At yetİŞtİrİcİlİĞİ ATCILIK AT YETİŞTİRİCİLİĞİ Atın Kokeni Evcil atın kokenini przewalski ve tarpan adı verilen yabani atlar teşkil eder. Przewalski: Yabani moğol atı. Cidago 130 cm. İri başlı, iri kemikli, kalın boyunlu, kuvvetli, kırmızımtırak esmer renkli. Soğuk kanlı at ırklarının atasıdır. Tarpan: Cidago 130 cm. İnce yapılıdır. Donu sincabi. Sıcakkanlı at ırklarının atasıdır. Atın Evciltilmesi At, milattan once 3000li yıllarda evciltilmiştir. İlk olarak Et ve sutunden yararlanılmıştır. Sırayla iş hayvanı, harp hayvanı olmuş, gunumuzde de zevk ve spor icin yetiştirilmektedir. At Irkları Dunyada 170 adet at ırkı vardır. Soğuk kanlı at ırkları: Genel olarak iri ve ağır vucutlu, kasları fazla gelişmiş, sakin ve ağır hareketli atlardır. Ceki gucleri iyidir. Sıcak kanlı atlara gore erken gelişirler. Soğuk iklim hayvanıdırlar. Ornek: İngiliz atı Sıcak kanlı at ırkları: Daha ufak yapılı ve hafiftirler. Hareketlidirler. Soğuk kanlılara gore gec gelişirler. Sıcak iklim hayvanıdırlar. Ornek: Arap atı Arap atı Cidago yuksekliği: 145 155 cm. Don: En cok AL, KIR, DORU gorulmekte. Ender olarak YAĞIZ don mevcut. Yuruyuş: Adi yuruyuşte dar adım atar. Tırıs ve dortnalda alcak adım. Kullanıldığı yerler: Ceki, binek, yarış. Ozellikleri: Sağlam gorunuşlu, canlı, yuksek kalıtsal gucludur. Dayanıklıdır. 3 4 ay boyunca gunde 70 80 km. yol alabilir. Gelişim: 3 yaşında gelişmesini tamamlar. Damızlık yaşı 4 tur. Ureme ozellikleri: Erkeklerde doğum ağırlığı 44 47 kg. Dişilerde doğum ağırlığı 42 45 kg. Yavruların yaşama oranı %94 95 Gebelik suresi 334 342 gun Ergin aygır ağırlığı 470 500 kg Ergin kısrak ağırlığı 450 480 kg İngiliz atı Kombine melezleme yontemi ile hız yonunde ıslah yapılarak 250 300 yılda oluşturulmuştur. Turkiye'de ilk defa İstanbul Veli Efendi Cayırında 1922de koşmuştur. Cidago yuksekliği: 165 170 cm. Don: En cok AL, DORU gorulmekte. Ender olarak KIR, YAĞIZ don mevcut. Kullanıldığı yerler: Yarış atıdır. Hız ozelliğinin kalıtım derecesi (h2) 0,35tir. Ozellikleri: Adaptasyon yeteneği yuksektir. Kısa mesafeyi cok hızlı koşar. Gelişim: Damızlık yaşı 4 tur. Ureme ozellikleri: Doğum ağırlığı 40 45 kg. Ostrus siklusu 23 24 gun Ostrus suresi 5 7 gun Gebelik suresi 330 340 gun Hafflinger atı Cidago yuksekliği: 130 140 cm. Don: Sadece AKKANAT Kullanıldığı yerler: İş ve ceki atı. Ozellikleri: İyi huylu, sağlam gorunuşlu, sakin mizaclı, kanaatkar, zayıf meraları iyi değerlendirebilen, kaba yem seven, hastalıklara mukavim, veteriner ve ilac masrafı olmayan, guclu, yuksek dol ve sut verimli. Cocukları cok sever. Gelişim: Damızlık yaşı 4 tur. Erkeklerde ağırlık: 440 kg Dişilerde ağırlık: 433 kg Yerli at tipleri 1 Anadolu tipleri 2 Cukurova tipi3 Uzunyayla atı4 Midilliler ve diğer yoresel tiplerTurkiye'de bulunan diğer at ırkları 1 İrlanda atı: Sıcrama atıdır. Cidago 160 165 cm.2 Anglo Arap: Cidago 160 cm. 3 Hanofer: Cidago 153 170 Eğitime yatkın, sıcak kanlı4 Holstein: Almanya. 153 162 cm. Konkur atı.5 Akhal Teke: Turkmenistan 142 152 cm. Mukemmel yuruyuşlu, dayanıklı, eğitilir ancak inatcıdır. Kotu huyludur.6 Kabardin: Kuzey Kafkasya. Dağ ırkıdır. Binek yuksekliği 142 151 cm. Uzun omurludur. DONLAR ve NİŞANELER Don: Atlarda bedeni orten kılların bir butun olarak gosterdikleri renge veya renk karışımına denir. Uce ayrılır: 1 Esas donlar 2 Turev donlar 3 Alaca donlarEsas donlar1 AL don: Kırmızı. 9 tiptir. Acık al, koyu al, adi al, akkanat al, sutlu kahve al, altuni al, kiraz al, kestane al, yanık al. 2 YAĞIZ don: Siyah. 2 tiptir. Kuzguni yağız , donuk yağız 3 DORU don: Govde al; yele, kuyruk, bacak yağızAcık doru, koyu doru, kirazi doru, kestane doru, yanık kestane doru4 İZABEL don: Saman sarı5 KULA don: Govde sarı; yele, kuyruk, bacak siyah Acık kula, adi kula, koyu kula, kurt kulasıTurev DonlarYavru al veya donuk yağız doğar. Sonra beyaz tuyler cıkar. Don tespiti 1 1,5 yaşında tekrar yapılmalıdır. Ancak ondan sonra soykutuğu muhurlenir ve imzalanır.1 KIR don: Beyaz kıllı atlardırPamuk kır: Bembeyaz Acık kır: Biraz siyahKoyu kır: Daha siyahDemiri kır: Gri kıllar varBakla kır: Siyah kıllar sağrı, boyun ve omuzlarda odacıklar halindeCilli kır: Cil gibi siyah kıllarKızıl kır: Kırmızı renkli kıllarMercani kır: Cilli kırın daha kırmızısı2 AHREC don: Beden kızıl beyaz+yele, kuyruk, bacak siyahtır. Acık ahrec: Beyaz bolAdi ahrec: Beyaz ve kızıl eşitKoyu ahrec: Kırmızı bolKızıl ahrec: Parlak, bol kırmızı3 BOZ don: Al donun beyaz kıllarla istila edilmişidir. Acık boz: Beyazlar kırmızılardan bol. Adi boz: Beyazlarla kırmızılar eşit. Koyu boz: Kırmızılar beyazlardan bol. Kar yağdı boz: Beyazlar demetler şeklindeKaplan lekeli: Kırmızılar demetler şeklinde.4 ALACA donlar: İki ayrı don parcalar halinde bulunursa buna alaca don denir. Beyaz parcalar buyukse "alaca" başa, kucukse sona yazılır. Alaca koyu al: Beyaz parcalar, koyu al parcalardan daha buyuk. Koyu al alaca: Al parcalar, beyaz parcalardan daha buyuk. Alaca yağız: Beyaz parcalar, yağız parcalardan daha buyuk. Alaca kula: Beyaz parcalar kula parcalardan daha buyuk. NişanelerNişane: Koyu donlu atlarda vucudun değişik bolgelerinde gorulen beyaz kıllardan oluşan lekelere denir. Eşkal tespitinde nişaneler de kaydedilmelidir. Alında gorulen nişaneler: Alında birkac beyaz kıl Alında cok beyaz kıl Alında kartopu Alında yıldız Alında ay Alında akıtma Burun uzerindeki nişaneler:Akıtma: Burun uzerinde gorulen nişanedir. Bacaklarda gorulen nişaneler:Seki: Bacaklarda gorulen nişanedir. Tırnakta gorulen nişanelerEster cizgisi: Atın yelesinden kuyruğuna uzanan cizgiATLARDA BESLEME GebelikGebeliğin son 90 gunu yapılacak besleme cok onemlidir. Bu aşamada kaba yem miktarı azaltılıp ; kesif yem miktarı arttırılmalıdır. Enerji İhtiyacı9. ay: Yaşama payı enerji ihtiyacı x 1.1110. ay: Yaşama payı enerji ihtiyacı x 1.1311. ay: Yaşama payı enerji ihtiyacı x 1.20 Yaşama payı enerji ihtiyacı: Hayvanın hayatını surdurebilmesi icin gerekli, en duşuk duzey enerji ihtiyacı. Laktasyon: Ortalama 5 ay surer. İhtiyac, yaşama payı enerji ihtiyacı+ 792 kCal'dir. Gunluk sut verimi 10 20 kg. arası değişir. Laktasyon: Hayvanın sut verdiği donem. Su ihtiyacıNormal bir atın gunluk su