Seracılık Nedir? SERA PLANLAMA Sera işletmeciliğinde planlamanın gayesi Bitkilerin yetiştirilme, buyume ve gelişmeleri icin uygun olmayan cevre koşullarında, en uygun bitki gelişme koşullarını yapay olarak oluşturmaktır. Jeotermal Isıtmalı Sera Fizibilitesi Biyogaz Isıtmalı Sera Fizibilitesi Kazakistan' da Sera Fizibilitesi Sera tipinin seciminde etkili unsurlar : Kullanılma amacı, İhtiyac duyulan sera buyukluğu, Civar iklim şartları, Yerleşim yerinin fizyografik ve ekolojik ozellikleri, İşletmeye ayrılan sermaye, Alet ve ekipman kullanma imkanları, Yetiştirilecek bitki turleri ve yetiştirme tekniği, Sera işletmesinin gelişme planı, İşletme sahibinin istekleri, Kullanılma Amacı: Seradan beklenen amac, sera tipine etki yapan en onemli faktorlerden biridir. Sera amator, araştırma, yarı profesyonel veya tam ticari amaclı olabilir İhtiyac Duyulan Sera Buyukluğu: Bir seracının işletmesinde sera unitelerinin ayrı ayrı veya toplam olan buyukluğu, işletmenin işcilik miktarı ve ceşidine bağlıdır. Eğer işletmede kullanılabilecek fazla sayıda alet ve ekipman varsa, seralar daha buyuk, uniteler de daha fazla sayıda planlanabilir. Civar iklim şartları: Bir yorenin en yuksek ve en duşuk sıcaklık değerleri, ruzgar durumu, yağış şekli, yoğunluğu ve suresi, guneşlenme ve bulutlu gunler sayısı ve enlem derecesi gibi ceşitli etmenler, sera tipinin seciminde etkilidir. Orneğin : soğuk, ruzgarlı ve kar yağışlı yerlerde seraların catısı daha dayanıklı ve alcak, ılık yerlerde ise seraların daha yuksek tipte yapılması gerekir. Yerleşim yerinin fizyografik ve ekolojik ozellikleri: Sera kurulması istenilen yerin topografyası, arazi eğimi, arazinin marazı, mikro klima koşulları, kapalı veya acık vadide bulunması gibi ekolojik koşullar goz onune alınır. İşletmeye ayrılan sermaye: İşletmenin ekonomik gucu ve sera icin ayrılabilen sermayenin buyukluğu, uygulanacak sera tipinin seciminde en onemli etmenlerden biridir. Sermayesi yeterli olan işletmelerde ek yapım masrafı yuksek, fakat yıllık bakım masrafları daha duşuk olan cam ortulu celik veya aluminyum iskeletli sera tipleri, sermayesi yeterli olmayan işletmelerde ise ilk yapım masrafı duşuk fakat yıllık bakım giderleri buyuk olan plastik ortulu, ahşap iskeletli tipleri secilmelidir. Alet ve ekipman kullanma imkanları: Sera ici tarımsal işciliğin daha cok elle yapıldığı işletmelerde, sera boyutları, mekanizasyonu fazla olan toprak işciliği, gubreleme, ilaclama, toprak dezenfeksiyonu, urun temizleme gibi işlerin alet ve ekipmanlarla yapıldığı seralara gore daha kucuktur. Yetiştirilecek Bitki Turleri Ve Yetiştirme Tekniği: Gelecekte serada yapılacak yetiştiricilik şeklinin değiştirilmesi duşunulmeden sera kurulursa, daha sonra yapılacak değişikliğe uyum sağlamada zorluk cekilir veya değişiklik olanaksız olur. Orneğin yalnız alcak boylu bitkilerin yetiştirileceği basit bir serada, uzun boylu bitkiler yetiştirilemez. Bu nedenle gelecekte başka bitkilerin yetiştirilebileceği seraların tip ve boyutları bu bitkiler icinde uygun olmalıdır. Sera İşletmesinin Gelişme Planı: İşletmede zamanla seranın genişletilmesi duşunulerek sera tipinin seciminde planlama ve konumunda zamanla oluşacak bu buyume ve gelişme gozden ırak tutulmamalıdır. İşletme sahibinin istekleri: İşletme sahibinin istekleri, beğenisi, seranın estetik gorumunde tipinin seciminde etkilidir. Ancak estetik gorunum kullanışlılık ve faydalılık ile birleştiği zaman bir anlam taşır. Ulkemizde yetiştiriciler ihtiyaclara uyacak bir sera secimi yerine, genellikle yakın cevrede gorup beğendikleri bir tipin aynısını yapmasını isterler. SERALARIN SINIFLANDIRILMASI 1. Orta Yastık Durumuna Gore Seralar: Orta yastıksız seralar: Orta yastıksız seralarda 80cm kadar genişlikte orta yolun iki tarafında, tercihen 110cm genişliklerinde birer uretme yastığı bulunur. Yan yastıklar coğu kez celik uretimi ve aşılara tahsis edilir. Orta yastıklı seralar: Orta yastıklı seralarda iki tarafa uzanan yastıkların arasında sranın ortasında boylu boyunca, tercihen, 220cm genişliği ile bir orta yastık bulunur. Bu seralar orta yastıksızlardan tabiatıyla daha geniş alınır. Eğer boyle bir serada hem uretme ve hem de yetiştirme yapılıyorsa, orta yastık uretmeye, kenar yastıklar da saksıya, kaba veya tupe alınan fidan ve aşıları yetiştirmeye tahsis edilir. Zira orta yastıklar bu seralarda daha sıcak olur. 2. Catı Şekillerine Gore Seralar Tek catılı seralar: Bunlarda catılar tek meyilli ve dolayısıyla tek yuzeylidir. Genellikle bir binanın veya bir duvarın guneye bakan tarafına dayanır. Aynı catı tipi meyilli yerler icin de soz konusu olabilir. Bunlarda catı eğimi guneye baktığından guneş ışınlarından ve sıcaklığından iyi faydalanır. Genellikle amator seralardır, tesisleri ucuzdur. Ayrı, yani bir kenarı bir yere dayanmayan mustakil olarak da tek catılı seralar yapılabilir. Fakat bu takdirde cift meyilli veya