Başarılı Koyunculukta 6 Onemli Adım 1. Doğal ve ekonomik koşulların gozden gecirilmesi koyunculuktan daha karlı hayvancılık kollarından birinde yetiştirme yapabilmek icin ortam uygun ise koyunculuğa girmek doğru olmaz. O halde doğal ve ekonomik koşulların gozden gecirilmesi ve bu işten anlayan uzmanların fikrinin alınması yerinde olur. Eldeki araziler koyun merası karakterini taşıyorsa, koyunlardan elde edilen urunler o bolgede ekonomik bir değere sahipse koyunculukta kar var demektir. Elde arazi varlığı koyunculuk icin uygun değilse sadece bir hevese kapılarak bu işe başlamak doğru değildir. Ayrıca. ekstantif ya da entansif koyunculuk sistemlerinden hangisi icin uygun ortamın var olduğunu da dikkatlice incelemek zorundayız. Doğal koşullar bakımından kimi koyuncuların uygun durumda olmadıkları halde geniş surulere sahip olduklarını gormekteyiz. Bu daha cok ortak mera duzenine sahip koylerde gorulur. Zenginler buyuk suruler kurar, fakirler ise sadece birkac koyuna sahiptir. Bizim burada uzerinde durduğumuz durum bir ciftliğe sahip ozel yetiştiricinin durumudur. 2. Uygun ırk secimi Bolgenin tarım koşulları ve doğa varlığı ile koyun verimlerinin ekonomik durumu yetiştireceğimiz koyun tipi belirlemede onemli etmenlerdir. Tip ve verim yonu belirlendikten sonra amaca en uygun gelecek koyun ırkını kararlaştırmak. koyunculukta başarı elde etme bakımından dikkatle uzerinde durulacak bir noktadır. Verim yonleri birbirine benzeyen ancak aralarında ufak tefek farklar bulunan bircok koyun ırkları vardır. Bu koyun ırkları dikkatle incelenirse gorulur ki, bolgenin ve tarım işletmesinin koşulları bakımından her birine ozgu kimi ozellikleri vardır. Bu kucuk farklar ve ozellikleri iyi inceleyerek doğru kararı vermek ve uygun ırkı secmek, sağlam ve başarılı ilk adımı atmak demektir. Hayvancılık tarihinde buyuk un yapmış Britanya yetiştiricileri, kimi ırkların belli koşullara uyduklarına inanmışlardır. Bu fikir, ceşitli Britanya koyun ırklarının değişik bolgelerde meydana getirilmiş olmasından doğmakladır. Nitekim bu bolgelerden herbiri ozel iklim, toprak ve tarımsal urun koşullarına sahiptir. İngiliz yetiştiricilerine gore, İngiltere'nin arızalı bolgelerinde meydana getirilmiş kucuk ve cevik koyun ırkları alcak ova bolgelerine adapte olamamışlardır. İri yapılı sakin huylu ırklar ise alcak ova bolgelerinde meydana getirilmiş olup, bunlarda dağlık ve arızalı bolgelerde barınamaz ve yaşayamazlar. Bunun gibi, merinos koyununun ya da sut tipi diğer bir ırkın kolay ve karlı şekilde yetiştirilebileceği koşullar ve bolgeler birbirinden farklıdır. Turkiye yerli koyun ırklarının ulke icinde dağılışı da incelenirse gorulur ki, yağlı kuyruklarla ince yağsız uzun kuyruklular birbirinden farklı iklim ve doğa koşullarına uymuşlardır. Bugun Turkiye'de Trakya ve Ege Bolgesinde sut ve kuzu verimi yuksek koyun tipleri yetiştirici tarafından coğunlukla tercih edilmektedir. Yetiştirici kendine gore yaptığı bir hesapla bu eğilimi gostermektedir. Ceşitli koyun ırklarının değişik cevre koşullarına uyumu uzerinde az calışma yapılmıştır. Kimi koyun ırklarının kimi bolgelere daha iyi uyum sağlayacağı pek acık bir gercektir. Orneğin, Turkiye'de yetiştirilen sut tipi koyun ırklarından Sakız ve İvesi ırkı ele alınırsa. İvesi'nin değişik cevre koşullarına cok daha iyi uyduğu gorulur. Sakız ise bu bakımdan duyarlı bir hayvandır. İvesi uzerinde Orta Anadolu'da ve Trakya'da yapılan calışmalar gostermiştir ki uyum gucluğu yoktur. En cok yağlı kuyruktan doğan ve et kalitesi ile ilgili sorunlar vardır. 3. Suru buyukluğu ve koyunculuğa başlama zamanı Koyunculukta suruler birkac başlık kucuk ev surulerinden 3000 4000 başlık acık otlak surulerine kadar buyuk değişiklikler gosterir. Ciftlik suruleri, ciftlikteki uretim şubelerinden biridir. Ancak kimi ulkelerde gorulduğu gibi bircok suru biraraya getirilerek sadece koyunculuk yapılan bir işletme oluşturulur ve başka şubesi yoktur. Kucuk ciftlik suruleri buyukluk bakımından, birkac baştan 300 500 başa kadar değişiklik gosterir. Surunun buyukluğunu belirlemede şu noktaya dikkat etmelidir: Suru buyukluğu ister 20 baş, ister 50 baş olsun işci ve ekipman bakımından fazla