Bağlarda Hastalık ve Zararlılar BAĞ HASTALIKLARI Mildiyo : Etmeni bir fungus olup kışı yere dusen yapraklarda oospor ya da dormat gozlerde misel olarak gecirmektedir. Yeni bolgelere hastalığın bulaşması ise hastalıklı bitki materyallerin ya da bitki materyali ile bulaşık toprakların taşınması ile olmaktadır. Baharda serbest kalan sporlar yağmur sıcramaları ve ruzgar ile sağlıklı yaprak ve meyvelere taşınmaktadır. Sıcak ve uzun gecen nemli havalarda, meyve salkımları kısmen ya da tamamen hastalıktan zarar gorur. Patojen eşeysiz ureme olarak iki kamcılı zoosporlarını ve seksuel olarak da oosporlarını meydana getirir. Plasmopara viticola obligat bir parazit ve besinlerini canlı dokularda oluşturdukları emecleri sayesinde almaktadır. Fungal hifler buyuk olcude konukcuda hucreler arasındadır. Eşeyli ureme sonucu fungal etmen oosporlarını meydana getirir ve bu sporlar fungusun dinlenme ve kışı gecirdikleri dayanıklı organlarıdır. Oosporlar direk olarak cim tuplerini oluşturarak cimlenebilir ya da sporongiarini oluştururlar. Oluşan sprongialar icerisinde ise fungusun serbest su icerisinde hareketli ve iki kamcili zoosporları meydana gelir ve daha sonra bunlar serbest kalır. Zoosporlarda cimlenir ve sadece yeşil dokulardaki fonksiyon goren stomalardan bitkileri infekte ederler. Zoosporlar ve sporongialar cok cabuk şekilde kururlar ve duşuk nem ve guneş ısınlarına maruz kaldıklarında 2 3 saat icerisinde olmektedirler, bu nedenle enfeksiyonlar sporlar serbest kalır kalmaz olmaktadır. Sporongialar patojenin sekonder yayılım seklidir ve cok fazla ve hızlı bir şekilde uretilir. Ağac benzeri bir yapıda olan, stomalardan dışarı cıkan ve misellerden oluşan sporongiaforlar uzerinde bol miktarda sporongiasporlari meydana gelir. Bu sporlar ruzgar ve yağmur suyu sıcramaları ile etrafa yayılır ve yeni enfeksiyonlarını meydana getirirler. Sporongialardan serbest kalan zoopsorlar ise yaprak yuzeyinde biriken serbest suda yuzer ve kamcılarını kaybederek stoma yakınlarında enkışt olurlar. Daha sonra bu sporlar cimlenir ve cim tutunu oluşturarak bitkileri stomalardan enfekte ederler. Sezon sonuna doğru ise infekteli olan yapraklarda oosporlar uretilir. Oluşan oosporlar kalın hucre duvarlıdır ve patojeni bir sonraki sezona taşınmasını sağlar. Bu sporlar ayni zamanda yeni genetik varyasyonların ortaya cıkmalarını da sağlarlar. Bağların aktif olarak gelişen tum organları hastalıktan zarar gorebilir, ama hastalığın ilk belirtileri yapraklarda belli olur. Sıcak nemli gecelerden sonra yaprak ustunde 5 30 mm capında yuvarlak, gecirgen yağımsı lekeler gelişir ve bu lekelerin altında ise beyaz karakteristik bir renkte fungal etmenin sporları oluşmaktadır. Sıcak ve nemli havalarda, lekeler genişler ve ozellikle gec dokularda yaprağın tamamını kaplayacak şekilde birbirine karışır. Sıcak havalarda lekeler kurumakta ve kahverengi ile kırmızı kahverengi bir renge donuşmektedir ve bu lekeler sarı bir doku ile kuşatılmıştır. Daha sonra sıcak nemli koşullarda, fungusun sporlanması lekenin dışındaki dokular uzerinde olmaktadır. Normal buyukluğune ulaşmış yapraklarda enfeksiyonlar cogunlukla yaprak damarları ile sınırlanır ve lekeler acılı sarı kahverengi alanlar olarak gorulur. Şiddetli enfeksiyonlarda yapraklar kurur, olgunlaşmadan dokulur ve genellikle yaprak saplarını dallarda bırakmaktadırlar. Cicek salkımlarının yakınlarında olan enfeksiyonlarda ise salkım tamamen oldurebilir ve tam bir urun kaybı ortaya cıkar. Etkilenen genc sulu meyveler ilk once kahverengimsi ve yağımsı bir gorunumde olur ve daha sonraları sıcak ve nemli havalarda kulumsu bir fungal gelişmeyle kaplanır ve sonucta salkımlar solar, kahverengiye doner ve duşerler. Meyveler 5 6 cm capında oluncaya kadar enfeksiyonlara duyarlıdır. Bu devreden sonra infektelenen meyvelerin gelişmesi durur, meyveler sertleşir ve mavimsi yeşil bir renk alır. Meyveler zamanla daha koyu bir kahverengiye doner, kurur ve salkımlardan duşerler. Daha olgun meyveler enfeksiyonlara dayanıklı olmasına rağmen, meyve ya da salkım govdeleri hastalandığında, olebilirler. Şiddetli olarak hastalığa maruz kalan bağlarda yapraklar dokulduğunden dolayı meyveler guneş yanıklığına da maruz kalabilir ve olgunlaşmadan duşerler. Bağ Kullemesi Hastalığı : Kulleme hastalığı olarak bilinir ve bağcılık yapılan butun alanlarda zarar yapan onemli bir fungal hastalıktır. Ozellikle step ve kurak iklimdeki bağlarda suratle yayılmakta ve her yıl ortaya cıkmaktadır, eğer gerekli onlemler alınmazsa ciddi zararlara neden olabilir. Fungal etmen kış gibi olumsuz koşulları tomurcuk ve kabuk dokularında misel olarak gecirir. Baharda gozlerin surmesiyle birlikte infekteli yerlerde gelişen fungus yaprak ve yeni suren surgunleri infekte etmeye baslar. Hastalık belirtileri ise surgunler 15 20 cm gelinceye kadar belli olmayabilir. Onun icin hastalıkla mucadelede bu surgunlerin ilaclanması oldukca onemlidir. Hastalık etmeni bir kez enfeksiyonu başlatırsa, yeni oluşan enfeksiyon yerlerinde cok sayıda konidışporlar oluşur ve bir cok yeni enfeksiyonlar tekrarlanarak devam eder. Hastalık etmeni dayanıklı ureme organı olan kleistothecium olarak da kışı gecirir ve bunlardan oluşan ascosporlar ile de enfeksiyonlarını gercekleştirir. Ama eşeysiz devrede olan enfeksiyonlar hastalığın yayılması ve ortaya cıkmasında cok daha onemlidir. Asma kullemesi diğer kulleme etmenleri kadar serinliği sevmez ve kurak koşullarda daha fazla gorulur. Kulleme etmeninin sporları 10 &

