Cumartesi Gunleri Oruc Tutmak Esselamu aleykum... Cumartesi Gunleri Oruc Tutmak Sema bir cumartesi gunu Rasulullah'm yanma girmiş ve kendisini yemek yerken bulmuş, Rasulullah kendisine "Gel, yemek ye" diye teklif edince de Sema, "Sen orucluyum" karşılığı nı vermiş. Bunu uzerine Rasulullah kendisine "Dun de oruclu mu idin?" diye sormuş. Sema'dan "hayır" cevabını alınca "O halde gel ye . Cunku sırf cumartesi gunu oruc tutmanın sana ne yararı ve nede zararı vardır Buyurmuştur. Bu konuda ilk once Cumartesi gunu oruc tutma mesele sini ele alalım. Dort buyuk Hadis kaynağının sahabilerden Sema'ya dayanarak bildirdiklerine gore bu konuda Rasulullah bu konuda şoyle buyuruyor: "Cumartesi gunu, farz olanı dışında, oruc tutmayınız. İcinizden biri o gun sadece uzum kutuğu kabuğu veya ağac dalı bulsa bunları ciğnesin" Kaynaklardan Tirmizi bu Hadis'i "Hasen" diye niteler ken Nesai, bunu bir de Abdullah b. Buser'e dayanan baş ka bir kanaldan da nakletmektedir. Gerek dostlarımızın ve gerekse diğer alimlerin bu mesele hakkındaki goruşleri farklıdır. Mesela Ebu Bekir Esrem şoyle diyor: "Bir defasında Hanbeli'ye, tek başına Cumar tesi gunu oruc tutmak hakkındaki goruşunun sorulduğunu işittim. Hanbeli bu soruya şoyle cevap verdi: "Tek basma Cumartesi gununde oruc tutma meselesine gelince bu konu da Sema'ya dayandırılan bir Hadis vardır. Rasulullah bu Hadis'te "Cumartesi gunu, farz olanı dışında, oruc tutmayınız" buyuruyor. Yahya b. Said, bu Hadis i doğru kabul etme miş ve onu bana nakletmekten kacınmıştır. Kendisi onu Sevr'den işitmişti. Ben ise bu Hadis i Ebu Asım'dan işittim" Cumartesi gunu oruc tutmanın sakıncasız olduğu goru şunu benimseyen Hanbeli'nin dayandığı delil bu konudaki diğer Hadis'lerin soz konusu Hadis'e ters oluşudur. Bu farklı Hadis'lerden biri Umm u Seleme'den gelen Hadis'tir. Kendisine "Rasulullah'ın en cok hangi gunlerde oruc tuttuğu sorulunca" Rasulullah eşlerinden biri olan Umm u Seleme bu soruya "Cumartesi ve Pazar gunu" diye cevap vermiştir. Aynı nitelikteki bir başka Hadis de yine Rasulullah'm eşlerinden Cuveyriye'ye dayanıyor. Cuveyriye , Rasulullah'm bir cuma gunu kendisine "Dun oruc tuttun mu?" diye sorduğunu ve kendisinden "Hayır" cevabını alınca "Peki, yarın oruc tutmak istiyor musun? diye sorduğunu belirtiyor. Soylemeye luzum yok ki er tesi gunu Cumartesi gunu idi. Bu nitelikteki bir başka Hadis de Ebu Hureyre'den geliyor. Ebu Hureyre bu Hadis'te "Rasulullah sırf Cuma gunu oruc tutmayı yasaklamış, bu gunun ya bir gun oncesi ile veya bir gun sonrası ile birlikte tutulmasını buyurmuştur diyor. Yine belit mek gereksizdir ki, bu "bir gun sonrası" Cumartesi gunu olur. Bu farklı Hadis'lerin bir diğeri; "Rasulullah'm Şaban ayını, tumu ile, oruc tutarak gecirdiğini bildiren Hadis'tir. Ayın tumunun kapsamına cumartesi gunleri de girer. Yine Rasulullah'm , Muharrem ayını orucla gecirmeyi oğutlediğini de biliyoruz. Bu tavsiye de bir kac cumartesi gununu icerir. Oteyandan yi ne Rasulullah : "Kim Ramazan ayı orucunu tamamladıktan sonra buna Şevval ayından altı gun eklerse yıhn