Vatandaşlık Haklarımız İNSAN HAKLARI EVRENSEL BİLDİRGESİ Madde 1: Butun insanlar, haklari ve onurlari esit ve ozgur olarak dogarlar. Akil ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine kardeslik duygulari ile davranmalidirlar. Madde 2: Herkes irk, renk, cins, dil, din, siyasal veya diger bir inanc, ulusal yada toplumsal koken, servet, dogus yada herhangi baska bir durumdan dolayi ayrima ugramadan, bu bildiride ilan olunan hak ve ozgurluklerden yararlanma hakkina sahiptir. Madde 3: Yasam, ozgurluk ve kisisel guvenlik her insanin hakkidir. Madde 4: Hic kimse kolelik yada kulluk altinda bulundurulamaz, kolelik ve kole ticareti her turlu bicimiyle yasaktir. Madde 5: Hic kimseye iskence ve zulum uygulanamaz, insanlik disi yada onur kirici bicimde davranilamaz, ceza verilemez. Madde 6: Herkes, nerede olursa olsun hukuki kisiliginin taninmasi hakkina sahiptir. Madde 7: Yasalar onunde herkes esittir ve yasalarin koruyuculugundan esit olarak faydalanma hakkina sahiptir. Butun insanlarin bu bildiriye aykiri her turlu ayrimci uygulamaya ve boyle bir ayrimi ozendirici her turlu kiskirtmaya karsi esit korunma hakki vardir. Madde 8: Her insanin kendisine yasalarla taninan temel haklara aykiri uygulamalar karsisinda, hak ve hukukunun fiilen korunmasi icin bu isle gorevli ulusal mahkemelere basvurma hakki vardir. Madde 9: Hic kimse keyfi olarak yakalanamaz, alikoyulamaz veya surgun edilemez. Madde 10: Herkes, haklarinin, sorumluluklarinin yada kendisine yoneltilen, cezayi gerektirir herhangi bir suclamanin acikliga kavusturulmasinda, davasinin bagimsiz ve tarafsiz bir mahkeme onunde hakkaniyetle ve acik olarak gorulmesi hakkina sahiptir. Madde 11: 1. Bir suc islemekten sanik her insan, savunmasi icin kendisine gerekli butun kosullarin saglanmis bulundugu acik bir yargilama ile yasalar uyarinca suclu oldugu kanitlanmadikca sucsuz sayilir. 2. Hic kimse isledikleri sirada ulusal yada uluslar arasi hukuka gore suc olusturmayan fiillerden veya ihtimallerden oturu mahkum edilemez. Bunun gibi, sucun islendigi sirada uygulanan cezadan daha siddetli bir cezaya carptirilamaz. Madde 12: Hic kimsenin ozel hayatina, ailesine, konutuna yada haberlesme ve yazismalarina keyfi olarak karisilamaz, seref ve unune satasilamaz. Herkesin bu tur karisma ve satasmalara karsi yasalarla korunmaya hakki vardir. Madde 13: 1. Herkesin herhangi bir devletin topraklari uzerinde serbestce yolculuk etmek ve yerlesecegi yeri secmek hakki vardir. 2. Her insanin, kendi ulkesi de icinde olmak uzere, herhangi bir ulkeyi terk etmeye ve yeniden donmeye hakki vardir. Madde 14: 1. Her insanin zulum karsisinda, baska ulkelere siginmaya ve bu ulkelerde siginmaci islemi gormeye hakki vardir. 2. Bu hak, siyasal olmayan suclar veya Birlesmis Milletler ilke ve amaclarina aykiri faaliyetlerden dolayi acilan kovusturmalar halinde ileri surulemez. Madde 15: 1. Her insanin bir ulkenin vatandasi olma hakki vardir. 2. Hic kimse keyfi olarak vatandasligindan yada vatandasligini degistirmek hakkindan yoksun birakilamaz. Madde 16: 1. Evlilik cagina varan her erkek ve kadin, irk, vatandaslik yada din bakimindan hicbir sinirlama ile karsilasmaksizin, evlenmek ve yuva kurmak hakkina sahiptir. Kadin ve erkek, evliligin kurulusu, devami ve sona erdirilisinde esit haklara sahiptirler. 2. Evlilik, ancak evlenecek kilerin ozgur ve kesin istekleri iler kurulabilir. 3. Aile, toplumun dogal temel unsurudur; toplum ve devlet tarafindan korunmak hakkina sahiptir. Madde 17: 1. Her insanin tek basina yada baskalari ile birlikte mal ve mulk edinme hakki vardir. 2. Hic kimse keyfi olarak mal ve mulkunden yoksun birakilamaz. Madde18: Her insanin dusunce, vicdan ve din ozgurlugune hakki vardir. Bu hak, din yada inanc degistirme ozgurlugunu, din yada inancini tek basina yada topluca, acik veya ozel bicimde ogretme, uygulama, ibadet ve ayinlerle aciga vurma ozgurlugunu de kapsar. Madde 19: Her insanin, dusuncelerini ozgurce aciklamaya hakki vardir. Bu hak, dusuncelerinden oturu rahatsiz edilmemek, ulke sinirlari soz konusu olmadan, bilgi ve dusunceleri her turlu arac ve yollarla aramak, elde etmek ve yaymak hakkini gerektirir. Madde 20: 1. Her insan bariscil amaclarla toplanma ve dernek kurma ve bir dernege katilma hakkina sahiptir. 