Tevekkul Mu? Calışmak Mı? Guzel bir derede av hayvanları, aslan korkusundan ıstırap icindeydiler. Cunku aslan, daima pusudan cıkıp birisini kapmaktaydı. O otlak bu yuzden hepsine fena geliyordu. Hileye baş vurdular; aslanın huzuruna geldiler: "Biz sana gundelikle yiyecek verip doyuralım. Bundan sonra hicbir av peşine duşme ki bu otlak bize zehrolmasın."dediler. Aslan dedi ki: "Hileye uğramasam, vefa gorecek olsam dediğiniz doğru. Ben şundan bundan cok hileler gormuşumdur. İnsanların yaptıkları işlerden, ettikleri hilelerden helak olmuşum; o yılanlar, o akrepler tarafından cok ısırılmışım. İcinde pusu kurmuş olan nefis ise, kibir ve kin bakımından butun adamlardan beterdir. Benim kulağım "mumin, bir zehirli hayvan deliğinden iki kere dağlanmaz" sozunu işitti; Peygamberin sozunu canla gonulle kabul etti." Hepsi dediler ki: "Ey halden haberdar hakim! Cekinmeyi bırak; cekinme, insanı kaderin hukumlerinden kurtaramaz. Kaderden cekinmekte perişanlık ve kotuluk vardır, yuru, tevekkul et ki tevekkul, hepsinden iyidir. Ey kotu hiddetli adam! Kaza ile penceleşme ki kaza da seninle kavgaya tutuşmasın. Tanyerini ağartan Allah'dan bir zarar gelmemesi icin kulun Hak hukmune karşı olu gibi olması lazımdır." Aslan: "Evet, tevekkul kılavuzsa da bu sebebe teşebbus de, Peygamber'in sunnetidir. Peygamber, yuksek sesle "Tevekkulle beraber yine devenin ayağını bağla" dedi. "Calışan kimse Allah sevgilisidir" işaretini dinle; tevekkulden dolayı esbaba teşebbus hususunda tembel olma" dedi. Hayvanlar ona: "Calışıp kazanma, bil ki, halkın itikat zayıflığı yuzunden, harislerin boğazları miktarınca bir riya lokmasıdır. Tevekkulden daha guzel bir kazanc yoktur. Esasen Hak'ka teslim olmadan daha sevgili ne var? Cokları beladan belaya; yılandan ejderhaya sıcrarlar. İnsan hile etti ama hilesi kendisine tuzak oldu... can sandığı, icici bir duşman kesildi! Kapıyı kapadı, halbuki duşman evinin icindeydi. Firavun'un hile ve tedbiri de işte buna benzer masallardandı. O kin guducu, yuz binlerce cocuk oldurdu; aradığı ise evinin icinde idi. Madem ki bizim gozumuzde bir cok illet var; yuru kendi goruşunu dostun goruşunde yok et! Bizim goruşumuze bedel onun goruşu, ne guzel bir karşılıktır. Butun maksatları onun goruşunde bulursun. Cocuk; tutucu, koşucu değilken ancak babasının omuzuna biner. Halkın canları; el ayak sahibi olmazdan, beden kaydına duşmezden evvel vefadan sefaya ucuyordu. Vakta ki"İniniz" emriyle hapis olundular, hiddet, hırs, kanaat ve zaruret kayıtlarına duştuler. Biz Hak'kın hayali ve sut isteyen yavrularıyız. "Halk Allah hayalidir" dedi. Gokten yağmur veren, rahmetiyle can vermeye de kadirdir" dediler. Aslan dedi ki: "Evet ama Kulların Allah'sı bizim ayağımızın onune bir merdiven koydu. Dama doğru basamak basamak cıkmalı burada cebri olmak ham tamahtır. Ayağın var, nasıl olur da kendini topal edersin; elin var niye penceni saklarsın? Efendi, kolenin eline beli verince soylemeden dileği malum olur. Bel gibi olan el de, Allah işaretlerindendir. Sonu duşunmek hassası da onun ibarelerindendir. Allah'nın işaretlerini canına nakş ederek ve o işarete vefakarlık ederek can verirsen. Sana nice sır işaretleri bahşeyler; senden yuku kaldırır, seni iş guc sahibi eder. Şimdi yuk altındasın; Allah seni yukler, bidirir... Şimdi onun emrini kabul etmektesin; sonra seni makbul eder. Şimdi onun emrini kabul etmişsin, sonra o emirleri soylersin. Şimdi vuslat arıyorsun, ondan sonra da vasıl olursun. Allah'ını nimetlerine şukretmeye calışmak kudrettir. Senin cebriliğin ise o nimeti inkardır. Onun verdiği kudrete şukretmek kudretini arttırır. Cebir ise nimeti elinden cıkarır. Senin cebriliğin yolda uyumaktır, uyuma; o kapıyı, o dergahı gormedikce uykuya dalma! Ki