tumunu oruclu gecirmiş gibi olur Buyurmuştur. Şevval ayından eklenecek bu altı gun icinde cumartesi de bulunabilir. Ayrıca O'nun her ayın "ak gunlerinde" oruc tutmayı da oğutlediğini biliyoruz ki bu gunler den bazılarının da cumartesiye rastlayabileceği acıktır. Bu tip Hadis'ler coktur. Gorulduğu gibi, Ebu Bekir Esrem, Hanbeli'nin az once ki sozlerini, onun soz konusu cumartesi orucunu yasaklayı cı Hadis i delil olarak kabul etmeyerek cumartesi gunu oruc tutulabileceği goruşunu benimsediği şeklinde anlıyor. Cunku Hanbeli'nin cumartesi orucunun mekruh olduğuna delil gosterilen Hadis i hatırlattıktan sonra, Hadis dalında ki hocasının bu Hadis i şuphe ile karşılayarak kendisine nakletmekten kacındığını belirtiyor ki, bu da onun bu Hadis i zayıf saydığını gosterir. Bu anlayışın sonucu olarak Ebu Be kir Esrem'in Rasulullah'dan gelen ve cumartesi gu nu oruc tutulabileceğini gosteren cok sayıda delili sıraladı ğını goruyoruz. Bu Hadis'de yasaklanan şeyin tek başına cumartesi gu nu oruc tutmak olduğu ileri surulemez. Cunku bilindiği gi bi Hadis'in sozleri "Cumartesi gunu, farz olanı dışında, oruc tutmayınız" şeklindedir. Burada "istisna" var ve istis na, aslında geniş kapsamlılığın delilidir. Bu ifade ozelliği, Hadis'in her turlu cumartesi orucunu icermesini gerektirir. Yoksa eğer sadece tek başına tutulması kasdedilmiş olsay dı, bunun kapsamına farz oruc girmezdi ki, istisna edilme si gereksin. Cunku farz oruc sırasında cumartesi gununu tek başına tutmak soz konusu değildir. Demek ki, farz orucun istisna edilmesi diğer orucların kapsam icinde duşunuldu ğunu gosterir. Oysa cuma gunu orucu boyle değildir. Cun ku o gunle ilgili yasağın sadece tek başına cuma gunu oruc tutmakla sınırlı olduğu bellidir. Buna gore bu Hadis ya doğruluğu şupheli veya hukmu yururlukten kaldırılmış bir Hadis'tir. Bu soylediği miz, Esrem ve Ebu Davud gibi Hanbeli'nin yakın arkadaş larının goruşudur. Ebu Davud, bu Hadis'in hukmunun yu rurlukten kaldırılmış olduğu kanısındadır. Bil dirdiğine gore, bir defasında İbn i Şihab'a cumartesi gunu oruc tutmanın Hadis'le yasaklandığını hatırlatınca İbn i Şi hab'dan "O Hadis asılsızdır cevabını almıştır. Evzai'de bu Hadis hakkında "Ben ondan hic soz etmemeyi tercih etmistim. Fakat daha sonra yayıldığını gordum demiştir. Ebu Davud'a gore de İmam ı Malik, bu Hadis i asılsız sa yıyor. Sonuc olarak, ilim adamlarının coğunluğu cumarte si gunu oruc tutmayı mekruh kabul etmiyorlar. Bizim arkadaşlarımızın coğunluğuna gelince, onlar Han beli'nin yukardaki sozlerini. bu Hadis i gecerli delil olarak kabul edip sadece cumartesi gunu oruc tutmakla ilgili ola rak yorumluyorlar. Cunku onlara gore, Hanbeli'nin bu ko nudaki goruşunun ne olduğunu soranlara soz konusu Hadis i hatırlatarak cevap vermiş olması onun bu Hadis i doğru ka bul ettiğini gosterir. Bu arada Hanbeli'nin Yahya'dan bu Ha dis ile ilgili işittiklerini hatırlatması, Hadis konusunda şup he icinde olduğunu ortaya koyar. Bu durumda sozu edilen arkadaşlarımız rivayet kanalının guvenilirliğine dayanarak bu Hadis i dayanak olarak