ihtiyacı 19 45 litredir. ATLARDA BAKIM Taylarda buyume ikiye ayrılır:a Doğum oncesib Doğum sonrasıDoğum oncesi buyume:Anasal cevre de denir. Tayların doğum ağırlığına etki eden genetik ve cevresel faktorler şunlardır:1 Atın ırkı2 Kısrağın beden yapısı3 Aygırın beden yapısı4 Tayın cinsiyeti5 Kısrağın yaşı6 Gebelik suresi7 Kısrağın beslenmesiDoğum sonrası buyume: Tay: Doğumdan 3 yaş sonuna kadaratlara denir. Taylık donemi 3e ayrılır:1 Sut tayı2 Bir yaşlı tay3 İki yaşlı4 Uc yaşlıSUT TAYITay, doğumdan sonra ilk 24 saat ağırlığının 1/10u kadar ağız sutu icer. Ağız sutu: Doğumdan sonra memeden akan, bağışıklık maddelerince cok zengin ve yavrunun yaşaması icin cok onemli sut (bu sut doğumdan itibaren 3 gun boyunca salgılanır. İcerisindeki bağışıklık maddeleri gitgide azalır.)Tayın ilk donemki bakımında en onemli konular sutun vucut sıcaklığında olması ve tayın yalnız bırakılmamasıdır. Taylar 12 aylıkken ergin yaş ağırlığının %75 'ine ve ergin yaş sırt yuksekliğinin %90 'ına ulaşırlar. Bu sebeple iyi beslenmelidirler. 4 'uncu haftadan sonra ananın sutu yetmemeye başlar. Bu aşamada tay buyutme yemleri verilmelidir. Yulaf tek başına verildiğinde kavuzlu olduğu icin midede topaklaşmaz. Sut doneminde taylar icin yulaf tek başına onerilmez. İceriğinde protein ve mineral madde eksiktir. 2 aydan fazla yonca verilirse bobrek taşı yapabilir. Ayrıca yonca atların %2 3 'unde alerji yapar. ATLARDA UREME Gebelik suresi: 11 ayKızgınlık donemi: İlkbahar Kızgınlık: Dişi memelilerin yumurta urettikleri, ciftleştirildiklerinde gebe kalmaya musait oldukları donem. Kızgınlık suresi uzunluğu: 2 2,5 gunİki kızgınlık arası sure: 15 17 gunOstrus dongusu suresi (1. ostrusun başından, 2. ostrusun başına): 29 gunOstrus dongusu: Dişi memeli hayvanın, fertil yumurta urettiği fizyolojik durum. Kısrakta ostrus belirtileri:1 Hayvan sık sık idrar cıkarır.2 Sukunetini kaybeder. Sebepsiz kişner.3 Calışan kısraklar cabuk yorulur.4 Dış etkilere duyarlıdır. Dokunulduğu zaman gıdıklanır.5 Vajina ağzını acıp kapatır.6 Diğer kısraklara sokulur. Onlara ilgi gosterir.7 Aygır yaklaştığı zaman kuyruğunu kaldırır.8 Vajinadan mukoz bir sıvı akar.9 Vajina ağzı şişmiş, kızarmış, gevşek bir yapıdadır. YURUYUŞ ve KOŞMA ŞEKİLLERİ Atlarda yuruyuş ve koşma şekillerini bilmenin yararları:1 İdman pisti zemininin dikkate alınmasını2 İdman suresinin dengeli şekilde tespit edilmesini3 Ayak hastalıklarının iyileşme suresinin kısa surmesini4 Ayak hastalıklarının tekrar ortaya cıkmamasını sağlar. Atlarda yuruyuş ve koşma şekilleri şunlardır:1 Ağır adi yuruyuş: Once arka ayak, ardından ondeki caprazı; diğer arka ayak ve ondeki caprazı atılır. Uc ayak hep yere basar.2 Suratli adi yuruyuş: Ağır adi yuruyuşun suratlisidir.3 Tırıs koşma: Bacakların hareket sırası caprazdır. İki ayak hep yerde kalır. 4 Dortnal koşma: Hep aynı art ayak ilk basar. İlk basma sesinden sonra uc hızlı basma sesi duyulur. 5 Rahvan koşma: Daha cok eşeklerde gorulur. Hızlı yuruyuştur. Ayaklar capraz değil art arda atılır. İki ayak surekli yerdedir. Biniciyi yormaz. Spor sayılmaz. Yuruyuş Kusurları:1 Topuk calma:Atın yururken ileri attığı ayağı ile yere basan bacağına vurmasına denir. Topuk calma nedenleri: Bacak kusurları, tırnak kusurları, yanlış tırnak kesimi, yanlış nallama, atın zayıf yorgun olması, binicinin hatalı oturması, hatalı dizgin kullanılması.2 Yetiştirme: Arka ayak nalının on kısmı ile on bacağa vurmaktır.3 Surcme: Atın ayağını yere surtmesidir. ATLARDA YAŞ TAYİNİ Atlarda yaş tayini dişlerden yapılır. Alt kesicilere bakmak daha iyidir. Atlarda dişler Kesici sut dişlerinin ozellikleri1 Kalıcı dişlere gore daha kucukturler.2 Boyları kısadır.3 Renkleri beyazdır.4 Diş boyunları belirgindir.5 Dudak yuzleri duz ve oluksuzdur.6 Diş yuvalarına sıkıca oturmuşlardır.0 2,5 yaş arası donemYeni doğmuş: Kesici sut dişleri daha cıkmamıştır.8 14 gun: On kesici sut dişleri cıkar.20 30 gun: Orta kesici sut dişleri cıkar.5 9 ay: Son kesici sut dişleri cıkar.9 10 ay: Tum kesici sit dişleri cıkmıştır.1 yaş: On kesici sut dişlerinde arpacık cukurluğu silinir.1,5 yaş: Orta kesici sut dişlerinde arpacık cukurluğu silinir.2 yaş: Son kesici sut dişlerinde arpacık cukurluğu silinir.2,5 5 yaş arası donem2,5 yaş: On kesici sut dişleri duşer, yerlerine on kesici kalıcılar gelir.3 yaş: On kalıcı kesici dişler diş yayı seviyesine ulaşır.3,5 yaş: Orta kesici sut dişleri duşer, orta kalıcı dişler cıkar.4 yaş: Orta kalıcı kesici dişler diş yayı seviyesine ulaşır.4,5 yaş: Son kesici sut dişleri duşer, son kesici kalıcılar cıkar.5 yaş: Son kesici kalıcı dişler diş yayı seviyesine ulaşır.6 8 yaş arası donem6 yaş: Alt on kesici dişlerde arpacık cukurluğu silinir, diş yıldızı cıkar.7 yaş: Alt orta kesici dişlerde arpacık cukurluğu silinir, diş yıldızı cıkar.8 yaş: Alt son kesici dişlerde arpacık cukurluğu silinir, diş yıldızı cıkar. AT BAKIMI A ATLARIN YEMLENMESİNDE GENEL KURALLAR Atların mideleri beden iriliklerine gore cok kucuktur. Atlarda mide kapasitesi tum sindirim kananlının % 70.8 ini teşkil eder. Bu nedenle atlar sık sık yemlenmelidir. Libitum yemleme atlar icin cok zararlı ve tehlikelidir. Yemleme zamanları belirli aralıklarla ve belirli saatlerde yapılmalıdır (en ideali gunde 4 kez). İki yemleme arasındaki sure acıldığında veya birkac gun yem verilmediğinde at, yeme hucum ederek yer. Bu durum timpaniye ya da mide rupturuna neden olabilir. Diğer yemleme kuralları sırası ile şunlardır; Atlarda ideal yemlemesi sıralaması: 1. Su 2. Kuru Ot 3. Dane yem şeklinde olmalıdır. Su yemlemeden once verilmelidir. Dane yemlerden hemen sonra su verilmesi cok sakıncalıdır. Dane yemlerden hemen sonra verilen su midede bulunan yemi hemen bağırsaklara sevk eder ve atın sindirim sistemine bozar. Bu burum sancılara ve at bağlı ise konstipasyona neden olur. İşten, idmandan ve koşudan hemen sonra su verilmemelidir. Atın teri kuruduktan sonra ve cok soğuk olmayan su verilmelidir. Atlara kaba yemler, dane yemlerden once verilmelidir. Dane yemlerin midede daha uzun bir sure kalmasını temin etmek icin, kaba yemden sonra ata az miktar su verilir. Bu su kaba yemin mideyi terk etmesini kolaylaştırır ve hızlandırır. Bundan