Kİraz fİdani ve yetİŞtİrİcİlİĞİ Coğu meyve turlerinde olduğu gibi, kirazında; kulturunun yapıldığı en eski yer Anadolu'dur. Memleketimizde Kuzey Anadolu Dağları ve Doğu Toroslarda yabani tipleri bol miktarda bulunmaktadır. Dunyada 1500 civarında kiraz ceşidi mevcuttur. Yapılmakta devam eden ıslah calışmaları ile gunden gune bu sayı artmaktadır. Bununla beraber bolgeler itibariyle;aynı ceşit farklı isimlerle, farklı ceşitlerde aynı isimle adlandırılmıştır. Kiraz dunyada geniş bir yayılım gostermesine rağmen; ticari uretimi A. B. D, Turkiye, Fransa, İtalya, B. D. T'nun Avrupa kısmı onemli uretici ulkelerdendir. Uretim miktarı acısından iklime bağlı olarak A. B. D'den sonra 2. sırada gelmektedir. Memleketimiz uretim miktarı yuksek olmasına rağmen; uretim kalitesi ve ihrac edilebilir miktar yonunden istenilen seviyede değildir. Kiraz memleketimizin her yoresinde az cok yetiştirilmekle beraber; temel gecim kaynağı olduğu illerimizi Manisa, İzmir, Afyon, Isparta, Bursa, Kocaeli, Sakarya, Konya, Artvin, Zonguldak, Kastamonu ve Amasya olarak sıralayabiliriz. Uretim miktarımız surekli artmaktadır. Ağac başına verim 25 kg civarındadır. Uretimimizin %10 gibi duşuk bir miktarı ihrac edilebilmektedir. Memleketimizde kiraz taze meyve olarak ihracının yanı sıra; Starks Gold, Gılli, Akcilli ve 0900'un işlenerek satılması da giderek artmaktadır. Kısaca ulke olarak kiraz tarımının yayılmasına bir engel yoktur. Fakat uygun arazi secimi, araziye uygun anac secimi, ceşit secimi, tozlayıcıların dikimde mutlak planlanması, ilk yıllarda şekil verme terbiye, budama, sulama, gubreleme, toprak işleme, yabancı ot kontrolu, hastalık zararlılarla mucadelenin uygun olarak yapılması halinde ihrac vasıflı kiraz uretimimizin artması mumkundur. Teknik eleman arkadaşlarımız ve değerli ureticilerimiz kiraz uretimi ile ilgili problemleri cozmede birlik ve yardımlaşma gosterilirse, ciftcilerimiz, devamında hepimiz, sonucta memleketimiz kazanacaktır. Bahce Tesisinde Dikkat Edilecek Hususlar Yeni bahce tesisi yaparken bazı hususlara dikkat edilirse, ileri ki yıllarda coğu problemlerle karşılaşılmaz. Bu dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır: Tesis oncesi toprak numunesi alınıp mutlaka tahlil yaptırılmalıdır. Kiraz soğuklama ihtiyacı yuksek bir meyve olduğu icin yuksek yerlere tesis edilmelidir. Don tabanı oluşturan yerlere kurulmalıdır. Taban suyu yuksek yerlere kurulmamalıdır. Şiddetli ruzgarlara acık yerler olmamalıdır. Meyilli ve yamac yerler tercih edilmelidir. Kışın 20 C'nin altına duşmeyen bolgeler secilmelidir. Ben duşmeden once bol yağışlar o yılın urun kalitesine, hasattan sonraki yağışlarda gelecek yılın urun kalitesini etkilemektedir. Kiraz, soğuklama ihtiyacı yuksek bir meyvedir. Soğuklama; 7.2 C'nin altında gecen toplam kış dinlenmesinin saat olarak ifadesidir. Tasviye işlemi yapıldıktan sonra yaklaşık 1 m. aralıklarla baklava dilimi şeklinde sub soiler ile patlatma yapılmalıdır. Patlatma işlemi en kurak Ağustos Eylul aylarında yapılmalıdır. Arazi yapısı cok uygun değilse patlatma yapılmalı ayrıca 40 50 m. arayla drenaj kanalları acılmalıdır. Anac Secimi : 1 Kuş Kirazı : Ulkemizde yaygın olarak kullanılan bir anactır. Dikine ve kuvvetli buyur, buyuk tac yapar. Uygun şartlarda uzun omurludurler. Gecirgen verimli, tınlı, derin, organik maddece zengin yerlerde daha iyi yetişir. Kirece mukavemeti azdır. Goz aşısı ile uyuşması iyidir. Toprak ve arazi yapısı uygun olursa 6 6, 6 5 m. aralıklarla dikilip ilk yıllardan itibaren şekil verilmeli ve budama yapılmalıdır. Terbiye ve budamaya fazla dikkat edilemeyecekse biraz daha geniş dikilebilir. 