Ciğ sutte kriz başladı... Aylardır ciğ sut ureticilerinin korkulu ruyası olan sut krizi başladı. Sut sanayicileri, Mart ayı sonunda yapılacak ihaleyi beklemeden ciğ sut fiyatını 73.5 kuruştan 65 kuruşa duşurdu. Sanayiciler, geriye donuk olarak 1 Şubat 2011'den gecerli olmak uzere ureticilere ciğ sutun litre fiyatını 65 kuruşa, Mart ayı icin ise 60 kuruşa duşurduklerini resmen bildirdi. 2010'un sonunda yapılan 3 aylık ihale bozulmasaydı, Mart ayı sonuna kadar ciğ sutun litresi 73.5 kuruştan satılacaktı. Sanayicilerin tek taraflı olarak sut ihalesini bozması ile satışı gercekleşmiş ancak parası odenmemiş sutunde fiyatı duşuruldu. Sut sanayicileri gecen hafta ciğ sut ureticilerine 'fiyatınızı duşurduk' diye yazı gonderirken, Tarım ve Koyişleri Bakanı Mehdi Eker, gecen Pazar gunu Adana'da ciğ sut fiyatının duşurulmemesi gerektiği yonunde acıklama yaptı. Anlaşılan, Tarım Bakanı'nın ciğ sut fiyatının duştuğunden haberi olmadan bu acıklamayı yaptı. Burokratları kendisini yanlış bilgilendiriyor. Sayın Bakan, sayın burokratlar ciğ sut fiyatı duştu. Ciğ sut fiyatının duşurulmesi ile ilgili pek cok senaryodan soz ediliyor. AKP icerisinde Mehdi Eker'i koltuktan duşurmeye yonelik bir operasyondan soz edenler de var, sanayicilerin sut tozuna verilen desteği yetersiz bulduğu icin fiyatı duşurduklerini soyleyenler de. Ustelik, Turkiye'nin en buyuk gıda şirketlerinden ve aynı zamanda en cok sut tozu kullanan grubunun bu operasyonu desteklediği kulaktan kulağa dillendiriliyor. Hangi senaryo gecerli olursa olsun sonucta kaybeden ciğ sut ureticileri ve 73 milyon nufusuyla Turkiye oluyor. Hatırlarsanız 2008'de de aynı oyun sahneye konuldu. Ciğ sutun litre fiyatı 80 kuruştan 35 kuruşa kadar duşuruldu. Sut hayvanları kesime gitti. Ulkenin hayvan varlığı azaldı. Turkiye, kasaplık hayvan, besi hayvanı, kurbanlık koyun ve nihayetinde karkas et ithalatına başladı. Hayvancılık coktu, tamamen dışa bağımlı bir sektor oldu. Ulkenin milyonlarca doları ithalata gitti ve gitmeye de devam ediyor. Ciğ sut fiyatının tekrar duşurulmesi sektore belki de oldurucu son darbeyi vuracak. Bugun ucuza ciğ sut alan sanayiciler yarın sut ithal etmek zorunda kalabilirler. Henuz kimse bunun hesabını yapmıyor. Fakat, 2008'dekinden daha buyuk bir kriz olacağı kesin. Bu kez faturayı odemek cok kolay olmayacak. Bedeli cok ağır olacak. Ciğ sut fiyatının duşurulduğunden bile haberi olmayan Tarım ve Koyişleri Bakanlığı ne yapacak? Alınacak onlem belli. Birkac aydan beri baskıyla ciğ sut fiyatını 73.5 kuruşta tutmaya calışan Bakanlık bu fiyatı daha fazla tutamayacağını anlayınca 1 Şubat 2011 tarihi itibariyle sut tozu ureten sanayicilere piyasadan litresi 73 kuruştan sut alarak sut tozu yapmaları şartıyla sut tozunda ton başına 2 bin 450 lira destek vereceğini ilan etti. Sut tozu uretecek sanayiciler kim? Ciğ sut fiyatını duşurenler. Bakanlık, ciğ sut fiyatını duşurenlere, sut tozu uretmeleri icin destek veriyor. Bu destek ihracatcılara