sonra dane yem verilir. Atlara verilen kesif ve kaba yemlerde mantar ve kuflenme olmamalıdır. Yemlerin icerisinde kucuk taş parcaları ve kum bulunmamalıdır. Bu durumlar sancıya neden olur. Atlara verilen dane yemlerin kırılarak veya ezilerek verilmesi, yemlerin sindirilme derecesini ve atın yemden yararlanma gucunu artırır. Atlar yem değişikliklerine karşı cok hassastırlar. teze ottan kuru ota veya kesif yeme gecişler tedrici olarak yapılmalıdır. Atlara verilen kesif yem toz halinde ise ust solunum yollarına kacabilir. Bu sakıncayı onlemek icin, kesif yemin uzerine elle hafif su serpilerek ıslatılır. Bu ıslatma işlemi at yem yemeğe başlamadan hemen once yapılmalıdır. Kesif yemin onceden ıslatılması fermantasyona neden olabilir. Fermente olmuş yemler sancı tehlikesini artırır. Yemlemeden hemen sonra ata idman yaptırılmamalı, iş hayvanı ise calıştırılmamalıdır. Ata yeterli miktarda yem verilmesine karşın, at zayıf ve gucsuz ise, once ic parazit muayenesi yaptırılmalı ve sonra da dişlerine bakılarak gerekirse premollar ve molar dişler torpulenmelidir. Her yaş ve cinsiyetteki atların en buyuk duşmanı yağlanma ve istirahattır. Bu nedenle atlara yeterince idman yaptırılmalıdır. Atlara verilecek gunluk yem miktarı, atın calıştırılıp calıştırılmadığına, eğer calıştırılıyor ise ağır veya hafif bir işte calışmasına gore değişir. Ağır bir işte calışan atlar: Her 100 kg canlı ağırlığa: 1 kg kaba yem 1.5 kg kesif yem Hafif bir işte calışan atlara: Her 100 kg canlı ağırlığa; 1 kg kaba yem 1 kg kesif yem At calıştırılmıyorsa: Her 100 kg canlı ağırlığa; 1 kg kaba yem 0.5 kg kesif yem verilmelidir. B AT BARINAKLARI At barınaklarına tavla denir. Tavlalar, cevrenin atlar uzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak amacı ile inşa edilen binalardır. At yetiştiriciliğinde başarı tavladan başlar. Atların sağlıklı bir şekilde yetiştirilmesi ve optimal duzeyde verim alınması, atın yaşamının onemli bir bolumunu icinde gecirdiği tavlanın hijyenik şartları taşıyıp taşımadığına bağlıdır. Tavla planlarının cizimi ve yapımı, icin yaşayacak olan atların sağlık ve verimlerini etkilemeyecek bir duzeyde olmalıdır. At tavlaları inşa edilirken, tavla icinde en uygun cevre koşulları sağlanmalı, tavlanın ic kısmı en etkin şekilde yararlanmayı sağlayacak şekilde duzenlenmeli ve atların denetimi ve yonetimi kolay olmalıdır. Tavlalar; acık ve kapalı olduklarına gore iki gruba, ic ayrıntılarına gore de bağ ve bokslu olmak uzere iki tipe ayrılır. Kapalı bağlı tavlalar, genellikle soğuk iklime sahip olan bolgeler icin tercih edilmelidir. Tavlaların yapımında dikkat edilecek noktalar ; Tavlanın yeri ; Oncelikle tavlanın yapılacağı yerin secimine dikkat edilmelidir. Tavlanın yapılacağı yer cevreye gore nispeten yuksek bir yer olmalı, bataklık ve su basma olanağı olan dere ya da ırmak kenarlarında olmamalıdır taban suyu temele yakın olmamalı, yağmur yağdığında taban suları temellere kadar yukselmemelidir tavla yerinin secimi yapıldıktan sonra, tavla aşağıda maddeler halinde sıralanan ozellikleri taşıyacak şekilde inşa edilmelidir. Tavlanın yonu : Tavlanın yonu bolgenin iklim şartlarına gore tespit edilmelidir. Soğuk ve sert iklimin hukum surduğu bolgelerde tavlanın yonu Kuzeye, diğer bir deyiş ile, kuzey ruzgarlarına donuk olmamalıdır. Bu Tip tavlalar kışın soğuk olur. Sıcak veya ılıman bir iklimin hukum surduğu bolgelerde tavlanın yonunun guneye veya batıya donuk Olması da tavlanın cok sıcak olmasına neden olur. Tavla icinde optimal sıcaklık 10 15 o;C olmalıdır. Temel ve taban ; Tavla temellerinin oturacağı zemin, bina yukunu taşıyabilecek gerilime sahip olmalı, temel duvarı taş veya betonarme olarak yapılmalıdır. Temel derinliği sıcak bolgelerde 30 cm, soğuk bolgelerde 60 cm' den aşağı olmamalı, temel genişliği 50 X 60 cm olmalıdır. Temelin toprak seviyesinden yuksekliği tek kolon temellerde 20 30 cm, surekli duvar temellerde 30 50 cm olmalıdır. Gerekli durumlarda temellerde tecrit ve drenaj yapılmalıdır. Tavlarda taban, altlık kullanılıp kullanılmayacağına gore yapılmalıdır. Eğer tavlada altlık kullanılacak ise taban : ahşap, Beton, tuğla ya da sıkıştırılmış topraktan yapılabilir. altlık Kullanılmayacak ise beton uzerine yumuşak ve esnek lastik doşeme Şeklinde yapılabilir. Ayrıca tavla tabanı toprak seviyesinden 20 30cm Yukseklikte ve su sızdırmaz bir şekilde yapılmalıdır. Tavla tabanının ahşap, beton, asfalt. Tuğla, lastik veya sıkıştırılmış topraktan yapılmasının hem hijyen ve hem de maliyet yonunden bazı avantaj ve dezavantajları bulunmaktadır. Ahşap tabanlar, sıcak olmalarına karşılık hijyenik değildir, dayanıksızdır ve ıslandığında kayganlaşabilmektedir. Eğer bu tip taban yapılacak ise, tuğla buyukluğunde ahşap takozlar beton zemin uzerine dikine doşenip takozların aralarına katran vb. bir tecrit maddesi akıtmak sureti ile yapılmalıdır. Beton ve asfalt tabanların en onemli mahsuru soğuk olmasıdır. Beton veya asfalt taban yapılmak istendiğinde, beton ve asfalt dokulmeden once taş ile blokaj yapılmalı ve dovulerek sıkıştırılmalıdır. Atların kaymaması ve idrarın akmasını sağlamak icin zemine hafif oluklar acılmalı ve yeterli eğim verilerek hafif puruzlu bırakılmalıdır. Tuğladan yapılan tabanlar en uygun taban tipi olup. Dikine doşenerek fırınlanmış tuğlalar kullanılabileceği gibi ozel oluklu tuğlalar da tercih edilebilir. Lastik tabanlar, yumuşak PVC veya poliuretandan yapılmış normal plakların beton zemin uzerine ozel yapıştırıcılar ile kaplanması ile yapılır. Sıkıştırılmış topraktan yapılmış tabanlar maliyeti en duşuk taban tipidir. Bu tip tabanların esnek ve yumuşak olması ayak sağlığı acısından yararlıdır. Bu tip tabanlar tırnakların doğal yumuşaklığını kurumasına yardımcı olur. Bu tip tabanların zemin tesviyesinin sık olarak bozulması, her sene zeminin tekrar tesviye edilmesi gereğinin ortaya cıkması ve temizlenmesinin zor olması en onemli sakıncalardır. Duvarlar : Tavla duvarları betonarme, taş ve tuğladan yapılabilir. Bununla beraber duvarların ısıyı az ileten maddelerden yapılması daha uygundur. Gozenekli tuğla nispeten yalıtım gorevi gorduğunden onerilebilecek en iyi malzemedir. Duvar