Kimi secmeli? Eflatun'un "Devlet"ini okumuş muydunuz? Milattan 400 yıl once yazılmış bu kitapta Eflatun'un hocası Sokrates oğrencileriyle tartışır. Ve bu diyaloglarda insanlığın belli başlı sorunlarına careler aranır. "Kim lider olmalı" sorusu da yanıt aranan sorular dan biridir. Sokrates, devleti filozofların yonetmesi gerektiği inancındadır. Ama bu goruşe oğrencileri dudak bu kerler. Derler ki; "Kendini felsefeye verenler kacık demesek bile bir tuhaf adamlar oluyorlar: Sokrates bunu şu ornekle yanıtlar: "Bir gemi duşunun. Gemiciler 'Gemiyi kim daha iyi kullanır' diye birbirlerine girmişler, ama hicbiri kaptanlığın ne olduğunu bilmez. Geminin kumanda sını kim ele gecirse otekiler onu oldurmeye ya da ge miden surmeye kalkıyorlar. Gemiyi ele gecirip, ne var ne yok aşırıyorlar. Kumandayı kendilerine verenleri ovguye boğuyor, buyuk denizci, eşsiz kaptan, usta gemici sayıyorlar. Bu arada akıllarından bile gecmiyor ki gercek kaptan havayı, mevsimleri, goğu, yıldızları, ruzgarları bilen, gemiyi bunlarla yuruten adamdır. Şimdi bu gemideki kargaşa da başa gecen tayfalar tabii ki gercek kaptana dalgacı, geveze, işe yaramaz derler: Bu acıklama uzerine Sokrates'in oğrencileri usteler ler: "Ama en aklı başında olanlar bile bu felsefe yuzunden devlete hizmet edemeyecek hale geliyorlar". "Bunun kabahati onların değil, onları kullanama yanlarındır". "Peki doğruluk başa gecince kotulukler korosunu takar mı ardına?" "Takmaz, tam tersine en temiz değerleri, iyiliği, ol cuyu, duzeni goturur beraberinde..." Milattan once 400 yılında "iyi lider" işte boyle tanımlanıyordu. "Politikayı erdemliler yonetirse top lum iyi yonetilir" diye duşunuluyordu. Sonra aradan 1900 yıl gecti. 16. yuzyılın başlarında unlu İtalyan filozofu Niccolo Machiavelli yeni bir li der tanımıyla cıktı ortaya. "Hukumdar" adlı eserinde şunları yazdı: "Hukumdar olmak icin cok değerli bir insan olmaya gerek yoktur. Cok şanslı olmak da ge rekmez. Kurnaz olmak yeterlidir." Bu saptamasıyla Machiavelli, siyaset biliminde bir cığır actı. Siyaseti ahlaktan ayırdı. Artık politikacılar "iyi kotu", "değerli değersiz" diye ayrılmayacak, "başarı" tek kıstas olacaktı. Machiavelli "Hukumdar" adlı kitabında bu başarının anahtarını da verdi: "Hukumdarın başarısı icin iyi niteliklere sahip ol ması şart değildir. Ama onlara sahipmiş gibi gorun mesi şarttır" dedi. "Amaca ulaşmak icin her yol mubahtır" anlayışını boylece yuzyıllar otesinden, gelecek kuşak siyasetci lerinin kulağına fısıldadı. Bugun Sokrates'in dunyasına cok uzağız. Gemiler acemi gemicilerin elinde. Usta kaptanlar "işe yaramaz kacık" muamelesi goruyorlar. Oysa "makyavelizm" siyasette 500 yıl sonra hala gecerliliğini koruyor. Liderlik birikimi olanlardan cok, kendini kurnaz sananlar ortalıkta cirit atıyor. "Hicbir iyi niteliği ol madığı halde, hepsine sahipmiş gibi gorunenler", ik tidara ulaşmak icin her yontemi pervasızca kullanan lar da Machiavelli'nin 500 yıl once adını koyduğu o gelenekten geliyorlar. Hala "erdem" değil, "başarı" asli değer sayılıyor. Soylenen sozun doğruluğundan cok, o soz icin kal kan ellerin sayısı onemseniyor. Gece yastıktaki vic dan huzurunun, sandıktaki oy kadar değeri yok. Ta rihin giyotini politikayı bir onur savaşı kılan ne varsa bicmiş, geriye kaba bir cıkar mucadelesi kalakalmış adeta... Bugun Ankara Ataturk Spor Salonu'nda yarışacak sosyal demokrat lider adaylarının hepsi de Mulkiye'de, Sokrates'i de, Machiavelli'yi de mutlaka okudular. Ya birine, ya diğerine hak verdiler. Ama o gunlerden bugune, konu onemini yitirdi. Oysa bu, siyasal yelpazenin solundaki bir parti icin birincil derecede onemsenmesi gereken bir tartış maydı. Bugunku kurultayda solda lider arayışı bir gundem maddesidir, belki demokratikleşme de, bir gundem maddesidir, ama siyasal ahlak gundemde değildir. Oysa siyaset bilimci Prof. Dr. Turker Alkan "Siyasal Ahlak" kitabında şoyle diyor: "Asıl sorun ahlak ve kultur anlayışının, yani top lumda genel kabul goren insan modelinin değişebilmesidir. Siyasal ahlak ve kultur değişmediği surece, demokratikleşme girişimleri yuzeysel ve gecici başa rılar olarak kalacak, ilk sıkıntı ve bunalımda otoriter yonetime donme eğilimi patlak verecektir." Tabii bu turden felsefe tartışmaları, gemiye kaptan arayan kurultaylar icin oldukca yabancı... Ben cağın koşulları ve yukselen değerler gereği bu yarışta "iyi niteliklere sahipmiş gibi gorunen", "kur naz", "hırslı" ve "inatcı" lider adaylarının şansını da ha fazla goruyorum. Yine de "inatcı lider" arayanlara kucuk bir hatır latmada bulunmayı yararlı sayıyorum: "Bir daha deneyeyim" inadını en son surduren kaptan, Van ucağının pilotu olmuştu. Sonuc ortada. Sizce bugun yolculara "hırslı ve inatcı kaptan mı? havayı ve iklimi bilen kaptan mı?" diye sorsak o pilota oy cıkar mıydı? Van ucağı yolcuları icin cok gec bir soru... Sosyal demokrat delegelerin ise yanıt icin pek az vakti kaldı.