hobi amaclı amator sebze yetiştiriciliği hobi amaclı amator sebze yetiştiriciliği 1 DOMATESLERDE SULAMA ve CAPA İŞLERİ : Can suyunun ıslattığı toprağın uzerine iki avuc kadar ince kuru toprak cekiliveririse nemin daha uzun zaman muhafaza edilmesi bakımından, fideler icin faydalı olur. Dikimden 3 4 gun sonra domates parseli dolaşılır, tutmamış, zararlılar tarafından kesilmiş fideler varsa bu ocaklara tekrar dikim yapılır. Bu ara mumkunse butun fidelere ikinci bir can suyu verilir. Her iki sulamada da yaprakların ıslatılmamasına gayret edilir. İkinci sulamanın yardımı ile normal olarak fideler tutmuş olmalıdır. Bunu sabahleyin fidelere bakınca yaprak ucları havaya doğru yukselmiş, govdelerin dikleşmiş olmasından anlarız. İlk dikimden bir hafta on gun sonra parsele ilk salma sulama verilir ve toprağın tava gelmesi beklenir. Dikimin ucuncu haftası icerisinde mecrefe veya geniş yuzlu capalar ile toprak hafifce yumuşatılarak fidelerin boğazları doldurulur. Artık su vermede acele edilmez. Fideleri azdırmamak icin capa yapıp boğaz doldurmamaya devam olunur. Bu şartlar ile fazla azıp boylanmak imkanını bulamayan fideler pişkinleşir, erkenden cicek acmağa başlarlar ve ciceklerini silkmeden meyve bağlarlar. Domates meyveleri nohut buyukluğunu alınca govdelerinin bir karış uzağından 10 cm derinliğinde bir halka canak acılır ve icine 20 gr. kompoze gubre konarak toprak ile kapatılır. Bu işlemden sonra artık domates maktası bol salma su ile sıkca sulanmaya başlanır. Meyveler normal buyukluğunu alıncaya kadar domateslerin altları kuru bırakılmaz. Bu muddet icinde toprağın tavlı zamanında bir, iki defa ot capası yapılılabilir. Bu esnada domateslere tekrar boğaz verdilir. Meyveler normal buyuklğunu alıp gok yeşil renkleri hafifce acılmağa başlayınca sulama kesilir. Boylece meyvelerin biran once kızarmaları sağlanmış olur. Birinci ağız mahsul hasadından sonra artık butun maktaın sık sık sulanmasına devam olunur. Genel olarak ilk defa cicek gostermeye başlayan domates fidelerine, meyve bağlayıncaya kadar su verilmez, fideler arasında dolaşıp el veya capa sallayıp orselenmez, hatta cicek yaprakları dokulmemiş ise capa dahi yapılmaz. 2 BİBERDE DİKİM, SULAMA VE CAPA İŞLERİ : Her ocağa bir kurek dolusu ciftlik gubresi verilirse cok faydalı olur. Capa ve cepinlerle ocaklar iyice karıştırılır. Biberlerde bitkiler arası mesafe domateslerde olduğundan daha az tutulur. Makinalı tarım uygulanmayacağı icin sıra arası mesafe 40 cm ve sıra uzeri ise 50 cm olabilir. Dikimde, havanın bulutlu ve sakin olması tercih edilir. Tohum bayiinden alınan fideler bekletilmeden dikimleri yapılarak can suyu verilir. Butun diğer sebzelerde olduğu gibi, Biber dikiminde de acele edilmeli ve ılık can suyu kullanılmalıdır. Biber fideleri topraksız dikilseler bile patlıcan fidelerine gore daha kolay tutarlar. Dikimden 3 4 gun sonra herhangi bir sebepten tutmamış fideler yenilenirken, bu işle birlikte ikinci bir can suyu verilir. Bir taraftan da toprak tavı iyi ise ve yağmur engel olmayacaksa salma su icin sıra araları hazırlanır. Zira biberleri asıl diriltecek ve gelişmelerini sağlayacak olan bolca salma suyun verilmesinde pek de gecikilmemelidir. B u salma suyu dikimden sonra bir hafta icerisinde vermeye calışılmalıdır. Dikimden itibaren bir ay gecinceye kadar biber maktaını kuru bırakmayıp sıkca sulamalı ve bir ay sonra toprağı tava