Sığırlarda Tırnak Sorunları Modern sığırcılık işletmelerinde ureme ve mastitis problemleri ile birliktehayvanların suruden istem dışı olarak atılmalarına yol acan en onemli problemlerinbaşında genelde topallıklarla ortaya cıkan ayak ve tırnak problemleri gelmektedir. Turkiye'de konunun ekonomik boyutu henuz yeterince anlaşılmamış olup, duzenli tırnak bakımı yaptıran işletme sayısı yok denecek kadar azdır. Dunya'da da bircok yetiştirici tırnak bakımını surunun geleceği icin yapılmış bir yatırım değil, bir kulfet ve ek bir masraf olarak gormektedir. Ayak ve tırnaklardaki problemler tedavi edilmedikce hayvanlara sıkıntı vermekte, onların yurumelerine, yem yemelerine, merada gezinmelerine mani olarak sonucta hayvanların sut, et ve dol verimlerinin azalmasına, suru dışına cıkarılmalarına hatta olumlerine dahi neden olabilmektedir. AYAK VE TIRNAK PROBLEMLERİNİN NEDENLERİ Doğal yaşam ortamı cayır ve meralar olan sığırların, yoğun yetiştirme programları gereği yaşamlarının buyuk kısmını beton zeminler uzerinde gecirmeye zorlanmasının topallık ve ayak problemlerinin başta gelen nedeni olduğu ileri surulebilir. Ayak ve tırnak problemleri ile topallıklar genetik ve cevresel bircok etmenin ayrı ayrı veya birlikte etkisi sonucu ortaya cıkabilir. Bunların başında: Doğuştan olan bazı tırnak bozuklukları. Bozuk, aşındırıcı ve kaygan beton zeminlerde yurume ve uzun sureli ayakta durma. Aşırı ıslak, camurlu, gubre ve idrarla dolu pis ahır ici yollar, yatma yerleri ve gezinti alanları. Yetersiz yataklık kullanımı. Stres. Toprak ve benzeri yumuşak zeminlerden ani olarak beton zeminlere geciş. Dengesiz beslenme. Hayvanların uzun sure ayakta kalması, yeterince yatıp dinlenememesi. Rasyonda kaba kesif yem oranının (60/40 veya 50/50) bozulması ve yoğun yem ağırlıklı yemlerle aşırı besleme. Kaba yemlerin cok ince kıyılmış olarak verilmesi. Hayvanın yaşı ve vucut yapısı. Laktasyon donemi. Doğum sırasındaki hormonel bazı değişikliklerin neden olduğu yan etkiler. Tum vucut sistemini etkileyen bazı hastalıklar. Travmalar ve darbeler. Duzenli tırnak bakımı yapılmaması. Hatalı tırnak kesimi. TIRNAK PROBLEMLERİNİN UREME UZERİNE ETKİSİ Tırnak problemlerinden dolayı yuruyemeyerek strese giren hayvanlar yemliklere gidemez, oluşan metabolik stres sonucu kızgınlık dongusu yavaşlar. Ayakları ağrıyan hayvanlar ayakta duramayacağından birbirlerinin uzerine atlayamaz, bu nedenle kızgınlıkların tespiti gucleşir, gebelik başına aşım sayıları artar, servis periyodu uzar. Ayak problemi olmayanlara gore daha fazla yumurtalık kisti oluşur. Sonucta yavru verimi azalır. ONEMLİ BAZI TIRNAK HASTALIKLARI Genelde, onceki bolumlerde belirtilen kimi etkilerle oluşan ve sık gorulen bazı tırnak hastalıkları şunlardır: Taban Ulserleri : Daha cok tırnak tabanı ile okce bolgesinin birleşim yerinde gorulen lezyonlarla ortaya cıkar. Tırnakların dengeli olmayışı, aşırı uzamış tırnaklar, besleme bozuklukları, stres, beton zeminlerde uzun sure ayakta durma ve kotu tırnak kesimi başlıca risk faktorudur. Okce Erozyonu : Okce bolgesindeki boynuzsu tırnağın duzensiz aşınması ve oluşan derin yarıklarla ortaya cıkan bir hastalıktır. Duraklarda biriken gubreler, genel tırnak sağlığı sorunları ve laminitis, hastalığın ortaya cıkmasında başlıca risk faktorleridir. Beyaz Cizgi Hastalığı : Boynuzsu tırnağın on ve yan duvarının, tırnak tabanındaki Solea ungulae ye birleşme yerinde beyaz cizgi olarak gorulen hattaki bağ dokunun zarar gormesi, taş, kum, cakıl