kabul etmekte ve bunun sonucu olarak tek başına cumartesi gunu nafile oruc tutmayı mek ruh saymaktadırlar. Tıpkı cuma gunu ve Recep ayında oruc tutmanın durumu gibi. Bu arada Hanbeli'nin, "Musned" adlı Hadis derleme sinde belittiğine gore, yukardaki Hadis i rivayet eden Sema bir cumartesi gunu Rasulullah'm yanma girmiş ve kendisini yemek yerken bulmuş, Rasulullah ken disine "Gel, yemek ye" diye teklif edince de Sema, "Sen orucluyum" karşılığı nı vermiş. Bunu uzerine Rasulullah kendisine "Dun de oruclu mu idin?" diye sormuş. Sema'dan "hayır" cevabını alınca "O halde gel ye . Cunku sırf cumartesi gunu oruc tutmanın sana ne yararı ve nede zararı var dır Buyurmuştur. Gerci bu Hadis'in rivayet zinciri zayıftır, ama anlamı di ğer bazı Hadis'ler tarafından desteklenmektedir. Buna gore Rasuluilah'm soz konusu Hadis'teki "Cumartesi gunu oruc tutmayınız" sozu "farz oruclar dışında sırf o gun oruc tutmaya niyet lenmeyiniz" anlamındadır. Başka bir deyimle, cumartesi farz oruc tutmaya niyetlen mek mekruh değildir. Fakat sırf o gunde nafile oruc tutma ya niyetlenmek mekruhtur. Bu mekruhluğu ortadan kaldır mak icin cumartesi gunu ile birlikte, ya bir onceki veya er tesi gunu de oruclu gecirmek gerekir. Demek ki, cumarte si gunu tutulacak olan farz orucla ilgili soz konusu olabile cek mekruhluğu orucun farz oluşu tek başına gidermekte bu nun icin ayrıca başka bir gunun orucunu bu gune eklemek gerekmektedir. Fakat, tutulacak orucun nafile olması halin de doğacak olan mekruhluk niteliğini giderebilmek icin, bu gune ya bir onceki veya bir sonraki gunun orucunu ek lemek gerekir. Bu arada, cumartesi gunu oruc tutmanın nicin mekruh ol duğu meselesi de alimler tarafından farklı bicimlerde acık lanmıştır. Mesela &

Cumartesi Gunleri Oruc Tutmak Esselamu aleykum... Cumartesi Gunleri Oruc Tutmak Sema bir cumartesi gunu Rasulullah'm yanma girmiş ve kendisini yemek yerken bulmuş, Rasulullah kendisine "Gel, yemek ye" diye teklif edince de Sema, "Sen orucluyum" karşılığı nı vermiş. Bunu uzerine Rasulullah kendisine "Dun de oruclu mu idin?" diye sormuş. Sema'dan "hayır" cevabını alınca "O halde gel ye . Cunku sırf cumartesi gunu oruc tutmanın sana ne yararı ve nede zararı vardır Buyurmuştur. Bu konuda ilk once Cumartesi gunu oruc tutma mesele sini ele alalım. Dort buyuk Hadis kaynağının sahabilerden Sema'ya dayanarak bildirdiklerine gore bu konuda Rasulullah bu konuda şoyle buyuruyor: "Cumartesi gunu, farz olanı dışında, oruc tutmayınız. İcinizden biri o gun sadece uzum kutuğu kabuğu veya ağac dalı bulsa bunları ciğnesin" Kaynaklardan Tirmizi bu Hadis'i "Hasen" diye niteler ken Nesai, bunu bir de Abdullah b. Buser'e dayanan baş ka bir kanaldan da nakletmektedir. Gerek dostlarımızın ve gerekse diğer alimlerin bu mesele hakkındaki goruşleri farklıdır. Mesela Ebu Bekir Esrem şoyle diyor: "Bir defasında Hanbeli'ye, tek başına Cumar tesi gunu oruc tutmak hakkındaki goruşunun sorulduğunu işittim. Hanbeli bu soruya şoyle cevap verdi: "Tek basma Cumartesi gununde oruc tutma meselesine gelince bu konu da Sema'ya