Tarımın Turkiye Ekonomisindeki Yeri Turkiye'de Tarımı Etkileyen Etmenler Dağlık ve engebeli arazi yapısı tarım topraklarının dağınık ve kucuk olmasına yol acmıştır. Bu nedenle, kucuk işletmeler şeklinde tarımsal faaliyetler daha yoğundur. Topraktan alınan verimin artırılabilmesi icin toprağın dinlenmeye bırakılması gerekmektedir. Turkiye'de tarımı etkileyen etmenler şunlardır : Toprak bakımı ve ıslahı Toprağın surulmesi, Havalandırılması, Taşlarından ayıklanması, Bataklıkların kurutulması, Yabancı otların ayıklanması calışmalarıdır. Sulama Tarım yapabilmek icin toprağın nemli olması gereklidir. Kuraklık gorulen bolgelerde sulama ile tarım yapılabilir. Sulanan tarım arazilerinde uretim yıllara gore onemli değişmeler gostermez. Tarım urunu ceşitliliği artar. Gubreleme Topraktaki mineral dengesini korumak, toprağı verimli hale getirmek icin gubreleme yapılır. Gubrelemenin yapılmadığı yerlerde toprak nadasa bırakılır. Tohum Islahı Yuksek verimli tohum kullanmak, tarımsal verimi arttırır. Makineleşme Tarımsal faaliyetlerin kısa surede tamamlanması toprağın daha iyi işlenmesini sağlar. Pazarlama Tarım ureticisinin urununu değerlendirmek, zarar etmesini onlemek icin devlet bazı urunlere taban fiyatı vererek destekleme alımları yapar. Ayrıca urunun depolanması icin silolar, hangarlar, depolar kurar. Tarımsal Kuruluşlar Zirai araştırma enstituleri, devlet uretme ciftlikleri, Ziraat Bankası, TMO, Turkiye Ziraat Odaları Turkiye'nin ceşitli bolgelerinin tarımsal yapısını ve ozelliklerini incelemek, uretici ve tuketiciyi korumak, ciftciye kredi, fidan sağlamak gibi amaclarla kurulan kuruluşlardır. Turkiye'de Toprakların Kullanımı Ulkemiz topraklarının kullanım amacına gore dağılımı şoyledir : Ekili dili alan : 174.480.000 dekar Nadas arazisi : 36.551.000 dekar Orman : 192.376.000 dekar Urun vermeyen : 113.403.000 dekar Cayır mera : 123.776.000 dekar Kullanılmayan alanı : 662.195.000 dekar Ekili Dikili Alanların Kullanımı Ekili dikili alanların kullanım amacına gore dağılışı şoyledir : Ekili Dikili Alanların Coğrafi Dağılımı : Ekili alan 145.178.000 dekar Dikili Alan 23.373.000 dekar Sebze cicek bahcesi 5.929.000 dekar Ekili Dikili Alanların Urunlere Gore Dağılımı : Tahıllar % 74 Endustri bitkileri % 11 Baklagiller % 8 Sebzeler % 5 Yumruklu bitkiler % 2 Turkiye'deki Tarım Bolgeleri Kıyı ve Yakınındaki Tarım Bolgeleri Kıyı bolgelerinde iklime bağlı olarak birbirinden farklı uc tarım bolgesi gorulur : Karadeniz Kıyıları : Kış ılıklığına ve bol neme gereksinim duyan cay, fındık, mısır ile tutun, sebze, meyve, keten, kenevir, ayrıca Doğu Karadeniz kıyılarında turuncgil yetişir. Akdeniz ve Kıyı Ege : Akdeniz iklimine uyumlu olan, turuncgiller, zeytin, incir, susam, pamuk, pirinc, turfanda sebzeler, muz, cekirdeksiz uzum, tutun gibi urunler yetiştirilir. Marmara : Geciş iklimi koşullarına bağlı olarak urun ceşitliliği en fazla olan bolgedir. Başlıca urunleri ayciceği, zeytin, tutun, ceşitli sebze ve meyveler, tahıllar, dut ve fındıktır. İc Tarım Bolgeleri : Yukselti ve denize gore konuma bağlı olarak ceşitlilik gosteren tarım bolgeleridir. Karadeniz Ardı : İc Anadolu ile kıyı arasında geciş ozelliği gosterir. Yuksek yerlerinde cavdar, buğday, sulak yerlerde pirinc ve sebze yetiştirilir. Hayvancılığın geliştiği, ozellikle tiftik