iki catlı seralar tercih edilmelidir. İki catılı seralar: Bunlar daha iyi ışık alırlar. Catının iki yuzu birbirine eşit ise ''ikiz kenar catılı seralar'' olurlar. Catının biri uzun diğeri kısa ise ''iki catı kenarı eşit olmayan seralar'' soz konusudur. Meyilli arazilerde de bu tip sera kuruluşlarına sıkca başvurulur. M catlı seralar: Bunlar ise yan yana gelen blok seralardır. Bunlar ikiz kenar veya iki kenarı eşit olmayan catılı seraların yan yana gelmesinden oluşur. Blok seralar: Blok seralar birbirlerine ekli olarak tesis edildikleri icin tesis giderleri daha azdır. Aynı tur bitki yetiştirme soz konusu ise aralarında ara duvar gerekmez. Fakat her blok icin ayrı bir turun yetiştirilmesi ongoruluyor ise her ture uygun farklı ekolojik koşullar yaratmak icin blokların arasına perdeler koyarak bir birinden ayırmak gerekir. SERALARDA İSKELET VE ORTU MALZEMELERİ VE OZELLİKLERİ A) İskelet Malzemeleri Ve Ozellikleri Seralar taşıyıcı fonksiyon yapan temel, duvarlar, iskelet ve onu orten bir koruyucu ortuyu gerektirir. Seraların iskeletleri ahşap, demir, beton, aluminyum olabilirler. Ahşap iskeletliler cabuk curur, omurlerini uzatmak icin emprenye etmek ve sık, sık boyamak gerekir. Sıcak yorelerde ahşap iskelet, kamışlardan da oluşabilir. Demir iskelet daha uzun omurludur. Bunlarında paslanmaması ve uzun omurlu olmaları icin antipas ile boyanmaları gerekir. Son yıllarda galvanize edilmiş veya galvaniz borularından oluşan sera iskeletleri de yapılmaktadır. Beton iskeletler ise az kullanılır, beton daha ziyade temel ve duvarlarda soz konusu olur. Aluminyum veya hafif metal iskeletler kullanılırsa seranın ışık alımını ahşap gibi fazla azaltmaz. Bunlar hafif, sağlam, uzun omurludur. İskelet ahşap+demir kombine olarak da yapılabilir. B) Ortu Materyalinin Ozellikleri Ortu materyali guneş ışınlarını rahatlıkla gecirebilecek nitelikte olmalı, sıcaklığı tutmalı, hafif ve ucuz, montajı kolay, dayanıklı, ışık gecirgenliğini zamanla kaybetmeyen cinsten ve kolay yıkanarak temizlenebilir olmalıdır. Ortu materyali olarak seralarda Cam, Yumuşak plastik, Sert plastik Fiber kullanılır. Camların ışık gecirgenliği en fazladır. Plastik ortu kullanılacaksa iskeletin ahşap, cam ortu materyali kullanılacaksa iskeletin metal olması gerekir. Plastik ortu metal iskelete doğrudan gerilirse ruzgarla daha cabuk yırtılır. Ahşap iskelet de zamanla eğildiğinden, calıştığından cam ortu onerilmez, zira camlar ahşap calıştıkca cabuk kırılır, ancak yarı silindirik seralarda metal iskelete temas yerleri ahşapla veya sert plastikle takviye edilerek plastik ortu gecirilebilir. 1 Plastik Ortuler 1 a) Plastik Ortulerin Sakıncaları Plastik ortuler genellikle polietilen veya PVC olurlar. Bunlar 1 2 yıl omurludurler. Genellikle plastikler fiziksel ve mekanik etkilere karşı dayanıksızdırlar. Plastik ortu materyalinin, bitkilerde renk oluşumu ve buyumeyi engelleyen, onların cuce kalmalarına neden olan ultraviole ışınları gecirme niteliği, cama kıyasla cok daha fazladır. Bu sakınca son yıllarda plastiğin bileşimine, ultraviole ışınların etkisini azaltan bazı katkı maddeleri ilavesi ile giderilmeye calışılmıştır. Plastiklerde ışık gecirgenliği son yıllarda geliştirilerek cam gibi hatta daha yuksek ışık gecirgenliği sağlanabilmiştir. Orneğin camda ışık gecirgenliği %89 92 olmasına karşılık son yıllarda uretilen plastiklerin gecirgenliği %85 ile 89'dur. Bu değer %92 95'e kadar cıkarılabilmiştir. Ancak plastik zamanla kirlenme ve yıpranma nedeni ile ışık gecirgenliğinde buyuk duşmelere sebep olur ve bu gecirgenlik %62 65'e kadar inebilir. Plastikler yıkandıklarında da kirliliklerini cam gibi atamazlar, yani temizlenemezler. Cunku tozlar plastik uzerine elektriksel yuk ile bağlanır. Kirlilik devamlı kalır. Plastik, yuksek sıcaklıkta kendisini salıverir ve soğukta da buzuşme yapar. Ancak son zamanlarda bazı ilave maddelerle bu kusur da bir olcude azaltılabilmiştir. Eğer plastik ortuye sahip seralarda yeterli havalandırma yapılamazsa, bunlarda hava boşlukları yok denecek kadar az olduğundan cam seraya kıyasla cok fazla nem tutarlar ve bu fazla nem de sakınca yaratır. 1 b) Plastik Sera Ortulerinin Faydaları Hafiftirler, 1m&