yuksekliği en az 300 cm olmalıdır. Kapılar ve Eşikler : Tavla kapıları surgulu olabileceği gibi klasik kapı tipinde de yapılabilir. Klasik kapı tipinde 180 derece acılı bir şekilde acılmalıdır. Her iki tipte de kapılar kasasına iyi bir şekilde oturmalı. Kilitler gomulu ve kapı keskin koşeli olmamalıdır. Kapı ahşap veya metal malzemeden yapılabilir. Kapı boyutları 300 x 300 cm olmalıdır. Tavlaya atların binicileri ile birlikte girebileceği duşunulurse kapı yuksekliği 360 365 cm olmalıdır. Kapı eşikleri icten tavlanın zemini ile aynı seviyede, dıştan ise zeminden 4 8 cm yuksek olmalıdır. Duraklar : Kapalı bağlı tavlaların durak boyutları atların ırkına gore değişir. Hafif at ırklarında yemlikler dahil durak genişliği 150 185 cm uzunluk ise 270 350 cm olmalıdır. Durak ara bolme yukseklikleri durak tabanından itibaren 120 130 cm durak eğimi onden arkaya doğru % 1.5 olmalıdır. Duraklar ahır tabanı ile hemzemin olmamalı, ahır tabanından 10 15 cm yuksek yapılmalıdır. Yemlikler : Ergin atlar icin yemliklerin ust tabandan yuksekliği 80 90 cm, yemlik uzunluğu, kaba yem icin 75 90 cm, kesif yem icin 30 40 cm, yemlik genişliği 50 60 cm, derinliği ise kaba yem icin 50 60 cm, kesif yem icin ise 20 30 cm olmalıdır. Yemlikler beton, metal, ahşap ve plastik malzemeden yapılabilir. Yemlikler puruzsuz, kolay temizlenebilir olmalı. Kenarları keskin veya koşeli olmamalıdır. Yemliklerin on tarafında en az 100 cm yem dağıtım yolu bırakılmalı, yemliklerin ortada olduğu cift sıralı tavlalarda ise yem dağıtım yolu 250 cm olmalıdır. Servis yolu genişliği tek sıralı tavlalarda en az 150 cm, cift sıralılarda ise 350 cm olmalıdır. Catı ; Tavlanın catı ortusu tavlayı yağışlardan ve diğer dış etkenlerden koruyacak, catı makasları ise catı ortusunun kar ve ruzgar yukunu taşıyabilecek gucte yapılmalıdır. Catı ortu malzemesi olarak kiremit, eternit veya oluklu sac kullanılabilir. İklim şartlarına gore ve gerekli durumlarda catılarda cam yunu, polietilen, polistrafor veya perlit kullanılarak izolasyon yapılmalıdır. Tek sıralı tek eğimli, cift sıralı tavlalarda kırma catı tipi kullanılmalıdır. Catı eğimi en az % 25 olmalıdır. Pencereler : Tavlalarda atların teneffus ettiği havanın temiz veya kirli oluşu atların sağlığı ve buna bağlı olarak da performansları uzerine etki eder. Kirli hava nedeni ile atların gıda metabolizması bozulur, kan teşekkullu ve vucut direnci azalır. Aynı zamanda kirli hava, hastalıklarında kolayca yayılmasına neden olur. Deneyler, havalandırma sisteminin mukemmel olduğu tavlalarda hastalık oranının cok duşuk olduğunu, atların yemlerini iyi değerlendirdiklerini ve performanslarının yukseldiğini gostermektedir. Tavlaların havası şu nedenlerle cok cabuk bozulur. Solunum ile havadaki oksijen miktarının azalması, Karbondioksit, amonyak ve sindirim sisteminde teşekkul eden gazlar. Su buharı ve rutubet. Temizlik, tımar ve yem verme esnasında meydana gelen tozlar. Evcil hayvanlar her bir kg canlı ağırlık icin saatte ortalama 300 cm karbondioksit gazı cıkarırlar. Her biri ortalama 500 kg canlı ağırlığa sahip 20 başlık bir tavla duşunelim. Bu atlar saatte 500 x 20 x 300= 3.000.000 cm karbondioksit gazı cıkarır. Ayrıca, ahıra giren temiz havanın her litresinde 0.3 cm karbondioksit gazı mevcuttur. Atların cıkardıkları karbondioksit 'den başka, tavlada bulunan mikroorganizmalar da karbondioksit meydana getirdiklerinden, temiz hava ihtiyacı biraz daha fazla hesap edilmelidir. Ortalama olarak 500 kg ağırlığındaki bir ata saatte 55 75 metre kare temiz hava hesap edilir. Havalandırmanın iyi yapılmadığı tavlalarda rutubet oranı da yukselir. Tavlalarda rutubet oranı % 60 80 arasında olmalıdır. Pencerenin m2 olarak yuzolcumu, farklı iklim koşullarında yapılacak tavlalar icin, tavla tabanı alanın metrekare olarak yuzolcumunun 1/ 10 1/20 arasında değişmelidir. Pencereler ahşap, metal, sert plastik ve benzeri bir malzemeden yapılabilir. Gerekli durumlarda pencere dışına sineklik ve panjur takılabilir. Kapalı Bokslu Tavlalar : Kaplı bokslu tavlalarda, tavla ici tek veya cift sıralı bokslar şeklinde duzenlenmeli ve bokslar cift sıralı ise sıralar arasında 350 cm genişliğinde bir servis yolu bulunmalıdır. Boksların boyutları atların ırklarına ve yaşlarına ve hatta kullanım amacına gore değişir. Ergin ve hafif at ırkları icin 300 x 350 cm iki yaşlı taylar icin 300 x 300 cm sutten kesilmiş taylar icin 200 x 200 cm, doğum boksları ise 300 x 400 cm veya 400 x 400 cm boyutlarında olmalıdır. Bokslar arası ara bolme yukseklikleri ise 190 220 cm arasında yapılmalıdır. Boks kapıları surgulu veya 180 derece dışa acılı bir şekilde ve genişliği ise en az 120 cm olmalıdır. C Tımar Tımar, atın derisinde bulunan kir ve tozların temizlenmesidir. " İki tımar bir yem yerine gecer " diye bir Turk ozdeyişi varsa da bu ozdeyiş atın bakım ve temizliğine ozen gosterilmesinin onemini belirtir. Gercekte tımarın, ata verilen yem ile ilgisi yoktur. İhtiyacı kadar yem verilmeyen bir atı tımar ile gerekli olan kondisyonda tutmak mumkun değildir. Tımar, atın onemli olcude deri solunumunu kolaylaştırır, ata huzur verir ve yemini iştahla yer. Ata tımar her gun ve binilmeden once mutlaka yapılmalıdır. Eyer ve kolon kıllar arasında bulunan kir, toz ve ozellikle kucuk saman ot copleri deriyi rahatsız eder. Boyle durumlarda atın huzuru kacar, şaha kalkar ve binicisini sırtından atabilir. Hatta deri sıyrıklarına neden olabilir ve bu sıyrıklar tedavi edilene kadarda binilmez. Atların tımarında kullanılan ozel tımar malzemeleri vardır. Tımar once kaşağı yada sert bir fırcanın dairesel veya ileri geri aşağı yukarı hareketlerle bedene surulmesi ile başlar. Yapılan bu hareketler tuy yatımının aksi yonunde olmalıdır. Bu hareketler ile kir ve tozlar temizlendikten sonra daha yumuşak bir fırca tuy yatımı yonunde surulerek tımara devam edilir. Yuz ve bacakların karpal ve tarsal eklemlerden aşağı kısımları kıl gebre ile temizlenmelidir. Yele ve kuyruk, derin olmayan kalın dişli tarak ile taranarak temizlenir. Ata binilmeden once ve binildikten sonra tırnak ve catal bakımı yapılmalıdır. Tırnak tabanı temizleme kancası ile temizlenmelidir. Atlar calıştırıldıktan