v. b. maddelerin buraya sıkışması gibi nedenlerle apseler oluşması şeklinde gorulen bir hastalıktır. Aşırı buyumuş ve dengesiz tırnaklar, boynuzsu tırnak tabakasının aşırı aşınması, kotu tırnak kesimi, beslenme bozuklukları, kaygan beton zeminler ve uzun mesafelere yurume başlıca risk faktorleridir. Ayak Curukluğu : Genelde arka ayaklarda parmaklar arası deride ve korona bolgesinde yumuşak dokularda şişkinlik, kızarıklık ve buradaki kıllardaki dokulmelerle ortaya cıkar. Şişkinlik giderek yayılır ve pis kokulu bir akıntı ortaya cıkar. Enfeksiyona Fusabacterium necrophorum adlı bir bakterinin neden olduğu belirtilmekle birlikte iki ayrı bakterinin birlikte etki etmesinin hastalığı oluşturduğuna dair goruşler de vardır. Bulaşıcıdır. Kısa surede yayılabilir. Erken donemde antibiyotiklerle tedavi edilmezse daha derindeki dokulara yayılma olasılığı fazladır. Interdigital Dermatitis : Tırnaklar arası ve yumuşak okce bolgesindeki derinin epidermis katının enfeksiyoz bir yangısıdır. Hastalığın etkeninin Dichelobacter nodosus olduğu belirtilmektedir. Bulaşıcıdır. Enfeksiyon ilerleyene kadar ayaklar şişmez ve ağrı gorulmez. Hayvanlar ayakta dururken acıyı hafifletmek icin arka ayaklarını kaldırır ve silkelerler. Nemli ve kirli ahır koşulları ile cinko ve vitamin A eksikliklerinin hastalığın onemli nedenlerinden olduğu, ayak curukluğune neden olan Necrophorus tipi bacterinin de interdigital dermatitis oluşumunu yaratabileceği bildirilmektedir. Digital Dermatitis : Coğunlukla arka ayaklarda, okcenin yakınında parmaklar arası boşluğun birleşim yerinde gorulen cok derin olmayan bir dermatittir. Bakteriyel katılımla oluşan cok faktorlu bir hastalık olduğu belirtilmekle birlikte, hastalığın etkeninin spirochete denilen spiral şekilli bir bakteri olduğu ileri surulmektedir. Laminitis : Ayak dokularının bulaşıcı olmayan iltihabı olarak adlandırılır. Buyuk ve modern sığırcılık işletmelerinin en onemli sorunlarından biridir. Tırnaktaki hassas tabakanın herhangi bir etki sonucu iltihaplanması sonucu oluşur. Subklinik ve klinik formları vardır. Ayak tabanının delinmesi, tırnakların cok kısa kesilmesi sonucu hassas dokunun enfeksiyona maruz kalması, tırnak kesiminde kullanılan bazı aletlerin hatalı kullanımı sonucu tırnakta aşırı ısınma, aşırı yoğun yem tuketimi, kaba yemlerin cok ince kıyılması, asidoz, aşırı terli iken soğuk su icilmesi, pnomoni, metrit, mastitis, ciddi sindirim bozuklukları, kan zehirlenmeleri, alerjik reaksiyonlar, gastrointestinal sistemde uretilen ve kan dolaşımına gecen bazı endotoksinler , kimi hormonel etkiler ile bilinmeyen diğer bazı faktorler hastalığın en onemli nedenleri olarak gosterilmektedir. Kronik problemler ayak kemiğinin aşağı sarkmasına ve taban ulserlerine yol acar. Kemiğin hassas tabakalar uzerine baskısı ile 2 4 ay icerisinde ortaya cıkan ezik ve kanamalara neden olur. Laminitisli ayak ağrır ve dokunulduğunda sıcak olarak hissedilir. Kan damarları tıkanır ve ayak parmağı atardamarının tırnağın uzerinde inciğin on ve yan tarafında sert ve ağır şekilde attığı hissedilir. Hastalık cok ciddi ve surekli tedavi gerektirir. Korunma cok daha ekonomiktir. Belirtilen bu hastalıklar yanında; Tırnak catlakları, Taban eziği, Eklem iltihabı, İnterdigital hiperplazi, Verrikoz dermatitis ve kimi derin doku hastalıkları da onemli ayak hastalıklarından olup, herhangi bir ayak problemi ile karşılaşıldığında en kısa zamanda bu konuda uzman bir veterinere başvurmalıdır..