2 İdris : Sulaması problem olan, daha az su verilebilen arazilerdeki kiraz bahcesi tesisinde onerebileceğimiz bir anactır. Daha cok vişneye anac olarak kullanılır. Tac kucuktur. Kuş kirazının %75 80'i kadar. Kokler daha derine gider. Suzek ve kumlu toprakları sever. Kuş kirazına gore kirece daha dayanıklıdır. Aşı uyuşmazlığı gosterebilir. Yuksek (60 65 cm.) den aşılandığında bodurlaştırıcı etki artar, fakat pratik olmadığından pek uygulanmamaktadır. Genellikle Prunus mahalep ile kurulan kiraz bahceleri icin 4x5, 5x5 m. dikim mesafeleri uygundur. Vişne bahceleri icin ise 4x4, 4x5 m. gibi aralıklar onerilebilir. 3 Klonal Kiraz Anacları : Bunlarda 5 ceşit anac olarak, ulkemize intikal ettirilmiştir. Bu anaclara temel ceşidimiz olan 0900 Ziraat, dolleyici olarak da Starks Gold ve Bigarreau Gaucher aşılanarak bolgede dikimi 1999 2000 fidan dikim sezonunda bir proje dahilinde yapılmıştır. Secilen bolgeler Eğirdir, Yalova, Canakkale, Pozantı, K. Maraş ve Malatya'dır. Bu bolgeler Turkiye genelini yaklaşık temsil etmektedir. Proje sonunda anaclara uyumu, verime etkileri gibi kriterler değerlendirilip bolgelere gore uygun anaclar en kısa zamanda ureticilerimize intikal ettirilecektir. Proje dahilindeki bu anaclar ithal edildikten sonra Enstitumuz bahcesine aşı parsellerine dikilmiş ve aşılamaları da burada yapılmıştır. İlk gozlemlerimiz Tabel Edabriz anacı coğur olarak dikime muteakip klonal gostermiştir. Tabel Edabriz ve Vleiroot 158 anacı araziye uyumu ve aşıya gelme oranları cok duşuk kalmıştır. Bununla beraber SL 64, Maxma, ve Gisela 5 anacları arazi şartlarına uyumu, aşı uyuşması, fidan haline gelme yonunden projenin daha ilk yıllarında favori gorulmuştur. Bu klonal bodur kiraz anacları coğaltılma usulleri ve diğer veriler hızla değerlendirilmektedir. Bahce Kurulması Kiraz yetiştiricilinde problemlerin buyuk kısmı henuz bahce kurulurken yapılan hatalara dayanmaktadır. Tek ceşitle bahce kurulması, genellikle derin dikim ve ilk yıllarda ağacların terbiye edilmemesi, govde yaralanmalarının onemsenmemesi başlıca kuruluş hataları olarak ileri ki yılların verim ve ağac sağlığını etkilemektedir. İyi bir planlama yapılmalı ve ilk kulturel işlemler iyi yapılmalıdır. Ulkemizde genellikle eski bahceler tek ceşitle kurulmuştur. Tek ceşitle bahce kurulması yetersiz dollenmeye veya hic dollenmemeye sebep olmaktadır. Ben duşmeden hasada kadar olan surede yağmur catlaması zararına karşı tek ceşitle bahce kurulmaması gerekmektedir. Her kiraz bahcesinde en az 4 5 ceşit bulunmalıdır. Ceşitlerin seciminde ise birbirlerini dolleyebilir nitelikte olmasına dikkat edilmelidir. Ceşit Secimi : Kiraz bahcelerinin tesisi aşamasında her ciftcinin zaten belirlediği temel bir ceşidi vardır. Bu şekilde bahcede bir ceşidin ağırlıklı olması da tabiidir. Yalnız kirazda yaklaşık butun ceşitler kendisiyle uyuşmadığı icin, grup kısırlığı da soz konusu