Hz. Omer'in Kerameti "KUCUK MUHAREBEDEN BUYUK MUHAREBEYE DONDUK" SOZUNUN TEFSİRİ Ey padişahlar! Dışarıdaki duşmanı oldurduk; icimizde ondan beter bir hasım var. Bunu oldurmek, aklın fikrin işi değil. İcerideki aslan oyle tavşan maskarası olmaz. Cehennem, bu nefistir; cehennem, bir ejderhadır ki harareti denizlerle eksilmez. Yedi denizi icer de yine kocakarıya benzeyen nefsin harareti ve coşkunluğu azalmaz. Taşlar, taş yurekli kafirler; ağlayıp inleyerek mahcup bir halde cehenneme girerler. Hak'tan ona şu nida gelmedikce bu kadar azaba da kanaat etmez: "Doydun mu" denir. O kurt ve sırtlan gibi "Hayır doymadım" der. İşte ateş, işte sana hararet! Butun bir alemi, bir lokma edip yutar da yine midesi "Daha fazla yok mu" diye bağırır. Nihayet Hak onun ustune Lamekan aleminden ayağını koyar da işte o vakit derhal sakinleşir. Bizim nefsimiz de cehennemin bir parcasıdır. Onun icin cuziler daima kullun tabiatındadır. Nefsi oldurecek ayak da ancak Hak'ın ayağıdır. Zaten nefsin yayını Hak'tan gayrı kim cekebilir? Yaya ancak doğru ok koyarlar. Bu yayın ters ve eğri okları da vardır. Ok gibi doğru ol da yaydan kurtul! Cunku her doğru okun, yaydan fırlayacağına şuphe yok. Dış savaşından kurtulunca ic savaşına yuz tuttum. Biz şimdi kucuk muharebeden donduk; Peygamberle beraber buyuk muharebedeyiz. Allah'dan denizleri yaran bir kuvvet isterim ki bu kaf dağını iğne ile yerinden koparıp atayım. Şunu bil ki safları bozup dağıtan aslanla savaşmak kolaydır. Asıl aslan nefsini mağlup edendir. " Bunun hakkında sen bir hikaye dinle de sozumden hisse al: Rum Kayseri'den, Medine'de Omer'e uzak colleri aşarak bir elci geldi. Medine halkına "Halifenin koşku nerededir ki atımı, eşyamı oraya cekeyim" dedi. Halk dedi ki: "Onun koşku yok; Omer'in koşku ancak aydın canıdır. Gerci emir diye adı sanı duyulmuşsa da onun, yoksullar gibi ancak bir kulubeciği var. Kardeş onun koşkunu nasıl gorebilesin? Gonul gozunde kıl bitmiş. Gonul gozunu kıldan ve hastalıktan arıt, sonra koşkunu gormeyi gozet. Kimin canı heveslerden arınmışsa derhal tertemiz Allah tapusunu, Allah dergahını gorur. Muhammed, bu ateşten, bu dumandan temizlendiğinden nereye yuz cevirse orada Allah cemalini gordu. Seni kotuluğe sevk eden vesveselere yoldaş, oldukca "Semme vechullah"ı nasıl bilebilirsin? Kimin kalbinde kapı acılırsa gonul goğunde yuzlerce guneş gorur. Yıldızların icinde ay nasıl gorunurse başkaları arasında Allah da oyle gorunur. Fakat iki parmağını iki gozunun ustune koy; bir şey gorebilir misin? İnsaf et! Sen gormesen de dunya yok değildir. Kusur, ancak şom nefsin parmağında. Kendine gel! Gozunden parmağını kaldır da ne istiyorsan gor. Nuh'un ummeti, Nuh'a "nerede sevap" dediler. Nuh "duymamak, gormemek icin elbisenize burunduğunuz cihette. Elbiselerinizi burunup yuzunuzu, başınızı sardınız; ondan dolayı gozunuz olduğu halde gormediniz" dedi. İnsan gozden ibarettir. Geri kalanı bir deridir. Goz de dostu goren goze derler. İnsan dostu gormeyince kor olsun, daha iyi. Boyle adam Suleyman bile olsa karınca ondan yeğdir". Bu