Bağlarda Hastalık ve Zararlılar BAĞ HASTALIKLARI Mildiyo : Etmeni bir fungus olup kışı yere dusen yapraklarda oospor ya da dormat gozlerde misel olarak gecirmektedir. Yeni bolgelere hastalığın bulaşması ise hastalıklı bitki materyallerin ya da bitki materyali ile bulaşık toprakların taşınması ile olmaktadır. Baharda serbest kalan sporlar yağmur sıcramaları ve ruzgar ile sağlıklı yaprak ve meyvelere taşınmaktadır. Sıcak ve uzun gecen nemli havalarda, meyve salkımları kısmen ya da tamamen hastalıktan zarar gorur. Patojen eşeysiz ureme olarak iki kamcılı zoosporlarını ve seksuel olarak da oosporlarını meydana getirir. Plasmopara viticola obligat bir parazit ve besinlerini canlı dokularda oluşturdukları emecleri sayesinde almaktadır. Fungal hifler buyuk olcude konukcuda hucreler arasındadır. Eşeyli ureme sonucu fungal etmen oosporlarını meydana getirir ve bu sporlar fungusun dinlenme ve kışı gecirdikleri dayanıklı organlarıdır. Oosporlar direk olarak cim tuplerini oluşturarak cimlenebilir ya da sporongiarini oluştururlar. Oluşan sprongialar icerisinde ise fungusun serbest su icerisinde hareketli ve iki kamcili zoosporları meydana gelir ve daha sonra bunlar serbest kalır. Zoosporlarda cimlenir ve sadece yeşil dokulardaki fonksiyon goren stomalardan bitkileri infekte ederler. Zoosporlar ve sporongialar cok cabuk şekilde kururlar ve duşuk nem ve guneş ısınlarına maruz kaldıklarında 2 3 saat icerisinde olmektedirler, bu nedenle enfeksiyonlar sporlar serbest kalır kalmaz olmaktadır. Sporongialar patojenin sekonder yayılım seklidir ve cok fazla ve hızlı bir şekilde uretilir. Ağac benzeri bir yapıda olan, stomalardan dışarı cıkan ve misellerden oluşan sporongiaforlar uzerinde bol miktarda sporongiasporlari meydana gelir. Bu sporlar ruzgar ve yağmur suyu sıcramaları ile etrafa yayılır ve yeni enfeksiyonlarını meydana getirirler. Sporongialardan serbest kalan zoopsorlar ise yaprak yuzeyinde biriken serbest suda yuzer ve kamcılarını kaybederek stoma yakınlarında enkışt olurlar. Daha sonra bu sporlar cimlenir ve cim tutunu oluşturarak bitkileri stomalardan enfekte ederler. Sezon sonuna doğru ise infekteli olan yapraklarda oosporlar uretilir. Oluşan oosporlar kalın hucre duvarlıdır ve patojeni bir sonraki sezona taşınmasını sağlar. Bu sporlar ayni zamanda yeni genetik varyasyonların ortaya cıkmalarını da sağlarlar. Bağların aktif olarak gelişen tum organları hastalıktan zarar gorebilir, ama hastalığın ilk belirtileri yapraklarda belli olur. Sıcak nemli gecelerden sonra yaprak ustunde 5 30 mm capında yuvarlak, gecirgen yağımsı lekeler gelişir ve bu lekelerin altında ise beyaz karakteristik bir renkte fungal etmenin sporları oluşmaktadır. Sıcak ve nemli havalarda, lekeler genişler ve ozellikle gec dokularda yaprağın tamamını kaplayacak şekilde birbirine karışır. Sıcak havalarda lekeler kurumakta ve kahverengi ile kırmızı kahverengi bir renge donuşmektedir ve bu lekeler sarı bir doku ile kuşatılmıştır. Daha sonra sıcak nemli koşullarda, fungusun sporlanması lekenin dışındaki dokular uzerinde olmaktadır. Normal buyukluğune ulaşmış yapraklarda enfeksiyonlar cogunlukla yaprak damarları ile sınırlanır ve lekeler acılı sarı kahverengi alanlar olarak gorulur. Şiddetli enfeksiyonlarda yapraklar kurur, olgunlaşmadan dokulur ve genellikle yaprak saplarını dallarda bırakmaktadırlar. Cicek salkımlarının yakınlarında olan enfeksiyonlarda ise salkım tamamen oldurebilir ve tam bir urun kaybı ortaya cıkar. Etkilenen genc sulu meyveler ilk once kahverengimsi ve yağımsı bir gorunumde olur ve daha sonraları sıcak ve nemli havalarda kulumsu bir fungal gelişmeyle kaplanır ve sonucta salkımlar solar, kahverengiye doner ve duşerler. Meyveler 5 6 cm capında oluncaya kadar enfeksiyonlara duyarlıdır. Bu devreden sonra infektelenen meyvelerin gelişmesi durur, meyveler sertleşir ve mavimsi yeşil bir renk alır. Meyveler zamanla daha koyu bir kahverengiye doner, kurur ve salkımlardan duşerler. Daha olgun meyveler enfeksiyonlara dayanıklı olmasına rağmen, meyve ya da salkım govdeleri hastalandığında, olebilirler. Şiddetli olarak hastalığa maruz