ya da yarıştan sonra terleri alınmalıdır. At cok terli ise ter sıyırma spatulu kullanılmalıdır. Teri alınmayan atlar kaşınmak icin sağa sola surunurler ya da yuvarlanırlar. Bu durumlar yaralanmalara neden olabilir. İş atlarının yelesi her sene kıl dibinden uc parmak yukseklikte makas veya tıraş makinası ile kuyruk kılları ise tarsal eklem hizasında kısa olmamak uzere istenen boyda makas ile kesilebilir. Binek atlarının yeleleri kesilmez. Kuyruk kılları ise iş atlarında olduğu gibi kesilebilir ya da topuz yapılabilir. Yarış ve spor atlarının yeleleri ve kuyrukları kesilmez, ancak yeleleri orulebilir, kuyruk kılları ise topuz yapılabilir. Atlar şampuan yada sabun kullanarak yıkanabilir. Vucuttaki şampuan ya da sabunu durulamak icin tazyikli su puskurtulur. Su puskurtme esnasında suyun kulaklara kacmamasına dikkat etmek gerekir. Başın yıkanması icin sunger kullanılır. Vucut uzerindeki suyun alınması icin de ters sıyırma spatulu kullanmak yararlıdır. Ayrıca kurulamak icin havlu kullanılır. Yıkama ve kurulama bittikten sonra at guneş ışığında biraz bekletilmeden boksuna alınmamalıdır. Aksi durumda solunum yolları hastalıkları ortaya cıkabilir, atlar gerektiğinde yuzdurulebilir. Yuzdurme ozellikle hafif adale incinmelerinin tedavisinde yararlı olmaktadır. D Davranışlar Atlarda davranış onların yakın cevrelerine karşı gosterdikleri reaksiyonların toplamı şeklinde tanımlanır. Yakın cevre olarak diğer atlar, insanlar, gunluk yaşantılarında en cok karşılaştıkları olaylar ve varlıklardır. Atlarda davranış ; onların kalıtsal yapıları, sinir ve hormonal sistemleri ve onceki deneyimlerine gore şekillenir. Atlarda davranışlar, normal ve anormal olmak uzere iki kategoriye ayrılır. Atlarda normal ve anormal olan davranış bicimlerini bilmek ; atın yonetimi, eğitimi, iş ve yarış performansı icin cok onemlidir. İyi bir at yonetimi genellikle atın normal bir davranış icinde bulunmasını sağlar. Aksine, kotu bir yonetim ise atın normal bir davranış bicimi kazanmasına buna bağlı olarak da aynı cevre icinde yaşayan diğer atların huzursuz edilmesine ve yararlılıklarının azalmasına neden olur. Normal davranışlar: Atlarda normal davranışlar ayrı on başlık altında incelenir. 1. Kavga Cinsel olgunluğa ulaşmış ve farklı tavlalarda yetiştirilmiş aygırlar ilk kez bir araya getirildiklerinde birbirleri ile şiddetli bir kavga ederler. Aygırlar birbirlerini ısırırlar ve tekmelerler. Isırmalar genellikle baş, boyun, omuzlar ve on bacaklarda olur. kavgalarda olumler ender olarak gorulur. Kavga birinin vazgecmesine kadar devam eder, ısırık yaraları ve tekme izleri ile sona erer. Kısraklar arasındaki kavgalar daha kısa surer ve daha az yaralanmalara neden olur. Kısraklar arasında sosyal bir hiyerarşik duzen kurulunca kavgalar sona erer. 2. Taklit : Taklit davranışı, yılki icerisinde bulunan atların muşterek hareket etmesidir. Yılkı icersindeki bir atın değişik bir hareket yapmasına bağlı olarak yılkının diğer bireyleri de aynı hareketi yaparlar. Genellikle korkak ve urkek atlar daima yılkının en gerisinde dururlar ve en arkadan diğer atları takip ederler. Boyle atlar kesinlikle yılkının on kısmına gecmezler. 3. Arkadaşlık : Atlar kendi yılkı ya da tavla arkadaşlarına ozel bir ilgi gosterirler ve bazı atlardan uzak dururlar. Orneğin, bir arabaya beraber koşulan iki at, bir at topluluğunun otladığı cayıra salınırlarsa, bu iki at otlarken birbirlerinden ayrılmazlar. 4. Analık : Ciftlik hayvanları icerisinde yavrusuna en fazla analık ilgisi gosteren hayvan turu attır. Bir kısrak herhangi olay nedeni ile kendi tayı rahatsız edildiğinde sinirlenir ve tepkisini kişneyerek belli eder. Herhangi bir nedenle taylardan ayrıldıklarında kişneyerek tayı ile iletişim kurar. Tay tekrar anasının yanına getirildiğinde hemen memesini emmesine izin verir. Eğer kısrağın tayı katır ise bu kısrağın taya daha fazla sevgi ve ilgi gosterdiği tespit edilmiştir. 5. İnceleme : Taylar ergin atlara gore cevreyi incelemeye cok daha meraklıdır. Taylar merada ve tavlada zamanlarının onemli bir bolumunu cevreyi inceleyerek ve cisimleri koklayarak gecirirler. Taylar buyudukce bazı cisimlerden korkmaya başlarlar ve hatta kendi seyislerinden bile kacarlar. Boyle bir durum ile karşılaşıldığında tayın arkasından koşmamalıdır. Tay kactıktan sonra belli bir uzaklıkta durur. Geldiği yone doğru bakar, cevreyi inceler ve tekrar geri doner. Kısraklar, taylarının inceleme meraklarından ve korkmalarından rahatsız olurlar ve sinirlenirler. 6. Seksuel : Kısraklarda ostrus belirtileri onemli seksuel davranışlardır. Bu davranışlar vulvanın gevşeyip yumuşaması az miktarda ve sık sık idrar yapma diğer kısraklara sataşma acık bir arkadaşlık arzusu, vulvadan hafif mu koz bir akıntı, aygırın koklamasına ve ısırmasına musaade etme arka bacakları acma, kuyruğu yukarı ve yana doğru kaldırmaktır. Aygırlar, kısraklara kişneyerek ve vulvalarını koklayarak kur yaparlar. Bu kur yapma olayını, ust dudakların dışarı kıvrım yapılması takip eder ve dişleri ile sağrılarını cimdiklerler. 7. Barınak Arama : Atlar, sıcak ya da soğuk hava şartlarına cok hassas değillerdir. Kış aylarında bedenleri kaba tuyler ile kaplanır. Fırtınalı havalarda ağac altlarına veya tepe arkalarına sığınırlar, fırtınanın estiği yone arkalarını donerler. Yerlerin karla kaplı olduğu aylarda tırnakları ile karı eşerek yiyecek bulurlar. 