Koyunculukta Damizlik Secimi KOYUNCULUKTA DAMIZLIK SECİMİ Surude verimi yuksek olan hayvanları barındırırsak, kaliteli bir suru olur. Boylece, karlı bir hayvancılık gercekleşir. O halde yetiştirici ister az verimli yerli ırk, ister yuksek verimli kultur ırk veya bunların arasında melez koyun yetiştirsin, mutlaka kullanacağı hayvanların en iyilerini işletmesinde bulundurmalıdır. Bunun icin, verimi yuksek hayvanları bilmek, tanımak gerekir. Yani, damızlık hayvanı secebilmek gerekir. Nasıl olmalı damızlık koyun? Yaşı, başı, kaşı gozu nasıl olmalı? Ne zaman suruye alınmalı, ne zaman suruden atılmalı? Bu dersin icinde damızlık secimi ile ilgili pek cok teknik bilgi, bulacaksınız. DAMIZLIK SECİMİ NE DEMEKTİR? Damızlık secimi yuksek verimli koyunları surude tutup, işe yaramayanları suruden ayırmak demektir. Suruye damızlık olarak katılan toklular; doğumda, sutten kesimde, kırkım mevsiminde ve koc katımında olmak uzere hedefe gore yılda en az 4 kez damızlık secimine tabi tutulmalıdır. DAMIZLIK SECİMİ NE DEMEK DEĞİLDİR? Koyun yetiştiriciliğinde hedef en az masrafla fazla urun elde etmektir. Ulkemizde yıl icinde uretilen butun dişiler, damızlık olarak suruye alınırlar, buna karşılık kısırlar, sakatlar, cok yaşlılar, verimsizler tek veya cift memesi korler suruden cıkarılırlar. İşte bu damızlık secimi değildir. Yetiştirici burada masraf yapmadan geliri arttırmak istemektedir, bunu da koyun başına verimi arttırmakla değil, surudeki koyun sayısını coğaltarak sağlayacağını duşunmektedir. Bunun sonucu olarak da koy ortak malı mera ve otlaklarda aşırı otlatılmaktadır. Resim 13: Merinos damızlık koyunlar Elimizdeki butun dişi toklular suruye katılır ve verimlerine gore en iyileri surude tutulup diğerleri ayrılmazsa, suru buyur, masraf artar ve verimleri azalır. Yaşlı hayvanların ceşitli sebeplerle suruden ayrılması damızlık secimi değil, ayıklamadır. Ayıklama ile dol veriminde artış sağlanamaz. Oyle ise, damızlık koyun şudur. Vucudu duzgun, kusursuz Kendi ırkının ozelliklerini taşıyan Yuksek verimli Hastalıksız ve uzun omurlu Dol verimi yuksektir DAMIZLIK SECİMİ NEDEN ONEMLİDİR? Koyundan et, sut ve yun elde edilir. Hangisine ağırlık verilecek ise, ona gore koyun ırkı kullanmalıdır. Tabii, uc urun de aynı derecede yuksek olamaz. Ama hic değilse ikisi bakımından yuksek verim sağlayan koyunlarla uretim yapmalıyız. Ayrıca, bir hayvanda bazı urunler cok iyi olabilir. Fakat bu ozelliklerin tamamının bu koyunun kuzularında gorulmesi beklenemez. Bu durumu her tecrubeli yetiştirici bilir. Tersine olarak bazen orta kaliteli hayvanların da cok iyi kaliteli dol verdiği gorulmuştur. Oyleyse damızlık seciminin esas hedefi, koyun surusunde en ustun hayvanları bularak bunları uygun şekilde ciftleştirmektir. Boylece ustun yeteneklerin dollere gecmesini sağlamaktır. DAMIZLIK NASIL SECİLİR? Koyunların dış gorunuşlerinde değişiklikler cok fazladır. Bundan dolayı dış gorunuşe bakarak damızlık hakkında hukum vererek cok defa buyuk yanlışlıklara sebep olunmaktadır. Diğer hayvan turlerinde olduğu gibi koyunlarda da damızlık secimi yontemleri