kalan bağlarda yapraklar dokulduğunden dolayı meyveler guneş yanıklığına da maruz kalabilir ve olgunlaşmadan duşerler. Bağ Kullemesi Hastalığı : Kulleme hastalığı olarak bilinir ve bağcılık yapılan butun alanlarda zarar yapan onemli bir fungal hastalıktır. Ozellikle step ve kurak iklimdeki bağlarda suratle yayılmakta ve her yıl ortaya cıkmaktadır, eğer gerekli onlemler alınmazsa ciddi zararlara neden olabilir. Fungal etmen kış gibi olumsuz koşulları tomurcuk ve kabuk dokularında misel olarak gecirir. Baharda gozlerin surmesiyle birlikte infekteli yerlerde gelişen fungus yaprak ve yeni suren surgunleri infekte etmeye baslar. Hastalık belirtileri ise surgunler 15 20 cm gelinceye kadar belli olmayabilir. Onun icin hastalıkla mucadelede bu surgunlerin ilaclanması oldukca onemlidir. Hastalık etmeni bir kez enfeksiyonu başlatırsa, yeni oluşan enfeksiyon yerlerinde cok sayıda konidışporlar oluşur ve bir cok yeni enfeksiyonlar tekrarlanarak devam eder. Hastalık etmeni dayanıklı ureme organı olan kleistothecium olarak da kışı gecirir ve bunlardan oluşan ascosporlar ile de enfeksiyonlarını gercekleştirir. Ama eşeysiz devrede olan enfeksiyonlar hastalığın yayılması ve ortaya cıkmasında cok daha onemlidir. Asma kullemesi diğer kulleme etmenleri kadar serinliği sevmez ve kurak koşullarda daha fazla gorulur. Kulleme etmeninin sporları 10 °;C de %20 nisbi nemde cimlenebilir ve gelişmesi icin ideal sıcaklıklar ise 25 28 °;C' dir. Yuksek nem oranı ve yağmurlar ise hastalığın gelişmesi icin uygun değildir (Resim 16). Bağlarda kulleme, asmaların yaprakları basta olmak uzere, salkımlarda, cicekte, cubuklarda, suluklerde ve salkım saplarında gorulmektedir. Yapraklar kucukken belirtileri fark etmek zordur, oncelikle yapraklar parlaklığını kaybeder ve kirli yeşil ya da solgun bir renk alır. Yapraklar normal yumuşaklığını kaybeder, kalınlaşır ve gevrekleşir. Hastalığın ileri donemlerinde yaprak ozellikle ust tarafında kul gibi serpilmiş beyaz tozlu bir gorunum ve yaprak kenarlarında kıvrılmalar meydana gelir. İnfekteli olanlar daha sonra siyahlaşır ve olur. Hastalık etmeni salkımları cicek devresinde veya daha oncede yakalayabilir ve oluşan zarar bundan dolayı daha buyuk olabilir. Hastalık meyveleride her gelişme doneminde yakalayabilmektedir. İnfektelenen meyveler buyumez, kucuk taneler olarak kalır ve irileşen tanelerde ise catlamalar gorulur. Koruk taneleri de olgunlaşmadan once enfektelenirse, bunlar uzerinde tozlu gorunum ve catlamalar gorulebilir. Catlayan uzum tanelerinden meyve cekirdekleri gorulebilir. Hastalıktan etkilenen surgunler fungal etmenin tozlu kul rengi gelişmesi ile kaplanır. Hastalıktan etkilenen yapraklar ve diğer dokular uzerinde etmenin kleistothecium olarak bilinen siyah benekler seklinde dayanıklı ureme organları bol miktarda gelişir ve bunlar goz ile fark edilebilir. Kulturel mucadele 1. Bitkilerin iyi koşullarda yetiştirilmesi ve devamlı kontrolu. 2. Dayanıklı ceşitlerin yetiştirilmesi. 3. Hastalıklı ve kuruyan dalların budanması, yere dokulen yaprakların derin surulmesi ya da toplanması ve yok edilmesi. 4. Bağların havalanması iyi olacak şekilde tesis edilmesi. 5. Hastalık etmenine karşı biyolojik mucadelede tavsiye edilen AQ10 biofungicide ve Serenade (Bacillus subtilis strain QST 713) kullanılabilir. Kimyasal mucadele Bağ kullemesine karşı en etkili ilac kukurttur. Bazı ceşitlerde yanmalara sebebiyet verdiğinden dikkatli ve sınırlı kullanılmalıdır. Hastalık etmenine karşı birinci ilaclama; İc Anadolu'da Mayıs ayı başında yani surgunler 15 20 cm buyukluğune gelince atılmalıdır. Bu İlaclama hastalığın daha sonra ortaya cıkmasını etkilediğinden mutlaka yapılmalıdır. İkinci İlaclama ise, Haziran ortalarında ciceklenmeyi muteakip yapılmalıdır. Ucuncu İlaclama olarak Temmuz ortasında taneler irileşince yapılmalı. Zirai Mucadele Teknik Talimatlarina gore tavsiye edilen kimyasal ilaclar (100 Litre su icin): Buprimate EC 250 g/l (400 cc) Carbendazim WP 50 (50 g) Cyproconazole EC 50 g/l (20 ml) Cyproconazole WP 0.8 + 80 Kukurt (100 g) Diniconazole EC 50g/l (30 cc) Dinocap 475 EC g/l (40 cc) Fenarimol EC 120 g/l (15 cc) Fenbuconaloze EV 50 g/l (40 cc) Flusilazol EC 400 g/l (3 cc) Hexaconaloze SC 50 g/l (40 cc) Kukurt WP 73 (500 g) Kukurt WP 80 (400 g) Kukurt TOZ 80 90 92 98 1. İlaclama (2 kg/dekar) Kukurt TOZ 80 90 92 98 2. İlaclama (6 kg/dekar) Kukurt TOZ 80 90 92 98 3. İlaclama (8 kg/dekar) Kukurt + Metalik Bakir+ Mancozeb WP 50+15+6% (800 g) Myclobutanil EC 125 g/l (15 cc) Myclobutanil EC 245 g/l (7.5 cc) Myclobutanil + Dinocap EC 75+325 g/l (30 cc) Nuarimol EC 90 g/l (10 cc) Penconazole EC 200 g/l (25 cc) Penconazole EC 100 g/l (10 cc) Pyazophos EC 300 g/l (50 cc) Quinomethionate SC 500 g/l (25 cc) Tebuconazole EC 250 g/l (40 cc) Thiophanate Methyl WP 70(40 