Kaybolan kUltUrUmUz tarim ve hayvancilik TARIM VE HAYVANCILIK SOZLUĞU ANADUT Tarlada bicilen ekinleri, harman yerine goturmek icin, goturecek arabaya yuklemeye yarayan 2 si altta 1'i ustte olmak uzere uc catal ağactan yapılmış tarım aracıdır. ATKI YABASI Harmandan kalktıktan sonra, Samanın harman yerinden taşınmasında, ve samanlığa atılmasında kullanılan yaba ceşididir. BEL Sert olan toprakların kazılmasında kullanılan, tepki denen tahtadan yapılmış uzerine ayakla basılarak toprağın kazılmasını sağlayan alettir BICKI Sapı icerisinde katlanabilen, testere ağızlı olan, acıldığı zaman mutfak bıcağı boyutuna ulaşan ucu sivri eğilimli bir bıcak turudur. BOSTAN Kavun, karpuz, kabak salatalık ve sebze turu urunlerin ekili bulunduğu araziye denir. BOYUNDURUK Okuz arabalarında, zilve denen demir ve iple okuzlerin boynuna yerleştirilip bağlanan ve arabanın cekilmesini sağlayan kalın tahta parcasıdır. BURUNSALIK Ozellikle buyukbaş hayvanların burun kısmından ve baş kısmından gecirilerek bir yere bağlanmasında ve taşınmasında kullanılan genelde el ormeli bir ip turudur. BUZAĞI İneğin yeni doğmuş yavrusuna denir. BUVELEK Baharın gelmesiyle birlikte ureyen ve yaz aylarının gelmesiyle de yoğun olarak coğalan ozelliklede yabanda calışan buyukbaş hayvanların kanını emerek beslenen iri yapılı bir sinek turudur. CAMIZ Manda denen buyukbaş hayvana yoremizde verilen addır. CAMIZAĞNAĞI Gobekli mevkiinde bulunan, yağış sularından ve arazinin akarsularından beslenerek oluşan sıcak havalarla icerisinde camızların yatıp serinlediği su golettir. CEC Buğdayın samandan ayrılarak, taşınmaya hazır bir yığın haline getirilmiş şeklidir. CEKKEL Okuzlerle cift surerken surum esnasında pulluk bıcağına yapışan camurlu ve nemli toprağı kazmaya yarayan ve uvendire ucuna monteli metal parcasıdır. CILGA Tırpan ile bicilen urun, bicilirken tırpanın kesmiş olduğu urunun sol tarafa bir cizgi halinde yığılmasıdır. CAPA Tarladaki ekili mahsulun dışında biten, yabani otların kazılmasında kullanılan metalden yapılmış alettir. CARIH Eskiden ayakkabıların az olduğu donemlerde, ozellikle tarlada calışılırken giyilen, bağcıkları da dahil deriden yapılmış tek parca olan el yapımı ayakkabı turudur. CAYANCI Toka, Boncuk, kız cocuğu takıları, naylon ayakkabı, gibi genelde naylon turunden, mutfak eşyalarını satan kimseye denir. CERCİ Genellikle at arabası, elma, uzum, armut, lokum, biskuvi, kırık leblebi gibi gıda maddelerini, para yumurta, yun, eskimiş naylon ayakkabısı, buğday karşılığında satan seyyar satıcıdır. COL Bahar mevsiminde yeşeren otların, uc mahalleye pay edilip bicildiği, mahalle sığırlarının bir coban nezaretinde otlatıldığı koyun ortak arazisidir. DESTE Hasat zamanı tarlada bicilen ekinleri, tarlanın muhtelif yerlerinde ekin yığını oluşturmak icin, bir kişinin elide bir taşıma orağı yardımı ile, taşıyabileceği kadar kolları ile kavramış olduğu ekin miktarına deste denir. Bu işi yapana da desteci denir. DİRGEN Metalden yapılmış harmanda ve evlerde kullanılan ot ve benzeri