rekabet hukuku! Rekabet Hukuku'nun başlangıcı, Amerika Birleşik Devletleri'nde Schermann Act'ın yururluğe girdiği 1890 yılıdır. Her turlu iktisadi faaliyetin itici gucu olan rekabetin ve her turlu beşeri faaliyetin duzenleyicisi olan hukukun insanlık tarihinde ne kadar eski olduğu dikkate alındığında, Rekabet Hukuku'nun ve onun uygulayıcısı olan Rekabet Otoriteleri'nin ne kadar yeni ve modern cağın urunu oldukları acıkca gorulecektir. 1890 yılındaki bu ilk kanundan sonra Avrupa'da rekabet hukukunun filizlenmesi İkinci Dunya Savaşı ertesinde Almanya'da gercekleşmiştir. Bunu sırasıyla Japon Kartel Kanunu ve Avrupa Topluluğu rekabet kuralları takip etmiştir. Liberal iktisadi sistemin sınırları 1980'li yıllardan itibaren daha da genişlemeye başlamış ve bu gun globalleşme olarak adlandırdığımız sisteme ulaşılmıştır. Global cağda, firmaların ulusal kimlikleri giderek onem kaybetmiş, bunun yerine uluslararası standartlarda mal ve hizmet uretmek ve uluslararası kurallar dahilinde davranmak onem kazanmaya başlamıştır. Gunumuz rekabet otoritelerinin oynadıkları rol, global cağın trafiğinin adil bir bicimde akışını sağlamak ve yarışalabilir bir zeminin oluşmasını sağlamaktır. Bir ulkede rekabet otoritesinin varlığı o ekonominin kendi kendine oluşturabileceği varsayılan serbest rekabet ortamının; piyasa dinamiklerini dışarıda bırakarak kamu otoritesi eli ile yaratılacağı duşuncesini cağrıştırabilir. Ancak bu cağrışımın piyasa dinamiklerinin icsel dinamiğine kamu mudahalesi olacağı iması doğru değildir. Tum iktisadi cevreler tarafından mutabık kalınması gereken ilke, daha etkin ve daha serbest piyasaların ancak daha cok kuralla olanaklı olduğu ilkesidir. Tıpkı toplumsal ozgurluklerin yasalarla guvence altına alındığı gibi, ekonomik ozgurluklerin ve etkin rekabetci ekonominin guvenceye alıması icin de Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve geniş anlamda rekabet hukukuna ihtiyac vardır. Turk Rekabet Hukuku Avrupa Birli Turk Rekabet Hukuku Avrupa Birliği Rekabet Hukuku ile onemli olcude paralellik gostermektedir. Gerek dunya ekonomisi ile butunleşmede Avrupa Birliği'nin Turkiye icin onemli bir eşiği temsil etmesi; gerekse Avrupa Birliği Rekabet Hukuku'nun Turkiye'de uygulanabilir bir rekabet hukuku icin uygun bir ornek olarak değerlendirilmesi sonucunda 1994 yılında 4054 Sayılı Kanun kabul edilmiştir. Turkiye'deki rekabet hukuku uygulamalarının yasal temelini oluşturduğunu gozonune alarak Avrupa Topluluğu Rekabet Hukuku'nun kaynaklarına değinmek gerekmektedir. Avrupa Topluluğu Rekabet Hukuku'nun kaynağı Roma Anlaşması'nın 85., 86., 90 ve 92 maddeleridir. Sozkonusu maddeler sırasıyla; anlaşma, uyumlu eylem ve kararlara; hakim durumun kotuye kullanılmasına; iktisadi amaclı tekellere ve devlet yardımlarına ilişkindir. Bunların yanı sıra Avrupa Topluluğu Adalet Divanı ve Bidayet Mahkemesi Kararları da Rekabet Hukukunun kaynakları arasında onemli yere sahiptir. Turk Rekabet Hukuku'nun oluşumunda Roma Anlaşması'nın 92. maddesinde ele alınan "belirli işletmeleri veya belirli urunlerin uretimini desteklemek suretiyle rekabeti bozan veya bozma tehtidi iceren" devlet yardımları ile ilgili duzenleme dışarıda bırakılmıştır. 4054 say1Ŭ1ĠRekabetin Korunmas1ĠHakk1Ůdaki Kanun, 7 Aral1ū 1994 tarihinde TBMM 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun, 7 Aralık 1994 tarihinde TBMM'nde goruşulerek kabul edilmiş ve 13 Aralık 1994 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yururluğe girmiştir. Yasanın yururluğe girdiği 13 Aralık 1994 tarihinden itibaren, yaklaşık 27 ay suren bir beklemeden sonra, 27 Şubat 1997 tarihinde 11 kişiden oluşan Rekabet Kurulu atanmış ve 5 Mart 1988 tarihinde goreve başlamıştır. Kurul 8 ay icinde Rekabet Kurumu Teşkilatını oluşturmuştur. AVRUPA TOPLULUĞU