kecisinin yoğun olarak yetiştirildiği alandır. İc Anadolu ve Cevresi : Bozkırların geniş yer kaplaması nedeniyle koyun ve keci gibi kucukbaş hayvancılık yaygındır. Yarı kurak iklim nedeniyle buğday, arpa gibi tahıllar ile fasulye, nohut gibi baklagiller yetiştirilir. Erzurum Kars Bolumu : Yazların kısa ve serin gecmesi tarımsal faaliyetleri sınırlamıştır. Buğday, arpa gibi tahıllar yetiştirilir. Yaz yağışlarına bağlı olarak gur otlakların olması buyukbaş hayvancılığı yaygınlaştırmıştır. Doğu Anadolu ve Dağlık Yerler : Tarım alanlarının sınırlı olduğu bu yerlerde hayvancılık on plana cıkar. Tahıl tarımı yapılır. Sebze ve meyve uretimi onem taşımaz. Tarımın Turkiye Ekonomisindeki Yeri - Nufusun buyuk bir bolumu tarımsal faaliyetlerle gecimini sağlar. Ulusal gelirin 1⁄4; ini tarım sektoru karşılar. İhracatımızda onemli bir paya sahiptir. Turkiye'deki endustri tesislerinin buyuk bolumu tarımsal maddeleri hammadde olarak kullanır. Sanayinin gelişmesinde buyuk onem taşır. - İhracatımızda fındık, turuncgiller, tahıllar, meyve ve sebzeler, pamuk, tutun, yağ bitkileri, zeytin ve cay gibi tarım urunleri onemli yer tutar. Turkiye'de Tarımı Etkileyen Faktorler : 1. Sulama : Turkiye tarımında en buyuk sorun sulama sorunudur. Tarımda sulama ihtiyacının en fazla olduğu bolgemiz G. Doğu Anadolu Bolgesi iken, bu sorunun en az olduğu bolgemiz Karadeniz Bolgesidir. Akarsularımızın derin vadilerden akması ve rejimlerinin duzensiz olmasından dolayı sulamada yeterince faydalanamıyoruz. Bunun icin mutlaka akarsular uzerindeki baraj sayısı artırılmalıdır. Sulama Sorunu Cozulduğunde; Uretim artar. Nadas olayı ortadan kalkar. Tarımda iklime bağlılık buyuk oranda azalır. Uretimde sureklilik sağlanır. Uretim dalgalanmaları onlenir. Daha once sebze tarımı yapılmayan bir yerde sebze tarımı da yapılmaya başlanır. Tarım urun ceşidi artar. Koyden Kente gocler azalır. Yılda birden fazla urun alınabilir. Bu konuda en şanslı bolgemiz Akdeniz, en şanssız bolgemiz Doğu Anadolu Bolgesidir 2. Gubre Kullanımı : Tarımda sulama sorunu cozuldukten sonra uretimi daha da artırmak icin gubre kullanımı artırılmalıdır. Ulkemizde hayvancılığın gelişmiş olması tabii gubre imkanını oluşturmaktadır. Ancak yurdumuzda tabii gubrenin yakacak olarak kullanılması bu olumlu durumu ortadan kaldırmaktadır. Ulkemizde uretilen suni gubre yeterli olmadığı icin ithal etmekteyiz. Bu da maliyeti artırdığından ciftcilerimiz yeterince gubre kullanamamaktadır. Gubre ihtiyacı, tabii gubrenin yakacak olmaktan kurtarılması ve gubre fabrikalarının artırılması ile karşılanabilir. 3. Tohum Islahı : Sulama ve gubre sorunu cozuldukten sonra verimi daha da artırmak icin kaliteli tohum kullanılmalıdır. Ulkemizde kalite tohum uretme konusunda devlet uretme ciftlikleri ve tohum ıslah istasyonları calışmalar yapmaktadır. Ancak kaliteli tohum ithali devam etmektedir. 4. Makine Kullanımı : Urunun zamanında ekimi, hasadı ve yuksek verim icin makine kullanımı şarttır. Ancak makine kullanımı yurdumuzda yeterli olcude gelişmemiştir. Sebepleri : Makine kullanıma elverişsiz alanların varlığı, Makine kullanımının ekonomik olmadığı kucul alanların varlığı, İş gucunun bazı bolgelerde daha ucuz olması, Makine fiyatlarının ciftcinin alım gucunun ustunde olması 5. Zirai Mucadele : Tarımdaki hastalıkların, yabani otların ve haşerelerin meydana getireceği uretim duşukluğunu onlemek icin ilaclı mucadele şarttır. Zirai mucadelede daha cok ilac kullanılmaktadır. 