Kalkınmanın Dayanılmaz Hafifliği Buyumek, kalkınmak, zenginleşmek Bunlar ne demek? Tum ulkeler buyumek, kalkınmak ve zenginleşmek istiyor. Bu amacla başarılı başarısız planlar yaparak uygulamaya calışıyorlar. Kalkınmak... Azgelişmiş ulkelerin, gelişmiş ulkelere yetişme cabası... Kalkınmak icin daha fazla elektrik harcamak, daha fazla et sut tuketmek, daha cok benzin harcıyor olmak lazım. Et Tuketimi Kalkınamamışlığımızın, gelişmemişliğimizin gostergesi olarak et tuketimimizin azlığını gosterenler şoyle diyor: "Bir insanın yeterli ve dengeli beslenebilmesi icin gunde 75 80 gram protein alması, bunun da ucte birinin hayvansal urun olması gerekir. Maalesef, nufusumuzun coğunluğu hayvansal proteinden yoksundur. Kişi başına yıllık kırmızı et tuketimi ABD' de 95, AB ulkelerinde 70 iken Turkiye' de yalnızca 6,5 kg' dır." Bu ne kadar bilimsel ve mantıklı bir bilgi gibi geliyor değil mi? Oysa biliyor musunuz Yunan filozofu Aristo, unlu tarihci Homeros, İngiliz doğa bilimci Darwin, unlu İtalyan ressam Leonardo Da Vinci, Alman kokenli fizikci Einstein, İngiliz fizikci Isaac Newton, unlu oyun yazarı Shakespeare, Rus yazar Tolstoy, Fransız yazar Voltaire, Alman besteci Wagner ve Hintli pasifist siyasetci Gandhi etyemezdi. Bu bilgiden sonra et sut tuketmek ile kalkınmışlığın, gelişmemişliğin doğrudan alakası olduğunu duşunebilir miyiz? Doneminde yukarıda saydığımız gibi insanlardan oluşan bir toplum, gelişmemiş bir toplum olabilir mi? AB ve Turkiye' nin tuketim verilerini inceliyorum. Hayvansal urunler AB' de Turkiye ye gore 4 5 kat fazla tuketiliyor. Ancak meyve tuketimimiz hemen hemen eşit iken sebze tuketimimiz AB ortalamasının iki kat uzerinde. Sebze tuketmektense et mi tuketmeli? Bakınız bazı veriler: Mevcut tarım arazilerinin % 30 u hayvan yemi yetiştirmek uzere ekiliyor.1 1 kg tahıl uretmek icin 200 litre su gerekliyken, 1 kg et icin 20.000 litre suya ihtiyac var.1 1 kg etle 200 kg patates aynı sure icinde imal edilebilir. 50 kg sığır eti yerine 1000 kg kiraz, 6000 kg havuc ve 4000 kg elma uretilebilir.1 Gunluk 80 100 gram kadar meyve veya sebze tuketimi mide kanserine yakalanma riskini yuzde 30, gunde ortalama 27 gram yuksek lifli gıdaların tuketilmesi barsak kanseri riskini yuzde 20 azaltır.2 Yeterince sebze meyve yiyen cocukların atardamarları fazla sebze meyve yemeyen cocukların atardamarlarına gore sonraki yıllarda daha sağlıklı ve daha az sert olmaktadır.3 Kişisel Refah Seviyesi Ozel otomobil sayısı, motorlu kara taşıtı sayısı, fert başına elektrik tuketim miktarı, fert başına telefon kontor değeri, faks sayısı gibi veriler insanların refah seviyelerini olcmek icin kullanılıyormuş. İki adet arabası olan ve gunun buyuk kısmını trafikte egzoz gazı soluyarak, yine gununun 5 saatini telefonla konuşarak geciren ve gunde yuz tane faks alan bir kişi bolluk, varlık ve rahatlık icerisinde yaşamakta mıdır acaba? Ayrıca rahat ve huzurlu olabilmek icin bu kadar malın sigortasını yaptırmalı, hırsız alarmları takmalı, vergileri ve tamirat bakımlarını takip etmelisiniz. Refah denilen şey buysa, benim icin pek cazip değil acıkcası... Ayrıca ulkeler ve kişiler, bu refahı elde etmek yolunda neleri goze almalı? Orneğin diyelim ki ulke olarak ihracat hedefinizi iki kat yukseğe koydunuz.. Boylece toplam refahın artmasını bekliyorsunuz. Eğer başarılı olursanız, bunu buyuk ihtimal komşu ulkedeki insanların pazarını ele gecirerek yapacaksınız. Yani komşunuz dara duşerken, siz refaha kavuşacaksınız. Kendi Kendine Yeterlilik Gunumuzde ekonominin belkemiği tuketim. Her ne kadar kurumlar tasarrufu oneriyorlar gibi gorunuyorsa da gunumuzde hicbir