getirerek ilk capasını hafifce vermelidir. Buradan da anlaşılacağı uzere aynı familyada olmasına rağmen, farklı turler olan BİBER; ilk ayında gelişimi icin cok su isterken, DOMATES; ise sulamaya ihtiyac duymadığı gibi verime yatması, fazla sulama ile engellenmektedir. Bir ayın sonunda yapılan capa ile toprak yumşatılmış, kaymak kırılmış, otlar giderilmiş ve boğaz doldurulmuş olur. Bu sure icerisinde fideler yeter derecede gelişmiş olacaklarından eskisi kadar su verilmeyip, icabettikce capaya devam olunur. Bu suretle fideler azdırılmamış bir an once ciceğe yatmaları zorlanmış olur. İlk cicekler gorulmeğe başlayınca capa işine de ara verilerek meyvelerin teşekkulu beklenir. Fakat fideler meyve bağladıktan sonra artık butun maktaa sık ve bol salma su verilmesine başlanmalıdır ki meyveler suratle buyusunler ve şekilleri muntazam olsun. Yeteri kadar sulanmayan biberlerde meyveler kucuk ve şekilsiz olur. 3 PATLICANLARDA DİKİM, BAKIM İŞLERİ VE AZMA KAVRAMI : Patlıcan fideleri, domates ve biber fidelerine nazaran cok daha nazlı olduklarından, sokulmelerinde kokleri zedelenmemeli ve mumkunse toprağı dağıtılmadan cıkarılmalı ve hic bekletilmeden hemen ocaklara dikilerek bolca can suyu verilmelidir. Bu kadar ozen gosterildiği halde bile bir kısım patlıcan fideleri 4 5 gunde yapraklarını duzeltip canlanamaz. Topraksız dikilen fidelerin coğunlukla butun yapraklarını doktuğu ve sonradan yapraklandığı gorulur. Patlıcanlar, iyi işlenmiş, kuvvetli ve bol su alan topraklardan hoşlandığı icin, dikimden sonra tutup gelişinceye kadar sık ve bol olarak sulanmak ister. Su isteğinde domates en az olanı denildiğinde biber ortada patlıcan ise en cok su isteği olanıdır. Fakat iyi gozlemeli ve cicek acma devresine yakın sulamaya ara verilmelidir. Capa ve boğaz doldurma ile vakit kazanılır. Cicekden sonra ilk meyveler gorununce, tekrar eskisi gibi sulamaya başlanır. Patlıcan fideleri dikildikten sonra sulamalarına surekli devam edilirse, onceden toprak da iyice gubrelenmiş olduğundan, patlıcanlarda anormal boylanma gorulur. Buna karşılık az cicek acar, actığı ciceklerini de doker, bu durumdaki patlıcanlar meyveye gec yatarlar, meyveler tepelerde ve seyrek olarak gorulurler. İstihsal az olur ki buna bahcıvan dilinde azma denilir. Yapılacak iş; toprağı potaslı ve fosforlu kimyevi gubrelerle gubrelemek, her yağmurdan sonra toprak tava gelince hemen derince capalamalı ve bu işi buyuk capalarla yaparak azan patlıcanların sacak koklerinin bir kısmını kesecek şekilde hareket etmelidir. Bu suretle potaslı ve fosforlu gubreler, patlıcan fidelerini meyve vermeğe teşvik ederken, derince yapılan capa esnasında sacak koklerin bir kısmının ucları kesilmiş olacağından azıp cicek silkme yerine FİZYOLOJİK DENKLEM dediğimiz, şahıs ve cins ureme denklemesi meydana gelmiş olur. Patlıcan fideleri su, gubre ve guneşe fazla muhtac olduklarından yerlerine dikildikten itibaren dipleri susuz bırakılmaz ve toprak tava geldikce de 8 10 gunde bir capalanarak otlardan temizlenir. Toprak kabartılır. Yalnız yukarıda da ifade edildiği gibi fideler gelişip cicek devresine yaklaşınca artık sulamaya ara verilir ve verilmelidir. Dikimden bu devreye kadar gecen zaman icinde herhangi bir mantar hastalığını onlemek icin ilaclama yapılmalıdır. İlk meyveler gorulmeye başlanınca tekrar sulama işine gecilir. 