2. Hic kimse bir dernege katilmaya zorlanamaz. Madde 21: 1. Her insanin, dogrudan dogruya yada serbestce sectigi temsilcileri araciligi ile ulkesinin yonetimine katilma hakki vardir. 2. Herkesin, ulkesinin kamu hizmetlerinden esit olarak yararlanma hakki vardir. Iktidarin gucunun tek kaynagi, halk iradesidir. Bu irade, genel ve esit oy hakkina dayali, belli araliklarla tekrarlanan, gizli oylama yada serbestligi saglayacak benzer bir yontemle yapilan durust secimlerle ortaya konur. Madde 22: Her insanin, toplumun bir uyesi olarak sosyal guvencesi, sahsiyetinin serbestce gelismesi ve onuru icin zorunlu olan, ekonomik, sosyal ve kulturel haklari vardir. Bireyler, devletin kuruluslari ve kaynaklari goz onune alinarak ortaya konacak ulusal cabalar ve uluslar arasi isbirligi yoluyla bu haklarindan yararlanirlar. Madde 23: 1. Her insanin calismaya, meslegini serbestce secmeye, adil ve elverisli calisma sartlarina ve issizlige karsi korunma hakki vardir. 2. Herkesin, hicbir ayrim yapilmaksizin esit is karsiliginda esit ucrete hakki vardir. 3. Calisan her insanin kendisine ve ailesine insan onuruna yakisir bir yasam saglayacak ve gerekirse diger sosyal guvencelerle de tamamlanacak adil ve yeterli bir ucrete hakki vardir. 4. Herkesin cikarlarinin korunmasi amaciyla sendikalar kurmaya ve bunlara katilmaya hakki vardir. Madde 24: Her insanin dinlenmeye, eglenmeye, ozellikle calisma suresini akla uygun sinirlar icinde tutmaya ve belli araliklarla ucretli tatillere hakki vardir. Madde 25: 1. Her insanin yiyecek, giyecek, konut, saglik hizmetleri ve gerekli toplumsal hizmetler de icinde olmak uzere kendisinin ve ailesinin saglik ve refahini saglayacak uygun bir yasam duzeyine hakki vardir. Issizlik, hastalik, sakatlik, dulluk, ihtiyarlik yada gecim olanaklarindan iradesi disinda yoksun kaldigi diger hallerde soysal guvence hakkina sahiptir. 2. Anneler ve cocuklar, oncelikle ozen ve yardim gorme hakkina sahiptirler. Butun cocuklar, evlilik icinde yada disinda dogsunlar ayni toplumsal guvenceden yararlanirlar. Madde 26: 1. Her insanin egitim gorme hakki vardir. Egitim parasizdir. Hic olmazsa ilk ve temel evresinde boyle olmalidir. Ilkogretim zorunludur. Teknik ve mesleki egitimden herkes yararlanabilmelidir. Yuksekogretim herkese, yeteneklerinin ve basarilarinin elverdigi olcude tam bir esitlikte olmalidir. 2. Egitim, insan sahsiyetinin tam gelismesini ve insan haklari ile temel ozgurluklere sayginin guclenmesini amaclamalidir. Butun uluslar, irk ve dinler arasinda anlayisi, hosgoru ve dostlugu ozendirmeli ve Birlesmis Milletlerin barisin korunmasi yolundaki calismalarini gelistirmelidir. 3. Ana ve babalar, cocuklarina verilecek egitimin turunu secme hakkina sahiptirler. Madde 27: Her insanin, toplumun kulturel yasamina serbestce katilmaya, guzel sanatlardan zevk almaya, bilimsel ilerlemeden ve bunun nimetlerinden pay almaya hakki vardir. Her insanin, sahibi bulundugu her turlu bilimsel, edebi ve sanatsal yapittan dogan manevi ve maddi cikarlarinin korunmasi hakki vardir. Madde 28: Her insanin, is bu bildiride aciklanan hak ve ozgurluklerin tam anlamiyla uygulanmasini saglayacak bir toplumsal ve uluslar arasi duzene hakki vardir. Madde 29: 1. Her insanin, sahsiyetinin serbest ve tam gelismesinin ancak icinde yasamasi ile mumkun oldugu topluma karsi odevleri vardir. 2. Her insan, haklari ve ozgurluklerinden yararlanirken sadece baskalarinin da hak ve ozgurluklerinin taninmasi ve korunmasi amaciyla; ahlak, kamu duzeni ve genel refahin, demokratik bir toplum yapisindaki hakli gereklerini karsilamak icin, ancak yasanin koydugu kisitlamalara tabidir. 3. Bu hak ve ozgurlukler hicbir surette Birlesmis Milletlerin amac ve ilkelerine aykiri olarak kullanilamaz. Madde 30: Bu bildirinin hicbir hukmu, icinde ilan edilen hak ve ozgurluklerin, bir devlet, zumre yada kisi tarafindan yok edilmesini savunmaya veya bunu fiilen gerceklestirmeye hak verdirir bicimde yorumlanamaz.