olabilmektedir. İyi bir verim icin birbirini iyi dolleyebilir ceşitlerin bulunması, ekolojik faktorlerden kaynaklanan riskin azaltılması, 1,5 aylık bir sure boyunca pazara kiraz sunulabilmesi, hasatta işcilik v. b. gibi yonlerden dolayı sıkışmamak icin iyi bir ceşit planlaması gereklidir. Turkiye'nin ihracat şansının en yuksek olduğu ve en populer ceşit 0900 Ziraattir. İhrac eden ulkelerde Turk Kirazı diye unvan almış ceşidimizdir. Bu nedenle 0900Ziraat dışında yeni bir ceşit peşinde koşmak şimdilik yersiz gorulmektedir. Bununla beraber 0900 Ziraatın dolleyicilerinin kiraz tarımında planlanması zorunludur. Dolleyicilerde genellikle Starks Gold, Lambert, Vista, Merton Late, Bigerreau Gaucher, Nnoble, Jubile'dir. 0900 Ziraat değişik bolge isimleriyle ulkemizde yaygındır. Uluborlu Napolyonu, Derecine Napolyonu, Akşehir Napolyonu, Malatya Dalbastı, Allahdiyen, Salihli ve M. Kemal Paşa Napolyonu gibi değişik adlarla anılmaktadır. Yalnız enstitumuz tarafından değişik enstituler ve universiteler işbirliği ile yurutulen projemiz neticelendiğinde bu bolgesel napolyon işine cozum bulunacaktır. İlk yapılan calışmada tum napolyon diye adlandırılan bu kirazlarımızın aynı olmadığı yalnız sinonim olduğu anlaşılmış fakat kesin neticeler devam etmekte olan calışmalar neticesinde netleşecektir. Bu konu kapsamında Estitumuz bahcesinde bolgeleri temsilen, Akşehir bolgesinden 6, Uluborlu'dan 3, Honaz'dan 1, Dalbastı, M. Kemalpaşa'dan 3 tip secilmiş, bunlar yine Enstitumuzde imkanları ile Prunus avium, Prunus mahalep ve klon anacı olan Gisela 5 uzerine aşılanarak bahce tesisi yapılmıştır. Netice olarak butun bolgelerin tipleri aynı ekolojik şartlarda ve aynı anaclar uzerinde performansı izlenerek, gerekli değerlendirmeler neticesinde bu konudaki buyuk problem hal edilmiş olacaktır. Dolleyici : Mevcut kiraz bahcelerinde en buyuk problemlerden başta geleni dollenme problemidir. Bunun sonucu olarak verim azlığı ve verim duzensizliğidir. Verim azlığı ve verim duzensizliğinin başka sebepleri de olmasına rağmen en onemli doğru dolleyici planlamamasıdır. Kiraz Yetiştiriciliğinin Sorunları ve Cozum Onerileri Yer Secimi : Kiraz anac ne olursa olsun taban arazileri sevmez. Gecirgen organik maddece zengin olan arazileri sever. Don cukurlarından zararlanır. Yuksek yerlerde, guney bolgelerde erken donlardan cicekler zarar gorur. Kışı 20 C'nin ustunde olan bolgelerde dallarda ve koklerde don zararı olabilir. Taban suyu olan bolgelerde kiraz tarımı yapılamaz. Arazide Kulturel Onlemler : Kiraz dikiminden once arazi tasviye edilmelidir. 90 cm. aralıkla dip kazanla baklava dilimi şeklinde Ağustos Eylul ayında surdurulmelidir. Kısmi taban suyu veya su birikme gibi problem oluşacak ise 40 50 m. aralıkla hendekler oluşturulmalıdır. 1 Anac Secimi : sulama imkanı bulunan ve kirec oranı duşuk kısmen taban arazilere mutlak kuş kirazı anacı kullanmalıdır. Kirec bir miktar bulunuyorsa ve sulama imkanı az ise koku derine daha fazla inen idris anacı kullanmalıdır. Dikilecek fidanlarda govde yaralanması olmamalıdır. Kok bolgesi sacak durumu iyi olmalıdır. Fidanlar ismine doğru ve sertifikalı yerlerden temin edilmelidir ki ; ileride fidnla gelebilecek hastalıklar proplem teşkil etmesin, ceşit ve anac karmaşası yaşanmasın. Ciftcilerimizin Gunumuzde en buyuk proplemlerinden birisi de ceşit karmaşasıdır. Arazi yapısına uygun anacların secimine muteakip; P. Avium 6x6 m.,6x5m. aralıklarda, P. Mahalep anacı icin ise 6x5m.,5x5m. ve 4x5m. gibi aralıklarla dikilmelidir. 