6. Toprak Bakımı : Tarla yağışlardan once surulmeli, yabancı otlardan arındırılmalıdır. Erozyona karşı korunmalıdır. 7. Toprak Analizi : Toprak analizleri ile en iyi verim alınabilecek urun belirlenir. Ayrıca toprağın ihtiyacı olan mineraller tespit edilerek kullanılacak gubre belirlenir. 8. Destekleme Alımı ve Pazar : Verimi etkilemez. Uretim miktarını etkiler. Ciftci urettiği malı pazarda zarar etmeden satabilmelidir. Ciftcinin elverişsiz piyasa şartlarından olumsuz etkilenmemesi icin devlet bazı urunlerde destekleme alımı yapmaktadır Destekleme alımı yapılan urunler: Pamuk, tutun (2002 yılından itibaren kaldırıldı), Ş. Pancarı, buğday, cay, fındık, K. Uzum, K. İncir, K. Kayısı, Haşhaş gibi dayanıklı ve sanayiye dayalı urunlerdir. Destekleme alımı yapılan urunlerin uretiminde dalgalanmalar az olur ve fiyatı surekli artar. 9. Ciftci eğitilmeli ve kredi desteği sağlanmalıdır. Turkiye Topraklarından Yaralanma Oranları : Topraklarımızdan faydalanma oranı daha cok iklim ve yer şekilleri ozelliklerine bağlıdır. Ulkemizde yuksek dağlık kesimler geniş alan kaplar. Dik yamaclar coktur. Buralarda topraktan faydalanma cok kısıtlıdır. Buna gore ulkemiz arazisinin % 36 'sı ekili dikili alan, % 32'si cayır ve otlak, % 26 'sı orman ve % 6'sı diğer alanlar dır. Not : Tarımdaki makinalaşmanın etkisiyle cayır ve otlakların alanı daralırken, tarım alanlarımız genişlemektedir. Bolge Yuzolcumune Gore Ekili Dikili Alanların Oranları : 1. Marmara Bolgesi : %30 2. İc Anadolu Bolgesi : %27 3. Ege Bolgesi : %24 4. G. Doğu Anadolu Bolgesi : %20 5. Akdeniz Bolgesi : %18 6. Karadeniz Bolgesi : %16 7. Doğu Anadolu Bolgesi : %10 Turkiye ve AB'de Tarımın Ekonomideki Onemi Tarım sektoru, dunyada olduğu gibi Turkiye ve AB ulkelerinin de bircoğunda; nufusun gıda maddeleri gereksinimini karşılaması, tarıma dayalı sanayinin hammadde kaynağını oluşturması, belli bir kesime istihdam olanağı sağlaması, dışa bağımlılığın onlenmesi ve odemeler dengesi uzerinde onemli etkilerinin olması vb. nedenlerle, ekonomide stratejik rol ve işlevini korumayı surdurmektedir. Turkiye'nin 1984 yılında GSMH'da tarımın payı %17,7 iken, 2001 yılında %14'e 2003 yılında da %12.4'e gerilemiştir. AB'de 1962 yılında GSMH'da tarımın payı %11'den, 2001 yılında %1,9'a duşmuştur (TOBB, 2003, 126). Bu oranın Turkiye'de yuksek olması, tarımın gunumuzde de onemini koruduğunu, AB'de azalması ise, tarımın giderek onemsiz hale geldiğini gostermektedir. Ancak; AB'de tarımın AB butcesi ve mevzuatının yaklaşık yarısından fazlasını kapsaması nedeniyle, tarım halen onemli bir sektor olma niteliğini surdurmektedir. Turkiye'de tarımda calışanların sayısı 15 uyeli Toplulukta tarımda calışanların sayısından fazla ve tarım sektorunde aktif nufusu en cok olan ulkedir. AB uyeleri arasında, tarım sektorunde en fazla aktif nufus Yunanistan'da ve en az aktif nufus ise İngiltere'de yer almaktadır. Turkiye'de tarımda istihdam edilen nufusun aktif nufus icindeki payı 1998 yılında % 43 iken, bu oran azalarak 2003 yılında %33,9 olmuştur (TOBB, 2003, 120). Turkiye'de 1998 yılından 2005'e kadar gecen 7 yıllık sure icerisinde, Tablo 2'de ele alınan ekonomik