Findik yetİŞtİrİcİlİĞİ FINDIK YETİŞTİRİCİLİĞİ ULKEMİZDE YETİŞTİRİLEN ONEMLİ FINDIK CEŞİTLERİ: Ulkemizde yetiştirilen fındık ceşitleri meyve şekil ve ozelliklerine gore uc grupta toplanmaktadır.1. Yuvarlak fındıklar 2. Sivri fındıklar 3. Badem fındıklar Palaz fındık İncekara fındık Yassı badem fındığı Tombul fındık Sivri fındık Yuvarlak badem fındık Foşa fındık Acı fındık Değirmendere fındığı Cakıldak fındık Kuş fındığı Uzunmusa fındığı Mincane fındığı Cavcava fındığı Kalınkara fındığı Kargalak fındığı Kan fındığı İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ: a. İklim İstekleri: Fındığın iyi bir gelişme gostermesi ve bol urun vermesi nemli icin iklimin uygun olması gerekir. Ulkemizde fındık yetiştiriciliği bakımından en uygun iklim ozelliğine sahip bolge Karadeniz kıyı bolgesidir. Yarı nemli, kurak iklim bolgelerinde fındık yetiştirilebilse de yağışın yetersiz olması mutlak surette sulamayı gerektirmektedir. Fındık Karadeniz Bolgesinde sahilden 60 km iceriye ve 750 m yuksekliğe kadar ekonomik olarak yetiştirilebilmektedir. Yıllık ortalama sıcaklığın 13 16 C olduğu yoreler fındık yetiştiriciliği icin en uygun yerlerdir. Ayrıca bu yorelerde en duşuk sıcaklığın 8, 10 C'yi ve en yuksek sıcaklığın 36 37 C'yi gecmemesi, yıllık yağış toplamının 700 mm'nin ustunde olması ve yağışın aylara dağılımının dengeli olması gerekmektedir. Aynı zamanda Haziran ve Temmuz aylarındaki oransal nemin de %60'ın altına duşmemesi gerekir. b. Toprak İstekleri: Fındık sacak koke sahip bir kultur bitkisidir. Bu nedenle kokleri fazla derine gitmez. Kok ancak 80 cm toprak derinliğine kadar ulaşabilmektedir. Toprak istekleri olarak fazla secici olmamakla birlikte besin maddelerince zengin, tınlı humuslu ve derin topraklarda iyi bir gelişme gosterir. FINDIK YETİŞTİRME TEKNİĞİ: A. Arazi ve Toprak Hazırlığı: Fındığın ekonomik omru oldukca uzun olup dikimden once arazi ve toprak hazırlığının iyi bir şekilde yapılması gerekmektedir. Uzerinde tek yıllık bitkilerin yetiştirildiği arazilerde fındık bahcesi tesis edilebileceği gibi, cok yıllık bitkilerin yetiştirildiği araziler, eski ve yaşlanmış fındık bahcelerinin yenilenmesi şeklinde de fındık bahcesi tesis edilebilmektedir. Duz yada meyilli olarak arazinin yapısına gore yontemler farklılık gosterebilmektedir. A 1) Meyilli arazilerde:arazinin meyilinin %5'den fazla olduğu yerlerde muntazam bir dikimin yapılması, yağmur sularının depo edilmesi, gubrenin yıkanıp gitmemesi, hasadın kolay yapılabilmesi, budama, gubreleme ve mucadele gibi kulturel uygulamaların kolay yapılabilmesi icin arazinin teraslanması gerekmektedir. Arazinin meyil durumuna gore aşağıdaki teraslama sistemlerinin bir tanesi uygulanır. A 2) Duz Arazilerde: Yeni tesis edilecek fındık bahcesi icin duz arazilerde uygulanacak toprak tesviyesi meyilli arazilere gore daha kolay olmakta, ancak taban suyunun alcak ve yuksek olmasına gore uygulamalarda bazı farklılıklar gorulmektedir. Meyilli arazilerde teraslama 1. Kanal Teraslar: Arazi meyilinin %5 25 olduğu durumlarda bu teras şekli uygulanır. 2. Hendek Teraslar: Arazi meyili %25 75 arasında ise hendek teras sistemi uygulanır. 3. Cep Teraslar: Arazi meyili %75'den fazla olduğu ve diğer teras sisteminin uygulanamadığı arazilerde cep teraslar uygundur. Teraslamadan sonra iyi bir toprak hazırlığında yapılması gerekmektedir. Toprak hazırlığında yapılan uygulamalar: Toprak Analizi ikim oncesi toprakta eksik yada yetersiz olan besin maddelerinin anlaşılması ve toprağın asitlik durumunun tespiti icin toprak analizi gereknemtedir. Temel gubreleme ve asitliğin uygun hale getirilmesi icin tatbik edilecek olan kirec miktarının tayini bu analize gore yapılmalıdır. Toprakta Kirizma: Toprağın derince işlenmesidir. Kirizma ile alt toprak kabartılarak havalanması sağlanır. Bu toprakta mikroorganizma faaliyetini artırıp su tutma kapasitesi de yukselterek toprağın fiziksel ve kimyasal yapısnın duzelmesine yardımcı olur. Toprakğın dinlendirilmesi: Fındıklık tesis edilecek olan arazide uzun yıllar cok yıllık bitki tarımı yapılmış ise toprak yorgunluğu sozkonusudur. Toprak yorgunluğunun giderilmesi icin bu araziler dinlendirilmelidir. B. Ceşit Secimi: Fındık bahcesi tesis ederken uzerinde dikkatle durulması gereken noktalardan bir tanesi de ceşit secimidir. Bahce icerisinde yer verilen ceşitlerin; Verimli ve kaliteli olması, Bahce icerisinde ceşit standardizasyonunun sağlanması, Ana ceşitlerin meyve tutumunun yuksek olması bakımından bahce icerisinde tozlayıcı ceşitlere yer verilmesi, Pazarda tutulan ceşit olması gibi konulara dikkat edilmesi gerekir. C. Fidan Secimi: Fındık kok surgunu oluşturan bir bitkidir. Amaca uygun olan kok surgunlerinde şu ozellikler aranmalıdır:Surgunler; 1İyi teşekkul etmiş tomurcukları bulunan kok surgunleri olmalıdır. 