şeylere tutmaya yarayan 3 veya 4 uzun metal cubuklu tarım aletidir. DONUM 1000 metrekare alan 1 donum denir. DUVE Buyukbaş hayvanlardan, dişi olan cinsinden, buzağılık doneminden kurtulup yeni olgunluğa eriştiği hayvanın halidir. DUVEN Harman yerine taşınan ekinleri, kıyarak saman haline getiren, altlarında kesici ağızlı, cakmak taşı monte edilmiş At ve Okuzlerce cekilen tarım aracıdır. EL YABASI Harmanda duven suruldukten sonra Tınaz haline getirmekte ve tınaz atmada kullanılan yapa turudur. ENİK Kopeğin doğumdan sonra bir muddet buyunce ye kadar yavrusuna verilen addır. EVLEK Ekilecek tohumların tarlalarının hazırlanmasında. Tarlaların surumu esnasında surulecek alanın parsellenmesidir. FALAKA Atların araba veya pullukları cekebilmeleri icin, bir ucu boyunlarındaki hamutlarına bağlı olan, yan kayışların diğer ucu ise bağlandığı tahtadan yapılan duzeneğe falaka denir GADAH Civinin kalınca bir boy buyuğune denir. GAMCI Anların yurumesini, hızlanmasını sağlayan bir ağac sap ucunu 1 1.5 m. uzunluğunda kalınca ip şeklinde kesilmiş deri parcası ile birlikte tumune verilen addır. GANI URGANI Ekinlerin biciminden sonra tarladan harman yerine nakli icin arabalara yuklenen ekinlerin sıkıştırarak bağlandıktan sonra dokulmemesini sağlayan kalınca ip turudur. GARIH Bağrına ekilecek sebzenin veya fidenin ekimi ici toprağın ince ve uzunca yığılarak toplanmasıdır. GAYLIH Ozellikle yabana yatılı calışmaya giden ciftcilerin geceleri yatmak icin yanlarında goturdukleri yatağın hafif ve taşınabilir halidir. GERİ Harman yerinden, araba icerisinde, icerisine buğday veya saman konularak taşımaya yarayan genelde kıl iplerinden orulmuş taşıma malzemesidir. GISRAH Dişi ata verilen ad. GOBEKLİ Parabaşlı Mahallesinde, yukarı denen mevkide bulunan, sınırları Ankara asfaltına kadar uzanan, mahalleli hayvanlarını otlattığı araziye verilen ad. GOZER Buğdaya elemeye yarayan kenarları tahta cemberden yapılmış elek kısmı deriden yapılmış iri gozenekli eleme aracıdır. GULUN Atın yavrusuna verilen addır. GUŞLUK Sabah ezanına yakın tan yeri ağarmaya yakın hali, GURE Arabaya henuz koşulma aşamasına gelmemiş, yeni yetişip gelen genc ata verilen ad. HAMUT Atların arabaları veya pullukları cekmeleri icin başlarından boyunlarına gecirilen ve falakaya bağlı olan yan kayışların bağlandığı icerisi ot olan keceden deriden yapılan malzemedir. HARMAN Tarladan bicilen ekinlerin saman ve buğday haline getirilebilmesi icin cayırlı bir arazi uzerinde toplandıktan sonra yere serilerek atlarla veya okuzlerle duvenle surulmesi işlemidir. HARMAN SUPURGESİ Harmanların buğday ve saman halini almasından sonra savrulmak uzere tınaz haline getirilirken geniş alana yayılan buğday ve samanı bir araya getirmeye yarayan supurge ceşididir. HARMANA GOC Yaz ayında bicilen mahsullerden hububat urunlerinin alınması icin 2 3 ay sureliğine, tol denen evlerde gecici ikamete denir. HELKE Ağız kısmı ile taban kısmının genişliği aynı olan ustten kulplu bakırdan yapılmış malzeme ve su taşıyıcısı olan bir gerectir. HERGELE