gostergeler acısından tarım sektorunun payı azalmakla birlikte, halen onemini korumaya devam ettiği gorulmektedir. Turk tarımındaki işgucu verimliliği, sanayileşmiş ulkelere gore dort ile on dort kat daha azdır. Bu sebeple Turkiye'de, tarım sektorunde işgucu verimliliğini artırıcı ve tarımsal nufusun şehirlere gocunu onleyici acil tedbirleri, vakit gecirmeden yururluğe koymak gerekir (Karluk, 2002a, 192). Turkiye ve AB'de Tarım Sektorlerinin Karşılaştırılması Turkiye ve AB'nin tarım sektorleri tarımsal yapı, girdi kullanım duzeyi, bitkisel ve hayvansal uretim ve tarım politikaları acısından karşılaştırılmaktadır. Tarımsal Yapıların Karşılaştırılması Turkiye ve AB ulkeleri arasında arazinin cinsine gore, ortalama tarımsal işletme buyukluğu ile arazi mulkiyet ve tasarruf şekilleri acısından karşılaştırıldığında aşağıdaki sonuclar ortaya cıkmaktadır. Arazinin cinsine gore dağılımına bakıldığında, Turkiye'nin tek başına AB karşısında onemli bir tarım arazisi varlığına sahip olduğu gorulmektedir. 2001 yılı verilerine gore, Turkiye topraklarının % 34,4'unu tarım arazisi oluşturmakta ve bunun % 69'ını ekilen tarla arazisi ve % 18,9'unu da nadas alanı olmak uzere % 87,9'unu işlenen tarım arazileri, % 3'unu sebze bahceleri, % 2'ini bağ, % 4,9'unu meyve ve % 2,2'sini de zeytin ağaclarının kapladığı alan oluşturmaktadır. Turkiye'de ekilen ve nadasa bırakılan tarla arazisinin tamamı produktif tarıma elverişli değildir. Cunku bu alanların bir kısmı ozellikle 1948 56 yılları arasında, traktor sayısının hızla artması sonucu, cayır mera alanlarının aleyhine olarak genişleyen tarla arazileri olup, engebeli ve meyilleri yuksek arazilerdir. 1 4. sınıf arazilerde, 1,5 milyon hektar alanda orman ve fundalık yer alırken, orman ve mera olması gereken 6,1 milyon hektar alan uygun olmamasına rağmen tarıma acılmıştır. 1 4. sınıf tarıma elverişli alanların bir kısmı tarım dışı amaclarla şehirleşme ve endustrileşme icin kullanılmaktadır. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nın Organize ve Kucuk Sanayi siteleri kurulmasına tahsis ettiği alanların % 62'sini, 1 4. sınıf araziler oluşturmaktadır AB ulkelerinde ise; genel olarak yuzolcumlerinin % 26.4'u tarım arazisine, % 17.7'i de cayır ve mera alanlarına ayrılmıştır. Ulke bazında Tablo 3'deki rakamlar incelenecek olursa, tarım arazilerinin toplam yuzolcumleri icinde en fazla pay aldığı ulkeler sırasıyla Danimarka (% 53.4), İtalya (% 37.9) ve İspanya (% 36.6)'dır. Toplam yuzolcumu icinde tarım arazilerinin en duşuk pay aldığı ulke % 6.1 ile İsvec'tir. Cayır mera alanlarının toplam yuzolcumleri icinde en fazla pay aldığı ulkeler ise sırasıyla İrlanda (% 47.5). İngiltere (% 46.3) ve Yunanistan (%39.0)'dır. Turkiye'nin tarım alanları AB'deki tarım alanlarının % 20'si kadardır (Eraktan, 2001, 78). Ortalama tarımsal işletme buyukluğu acısından Tablo 4'deki rakamlar incelendiğinde, 1991 yılı verilerine gore Turkiye'de 4.068.432 adet tarım işletmesi 23.451.099 hektar alanda faaliyet yapmakta ve işletme başına 5.8 hektar arazi duşmektedir. Bu veriler, 1990'lı yıllarda Turkiye'de var olan kucuk işletme tipinin yanı sıra, toprak dağılımında da dengesiz bir yapının soz konusu olduğunu gostermektedir. İşletmelerde uzmanlaşma yaygın olmayıp, genelde bitkisel ve hayvansal uretimin birlikte yapıldığı karma işletme tipi ağırlıklı olarak gorulmekte ve bunların da buyuk bir coğunluğunu aile tipi işletmeler oluşturmaktadır. Mevcut Miras Kanunu nedeniyle işletmelerin parcalanması ve giderek kuculmesi halen devam etmektedir. Kırsal alandaki yoğun nufus artışı ve yasal yetersizlikler parcalanmayı teşvik etmektedir. 