4 SAKIZ KABAĞI BAKIM İŞLERİ, CİCEK DURUMU, KOLTUK KAVRAMI VE İYİ FİDE OZELLİĞİ: Fideler daima guneşe doğru buyumek istediklerinden, ocaklar; bahcenin kabaklar icin ayrılan bolumunun kuzey kısmına acılırlar ve fideler bu ocaklara dikilirler. 70x150 cm aralık ve mesafelerle fide dikimine başlanır. Sonradan, mevsim yağmurlarının azalıp, sıcaklıkların artması ile yani sulama mevsiminin yaklaşması ile 30 cm kadar genişlikte su harkları acılarak tahtalar meydana getirilebilir. Fideler 3 4 yaprak olunca hafif bir capa ile toprak kabartılır. Zararlı otlar temizlenir. Bu capadan 3 4 gun sonra salma su verilmesi, fidelerin gelişmesi bakımından faydalıdır. Fakat bu sudan sonra, havalar sıcak ve kurak gitmiyorsa, sulamada pek ileri gidilmeyerek, capa ile vakit kazanılır. Yaprakları koyu yeşil renk alan ve imkan bulamayan bodur kabak fideleri, erkenden cicek acmak zorunda kaldıklarından, mahsul tutmaları da o derece erken olur. Kabakgillerde erkek ve dişi cicekler aynı bitki uzerinde, fakat ayrı ayrı yerlerdedir. Fide uzerinde once erkek cicekler ve sonrada dişi cicekler acmağa başlar. Kabak fidesinde her yaprak dibi tomurcuğundan bir cicek meydana gelir. 1,2 ve 3 uncu yaprak diplerinde genellikle erkek cicekler gorulur. Bunlar meyve vermezler. Fakat gelişme ilerleyip govde uzadıkca, yaprak diplerinde, asıl meyveleri verecek olan dişi cicekler de gorulmeye başlar. Bazen cicek yerine yan dallar, da hasıl olur. İyi bir ceşitten secilmiş kabak fidesi; buyume esnasında fazla koltuk yani yan dal vermez. Dipten itibaren dişi cicek vermeğe başlar. Uzerinde erkek cicek az gorulur. Kabaklardan bol ve kaliteli mahsul alabilmek icin tecrubeli bahcıvanlar; kotu secilmiş kabak fidelerinde oluşan koltukları kucuk iken kesip atarlar bu işlem onemlidir. Kabaklara, ilk cicekler acıp meyveye donmeden once fazla su verilmez ise de, ilk meyveler gorulunce artık bol ve sık sulama yapılır. Bu şekilde, ilk hız hasat bir ay surer. Fakat bundan sonra bir duraklama, cicek acmada bir tenbellik gorulur ki, fideleri tekrar canlandırıp yorgunluk gidermek icin, salma suya bol miktarda şerbet verilir. Kocalmış, camurlanmış alt yapraklar da sapları ile kesilip atılır. 5 HIYAR SULANMASI VE ACILAŞMA KAVRAMI: Yetiştirdiğimiz partenokarp ozelliğe sahip olmayan standart bir ceşit ise; ilk defa acan sarı erkek ciceklerden ve gene aynı şekilde olan fakat diplerinde meyvesi gorulen dişi ciceklerin arı ve diğer vasıtalar yardımı ile dollenmesinden sonra artık bol ve sık sulamaya gecilerek meyvelerin normal buyumeleri sağlanır. Meyve bağlama zamanında hıyarlar susuz kalmağa hic tahammul edemezler. Bakım aksarsa, gelişmenin duraksadığı, meyvelerin buyuyemediği ve eğrilip bukulduğu en onemlisi de acılaşmağa başladıkları gorulur. 6 KARPUZ VE KAVUNDA SULAMA İŞLERİ: Kavun ve karpuzlar genellikle sulanmadan yetişrilirlerse de yaz ayları fazla sıcak ve toprak da fazla kumlu, zayıf ve kuru ise sulama yapılması gerekli olur. Sulanan kavun ve karpuzlar sulanmadan yetiştirilenlere gore daha gosterişlidir. Fakat su oranı artıp şeker ve aroma oranı azaldığından lezzet ve dayanmaları cok duşuk olur. Bostanlara su coğunlukla uc defada verilir. Birincisi; kollar uzamağa başlarken, İkincisi; meyveler ceviz buyuklğunu alınca, Ucuncusu ve sonuncusu; olgunluk devresinden biraz once yapılır ki bu daha ziyade ikinci dollerin buyumesi icindir. Zamansız ve yanlış sulama; meyvelerde curume, yapraklarda hastalık yapar.