g) Tradimefon WP 5 (100 g) Tridemorf EC 750 g/l (15 cc) Triadimenol EW 50 g/l (100 cc) Tridemorf +Nuarimol EC 225+360 g/l (60 cc) Triforine EC 190 g/l (100 cc) Bağlarda Olukol Hastalığı: Phomopsis viticola Sacc. fakultatif yasayan bir fungal hastalık etmenidir ve kultur ortamlarında ve doğada saprofit olarak da yaşamını surdurebilir. Hastalık simptomlarından dolayı olu kol hastalığı olarak ele alınmış, 1970' lerden sonra bu karışıklık duzeltilmiştir. Hastalık etmeni bağlarda dormant sezonlarda kabukların olu ya da olmekte olan dış katmanlardan bitkilere giriş yapabilir, yani yaralanmış ya da yaralanmamış dokulardan enfeksiyon yapma yeteneğine sahiptir. Fungal etmen kış gibi olumsuz koşulları kabuklarda piknit , misel ve gozlerde ise sadece misel olarak gecirmektedir. Nemli bahar havalarında olgunlaşmış piknitlerden sporlar serbest bırakılır ve yakınlardaki sağlam dokulara sporlar taşınmaktadır. Enfeksiyonlar coğunlukla serin, nemli havalarda ortaya cıkar ve fungus yaprak stomaları , budama yaralarından, surgunlerdeki lezyonlardan ya da yaralanmamış surgun gozlerinden bitkiye giriş yapar. Fungal etmen bitkiye girdikten sonra sistemik olmaktadır. Hastalık etmeninin uzun mesafe taşınmaları ise aşı gozleri, kalem ve genc fidanlar gibi bulaşık bitki materyallerinin yeni alanlara sokulması ile olmaktadır. Govdedeki piknidler başlangıcta bitki dokusuna gomuludur, fakat daha sonra epidermis dokusunu yırtarak dışarı cıkar ve bunların gorunumu sert ve siyahidir. Fungal etmen govde, yapraklar ve meyvelerde de bulunabilir. Hastalık etmeninin belirtileri yaprak, surgun, govde ve meyvelerde gelişir. Infekteli genc yaprak ayasında kucuk, acık renkli ya da klorotik, duzensiz veya yuvarlak şekilli lekeler olarak hastalık belirtisi gorulur ve bu lekelerin merkezi ise koyu renktedir. Koyu kahverengi ile siyah nekrotik lekeler, ana ve sekonder damarlar ile yaprak saplarında da gorulebilir. Infektelen genc surgunler, govde ve yaprak sapları koyu merkezli klorotik lekelere sahiptir. Yaprakların infektelen kısımları başlangıcta sarıya daha sonra ise kahverengiye donmektedir. Bu lekeler genişlerken, infekteli dokular koyu kahverengi ile siyah bir renk alır ve şerit veya daha buyuk lekeler olarak gorulur. Surgunlerin hızlı gelişmesi suresince, nekrotikleşen lekelerde catlamalar meydana gelir ve korteks dokularda acık catlaklar oluşur. Kalın surgunler ve govdelerde de yanıklık olabilir ve bir cok enfeksiyondan dolayı kırılgan olur. Salkımlardaki meyvelerin kaybı ile sonuclanabilir. Fungal etmen meyve curukluğune de neden olur, infektelenen meyveler yavaş yavaş kahverengiye doner, buruşur ve dokulmektedir. Meyvelerin epidermis dokusunda da piknitler meydana gelebilir. Kulturel mucadele 1. Bitkilerin iyi koşullarda yetiştirilmesi ve devamlı kontrolu. 2. Dayanıklı ceşitlerin yetiştirilmesi. 3. Hastalıklı ve kuruyan dalların budanması, yere dokulen yaprakların derin surulmesi ya da toplanması ve yok edilmesi. 4. Bağların havalanması iyi olacak şekilde tesis edilmesi. 5. Hastalıktan ari ve sertifikalı fidanların kullanımı. Kimyasal mucadele Zirai Mucadele Teknik Talimatlarina gore tavsiye edilen kimyasal ilaclar(100 Litre su icin): Bordo bulamaci SIVI (2+4 kg Kış uygulamasında) Captan WP 50(250 g Yaz uygulamasında) Maneb WP 80(250 g Yaz uygulamasında) Mancozeb WP 80 (200 g Yaz uygulamasında) Petrol Yagi 650 g/l + DNOC 15 g/l EC(6000 cc Kış uygulamasında) Metiram Kompleks DF 80 (200 g Yaz uygulamasında) Propineb WP 70 (200 g Yaz uygulamasında) Bağlarda Kurşuni Kuf Hastalığı: Botrytis cinerea Fr.(teleomorph: Botryotinia fuckeliana Whetzel) fungal hastalık etmeni her yerde yaygın olarak bulunan polifag bir fungus olup, bir cok bitkiye saldırma ve koloni oluşturma yeteneğine sahiptir. Bitkilere gelişmesi icin ideal bir beslenme yeri oluşturan yaralı kısımlardan ve ezilmiş dokulardan giriş yaparlar. Konukcu bitkileri arasında domates, marul, salata, biber, patlıcan, cilek, bağ, elma, armut, gul, karanfil gibi bir cok bitki vardır. Hastalık etmeni konidi, miselyum ve sclerot gibi değişik formlarda bitki artıkları uzerinde toprakta bulunurlar. Yağmur, ruzgar ve ortu altında hava akımları yardımıyla yayılmaktadır. %95 civarındaki hava nemi ve 17 23 °;C arasındaki sıcaklık hastalığın gelişmesi icin uygun bir ortam oluşturur. Uygun olmayan cevre koşullarında, hastalık etmeni bağların olu surgun ve mumyalaşmış meyveleri uzerinde 6 mm caplarında sklerotlarını meydana getirirler. Bu sklerotlar soğuk depo koşullarına yerleştirilmiş curuk meyveler uzerinde de gelişme gosterebilir. Belirli sıcaklık ve nem koşulları sağlandığında, şaraplık olarak saklanan meyvelerin Botrytis ile infektelenmesi istenir ve infektelenen meyveler serin ortamlarda yavaş yavaş curumektedir. Meyveler bozulmaya başlarken, şeker