Kokuyla İletişim Bitkiler saldıkları kokularla boceklere ve diğer bitkilere mesajlar gonderiyor. Tırtıldan kurtulmak icin eşekarılarını cağırıyor, 'uyarı' aldıklarında yenmemek icin tatlarını bozuyorlar. Gunlerin sayısını hesaplayarak cicekleniyor, gozeneklerini karmaşık bir sistemle acıp kapıyorlar. Atlas bitkilerin yeni keşfedilen dunyasını Utah Universitesi'ne sordu... Bitkiler cok ilginc kimyasal maddeler salgılıyor. Bunların arasında otcul boceklerin sindirim sistemlerini, metobolizmalarını etkileyenler de var, bu bocekleri yiyen hayvanları cezp edenler de. Ustelik bitkiler farklı turden zararlılarla mucadele icin farklı maddeler uretiyor. Orneğin tırtıllar tutun, pamuk ya da mısır yemeye başlayınca bitkiler, yumurtalarını tırtılların ustune bırakan eşekarılarını ceken ucucu kimyasallar uretiyor. Pensilvanya Eyalet Universitesi'nden bocekbilimci Consuelo De Moraes, 'bu cok karmaşık, harika bir sistem' diyor. Aynı universiteden Profesor Jim Tumlinson'un yaptığı deneyler de bitkilerin birbirlerine cok benzeyen iki bakteri turunu bile ayırt ettiğini ve farklı maddeler salgıladığını gosterdi. Tohum oluşumunda buyuk rol ustlenen cicek kokusu, karmaşık biyokimyasal sureclerle oluşuyor; icinde yuz farklı bileşik olabiliyor. Dağsumbulleri de kokularıyla tozlaştırıcı hayvanları cezp ediyor. Ciceklenmede gun uzunluğu ve sıcaklığın etkisi var. Araştırmalara gore bitkilerin havaya saldığı kimyasal maddeler, yakındaki diğer bitkilerin savunma mekanizmasını da harekete gecirebiliyor. Kaliforniya Universitesi'nden Richard Karban ve meslektaşları, uc mevsim boyunca Amerika'ya ozgu fundaların yapraklarını uclarından kesti. Zarar goren fundalar, havaya metil yasmonat adlı bir madde salgıladı. RuzgÃrın estiği yondeki tutun bitkileri de yapraklarının tadını bozan savunma maddelerinin uretimini artırdı. Son zamanlarda yapılan araştırmalardan biri de Duisburg Essen Universitesi'nden Martin Heil ve Juan Bueno'nun sonucları mart ayında PNAS'ta yayımlanan calışması. Araştırmacılar doğal ortamlarındaki fasulyeleri, boceklenmiş bitkilerden cıkan kimyasallara maruz bıraktı. Fasulye bitkileri de etcil bocekleri cezp eden değişik bir tur nektarın uretimini artırdı... Kısa bir sure once bitkilere ilişkin şaşırtıcı bir gercek daha ortaya cıktı. Bitkilerin burnu yok ama kucuk bir saksı domates, hatta domates kokusundan yapılmış bir parfum bile 'kuskutu' kendine cekiyor. Kokleri olmayan kuskut, asalak bir bitki. Bircokları donerek buyuyen kuskut filizlerinin karşılarına hangi bitki cıkarsa ona sarıldığını duşunuyordu. Ancak Consuelo De Moraes ve ekibinin, sonucları Science dergisinde yayımlanan araştırmaları bunun doğru olmadığını gosterdi. Ustelik araştırmacılar yaptıkları deneylerde sadece buğday bulunduğunda kuskutun ona doğru buyuduğunu ama hem domates hem buğday varsa domatese doğru buyuduğunu gordu. İşin ilginc bir tarafı da kuskutu iyi besleyemeyen buğday bitkisinin kokusunda, bu asalağı iten kimyasal bir madde tespit etmeleriydi. Otomatik Gozenek Bitkinin