Baharın gelmesiyle, pek faydalanılmayan, genelde yedek olarak bulundurulan, buyuk baş hayvanların, bedel mukabilinde bir coban nezaretinde bir sureliğine emanet bırakıldığı yaylımı bol olan bir yerdir. İGEZ Genelde yeşil ve bataklık alanlarda bulunan akşamları piyasaya cıkan kanla beslenen Sivrisineğin bir benzeridir. İMBAL Okuz arabalarında okuzlerin yurumesine ve yonlendirilmesinde kullanılan uvendire ucuna cakılmış ucu sivri cividir. KALBUR Yapısı gozerle aynı olup, ince gozenekli halidir. KARASAPAN Pulluk cıkmadan once ekilecek mahsullerin yerlerini, tarlaları surmeye yarayan ağactan yapılmış toprağı surmeye yarayan kısımda demirden bıcağı olan İlker tarım aracıdır. KAŞAĞI Ozellikle kışın iceri alınan, Buyukbaş hayvanların sırtlarındaki kan emici parazitlerin temizlenmesi ve tuy değişimindeki atık kılların temizlenmesinde kullanılan alettir. KELEK Kavunun olgunlaşmamış ham haline denir. KELİ Kucuk tepecik. KENE Genelde buyukbaş hayvanların sırt bolgelerinde bulunan, kan ile beslenen ve kan emici ozelliği olan parazitgillerden bir yaratıktır. KERGİ Tarlaya ekilecek olan sebze turleri icin ekilecek sebzenin cinslerine gore ekim alanı ayırmaya kergi denir KES Harmanda, tınasın savrulması ile buğdayın ve samanın birbirlerinden ayrımından sonra, ince samanın dışında, irice kıyılmış olarak ortaya cıkan saman irisine kes denir. KİLE Dort Şinik buğdaya kile denir, ağırlığı 32 kg. dır. KOVA Ust tarafı geniş, taban kısmı dar olan, sacdan yapılmış ustten kulplu su ve taşıma işinde kullanılan gerectir. KOCEK Kış aylarında kar sularının biriktiği gollerde buz uzerinde oynanan ağactan yapılmış ucu demirli buz uzerinde ip dolanarak cevrilen oyuncak turudur. Diğer bir imside topac, fırdondu diye de bilinir. KOSNU TUZAĞI Yeraltında yaşayan ekili tarım urunlerine ozellikle bolgemizde pancar urunune zarar veren yaratığın yakalanmasını sağlayan metalden yapılmış bir duzenektir. LODA Samanlıkta atılacak samana yer kalmadığı zaman, samanların yığın yapılarak uzerinin su gecirmez naylon ve benzeri şeylerle ortulmuş halidir. MALA HARMAN Harmanın bir kac saat surumunden sonra ortaya cıkmış haline mala denir. MALAH MALAK Manda yavrusuna verilen ad. MASAT Tırpan ağzı bilmeye yarayan yapısında iri gozenekli keskinletici ozelliği olan yapma taş parcasıdır. MUCUH Yaz aylarında tarlada calışırken ekin bicerken insanlara yakın toplu halde ucar vaziyette duran teması halinde vucudu yakan kan emici ozelliği olan ivez'den kucuk kanatlı haşarattır. OKKA Osmanlı İmparatorluğu doneminde kullanılan bir ağırlık olcusu birimi olup eskiden yoremizde de kullanıldığı bilinmektedir olcunun bu gunku ağırlık karşıtı 1.280 gr. dır. ORAK Tırpan denen bicici aletin yanaşmadığı ve duz olmayan araziden ot bicmeye yarayan ağac saplı ağzı keskin olan kesici alettir OTLUH Koyun ortak malı arazilerinden bicilen otların dam ustune, veya ahırın yakınına bir harım icerisine kayıldığı halidir. ONEZE Kışın avcılar ava cıktıkları zaman, gol kenarlarına veya sazlık kenarlarına yakın