2hastalıksız guneş goren, pişkin, ve 1 2 yaşlı kok surgunleri olmalıdır. 3Kok teşekkullu iyi olan ve ocak icerisine yakın olmayan yerlerde gelişme gosteren kok surgunleri olmalıdır. Bu ozelliklere sahip kok surgunleri secilip koklere zarar vermeden cepin ile cıkarılmalıdır. Alınan bu kok surgunlerine dikimden once Dikim Budaması yapılmalıdır. Bunun icin yaralı, bereli ve zedelenmiş olan kokler sağlam doku noktasından kesilmeli, uzun olan kokler kısaltılmalıdır. Fidanlar yaklaşık 35 40 cm. uzunluğunda ve bir goz uzerinden tırnak bırakılmadan, gozun ters istikametinden keskin bir makas ile kesilmelidir. Hazırlanan bu fidanlar bekletilmeden daha once hazırlanan dikim cukurlarına dikilmelidir. D. Dikim Zamanı : Dikim icin en uygun zaman sonbahar aylarıdır. E. Dikim ve Terbiye Sistemleri : Fındık yetiştiriciliği genellikle ocak dikim sistemine gore yapılmaktadır. Bu sistem fındık uretim bolgesinde uygulanan geleneksel dikim şeklidir. İki ceşit dikim sistemi vardır. Bunlar; Ocak Dikim Sistemi : Daha ziyade duz arazilere uygun olan bu dikim şekli meyilli arazilerde arazi meyil durumuna gore teraslama yapıldıktan sonra uygulanmalıdır. Ocak dikim sisteminde dikim cukurları dikimden en az bir ay once 120 cm cap ve 60 cm derinlikte acılmalıdır. Cit Dikim Sistemi : Bu dikim sistemi duz arazilerde uygulanabildiği gibi daha cok meyillik ve toprak derinliği az olan arazilerde onem kazanmaktadır. Meyilli arazilerde arazinin meyil derecesine gore 1.5 2 m. teras ustu genişliği ve 3.5 5 m. teraslar arası mesafe olacak şekilde teraslama yapılır. Duz arazilerde ise sıralar arasındaki mesafe 4 5 m. olmalıdır. F. Budama Tekniği : Dikimde fidanlara şekil kazandırılması ile başlayan budama, fındıkta ekonomik verimlilik doneminin sonuna kadar yıllık surgun gelişiminin sağlanması, verimin artırılması ve ekonomik omrun uzatılmasında olumlu sonuclar sağlayan en onemli kulturel uygulamalardan bir tanesidir. Budamada amac: 1. Dikimde fidanlara şekil kazandırılması ve şeklin muhafazası icin. 2. Her yıl cok sayıda uzun surgunler oluşturularak bol ve kaliteli urun alınması icin. 3. Aşırı buyume gosteren dalların birbirine girmesi onlenerek bakımın daha kolay yapılabilmesini sağlamak icin. 4. Hastalıklı, yaşlı, kuru, karacakart ve ocak iclerine yonelen dal ve dalcıkların cıkarılması ile ocakların yayvan bir tac kazanmasını sağlamak icin. 5. Fazla Kok surgunu veren fındıkta her yıl kok surgun temizliği yapılmak suretiyle bunların besin maddelerini somurmelerini engellemek icin yapılır. 6. Fındıklık icerisinde yabancı ağacların cıkarılması ile golgelenmeden meydana gelecek verim duşmesi onlenmiş olur. g. Budama Zamanı : Genel olarak fındıkta budama zamanı Sonbahar aylarıdır. Fındıkta budama donemi sonunda yaprakların buyuk bir kısmı dokuldukten sonra yapılır. Budamada kullanılan aletler şunlardır. Budama Makası Budama Testeresi Cepin Terbiye Sistemine Gore Şekil Kazandırılmış Fındık Bahcelerinde Budama: İlk beş yılda verilen terbiye sistemine gore şekil kazanan fidanlar verim cağına girer ve bu verimlilik 12. yaştan sonra en yukaek seviyeye ulaşır. Bu yuksek verimlilik genel olarak 20 25 yaşlarına kadar devam eder. Bu verim doneminde her sonbaharda kurumuş, kırılmış ve yaralanmış, hastalıklı, birbiri icerisine giren dallar ile obur surgunler ve verilen şeklin dışına taşan yıllık surgunler budama makası ile kesilirler. 20 25 yaştan sonra yan dallar uzerindeki dalcıklar sıklaşır ve yıllık surgun uzunluğunda kısalarak verimde duşme gorulmeye başlar. İşte verimin duşmeye başladığı fizyolojik dengenin bozulduğu bu donemde yıllık surgun miktar ve uzunluğunu artırmak icin mumkun olduğu kadar verilen şekle bağlı kalmak suretiyle 10 cm den kısa yıllık surgunler ve yan dallar uzerindeki dalcıklarda seyreltme yapılır. Dal iclerine ve tacın dışına taşan uzun surgunler kısaltılarak vegetatif ve generatif gelişmeye hız kazandırılır. Dolayısıyla bozulan fizyolojik denge yeniden kurulacak şekilde yıllık budama işlemleri ağırlaştırılarak uygulanır.