Azotun Topraktaki İşlevi Nedir? Azot, toprağın orijini olan kayada hic yoktur veya cok az miktarda vardır. Topraktaki azotun hemen hemen hepsi havada bulunan gaz halindeki azottan gelmektedir. Havanın buyuk bir kısmı ( yaklaşık olarak 4/5' i ) azot ve geri kalan kısmı ise oksijendir. Cok az miktarda da karbondioksit ve diğer gazlar vardır. Hava azotunun coğu yonca, korunga, ucgul, hayvan bezelyesi, fasulye, nohut, bakla, soya fasulyesi, fiğ vb. gibi baklagil bitkileri yoluyla toprağa ilave edilmiş olur. Havanın serbest azotu bu bitkilerin koklerinde yaşayan cok kucuk canlılar yoluyla koklerin uzerindeki nodul denilen yumrucuklar icerisinde toplanır. Baklagil olmayan buğday, mısır, şeker pancarı, pamuk vb. gibi diğer butun bitkiler tarafından toprağa ilave edilen azotu kullanırlar. Bu azotun toprakta yeteri kadar bulunmadığı hallerde azot ihtiyacı azotlu gubrelerden temin edilir. Topraktaki azotun kaynağı, organik maddedir; yani toprakta kalan bitkiler ve hayvansal artıklarıdır. Bu nedenle organik maddesi az olan toprak genellikle azot bakımından fakir topraktır. Toprak organik maddesinin curuyup parcalanması sonucunda meydana gelen azot, bitkiler tarafından kullanılır. Topraktaki total azot miktarı genellikle %0.05 ile %0.2 arasında değişmektedir. Bitkiler azotu genellikle amonyum ( NH+4 ) ve nitrat ( NO 3) halinde olmak uzere iki şekilde, suda erimiş iyonlar olarak alırlar. Bitkilerin kullanabileceği formlardaki bu azot topraktaki total azotun %2' si kadardır. Amonyum halinde olanlar nitrat azotuna kıyasla toprakta daha iyi tutunurlar ve yağışlarla toprak derinliklerin yıkanmaları daha az olur. Amonyak azotunun toprakta daha iyi tutunmasına karşılık, toprak yuzeyinde bırakıldığında ozellikle kirec topraklarda ve sıcakta, gaz haline gecerek kaybolma tehlikesi vardır. Bu nedenle gerek amonyak ve gerekse nitrat halindeki azottan bitkilerin en iyi şekilde yararlanmasını temin edecek tedbirleri almak, iyi bir ciftlik icin, gerekli olmaktadır. Bu tedbirlere ilerde gubreler ve ozellikleri kısmında değinilecektir. Toprağa uygulanan butun amonyumlu ve amidli gubreler, mikrobiyal aktivite sayesinde en sonunda nitrat azotuna donuşurler. Nitrat bitkiye yarayışlı azot formudur, fakat yağışlarla veya sulama suyu ile kolaylıkla yıkanarak kaybolur. Yıkanma suretiyle nitrat kaybı, buyuk olcude, iklim ve toprak şartlarına bağlıdır. Diğer taraftan nitrat azotu, kurak periyotlarda kapilarite ile toprak derinliğinden yukarı doğru hareket edilebilir. Amonyum formundaki azot ise bir katyon olduğundan ( NH+4 ) yani artı yuklu bir iyon olduğundan eksi yuk taşıyan kil parcacıkları tarafından tutulur ve boylece de nitrat azotunda olduğu gibi kolaylıkla yıkanıp kaybolmaz. Cok yuksek yağış altında dahi amonyum azotunun yıkanarak kaybolmadığı tespit edilmiştir. Azotun bitki tarafından alınabilmesi icin nitrat veya amonyum formunda bulunması lazımdır. Bazı bitkilerin bu iki azot formundan herhangi birini kullanmada tercihleri olursa da genellikle bitki besleme yonunde aralarında fark yoktur. Bazı bitkilerin genc donemlerinde bu iki formdan birini ileriki donemlerde ise diğer formda azotu tercih ettikleri tespit edilmiştir. Amid veya organik formdaki azotun bitki tarafından alınabilmesi icin parcalanarak inorganik formdaki amonyum veya nitrata donuşmesi gerekmektedir. Nitrat, topraktaki diğer katyonların alınmasının teşvik ederken, amonyum formu anyonları alınmasından yararlı olur. Amonyum nitrata donuşumu nitrifikasyon bakterileri vasıtası ile, iklim ve toprak şartlarına bağlı olarak, meydana gelir. Topraktaki uygun rutubet, havalanma, ısı ve toprak reaksiyonu gibi faktorlerle, donuşme olayı hızlanır, buna karşılık soğuk, yaş ve asitliğin cok fazla olduğu hallerde ise yavaşlar. Dunya topraklarının coğunda azot eksikliği vardır. Azot eksikliği olan yelerdeki bitkiler genellikle normal buyuyemez. Bodur kalır, yapraklar kucuk, sarı veya sarımtırak yeşil olur, alt veya yaşlı yapraklar kuruyarak olur, dane iyi ve dolgun olmaz, danede ve yapraklarda protein miktarı duşer, ciceklenme normal olmaz ve verim azalır. Azot noksanlığı hububatta kardeşlenmeyi azaltır, dolayısiyle de başak adedi azaldığı gibi varolan başaklar da kucuk kalır ve daneler olgun değildirler.