yepyeni sozler, Rum elcisini semaa getirdi, Omer'i gormek iştiyakı arttı. Gozunu o padişahı aramaya dikti, eşyasını da kaybetti, atını da. O iş erinin ardına duşmuş, her tarafa koşmakta, delicesine onu aramaktaydı. "Dunyada boyle adam da olur mu ki cihandan can gibi gizlenmiş" diyordu. Candan kul olmak icin onu aradı. Şuphesiz, arayan bulur. Bir bedevi karısı, onun yabancı olduğunu gordu; Omer'i aradığını anlayıp "İşte şuracıkta, şu hurma ağacının altında ; hurma ağacının dibinde, halktan ayrılmış, yapayalnız golgelikte uyuyan Allah golgesini gor" dedi. Elci oraya gelip uzakta durdu. Omer'i gorunce titremeye başladı. O uyuyandan elciye bir heybet, gonlune hoş bir hal geldi. Muhabbet ve heybet birbirinin zıttı iken gonlunde bu iki zıttın birleştiğini gordu. Kendi kendine "Ben nice Padişahlar gordum; buyuk sultanların makbulu oldum. Onlardan korkmaz, urkmezdim. Bu adamın heybeti aklımı başımdan aldı. Aslanlar, kaplanlar bulunan ormanlara daldım, yuzumun rengi bile kacmadı. Bir cok savaşlarda bulundum; savaş başlayınca ağır yaralar aldım, duşmanları ağır bir surette yaraladım. Butun bu ahvalde kalbim, diğerlerinden daha kuvvetli idi. Bu adam silahsız, kuru yerde yatıyor; benim yedi azam tir tir titremekte; bu ne? Bu heybet Hak'tan halktan değil; bu heybet şu abalı adamdan gelmiyor" dedi. Bir kişi Hak'tan korkup takva yolunu tuttu mu: cin olsun, insan olsun, onu kim gorse korkar. Bu duşunce icinde hurmetle ellerini bağladı. Bir muddet sonra Omer, uykudan uyandı. Elci Omer'i tazim etti, ona selam verdi. Peygamber "once selam sonra soz" demiştir. Omer, selamı alıp onu yanına cağırdı, onu teskin etti, karşısına oturdu. Korkanı, emin ederler, gonlunu yatıştırırlar. "Korkmayın" sozu, korkanlara sunulan hazır yemektir. Ve bu yemek tam onlara layıktır. Korkusu olmayana nasıl" korkma" dersin? Niye ona ders veriyorsun? O, derse muhtac değil ki! Omer, o yureği oynayan kimseyi sevindirdi, yıkılmış gonlunu yaptı. Ondan sonra en guzel bir yoldaş olan Allah'nın tertemiz sıfatlarına dair ince bahislere daldı. Elciye makam nedir? Hal neye derler? Anlasın bilsin diye Allah'nın Abdallara gonderdiği lutuf ve ihsanları nakletti. Hal guzel bir gelinin cilvesidir; makam ise o gelinle halvet olup vuslatına erişmektir. Gelinin cilvesini padişahta gorur, başkaları da. Fakat onunla vuslat ancak aziz padişaha mahsustur. Gelin, havassa da cilve eder, avama da. Ama onunla halvete giren ancak padişahtır. Sufiler icinde hal ehli coktur, fakat aralarında makam sahibi nadirdir. Omer elciye can mevzilerini soyledi, ruh seferlerini anlattı. Zamandan dışarı olan, zamana sığmayan bir zamandan, azamete mensup kutsiyet makamından. Ruh simurgunun, bu aleme gelmeden onceki geniş ucuşlarından bahsetti. Ruhun, o alemde bir ucuşu ufukları aşıyordu; iştiyak cekenlerin umitlerinden de ileri gidiyordu, hırslarından da! Omer, o yabancı cehreli zatı tam dost buldu, canının Allah sırlarını dilediğini anladı. Şeyh, kamildi, talibin de tam bir isteği vardı. Yolcu cevikti, at da kapıdaydı. O murşit, onun irşat edilmeye