Ekmeklik buğday ekimine devlet desteği bekleniyor Turkiye un uretiminde 14.5 milyon ton ile dunyanın en buyuk ucuncu ulkesi konumunda iken, kaliteli hammadde bakımından sorunlar yaşıyor. Hammadde konusunda devlet desteği bekleyen sektor, aksi durumda kaliteli buğdayda tamamen dışa bağımlı olma durumuyla karşı karşıya. Ureticisi, işcisi, tuketicisi ve fırıncısıyla milyonlarca insanın hayatını yakından etkileyen Turkiye un sektoru onemli bir istihdam ve faaliyet alanı teşkil ediyor. Boylesi onemli iş kolu olan un sektoru, kaliteli hammadde temini konusunda sıkıntı yaşıyor ve sektor temsilcilerine gore bir tarım ulkesi konumunda bulunan Turkiye'de kaliteli buğday uretimi neredeyse yok denecek kadar az. Kaliteli hammadde temin edemeyen un ureticileri ise kaliteli un uretememekten şikayetci. Kaliteli hammadde temini konusundaki sıkıntıdan Ukrayna ve Kazakistan gibi ulkelerden yapılan ithalatlarla kurtulmaya calışan sektor, devletten destek beliyor. Devletin başarılı tarım politikalarıyla ciftcileri kaliteli buğday uretmeye teşvik etmesi gerektiğini vurgulayan sektor temsilcilerine gore, ancak sertifikalı tohumculukta sağlanacak başarıyla hammaddedeki kalite ve dışa bağımlılık sorunu ortadan kalkabilir. Aksi durumda Turkiye, şuanda hammadde ithal ettiği Ukrayna ve Kazakistan gibi ulkelere tamamen bağımlı olma durumuyla karşı karşıya kalabilir. Dunyada olduğu gibi Turkiye'de de gıda sanayinin hammaddesi yuksek oranda tarım sektorunden karşılanıyor. Turkiye'deki yıllık buğday uretimi ve stok miktarı tuketime yetecek kadar olmanın yanında mevsimsel dalgalanmalara bağlı olarak buğdayda, ozellikle kaliteli buğday konusunda ithalata başvuruluyor. Turkiye Un Sanayicileri Federasyonu'ndan alınan verilere gore; Turkiye'de tarımsal uretimin yuzde 25 30'unu hayvansal uretim, yuzde 70 75'ini bitkisel uretim oluşturuyor. Turkiye'de ekili ve dikili alanların onemli bir bolumu tahıl ve baklagil alanlarından oluşurken, Turkiye'de tahıl uretimi, tarım sektorunun olduğu kadar genel Turkiye ekonomisinin de temelini oluşturuyor. Tarım sektorunun GSMH icindeki paylarına baktığımızda 2005 yılında yuzde 9.4 olan oran 2007 08 doneminde yuzde 7.6'ya gerilerken, 2009 yılında tekrar yukselişe gecerek, yuzde 8.2 oldu. Bu surecte tarım sektorunde kuraklığa bağlı sıkıntılar yaşanırken, aynı olcude olmasa bile 2010 yılında mevsim dışı alınan aşırı yağışlar rekolte duşuşlerine ve kalite kayıplarına neden oldu. Turkiye'de, tarım ve gıda sanayi icinde yuzde 40'a yakın bir payla tahıl ve nişasta urunleri ilk sırayı alırken, bunu yuzde 15'er pay ile sut ve et urunleri takip ediyor. Şeker, meyve ve sebze ile bitkisel yağların payları ise sırasıyla yuzde 11, yuzde 9 ve yuzde 6. Turkiye'deki gıda ve icecek işletmelerin dağılımına baktığımızda ise 22 bin 275 işletme uzerinden yapılan calışmaya gore bu işletmelerin yuzde 26.6'sını işlenmiş unlu mamuller, yuzde 17.9'u meyve ve sebze, yuzde 14.1'i sut ve sut mamulleri, yuzde 8.4'unu bitkisel ve hayvansal yağlar, yuzde 7.6'sını ise un ve unlu urunler oluşturuyor. Un ve unlu urunler ile işlenmiş unlu urunler toplamının ise yuzde 34.2 olarak en yuksek paya sahip olduğu goruluyor. 