2 Fidan Dikimi : Fidanlar erken temin edilip sonbaharda dikimine gayret gosterilmelidir. Fidan dikiminde fidan cukurlarına bir kurek yanmiş ahır gubresi ve/veya her fidan cukuru icin 100 gr. Triple Superfosfat ile 100gr. Amonyum Sulfat da dikim toprağına kaıştırılmalıdır. Sonbahar dikimlerinde don tehlikesi oluşacak olursa malc uygulaması ile gerekli onlem alınmış olacaktır. Dikimlerde dikim tahtası kullanılmalıdır. Koklere fungisit uygulaması yapıldıktan sonra dikim yapılmalıdır. Dikim oncesi yaralı kok kısımları ve uzun yan kokler kesilmelidir. Bu işleme kok tuvaleti denilir. Aşı noktaları toprak seviyesi uzerinde olacaktır. 3 Tepe Kesimi : Tepe kesiminde acele edilmemesi avantajlıdır. Gozler iyice kabardığında yapılırsa yeni oluşacak ilk kat dallarımız daha geniş acılı oluşur. Tepeler şaı gozu takılan tarafın zıt kısmında bulunan uygun bir gozden 70 cm. civarında kesilir. 4 Terbiye ve Budama: Tepeler yaklaşık l m. den vurulur. Yerden 45 cm. lik mesafedeki dalların tamamı cıkarılır. Kiraz ağaclarının nihai buyumesi sonunda 4 veya 5 kat oluşturulmalıdır. her katta en az 3, en fazla 5 yan dal bırakılmalıdır. Yan dalların govdeye duşey aralığı 20 cm. olmalıdır. Neticede toplam 17 21 yan dal oluşturulmalıdır. ilk yıllarda yapılan budamalar şekil vermede cok etkilidir. Aynı zamanda erken verimliliği sağlar. Yani genc kısırlık donemini azaltır. İleriki yıllarda budama ile kalite ve verimi artırır. İhracatcıların istediği cap oluşturulmasında cok faydalı olacaktır. Kış budaması dormant donemde, yaz budaması ve hastalıklı dalların cıkarılması temmuz sonuna kadar yapılmalıdır. 5 Toprak İşleme : Genel olarak toprağın havalanmasını yabancı ot kontrolunu, gubrelerin toprağa karışmasını, nemin muhafazasını, kış yağışlarından faydalanmasını sağlar. Sonbaharda yuzlek bir toprak işleme yapılmalıdır. Bu işlem kiraz sineği mucadelesi icin bir onlemdir. Toprak işleme 10 12 cm. derinlikte olmalıdır. Son yıllarda maliyetlerin yuksek olması işgucunun azaltılması ve modern tarım uygulamalarında azaltılmış toprak işleme, alttan işleme yırtarak işleme ve sıfır toprak işleme yaygınlaşmaktadır. Bu durumda yabancı otlar ot ilacları ile, kiraz sineği mucadelesi ise ilaclama ile yapılır. Toprak işlemede derin surum koklerin zararı duşunulduğunden kesinlikle yapılmamalıdır. 6 Ara Tarım : Kiraz tarımı yapılan arazilerde mesafeler genellikle fazladır. Bahcenin ilk yıllarında ara boş kalmasın diye ara tarımı yapılmaktadır. 7 Toprak Orneği Alınması : Bu işlem bahce tesis edilmeden yapılmalı, daha sonraki yıllarda ara ara yapılmalıdır. Bahce tesisinden once toprak burgusu veya belle ornek alınır. Belle V şeklinde acılan kuyularda 0 30cm, 30 60 cm. ve 60 90 cm. den alınır. Ornek 8 10 ayrı yerden alınmalıdır. Her derinlikten alınan ornekler kendi arasında ayrı ayrı harmanlanmalı, taş ve benzeri maddelerden temizlenmelidir. Her derinliği temsilen 1 kg. civarında numune bez torbalara konulmalıdır. İcine ve dışına ciftci ismi, yer mevki ismi yazılı etiketler kurşun kalemle yazılmalıdır. İleriki yıllarda yalnızca 20 cm. derinlikten alınan numuneler gubreleme icin kafidir. 