kabiliyeti olduğunu gordu; tertemiz tohumu temiz yere ekti. Elci "ya Emirulmu'minin! Can yucelerden yere nasıl indi? Hicbir şeyle mukayyet olmayan can kuşu nasıl kafese girdi?" diye sordu. Omer dedi ki: "Hak, ona afsunlar okudu, hikayeler soyledi. Allah; gozu kulağı olmayan yokluklara afsun okuyunca onlar, coşmaya başlarlar; varlık alemine konarlar. Yok olanlar, onun afsunu ile varlık diyarına takla atarak ve derhal gelirler. Sonra var olana yine bir afsun okuyunca onu yokluğa derhal ve iki cifte atla surer. Gulun kulağına bir şey soyledi, guldurdu. Taşın kulağına bir şey soyledi, akik ve maden haline getirdi. Cisme bir ayet okudu, can oldu. Guneşe bir şey soyledi parladı. Sonra yine guneşin kulağına korkunc bir şey ufler yuzune yuzlerce perde iner. O kelam sahibi Allah, bulutun kulağına bir şey okur; gozunden misk gibi yaşlar akıtır. Toprağın kulağına ne soyledi ki murakebeye vardı, dalgın bir halde kaldı! Tereddut icinde kalan, hayretlere duşen kişinin kulağına da Hak, bir muamma soylemiştir. Bu suretle onu iki şuphe arasında hapseder. "Ey yardımı istenen Allah! Şunu mu yapayım, bunu mu?" der. İki şıktan birini ustun tutar, ustun tuttuğunu yaparsa o da yine Hak'tandır. Can aklının tereddut icinde bocalamasını istemezsen o pamuğu can kulağına tıka. Ki Allah'nın o muammalarını anlasın, gizlice ve acıkca soylenen sozleri idrak edesin. Boyle yaparsan can kulağı vahiy yeri olur. Vahiy nedir? Zahiri duygudan gizli soz. Can kulağı ile can gozu, zahiri duyguya yabancıdır; o duygu, bu duygudan bambaşkadır. Akıl ve duygu kulağı bu hususta muhlistir Cebir meselesi, aşkımı ihtiyarsız bir hale getirdi, sabrımı elden aldı. Aşık olmayansa cebri hapsetti, onu inkar yahut takyid eyledi. Halbuki bu, Hak'la beraberlik ve birliktir, cebir değil... Bu, ayın tecellisidir bulut değil. Cebir bile olsa, herkesin bildiği cebir; yalnız kendi menfaatini gozeten Nefsi Emmarenin cebri değildir. Ey oğul! Allah, kimlerin gonul gozunu actıysa bu cebri onlar anlar. Gayb ve istikbal onlara apacık gorunmektedir. Maziyi anış onlarca değersiz bir şeydir. Onların ihtiyarı da başka turludur, cebri de. Yağmur damlaları sedeflerin icinde inci olur. Sedeften dışarıda kucuk, buyuk damlalar var, sedefin icinde ise kucuk, buyuk inciler. Onlarda misk ahusunun gobeğindeki kabiliyet vardır. Dışarıdaki kan damlaları, bunların iclerinde misktir. Sen dışarıdaki kan, gobeğin icinde nasıl misk olur? Deme! Bu bakır, dışarıda adi ve bayağı bir şeyken iksirin icinde nasıl altın olmuş da deme! İhtiyar ve cebir, sende bir hayalden ibarettir. Onlardaysa Allah azametinin nuru haline gelmiştir. Ekmek sofrada durduğu muddetce cansızdır. Fakat insan vucudunda neşeli ruh kesilir. Sofranın ortasında duran o ekmeğin can olması imkansızdır. Fakat can, sel sebil suyu ile o olmayacak şeyi yapar, ekmeği ruh haline getirir. Ey doğru okuyup doğru anlayan! Bu can kuvvetidir; bir duşun, o canlar canının kuvveti ne olabilir? İnsanın bir tek kolu, candan gelen kuvvetle dağı, denizle madenlerle yarıp delmekte. Dağ yaran ın candan gelen kuvveti