Seracılık Nedir? SERA PLANLAMA Sera işletmeciliğinde planlamanın gayesi Bitkilerin yetiştirilme, buyume ve gelişmeleri icin uygun olmayan cevre koşullarında, en uygun bitki gelişme koşullarını yapay olarak oluşturmaktır. Jeotermal Isıtmalı Sera Fizibilitesi Biyogaz Isıtmalı Sera Fizibilitesi Kazakistan' da Sera Fizibilitesi Sera tipinin seciminde etkili unsurlar : Kullanılma amacı, İhtiyac duyulan sera buyukluğu, Civar iklim şartları, Yerleşim yerinin fizyografik ve ekolojik ozellikleri, İşletmeye ayrılan sermaye, Alet ve ekipman kullanma imkanları, Yetiştirilecek bitki turleri ve yetiştirme tekniği, Sera işletmesinin gelişme planı, İşletme sahibinin istekleri, Kullanılma Amacı: Seradan beklenen amac, sera tipine etki yapan en onemli faktorlerden biridir. Sera amator, araştırma, yarı profesyonel veya tam ticari amaclı olabilir İhtiyac Duyulan Sera Buyukluğu: Bir seracının işletmesinde sera unitelerinin ayrı ayrı veya toplam olan buyukluğu, işletmenin işcilik miktarı ve ceşidine bağlıdır. Eğer işletmede kullanılabilecek fazla sayıda alet ve ekipman varsa, seralar daha buyuk, uniteler de daha fazla sayıda planlanabilir. Civar iklim şartları: Bir yorenin en yuksek ve en duşuk sıcaklık değerleri, ruzgar durumu, yağış şekli, yoğunluğu ve suresi, guneşlenme ve bulutlu gunler sayısı ve enlem derecesi gibi ceşitli etmenler, sera tipinin seciminde etkilidir. Orneğin : soğuk, ruzgarlı ve kar yağışlı yerlerde seraların catısı daha dayanıklı ve alcak, ılık yerlerde ise seraların daha yuksek tipte yapılması gerekir. Yerleşim yerinin fizyografik ve ekolojik ozellikleri: Sera kurulması istenilen yerin topografyası, arazi eğimi, arazinin marazı, mikro klima koşulları, kapalı veya acık vadide bulunması gibi ekolojik koşullar goz onune alınır. İşletmeye ayrılan sermaye: İşletmenin ekonomik gucu ve sera icin ayrılabilen sermayenin buyukluğu, uygulanacak sera tipinin seciminde en onemli etmenlerden biridir. Sermayesi yeterli olan işletmelerde ek yapım masrafı yuksek, fakat yıllık bakım masrafları daha duşuk olan cam ortulu celik veya aluminyum iskeletli sera tipleri, sermayesi yeterli olmayan işletmelerde ise ilk yapım masrafı duşuk fakat yıllık bakım giderleri buyuk olan plastik ortulu, ahşap iskeletli tipleri secilmelidir. Alet ve ekipman kullanma imkanları: Sera ici tarımsal işciliğin daha cok elle yapıldığı işletmelerde, sera boyutları, mekanizasyonu fazla olan toprak işciliği, gubreleme, ilaclama, toprak dezenfeksiyonu, urun temizleme gibi işlerin alet ve ekipmanlarla yapıldığı seralara gore daha kucuktur. Yetiştirilecek Bitki Turleri Ve Yetiştirme Tekniği: Gelecekte serada yapılacak yetiştiricilik şeklinin değiştirilmesi duşunulmeden sera kurulursa, daha sonra yapılacak değişikliğe uyum sağlamada zorluk cekilir veya değişiklik olanaksız olur. Orneğin yalnız alcak boylu bitkilerin yetiştirileceği basit bir serada, uzun boylu bitkiler yetiştirilemez. Bu nedenle gelecekte başka bitkilerin yetiştirilebileceği seraların tip ve boyutları bu bitkiler icinde uygun olmalıdır. Sera İşletmesinin Gelişme Planı: İşletmede zamanla seranın genişletilmesi duşunulerek sera tipinin seciminde planlama ve konumunda zamanla oluşacak bu buyume ve gelişme gozden ırak tutulmamalıdır. İşletme sahibinin istekleri: İşletme sahibinin istekleri, beğenisi, seranın estetik gorumunde tipinin seciminde etkilidir. Ancak estetik gorunum kullanışlılık ve faydalılık ile birleştiği zaman bir anlam taşır. Ulkemizde yetiştiriciler ihtiyaclara uyacak bir sera secimi yerine, genellikle yakın cevrede gorup beğendikleri bir tipin aynısını yapmasını isterler. SERALARIN SINIFLANDIRILMASI 1. Orta Yastık Durumuna Gore Seralar: Orta yastıksız seralar: Orta yastıksız seralarda 80cm kadar genişlikte orta yolun iki tarafında, tercihen 110cm genişliklerinde birer uretme yastığı bulunur. Yan yastıklar coğu kez celik uretimi ve aşılara tahsis edilir. Orta yastıklı seralar: Orta yastıklı seralarda iki tarafa uzanan yastıkların arasında sranın ortasında boylu boyunca, tercihen, 220cm genişliği ile bir orta yastık bulunur. Bu seralar orta yastıksızlardan tabiatıyla daha geniş alınır. Eğer boyle bir serada hem uretme ve hem de yetiştirme yapılıyorsa, orta yastık uretmeye, kenar yastıklar da saksıya, kaba veya tupe alınan fidan ve aşıları yetiştirmeye tahsis edilir. Zira orta yastıklar bu seralarda daha sıcak olur. 2. Catı Şekillerine Gore Seralar Tek catılı seralar: Bunlarda catılar tek meyilli ve dolayısıyla tek yuzeylidir. Genellikle bir binanın veya bir duvarın guneye bakan tarafına dayanır. Aynı catı tipi meyilli yerler icin de soz konusu olabilir. Bunlarda catı eğimi guneye baktığından guneş ışınlarından ve sıcaklığından iyi faydalanır. Genellikle amator seralardır, tesisleri ucuzdur. Ayrı, yani bir kenarı bir yere dayanmayan mustakil olarak da tek catılı seralar yapılabilir. Fakat bu takdirde cift meyilli veya iki catlı seralar tercih edilmelidir. İki catılı seralar: Bunlar daha iyi ışık alırlar. Catının iki yuzu birbirine eşit ise ''ikiz kenar catılı seralar'' olurlar. Catının biri uzun diğeri kısa ise ''iki catı kenarı eşit olmayan seralar'' soz konusudur. Meyilli arazilerde de bu tip sera kuruluşlarına sıkca başvurulur. M catlı seralar: Bunlar ise yan yana gelen blok seralardır. Bunlar ikiz kenar veya iki kenarı eşit olmayan catılı seraların yan yana gelmesinden oluşur. Blok seralar: Blok seralar birbirlerine ekli olarak tesis edildikleri icin tesis giderleri daha azdır. Aynı tur bitki yetiştirme soz konusu ise aralarında ara duvar gerekmez. Fakat her blok icin ayrı bir turun yetiştirilmesi