8 Yaprak Orneği Alınması : En uygun yaprak orneği tam ciceklenmeden 2 3 ay sonra alınır. Ağacların iyi guneşlenen omuz hizasındaki uc surgunlerinin orta yaprakları sapı ile birlikte alınır. Ornekler duz bir hat teşkil etmeyen ağaclardan alınmalıdır. Bu şekilde 20 25 ağactan 100'er yaprak alınır. Toplanan yapraklar bez veya kağıt torbalara etiketlenerek konulur. Bekletilmeden labaratuvara ulaştırılır. Numunelerin bekletilmesi uygun değildir. Fakat bekletilmesi zorunlu ise buzdolabında veya buz kaplarında saklanabilir. 9 Gubreleme : Gubreleme toprakta eksikliği tahlillerle bilinen bitki besin elementlerinin takviyesidir. Onceleri yapılan yanlış gubrelemeler veya besin kilitlenmesi olaylarından kaynaklanan ve toprakta varlığı tahlillerle bilindiği halde ağacta eksikliği gorulen elementler mevcut olabilir. Bunun onlenebilmesi icin gubrelemede; Kullanılacak gubre amaca uygun olmalıdır. Bitkinin ihtiyacı kadar gubre verilmelidir. Gubre usulune uygun verilmelidir. Gubre uygun zamanda verilmelidir. Kullanılacak gubre miktarlarına pek cok faktor etki yapar. Bu faktorler; Toprağın yapısı Ağacların yaşı Sulama miktarı ve sulama şekli Bitkilerin verim miktarı Anacın cinsi Ağacların gelişme durumları Ahır gubresi uygulamaları, vb. Gubreleme; sulama, budama ve toprak ozellikleri ile cok değişsede olcu olarak 1 yıllık surgunlerin uzunluğu bir fikir oluşturmalıdır. Şoyleki meyveye yatmamış ağaclarda 60 90 cm. arasındaki surgunler gelişmenin olumlu seyrettiğini gosterir. Surgunler 90 cm. den fazla ise gereksiz azot uygulamasına veya fazla sulamaya bağlıdır. Surgunler 60 cm. den kısa ise su ve azot noksanlığındandır. Yetişkin kiraz ağaclarında 40 60 cm. arasında surgunler var ise gelişme normaldır. Surgunler bu olculerden kısa ise yeterli beslenme yoktur. Dekara 2 3 ton ahır gubrelemesi uygundur. Verimdeki bir ağaca ortalama değer olarak her yıl, 2 3 kg. Amonyum Sulfat, 1 kg. Triple Super Fosfat, 1 kg.. Potasyum verilmelidir. Verilme zamanı olarak fosfurlu ve potasyumlu gubreler bolgesel iklim ve alışkanlıklara gore Sonbahar veya erken İlkbahar da, azot uygulmaları ise erken İlkbaharda birinci dilimi, cicek dokumunden sonra ikinci dilim ve hasattan sonra ucuncu dilim uygulanır. Yaprak gubreleri ağacın bitki besin elementi eksiklikleri de gozonune alınarak; guvenilir firma urunleri rahatlıkla kullanılmasında sakınca yoktur. Aksine, ihtiyac bazende zorunlulu halini almıştır. Ağaclarda gubreleme ; İz duşumu gubrelemesi ve bant sistemi gubrelemesi şeklinde uygulanır. 10 Sulama: Kirazlarda sulama, fidan dikimindeki Cansuyu ile başlar. Dikimlerein İlkbahar veya Sonbaharda yapılması gozonunue alınmaksızın cansuyu verilir. Ulkemiz de genellikle ben duşme donemine kadar İlkbahar yağmurları ile su ihtiyacı karşılanmaktadır. Kurak giden yıllarda sulama mudahalesinde bulunulmalıdır. Kiraz, cok suyu da kuraklığı da sevmez. Bu şartlar gozonunue alınarak sulama planlanmalıdır. Kurak giden yıllarda ciceklenme esnasında toprağın yeterince nemli olması sağlanmalıdır. Ben doneminden hasada 4 5 gun kalıncaya kadar kirazlar susuz kalmamalıdır. Bu donem aralığında toprak hafifce nemli tutulabilirse, mukemmel irilik