dayandırılan bir Hadis vardır. Rasulullah bu Hadis'te "Cumartesi gunu, farz olanı dışında, oruc tutmayınız" buyuruyor. Yahya b. Said, bu Hadis i doğru kabul etme miş ve onu bana nakletmekten kacınmıştır. Kendisi onu Sevr'den işitmişti. Ben ise bu Hadis i Ebu Asım'dan işittim" Cumartesi gunu oruc tutmanın sakıncasız olduğu goru şunu benimseyen Hanbeli'nin dayandığı delil bu konudaki diğer Hadis'lerin soz konusu Hadis'e ters oluşudur. Bu farklı Hadis'lerden biri Umm u Seleme'den gelen Hadis'tir. Kendisine "Rasulullah'ın en cok hangi gunlerde oruc tuttuğu sorulunca" Rasulullah eşlerinden biri olan Umm u Seleme bu soruya "Cumartesi ve Pazar gunu" diye cevap vermiştir. Aynı nitelikteki bir başka Hadis de yine Rasulullah'm eşlerinden Cuveyriye'ye dayanıyor. Cuveyriye , Rasulullah'm bir cuma gunu kendisine "Dun oruc tuttun mu?" diye sorduğunu ve kendisinden "Hayır" cevabını alınca "Peki, yarın oruc tutmak istiyor musun? diye sorduğunu belirtiyor. Soylemeye luzum yok ki er tesi gunu Cumartesi gunu idi. Bu nitelikteki bir başka Hadis de Ebu Hureyre'den geliyor. Ebu Hureyre bu Hadis'te "Rasulullah sırf Cuma gunu oruc tutmayı yasaklamış, bu gunun ya bir gun oncesi ile veya bir gun sonrası ile birlikte tutulmasını buyurmuştur diyor. Yine belit mek gereksizdir ki, bu "bir gun sonrası" Cumartesi gunu olur. Bu farklı Hadis'lerin bir diğeri; "Rasulullah'm Şaban ayını, tumu ile, oruc tutarak gecirdiğini bildiren Hadis'tir. Ayın tumunun kapsamına cumartesi gunleri de girer. Yine Rasulullah'm , Muharrem ayını orucla gecirmeyi oğutlediğini de biliyoruz. Bu tavsiye de bir kac cumartesi gununu icerir. Oteyandan yi ne Rasulullah : "Kim Ramazan ayı orucunu tamamladıktan sonra buna Şevval ayından altı gun eklerse yıhn tumunu oruclu gecirmiş gibi olur Buyurmuştur. Şevval ayından eklenecek bu altı gun icinde cumartesi de bulunabilir. Ayrıca O'nun her ayın "ak gunlerinde" oruc tutmayı da oğutlediğini biliyoruz ki bu gunler den bazılarının da cumartesiye rastlayabileceği acıktır. Bu tip Hadis'ler coktur. Gorulduğu gibi, Ebu Bekir Esrem, Hanbeli'nin az once ki sozlerini, onun soz konusu cumartesi orucunu yasaklayı cı Hadis i delil olarak kabul etmeyerek cumartesi gunu oruc tutulabileceği goruşunu benimsediği şeklinde anlıyor. Cunku Hanbeli'nin cumartesi orucunun mekruh olduğuna delil gosterilen Hadis i hatırlattıktan sonra, Hadis dalında ki hocasının bu Hadis i şuphe ile karşılayarak kendisine nakletmekten kacındığını belirtiyor ki, bu da onun bu Hadis i zayıf saydığını gosterir. Bu anlayışın sonucu olarak Ebu Be kir Esrem'in Rasulullah'dan gelen ve cumartesi gu nu oruc tutulabileceğini gosteren cok sayıda delili sıraladı ğını goruyoruz. Bu Hadis'de yasaklanan şeyin tek başına cumartesi gu nu oruc tutmak olduğu ileri surulemez. Cunku bilindiği gi bi Hadis'in sozleri "Cumartesi gunu, farz olanı dışında, oruc tutmayınız" şeklindedir. Burada "istisna" var ve istis na, aslında geniş kapsamlılığın delilidir. Bu ifade ozelliği, Hadis'in her turlu cumartesi orucunu icermesini gerektirir. Yoksa eğer sadece tek başına