ongoruluyor ise her ture uygun farklı ekolojik koşullar yaratmak icin blokların arasına perdeler koyarak bir birinden ayırmak gerekir. SERALARDA İSKELET VE ORTU MALZEMELERİ VE OZELLİKLERİ A) İskelet Malzemeleri Ve Ozellikleri Seralar taşıyıcı fonksiyon yapan temel, duvarlar, iskelet ve onu orten bir koruyucu ortuyu gerektirir. Seraların iskeletleri ahşap, demir, beton, aluminyum olabilirler. Ahşap iskeletliler cabuk curur, omurlerini uzatmak icin emprenye etmek ve sık, sık boyamak gerekir. Sıcak yorelerde ahşap iskelet, kamışlardan da oluşabilir. Demir iskelet daha uzun omurludur. Bunlarında paslanmaması ve uzun omurlu olmaları icin antipas ile boyanmaları gerekir. Son yıllarda galvanize edilmiş veya galvaniz borularından oluşan sera iskeletleri de yapılmaktadır. Beton iskeletler ise az kullanılır, beton daha ziyade temel ve duvarlarda soz konusu olur. Aluminyum veya hafif metal iskeletler kullanılırsa seranın ışık alımını ahşap gibi fazla azaltmaz. Bunlar hafif, sağlam, uzun omurludur. İskelet ahşap+demir kombine olarak da yapılabilir. B) Ortu Materyalinin Ozellikleri Ortu materyali guneş ışınlarını rahatlıkla gecirebilecek nitelikte olmalı, sıcaklığı tutmalı, hafif ve ucuz, montajı kolay, dayanıklı, ışık gecirgenliğini zamanla kaybetmeyen cinsten ve kolay yıkanarak temizlenebilir olmalıdır. Ortu materyali olarak seralarda Cam, Yumuşak plastik, Sert plastik Fiber kullanılır. Camların ışık gecirgenliği en fazladır. Plastik ortu kullanılacaksa iskeletin ahşap, cam ortu materyali kullanılacaksa iskeletin metal olması gerekir. Plastik ortu metal iskelete doğrudan gerilirse ruzgarla daha cabuk yırtılır. Ahşap iskelet de zamanla eğildiğinden, calıştığından cam ortu onerilmez, zira camlar ahşap calıştıkca cabuk kırılır, ancak yarı silindirik seralarda metal iskelete temas yerleri ahşapla veya sert plastikle takviye edilerek plastik ortu gecirilebilir. 1 Plastik Ortuler 1 a) Plastik Ortulerin Sakıncaları Plastik ortuler genellikle polietilen veya PVC olurlar. Bunlar 1 2 yıl omurludurler. Genellikle plastikler fiziksel ve mekanik etkilere karşı dayanıksızdırlar. Plastik ortu materyalinin, bitkilerde renk oluşumu ve buyumeyi engelleyen, onların cuce kalmalarına neden olan ultraviole ışınları gecirme niteliği, cama kıyasla cok daha fazladır. Bu sakınca son yıllarda plastiğin bileşimine, ultraviole ışınların etkisini azaltan bazı katkı maddeleri ilavesi ile giderilmeye calışılmıştır. Plastiklerde ışık gecirgenliği son yıllarda geliştirilerek cam gibi hatta daha yuksek ışık gecirgenliği sağlanabilmiştir. Orneğin camda ışık gecirgenliği %89 92 olmasına karşılık son yıllarda uretilen plastiklerin gecirgenliği %85 ile 89'dur. Bu değer %92 95'e kadar cıkarılabilmiştir. Ancak plastik zamanla kirlenme ve yıpranma nedeni ile ışık gecirgenliğinde buyuk duşmelere sebep olur ve bu gecirgenlik %62 65'e kadar inebilir. Plastikler yıkandıklarında da kirliliklerini cam gibi atamazlar, yani temizlenemezler. Cunku tozlar plastik uzerine elektriksel yuk ile bağlanır. Kirlilik devamlı kalır. Plastik, yuksek sıcaklıkta kendisini salıverir ve soğukta da buzuşme yapar. Ancak son zamanlarda bazı ilave maddelerle bu kusur da bir olcude azaltılabilmiştir. Eğer plastik ortuye sahip seralarda yeterli havalandırma yapılamazsa, bunlarda hava boşlukları yok denecek kadar az olduğundan cam seraya kıyasla cok fazla nem tutarlar ve bu fazla nem de sakınca yaratır. 1 b) Plastik Sera Ortulerinin Faydaları Hafiftirler, 1m2;'lik plastik sera ortusu 100 125 gramdır. Ayrıca istenen şekilde ve kolaylıkla iskeleti kapaması ve şekil vermesi mumkun olur. Cift kat kullanıldığından daha da iyi koruyucu olurlar. Bedel ve tesis giderleri ucuzdur. 2 Polietilen Ortu ozellikleri Polietilen ortu materyali 0.15 0.30 mm kalınlıkta olup ucuzdur. Dış koşullara, oncellikle ruzgara karşı dayanıklılığı azdır. Kolay yırtılıp, cabuk kirlenir. 3 PVC Ortu ozellikleri Yumuşak ve gecirgendirler. 10°; ila +60°;C arasında stabildir. Ancak daha soğukta buzuşur, kırışır, catlar, daha sıcakta yumuşar. Bu itibarla kışın soğuk olan yerlerle yazın cok sıcak olan yerler icin uygun değildir. Işık gecirgenliği %85 96 olup kirlendikten sonra bu değer %50 70'e duşer. Omru polietilen ortu materyalininkinden daha uzundur. (2 4 yıl). Ancak daha pahalıdır. 4 Diğer Ortuler Polyvinylfuorid ortuler: omru 4 8 yıl,, gecirgenliği %92 93'tur. Polyester plastik ortuler: ışık gecirgenliği (%80 85) tir. Plaklar halinde sertleştirilmiş polyesterler: Bunlar esasta cam ile plastik arasında yer alan suni elyaf ortulerdir. Yırtılma ve kırılmaya dayanıklıdırlar. 