2001 yılında ise, 3 075 516 adet tarım işletmesi 184 329 490 hektar alanda faaliyet gostermekte ve bu durumda işletme başına 59.9 hektar arazi duştuğu gorulmektedir. Tarım işletmelerinin buyukluğu modernizasyon, gubre, sulama gibi faktorlerin yanı sıra, uretim kapasitesini yakından ilgilendirmektedir. Tarım işletmelerinin kuculmesi, onemli olcude olcek ekonomisi problemlerine neden olmaktadır. Veri teknoloji altında, uretimin artması halinde ortalama maliyetlerin duşmesi durumunu ifade eden olcek ekonomileri, tarım işletmelerinin kuculmesi ile giderek onemini kaybetmekte ve uretim azalan verimlere doğru yonelmektedir. AB'de 1997 yılı verilerine gore, mevcut tarım işletmesi sayısı 6.954.300 adet, buna karşılık ekilen alan 128.691.000 hektardır. Bu durumda işletme başına duşen arazi genişliği 18,5 hektardır. AB ulkelerinin kendi aralarında da, tarım işletmelerinin buyukluğu acısından onemli farklılıklar bulunmaktadır. İşletme başına duşen arazi miktarının en yuksek olduğu ulkeler sırasıyla İngiltere, Luksemburg ve Fransa, en duşuk olduğu ulkeler ise Yunanistan, İtalya ve Portekiz'dir. İşletme başına duşen arazi miktarı İngiltere'de 69.3 hektar, Luksemburg'da 42.5 hektar, Fransa'da 41.7 hektardır. Buna karşılık işletme başına Yunanistan'da 4.3 hektar, İtalya'da 6.4 hektar ve Portekiz'de 9.2 hektar arazi duşmektedir. AB ulkelerinden sadece Yunanistan'da, işletme başına duşen arazi varlığının Turkiye'ye oranla daha az olduğu gorulmektedir. Birliğe uye ulkelerde tarımsal işletme sayısı zaman icerisinde azaltılarak ortalama tarımsal işletme genişliği arttırılmaya calışılırken, Turkiye'de son tarım sayımına kadar gecen surede işletme sayısında artış gorulmekle birlikte parcalanma nedeniyle, işletme genişliği surekli azalmaktadır. AB'de ortalama işletme buyukluğu 16.4 hektar ile Turkiye'nin 2.8 katı buyukluğe sahiptir (Soydemir, 2004, 33). Tarımsal yapının diğer bir gostergesi olan arazi tasarruf şekilleri acısından da AB ve Turkiye arasında onemli farklılıklar bulunmaktadır. Tablo 5'de kiralık arazi tasarruf şeklinin AB'nde Turkiye'ye oranla daha yaygın olduğu dikkat cekmektedir. Turkiye'de mulk arazi tasarruf şekli AB'den daha yaygındır. tarimplus.com.tr

Tarımın Turkiye Ekonomisindeki Yeri Turkiye'de Tarımı Etkileyen Etmenler Dağlık ve engebeli arazi yapısı tarım topraklarının dağınık ve kucuk olmasına yol acmıştır. Bu nedenle, kucuk işletmeler şeklinde tarımsal faaliyetler daha yoğundur. Topraktan alınan verimin artırılabilmesi icin toprağın dinlenmeye bırakılması gerekmektedir. Turkiye'de tarımı etkileyen etmenler şunlardır : Toprak bakımı ve ıslahı Toprağın surulmesi, Havalandırılması, Taşlarından ayıklanması, Bataklıkların kurutulması, Yabancı otların ayıklanması calışmalarıdır. Sulama Tarım yapabilmek icin toprağın nemli olması gereklidir. Kuraklık gorulen bolgelerde sulama ile tarım yapılabilir. Sulanan tarım arazilerinde uretim yıllara gore onemli değişmeler gostermez. Tarım urunu ceşitliliği artar. Gubreleme