tutulması kasdedilmiş olsay dı, bunun kapsamına farz oruc girmezdi ki, istisna edilme si gereksin. Cunku farz oruc sırasında cumartesi gununu tek başına tutmak soz konusu değildir. Demek ki, farz orucun istisna edilmesi diğer orucların kapsam icinde duşunuldu ğunu gosterir. Oysa cuma gunu orucu boyle değildir. Cun ku o gunle ilgili yasağın sadece tek başına cuma gunu oruc tutmakla sınırlı olduğu bellidir. Buna gore bu Hadis ya doğruluğu şupheli veya hukmu yururlukten kaldırılmış bir Hadis'tir. Bu soylediği miz, Esrem ve Ebu Davud gibi Hanbeli'nin yakın arkadaş larının goruşudur. Ebu Davud, bu Hadis'in hukmunun yu rurlukten kaldırılmış olduğu kanısındadır. Bil dirdiğine gore, bir defasında İbn i Şihab'a cumartesi gunu oruc tutmanın Hadis'le yasaklandığını hatırlatınca İbn i Şi hab'dan "O Hadis asılsızdır cevabını almıştır. Evzai'de bu Hadis hakkında "Ben ondan hic soz etmemeyi tercih etmistim. Fakat daha sonra yayıldığını gordum demiştir. Ebu Davud'a gore de İmam ı Malik, bu Hadis i asılsız sa yıyor. Sonuc olarak, ilim adamlarının coğunluğu cumarte si gunu oruc tutmayı mekruh kabul etmiyorlar. Bizim arkadaşlarımızın coğunluğuna gelince, onlar Han beli'nin yukardaki sozlerini. bu Hadis i gecerli delil olarak kabul edip sadece cumartesi gunu oruc tutmakla ilgili ola rak yorumluyorlar. Cunku onlara gore, Hanbeli'nin bu ko nudaki goruşunun ne olduğunu soranlara soz konusu Hadis i hatırlatarak cevap vermiş olması onun bu Hadis i doğru ka bul ettiğini gosterir. Bu arada Hanbeli'nin Yahya'dan bu Ha dis ile ilgili işittiklerini hatırlatması, Hadis konusunda şup he icinde olduğunu ortaya koyar. Bu durumda sozu edilen arkadaşlarımız rivayet kanalının guvenilirliğine dayanarak bu Hadis i dayanak olarak kabul etmekte ve bunun sonucu olarak tek başına cumartesi gunu nafile oruc tutmayı mek ruh saymaktadırlar. Tıpkı cuma gunu ve Recep ayında oruc tutmanın durumu gibi. Bu arada Hanbeli'nin, "Musned" adlı Hadis derleme sinde belittiğine gore, yukardaki Hadis i rivayet eden Sema bir cumartesi gunu Rasulullah'm yanma girmiş ve kendisini yemek yerken bulmuş, Rasulullah ken disine "Gel, yemek ye" diye teklif edince de Sema, "Sen orucluyum" karşılığı nı vermiş. Bunu uzerine Rasulullah kendisine "Dun de oruclu mu idin?" diye sormuş. Sema'dan "hayır" cevabını alınca "O halde gel ye . Cunku sırf cumartesi gunu oruc tutmanın sana ne yararı ve nede zararı var dır Buyurmuştur. Gerci bu Hadis'in rivayet zinciri zayıftır, ama anlamı di ğer bazı Hadis'ler tarafından desteklenmektedir. Buna gore Rasuluilah'm soz konusu Hadis'teki "Cumartesi gunu oruc tutmayınız" sozu "farz oruclar dışında sırf o gun oruc tutmaya niyet lenmeyiniz" anlamındadır. Başka bir deyimle, cumartesi farz oruc tutmaya niyetlen mek mekruh değildir. Fakat sırf o gunde nafile oruc tutma ya niyetlenmek mekruhtur. Bu mekruhluğu ortadan kaldır mak icin cumartesi gunu ile birlikte, ya bir onceki veya er tesi gunu de oruclu gecirmek gerekir. Demek ki, cumarte si gunu tutulacak olan farz orucla ilgili soz konusu olabile cek mekruhluğu orucun farz