10 15 yıl kullanılabilirler. Ancak başlangıctaki %80 90 ışık gecirgenlikleri kirlenerek zamanla %50'ye kadar duşer. Duz veya dalgalı plaklar halinde olup tahta ve demir iskelet uzerinde kolayca civilenip veya vidalanıp yerleştirilebilirler. Cam takviyeli veya cift katlı lar ile Fiber glaslar da bu tip ortulerdendir. Cam ortu materyali: %89 92 olan ışık gecirgenliği kirlenip azaldığında yıkanarak eski duruma yukseltilir. Yağışı fazla olan yerlerde yıkanmaya luzum kalmadan kendiliğinden temizlenir. Bunlarda yansıma ile kaybolan ışık azalması, guneş ışınları cama ne kadar dik gelirse o kadar az olur. Seralarda kullanılan cam kalınlıkları, ebatlara gore 2 4 mm arasında değişir. Ortu malzemesi olarak cam, parlak cam veya mat cam olarak kullanılır. Parlak cam pencere camıdır. Mat cam bir yuzu duz oteki yuzu dalgalı olan buzlu camdır. Parlak camdan yarı yarıya ucuzdur. Duz yuzu dışa dalgalı yuzu ice getirilir. Guneş ışınları rahatca sera icine girer, puruzlu yuz ışınları yansıtarak seradan cıkmasını engeller. SERA PLANLAMASINDA ETKİLİ CEVRE KOŞULLARI Seralarda verimin daha yuksek, urun niteliğinin daha iyi ve aynı zamanda urunun gelişme ve olgunlaşma suresinin daha kısa olması icin ekonomik koşullar dikkate alınarak sera planlayıcısının bitkilerin isteklerine gore cevre etmenlerini uygun hale getirmesi gerekir. Sera planlamasında cevre etmenleri; 1. derece cevre etmenleri: Işık, sıcaklık, nem ve havalandırma 2. derece cevre etmenleri: Havanın icerdiği Co2 miktarı, toprak suyu, drenaj, toprak bitki besin maddeleri ve hastalık etmenleri. 1) Işık Işık, bitkilerin fotosentezde kullandığı en gerekli temel etmendir. Bitkilerin gelişmesinde ışık rengi, yoğunluğu, gunluk ışıklanma periyodu ve gelişme suresince toplam ışıklanma suresi onemlidir. Seraların ışık kaynağı guneştir ve guneşten gelen ışınların dalga boyları ve ışık renkleri farklı farklıdır. Gorulebilir ışık ışınları: Mavi ışık bitkilerin fazla boylanarak gelişmesini sağlar. Kırmızı ışık olmazsa tohumların cimlenmesi ve gelişmesi yavaşlar ve ciceklenme hızlanır. Yeşil ışık; bitki buyumesini olumsuz olarak etkiler. Kızılotesi ışınlar: Guneş ışığıyla gelen ışınların yaklaşık % 50 sidir. Bu ışınlar, ısı oluştururlar. Sera icindeki bitkilerin dengeli buyume ve gelişmeleri icin seraların ve sera icindeki bitki sıralarının yonlendirilmesi gerekir. Bitki sıralarının kuzey guney doğrultusunda duzenlenmesi ile dengeli bir şekilde ışıktan yararlanması icin seranın doğu batı yonunde yerleştirilmesi gerekir. Daha iyi ışıklanma icin; Munferit olarak yapılan seralar ozellikle kışın doğu batı doğrultusunda yerleştirilmeli. Blok seralar ise kuzey guney doğrultusunda yonlendirilmeli, Bireysel seralar birbirini golgelememelidir. Serayı oluşturan kiriş ve kolon gibi yapı elemanlarının kesit yuzeyli mumkun olduğu kadar ince yapılmalı, Daha iyi bitki gelişimi icin ışığın yetmediği yerlerde yapay ışıklandırma yoluna gidilebilir. 2) Sıcaklık Bitkiler icin en uygun sıcaklık, sera icerisinde soğuk gunlerde en az 15 C, guneşli ve sıcak gunlerde ise en cok 30 C olmalıdır. Sera toprak sıcaklığının da belirli bir sınır altına duşmesi bitki gelişmesini durdurur. Sera ici sıcaklığının en yuksek sıcaklığı aşmasıyla, bitkilerde ozumleme durmaktadır. Isıtma icin, guneş enerjisinden en iyi şekilde yararlanacak sera tipinin geliştirilmesi gerekmektedir. Seralar soğuk mevsimlerde ısıtılmalı, sıcak mevsimlerde ise soğutulmalıdır. Soğuk gunlerde sera dışındaki toprak sıcaklığının daha duşuk olması seranın dış duvarlarına en yakın bitki sıralarının soğuktan zarar gormesine neden olabilir. Bu durum seranın dış drenaj sisteminin yapılması ile engellenebilir. 3) Nem Sera toprağının, bitkilerin ihtiyaclarına gore sulanması gerekir Sulamayla sera icindeki havanın nem oranı artar. Havalandırma ile de sera icindeki havanın nem oranı duşer. Bu nem ceşitli onlemlerle tekrar normal duzeyine yukseltilmelidir. Seradaki havanın nem oranının en uygun sınırları, yetiştirilen bitki turune, seranın sıcaklığına, ışıklandırma yoğunluğuna ve ozumleme hızına bağlı olarak değişir. Oransal nemin cok duşuk olması bitki buyumesi ve gelişmesini geriletmesi yanında, cok yuksek nem oranı da sera ortusunun ic yuzeyinde yoğunlaşır. Yoğunlaşan nemin bitkiler uzerine damlaması bitkilerin hastalanmasına da neden olur. Ayrıca yuksek hava nemi, bitkiler icin zararlı mikroorganizmaların gelişmesi icin uygun ortam oluşturur ve mantar hastalıklarının cıkmasına neden olur. 4) Hava ve Karbondioksit Oksijen bitkilerin solunumu icin; karbondioksit ise bitkilerin ozumleme yapmaları icin gereklidir. Seralarda havalandırma yapılmazsa sera icinde gece Co2 artar ve gunduz azalır. Serada CO2 oranını yapay yollarla artırmak CO2 gubrelemesiyle olabilir. CO2 gubrelemesi en kolay olarak sera icinde organik gubre kullanılmakla olur. Organik gubrenin sera toprağında parcalanması ile ortaya cıkan CO2 sera havasının CO2 oranını yukseltir. CO2 gubrelemesinin başarısı, sera ici sıcaklık derecesi ve seranın ışıklanma yoğunluğuna bağlıdır. Sera icinde gece CO2 artar. Fakat sabahları guneş ışıkları ile bitkilerde başlayan ozumleme sonucunda, sera icinde CO2 normal havadakinin altına duşer. CO2 oranının azalması ozumlemenin de yavaşlamasına neden olur. Bunun icin ya serada havalandırma ile serada CO2 oranı yukseltilmeli, ya da CO2 gubrelemesi yapılmalıdır. 