veriliyor gibi kurgulandı. Fakat, sut tozu uretenlerle, sut tozunu kullananlar buyuk olcude aynı şirketler. Bu şirketler hem ic piyasaya sut ve sut urunleri satıyor, hem de devlet destekli ucuz sut tozundan yararlanarak gıda urunleri uretiyor. Urettikleri gıda urunlerini de yine ic pazara sundukları gibi ihracta ediyorlar. Ciğ sut ureten ciftciye ise gecen yıl litresine 4 kuruş bu yıl 6 kuruş destek verilecek. Dikkat ediniz, ciğ sutu uretene 6 kuruş, sut tozu ureten sanayiciye 24.5 kuruş destek veriliyor. Sut tozu uretmek uzere sut alan sanayicilerin bu sutu uretici orgutlerinden alması zorunluluğu var. Sut tozu ureten sanayiciler uretici orgutlerine yazı yazarak, 'Bakanlık 73 kuruştan sut alın diyor ama almamız mumkun değil. Biz desteği almak icin 73 kuruştan fatura kesiyoruz. Fakat sizin sutunuzu almamız icin bize iade faturası kesmeniz gerekiyor.' diyor. Sut tozu ureten sanayici hem ciğ sutu daha uzuca alıyor hem de devletten sut tozu desteği alıyor. Devlet desteği ile uretilen sut tozunun ihrac edilecek urunlerde kullanılması gerekiyor. Diğer bir anlatımla bu sut tozunun dolaylı olarak ihrac edilmesi gerekiyor. Fakat, sut tozunu ureten, mamulleri ihrac eden ve aynı zamanda ic piyasaya da urun satan aynı sanayiciler olunca, o sut tozunun tonu 4 bin liradan piyasaya da giriyor. İc piyasaya 4 bin liradan sut tozunun satılması demek ciğ sutun fiyatının 50 kuruşa duşmesi demek. Bu kez sut tozu uretmeyen ama piyasadan sut alan sanayiciler ve mandıracılar haksız rekabetle karşı kaşıya kalıyorlar. Butun buı gelişmeler olurken ciğ sut ureticileri ne yapıyor? Turkiye Sut ureticileri Merkez Birliği Başkan Yardımcısı Osman Vasfi Yosun, Bağımsız Sut Platformu'ndan Ulaş Ozkul ve Koy Koop Eski Genel Başkanı ve Canakkale Koy Koop Başkanı Mehmet Ozkurnaz ile goruşuyoruz, endişeli bir bekleyiş icerisindeler. Uretici hem parcalanmış hem de caresiz. Sanayicinin dayattığı fiyatı kabul etmek ve birkac kuruş yukarıda tutmaya calışıyorlar. Sanayicinin sut fiyatını duşurmesi uzerine Sut Ureticileri Birlikleri gecen Cuma gunu Bandırma'da bir toplantı yaptı. Toplantıdan cıkan sonuc şu; ciğ sut fiyatının Şubat ayı icin 65 kuruş olarak kabul edildi. Mart ayı icin 61 kuruş olması icin goruşmeler suruyor. Yarın ise, sut ihalesinin yapıldığı ve ciğ sutun fiyatının belirlendiği Canakkale Biga'da bir toplantı yapılacak. Kooperatifler bir araya gelecek. Fiyatı değerlendirecek. Koy Koop'un eski Genel Başkanı ve Canakkale Koy Koop Başkanı Mehmet Ozkurnaz, bu toplantıya sanayicileri de davet edebileceklerini ve sut fiyatını yeniden belirleyeceklerini soyledi. Ozetle, ilk olarak 28 Eylul'de "Sut krizi kapıda" diye yazdık ve gerekli uyarıları yaptık.13 Ocak'ta "Sutte kriz korkusu" başlığı ile krizin yaklaştığını bir kez daha ayrıntılı olarak yazdık. Daha sonra her fırsatta konuyu gundeme getirdik. Fakat duyan olmadı. Beklenen sut krizi patlak verdi. Şimdi kriz derinleşerek buyuyecek. Bizden uyarması. ALİ EKBER YILDIRIM