taş delmek, canlar canının kuvveti de ayı ikiye bolmektir. Gonul, Allah sırları dağarcığını acarsa can, arşa doğru suratle koşar gider. Omer'den, bu sozleri işitince elcinin gonlunde bir parlaklık belirdi. Sual de mahvoldu cevapta... hatadan da kurtuldu, doğrudan da. Aslı anladı, ferilerden gecti. Ancak bir hikmete erişip faydalanmak icin sormaya başladı: Omer'e "O duru suyun bulanık yerde hapsedilmesinin hikmeti ne, bunda ne sır var? Duru su, toprakta gizlenmiş; saf can cisimlerde mukayyet olmuş, sebebi ne?" dedi. Omer dedi ki: "Sen derin bir bahse dalıyorsun. Mesela manayı harflerle takyid eder . Serbest olan manayı hapsettin, nefesi bir kelime ile takyid eyledin. Sen faydadan mahcup iken; ruhun bedene gelmesindeki faydayı bilmezken; bunu bir fayda elde etmek icin yaparsın da. Fayda, kendisinde zuhur eden Allah, bizim gorduğumuzu nasıl gormez? Mananın kelimelerle soylenmesinde yuz binlerce fayda var. Bu faydaların her biri, canın cesede girmesindeki faydaya nispetle pek değersiz. Cuzilerin cuz'u olan senin bu nefesin, bu soz soylemen, kulli bir fayda temin ederse ruhun bedene girmesiyle meydana gelen kul, neden faydasız olsun? Sen bir cuz iken fayda goruyorsun. O halde neden kınama elini kulle uzatıyor, onu neden kınıyorsun? Sozun faydası yoksa soyleme, varsa itirazı bırakıp şukretmeye calış! Allah'ya şukretmek herkesin boynunun borcudur. Kavga etmek, suratını ekşitmek şukur değildir. Şukretmek surat ekşitmeden ibaretse sirke gibi şukreden hic kimse yok! Sirke, ciğere gitmek icin yol arıyorsa ona "şekerle karış da sirkengubin ol" de! Manayı şiire sıkıştırmaya calışmak, haptolmakla musavi, ondan gayrı bir şey değil. Şiirde mana, sapan gibi istenen yere gitmesine imkan yok. Elci, bu bir iki kadehle kendinden gecti; hatırında ne elcilik kaldı, ne getirdiği haber! Allah kudretine hayran olup kaldı; makam erişip sultan oldu. Sel denize kavuştu deniz oldu. Tane ekinliğe vardı ekin oldu. Ekmek Adem Atanın vucuduna karıştı, olu iken dirildi, haberdar oldu. Mum ve odun, ateşe can verip yanınca nursuz vucutları nurlandı. Surme taşı, gozlere cekilinceiyi gormeye sebep oldu, gozcu kesildi. Ne mutlu o adama kendisinden kurtulmuş, diriye ulaşmıştır! Yazık o diriye ki olu ile oturmuş, olmuş; hayatını kaybetmiştir! Allah Kur'anına kacar, sığınırsan Peygamberlerin ruhlarına karışırsın. Kur'an; Peygamberlerin, Allah'nın temiz ululuk denizindeki balıkların halleridir. Fakat okur da dediğini tutmazsan farzet ki peygamberleri, velileri gormuşsun . Kur'an'ın hukumlerini tutar, kıssalarından hisse alırsan can kuşuna ten kafesi dar gelir. Kafeste mahpus olan kuşun kurtulmak istememesi cahilliktendir. Kafeslerden kurtulan ruhlar, Allah'ya layık ve halka rehber olan peygamberlerdir. Onların sesleri, kafeslerin dışından ve din makamından gelir: "Sana kurtuluş yolu ancak budur, bu! Biz bu daracık kafesten bununla kurtulduk. Bu kafesten kurtulmanın bundan başka caresi yok! Kazandığın şohretten kurtulman icin inleyip duran bir hasta haline gir. Zaten halk arasında meşhur olmak sağlam bir