5) Diğer Etmenler Enerji : Seranın kurulacağı yerde, surekli ve ucuz olarak kullanılabilecek bir enerji kaynağı olmalıdır. Bu enerji kaynağı seranın ısıtılmasında kullanılabileceği gibi, serada calıştırılacak arac ve gerecler icin de gereklidir. Ulaşım : Seralar, yola ve buyuk tuketim merkezlerine ve ulaşım yollarına yakın olmalı. Pazar : Seralar, buyuk tuketim merkezlerine yakın olmalıdır. İşci : Serada yapacak işlerden anlayan işcilerin yakın civarda bulunması gerekir. Su: Sera kurulan yerde su bulunması gerekir. Gubre : Seralarda ciftlik gubresine fazlaca ihtiyac vardır. Ciftlik gubresinin sağlanacağı yerler daha onceden belirlenmelidir. Ruzgar : Sera kurulacak yerlerde ortalama ruzgar hızının ve yonunun bilinmesi gerekir. Ruzgar hızına gore, seraya gelen yukun bilinmesi ve ruzgarla kaybolacak ısının hesaba katılması gerekir. Toprak : Serada sera toprağın tuzlu besin maddesi yuksek, su tutma kapasitesi yuksek ve drenaj olanaklarının iyi olması gerekir. Sera olarak kurulacak yerin eğimi az olmalıdır. Plastik sera malzemelerinden imal edilen seralar eğimli arazilerde de kurulabilirler. Sera kurulacak toprağın taban suyu duzeyi en az toprak yuzeyinden 1 m. aşağıda olmalıdır. Endustri Bolgeleri : Hava kirliliği seraların kirlenmesini hızlandırdığı icin endustri bolgelerine uzakta kurulmalıdır. SERA YAPI MALZEMELERİ VE YAPI ELEMANLARI Seralarda kullanılan yapı malzemeleri, ve yapı elemanlarının planlanmasında ve seciminde bolgenin iklim durumu, serada yetiştirilmek istenen bitki turu, seracılık işletmesinin buyukluğu ve işletme tipi dikkate alınır. Seranın yapım malzemesi secilirken dikkat edilecek hususlar: Sera yapı malzemesi ucuz, sağlam ve hafif olmalı. Seri uretime uygun olmalı, Enerji tasarrufunu sağlamalı, Kuruluş ve tamiri kolay olmalı, Hava koşullarından etkilenmemeli, Sera icinde yeterli iklim ayarlaması yapılabilmelidir. Seranın Temeli Temel kolonlarla kendi uzerine gelen seranın tum yukunu taşıyabilmelidir. Cam seralarda temel duvarı yapmak icin, 70 cm genişlikte ve 80 100 cm derinlikte sera cevresi boyunca temel cukuru kazılır. Eğer zeminin emniyeti yeterli değilse alt kısmına 20 cm yukseklikte betonarme somel yapılır. Bu somel yerine tesviye betonu da yeterli olabilir. Somelin uzerine temel cukuru iki taraftan 10 cm orme payı olarak boş bırakılır ve 50 cm kalınlığında taş duvar cimento takviyeli kirec harcıyla zemini en az 10 cm gececek şekilde orulur. Plastik seralarda her dikmenin altına 20x30x40 cm boyutlarında veya 20 30 cm capında 30 40 cm derinliğinde silindirik beton dokmek yeterli olur. Ayaklar uzerine dikmelerin bağlanacağı şekilde vidalanacak veya kaynaklanacak gibi lama demirleri yerleştirilmelidir. Plastik ortulu ahşap seraların temel duvarları fazla yuk taşımadıkları icin, tuğla, beton birket, beton veya taş ile yapılabilir. Temel duvarların genişliği, beton someller ve briket duvar icin en az 35 cm, tuğla duvar icin 23 35 cm taş duvar 50 cm olmalıdır. Taban suyu yuksek olduğu yerlerde toprak seviyesinin biraz ustune cıkılmalıdır. Sera icinde masalar ve tezgahlar bulunuyorsa toprak ustu duvarlarının yuksekliği 10 15 cm daha yuksek olabilir. Seraların cevresinde yağışlarla oluşabilecek arazi yuzey ve durgun yuksek taban suyunun drenajını sağlamak amacıyla, sera temel duvarları cevresinde bir drenaj sisteminin yapılması gerekir. İskelet Malzemeleri ve Elemanları 1. İskelet malzemeleri Seraları iskeletinde ahşap ve metal malzemeler kullanılır. 1.1. Ahşap yapı malzemeleri Ağac malzemesinin hafif ve dayanıklı olması, kolay işlemesi, civilenmesi ve vidalanması gibi iyi ozellikleri vardır. Ayrıca hem cekmeye, hem de basınca calışması gibi ustunluğu vardır. Ama ağac malzeme kısa zamanda deforme olur. 1.2. Metal Malzemeler Seralarda kullanılan değişik metaller mevcuttur Bunlardan en fazla kullanılanları, I profiller, T Profiller, L Profiller, Kutu Profiller, Boru Profiller, ve Celik Levhalardır: Celik profilleri bircok ustunluğu yanında, paslanması en onemli sakıncasıdır. Bunun onlenmesi ya boyamayla ya da galvanize edilmesi gerekir. 2. İskelet Elemanları İskeleti oluşturan elemanların şu ozellikleri olması gerekir. İskelet elemanları sağlam, ucuz ve hafif olmalı, Kolay kurulabilmeli, Golgelemesi az olmalı yani sera icine giren ışığın miktarını azaltmamalı, Hava gecirgenliği yani ısı kaybı az olmalıdır. Bir seranın iskeletinde kolonlar ve catıyı oluşturan ceşitli elemanlar bulunursa da, catı elemanları ayrı bir başlık altında incelenecektir. 3. Catı Elemanları Sera catısı, catıyı oluşturan elemanların kendi ağırlıklarını, catıyı ortu malzemesini, catı ortusune etkili olan kar ve ruzgar yukunu, tamir ve bakım icin catıya cıkan işcilerin ağırlığını ve catıya asılan ceşitli bitki ekiliş yerlerini taşıyabilecek durumda olmalıdır. 