genellikle iki grup altında toplanır. A Dış yapıya bakılarak B Verim kayıtlarından yararlanılarak A DIŞ YAPI OZELLİKLERİNE BAKARAK DAMIZLIK SECİMİ Dış yapı ozelliklerinden yararlanılarak yapılan damızlık secimi, koyunculukta uzun yıllardan beri uygulanan ve hala da yaygın olarak başvurulan bir yontemdir. Bu yontemle başarılı bir damızlık secimi icin bazı genel kurallara uymak gerekir. Bunlar: Resim 14: Damızlık koyun DAMIZLIK KOYUNLAR SAĞLAM BUNYELİ OLMALIDIR! Uzerinde durulan verim yonu ne olursa olsun, damızlık olacak hayvanların sağlam bir bunyeye sahip olmaları istenir. Sağlam bunyeden kasıt, hayvanın organlarının karşılıklı uyum ve denge ile calışmalarıyla, dış etkilere ve cevre faktorlerine karşı dayanıklılığıdır. Sağlam bunyeli hayvanların derileri sağlam ve elastik bir yapıdadır. Ayrıca sağlam bunyeli hayvanlar, hareketleri normal, bakışları canlı ve gozleri parlak olur. Beden yapısı: İyi gelişmiş geniş ve derin olmalı. Sutcu koyunlarda on kısmından, arka kısmın daha geniş olması iyidir. Etcilerde, koşeleri yuvarlak dikdortgen şekildedir. a) Deri: Yapağı; koyunların onemli bir urunu olması ve derinin yapağıyı buyuten kısmı olması nedeniyle koyunda diğer hayvanlara gore daha buyuk onem taşır. Doğal olarak derinin kendiside ekonomik yarar sağlayan onemli bir urundur. Deri; ırk, besleme, yaş ve sağlık durumlarının etkisiyle kalın, ince, sıkı yada gevşek olabilir. Sağlam ve sağlıklı hayvanlarda deri pembe renklidir. Hasta yada uzun sure yetersiz beslenen hayvanlarda ise deri soluk veya mavimsi gorunumlu olur. Derinin yapısını etkileyen onemli bir faktorde yaştır. Genc hayvanların derisi yaşlı hayvanlara gore daha ince ve gevşektir. Aynı ırk icerisinde olmak şartıyla, dişi hayvanların derisi erkeklere gore daha incedir. Sert iklim koşullarında yaşayan hayvanlarda deri, sıcak iklimdekilere gore daha kalın ve kuvvetli olarak gelişmektedir. b) Kemik Yapısı: Sut verimi yonunden geliştirilmiş koyunlarda kemikler ince ve ozellikle yuvarlak kemikler uzuncadır. Koclarda kemiklerin sağlam ve kalınca olması istenir ise de bu konuda aşırılığa kacmamalıdır. Aksi halde kaba ve kalın kemikli hayvanlarda yemden yararlanma yeteneği duşer. Yapağı koyunlarında kemikler iyi gelişmiş ve kalındır. Bu ırklar gec geliştikleri icin kemiklerde uzun olur. Et verimi yonunden geliştirilen ırkların erken gelişme yeteneğinde olması, bu ırkların daha iyi besleme şartlarında bulundurulması gibi nedenlerle, uzun kemiklerin kıkırdak dokularında buyume erkenden bittiği icin kemikler kısa ve hafif olur. Etci koyunlarda kemiklerin inceliği ayrıca istenen bir ozelliktir. Boylece karkasta kemik oranı duşeceği icin karkasın kalitesi, buna bağlı olarak da fiyatı yukselir. c) Baş: Başın yapısı ırk, verim yonu, cinsiyet gibi faktorlere bağlı olarak değişir. Ancak buyuk ve kaba gorunumlu bir baş, genelde hayvanda kemik yapısının da kabalığının belirtisi sayılmaktadır. Sutcu koyunlarda baş uzunca, ince ve kuru yapılıdır. Et verimi yonunden geliştirilmiş ırklarda ise baş zarif ve burun ucuna doğru daralır. Verim yonu ne olursa olsun başın