kurum beş yılda bir kazak alan, hatta onu da almayıp kendi oren birini istemez. Kazağınızı butikten, ekmeği bakkaldan, meyveyi manavdan alın. Hatta meyve kuruları da iceren, bolca işlenmiş ve kilometrelerce taşınmış mısır gevreği alın. Ve boylece ekonominin carkları donsun... Alın, verin, ekonomiye can verin... Duşunuyorum da kendi kendine yeterliliği yuksek birey, aile, mahalle ve topluluklar; minimum kaynak tuketimi ile uygun bir refah duzeyine ulaşamaz mı? Orneğin ben ekmeğimi kendim yapıyorum. Buğdayı, tavuk yemi olarak satılan en ucuz buğdaydan alıp , kendim oğutup, mayasını ekşi mayadan hazırlayıp ekmek yapıyorum. Normal ekmek ile kıyasladığımda en az yarı yarıya daha karlı olduğumu gordum. Bir de yaptığım ekmeğin kalitesinde olduğunu iddia eden markalı ekmeklerle kıyaslasam sanırım 5 10 kat daha ucuza ekmek uretiyorum. Ve bence dışarıda satılan tum ekmeklerden daha değerli kendi yaptığım ekmek. Bir kere buğdayın ozu, kepeği icerisinde; doyurucu ve besleyici ve kesinlikle yapay kimyasallar icermeyen guvenilir bir ekmek. Ayrıca eminim ki beş hane birleşsek hem cok daha ucuza ekmek yaparız, hem de aramızdan benden daha becerikli ve daha bol zamanı olan ve bu işe yetenekli biri benden daha iyi ekmekler yapabilir. Ben de bana duşen ve daha yetenekli olduğum işi yapar, gidip iyi buğday bulurum. Sonucta dışarıdan satın alacağımızın en kotu ihtimalle yarı fiyatına en kaliteli ekmeği tuketiriz. Benzer şekilde balkonumda kucuk bir sebze bahcesi yaparsam gıdamın ciddi bir kısmını buradan karşılayabilirim. Komşularla anlaşırsak apartman catısında veya varsa bahcesinde sebze ureterek gıdamızı sağlayabiliriz. Biliyor musunuz, 30 metre karelik bir bahcede; 100 kg patlıcan, 300 kg domates, 200 kg biber yetiştirilebilir. Ben insan ve ulke olceğinde kendi kendine yeterliliğin kucuk adımlarla başlayabileceğini ve gercek refah ve gelişmişliğin insanın dışa bağımlılığı azaldığında oluşabileceğini duşunuyorum. Elbette bir insan her şeyi bilip her şeyi kendi yapamaz, ancak birbiri ile iletişimde olabilen orneğin 15 30 kişilik bir grup (bildiğimize gore taş devrinde de insanların doğal grupları 15 30 kişilikmiş), bir cok şeyleri kendileri uretebilirler. Bu urunler hem cok daha ucuz, hem cok daha kaliteli , hem de manevi değerleri olan urunler olacaklardır. Ayrıca manen cok onemli bir konu daha var: İnsan, bazı temel ihtiyaclarını bir grubun parcası olarak kendi yaşam alanında karşılayabildiğini gorduğunde, dış dunyanın bin bir karmaşık olayı icerisinden mutlaka "para" denen nesneyi bulup getirmek zorunda olmadığını fark ederek, bilincaltında buyuk bir rahatlama hissi duyacak ve manevi bir tatmin yaşayacaktır. İş ve İşsizlik Bu olmadığı surece işsizlik olmak zorundadır. Cunku bugunun anlamı ile iş denen şey gidip kocaman şeyler yapmaktır. Bir madenden komur cıkarmak, kanalizasyonları temizlemek, bir buroda dosyalarla uğraşmak, birilerine hic de ihtiyacı olmayan sigorta policelerini, yeni model bir cep telefonunu satmaya uğraşmak... İnsanlar calışmayı severler. En onemlisi iş, insana para kazandırır. Kazanılan para ile kişi bir şeyler satın alabilme ozgurluğune kavuşur. Boylece temel ihtiyaclarını karşılayarak ozgurleşir. Ayrıca işyerindeki meşguliyet, uzmanlaşma, aile ortamı, sosyal cevrenin gelişmesi, arkadaşlar iyidir. Ancak mevcut sistem yapısı gereği, her şeyi somurduğu gibi insanı da somuruyor. Bircok kişi sabahın cok erken saatinde işe gidip, gec saatte eve donuyor. Ailesine, hobilerine, duşunup felsefesini geliştirmeye, siyaset uzerine duşunmeye ve tembellik etmeye zaman ayıramıyor. Ve yıllar gelip geciyor... Bir de işsizler