Yuvalarımız neden catırdıyor? Hilal ARSLAN kaleme aldı, Semerkand Aile dergisi Bizden onceki kuşaklar yuva kurarken eş, dost, tanıdıklar "Allah bir yastıkta kocatsın" duasıyla tebrik ederlermiş yeni evlileri. Bu duanın bir karşılığı olarak da ceyizlerde mutlaka iki kişinin başını koyacağı uzun bir yastık olurmuş. Eşler birbirlerine Allah'ın emaneti gozuyle baktıklarından aile icinde yaşadıkları butun sorunların, şimdiki havalı adıyla iletişim problemlerinin ustesinden gelmeyi bilirlermiş. Bu yuzden eşlerden biri ebedi aleme gidene kadar surermiş coğu zaman evlilikler... Şimdiyse durum hayli farklı... Daha yolun başında "Olmazsa ayrılırız canım" diyerek evliliğe niyetleniyor insanlar. Zaman değişip şehir hayatının şartları geleneksel aileyi unufak edince cekirdek aileler coğalmaya başladı. Ama cekirdek aileler de koksuz olduklarından toplumun temeli saydığımız bu yapıyı ayakta tutmak giderek zorlaştı. EVLİLİK FEDAKARLIK İSTER Modernleşme, iletişim ve bilgi teknolojilerinin yaygınlaşması, bireylerin "evlilik"le ilgili talep ve beklentilerinin değişmesi en geleneksel ailelerde bile boşanmanın birkac kuşak oncesine gore cok daha kolaylaşmasına yol acıyor. Ailelerin neden artık bu kadar kolay dağıldığını sorduğumuz Mahremiyet Okulu kitabının yazarı Mehmet Paksu, evlilik dışı ilişkilere orneklik teşkil eden rol modeller, diziler ve yaşantıdaki orneklerin coğaldığına dikkat cekiyor. Aileyi ayakta tutan temel duygunun "biz" fikri olduğuna dikkat ceken Paksu, "Evlilik suya benzetilir. Suyun iki ana maddesi vardır. Oksijen ve hidrojen. Bu iki madde havada hur bir ortamda dolaşırken, fedakarlık gosteriyorlar, bir araya geliyorlar, birleşiyorlar, su oluyorlar. Eşler de bekarken serbest ve hur olarak yaşarken evlenince şahsi fedakarlık ve feragat gostererek birbirlerine tahammul ederek şu dunya denizinde kayıklarını sahile cıkarıyorlar. Kayıkta bir kişi kurek cekerse mesafe alınır. Fakat iki kişi kureğe sarılır, biri on tarafa, diğeri de arka yone cekerse ikisi de suya gomulur" şeklinde konuşuyor. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Mudurluğu Genel Muduru Doc. Dr. Ayşen Gurcan ise yaptıkları araştırmalara dayanarak daha evvelinde boşanmaya olumsuz bakan kesimlerde de boşanmaların gercekleşiyor olduğuna dikkat cekiyor. ERKEKLER SAYGI, KADINLAR SORUMLULUK BEKLİYOR Boşanmaların arttığı odaklarda yaşam bicimlerinin ani değişikliği, sınıf atlama veya mekan değiştirme, goc gibi sınıfsal değişimlerin boşanmaları tetiklediğini soyleyen Doc. Ayşen Gurcan boşanmaların asıl sebebinin ise cok daha farklı olduğuna işaret ediyor. Doc. Gurcan sozlerine şoyle devam ediyor: "Boşanmalarda mahkeme kararlarında gorunen 'şiddetli gecimsizlik'leri belirlemek uzere 2008 yılında 'Boşanma Nedenleri Araştırması'nı gercekleştirdik. Bu calışmada ortaya cıkan sonuc; ozellikle ciftlerin birbirlerinden beklentilerinin gecmişe oranla oldukca değiştiği yonundeydi. Kadınların erkeklerden en onemli beklentisi sorumluluklarını yerine getirmek olarak gorulurken, erkeklerin ise en onemli beklentileri kendilerine eşleri tarafından daha