ağır ve kaba olması istenmez. Aşırı uzun ve dar olan baş yapısı da bunyenin zayıflığını gostermesi bakımından bu tur yapıya sahip hayvanlar damızlık olarak kullanılmamalıdır. Başın yapısından cinsiyet ayırt edilebilir. Koclarda baş, dişilere gore daha kısa ve geniştir. Fakat sutcu ırkların koclarında baş yapısının dişiye benzemesi de fazla yadırganmamalıdır. Resim 15: Koyunların başı kusursuz olmalıdır. d) Boyun: Sut tipi koyunlarda boyun etci koyunlara gore daha uzuncadır. Sutcu koyunlarda boyunda et ve yağ az geliştiğinden boyun yassı dar ve daha az derindir. Erken gelişen etci koyunlarda ise boyun, kısa, kalın, bol etli ve yağlıdır. Aşırı uzun ve ince boyun yapısı butun koyunlar icin bunye zayıflığının bir belirtisidir. Koyunlarda boyunun normal olarak ust kısmının duz bir hat oluşturacak şekilde sırta gecmesi, omuza ve goğuse gecişinde tedrici genişleme ile olması da bunyesel yonden bir kusur olarak değerlendirilir. e) Boynuz: Genel olarak koclar boynuzlu ve koyunlar boynuzsuzdur. Orneğin yapağı tipi merinoslar boyledir. Fakat et merinoslarında her iki cinsiyette boynuzsuzdur. Yerli koyunlarda da bu durum cok değişiktir. Yonetim ve bakım kolaylığı yonunden boynuzsuzluk arzu edilir. f) Kulaklar: Kulakların yapısı koyunların bunyeleri hakkında onemli bir bilgi kaynağıdır. Kalın ve sıkı derili kulaklar bunyenin sağlam, kas gelişiminin iyi, kemik yapısının kuvvetli ve yapağı miktarının bol olduğunu belirtir. Dişi koyunlarda kulaklar erkeklere gore daha ince ve zariftir. Sut tipi koyunlarda kulaklar daha buyuk ve sarkık olurlar. g) Sırt bel sağrı: Sırt, goğus ve karın boşluğunda bulunan ceşitli organların yukunu ceken onemli bir vucut bolumudur. Sırtın duz ve sağlam olması gereklidir. Kas gelişimi iyi olmayan ve cukurlaşmış bir sırt istenmez, hele genc hayvanlar icin onemli bir kusur sayılır. Fazla yavru vermiş yaşlı koyunlarda sırt hattı biraz cokuntu yapmış olabilir. Aşırı dar ve keskin bir sırt yetiştirme yonu ne olursa olsun kusur sayılır. En iyi kalite et bel bolumunde bulunduğu icin, etci tiplerde bu vucut bolumu ile sağrı arasında bağlantı gorevi gorduğunden belin duz, kuvvetli ve bol etli olması istenir. Sağrının uzun, geniş ve bol etli olması istenir. Ayrıca doğum icin iyi gelişmiş bir sağrı istenir. Sağrı hattı duşuk olmamalı ve sağrı onden arkaya doğru fazla daralmamalıdır. Aşırı duşuk sağrı kusur sayılır. Sağrının iskelet yapısını; leğen kemiği, kısmen uyluk kemikleri ve ustten kalca kemiği bağlantısı meydana getirir. Sağrı genişliği bu uc noktadan olculur. h) Goğus: Tipik etci ırkların goğus hacmi sutcu ve yapağıcılara gore daha azdır. Etci koyunlarda goğus ayrıca one doğru dar, et ve yağ tabakalarıyla kaplı bir cıkıntı yapar. Bu nedenle on goğus genişliği etci ırklarda daha fazladır. Sutcu koyunlarda ise goğus uzun ve daha dardır. Zaten sutcu ırklarda da goğusun yeterli genişlikte olması istenir. Aksine durum, yani kurekler arkasında boğum yapacak şekilde aşırı goğus darlığı butun verim yonleri icin bunyesel bir kusur sayılır. Koyunlarda goğusun uzun geniş ve derin olması burada