iceriğinde duşme, fakat asit ve nitrojen iceriğinde yukselmeler meydana gelir. Infekteli ve fazla bozulmuş uzumlerde kalıntı miktarda şeker ve aromatik bir koku da meydana gelebilir. Bu durum şarap uretiminde arzu edilmez. İnfeksiyon icin uygun olan nemli havalar surekli olduğunda, istenilmeyen sekonder organizmalar kuflenen salkımlarda kolonize olurlar ve ekşi bir kokunun oluşmasını sağlarlar. Bu durumda da curuk meyvelerden şarap uretimi zorlaşır. Hava koşulları uygun olduğunda, baharın genc surgunler hastalık etmeni tarafından enfekte olur ve meydana gelen lezyonlar kahverengi yumuşak curukluk şeklinde gorulur. Surgun infeksiyon noktasındaki lezyonlar surgunu kuşatacak şekilde genişler ve lezyonun ust kısmındaki dokunun solmasına ve sonucta olmesine ya da kırılmasına neden olabilir. Bağların genc yaprakları infektelendiginde, fungal etmen yaprak kenarından ana damara doğru gelişme gosterir ve yaprakların "V" harfi biciminde olu doku alanlarının oluşmasına neden olur. Bu lekeler yaprak uzerinde kahverengi ve ezilmiş gibi gorunur, zamanla yaparak sapına doğru gelişir ve tum yaprağı kuşatır. Henuz olgunlaşmayan taneler yaz sezonunda infektelendiğinde, meyveler uzerinde yumuşak ve kahverengi curukluk şeklinde hastalık ortaya cıkabilir. Uygun cevre koşullarında da fungusun gri ile soluk sarı spor yığınları infektelenmiş meyveler uzerinde gorulur. Salkım curukluğu genellikle yaz sonlarına, salkımlar olgunlaşmaya başlayınca ya da hasattan sonra meydana gelir. Hatta meyve curukluğu duşuk sıcaklıklarda depolanan ya da tutulan meyvelerde de gorulebilir. Olgun meyvelerde enfeksiyonun ilk belirtisi kucuk ve suyla ıslanmış lekeler seklindedir. Renkli meyvelerde bu lekeler hafif acık ve nispeten sınırlı bir şekildedir. Meyveler ovalandığında, bu lekeler uzerindeki deri catlar, kayganlaşır ve sert olan ic meyve pulpu acığa cıkar. Zamanla infektelenen meyveler yumuşar ve kahverengi bir renk alır, fakat curukluk meyve icine ilerleyinceye kadar normal gorunumunu bozmaz. Daha ileri donemlerde ise gri, sarı renkli fungal bir spor gelişmesi infektelen meyvelerin uzerini kaplar. Tam gelişen salkımlarda curukluk meyveden meyveye hızla yayılır ve tum salkım hastalıktan dolayı curur. İnfeksiyonları takiben kuru hava koşulları hakim olduğunda ise meyveler kurur ve salkımlarda asılı kalırlar. Kulturel mucadele Bağların havalanmasına buyuk onem verilmeli, sık dikimden kacınılmalı ve budama yapılmalı, budamalar guneş yanıklığına sebebiyet vermeyecek şekilde yapılmalı, aşırı gelişmeler budama yapılarak azaltılmalıdır. Bitkileri yaralamaktan kacınılmalı ve budamalardan sonra koruyucu ilaclama yapılmalıdır. Olu yada infekteli bitki cicek, yaprak ve mumyalaşmış meyveler uretim alanlarından uzaklaştırılmalı. Dayanıklı ceşitler her zaman tercih edilmelidir. Depolama sıcaklıkları duşurulmeli ve depo temizliğine oldukca fazla onem verilmelidir. Uzun sure meyveyi ıslak tutacak uygulamalardan kacınılmalıdır. Aşırı azotlu gubreleme yapmamalıdır. Kimyasal mucadele Surgunler 10 20 cm buyukluğune ulaştığında bitkiler koruyucu fungisitler ile ilaclanabilir, ve bu İlaclama ciceklenmeden once ve sonra 10 14 gun aralıklarla yapılabilir. Depolarda ya da hasattan sonra infeksiyonlari engellemek icin hasattan 10 14 gun once İlaclama yapılabilir. Zirai Mucadele Teknik Talimatlarina gore tavsiye edilen kimyasal ilaclar (100 Litre su icin): Dichlofluanid WP 50 (200 g) Imazalil EC 500 g/l (30 cc) Iprodione WP 50 (75 g) Procymidone WP 50 (75 g) Pyrimethanil SC 300 g/l (100 cc) Vinclozolin WP/DP 50(75 g) BAĞ ZARARLILARI MAYMUNCUK: Genellikle siyah veya koyu kahverenkli 5 15 mm boyunda boceklerdir. Vucutlarının uzeri yaldızla kaplı veya cizgilidir. Ağız parcaları kısa ve geniş hortum şeklindedir. Yurdumuzda bolgelere gore zaman zaman yoğun olarak bulunmakla beraber daha ziyade kumsal ve taban yerlerde tesis edilmiş olan bağlarda her yıl ve yer yer gorulurler. Maymuncuk erginleri ilkbaharda gozler uyanmağa başladığı zaman kışladıkları yerden cıkarak kabarmakta olan gozleri genc aşıları, filizleri daha sonraları yaprakları yemek suretiyle zarar yaparlar. Yoğunlukları fazla olduğunda gozlerin uc kısmından başlayarak taban kısmına kadar tamamen yediklerinden, zarar yaptığı omcalar yeşermezler. Boyle bir bağa uzaktan bakıldığında don vurmuş bir bağ gibi, gorunur. Maymuncuklar gozlerden başka olgun yapraklarda da beslenirler. Yaprakların kenarlarını yarım yuvarlak şekiller meydana getirecek şekilde, damar aralarını genişce, muntazam sadece yaprak damarları kalacak şekilde yemek suretiyle de zararlı olurlar. Larvalar omcaların kokleri ile beslenirler. Yoğun larva hucumuna uğrayan omcalar kurur veya cılız kalıp verimden duşer. Ozellikle yeni kurulmuş bağlardaki zararları onemlidir. Maymuncukların en ekonomik zararı baharda gozlerde meydana getirdikleri zarardır. Ozellikle zararlı yoğunluğu fazla ise zarar goren omcalardan o yıl urun almak mumkun olmaz. Maymuncuklar kışı ergin halde toprakta, omca kabukları altında, yere duşmuş yapraklar altında gecirirler. İlkbaharda gozler uyanmaya başlarken omcalara tırmanarak kabaran gozleri, daha sonraları yeni cıkan yaprakları yiyerek beslenirler. Gunduzleri omcaların dibinde, toprakta, omcanın yarık ve catlaklarında, kabuk altında gizlenirler. Geceleri faaliyete gecerler. Yumurtalarını omcaların dibine veya toprak icerisine bırakırlar. 