buyumesi sırasında, yaprak gibi ince kısımlarda, hucrelerin birbirine kenetlenmiş yapboz parcaları gibi geliştiğini biliyor muydunuz? Kaliforniya Universitesi'nden Profesor Zhenbiao Yang'ın ekibi yakın gecmişte Cell dergisinde bir araştırma yayımladı. Buna gore hucresel proteinler, hucrenin bir tarafına dışa doğru buyumesini 'soylerken' komşusuna da girinti yapmasını 'soyluyor.' İnce ayarlı bu biyolojik sistem, yaprakların dayanıklı olmasını sağlıyor. Asalak bir bitki olan 'kuskut' şaşırtıcı şekilde 'koku alıyor'. Buğday ve domates arasına konduğunda farkı anlıyor; domatese doğru yoneliyor ve ona dolanarak buyuyor. Bitkilerdeki karmaşık sistemlerden biri de atmosferbilimcilerin bile ilgisini ceken gozenek sistemi. Fotosenaaade kullanılan karbondioksit, yaprak ve saplardaki binlerce gozeneğin acılmasıyla iceri giriyor; bu sırada biraz su buharı da dışarı cıkıyor. Bir sure once Utah Universitesi'nden Profesor David Peak'in ekibinin PNAS'ta yayımlanan calışması sıcaklık, nem ve ışık duzeyi değiştikce, gozeneklerin acıklığının da ayarlandığını ortaya koymuştu. Castilla La Mancha Universitesi araştırmacılarının yeni deneyleri de ışık değişimi olduğunda gozeneklerin birbirlerinden bağımsız olarak acılıp kapandığını gosterdi. Profesor David Peak, Atlas'la yaptığı goruşmede şu bilgiyi verdi: 'Bazen gozenekler, aralarında 'iletişim kurarak' da acılıp kapanıyor...' Araştırmacılar, yaprağın golgede kalan kısmındaki gozeneklerin kapalı kalıp ışıkta olanların acılmasını sağlayan bu sistemin, su kaybı ve karbondioksit kazanımı arasındaki dengeyi de en iyi şekilde sağladığını belirtiyor. Gectiğimiz yıl Cell dergisinde yayımlanan bir calışma da yaprakların yuzeyinde hastalık yapıcı bakteriler bulunduğunda gozeneklerin parlak gun ışığında bile kapandığını gostermişti. Bitkiler ciceklenme aşamasına nasıl geciyor? Gun uzunluğu ve sıcaklıklığın ciceklenme surecinde rol oynadığı biliniyordu. Wisconsin Madison Universitesi'nden Richard Amasino ve meslektaşları, bu surecin mekanizmalarından birini daha keşfetti. Havuc, lahana, pancar gibi iki yıllık bitkilerin ilkbaharda cicek acması icin uzunca bir sure soğuk havaya maruz kalmaları gerekiyor. Araştırmacılar, bu bitkilerin genlerinin sonbaharda cicek acmalarını engellediğini, ancak belirli bir sure soğuktan sonra genetik bir alarm saatinin ciceklenme surecini başlattığını belirledi. Amasino soğuk gunlerin sayısının hesabının hucresel duzeyde tutulduğunu soyluyor. Ciceklenme zamanı onemli, cunku dollenen cicekler tohum ve meyvelerin oluşumunu sağlıyor. İşte bu noktada, ciceklerden yayılan kokuların onemi de ortaya cıkıyor. Cicekli bitkilerin coğunun dollenmesini hayvanlar sağıyor; bu kokular onları cezp ediyor. Cicek kokularının ardındaki karmaşık biyokimyasal işlemleri inceleyen bilim insanlarından Profesor Eran Pichersky 'Bir cicek kokusunda yuz farklı kimyasal bileşik olabilir' diyor. Basamak basamak senaaalenen aldehidlerden, benzenoidlerden ve başka ucucu kimyasallardan oluşan ahenkli aromalardır.