yerleşen yurek, akciğer gibi onemli organlara fazlaca yer sağlanması bakımından buyuk onem taşımaktadır. ı) Karın: Karın bir cok organları icinde saklar. Karın alt cizgisi duz olmalı ve sarkıklık gostermemelidir. Cok yaşlı koyunlarda biraz sarkıklık gorulebilir. Sut tipi koyunlarda karının arka kısmı memelere doğru genişlemiştir. Boylece iyi gelişmiş bir meme yapısı meydana gelir. Gencliğinde fazla hacimli kaba yemlerle beslenen hayvanlarda karın sarkık olur. Sarkık karın ozellikle damızlık olarak secilecek hayvanlar icin kusur sayılır. i) Meme: Koyunlarda sut bezleri iki ayrı parcadan oluşur ve iki ayrı meme ucu bulunur. Sut tipi koyunlarda meme buyukluğu ve memelerin yapılış şekli sut verimi yonunden onemlidir. Memelerin dış gorunuşu ve buyukluğunden başka bezsel ozellikte de olması istenir. Meme başlarının birbirleriyle uyum icinde olması ve meme başlarının kor olmaması istenir. Sağlıklı meme, hem sut uretimi icin hem de yavruların beslenmesi icin onemlidir. Resim 16: Memeler sağlıklı ve buyuk olmalıdır. j) Bacaklar ve tırnaklar: Bacaklar tipe ve ırka gore vucudu kolay taşıyabilecek kuvvette olmalıdır. Koyunlar genellikle uzun yurume zorunda olan bir mera hayvanı olduğu duşunulurse, bacakların sağlam yapılı, duzgun duruşlu olması gerektiği anlaşılır. Etci koyunlarda arka butların dolgun ve aralarının daha geniş olması gerekir. Boylece ustte yeter genişlikte bir sağrı meydana gelir ve bol et toplar. Ayrıca on bacaklarda, ozellikle omuz ve kolda et toplanması istenir. Yapağı tipi ve sut tipi koyunlarda bacaklar daha uzun ve kuru olurlar. Duzenli duruşlu koyunlarda onden ve arkadan bakıldığında on ve arka bacakların birbirini orter şekilde durması gerekir. Diğer hayvanlarda olduğu gibi koyunlarda da fıcı bacaklılık ve inek bacaklılıkta kusur sayılır. Baldırın ayak bileğinden inciğe gecişi duze yakın bir hat şeklinde olursa ve buradaki acı cok acık ise dik bacaklılık meydana gelir. Bu durum ise koyunlarda duruş bozuklukları arasında sayılır. Zira bu durum adımın kısa olmasına neden olur ve dolayısıyla dik bacaklı hayvanlar uzun yol yurumede gucluk cekerler. Uzun sure meraya cıkmayan hayvanların tırnakları uza hayvanın hareketini gucleştirir ve duruş bozukluklarına neden olabilir. Ayrıca, ozellikle erkek hayvanların arka ayak tırnaklarının uzaması aşımda buyuk guclukler meydana getirir. Bu durum kusur sayılmaz, tırnaklar kesilerek olumsuzluk ortadan kaldırılmış olur. Koyunlarda yuruyuş ve durum bozukluklarına sebebiyet verebilecek şekilde tırnaklar dar, dik ve eğri olmamalıdır. Aksi halde damızlık seciminde kusur sayılır. KOYUNLAR IRK, TİP YADA VERİM YONUNDEN İSTENİLEN OZELLİKLERİ TAŞIMALIDIR! Dış yapı ozelliklerine gore yapılacak damızlık seciminde secilecek koyunlar, ırkının veya tipinin ozelliklerini tumuyle taşımalıdır. Turkiye'mizin değişik coğrafi ozellikler gostermesi bakımından yoremize uygun calışacağımız koyun tipinin ozelliklerini iyi bilmemiz ve sececeğimiz hayvanların bu ozellikleri taşıyıp taşımadığını kontrol etmemiz gerekmektedir. İşletmede et verimi daha buyuk onem taşıyorsa, damızlık