bağdır. Bu bağ bu yolda demir bir bağdan aşağımıdır ki?" Omer'den, bu sozleri işitince elcinin gonlunde bir parlaklık belirdi. Sual de mahvoldu cevapta... hatadan da kurtuldu, doğrudan da. Aslı anladı, ferilerden gecti. Ancak bir hikmete erişip faydalanmak icin sormaya başladı: Omer'e "O duru suyun bulanık yerde hapsedilmesinin hikmeti ne, bunda ne sır var? Duru su, toprakta gizlenmiş; saf can cisimlerde mukayyet olmuş, sebebi ne?" dedi. Omer dedi ki: "Sen derin bir bahse dalıyorsun. Mesela manayı harflerle takyid eder . Serbest olan manayı hapsettin, nefesi bir kelime ile takyid eyledin. Sen faydadan mahcup iken; ruhun bedene gelmesindeki faydayı bilmezken; bunu bir fayda elde etmek icin yaparsın da. Fayda, kendisinde zuhur eden Allah, bizim gorduğumuzu nasıl gormez? Mananın kelimelerle soylenmesinde yuz binlerce fayda var. Bu faydaların her biri, canın cesede girmesindeki faydaya nispetle pek değersiz. Cuzilerin cuz'u olan senin bu nefesin, bu soz soylemen, kulli bir fayda temin ederse ruhun bedene girmesiyle meydana gelen kul, neden faydasız olsun? Sen bir cuz iken fayda goruyorsun. O halde neden kınama elini kulle uzatıyor, onu neden kınıyorsun? Sozun faydası yoksa soyleme, varsa itirazı bırakıp şukretmeye calış! Allah'ya şukretmek herkesin boynunun borcudur. Kavga etmek, suratını ekşitmek şukur değildir. Şukretmek surat ekşitmeden ibaretse sirke gibi şukreden hic kimse yok! Sirke, ciğere gitmek icin yol arıyorsa ona "şekerle karış da sirkengubin ol" de! Manayı şiire sıkıştırmaya calışmak, haptolmakla musavi, ondan gayrı bir şey değil. Şiirde mana, sapan gibi istenen yere gitmesine imkan yok. Elci, bu bir iki kadehle kendinden gecti; hatırında ne elcilik kaldı, ne getirdiği haber! Allah kudretine hayran olup kaldı; makam erişip sultan oldu. Sel denize kavuştu deniz oldu. Tane ekinliğe vardı ekin oldu. Ekmek Adem Atanın vucuduna karıştı, olu iken dirildi, haberdar oldu. Mum ve odun, ateşe can verip yanınca nursuz vucutları nurlandı. Surme taşı, gozlere cekilince iyi gormeye sebep oldu, gozcu kesildi. Ne mutlu o adama kendisinden kurtulmuş, diriye ulaşmıştır! Yazık o diriye ki olu ile oturmuş, olmuş; hayatını kaybetmiştir! Allah Kur'anına kacar, sığınırsan Peygamberlerin ruhlarına karışırsın. Kuran; Peygamberlerin, Allah'nın temiz ululuk denizindeki balıkların halleridir. Fakat okur da dediğini tutmazsan farzet ki peygamberleri, velileri gormuşsun . Kuran'ın hukumlerini tutar, kıssalarından hisse alırsan can kuşuna ten kafesi dar gelir. Kafeste mahpus olan kuşun kurtulmak istememesi cahilliktendir. Kafeslerden kurtulan ruhlar, Allahya layık ve halka rehber olan peygamberlerdir. Onların sesleri, kafeslerin dışından ve din makamından gelir: "Sana kurtuluş yolu ancak budur, bu! Biz bu daracık kafesten bununla kurtulduk. Bu kafesten kurtulmanın bundan başka caresi yok! Kazandığın şohretten kurtulman icin inleyip duran bir hasta haline gir. Zaten halk arasında meşhur olmak sağlam bir bağdır. Bu bağ bu yolda demir bir bağdan aşağı mıdır ki?" Mesnevi'den Hikayeler Alıntı