ve kalite sağlanır. Yetişkin ağaclarda kok boğazı cevresi sulanmamalıdır. Sulama duzeni oluştururken, bitki govdesinden 2 3 m. dışarıda setler yapılır. Bu setlerin ici değil dışına su verilmelidir. Cunku suyu alabileceği kok bolgesi o kısımdadır. Bu sulama sistemi ile kok dağılımı teşvik de edilmiş olacaktır. Ağır topraklarda su miktarı az ve sulama aralıkları daha uzun olmalıdır. Damlama veya mini spring le sulama yapılmıyorsa, sulama tavaları kısa tutulmalı gollenmeden diğer tavaya gecirilmesi daha uygundur. Fazla su kloroza neden olur. Hasattan hemen once cok su meyve iriliğine kısmen etkisi olsada, meyve eti sertliği ve tadı olumsuz etkilediği gibi ağac sağlığı acısından da sakıncalıdır. Hasattan sonra da verilecek su yeni oluşan cicek gozlerinin gelişimine de faydalı olacaktır. Sonbaharda da yağışlar az olursa kısmen sulama yapılmalıdır. 13 Tozlayıcı : Kiraz ureticilerimiz bu konuda bilincli değildir. Fidan ureten kuruluşlar ve şahısların coğu ana ceşidi dolleyebilen ceşitler ait fidan uretimi yapmamaktadır. Bahce planlanırken 8 ana ceşide 1 adet dolleyici dikilmelidir. Genellikle 0900 Ziraat ana ceşidimiz de şu kiraz ceşitleri dolleyici olarak kullanılabilir:Starks Gold, merton Late, B. Gaucher, Noble, Jubile dir. Verim yaşındaki dolleyici proplemi olan bahcelerde, uygun aralıklarda ağacların bazı dalları cevirme aşısı ile dolleyici ceşitler aşılanabilir. Boylece propleme kısmen cozum bulunmuş olur. 14 Kiraz Hastalıkları : Kirazlarda yaygın olarak gorulen hastalıklar Bakteriyel kanser, dal yanıklığı ve Monilya dır. Bunşların en tahripkar olanı bakteriyel kanserdir. Buna kesin bir cozum olmamakla beraber; bazı tedbirler şiddet ve zararını azaltabilir. Bakteriyel kanser kokun dışında ağacın her yerinde gorulebilir. Sancak en zararlı hali govde ve dallarda gorulmesidir. Titiz bir inceleme ile bulaşık yerler tesbit edilebilir. İlk belirtisi, bulaşık yerden itibaren, dalın ucuna doğru yaprakların porsumesi, sararması şeklinde gorulur. Bulaşma yoğun ve etkiliyse dalda giderek kuruma gorulur ve bakteri govdeye doğru ilerler. Meyvede enfeksiyon, iceri cokmuş siyah lekeler halindedir. Dalda bulaşık kısmın kabuğu kaldırılırsa kahverengi renk ve ekşi bir koku hissedilir. Bakteri faaliyeti Sonbaharda başlar. Yazın durur. Yağmur, ruzgar, bıcak, makas, testere gibi alet ve etmenlerle diğer dal ve ağaclara bulaşır. Mucadelesinde coğur, aşı gozu ve fidan v. b. materyallerin sağlıklı olması ile başlar. Fidanlıklarda aşı yerinin yuksek tutulması, govdenin yabaniden teşkil edilmesi pratik onlemlerdendir. Bakteri yazın pasif halde olduğundan hastalıklı dallar bulaşık kısmın 25 30cm. gerisinden hasat sonrasından Ağustos ortalarına kadar kesilip yakılmalıdır. Bulaşma Kasım Şubat ayları arasında olur. İlaclı mucadele ise Sonbaharda yaprakların % 75 90 ı dokulunce %3! luk bordo bulamacı, İlkbaharda gozler uyanmadan once % 1 lik bordo bulamacı uygulamaası ile onlem alınabilir. Kiraz dal yanıklığı ince dallarda ve surgunlerde, kabukta esmer cokuk lekeler gorulur. Lekelere tomurcuklarda da rastlanır. Dallarda lekeler kanser gorunuşu alırlar. Bir iki yıl gecince zamk meydana gelir. Yapraklarda sacma deliği gibi delikler oluşur. Mucadelesi ve uygulama zamanı bakteriyel kanser icin alınan onlemler