seciminde et verim ozelliklerine daha fazla onem verilmelidir. Bu nedenle de damızlık sececek kişi veya kişilerin et, sut ve yapağı gibi verimleri belirtmeye yarayan dış yapı ozelliklerini bilmesi lazımdır. Et yapağı uretimine uygun yapı Gunumuzun ekonomik şartları genel olarak tek taraflı koyun yetiştiriciliğini karlı olmaktan uzaklaştırmıştır. Etci verim ozelliklerine uygun yapıyı buyuk olcude bunye ile ilgili bolumde acıklamış olmakla birlikte, ozetlemek gerekirse damızlık olacak etci koyunda mumkun olduğu kadar buyuk, derin, geniş ve dolgun bir vucut yapısı gozlenmelidir. Baş kısa ve geniş, boyun kısa ve kalın olmalıdır. Goğusun geniş, derin ve kaburgaların mumkun olduğu kadar dışa donuk olması istenir. Bol et veren sırt, bel ve sağrının duz bir hat oluşturması ve olabildiğince geniş olması istenen etci ozelliklerindendir. Resim 17: Etci koyunlar buyuk, derin, geniş ve dolgun bir vucut yapısına sahip olmalıdır. Bacaklar kısa fakat sağlam, mumkun olduğu kadar kemiklerin ince olması istenir. Derinin sağlam, esnek ve pembe renkli olması istenir. Yapağı ozelliklerine de dikkat edilecekse, yapağının eşit boyda, yeterli incelik ve sıklıkta olması, karın altının yapağıyla ortulu bulunmasına ozen gosterilmelidir. Sut uretimine uygun yapı Sutcu koyunlarda kemikler ince, boyun uzun, vucut yuksek ve uzundur. Goğus, derinliği fazla olmakla birlikte arkaya doğru uza geniş bir boşluk oluşturacak şekilde geliştirilmiştir. Sağrı, uzun ve arka bacakları arası buyukce bir memeye yer verecek şekilde geniş olmalıdır. Karın nispeten gelişmiş, memeler yeter buyuklukte ve bezel meme ozelliğindedir. Boyle memeler sut ureten bezleri fazla icerdiği icin elle yakalandığı zaman taneli bir yapı hissedilir. Ayrıca sutle dolu olduğu zaman gergin ve dolgun olan bezel memeler sağıldıktan sonra porsur. Meme başlarının kolayca sağıma imkan verecek şekilde iyi gelişmiş, yeter buyuklukte ve hafifce yanlara doğru yonelik durmalıdır. Sutcu koyunlarda but dolgunluğu az, sırt hattı aşırı olmamak şartı ile sivrice olmalıdır. Sutcu koyunlarda baş; kuru, asil ve zarif yapılı olmalıdır. Sut verimleriyle tanınmış ırklar, boynuzsuz yada kucuk ve zarif boynuzludurlar. Kulaklarında buyuk ve nispeten sarkık olduğu bilinmektedir. DAMIZLIK OLACAK HAYVANLAR KENDİ CİNSİYET OZELLİKLERİNİ TAM OLARAK GOSTERMELERİ GEREKİR! Erkek gorunumlu bir dişi yada dişi gorunumlu bir erkek hicbir zaman iyi damızlık olmaz. Dişilerin dol verimini dış gorunuşlerinden yararlanılarak belirlemek hemen hemen imkansızdır. Erkek damızlıklarda ise her iki testisin aynı buyuklukte ve iyi gelişmiş olması gereklidir. Bilindiği gibi kocun yumurtaları ne kadar buyukse dolleme kabiliyetleri de o derece iyidir. B VERİM KAYITLARINA BAKILARAK YAPILACAK DAMIZLIK SECİMİ Dış yapıya bakarak yapılan damızlık secimindeki başarı, uzerinde durulan verim ve bu verimin dış gorunuşten anlaşılmasındaki isabete bağlıdır. Yapağı verim ozellikleri dış yapıdan anlaşılabilirse de, sut verimi ve dol verimi gibi kabiliyetleri dış yapıdan anlamak hemen hemen imkansızdır. Bu yuzden damızlık secimindeki