cok saygı gosterilmesiydi." Doc. Gurcan'ın soyledikleri aslında geleneksel aile yapımızdan uzaklaştıkca neleri kaybettiğimizi de ortaya koyuyor. Hani eskiler hep soyler ya "Erkekler erkekliğini, kadınlar kadınlığını bilmeli" diye... Galiba bunu kaybettiğimiz icin Allah'ın en sevmediği helali secmek zorunda kalanların sayısı artıyor. Sonuc olarak boşanmaların ailelerin hayata bakış ve yaşantılarını dini gereklere gore duzenlemek gibi bir değişkenden etkilendiğini duşunmuyorum. Ancak muhafazakar olsun olmasın, eşiyle ilgili değişen beklentilerine cevap bulabilen ile bulamayan arasında artık net sonuclar beklendiğini soylemeliyim. Ozellikle yukarıda da belirttiğim gibi, toplumsal yer değişikliği hem sınıfsal olarak hem de mekan olarak değişiklikler, boşanmaları etkileyen temel değişken olmakta. GENCLER ACELE KARAR VERİYOR Buraya kadar ortaya cıkan tablo her ne kadar uzucu olsa da başka ulkelere gore daha iyi durumda olduğumuz da bir gercek. Batılı ve modern toplumlara gore Turk ailesinin hala sağlam ve korunmalı bir yapı olduğuna dikkat ceken Mehmet Paksu'ya gore "Toplumsal gelişme ve kulturel değişmenin bir etkisi olarak bizdeki boşanmaların gelecek yıllarda artması da muhtemel. Bu acıdan bakıldığında ozellikle ilk yıldaki boşanma oranlarının gecmiş yıllara gore artıyor olması bunu doğrulamakta. Bunun en temel nedeni ise, birincisi uygun eş secimi noktasında genclerin acele karar veriyor olması, ikinci nedeni ise, evlilik icinde oluşan sorunlara cozum aramada hem yetersiz hem de dayanıksız kalması. Bir kere genclerde oluşan evlilik algısı ve evlilikten beklentiler cok hızlı bir değişim gosteriyor, bu değişime ayak uyduracak rollerin yeniden tanımlanması, ozellikle erkek kadın ilişkilerinde evliliğin tek gecerli kurum olduğu bilgisinin yeniden genclerde oturtulması gerekiyor." "Muhafazakarlığın temelinde inanc, iman, ahlak, manevi ve ahlaki değerler vardır. Bunlar muhafaza edilince aile ayakta kalır. Ama gun gectikce bu değerlere hucumlar artıyor, aile kalesi bombardımana tabi tutuluyor, buyuk sarsıntılar, yıkımlar yaşanıyor" diyen Paksu, başta TV olmak uzere medyanın, iletişim teknolojisinin ve internetin yaygınlaşmasının, buyuk şehirlerin en modern semtlerinden Anadolu'nun en ucra koylerine varıncaya kadar ulaşmasının, internetin versiyonlarının kontrolsuz bicimde kullanılmasının aile bireylerini birbirinden koparttığını, yalnızlaştırdığını, kendi icine kapattığını belirtiyor. HAKKI VE SABRI TAVSİYE EDEN BİRİLERİ OLMALI Ahir zaman yahut başka bir soylemle modern cağ insanının icine duştuğu ben merkezli hayat algısı belki de en buyuk zararı evlilik kurumuna, aileye veriyor. Yalnızca kendi ihtiyaclarının karşılanıp karşılanmadığına, kendi mutluluğuna odaklanan eşler karşı tarafın sevgi, ilgi ve sorumluluk acısından ne beklediğine dikkat dahi etmiyor. Hal boyle olunca evlilikler ya birinin idare etmesiyle mutsuz bir bicimde devam ediyor, ya da en ufak bir kırılma noktasında son buluyor. Oysa aile kavramından bahsedebilmek icin once bir olmaktan, birlik olmaktan, birlikte duşunup, birlikte hareket etmekten