ordusu var. Calışanlar grubunun arasına girebilmek icin ellerinden geleni artlarına koymuyorlar İşsizliğin bunca ciddi sorun olduğu bir donemde bazı insanların buna ilginc bir cozum onerisi var. Calışma saatleri yarı yarıya duşurulsun (gunde 8 değil, 4 saat) diyorlar. Aslında mantıksız değil. İnsanlar normalin uzerinde calışıyorlar. Kendilerine ve ailelerine vakit ayıramıyorlar. Ayrıca bir işsizler ordusu var ve iş yaratmak gerekiyor. Calışma suresi yarı yarıya duşunce aynı işi 2 kişi yapacak. Yine garip şekilde bazı insanlar cok kazanıyor ve zamanları yok. Şoyle deme ozgurlukleri yok: "Ben gunde 12 saat calışıyor ve 10 birim para kazanıyorum. Oysa bana 2 birim para yeter. O halde 3 4 saat calışayım." Ben bunu iş hayatımda yapabiliyorum. Sağlıklı bir iletişim ve doğru planlama ile bunu yapmak imkÃnsız değil. Hem de bircok kişiye de iş imkÃnı doğar. İnsanlar daha az calışabilir. Boylece biraz daha az kazanırlar. Biraz para kaybedebilirler ancak hayatı kazanırlar. Hem bircok kişi işsizlikten kurtulur. Bir anekdot: Bir gun feribottan iniyordum. Yanımdan gecen elleri kolları dolu bir işadamının yanındaki kadına dediklerine kulak misafiri oldum. Şoyle diyordu: "En zavallı insan iş adamıdır. Cok parası vardır ancak onu keyifle harcayacak zamanı yoktur." Ayrıca insanlar iş dışı zamanlarında, yukarıda bahsettiğim kendi kendine yeterliliği sağlayıcı gorunmez gelirler sağlayabilirler. Sebzelerini uretir, ekmeklerini yapar, kazaklarını orebilirler. İnsanların az calışmakla geliri duşecektir. Ancak elde ettikleri toplam fayda daha yuksek olacaktır. Cunku boylece hem iş hayatının nimetlerinden faydalanmak, hem de kendi başlarına temel ihtiyaclarını tedarik etmek mumkun olur. Sonuc olarak Daha cok et yemek ulkenizi zenginleştirmez. Et yemeyenler akılsız değildir. Sebze tuketmek iyidir. Cok şeyi olan insanın refah seviyesi yuksek olmayabilir. İhracatını arttırarak buyuyen ulke, başka bir ulkeyi ezerek buyur. Mevcut sistem, her şeyini kendi halleden becerikli insanlar istemez. İhtiyac duydukları urunleri yardımlaşarak kendileri uretenler, hem madden hem de manen tatmin olurlar. Kucuk bir bahceden, gorece buyuk miktar gıda uretmek mumkundur. Mevcut duzende calışma hayatı, insanları mutsuz etmekte ve yeteneksizleştirmektedir. Dış dunyadaki işlerde daha az calışmak, her zaman fakirliğe yol acmayabilir. Bu yazıyı, bana gore gelmiş gecmiş en buyuk kahramanın maceralarını konu alan dunyanın en iyi romanından bir kısım ile bitirmek istiyorum. Olay 1900' lerin ikinci ceyreğinde Amerika' da geciyor. Kahramanımız Ignatus' a, burjuvalığa ozenen bir zenci soruyor: "Hey dinle," dedi Jones. "Gitmeden once bi şiy sorcam sana. Siyah biri serserilik etmenin, ya da asgari ucretin altında calışmanın dışında ne yapabilir sence?" "Lutfen." Ignatus kaldırımın kenarını bulmak ve doğrulmak icin iş onluğunun eteklerini beceriksizce topladı. "Aklımın ne kadar karışmış olduğunu sen bile tahmin edemezsin. Değer yargıların baştan ayağa yanlış. Tepeye, ya da işte varmak istediğin nokta neresiyse, oraya vardığında ruhsal bir cokuntu ya da daha kotu bir şey gecirebilirsin. Hic ulkesi olan bir zenci gordun mu? Elbette hayır. Bir mezbelede mutluluk icinde yaşa. ... Boethius oku." "Kim? Neyi okuyim?" "Boethius sana direnmenin son cozumde anlamsız olduğunu, her şeyi olduğu gibi kabullenmek gerektiğini oğretecektir."4 İnsanoğlunun yaşamı gun gectikce hızlanıyor. Bu karmaşada duşunmek icin vaktimiz yok, sadece onumuze geleni tuketiyoruz. Daha iyi, daha fazla ve daha buyuğe ulaşmak icin sonu gelmez bir maraton koşuyoruz. Oyle bir maraton ki, yorulmaya bile izin yok...