15 20 gun sonra yumurtalardan cıkan larvalar bitki kokleri ile beslenerek gelişirler. Toprak icerisinde yaptıkları odacıklarda pupa olurlar. Pupa donemleri genel olarak 20 35 gun devam eder. Cıkan erginler asma yapraklarında beslenirler. Yılda 1 1,5 dol verirler. Mucadelesi Bağın icinde ve cevresinde zararlının kışlayabileceği barınak yerleri yok edilmeli, bağ otlu bırakılmamalıdır. Ayrıca zararlının omcaya yerden surunerek tırmanması dolayısıyla, omcaların dallarına yapışkan bir macunun cepecevre surulmesi halinde gelen erginler, yakalanır ve bunlar kısa aralıklarla yapılan kontrollerde yok edilebilir. Erken ilkbaharda zararlının cıkması muhtemel olan zamanlarda bağlarda gozlemler yapılmalı, zararlının kendisi veya zararı gorulur gorulmez ilaclamaya gecilmelidir. İlacların uygulanmasında omcaların tumuyle ilaclanmasına ozen gosterilmesi, ozellikle gozlerin ve kok boğazlarının da ilacla kaplanmış olması gerekmektedir. SALKIM GUVESİ: Ergini kucuk bir kelebek olup, Kelebeğin kanat acıklığı 10 12 mm, boyu 6 mm kadardır. On kanatların zemini gri renkte, uzeri gri mavi, kahverengi, kızılımsı sarı ve zeytin yeşili renklerle mozaik gibi susludur. Arka kanatlar ise gri renkte acık sarı, mavi parıltılıdır. Etrafı sacaklıdır. Yumurta mercimek şeklinde ve cok kucuktur. Larva yumurtadan yeni cıktığında yaklaşık 1 mm boyundadır. Olgun larva ise 9 10 mm boyundadır. Larvanın vucut rengi genellikle sarımsı yeşildir. Koyu renkli uzum ceşitlerinde beslenen larvanın rengi mor renkte olabilir. Larvanın başı kahve renklidir. Larva her doneminde cok hareketlidir. Rahatsız edildiğinde salgıladığı ince bir iplikle kendini yere sarkıtır. Pupa kahve renginde ve boyu 5 7 mm' dir. Beyaz bir kokon icinde bulunur. Salkım guvesi yurdumuz bağlarının tumunde yayılış gostermektedir. Salkım guvesinin 1. dol larvaları salkımın tomurcuk ve cicekleri, 2. dol larvaları korukları 3. dol larvaları olgun taneleri delip icine girerek beslenir. Tomurcuk cicek veya tanede beslenen larva oradan cıkıp hemen yanındakine girerek icinde beslenir. Bu şekilde birden fazla tanede beslenir. Bu arada beyaz renkli salgıladığı ipliklerle taneleri birbirine birleştirir. Olgun uzumde beslenme esnasında tanelerde sulanma başladığı icin larva bir tane icinde uzun sure kalamaz ve daha fazla yer değiştirir. Bu arada larvanın girip cıkarken deldiği tanelerden akan şekerli su curukluk meydana getiren mantarların coğalması sonucu salkımda onemli derecede zarar meydana gelir. Salkım guvesi bu şekilde direkt olarak urunde meydana getirdiği zararla bağların en onemli ve en ekonomik oneme haiz zararlısıdır. Ayrıca yaş uzum ihracatında ambalajlamada sorun olarak karşımıza cıkar. Zarar gormuş uzumlerden yapılan şarapların da kalitesi duşuk olur. Salkım guvesi kışı omca kabuklarının altında ya da barınabileceği yerlerde pupa halinde gecirir. İlkbaharda uygun orantılı nem ve sıcaklıkta pupalardan kelebekler cıkar. Kelebekler gunduzleri omcanın ic kısımlarında hareketsiz dururlar. Akşamustu guneş battıktan sonra sıcaklığın 10°;C ustunde olduğu saatlerde ucuşmaya başlarlar. Ucuşlar gece yarısına kadar devam eder. Dişiler yumurtalarını baharda cicek tomurcuklarına, ciceklere ve cicek saplarına bırakırlar. Bir dişi 60 70 yumurta bırakabilir. Yumurtalardan 8 10 gun sonra larva cıkar. Yeni cıkan larva bir sure dolaştıktan sonra cicek kılıflarını delip tomurcuk veya cicek kılıfı icine girer ve beslenir. Dort gomlek değiştirdikten sonra olgun larva salgıladığı iplikciklerle bir kokon orer ve onun icinde pupa olur. 1. dolun yaşam suresi 35 40 gun kadardır. 