilir. sut ikame yemi kuzulara 6. cı haftaya kadar verilir. sut ikame yeminde bulunan yem maddeleri Yağsız sut tozu%90, kuspeler %25, tahıl kepekleri%25, laktoz%10, kuru maya%10, ve sut tozu en az %50 oranında kapsamalıdır. sonuc olarak boyle bir sut ikame yeminde ham protein en az %22, ham yağ%5, ve ham seluloz %2 olmalıdır. kuzular 8 10 gunluk olunca iyi kalitede kuru ot tahıl karması verilmeye başlanır. kuzular gunde 250 gram tahıl karması tuketmeye başladığında sutten kesilebilir. bu donem de kuzular canlı ağırlıkları 12 15 kg ulaşırlar. bu canlı ağırlığa ulaşan kuzularda sut ikame yemi 4 5 gun sonra verilmez. kuzulara %18 ham proteinli ve kuru ot verilmelidir. kuzular vitamin A, D, E demir, Selenyum gibi mineraller takviye edilmelidir. KUZU BESİSİ Besi, kuzuya tum besin maddelerini kapsayan dengeli bir rasyon vererek et verimini ve kalitesini artırmaktır. bir kuzuda canlı ağırlık artışı, vucutta protein ve mineral artışı şeklinde olur. diğer yandan bir koyunda canlı ağırlık artışı vucutta yağ sentezi ile olur. Kuzuda oğlakda canlı ağırlık artışı bir buyumedir. Gercek buyume kas, yani et, kemik ve organlardaki dokuların coğalması ve artışı iledir. Genel olarak buyume organizmadaki protein ve mineral element catısının bir artışı olarak kabul edilir. buyume hızı bir yavruda doğum ağırlığının iki katını bulması icin gereken sure ile yani gunle ifade edilir. bir kuzu doğum iki katına 12 gunde ulaşır. Orneğin 3 kg doğan bir kuzu entansif besi ile 12 15 gun icinde doğum ağırlığının iki katına ulaşır. yetersiz beslenen kuzu ise 45 gun icinde aynı duruma gelir. Surekli olarak entansif beslenen kuzu 60 gun icinde 30 33 kg canlı ağırlığa ulaşır. Kuzuların besin madde ihtiyacları 1. Protein ihtiyacı:Kuzu besisinde en onemli besin maddesi proteindir. proein yapı maddesi olarak ekzojen bir nitelik gosterip hayvanın buyumesi yani canlı ağırlık artışında onem taşır. Erken sutten kesilen kuzuların (10 20 kg C. A)ham protein ihtiyacı %16 18 olupdaha fazla C. A daki hayvanların 30 40 kg İhtiyacı ise %13 14 olarak kabul edilir. Gunluk C:A artışı bu donemde 250 300 gr bulur. 2. Enerji ihtiyacı:Kuzular icin kritik olan besin maddelerinden biride Enerjidir. Sutten erken kesilen 10 20 kg ağırlıktaki kuzuların enerji ihtiyacı 2,6 Mcal/kg olup 30 40kg olan kuzuların ise 2,5 2,6 Mcal/Kg dır. noksanlığında genc besi kuzularında C. A artışı azalır. 3. mineral ihtiyacları:Besi kuzularının mineral ihtiyacı diğer hayvanlardan daha onemlidir. TUZ:Merada otlayan kuzularda onem kazanır. bu nedenle tuz kuzu rasyonlarına %0,50 1,00 oranında kullanılır. erkek kuzu besisinde idrar taşları fazla gozlenir. bu gibi durumlarda kuzu rasyonlarına tuz %3 5 ilave edilebilir. amac su tuketimini sağlamaktır. kuzuların su ihtiyacıda rsyona ve cevre şartlarına gore 3 7 lt arasındadır. KALCİYUM FOSFOR:Bu iki element gelişme ve buyumede rol oynar. Noksanlığında kemik gelişimi durur ve raşitizm olur. kuzuların kalsiyum ve fosfor duzeyleri %0,35 0,40 ve %0,25 olmalıdır. KUKURT:Rasyon kuru maddesine gore kukurt %0,18 0,26 olmalıdır. genel olarak bakır cobalt ve selenyum gibi iz elementlerde onem taşır. İz element Mg/gun Ppm Bakır 0,40 10 demir 25,00 40,00 Kobalt 0,05,10 Selenyum 0,05 0,10 İyot 0,20 0,10 Cinko 10,00 35,00 manganez 15,00 20,00 Kuzuların iz element ihtiyacı tablosu KUZU BESİSİ CEŞİTLERİ Kuzu besisinde dort cesit besi uygulanmaktadır. 1. Entansif kuzu besisi 2. uzatılmış kuzu besisi 3. Toklu besisi 4. sut kuzusu besisidir. 1:ENTANSİF KUZU BESİSİ:Bu besi yontemi erken sutten kesilen kuzulrın 4 aylık yaşa kadar 35 40 kg C. A ulaşana kadar İyi kalitede kuzu buyutme yemi ile besleme icindir. Kuzularda C. A artışı en fazla 1 5 ay rasında olur. Yemin yanında kuzulara gunde ortalama 100 250 gr yonca samanı verilebilir. kuzular 5, ci haftada yaklaşık olarak 300 gr konsantre yem verilebilir. hayvanların gunluk canlı ağırlık artışı bu donemde 250 300 gr dır. 2 UZATILMIŞ KUZU BESİSİ:Bu besi yontemi cayır ve meraları uygun olan bolgelerde sutten kesilen kuzulara cok az konsantre yem kullanılması ile yapılan bir besi yontemidir.6,5 7 aylık yaşa,45 kg canlı ağırlık kazanılıncaya kadar suren bir yontemdir. hayvanlara gunde 1,5 kg kaliteli kuru ot +,1,2 kg yağlı tohum kuspeleri verilebilir. 3. TOKLU BESİSİ:Hayvanlar sutten kesildikten sonra işletmenin imkanlarına bağlı olarak kotu kalitede kaba yemler ve anızlı tarlaları değerlendirmek icin yapılan besi yontemidir. Daha sonra hayvanlar kısa bir donem 2 ay gibi besiye cekilerek yapılır. besi sonunda hayvanlar 50 60 kg C. A ulaşırlar. bu donem sonnda yaş ve besi sonucu hayvanlar yağlanır. .4. SUT KUZUSU BESİSİ:Bu beside yavrular analarını emerler ve sutun dışında konsantre yem %18 proteinli yem verilmesi gereklidir. bu nedenle kuzulara 2, ci haftadan itibaren ad libitum olarak konsantre yem verilmesi gerekir. konsantre yemin hazırlanmasın da iyi kalitede yağlı tohum kuspeleri ve lezzetli tahıl taneleri ile melas kullanılmalıdır. buna ilaveten iyi kalitede kuru ot verilmeli. bunun amacı rumen gelişimini sağlamaktır. belli bir muddet sonra ot kısıtlanırve konsantre yem miktarı artırılır. kullanılan yemin durumuna gore vitamin ve mineral madde rasyona katılmalıdır. Kaynak :agriculturk