Yaşlara Gore Odul ve Ceza Yontemleri odul ve ceza yontemleri Cocukların zamanında mudahale edilmeyen hataları devam edebilir veya şekil değiştirebilir. Bazen de anne babanın yersiz ve aşırı tepki ortaya koyması, cocuğu olumsuz etkiler. Anne baba elbette sadece cocuğun olumsuz davranışlarını cezalandırmamalı, bunun yanısıra başarılarını, doğru davranışlarını, onaylanması gereken tavırlarını odullendirmeyi de bilmelidir. Cocuklarına guzel bir şekilde eğitim vermek, onları hayata iyi şekilde hazırlamak butun anne babaların temel hedeflerindendir. Anne babanın her davranışının, yorumunun cocuk uzerinde etkisi vardır. Anne baba ve cocuk arasındaki etkileşim devam eden bir surectir. Bu etkileşimin kalitesi cocuğun butun hayatını etkileyebilir. Cocuklar hatalı ve yanlış bir şey yaptığı ve en onemlisi bunu tekrarladığı zaman anne babaların tepkisiz kalması, o yanlışın devam etmesine yol acar. Bazen de anne babanın yersiz ve aşırı tepki ortaya koyması veya tutarsız bir şekilde cezalandırması cocuktaki sıkıntıyı artırır ve yeni davranış sorunlarının ortaya cıkmasına zemin hazırlar. O nedenle bebekken bile anne babanın cocuğa uyguladığı cezalandırma şekli onemlidir. Cocuğun kişilik gelişiminde, sosyal gelişiminde ciddi etkiler bırakır. Genelde cocukların yaşları ve hataların buyukluğune gore cezalandırılmaları şu aşamalarda yapılmalıdır: Cezalandırma nasıl olmalı? 1. Uyarılmalı: Cocukların ilk yaptığı hata eğer cok buyuk sonuc doğurmayacak şekildeyse, anne baba uyarmakla yetinmelidir. Uyarının da bir cezalandırma olduğu unutulmamalıdır. Bu yeri geldiğinde anlık bir kaş catılması şeklinde de olabilir. Bu cocuğa mesaj olarak yaptığı davranışın onaylanmadığı tepkisinin iletilmesidir. 2. Konuşulmalı: Yapılan hatanın şiddeti artmış ise ya da tekrarlayan bir hataysa; cocuk ile yaşına uygun bir şekilde, bu durumun hatalı olduğu ve doğrusunun ne olduğu, davranışın tekrarı halinde zararının neler olacağı konuşulmalıdır. Bu acık olarak sizin tarafınızdan bu davranışın istenmediğinin belirtilmesidir. 3. Cezalar hatırlatılmalı: Yapılan hatanın devamı durumunda, hatanın buyukluğu ne olursa olsun anne baba tekrar cocuğu ile sevgi ve ılımlı bir ortam oluşturarak, cocuğa yonelik aşırı tepki ve yargılamadan kacınarak konuşmalı ve cocuğa bu davranışın tekrarı halinde ne turlu cezaları alabileceğini belirtmelidir. Bu noktada cocuğun yaşına gore anne babanın konuşma tarzı ve uslubu cok onemlidir. Kesinlikle durum mucadele ve tartışma ortamına donuşturulmemelidir. Cunku bu ortam iki tarafa da zarar veriir, ilerleyen donemlerdeki ilişkiyi zedeler. 4. Ceza uygulanmalı: Konuşma ve soylenen cezalandırma ikazlarına rağmen devam eden yanlışlarda, anne babanın bahsettiği cezayı uygulaması gerekir. Anne babalar, yapamayacağı cezalandırma yontemini cocuğa kesinlikle soylememelidir. Ancak cezalandırmayı yapmak istemedikleri veya yapamadıkları zamanlarda hafifletici sebeplere karşılık olarak, cezadan vazgecebileceklerini onerebilirler. Orneğin, ceza olarak dışarı parka goturulmeyecek cocuğa, "odanı toparlarsan senin cezanı affedebilirim" denebilir. Cezalandırmanın şekli cok onemlidir. Cocuk psikiyatristlerinin onerdiği cezalandırma yontemi, cocuğun sevdiği şeylerden mahrum edilmesi şeklindedir. Fiziksel cezaların cocuklara uygulanması son derece sakıncalıdır ve cocukların anne baba ile ilişkisini zedeler ve ortamı daha gergin hale getirir. Erken yatma, odasında yalnız olarak iki uc dakika beklemesi gibi basit cezalandırma tekniklerinin kullanılması da uygun olur. Ama cezalandırılma sırasında cocukların gururu incitilmeden ve ozguvenleri zedelenmeden uygun bir dil ve takdim ile bunun yapılması gerekir. 