REKABET HUKUKU'NUN ESASLARI Avrupa Topluluğu Rekabet Hukuku'nun esasları, kurucu Roma Antlaşması'nın hazırlanmasına ilişkin 1956 yılındaki Messine calışmaları sırasında gundeme geldi. Kurucu Antlaşma'nın hazırlıyıcıları Avrupa'nın hur teşebbus ve serbest piyasa ekonomisi uzerine kurulmasını duşunuyorlardı. Bu bağlamda da, Topluluğun rekabet politikasının teşebbus hurriyetini guvence altına alan kurallar manzumesi ile oluşturulması gerekliliği tartışılmaz olguların başında geliyordu. Teşebbus hurriyetinin guvence altına alınmasındaki siyasi yaklaşımların otesinde en onemli koşulun antitrost kavramıyla geliştirilebileceği duşunuluyordu. O donemde gorunen en ciddi birikim 1889 yılından kalan bir Kanada yasası ve 1890 yılına ilişkin A. B. D'deki Sherman Act olarak kabul edilmekteydi. Ancak Sherman Act, oldukca populist bir yaklaşım ile tasarlanmıştı; hatta sonradan gorulecektir ki, 1970 yılına kadar Amerikan antitrost kuralları daima Demokrat Partinin yonetiminde geliştirilmiştir. Messine calışma grubunda Topluluk rekabet politikasına ilişkin tezler tartışılırken, diğer ilginc bir olgu da o donemde İngiltere'de iktidarda olan İşci Partisi'nin Avrupa'nın oldukca liberal bir bakış acısı ile kurulmaya calışıldığını ileri surerek calışma grubunu terk etmesidir. Boylelikle bir yanda esinlenilmesi duşunulen bir hayli sosyal soylemi olan Sherman Act ve ote yanda Avrupa'nın daha liberal bir yapılanma ihtiyacı, Topluluk rekabet kurallarının tartışma odağını oluşturmaktaydı. Nitekim Kurucu Antlaşma'nın tasarlayıcıları "Amerikan rekabet hukukunun kaygılarını taşımamış ve Avrupa'ya ozgun ve Avrupa'nın ihtiyacları doğrultusunda bir sistemi ortaya koymuşlardır".(1) İşte bu nokta da rekabet hukukuna ilişkin uc sistem yaklaşımından soz etmek mukundur: Harvard ve Chicago Oğretileri ve bunların arasında kalan Bruksel Oğretisi. Topluluk rekabet sistemine yon veren Bruksel Oğretisi'nin diğer yaklaşımlar ile karşılaştırıldığında uc temel ozelliği icerdiği gorulmektedir. Birinci ozellik, Topluluk Rekabet Hukuku'nun siyasi bir yaklaşıma dayandırılmasıdır. Nitekim Topluluk Rekabet Hukuku, Uye Devletler'e kısmi bir egemenlik devrini zorunlu kılmaktadır. Buradaki temel amac, tek bir pazarın tesis edilmesine yardımcı olmaktır. İşte bu noktada Amerikan Rekabet Hukuku ile Topluluk hukukunun temel farklılığı ortaya cıkmaktadır: "Toplulukta temel kaygının tek pazarı entegrasyon marifetiyle kurmak ve bu anlamda da sermayeye daha rahat hareket serbestisi sağlamak amacıyla eksik rekabetin onlenmesi olduğu gozlemlenirken; Amerikan hukukunda federal ekonomik alanlarda zaten 19. yy sonlarından itibaren varolan kartellerin ve buyuk trostlerin monopolistik eğilimleri ile mucadele etmenin temel kaygıyı oluşturduğu gozlemlenmektedir".(2) İkinci ozellik, yaklaşımlardaki makro ekonomik unsurların rekabet unsurları ile birlikte duşunulmesidir. Topluluk Rekabet Hukuku, sadece eksik rekabeti onlemeyi temel hedef olarak benimsememektedir. Bu acılımının yanı sıra, rekabet politikalarına yon verilirken ekonomik gercekler ve Avrupa'nın temel ihtiyacları gozonunde bulundurulmakdır. Bu bağlamda da ozellikle rekabet piyasalarının istihdam yaratıcı, buyumeye destek olan ve sosyal refahı arttırıcı unsurlar ile bezenmesine azami dikkat edilmektedir. Boylelikle alınan kararlarda salt hukuk yaklaşımlarının otesinde bir dizi esnekliklere de imkan tanınmaktadır. Ucuncu ve son ozellik ise Topluluk Rekabet Hukuku'nun ahlaki ve sosyal değerlere buyuk onem vermesidir. Uye Devletler, rekabet hukuku alanında milli egemenlik haklarını uluslarustu mercilere devrederken, karşılığında tuketicinin yararı ve onun korunması uzerine, pazardaki tum ekonomik aktorlerin eşit şartlarda rekabete girmeleri uzerine ve KOBİ'lerin buyuk işletmelerin yanı sıra ekonomik hayatta