2. dol larvaları korukta; 3. dol larvaları da asmanın olgun uzum doneminde zararlı olurlar. Bu donemlerde hava koşulları zararlının gelişme isteklerine daha uygun olduğundan bu dollerin gelişme sureleri daha kısadır. Salkım guvesi genellikle yurdumuzda 3 dol verir. Ancak hava koşulları zararlının isteklerine uygun olan bolgelerde ve yıllarda 4. bir dol daha meydana gelebilir. Mucadele: Salkım guvesi larvalarının faaliyeti icin sıcaklık ve orantılı nem bakımından omcaların ic ve alt kısımları daha uygun olduğu icin salkım guvesi dişi kelebekleri yumurtalarını ic alt kısımlardaki salkımların uzerine bırakılır. Bu nedenle omcayı askıya almak, aralama ve uc almayı omcanın ic kısmını havadar tutacak şekilde yapmak, bağı otlu bırakmamak, kış temizliğine onem vermek zararlının faaliyetini azaltmak bakımından yararlıdır. Bugun icin salkım guvesi ile en etkin mucadele yontemi kimyasal mucadeledir. Kimyasal mucadelede en onemli husus ilaclama zamanının iyi bilinmesidir. Bunun icin de Tarım ve Koyişleri Bakanlığına bağlı kuruluşlarda calışan Ziraat Muhendisleri ve Ziraat Teknisyenlerince, tahmin uyarı yontemi esaslarına gore yapılan incelemeler sonucunda saptanan ilaclama tarihleri, ceşitli araclarla ureticilerimize bildirilmektedir. İlaclamalar icin uyarı alındığında gorevli elemanların onerdikleri ilacları, verilen dozlarda kullanmalıdır. Uygulamalarda ozellikle salkımların ilaclanmasına ozen gosterilmeli ve ilaclama gunun serin saatlerinde yapılmalıdır. UNLU BİT: Ergin dişi oval ve yassı bicimde, 3.5 mm uzunluğunda, 2 2,5 mm genişliğindedir. Vucut rengi sarı veya sarımsı turuncudur. Ancak uzeri un gorunumunde beyaz mumsu tabaka ile ortulu olduğu icin beyaz renkte gorunur. Yumurta, uzunca oval şekilde ve sarı renktedir. Yumurtalar beyaz mumsu iplikciklerden oluşmuş yığınlar arasında kumeler halinde bulunur. Bir kumede 150 200 adet yumurta vardır. Larva acık sarı renklidir. Mumsu ortuleri yoktur. Unlu bit asmanın her tarafına yayılarak, yaprak surgun salkım ve govdede zarar yapar. Bitkinin ozsuyunu emerek omcanın zayıflamasına, urunden duşmesine ve sonunda kurumasına neden olur. Unlu bitin salgıladığı tatlımsı maddeler curukluk yapan mantarların gelişmesine ortam sağlar. Boylece bitki organlarının uzerinde siyah renkli kufler oluşur. Bunlar solunuma ve bitkinin guneş ışığından yararlanarak besin maddesi uretmesine engel olarak bitkiyi zayıf duşurduğu gibi meydana gelen urun de kalitesiz olur. Unlu bit kışı ergin, yumurta ve ceşitli larva donemlerinde omcaların kabuk altında, yarık ve catlaklar arasında, kok boğazına yakın yerlerde gecirir. Mayıs ayı sonunda kışlağı terk eden ergin ve larvalar, beslenmek uzere omcanın yeşil kısımlarına tırmanırlar. Yaz ortalarında, taneler sulanmaya başlayınca salkımlara geciş başlar ve bu donemde coğalmaları da hızlanır. Yumurta bırakma suresi uzundur. Bu nedenle, her zaman ergin yumurta ve larva donemlerine her zaman birlikte rastlamak mumkundur. Bir dişi 250 600 adet yumurta bırakabilir. Unlu bit sıcak ve nemli yerleri seven bir zararlıdır. Bu nedenle ilkbaharda ve yaz mevsiminde orantılı nem yuksek olduğu zaman coğalmakta, kurak gecen yıllarda zarar daha az olmaktadır. Bu nedenle unlu bitin zararı yıldan yıla değişmekte ve ozellikle sık dikilmiş nemli ve golgelik bağlarda daha fazla zarar yapmaktadır. Unlu bit yurdumuzda 2 6 dol vermektedir. Mucadelesi: Cok su tutan taban arazide ve golgelik yerlerde bağ tesis edilmemelidir. Zorunlu kalındığı taktirde omcalar seyrek dikilmeli ve surgunler yukseltilmelidir. Bulaşma gorulen bağlarda omcaların yaprakları seyreltilmeli, salkımların havalanması temin edilmelidir. Ayrıca kışın budama yapılırken kabuklar soyulup yakılarak, zararlı yoğunluğunun azalması sağlanmalıdır. Bağda unlu bite karşı kimyasal mucadele iki devrede yapılabilir. 1. devre omcanın govdesinde kabuklarda ıslaklık gorulmeye başladığı ve unlu bitin bitkinin yeşil kısımlarına doğru yurumeye başladığı devredir. Bu devrede koruklar tahminen nohut buyukluğundedir. 2. devre unlu bitin yaprak ve salkımlara gectiği tanelerin sulanmaya başladığı devredir. Ancak 1. devrede zararlı birkac omcada ve cok seyrek olarak rastlanmışsa sadece 2. devrede ilaclama yapılmalıdır. İlk devrede omcaların coğunda, bulaşma saptanırsa ve ayrıca ihrac edilen ceşitlerde her iki devrede de ilaclama yapmak zorunludur. Her iki devrede de tarım teşkilatlarınca oğutlenen ilaclar onerilen dozlarda yazlık yağ ile karıştırılarak kullanılmalıdır. Ancak yazlık yağların kukurt ile karışması halinde yakma yapabileceği goz onunde bulundurularak bağlarda kukurt kullanılması gereken durumlarda unlu bite karşı yapılan uygulamalarla kukurt uygulaması arasında en az 15 20 gun zaman bulunmalıdır. Mecbur kalınırsa, ilaclar yazlık yağ karıştırılmadan kullanılmalıdır. İlaclamalarda govde, surgun ve salkımların iyice ilaclanmasına dikkat edilmeli ve ilaclama kaplama şeklinde yapılmalıdır. BAĞ UYUZU: Bağ yaprak uyuzunu meydana getiren zararlı, gozle gorulemeyecek kadar kucuk bir akardır. Akar kışı asmanın gozlerindeki tuyler arasında, kalın ve ince dalların catlakları arasında ergin halde gecirir. İlk baharda taze yapraklara gecerek beslenmeye başlar. Yaprakları alt yuzunden emer. Emgi yaptığı yerlerde yaprak ust yuzune doğru kabarcıklar meydana gelir. Kabarcıkların icinde beyaz renkli tuyler meydana gelir. Dişiler bu tuylerin arasına yumurtalarını bırakır. Yumurtalar acılınca cıkan yavrular da aynı erginler