8. Sağlık : Sağlıklı bir at ;canlı, atik ve rahattır. Yemini iştahla yer, deri ve kıllar parlak deri esnek ve kıvrım yapılabilir derecede yumuşaktır. Gozler parlak ve goz kapaklarının mukozaları pembe renkli, rektal normal beden sıcaklığı 38 derece (37.2 derece 38.2 derece)normal nabız sayısı dakikada 32 44 ve normal solunum sayısı ise dakikada 8 16 dır. 9. Gorme : Atlar hem tek gozle ve hem de iki gozle gorme yeteneğine sahiptir. Diğer bir deyiş ile atlarda her goz bağımsız olarak ayrı bir cismi gorebilir . Bu durum atlara yanlardan onden ve arkadan panoramik bir goruntu sağlar. Atlar bir cismi net bir şekilde gormek istediklerinde ise yuzunu o cisme cevirir. İki gozunu birden kullanarak insanlarda olduğu gibi binoculer bir goruş sağlar. Atların goz mercekleri esnek değildir. Retinanın alt kısmı ust kısmına gore goz merceğine daha yakındır. Bu nedenle bir cisme değişik uzaklıklardan odaklama yapabilirler. At bu odaklamayı başını aşağı ya da yukarı kaldırarak cismin goruntusunu retina uzerine duşurur. Bu yontem ile cismin uzaklığına gore odaklama yaparak net bir goruntu elde eder. Atlar bir cismin uzaklını cok iyi ayarlayabilirler. Buna en iyi ornek atın yuksek bir engeli aşmasıdır. Konkur atları uzerinden gececeği engelin uzaklığını ve sıcrayacağı noktayı kolaylıkla ayarlayabilir. Gorme davranışları ile ilgili bir diğer ozellik de atların karanlıkta iyi gormeleridir. Karanlıkta bir kedi kadar iyi gormeseler bile bir insandan daha iyi gorurler. Bu ozellikleri nedeni ile atlara gece rahatlıkla binilebilir. Eğer at gece gececeği yolu biliyorsa, bu yoldan veya araziden daha once gecmiş ise karanlıkta hic gorme sıkıntısı cekmez. 10. Uyuma : Atlar ayakta dinlenirler ve uyurlar. Ayakta uyuma "Lacertus Fibrosus" adı verilen ve hareketsiz duruş halinde omuz ekleminin fiksasyonuna yardımcı olan M. Biceps Brachii'nin yapısındaki bircok dahili kirişciklerin birleşmesi ile oluşmuş kuvvetli bir kiriş yardımı ile olur. Atlar bazen guneşli havalarda guneşin sıcaklığından yararlanmak icin yere yatarlar. Atlar sığırlar ve koyunlara oranla daha az uyurlar. Genelde gunun yedi saatini derin bir uyku icinde gecirirler. Fakat kesintisiz olarak yedi saat uyumazlar. Bu yedi saat kesintilidir ve muntazam değildir. Uykunun suresi aclığa ve cevre sıcaklığına bağlı olarak değişir. Atlar genelde uyumak icin gunun en sıcak saatlerini tercih ederler. Anormal Davranışlar : Atlarda anormal davranışlar genelde bakım yonetim ve besleme hataları sonucu şekillenir. Bunlara ek olarak atın uzun sure tavla yada boks icerisine kapatılıp yeterli cevre şartları yerine getirilmeden yuksek bir performans icin zorlandığı durumlarda da anormal davranışlar gelişir. Başlıca anormal davranışlar şunlardır: Diğer memeli hayvanlarda olduğu gibi bir tavla ya da cayırda erkek atların uzun bir sure birlikte bulundurulmaları homoseksuel davranışın şekillenmesine neden olur. Yemlerin ciğnenmeden yutulması, diğer atların onunden yem calma ; başlık, yular, kantarma ve gem cıkarma tekmeleme, kuyruk sokumunu sağa sola surtme, tahta veya odun kemirme geri gitme şaha kalkma, on ayaklar ile vurma, urkme, kacma, koşum takımlarına, eyerlenmeye ve tımara direnme. Butun bu anormal davranışlar atın doğasına uygun olan hareketlerin engellenmesi ve kotu yonetim sonucu oluşurlar. Anormal davranışlarla uğraşmak ve ozellikle de yaşlı atlarda bu anormal davranışları duzeltmek cok zordur.

At yetİŞtİrİcİlİĞİ ATCILIK AT YETİŞTİRİCİLİĞİ Atın Kokeni Evcil atın kokenini przewalski ve tarpan adı verilen yabani atlar teşkil eder. Przewalski: Yabani moğol atı. Cidago 130 cm. İri başlı, iri kemikli, kalın boyunlu, kuvvetli, kırmızımtırak esmer renkli. Soğuk kanlı at ırklarının atasıdır. Tarpan: Cidago 130 cm. İnce yapılıdır. Donu sincabi. Sıcakkanlı at ırklarının atasıdır. Atın Evciltilmesi At, milattan once 3000li yıllarda evciltilmiştir. İlk olarak Et ve sutunden yararlanılmıştır. Sırayla iş hayvanı, harp hayvanı olmuş, gunumuzde de zevk ve spor icin yetiştirilmektedir. At Irkları Dunyada 170 adet at ırkı vardır. Soğuk kanlı at ırkları: Genel olarak iri ve ağır vucutlu, kasları fazla gelişmiş, sakin ve ağır hareketli atlardır. Ceki gucleri iyidir. Sıcak kanlı atlara gore erken gelişirler. Soğuk iklim hayvanıdırlar. Ornek: İngiliz atı Sıcak kanlı at ırkları: Daha ufak yapılı ve hafiftirler. Hareketlidirler. Soğuk kanlılara gore gec gelişirler. Sıcak iklim hayvanıdırlar. Ornek: Arap atı Arap atı Cidago yuksekliği: 145 155 cm. Don: En cok AL, KIR, DORU gorulmekte. Ender olarak YAĞIZ don mevcut. Yuruyuş: Adi yuruyuşte dar adım atar. Tırıs ve dortnalda alcak adım. Kullanıldığı yerler: Ceki, binek, yarış. Ozellikleri: Sağlam gorunuşlu, canlı, yuksek kalıtsal gucludur. Dayanıklıdır. 3 4 ay boyunca gunde 70 80 km. yol alabilir. Gelişim: 3 yaşında gelişmesini tamamlar. Damızlık yaşı 4 tur. Ureme ozellikleri: Erkeklerde doğum ağırlığı 44 47 kg. Dişilerde doğum ağırlığı 42 45 kg. Yavruların yaşama oranı %94 95 Gebelik suresi 334 342 gun Ergin aygır ağırlığı 470 500 kg Ergin kısrak ağırlığı 450 480 kg İngiliz atı Kombine melezleme yontemi ile hız yonunde ıslah yapılarak 250 300 yılda oluşturulmuştur. Turkiye'de ilk defa İstanbul Veli Efendi Cayırında 1922de koşmuştur. Cidago yuksekliği: 165 170 cm. Don: En cok AL, DORU gorulmekte. Ender olarak KIR, YAĞIZ don mevcut. Kullanıldığı yerler: Yarış atıdır. Hız ozelliğinin kalıtım derecesi (h2) 0,35tir. Ozellikleri: Adaptasyon yeteneği yuksektir. Kısa mesafeyi cok hızlı koşar. Gelişim: Damızlık yaşı 4 tur. Ureme ozellikleri: Doğum ağırlığı 40 45 kg. Ostrus siklusu 23 24 gun Ostrus suresi 5 7 gun Gebelik suresi 330 340 gun Hafflinger atı Cidago yuksekliği: 130 140 cm. Don: Sadece AKKANAT Kullanıldığı yerler: İş ve ceki atı. Ozellikleri: İyi huylu, sağlam gorunuşlu, sakin mizaclı, kanaatkar, zayıf meraları iyi değerlendirebilen, kaba yem seven, hastalıklara mukavim, veteriner ve ilac masrafı olmayan, guclu, yuksek dol ve sut verimli. Cocukları cok sever. Gelişim: Damızlık yaşı 4 tur. Erkeklerde ağırlık: 440 kg Dişilerde ağırlık: 433 kg Yerli at tipleri 1 Anadolu tipleri 2 Cukurova tipi3 Uzunyayla atı4 Midilliler ve diğer yoresel tiplerTurkiye'de bulunan diğer at ırkları 1 İrlanda atı: Sıcrama atıdır. Cidago 160 165 cm.2 Anglo Arap: Cidago 160 cm. 3 Hanofer: Cidago 153 170 Eğitime yatkın, sıcak kanlı4 Holstein: Almanya. 153 162 cm. Konkur atı.5 Akhal Teke: Turkmenistan 142 152 cm. Mukemmel yuruyuşlu, dayanıklı, eğitilir ancak inatcıdır. Kotu huyludur.6 Kabardin: Kuzey Kafkasya. Dağ ırkıdır. Binek yuksekliği 142 151 cm. Uzun omurludur. DONLAR ve NİŞANELER Don: Atlarda bedeni orten kılların bir butun olarak gosterdikleri renge veya renk karışımına denir. Uce ayrılır: 1 Esas donlar 2 Turev donlar 3 Alaca donlarEsas donlar1 AL don: Kırmızı. 9 tiptir. Acık al, koyu al, adi al, akkanat al, sutlu kahve al, altuni al, kiraz al, kestane al, yanık al. 2 YAĞIZ don: Siyah. 