haberimizin olması gerekiyor. Tum bunların yanı sıra kadın ve erkeğin cevresi de boşanmayı zihinde kolaylaştıran bir etkiye sahip. Kendi mutluluğunu onceleyen insan, yakınları soz konusu olduğunda da aynı tavrı sergiliyor. Evladının evliliği sallantıda olan kimi anne babalar, kızı yahut oğlunun hatalarına bakmadan karşı tarafı yargılıyor ve kendi cocuğunun mutsuzluğuna odaklanarak boşanma kararını destekliyor; hatta ilk dile getiren oluyor. Oysa boylesi hayati konularda kendisiyle istişare edilenler, fikirlerini dile getirmeden once etraflıca duşunmeli, her iki tarafı da dinleyerek adaletle hukmetmeye ozen gostermelidir. Hata kimdeyse veya kimin ne hatası varsa onu acık yureklilikle soyleyebilmeli. Tıpkı ayette belirtildiği gibi hakkı ve sabrı tavsiye edebilmeli. (Asr, 3) DEĞİŞEN BEKLENTİLER BOŞANMAYA YOL ACIYOR DOC. DR. AYŞEN GURCAN Erkeklerde evlilik sorumluluklarını yerine getirmede bir sıkıntının onemli olcude yerleştiğini, kadınların da kocalarına karşı eski saygılarını kaybettiğini soyleyebiliriz. Ozellikle bu sonuc; yaşam bicimi değişmiş, refah seviyesi artmış, eğitim duzeyi yukselmiş kesimlerde daha da belirgin hale geliyor. Dolayısıyla; yaşama bakışı muhafazakar olsun olmasın bu sonuclar hepsini kapsamakta. Ancak belirtmeliyim ki; hala ulkemizde bıcak kemiğe dayanmadan boşanmalar cok yuksek gorunmuyor. Boşanma istatistiklerine bakarsak; kaba boşanma hızı 2009 yılında binde 1,59 olarak gercekleşmiştir. Bu oran dunya olceğinde oldukca duşuk bir orandır. Boşananların evlilere oranı ise yuzde 4,8. 2009 boşananların evli olanlara oranları Batı Karadeniz: 7,18 Doğu Karadeniz: 7,02 Ege: 6,27 Orta Anadolu: 5,94 Doğu Marmara: 5,87 İstanbul: 5,69 Kuzeydoğu: 5,17 Batı Anadolu: 5,05 Akdeniz: 4,74 Ortadoğu: 4,31 Batı Marmara: 4,21 Guneydoğu: 3,61 GENEL: 4,18 BELLİ BAŞLI BOŞANMA SEBEPLERİ MEHMET PAKSU Mahremiyet Okulu'nun "Mutsuz Evlilikler, Boşanmalar" isimli kitabında evlilik kavgaları ve boşanmalarla ilgili yuzden fazla soruya cevap verdik. "İhanetler, Cinsel Sorunlar" kitabında ise, ciftleri boşanmaya goturen yolda yaşanan aldatmalar ve cinsel problemlere dair suallere Kur'an ve hadisler cercevesinde cevaplar vermeye calıştık. Belli başlı boşanma sebeplerini şu şekilde sıralamak mumkun: Alkol, uyuşturucu bağımlılığı, şiddet kullanılması, cinsel mutsuzluklar ve uyuşmazlıklar, dini yaşantıda eksiklikler, eşlerinin birbirlerine denk olmaması, Tv alışkanlığı, kadının ailesine gonderilmemesi, eşlerin birbirlerini aldatması, ihanetlerin yaşanması, internetin kontrolsuz kullanılması, cocuklarının olmaması, ikinci evlilik yonelimi, gelin kaynana anlaşmazlıkları... Ayrıca Turkiye'de henuz yeterli araştırma yapılmadı, ama 2009'da Amerika'da yapılan bir araştırmada her beş boşanmadan birine sebep facebook gosteriliyor. Eski arkadaşları buluşturan ve yeni arkadaşlar bulmaya yarayan site, evlilikteki sorunları artırıyor. Bu "viruse" gafil bir şekilde yakalanan, iradesine soz geciremeyen, hakimiyetini kaybeden kişiler farkına varmadan kendini bir "kapanın" icinde buluyor, zehirleniyor ve ciddi bunalımlara giriyor.