2009 İSO "En Buyuk 500 Sanayi Kuruluşu" icinde beş, ikinci "500 Sanayi Kuruluşu" arasında ise 10 un firmasının yer alması da sektorun gerek ic tuketimin karşılanmasında, gerekse dunya ticaretinde oynadığı rolu ve buyukluğu gostermesi acısından bir gelişme olarak değerlendiriliyor. 14 milyon tonla dunyanın ucuncu buyuk ureticisi Dunyanın başlıca buğday ureticileri, aynı zamanda en fazla un uretimi gercekleştiren ulkelerini oluşturuyor. Turkiye 2009 yılı itibariyle un uretiminde 14.5 milyon ton ile dunyanın en buyuk ucuncu ulkesi konumunda bulunuyor. Uretimin 12 milyon tonu ic piyasada tuketilirken, geriye kalan 2 milyon tonluk kısmı ise Irak, Endonezya, Filipinler gibi ulkelere ihrac ediliyor. 2009 yılı itibariyle 1 milyon 806 bin ton un karşılığı 581 milyon 470 bin dolar değerinde ihracat gercekleştiren Turkiye, satışının buyuk bir kısmını Irak'a yaptı. Bu donemde Turkiye'nin un ihracatında Irak yuzde 43 pay ile başı cekerken, Endonezya yuzde 24 ve Filipinler yuzde 5 ile ihracatta dikkat ceken ulkeler oldu. Kapasite kullanımında dunya ortalaması yuzde 65 iken bu oran Turkiye'de yuzde 45 seviyesinde yer alıyor. 700 firmanın faaliyet yuruttuğu sektorde yaklaşık 14 kişi de istihdam ediliyor. Turkiye un sektorunde şuanda 715 un fabrikası faal durumda. Bu fabrikaların yuzde 28'si İc Anadolu, yuzde 20'si Karadeniz, yuzde 19'u Marmara, yuzde 13'u Guneydoğu Anadolu, yuzde 7.5'i Ege, yuzde 6.4'u Akdeniz ve yuzde 4'u ise Doğu Anadolu Bolgesi'nde bulunuyor. İşletmelerin kuruluş yeri ve yatırım planları incelendiğinde hammaddeye, pazara ve altyapıya yakınlığın onemli olduğu, ayrıca Turkiye'de buğday ekim ve uretim alanlarının bu secimde onemli rol oynadığını soyleyebiliriz. Temel sorun atıl kapasite Uretim ve dış ticaret potansiyeliyle goz kamaştıran Turkiye un sektoru, kaliteli hammaddenin temini dışında atıl kapasite konusunda da sorun yaşıyor. Dunya gelenlinde firmaların kapasite kullanım oranı ortalama yuzde 65 iken, bu oran Turkiye'de yuzde 45 seviyesinde bulunuyor. En buyuk sıkıntıyı kaliteli hammadde temini ve atıl kapasite konusunda yaşayan sektorun, toplam ihtiyacından cok daha fazla uretim kapasitesi var. Ayrıca bilincsiz tarım faaliyetlerinden oturu kalitesiz buğday haddinden fazla uretilirken, bolgesel bazda fiyatta aşırı bir rekabet de yaşanıyor. Sertifikalı buğdayın kullanılmamasının kalitede duşuşun yaşanmasına neden olduğunu savunan sektor temsilcilerine gore, Turkiye'de toprak reformunun yapılması, bolgesel ekim alanları planlanarak Turkiye'deki tarım urunlerinin kalitesinde artış yaşanabilir.