ile aynıdır. Monilya hastalığı kirazların cicek ve meyvelerinde zarar yapar. Ciceklerin tac yaprakları, dişicik borusu ve erkek organları kahverengileşir. Bu kahverengileşme butun ciceğe yayılır. Bu olaya Cicek yanıklığı denir. Bulaşmış dişi organ meyve oluşturmaz. Kuruyan cicek demetleri bir miktar surgunde kalır. Mantar daha sonra cicek sapından dala gecerek bazen dallarda kanser yaraları oluşturur ve dalı kurutabilir. C. cekler sapları uzerine kıvrılır ve dala yapışır. Bu yapışma demet etrafındaki zamk salgısıyla oluşur. Meyvelerde genellikle olgunluğa yakınken enfeksiyon yapar. Meyvelerde cukurlaşma olmaz. Onceleri yumuşak ve kurudur. Bir sure sonra meyve buruşur ve tamamen kurur. Kışı mumyalaşmış meyvelerde ve kanserleşmiş dallarda gecirir. Mucadele icin once erken sonbaharda gorulen kanserli ve mumya cicekli dal ve kurumuş dalcıklar kesilerek yakılır. Onceki yıllarda hastalık gorulen ağaclarda mutlaka ilaclama yapılmalıdır. İlk ilaclama ciceklerin % 5 10 u acıldığında, ikinci ilaclama tam ciceklenmede yapılmalıdır. Etkili maddesi Benomyl 50, Carbendazim 50 olan ilacları ilgili kurumların tavsiyesi ile uygulanır. 15 Kiraz Zararlıları: Kirazda en cok dikkat edilmesi gerekli zararlı kiraz sineğidir. Kiraz sineği larvaları meyvelerin etli kısmında beslenerek zarar verir. Hava sıcaklığı +20 derece nin uzerinde seyrettiğinde zararı fazla olur. İhracatta toleransı olmadığından, mucadelesi mutlaka yapılmalıdır. Ergin sinek 4 5 mm. Boyundadır. Gozleri yeşilimsi mavi, bacakları siyahtır. Sonbaharda yapılacak yuzlek surum oldukca faydalıdır. Kurtlu kirazların gomulmesi gerekir. Mucadele meyveler saman sarısı rengine ulaştığında tarım teşkilatlarının onereceği ilaclarla mucadele yapılmalıdır 16 Diğer zararlılar ise; kırmızı orumcek, kabuklu bitler, yazıcı bocek ve yaprak bukenler zaman zaman onemli sorunlar olarak karşımıza cıkmaktadır. Genel olarak bu zararlılar icin kışlık ilac kullanılmalıdır. Kışlık yağlar; Petrol yağı65+DNOC 1,57 7 lt/ 93 lt. su Petrol yağı72+DNOC 2,4 3 lt./97lt. su kullanılmalıdır. 17 Hasat ve Pazarlama :Kiraz meyve ozelliği bakımından ne erken ne de gec hasat edilebilir. Erken hasat edildiğinde acık renkli, az tatlı ve kucuk meyve elde edilir. Gec kalındığında ise, kirazın dayanıklılığı azalır, meyve yumuşar, kararır ve sapları kurur. Bu yuzden tam zamanında hasat edilmelidir. Bakım şartları iyi ise, hasattan onceki 8 10 gun icinde cok onemli miktarlarda irilik ve miktar artışı sağlanabilir. Hasat bir sonraki yılın goz teşekkulleri dikkate alınarak yapılmalıdır. Saoları ile hasat edilmelidir. Satış noktasına kadar bahcenin nemli bir bolgesinde bekletilmelidir. İhrac vasıflı kirazlar kısa zaman icerisinde secilmeli ve on soğutma ekipmanlarıyla 8 dk. Da 4 derece sıcaklığa indirilmelidir. Soğuk zincirden cıkmadan ambalajlama oncesi son secim yapılır. Pazar isteklerine gore boylanır ve ambalajlanır. İhrac vasıflı kirazlarda şu ozellikler aranır: Urun, iri iyi kaliteli ve homojen olmalıdır. Meyveler ceşide has renk ve tatda olmalıdır. (0900 Ziraat ceşidi icin) meyve genişliği 22mm. Den fazla olmalıdır. Meyveler tozsuz, kirsiz, yararsız ve saplı olmalıdır. Meyvelerde insan sağlığına zararlı ilac kalıntısı olmamalıdır. Kirazlar kesinlikle kurtsuz olmalıdır.