2 tiptir. Kuzguni yağız , donuk yağız 3 DORU don: Govde al; yele, kuyruk, bacak yağızAcık doru, koyu doru, kirazi doru, kestane doru, yanık kestane doru4 İZABEL don: Saman sarı5 KULA don: Govde sarı; yele, kuyruk, bacak siyah Acık kula, adi kula, koyu kula, kurt kulasıTurev DonlarYavru al veya donuk yağız doğar. Sonra beyaz tuyler cıkar. Don tespiti 1 1,5 yaşında tekrar yapılmalıdır. Ancak ondan sonra soykutuğu muhurlenir ve imzalanır.1 KIR don: Beyaz kıllı atlardırPamuk kır: Bembeyaz Acık kır: Biraz siyahKoyu kır: Daha siyahDemiri kır: Gri kıllar varBakla kır: Siyah kıllar sağrı, boyun ve omuzlarda odacıklar halindeCilli kır: Cil gibi siyah kıllarKızıl kır: Kırmızı renkli kıllarMercani kır: Cilli kırın daha kırmızısı2 AHREC don: Beden kızıl beyaz+yele, kuyruk, bacak siyahtır. Acık ahrec: Beyaz bolAdi ahrec: Beyaz ve kızıl eşitKoyu ahrec: Kırmızı bolKızıl ahrec: Parlak, bol kırmızı3 BOZ don: Al donun beyaz kıllarla istila edilmişidir. Acık boz: Beyazlar kırmızılardan bol. Adi boz: Beyazlarla kırmızılar eşit. Koyu boz: Kırmızılar beyazlardan bol. Kar yağdı boz: Beyazlar demetler şeklindeKaplan lekeli: Kırmızılar demetler şeklinde.4 ALACA donlar: İki ayrı don parcalar halinde bulunursa buna alaca don denir. Beyaz parcalar buyukse "alaca" başa, kucukse sona yazılır. Alaca koyu al: Beyaz parcalar, koyu al parcalardan daha buyuk. Koyu al alaca: Al parcalar, beyaz parcalardan daha buyuk. Alaca yağız: Beyaz parcalar, yağız parcalardan daha buyuk. Alaca kula: Beyaz parcalar kula parcalardan daha buyuk. NişanelerNişane: Koyu donlu atlarda vucudun değişik bolgelerinde gorulen beyaz kıllardan oluşan lekelere denir. Eşkal tespitinde nişaneler de kaydedilmelidir. Alında gorulen nişaneler: Alında birkac beyaz kıl Alında cok beyaz kıl Alında kartopu Alında yıldız Alında ay Alında akıtma Burun uzerindeki nişaneler:Akıtma: Burun uzerinde gorulen nişanedir. Bacaklarda gorulen nişaneler:Seki: Bacaklarda gorulen nişanedir. Tırnakta gorulen nişanelerEster cizgisi: Atın yelesinden kuyruğuna uzanan cizgiATLARDA BESLEME GebelikGebeliğin son 90 gunu yapılacak besleme cok onemlidir. Bu aşamada kaba yem miktarı azaltılıp ; kesif yem miktarı arttırılmalıdır. Enerji İhtiyacı9. ay: Yaşama payı enerji ihtiyacı x 1.1110. ay: Yaşama payı enerji ihtiyacı x 1.1311. ay: Yaşama payı enerji ihtiyacı x 1.20 Yaşama payı enerji ihtiyacı: Hayvanın hayatını surdurebilmesi icin gerekli, en duşuk duzey enerji ihtiyacı. Laktasyon: Ortalama 5 ay surer. İhtiyac, yaşama payı enerji ihtiyacı+ 792 kCal'dir. Gunluk sut verimi 10 20 kg. arası değişir. Laktasyon: Hayvanın sut verdiği donem. Su ihtiyacıNormal bir atın gunluk su ihtiyacı 19 45 litredir. ATLARDA BAKIM Taylarda buyume ikiye ayrılır:a Doğum oncesib Doğum sonrasıDoğum oncesi buyume:Anasal cevre de denir. Tayların doğum ağırlığına etki eden genetik ve cevresel faktorler şunlardır:1 Atın ırkı2 Kısrağın beden yapısı3 Aygırın beden yapısı4 Tayın cinsiyeti5 Kısrağın yaşı6 Gebelik suresi7 Kısrağın beslenmesiDoğum sonrası buyume: Tay: Doğumdan 3 yaş sonuna kadaratlara denir. Taylık donemi 3e ayrılır:1 Sut tayı2 Bir yaşlı tay3 İki yaşlı4 Uc yaşlıSUT TAYITay, doğumdan sonra ilk 24 saat ağırlığının 1/10u kadar ağız sutu icer. Ağız sutu: Doğumdan sonra memeden akan, bağışıklık maddelerince cok zengin ve yavrunun yaşaması icin cok onemli sut (bu sut doğumdan itibaren 3 gun boyunca salgılanır. İcerisindeki bağışıklık maddeleri gitgide azalır.)Tayın ilk donemki bakımında en onemli konular sutun vucut sıcaklığında olması ve tayın yalnız bırakılmamasıdır. Taylar 12 aylıkken ergin yaş ağırlığının %75 'ine ve ergin yaş sırt yuksekliğinin %90 'ına ulaşırlar. Bu sebeple iyi beslenmelidirler. 4 'uncu haftadan sonra ananın sutu yetmemeye başlar. Bu aşamada tay buyutme yemleri verilmelidir. Yulaf tek başına verildiğinde kavuzlu olduğu icin midede topaklaşmaz. Sut doneminde taylar icin yulaf tek başına onerilmez. İceriğinde protein ve mineral madde eksiktir. 2 aydan fazla yonca verilirse bobrek taşı yapabilir. Ayrıca yonca atların %2 3 'unde alerji yapar. ATLARDA UREME Gebelik suresi: 11 ayKızgınlık donemi: İlkbahar Kızgınlık: Dişi memelilerin yumurta urettikleri, ciftleştirildiklerinde gebe kalmaya musait oldukları donem. Kızgınlık suresi uzunluğu: 2 2,5 gunİki kızgınlık arası sure: 15 17 gunOstrus dongusu suresi (1. ostrusun başından, 2. ostrusun başına): 29 gunOstrus dongusu: Dişi memeli hayvanın, fertil yumurta urettiği fizyolojik durum. Kısrakta ostrus belirtileri:1 Hayvan sık sık idrar cıkarır.2 Sukunetini kaybeder. Sebepsiz kişner.3 Calışan kısraklar cabuk yorulur.4 Dış etkilere duyarlıdır. Dokunulduğu zaman gıdıklanır.5 Vajina ağzını acıp kapatır.6 Diğer kısraklara sokulur. Onlara ilgi gosterir.7 Aygır yaklaştığı zaman kuyruğunu kaldırır.8 Vajinadan mukoz bir sıvı akar.9 Vajina ağzı şişmiş, kızarmış, gevşek bir yapıdadır. YURUYUŞ ve KOŞMA ŞEKİLLERİ Atlarda yuruyuş ve koşma şekillerini bilmenin yararları:1 İdman pisti zemininin dikkate alınmasını2 İdman suresinin dengeli şekilde tespit edilmesini3 Ayak hastalıklarının iyileşme suresinin kısa surmesini4 Ayak hastalıklarının tekrar ortaya cıkmamasını sağlar. Atlarda yuruyuş ve koşma şekilleri şunlardır:1 Ağır adi yuruyuş: Once arka ayak, ardından ondeki caprazı; diğer arka ayak ve ondeki caprazı atılır. Uc ayak hep yere basar.2 Suratli adi yuruyuş: Ağır adi yuruyuşun suratlisidir.3 Tırıs koşma: Bacakların hareket sırası caprazdır. İki ayak hep yerde kalır. 4 Dortnal koşma: Hep aynı art ayak ilk basar. İlk basma sesinden sonra uc hızlı basma sesi duyulur. 