3.1. Catı İskeleti Elemanları Bir seranın catı iskeletini, mertekler, aşıklar, catı kirişleri ve su olukları oluşturur. 3.2. Catı Ortu Malzemesi Serayı yağmur, kar ve ruzgar gibi dış etkenlerden koruyarak sera icinden ısı kaybını azaltan ve ışığı olanaklar olcusunde sera icine fazla geciren saydam bir malzemeyle sera catısı kaplanır. Sera kaplama malzemesi cam veya plastiktir. Seranın yan duvarına da bu malzeme ile kaplanır. Sera ortu malzemesinde aranan ozellikler: Ortu, guneş ışığını en iyi şekilde gecirmeli, yansıtma, emme ve iletme gibi olaylarla ışık kaybına neden olmamalıdır. Ortu altındaki ısıyı en ust seviyede tutmalı, Ortu maliyeti yuksek olmamalıdır. Ortu malzemesi fazla ağır olmamalıdır. Monte edilmesi kolay olmalıdır. Kolay deforme olmamalı, uzun omurlu olmalıdır. Işık gecirgenliğini kolay kaybetmemeli, kirlendiğinde kolay temizlenmelidir. Ortunun ic yuzeyinde rutubet oluşturmamalıdır. Kolay taşınabilmelidir. Herhangi bir nedenle bozulma ortaya cıktığında kolay değiştirilebilmelidir. Seralarda ısı yalıtımı arttırmak icin plastik ve cam ortuler birlikte kullanılabilir. Bu şekilde ısı yalıtımı ile sera icinde %40 a varan enerji tasarrufu olmaktadır. Cift malzeme kullanma ile seraya giren ışık miktarı tek cama gore cift camda %10 ikinci kat olarak plastik kullanılmasında yoğunlaşma suyu ile birlikte bu oran %20 değerinde azalmaktadır. 3.2.1. Cam Cam ortu malzemesinin avantajları Uzun sure kullanılabilirler. Işık gecirgenliği yuksektir. Kolay temizlenir ve bakım masrafı yoktur. Cam seralarda verim, plastik ortulu seralara gore daha yuksektir. Mor otesi ışıklarından etkilenmez. Kolay kirlenmedikleri icin ışık gecirgenlikleri azalmaz. Camlarda buğulanma ve nemlenme olmadığından, bitkilerin uzerine su damlaları gelerek bitkilerin hastalanması onlenir. Cam ortu malzemesinin kaplanması: Ortu malzemeleri ısı ve nemin sera icinden sızmasını engelleyici şekilde kaplanmalıdır. camın genleşmesi goz onune alınmalıdır. Montajda cam macunu kullanılmalıdır. cam kaplama bindirme veya uc uca ekleme yontemiyle yapılır. Bindirmede camların ucları birbiri uzerine 3 4 cm. bindirilerek arasında boşluk bırakılmadan veya uc uca eklenerek yapılmalı, eklenerek kaplama yapılacaksa, ek yerlerin arası macunlanmalıdır. 3.2.2. Plastik Plastik ortunun avantajları Plastikler vurma ve carpmalara karşı duyarlı değildir. Paslanmazlar Ucuzdurlar İşletme ozelliği iyidir. Kolay temizlenir ve saklanabilirler. Kimyasal maddelere, ozellikle asitlere karşı dayanıklıdır. Guneş ışığını iyi gecirirler. Renklendirme ozellikleri iyidir. Biyolojik zararlardan etkilenmezler. 3.2.3 Seralarda Kullanılan Plastik Levhalar Seralarda Kullanılan plastik levhalar polyester, PVC, Plexicam olarak sınıflandırılırlar: a) Cam lifleri kuvvetlendirilmiş Polyester Levhalar Polyester Levhaların ozellikleri: Dalgalı olarak uretilirler. Dayanıklı ve tamiri kolaydır. Hafiftirler. Ust yuzeylerinin kirlenmemesi ve ışıktan etkilenmemesi icin bazı kimyasal maddelerle işlenmiştir. İşlenmeyenler 5 8 yıl, işlenenler ise 10 yıl dayanırlar. Morotesi ışıkları emerler. b) PVC Levhalar PVC Levhaların ozellikleri: Bu levhalar piyasada mat ve şeffaf olarak bulunur. Işık gecirgenliği %85 dolayındadır. Civi ile cakılabilirler vidalanabilir ve yapıştırılabilir. Zamanla ışık gecirgenliği azalır. Mat olanlar zamanla beyazımsı bir renge donuşur ve ışık gecirgenliği %30 oranında kaybeder. Doluya karşı dayanıklı değildirler ve kolayca parcalanabilir. Kolayca yanabilirler. c) Plexicam : Plexicam Levhaların ozellikleri: Boşluklu ve cift katlı olarak uretilmektedirler. Ozel aliminyum ya da celik malzeme uzerine monte edilirler. Isı ve nemle genleşmeye uğrayabilirler. Işık gecirgenliği cama oranla biraz azdır. Zamanla ışık gecirgenliğinde bir azalma olmaz. Morotesi ışıkları gecirmezler. Kolay yanarlar, Doluya karşı dayanıklıdır, İşlenmesi, delinmesi, kesilmesi bicilmesi ve yapıştırılması kolaydır. Plastik ortunun kaplanması: Plastikle seranın kaplanmasında, plastik ortu seranın uzun ve dar ekseni boyunca serilebilir. Plastik ortu puruzsuz yuzeyli iskelet uzerine cakılmadan once gerginleştirilip birbiri ustune bindirilerek ve ince ahşap cıtalarla civilenerek tutturulur. Civileme yerine bazı sert plastik, aluminyum veya celikten yapılan kıskac ya da mandal kullanılabilir. 4. Oluklar ve Damlalıklar Sera icinde yoğunlaşan ortu malzemesinden sızarak akan damlaları toplamak icin catı yan duvarın birleştiği yere kucuk oluklar yapılabilir. 5. Ruzgarlıklar Ruzgarlıklar, ruzgar etkisini onlemek icin catı ve yan duvarlardaki kolonlar arasında capraz catı elemanları kullanılarak yapılır. 