farketmez. Sadece doğum mevsiminde personel ve ekipman gereksinimi artar. Orta buyuklukte suruler genel olarak uygun duşer ve 250 300 baş olarak kabul edilir. Boyle bir suruyu bir coban idare edebilir. Geniş otlaklarda surulerin buyukluğu değişir ve koyun miktarları artar. Arazinin karakterlerine ve surulerin yonetim şekline ve hatta yılın mevsimlerine gore suru buyukluğu değişiklik gosterir. Ayrıca odak genişliği ve yetiştiricinin koyunculuğa ayıracağı sermaye miktarı da suru buyukluğu uzerine etkisini gosterir. Ayrıca surulerin devamlı aynı bolgede tutulması ya da mevsimlere gore goc edilmesi konusu da suru buyukluğunu ve yonetimini etkiler, koyunculuğa başlama zamanı da başarıya ulaşma bakımından ayrı bir onem taşır. Bu, ozellikle koyunculuğa ilk defa atılacak kimseler icin ve bu konuda deneyi olmayanlar icin onemlidir. Kucuk bir suru ile başlamak ve deney arttıkca suruyu buyutmek en doğru yoldur. Yazın gec aylarında, kuzular sutten kesildikten sonra ve koc katımından once koyunculuğa başlamak en uygun zamandır. Yılın bu mevsimlerinde civardaki komşulardan ve damızlık satanlardan secme koyun elde etmek olasıdır. Genellikle bu mevsimde uygun fiyatla koyun alınabilir. Ayrıca kuzulama mevsimine kadar, deneyim kazanmak ve işe alışmak icin yeterli zaman kazanılmış olur. Anızlardan yararlanarak koc katım mevsiminde koyun ve koclar iyi beslenerek kuzu verimi artar. Bu yetiştiriciye ilk heves ve cesareti vermiş olur. Bu arada, ağıl, yemlik ve banyoluk ve diğer kucuk ekipmanın tamamlanması da duşunulmelidir. 4. Damızlık uretimi Koyun yetiştiricisi yuksek değerli damızlıklarla calışmaya devam edersek ve başarılı olur. Boylece işine bağlanarak geleceğini garantiler. İlk kurucu surunun yuksek değerli olması istendiği gibi, surunun iyilerini damızlığa ayırıp. kotulerini suruden atmak gerekir. Başarılı bir koyunculuk icin bu konu cok onemlidir. Yuksek değerli koclardan yararlanmak ve mumkun olduğu takdirde bu işi yapay tohumlama ile yapmak yetiştiriciye buyuk kazanclar sağlar. Bir bolgenin doğal ve ekonomik koşullarında en yuksek karı sağlayacak yuksek değerli damızlığın hangi tip hayvan olacağı da duşunulecek onemli bir konudur. Damızlık hayvan uretmek ve satmak Turkiye'de sadece Devlet kuruluşlarına ait bir iş gibi kabul edilir. Ancak tarımı ileri gitmiş batı ulkelerinde Devlet Kurumları sadece araştırmalarla doğru yolu bulur ve ilk damızlık materyali ortaya koyar. Bundan belli bir koyun tipini coğaltmak değerli damızlıklar yetiştirerek piyasaya surmek ozel yetiştiricilerin işi olur. Boylece Ozel Damızlık Yetiştiricisi denilen bir yetiştirici grubu ortaya cıkar. Koyunculuğumuzun beklenen gelişmeyi gosterebilmesi icin, ozel damızlık yetiştirenlerin desteklenmesi ve hatta bu gibi yetiştiricilere devletin hayvan başına pirim vermek suretiyle maddi yardımda bulunması Turkiye koyunculuğunu olumlu yonde etkileyecektir. Ayrıca her koyun yetiştiricisinin kendi damızlık ihtiyacını karşılayacak şekilde yetiştirmeyi duzenlemesi ve ona gore seleksiyon yapması gerekir. Yetiştirici bu duzeye eriştiği gun, başarılı ve karlı koyunculuğun yolunu tutmuş demektir. 5. Verim denetimi ve seleksiyon Belli bir koyun ırkından en yuksek randımanı almak ve aynı ırkı daha yuksek verim duzeylerine doğru goturmek icin. surulerde verim denetimi ve bilgili bir seleksiyon yapılması zorunludur. Verim denetimi ve seleksiyon başarılı koyunculuğun en onemli konusu olduğundan bunları ayrı bir bolumde inceleyeceğiz. 6. Urunlerin pazarlanması ve orgutlenme koyun yetiştiricisinin başarıya ulaşmasında rol oynayan en onemli etmenlerden biride elde edilen ceşitli urunlerin iyi fiyatla pazarlanmasıdır. Bu konuda etkili ve onemli bir konu yetiştiricinin orgutlenmesidir. Fiyatların yuksek olduğu donemlerde her yetiştirici malını satmakta gucluk cekmez. Ancak fiyatların dalgalanma gosterdiği donemlerde yetiştiricinin durumu iyi değildir. Bu gibi durumlarda kendi aralarında orgutlenmiş ve birlik yapmış yetiştiriciler daha az zarar gorur ve normal kazanc sağlayabilirler. Kooperatifleşmenin kimi kotu ornekleri kimseyi yıldırmamalıdır. Kusurlu olan duzen değil, o duzeni yurutemeyen ya da kotu davranışları ile bozan kişilerdir.