başarıyı arttırmak icin mutlaka verim kayıtlarının tutulması ve damızlık seciminin bu kayıtlara dayandırılması gerekir. Nitekim, hayvancılığı ileri ulkelerde ozellikle damızlık yetiştiriciliğiyle uğraşan işletmelerde verim kayıtları dikkatli bir şekilde tutulmaktadır. Kayıtlar, iyi duzenlenmiş defterlere veya kartlara işlenir. Gerek defter ve gerekse kartlarda hayvan icin soy kutuğu tablosu, hayvanın numarası, ceşitli ozellikleri ve diğer tamamlayıcı bilgiler bulunur. Kartlar, sut ırkı koyun ve koclar icin geliştirilmiş olduğundan tutulan kayıtların buyuk kısmı bu verimle ilgilidir. Verim yonu ne olursa olsun damızlık koyun ve koclarda aranacak en onemli ozellik dol verimidir. Damızlık seciminde; ikizlik oranı yuksek ailelerden gelen, ikiz veya ucuz doğmuş kuzulara oncelik tanımak gerekir. Ayrıca, aşım isteği gostermeyen ve iyi dolleme yeteneğine sahip olmayan erkekler ile ust uste iki yıl dol tutmayan dişilerin damızlıktan cıkarılması gerekir. Bu konularda karar verebilmek icinde kartlarda ilgili kayıtların bulunması gerekir. Damızlık erkekler icin de ayrı kart acılarak bunların kendilerine ve dollerine ilişkin verimler işlenir. Resim 18: Damızlık koclar icin ayrı kartlar acılmalıdır Aşım kartı: Aşım yada koc katımında kullanılan kocun; hangi dişileri aştığını, kac defa aştığını, koyunların kuzulama tarihlerini ve yavru sayılarını ve sonuclarını kayıt etmeye yarayan bir karttır. Bu karttan yararlanarak koyunların dol verim duzeyleri saptanır. Kartta; aşım yapan kocun kulak numarası, ırkı, yaşı yada doğum tarihi, aşım yılı ve şekli, aşım başlangıc tarihi ve sonu işaretlenir. Sut verim denetim kartı: Deneme sağımlarında saptanan sut verimleri kaydedilir. Bu kayıtlardan yararlanarak sağım donemi sut verimi yada sağılan sut verimleriyle sağım donemi sureleri hesaplanır. Sut verim denetim kartında koyunların numarası, ırkı, yaşı yada doğum tarihi, doğum tipi, ana ve baba numarası gibi koyuna ait ozellikler yazılır. Damızlık koc kartı: Damızlık kartlarında damızlığa ayrılmış olan kocların doğumdan itibaren gelişme ve diğer verim ozellikleri, aşım sonuclarına gore dol verimi ve yapağı verimiyle ilgili ozellikleri kayıt edilir. Bu şekilde damızlık olarak kullanılacak kocların verim ozellikleri bu kartta gorulebilir. Ayrıca ana babalarına ait verimler ve numaralarda gozlemlenir. Damızlık koc kartında kocun kulak numarası, ırkı, doğum tarihi yada yaşı, doğum tipi gibi ozellikleri yazılır. Soy kutuğu kartı: Damızlığa ayrılmış koyunların yada kocların kendi verimleri, bunlara ek olarak birinci, ikinci ve ucuncu kuşak oncesi atalarının verimleri toplu olarak bulunur. Bu kartlardan ozellikle koyun ve koclara ait bilgiler yeterli değilse yararlanılır. Bu kart sistemlerinden hangisinin uygulanacağı, yetiştirme durumu ve koyun ırkına gore kararlaştırılır. Boylece, suruyu oluşturacak koyunlar tepeden tırnağa incelenmiş oldu. Hangi koyun guzel, hangisi kusurlu, hangi koyunları suruden ayırmak gerekir bir de onlara bakalım : - Dişleri bozuk, tırnakları bozuk olanlar - Cok yaşlı, cok zayıf koyunlarla, kavruk kalmış