yere, kendilerini soğuktan korumak, aynı zamanda avlanacak ava yakın olmak icin, gizleyici aldatıcı ustu kapalı yapılan barınağa verilen addır. ORK Genelde yaylım alanlarında, otlatılacak hayvanların bağlanmasına yarayan urgan ve sikge den oluşan bağlaman takımıdır. ORS Toprağa iki ayağını 5 cm. gomulen Tırpanın ağzı uzerine konularak tırpan ağzının cekiclemesi sağlanan gerectir. OZENGİ Atların eğerlerinin sağından ve solundan aşağı sarkıtılmış metalden olan binicisinin ayaklarını basarak atın uzerine cıkmasını sağlayan binek takımı parcasıdır. PALAN Eşeklerin yuk taşıması ve uzerlerine binilmesi icin sırtlarına vurulan keceden, bezden ve deriden yapılmış sırtlık. PANCAR SOKME DİRGENİ Pancar sokumunde kullanılan, metalden yapılmış, cift parmaklı alettir. PANCAR YUKLEME DİRGENİ Pancar sokulup temizlendikten sonra, kantara teslim icin araclara yukleme yapmaya yarayan, normal dirgenden buyuk yapılı 8 10 parmaklı yukleme aracıdır. PARSAK Kene cinsinden olan genelde kucukbaş hayvanlarda bulunan zayıf yapılı bazı cinsleri oldurucu olan kan emici bir zararlıdır. PATOZ Tarladan bicilen ekinleri saman haline getiren, traktor destekli calışan tarım aracıdır. PUHA Genelde eşek ile yabana calışmaya gidildiği zaman calışırken yaylım alanına bırakılan eşeğin kacmaması icin iki on ayağına vurulan ortası zincirli kilit sistemi ile acılıp kapanan mekanik bir duzenektir. PULLUH SABAN Kara sapandan sonra tamamen metal olan at ve okuzlerle tarla surmede kullanılan tarım aracıdır. SADAR At ve Okuz arabalarının dort koşesinde, tekerlerin uzerinden hizalı, arabada yasdık denen ana tahtalara seyyar olarak, sadar demiri ile monte edilen 2 3 m uzunluğunda havaya bak uc kısmı catallı olan 4 adet ağactan yapılı gerectir. SADAR DEMİRİ Sadarların araba govdesine sabit bir şekilde durmasını sağlayan ucları vidalı kelepce benzeri mekanik bir alettir SAMAN Harman suruldukten sonra, tınasın ruzgarda savrulması ile ortaya cıkan ve hayvanların beslenmelerinde kullanılan yiyecek turudur, SAMAN YABASI Samanlığa saman atmaya yarayan 8 10 uzun parmaklı ağactan yapı tarım aletidir. SAMANLIH SAMANLIK Samanların depolandığı yerdir. SAP Ekinin tarladan bicilmiş halidir. SEREN AĞACI Okuz veya at arabasına takılacak gerinin ilmeklerinden gecirilerek karşılıklı iki sadar catalları arasına yerleştirilen yaklaşık 4 m. Uzunluğundaki 2 adet ağactır. SIPA Eşeğin yavrusuna verilen ad. SIRIM Deri dikim ve montaj işlerinde iplik yerine kullanılan deri kenarından kesilmiş ince şerittir. SİKGE Genelde Buyukbaş hayvanların otlanacakları alanda 5 6 m. Uzunluğundaki bir iple bir ucu hayvana diğer kısmı ise ucu halkalı diğer kısmı sivri olan toprağa cakılan 3 40 cm uzunluğundaki demirdir. ŞALAK Bostanın turşuluk olacak buyukluğundeki haline denir. ŞEBEŞ Atların arabaya koşulmasında, arabanın gideceği yone atları kumanda etmek icin, ağız kısmına takılan metalden ve deriden yapılmış gerectir. ŞİNİK Ağız kısmı ile taban kısmının buyukluğu aynı olan ozellikle buğday olcumunde kullanılan sacdan yapılmış