6. Kapılar Kapılar serada yapılacak işler icin giriş ve cıkışı sağlar. Kapılar doğal olarak ışığı geciren sera icinde engel olan şeffaf ortu malzemesiyle kaplanır. Kapılarda genişlik ve yukseklik ihtiyaca gore minimum olmalıdır. Kapılar buyuk yapılırsa acılıp kapanma esnasında serada ısı kaybı artar. Kucuk seralarda kapı genişliği 70 90 cm den daha dar olmalıdır. Buyuk seralarda rahat calışmak icin kapı genişliği 180 200 cm olmalı Sera boyunun 30 m den fazla ise havalandırma iş akışının kolaylığı vb. icin birden fazla kapı kullanılabilir. Kapılar sera icinden dışarıya doğru acılmalıdır. 7. Pencereler Pencereler, CO2, O2 ısı ve nem kontrolu icin havalandırma yapılması icin sisteme yerleştirilirler. Pencereler kapalı durumda dışardan iceriye ışık, icerden de dışarıya ısı gecirmemelidir. Bunun icin pencereler şeffaf ortu malzemesi ile kaplanmalıdır. Doğal havalandırmanın yeterli miktarda olabilmesi icin onerilen catı pencerelerinin toplam alanın sera taban alanının %16 20 arasında olmalı ve bu acıklıklar cevre koşullarına uygun olarak ayarlanabilmelidir. Soğuk bolgelerdeki seralarda catı pencere alanı daha kucuk tutulmalıdır. Sera pencereleri duzenlenirken havalandırma etkinliğinin maksimum olması Pencerelere ulaşımın kolay olması ve sera faydalı alanının maksimum tutulmasına dikkat edilir. SERALARIN ISITILMASI Sera ısıtmasında, en onemlisi ısının sera icinde dengeli olarak dağılmasıdır. Sera ısıtma sisteminin ozellikleri ; Sistem, dış hava sıcaklığına bağlı olmadan sera ici sıcaklığını istenilen sınırlar icinde tutabilmeli, Isı sera icinde dengeli olarak dağılmalı, Sık arızalanmamalı, Kolay yakıt sağlanabilmeli, Verimli calıştırılabilmeli, Maliyet ve yakıt masrafları az olmalıdır. Seraların ortu malzemesi olan cam ve plastiğin ısı gecirme ozelliğinin yuksek olması nedeniyle seralar cabuk ısınır ve cabuk soğurlar, Serada bitkinin iyi bir şekilde gelişebilmesi icin seranın sıcaklığı duştuğu zaman sera icine ısı verilmesi gerekmektedir. Seraya verilecek ısının miktarı ; Sera dışındaki hava sıcaklığına, Sera icinde istenilen sıcaklık derecesine, Seranın dış yuzeylerinin toplam alanına, Sera ortu malzemesinin tipine ve kat sayısına, Seranın yapı kalitesine bağlı olarak değişir. Seraların bulunduğu yerde cevre sıcaklığının en duşuk olduğu zamanlarda, sera icinin istenilen sıcaklık derecesinde (15 25 C) tutulabilmesi icin seranın ısıtılması gerekir. Bu şekilde ısıtma fazla pahalı olacağından sera ici sıcaklığı bir sure 7 10 C' de tutulabilir. Bu sıcaklık derecelerinde bitkilerin gelişme hızı yavaşlasa bile, bitki yetiştiriciliği yonunden sakıncalı sayılmayabilir. Seralarda Kullanılan Isıtma Yontemleri: Sobalarla ısıtma, Kaloriferli ısıtma, Sıcak havayla ısıtma: Isıtılmış havanın belli aralıklarla kucuk delikleri bulunan ince polietilenden yapılmış boru kanallara, bir basınc altında surekli olarak gonderilmesi ilkesine dayanır. Doğal enerji kaynaklarından yararlanarak ısıtma, Elektrik enerjisiyle ısıtma, Atık enerjiden yararlanarak ısıtma. SERALARIN SOĞUTULMASI Havalandırma Sera Havalandırmasının Nedenleri: Oksijen ve karbondioksit dengelemesi Sera ici sıcaklığının dengelenmesi, Guneşlenmeyle ortaya cıkan yuksek ısının sera dışına atılması, Nemin dengelenmesi, Havalandırma sisteminin ozellikleri ; Havalandırma sistemi bitkiler uzerine bir hava hareketi oluşturabilmeli ve bu hareket bitki ustu boşlukta olmalı, Seraya giren taze hava doğrudan bitkileri carpmamalı, Havalandırma elemanı sağlam olmalı ve iyice kapanabilmeli, Havalandırma sistemi dış etkilerle acılıp kapanmamalı, Havalandırma acıklıkları yeterince buyuk olmalı, Havalandırma duzeni işletmede teknik sorunlar yaratmayacak, az bir kuvvetle acılıp kapanabilecek durumda olmalıdır. SERALARIN BOYUTLANDIRILMASI Seraların genişliği Seraların genişliği, bitki sıraları arasındaki uzaklığa ve bitki sırasının boyuna sera catı şekline, yetiştirilecek bitki turune ve miktarına, serada calışabilecek işci sayısına ve sera kurulacak alanın buyukluğune gore değişir. Bu etkenler duşunulduğunde, bir bireysel seranın taban alanı en cok 400 500 m2 ; genişliği ise 9 12 m arasında olmalıdır. Sera genişliğinin 3 ve 3 un katları olacak şekilde ayarlanırsa, sera ic planlaması kolay olur. Catı genişliğinin ise cam ortulu seralarda 9 12 m, plastik ortulerde ise 6 9 m arasında olması tavsiye edilir. Seraların Uzunluğu Sera boylarının fazla uzun olması, ısının sera icerisinde homojen olarak dağılımını engellemektedir. Buna karşılık cok kısa seralarda ise hareket ve calışma zorluğu vardır. Bu nedenlerle sera uzunluğunun 40 50 m dolayında olması gerekir. Seraların Yuksekliği Sera yuksekliğini; yetiştirilecek bitki boyu, turu ve miktarına, Sera icinde işciliğin rahatca yapılabilme yuksekliğine, civar iklim şartlarına, bağlı olarak değişir. Ortalama Sera yuksekliği 180 190 cm civarında olmalıdır. Eğer Serada makine kullanımı duşunuyorsa, sera yuksekliğini daha yuksek tutulabilir. İc mekan sus bitkileri ve diğer sus bitkilerinin yetiştirildiği seralar en az 2,5 metre olmalıdır. Kaynak: www.tarimsal.com