Topraktaki mineral dengesini korumak, toprağı verimli hale getirmek icin gubreleme yapılır. Gubrelemenin yapılmadığı yerlerde toprak nadasa bırakılır. Tohum Islahı Yuksek verimli tohum kullanmak, tarımsal verimi arttırır. Makineleşme Tarımsal faaliyetlerin kısa surede tamamlanması toprağın daha iyi işlenmesini sağlar. Pazarlama Tarım ureticisinin urununu değerlendirmek, zarar etmesini onlemek icin devlet bazı urunlere taban fiyatı vererek destekleme alımları yapar. Ayrıca urunun depolanması icin silolar, hangarlar, depolar kurar. Tarımsal Kuruluşlar Zirai araştırma enstituleri, devlet uretme ciftlikleri, Ziraat Bankası, TMO, Turkiye Ziraat Odaları Turkiye'nin ceşitli bolgelerinin tarımsal yapısını ve ozelliklerini incelemek, uretici ve tuketiciyi korumak, ciftciye kredi, fidan sağlamak gibi amaclarla kurulan kuruluşlardır. Turkiye'de Toprakların Kullanımı Ulkemiz topraklarının kullanım amacına gore dağılımı şoyledir : Ekili dili alan : 174.480.000 dekar Nadas arazisi : 36.551.000 dekar Orman : 192.376.000 dekar Urun vermeyen : 113.403.000 dekar Cayır mera : 123.776.000 dekar Kullanılmayan alanı : 662.195.000 dekar Ekili Dikili Alanların Kullanımı Ekili dikili alanların kullanım amacına gore dağılışı şoyledir : Ekili Dikili Alanların Coğrafi Dağılımı : Ekili alan 145.178.000 dekar Dikili Alan 23.373.000 dekar Sebze cicek bahcesi 5.929.000 dekar Ekili Dikili Alanların Urunlere Gore Dağılımı : Tahıllar % 74 Endustri bitkileri % 11 Baklagiller % 8 Sebzeler % 5 Yumruklu bitkiler % 2 Turkiye'deki Tarım Bolgeleri Kıyı ve Yakınındaki Tarım Bolgeleri Kıyı bolgelerinde iklime bağlı olarak birbirinden farklı uc tarım bolgesi gorulur : Karadeniz Kıyıları : Kış ılıklığına ve bol neme gereksinim duyan cay, fındık, mısır ile tutun, sebze, meyve, keten, kenevir, ayrıca Doğu Karadeniz kıyılarında turuncgil yetişir. Akdeniz ve Kıyı Ege : Akdeniz iklimine uyumlu olan, turuncgiller, zeytin, incir, susam, pamuk, pirinc, turfanda sebzeler, muz, cekirdeksiz uzum, tutun gibi urunler yetiştirilir. Marmara : Geciş iklimi koşullarına bağlı olarak urun ceşitliliği en fazla olan bolgedir. Başlıca urunleri ayciceği, zeytin, tutun, ceşitli sebze ve meyveler, tahıllar, dut ve fındıktır. İc Tarım Bolgeleri : Yukselti ve denize gore konuma bağlı olarak ceşitlilik gosteren tarım bolgeleridir. Karadeniz Ardı : İc Anadolu ile kıyı arasında geciş ozelliği gosterir. Yuksek yerlerinde cavdar, buğday, sulak yerlerde pirinc ve sebze yetiştirilir. Hayvancılığın geliştiği, ozellikle tiftik kecisinin yoğun olarak yetiştirildiği alandır. İc Anadolu ve Cevresi : Bozkırların geniş yer kaplaması nedeniyle koyun ve keci gibi kucukbaş hayvancılık yaygındır. Yarı kurak iklim nedeniyle buğday, arpa gibi tahıllar ile fasulye, nohut gibi baklagiller yetiştirilir. Erzurum Kars Bolumu : Yazların kısa ve serin gecmesi tarımsal faaliyetleri sınırlamıştır. Buğday, arpa gibi tahıllar yetiştirilir. Yaz yağışlarına bağlı olarak gur otlakların olması buyukbaş hayvancılığı yaygınlaştırmıştır. Doğu Anadolu ve Dağlık Yerler : Tarım alanlarının sınırlı olduğu bu yerlerde hayvancılık on plana cıkar. Tahıl tarımı yapılır. Sebze ve meyve uretimi onem taşımaz. Tarımın Turkiye Ekonomisindeki Yeri - Nufusun buyuk bir bolumu tarımsal faaliyetlerle gecimini sağlar. Ulusal gelirin &