5. Uzmana başvurmalı: Aldığınız butun onlemlere rağmen onune gecilemeyen sıkıntılar icin anne babaların bir uzmana başvurmayı ihmal etmemeleri gerekir. Cunku bu durumlarda davranış bozukluğu, karşı gelme bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite durumu, cocukluk cağı depresyonları, uyum guclukleri gibi sorunlar eşlik ediyor olabilir. Odullendirme nasıl olmalı? Anne babanın cocuğun davranışlarının şekillenmesinde cocuğun başarılarını, doğru davranışlarını, onaylanması gereken tavırlarını, odullendirmesi onemlidir. Nasıl ki istenmeyen davranışların ve yanlışların kalmaması icin cezalandırma yontemine başvurulur, aynı şekilde odullendirme yontemini de uygun kullanmaları cocuk eğitimi acısından onemlidir. Cocuğun olumlu davranışlarının tasdiklenmesi bebeklik doneminde başlar. Bir hareket yaptıktan sonra bebek, annenin veya babanın yuzune bakar ve onlardan tasdik bekler. Eğer o davranış tasdiklenirse bebeğin o davranışı giderek guclenir. Ama anne baba tarafından o davranıştan sonra olumsuz bir tavır olursa o davranış uzun sure devam etmeden giderek gucunu kaybeder. Maddi değil, duygusal odullendirme Cocuğu odullendirmenin derecesi ve şekli yaş ve ailenin durumuna gore genelde değişiklikler gosterir. Ama şunu hemen belirtelim ki en iyi odullendirme maddi odullendirme değil, duygusal odullendirmedir. kendisine surekli bir şeyler alınmaya alıştırılan cocuk, gun gelecek en iyi ve en pahalı hediyelerle bile doyum bulamayacaktır. Ama anne babasının opmesi, kucaklaması, gezdirmesi, onunla oynaması, ona guzel sozler soylemesi şeklindeki odullendirme; en sağlıklı ve en başarılı odullendirmedir. Anne babaların bu turlu bir duygusal odulun yanısıra imkanları olcusunde ek hediyeler vermesi de cocuğu odullendirmenin diğer yoludur. Anne babaların, hediyelerdeki maddi buyukluk yerine manevi değeri on plana cıkarmaları daha doğru olur. Yaşın onemi Yaşa gore, odullendirme şu şekillerde olmalıdır: 1. Bebeklik doneminde odullendirme şekli: Opme, okşama, sevme, kucaklama, onunla oynama, onu besleme, gezdirme, onunla meşgul olma, onunla konuşma, onu sevdiğini hissettirme vb... Bu davranışların normal zamanda yapılması zaten gereklidir. Ancak odullendirilmek istendiğinde ozellikle yapılması onemlidir. 2. Okul oncesi donemde odullendirme şekli: Opme, okşama, sevme, kucaklama, onunla oynama, onunla gezme, birlikte vakit gecirme, soz olarak onaylandığını vurgulama, onun hoşuna gidecek iltifatlar soyleme, onun sevildiğini hissettirme, onun gelişim donemine uygun oyuncak ve hediyeler alma 3. Okul doneminde odullendirme şekli: Opme, okşama, sevme, onunla oynama, onunla birlikte gezme, birlikte ders calışma, onaylandığının hissettirilmesi, onun kabiliyetlerini on plana cıkaracak program ve aktivitelere yonlendirme, onun hoşuna gidecek iltifatlar soyleme vb...