rol almalarını sağlayıcı tedbirler uzerine ciddi guvenceler almaktalardır. İşte bu noktada da Amerikan ve Topluluk rekabet hukukları arasında cok temel bir ayrıcalığa işaret etmek mumkundur. Ozellikle yatay ve dikey anlaşmalarda Amerikan rekabet mercileri cok katı tedbirler alabilmektedir. Oradaki kaygı teşebbusler arasındaki yoğunlaşmaların, işbirliklerinin monopol yaratıcı etkilerinin onlenmesi yonunde gelişirken; Topluluk bu bağlamda istihdam, sosyal refah ve Avrupa sanayi ve hizmet sektorlerinin uluslararası rekabet gucunu ve ekonomik olcek sorununu on planda tutmaktadır. Sonuc olarak Topluluk Rekabet Hukuku'na hayat veren Bruksel Oğretisi; sadece ekonomik kaygıların gudulduğu Chicago Oğretisi ya da sadece dengeli bir sosyal paylaşımın ve her ne pahasına olursa olsun ekonomik gucun ceşitli aktorler arasında dağılımını ongoren Harvard Oğretisi arasında bir ucuncu ve ozgun yaklaşım olarak Avrupa Topluluğu Rekabet Hukuku'nun temel esaslarını ortaya koymaktadır. Butun bu doktrin tartışmaları ve siyasi hedeflerin neticesinde 25 Mart 1957 tarihinde imzalanan, Tek Senet ve 1 Kasım 1993 tarihinde yururluğe giren Avrupa Birliği Antlaşması ile değişikliğe uğratılan kurucu Roma Antlaşması'nın başlıca hedefi; Uye Devletler arasında ekonomik birliğin tesisinin ortak pazar marifetiyle gercekleştirilmesidir. Bu hedefin başarısı ise Topluluk Rekabet Hukuku'na bağlıdır. Bu bakımdan Birlik Antlaşması icerisinde vazedilen rekabet politikasına ilişkin hususların oncelikle bilinmesi gerekmektedir. Nitekim, Birlik Antlaşması'nın 2. Maddesi; "Topluluk, ortak bir pazarın, ekonomik ve parasal bir birliğin kurulması ve 3 ve 3 A maddelerinde yer verilen ortak politikaların ve faaliyetlerin yururluğe konulması yolu ile Topluluğun butunu icinde ekonomik faaliyetlerin uyumlu ve dengeli kalkınmanın, cevreye saygılı, surekli ve enflasyonist olmayan bir buyumenin, ekonomik performansların yuksek derecede butunluğunun, yuksek seviyeli bir istihdam ve sosyal korumanın, yaşam seviyesinin, Uye Devletler arasında ekonomik ve sosyal butunlukle dayanışmanın iyileştirilmesi gorevine sahiptir".(3) Birlik Antlaşması'nın 3. maddesi ise, Topluluğun iktisadi butunleşmeye ilişkin gorevlerini belirlemektedir. Sozkonusu 3 maddesi "ic pazar dahilinde rekabetin bozulmamasını sağlayacak bir rejim" ifadesi ile rekabet politikasının Topluluğun ana gorevleri arasında yeraldığının en acık kanıtıdır. Ayrıca, Birlik Antlaşması'nın 3 maddesi Kurucu Antlaşma'ya bir yeniliği ilave etmiş ve Topluluğun asıl gorevleri arasında Topluluk sanayinin rekabet gucunu arttırılması gorevinin de Topluluk tarafından ustlenilmesi gerekliliğine işaret etmiştir. İlgili paragrafın eklenmesinin sonuclarını gelecekte Topluluk Rekabet Hukuku uzerinde gormek mumkun olabilecektir. Ote yandan daha yetmişli yılların başında Avrupa Toplulukları Adalet Divanı , Continental Can Kararı'nda (4) ; Birlik Antlaşması'nın 3 maddesine tekabul eden, Kurucu Antlaşma'nın 3 maddesinin Roma Antlaşması'nın diğer maddelerinin anlam kazanabilmesi icin temel bir zorunluluk olduğunu belirtilmiştir. Ayrıca Komisyon, XXI. Genel Raporu'nda (1992) rekabet politikasının Tek Pazar'ın temel unsurlarından biri olduğuna işaret etmiştir. Yukarıda belirtilen hususların ışığında, Topluluk Rekabet Hukuku'nun esas itibariyle uc temel hedefi mevcuttur: o Birinci temel hedef, işletmeler arasında rekabeti bozucu ya da kısıtlayıcı ticari engeller geliştirilmesinin, hakim durumun kotuye kullanılmasının ve rekabeti sınırlayıcı ya da bozucu devlet yardımlarının onlenmesidir. o İkinci temel hedef, etkin bir rekabetin tesis edilerek, Tek Pazar'ın kurulmasını sağlamaktır. o Ucuncu temel hedef ise, ticari etkinliğin, gelişmenin ve tuketicinin yararına doğru hareket eden bir fiyat rekabetinin sağlanmasıdır.