gibi beslenerek zararlı olurlar. Bu akar turu yılda 7 8 dol vermektedir. Bu nedenle yapraklardaki belirtiler devamlı olarak gorulur. Uygun giden havalarda bulaşmalar cok olduğu icin yaprakların ustunde, cicek tomurcuklarında ve ciceklerde de beslenir ve ağır zararlar meydana gelir. Kabarcıkların icinde onceleri beyaz renkli olan tuyler zamanla kahverengi olurlar. Yeni bulaşmalarla meydana gelen kabarcıkların uzerindeki tuyler beyaz renklidir. Beslenme İlkbaharda gozler acılırken başlar, gec sonbahara kadar devam eder. Zarara uğrayan yapraklar ozumleme işini tam olarak yapamazlar ve zararının yoğunluğu oranında urun miktarı etkilenir. Kulleme hastalığı icin kukurt kullanılıyorsa bu zararlının zararı pek hissedilmez. Cunku kukurt bu zararlıyı da kontrol altında tutar. Ancak kukurt kullanılmayan bağlarda yapraklarda kabarcıklar gorulduğu zaman ilaclama yapılmalıdır. BAĞ FİLOKSERASI: Filokseranın koklerde yaşayan formuna kok filokserası, yapraklarında yaşayan formuna yaprak filokserası denir. Kok filokserası yerli asmaların koklerinde, yaprak filokserası ise Amerikan asmalarının yapraklarında zarar yapar. Kok filokserası oval veya armut şeklinde, sarımsı yeşil esmer, kırmızı kahverengine kadar değişen renklerdedir. Sırtında koyu renkli lekeler vardır. Ağız uzun bir emici hortum şeklindedir. Vucut uzunluğu 0,5 1,3 mm' dir. Yaprak filokserası ise 1,5 1,7 mm, sarı renkli sırt kısmı lekesizdir. Emici hortumu daha kısadır. Ayrıca filokseranın kanatlı ve kanatsız olan formları vardır. Filokseranın değişik formları tarafından 4 farklı tipte yumurta bırakır. Bunların bir kısmı kucuk bir kısmı buyuktur. Bir kısmı dollenmiş bir kısmı dollenmemiş yumurtadır. Yumurtalardan cıkan larvalar gozle gorulmeyecek kadar kucuktur. Boyları 0,55 mm kadardır. Yeşilimsi sarı renklidir. Dort gomlek değiştirdikten sonra ergin olurlar. Yurdumuzun tum bağ yetiştiriciliği yapan yerlerinde yayılmıştır. Zaman zaman hissedilecek derecede zarar yapar. Kok filokserasının koklerde beslendiği yerlerde emgi sonucu meydana gelen şişkinlikler gorulur. Bu şişkinliklerin curuyup dağılmaları ve bu şeklin devamlı tekrarı koklerin gorev yapamaz hale gelmesine sebep olur. Yaprak filokserası ise yeni acılan tomurcuklara girerek taze tomurcuk ve yaprakları sokup emer. Emgi noktalarında yaprak dokusu alt yuze doğru cıkıntılar yaparak şişkinlikler meydana gelir. Filoksera ile bulaşık olan bağlarda zamanla surgunlerde genel bir durgunluk, omcada zayıflık, yapraklarda kuculmeler, sararmalar gorulur. Boğum araları daralır. Cubuklar odunlaşamadıklarından kışın soğuktan etkilenirler. Ayrıca salkımlarda tanelerin seyrekleştiği, normal şekerleme ve renklenmenin olmadığı gorulur. Omcalar birkac yıl icinde ağır bir durgunluk gostererek kururlar. Bu tip omcalar bağın icinde kumeler halindedir. Kok filokserası, kışı nimf halinde omca koklerinde gecirir. İlkbaharda beslenerek ergin olurlar ve yeni dolleri vermeye başlarlar. Koklerde yumurtalar ve larvalar ana etrafında birlikte bulunurlar. Beslenen ve gelişen larvalar ergin olarak yaz suresince bir kokten diğerine ve toprak yarık ve catlaklarına cıkarak diğer omcalara gecerler. Bunlara gocmen denir ve yeniden coğalarak yeni bulaşmalara sebep olurlar. Bir yılda 4 veya daha fazla dol verirler. Yaprak filokserası, kışı omca govde ve dallarının kabukları arasında yumurta halinde gecirir. Havaların ısınması ve gozlerin uyanması ile birlikte yumurtalar acılır ve genc larvalar genc yapraklara giderek yaprakların alt yuzeylerinde şişkinlikler meydana getirirler. Yaz boyunca 6 7 dol verir. Filokseranın omca kokunu emdiği kısımda omcanın gosterdiği reaksiyon ile bir mantar tabakası meydana gelir ve bu tabaka kokun ic kısımlarını curumekten korur. Yerli asmalarda bu reaksiyon yavaş olduğundan mantar tabakası ya cok ince teşekkul eder veya hic teşekkul etmez. Amerikan asmalarında bu tabaka cok kalın olmaktadır. Bu bakımdan %60'dan az kum ihtiva eden topraklarda bağ tesisinde toprağın tipine gore filokseraya dayanıklı, toprağın kirec oranına, uzerine aşılanacak asma ceşidine ve bolge koşullarına uyabilen anaclar kullanılmalıdır. Filoksera ile mucadelede en etkili yontem budur. Bundan başka şu hususlara da dikkat edilmelidir; Filoksera'nın bulunduğu bolgelerde temiz bolgelere topraklı veya topraksız asma fidan ve cubukları nakledilmemelidir. Kok filokserasının kimyasal mucadelesi yoktur. Yaprak filokserası icin yapraklarda şişkinlikler gorulur gorulmez fidanlıklarda bulunan aşısız koklu Amerikan asma fidanları sokulerek yakılmalıdır. Filokseranın kontrolu ancak karantina onlemleri ve dayanıklı asma anaclarının kullanılmasıyla mumkundur. Bu nedenle filokseraya dayanıklı anacine yerli ceşitlerin aşılanmasıyla oluşmuş fidanlarla bağ tesis etmek, filokseradan korunmak icin tek yontemdir.