toklular - Butun kısır koyunlar, cok az sut verenler - Kuzusu devamlı olen, kuzusunu almayan problemli koyunlar surude yer alamazlar. Bunları suruden ayırmalıdır. Ayrıca hayvanın yun verimine de bakılmalıdır. Yun vermeyen koyun olmaz ama, - Yunu kısa ve seyrek ise, dokuluyorsa, - Aşırı yun koru ise, - Ozellikle kıvırcık ve merinoslarda lekeler varsa, - Bedenin her yeri sık ve uzun yapağı ile ortulu değilse. Bu gibi koyunları da suruden dışlarız. Boylece, surude ince ve sık yunlu, luleleri iyi oluşmuş, lekesiz yun veren, vucudu tamamen yapağı ile kaplı hayvanlar kalmış olur. DAMIZLIK KOCLARIN SECİMİ Bir koc, yılda 25 80 araya aşım yapabilir. Buda demektir ki kocun etkisi, koyunun en az 25 80 katıdır. Dişi koyun cok ustun olmasa da yılda bir dol verdiğinden buda bir veya birkac yavru demektir. Dolayısıyla suruye fazla tesir etmez. Resim 19: Koc safkan olmalıdır. Surunun geleceği kocun kalitesine bağlıdır. Onun icin yuksek fiyatla da olsa damızlık yetiştiren işletmelerden koc satın almakta yarar vardır. Eğer yetiştirici suru icinden koc kullanmakta ısrarlı ise sadece kocların dış gorunuşlerine bakarak damızlığa ayırması yanlıştır. Mutlaka verim kayıtlarının tutulması ve değerlendirilmesi ile bir koc hakkında gercek ve isabetli bir bilgiye sahip olunabilir. Melezleme yapılacak ise, uzmanlara danışılmalıdır. Nasıl bir koc? Kullanılacak koclar, kuvvetli ve sağlıklı olmalı, ırkının butun ozelliklerini gostermelidir. Saf kan bir hayvan olmalıdır. Dol verimi yuksek bir aileden gelmelidir. Ağır ve hantal değil, canlı, parlak bakışlı ve hareketli olmalıdır. Yumurtalıklar torbaya inmiş olmalı, torbalar aynı hizada durmalıdır. Tohumları sağlam olmalıdır. Yapağısı kendi ırkının ozelliğini taşımalı, uzerinde leke bulunmamalıdır. Bacakları kısa ve duzgun olmalı, yuruyuşu sağlam, sallanmasız, titremesiz olmalıdır. Sağrısına basıldığında comelen koc, damızlık olarak kullanılmaz. Ergin bir koc iyi beslenirse 25 80 koyuna aşabilir dedik. Ancak zayıf meralarda ve yetersiz beslenmede, bu sayı 10 20' ye iner. DAMIZLIK KUZULARIN SECİMİ Damızlığa elverişli olmayan kuzular ne kadar erken suruden ayrılırsa, o kadar iyidir. Boş yere buyuyunceye kadar beslenmemiş olurlar. Doğumunda damızlık olamayacaklar besiye alınır Sutten kesim sırasında bir secim yapılır, Bir yaşına gelenler arasında tekrar secim yapılır, Erkek kuzular damızlık icin secilince, ilk aşımı 18 24 aylık iken yaparlar. Bu durum onların beslenmesine bağlıdır. Resim 20: Damızlığa elverişli kuzular Hangi kuzular kasaba gider? Damızlık olarak secilenler surude kalır, baş olculeri bozuk, vucudu eğri buğru, kollarının arkası boğumlu, ayakları duzgun basmayan, kemik yapısı zayıf, doğum ağırlığı cok duşuk, yapağısı alacalı olan kuzular suruye alınmaz, besiye ve kasaba sevk edilir. DAMIZLIĞIN SONU Yaklaşık 1,5 yaşında cinsel faaliyete başlayan koclar, 5 6 yaşa kadar damızlıkta kalırlar. Koyunlar 7 8 yaşına kadar rahatca kuzu verir. Sağlam yapılı olanlar 9 10 yaşına kadar da yavru verebilirler. Bazıları da erken coker. Daha 8 yaşa gelmeden biter. Bunları suruden cıkarmalıdır.