5 Rahvan koşma: Daha cok eşeklerde gorulur. Hızlı yuruyuştur. Ayaklar capraz değil art arda atılır. İki ayak surekli yerdedir. Biniciyi yormaz. Spor sayılmaz. Yuruyuş Kusurları:1 Topuk calma:Atın yururken ileri attığı ayağı ile yere basan bacağına vurmasına denir. Topuk calma nedenleri: Bacak kusurları, tırnak kusurları, yanlış tırnak kesimi, yanlış nallama, atın zayıf yorgun olması, binicinin hatalı oturması, hatalı dizgin kullanılması.2 Yetiştirme: Arka ayak nalının on kısmı ile on bacağa vurmaktır.3 Surcme: Atın ayağını yere surtmesidir. ATLARDA YAŞ TAYİNİ Atlarda yaş tayini dişlerden yapılır. Alt kesicilere bakmak daha iyidir. Atlarda dişler Kesici sut dişlerinin ozellikleri1 Kalıcı dişlere gore daha kucukturler.2 Boyları kısadır.3 Renkleri beyazdır.4 Diş boyunları belirgindir.5 Dudak yuzleri duz ve oluksuzdur.6 Diş yuvalarına sıkıca oturmuşlardır.0 2,5 yaş arası donemYeni doğmuş: Kesici sut dişleri daha cıkmamıştır.8 14 gun: On kesici sut dişleri cıkar.20 30 gun: Orta kesici sut dişleri cıkar.5 9 ay: Son kesici sut dişleri cıkar.9 10 ay: Tum kesici sit dişleri cıkmıştır.1 yaş: On kesici sut dişlerinde arpacık cukurluğu silinir.1,5 yaş: Orta kesici sut dişlerinde arpacık cukurluğu silinir.2 yaş: Son kesici sut dişlerinde arpacık cukurluğu silinir.2,5 5 yaş arası donem2,5 yaş: On kesici sut dişleri duşer, yerlerine on kesici kalıcılar gelir.3 yaş: On kalıcı kesici dişler diş yayı seviyesine ulaşır.3,5 yaş: Orta kesici sut dişleri duşer, orta kalıcı dişler cıkar.4 yaş: Orta kalıcı kesici dişler diş yayı seviyesine ulaşır.4,5 yaş: Son kesici sut dişleri duşer, son kesici kalıcılar cıkar.5 yaş: Son kesici kalıcı dişler diş yayı seviyesine ulaşır.6 8 yaş arası donem6 yaş: Alt on kesici dişlerde arpacık cukurluğu silinir, diş yıldızı cıkar.7 yaş: Alt orta kesici dişlerde arpacık cukurluğu silinir, diş yıldızı cıkar.8 yaş: Alt son kesici dişlerde arpacık cukurluğu silinir, diş yıldızı cıkar. AT BAKIMI A ATLARIN YEMLENMESİNDE GENEL KURALLAR Atların mideleri beden iriliklerine gore cok kucuktur. Atlarda mide kapasitesi tum sindirim kananlının % 70.8 ini teşkil eder. Bu nedenle atlar sık sık yemlenmelidir. Libitum yemleme atlar icin cok zararlı ve tehlikelidir. Yemleme zamanları belirli aralıklarla ve belirli saatlerde yapılmalıdır (en ideali gunde 4 kez). İki yemleme arasındaki sure acıldığında veya birkac gun yem verilmediğinde at, yeme hucum ederek yer. Bu durum timpaniye ya da mide rupturuna neden olabilir. Diğer yemleme kuralları sırası ile şunlardır; Atlarda ideal yemlemesi sıralaması: 1. Su 2. Kuru Ot 3. Dane yem şeklinde olmalıdır. Su yemlemeden once verilmelidir. Dane yemlerden hemen sonra su verilmesi cok sakıncalıdır. Dane yemlerden hemen sonra verilen su midede bulunan yemi hemen bağırsaklara sevk eder ve atın sindirim sistemine bozar. Bu burum sancılara ve at bağlı ise konstipasyona neden olur. İşten, idmandan ve koşudan hemen sonra su verilmemelidir. Atın teri kuruduktan sonra ve cok soğuk olmayan su verilmelidir. Atlara kaba yemler, dane yemlerden once verilmelidir. Dane yemlerin midede daha uzun bir sure kalmasını temin etmek icin, kaba yemden sonra ata az miktar su verilir. Bu su kaba yemin mideyi terk etmesini kolaylaştırır ve hızlandırır. Bundan sonra dane yem verilir. Atlara verilen kesif ve kaba yemlerde mantar ve kuflenme olmamalıdır. Yemlerin icerisinde kucuk taş parcaları ve kum bulunmamalıdır. Bu durumlar sancıya neden olur. Atlara verilen dane yemlerin kırılarak veya ezilerek verilmesi, yemlerin sindirilme derecesini ve atın yemden yararlanma gucunu artırır. Atlar yem değişikliklerine karşı cok hassastırlar. teze ottan kuru ota veya kesif yeme gecişler tedrici olarak yapılmalıdır. Atlara verilen kesif yem toz halinde ise ust solunum yollarına kacabilir. Bu sakıncayı onlemek icin, kesif yemin uzerine elle hafif su serpilerek ıslatılır. Bu ıslatma işlemi at yem yemeğe başlamadan hemen once yapılmalıdır. Kesif yemin onceden ıslatılması fermantasyona neden olabilir. Fermente olmuş yemler sancı tehlikesini artırır. Yemlemeden hemen sonra ata idman yaptırılmamalı, iş hayvanı ise calıştırılmamalıdır. Ata yeterli miktarda yem verilmesine karşın, at zayıf ve gucsuz ise, once ic parazit muayenesi yaptırılmalı ve sonra da dişlerine bakılarak gerekirse premollar ve molar dişler torpulenmelidir. Her yaş ve cinsiyetteki atların en buyuk duşmanı yağlanma ve istirahattır. Bu nedenle atlara yeterince idman yaptırılmalıdır. Atlara verilecek gunluk yem miktarı, atın calıştırılıp calıştırılmadığına, eğer calıştırılıyor ise ağır veya hafif bir işte calışmasına gore değişir. Ağır bir işte calışan atlar: Her 100 kg canlı ağırlığa: 1 kg kaba yem 1.5 kg kesif yem Hafif bir işte calışan atlara: Her 100 kg canlı ağırlığa; 1 kg kaba yem 1 kg kesif yem At calıştırılmıyorsa: Her 100 kg canlı ağırlığa; 1 kg kaba yem 0.5 kg kesif yem verilmelidir. B AT BARINAKLARI At barınaklarına tavla denir. Tavlalar, cevrenin atlar uzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak amacı ile inşa edilen binalardır. At yetiştiriciliğinde başarı tavladan başlar. Atların sağlıklı bir şekilde yetiştirilmesi ve optimal duzeyde verim alınması, atın yaşamının onemli bir bolumunu icinde gecirdiği tavlanın hijyenik şartları taşıyıp taşımadığına bağlıdır. Tavla planlarının cizimi ve yapımı, icin yaşayacak olan atların sağlık ve verimlerini etkilemeyecek bir duzeyde olmalıdır. At tavlaları inşa edilirken, tavla icinde en uygun cevre koşulları sağlanmalı, tavlanın ic kısmı en etkin şekilde yararlanmayı sağlayacak şekilde duzenlenmeli ve atların denetimi ve yonetimi kolay olmalıdır. Tavlalar; acık ve kapalı olduklarına gore iki gruba, ic ayrıntılarına gore de bağ ve bokslu olmak uzere iki tipe ayrılır. Kapalı bağlı tavlalar, genellikle soğuk iklime sahip olan bolgeler icin tercih edilmelidir. Tavlaların yapımında dikkat edilecek noktalar ; Tavlanın yeri ; Oncelikle tavlanın yapılacağı yerin secimine dikkat edilmelidir. Tavlanın yapılacağı yer cevreye gore nispeten yuksek bir yer olmalı, bataklık ve su basma olanağı olan dere ya da ırmak kenarlarında olmamalıdır taban suyu temele yakın olmamalı, yağmur yağdığında taban suları temellere kadar yukselmemelidir tavla yerinin secimi yapıldıktan sonra, tavla aşağıda maddeler halinde sıralanan ozellikleri taşıyacak şekilde inşa edilmelidir. Tavlanın yonu : Tavlanın yonu bolgenin iklim şartlarına gore tespit edilmelidir. Soğuk ve sert iklimin hukum surduğu bolgelerde tavlanın yonu Kuzeye, diğer bir deyiş ile, kuzey ruzgarlarına donuk olmamalıdır. Bu Tip tavlalar kışın soğuk olur. Sıcak veya ılıman bir iklimin hukum surduğu bolgelerde tavlanın yonunun guneye veya batıya donuk Olması da tavlanın cok sıcak olmasına neden olur. Tavla icinde optimal sıcaklık 10 15 &