olcu aletidir (olctuğu ağırlık buğday cinsinden 8 kg dır) TAHSİLDAR Devletin alacaklarını, makbuz karşılığında seyyar olarak gelip alacaklılardan toplayan, devlet gorevlisidir. TAPAN Surulmuş tarladaki kesekleri ezmeye, tarlayı duzlemeye, ekilen tohumların uzerini kapatmaya yarayan, şeklindeki tarım aletidir TARHA 2 3 m. Sapı olan şekline benzer kesici ağzı olan bir ağac budama aletidir. TASMA Kopeklerin boynuna takılan, kayış uzerinde boyun cevresindeki ucları sivri metallerin dizili olduğu, hasmına karşı kendisini koruyan kopek boyunluğudur. TAY Erkek at TERBİYE Atlara hareket halindeyken, direksiyon gorevi yapıp yon veren, gerdirilerek durdurulmalarını sağlayan kayışlardan yapılmış kayış takımıdır. TEVEK Ekilen bostan tohumlarının yeşerip, dal ve yaprak şeklini almış halidir. TIMAR Hayvanların sırlarının kaşağı denen aletle gunluk bakımlarının yapılmasına verilen addır. TINAS Harman suruldukten sonra meydana gelen saman ve buğday karışımının, cıkacak bir ruzgarda savrulması icin, konu bicimde yığılmasına denir. TIRMIH TIRMIK Ekin bicildikten sonra, mahsulun yığın haline getirilirken ve tarladan harman yerine nakli sırasında tarlada dokulen mahsullerin toplanmasını sağlayan 20 30 tarayıcı dişleri olan ağactan yapılma tarım aracıdır. TIRPAN Motorlu ekin bicme aletleri yokken, tarladaki yetişmiş urunleri bicmeye yarayan ağac saplı şeklini andıran metal bicicidir. TOHTAH Hergeleye gonderilen hayvanların, yaylım sonrası, akşam olunca bir araya toplanıp kapatıldığı, duvarla cevrilmiş ustu acık barınağına verilen ad. TOL Yazın başlamasına doğru, harman işlerinin zaman kaybı olmadan yapılabilmesi icin yer yuzeyine yarı cukur kazılarak yarı cem malzemesi ile duvar orulerek yapılmış eğrelti yapıdır. TOSUN Buyukbaş hayvanın erkek olan cinsine verilen addır. TOZLUH TOZLUK Ekin bicen kişinin, sol ayağına, topuk ile dizkapağı arasına, seyyar olarak taktiği ve uzerine tongenin yerleştirildiği bicim esnasında tırpanın bacağı kesmesini engelleyen, koruyucu bez parcasıdır. TONGE Tırpanla ekin bicilirken, bicilen ekinin, tırpanın ağzından cılga yerine deste olarak birikmesini sağlayan ve ayağın bilek kısmından itibaren tozluk uzerine yerleştirilen harfini andıran bağlanmış ot destesidir. TRENLİ PULLUH PULLUK At veya okuzlerle cekilen 3 adet tekerleği, 2 adet toprağı kazan bıcağı olan demirden yapılmış tarım aracıdır. URGAN HALKASI Bicilmiş ekin yığınlarını arabalara yukleyip, harman yerine gotururken, dokulmemesi icin icerisinden urgan gecirilerek sıkıştırılmasını kolaylaştıran halka bicimde yapılmış ağactan yapılı gerectir UTME Ekinlerin başak cıkardıktan sonra, olgunlaşmasına yakın donemde, kesilen bir deste saplı başağın ottan yakılan ateş uzerinde utulerek pişirilmesine utme denir. YIĞIN Bicilen ekinlerin, harman yerine taşınması icin, tarlanın muhtelif yerlerinde biriktirilmesine yığın denir ZİLVE Okuzlerin arabalara koşumunda boyunlarına vurulan boyunduruğun duşmemesini sağlayan eğimli metalden yapılmış ucu ip gecirmek icin delik olan malzemedir.