oluşu tek başına gidermekte bu nun icin ayrıca başka bir gunun orucunu bu gune eklemek gerekmektedir. Fakat, tutulacak orucun nafile olması halin de doğacak olan mekruhluk niteliğini giderebilmek icin, bu gune ya bir onceki veya bir sonraki gunun orucunu ek lemek gerekir. Bu arada, cumartesi gunu oruc tutmanın nicin mekruh ol duğu meselesi de alimler tarafından farklı bicimlerde acık lanmıştır. Mesela î;bn i Ukayl'e gore cumartesi gunu yahu dilerin hafta tatili ve ozel "iş bırakma" gunudur. Oruclu olmak, tatil yapmaya elverişli bir durum olduğu icin cumar tesi gunu nafile oruc tutmak yahudilere ozenmeye, onları tak lit etmeye yolacar ona gore pazar gunu orucunda boyle bir sakınca soz konusu değildir. Bizim bazı arkadaşlarımızın goruşune gore de cumarte si gunu ehl i kitap tarafından saygı ile kutlanan bir bayram gunudur. Bu yuzden sırf o gun nafile oruc tutmak, o gune farklı bir saygı gostermek demektir. Bu yuzden o gun oruc tutmak mekruh sayılmıştır. Tıpkı ehl i kitap tarafından say gı ile kutlanan Aşure gunu ile muşriklerce kutlu bilinen Recep ayında oruc tutmak gibi. Bize gore bu gerekce Pazar gunu oruc tutmayı mekruh saymamakla celişiktir. Cunku o gun de hıristiyanlann haf talık "bayramındır. Nitekim Rasulullah cuma gunu icin "Bu gun bizim, yarın yahudilerin ve yarının ertesi de hiristiyanlarındir" Buyurmuştur. Ayrıca denebilir ki, "Madem ki, bu gun onların haftalık bayramıdır, bu gunu oruclu gecirmek, orucsuz gecirmekten daha anlamlı bir muhalefet ". Nite kim Hanbeli'nin "Musned"inde ve Nesai'de yer aldığına go re İbn i Abbas'ın azadlığı Kureyb'in anlattığı şu olay da bu goruşu destekler niteliktedir. Kureyb diyor ki: "Bir defasın da İbn i Abbas ve daha bir kac sahabi beni Rasuluilah'm eşlerinden Ummu Seleme'ye gonderdiler. İs tedikleri şey, Rasuluilah'm , en cok hangi gunlerde oruc tuttuğunu ondan sorup oğrenmemdi. Umm u Seleme bana Rasuluilah'm , cumartesi ve pazar gunlerini diğer gunlerden daha cok oruclu gecirdiğini ve bunun sebe bini acıklamak icin de "Bu iki gun muşriklerin haftalık bayram gunleridir. Boyle yapıp onlara muhalefet etmek istiyorum Bu olay, muşriklere karşı olduğumuzu gostermek icin onların haftalık bayram gunlerinde oruc tut manın teşvik edilen bir davranış olduğunu bel gelemektedir. Bu arada Tirmizi tarafından nakledilen Ai şe'nin şu sozleri de bu goruşun doğruluk oranını art tırmaktadır. Aişe diyor ki: "Rasulullah cumartesi, pazar ve pazartesi, erte si ayda salı, carşamba ve perşembe gunleri oruc tutardı". Gerci bu iki Hadis, tek başına cumartesi gunu oruc tut mayı mekruh sayanların ve gerekce olarak da muşriklerin o gun tatil yaptıklarını ve oruc tutmanın da tatil yapmaya el verişli bir davranış olma tehlikesini taşıyacağını soyleyen lerin goruşleri ile celişmez. Cunku boyle duşunenlere gore eğer cumartesi gunu ile birlikte pazar gunu de oruc tutula cak olursa, hem cumartesi gununu tek başına bırakmanın do ğuracağı mekruhluk ortadan kalkar ve hem de muşriklerin haftalık bayram gununu orucla gecirerek onlara muhalefet etme amacı gercekleşmiş olur.