ruzgar her anda dalları silkip başına cerez ve azık doksun. Cebre inanmakla yol kesen haydutlar arasında uyumak musavidir. Vakitsiz oten kuş nasıl olur da kurtulur? Eğer onun işaretlerine burun bukuyorsan kendini erkek mi sanıyorsun! Sendeki bu kadarcık akıl da zayi olur, aklı ucan başsa buyruk kesilir! Zira şukur etmemek uğursuz ve ayıp bir şeydir; o hal, şukretmeyeni, ta ateşin dibine kadar ceker goturur. Tevekkul ediyorsan calışmak hususunda tevekkul et; kazan da sonra Allah'ya dayan!" Hepsi ona bağırarak dediler ki: "Sebep tohumlarını eken o harisler..." Kadın, erkek nice yuz binlerce kişi, neden oldu da zamanın menfaatlerinden mahrum kaldılar? Dunyanın başlangıcından beri yuz binlerce kavim, ejderha gibi ağız acmışlar;O bilgili, idrakli kavimle hileler duzmuşler, tedbirlerde bulunmuşlardır. Oyle tedbirler ki o tedbirlerle dağ bile ta dibinden kopar, yerinden ayrılırdı. Allah, onların hile ve tedbirini "o tedbirler yuzunden dağların tepeleri bile oynar, yıkılır, dumduz olurdu" diye ovdu. o avlanmalarından, o calışmalarından ezelde verilen kısmetten başka bir şey yuz gostermedi... Hepsi tedbirlerden de aciz kaldılar, calışmadan da; ortada Allah'nın işi ve hukumleri kaldı. Adı sanı belli kişi! Kazanmayı bir addan başka bir şey bilme; ey kurnaz ve hilekar adam! Calışmayı bir vehimden başka bir şey sanma." Saf bir adam, bir kuşluk cağında koşa koşa Suleyman'ın adalet sarayına erişti. Yuzu gamdan sararmış, dudakları morarmıştı. Suleyman ona "Efendi ne oldu?" dedi. O "Azrail, bana oyle bir hışımla, oyle bir kinle baktı ki..." dedi. Suleyman "Peki şimdi ne diliyorsan dile bakalım" dedi. O dedi ki: "Ey canları koruyan ruzgara emret; Beni ta Hindistan'a gotursun; belki kullunuz oraya gidince canını kurtarır." İşte halk fakirlikten boyle korkar. Onun icin insanlar hırs, emele lokma olurlar. Fakirlikten korkmak tıpkı o adamın olumden korkmasına benzer. Hırsı, calışmayı da sen Hindistan farz et! Suleyman ruzgara emretti; ruzgar da onu derhal Hindistan'da bir adaya goturdu. Ertesi gun Suleyman, divan vakti halkla buluşunca Azrail'e dedi ki: "O muslumana ne sebeple hışımla baktın? Ey Allah elcisi, bana anlat. Acaba bu işi o adamın hanumanından avare etmek icin mi yaptın? Azrail, cevaben dedi ki: "Ey cihanın zevalsiz padişahı! O ters anladı; ona hayal gorundu. Ben ona hışımla ne vakit baktım? Onu yol uğrağında gorunce şaşırdım. Cunku Hak bana "Haydi bugun var onun canını Hindistan'da al" buyurdu. Taacuple "yuz tane kanadı olsa Hindistan'a gitmesi yine uzak" dedim. İşte sen dunya işlerini hep buna kıyas et, gozunu ac ta gor! Kimden kacıyoruz, kendimizden mi? Ne olmayacak şey! Kimden kapıp kurtarıyoruz, Hak'tan mı? Ne boş zahmet. Aslan dedi ki: "Doğru ama Peygamberlerin, muminlerin calışmalarını da gor. Cefadan, kahırdan ne gordulerse mukafata nail oldular; Allah onların mucadelesini zayi etmedi. Onların baş vurdukları careler her hususta latif oldu. Cunku zariften ne gelirse zariftir. Tuzakları felek kuşunu tuttu; noksanları tamamen sayıldı. Ey ulu kişi! Nebilerin ve velilerin yolunda calış. Kaza ve kaderle penceleşmek mucadele sayılmaz. Cunku bizi penceleştiren, savaştıran da kaza ve kaderdir. Bir kimsenin iman ve itaat yolunda yuruyup de bir an bile ziyan etmişse kafirim! Başın yarılmamış, şu başını bağlama. Birkac gun calış da ondan sonra gul! Dunyayı arayan kimse olmayacak ve kotu bir şey aradı. Ukbayı arayansa kendine iyi bir hal aramış oldu. Dunya kazancı icin carelere baş vurmak soğuk bir şeydir. Dunyayı terk etmek icin carelere baş vurmak ise caizdir, emredilmiştir. Hile ve care diye bir zindanı delip cıkmaya derler. Yoksa birisi zaten acılmış deliği kapatırsa yaptığı iş, soğuk ve ters bir iştir. Bu dunya zindanıdır, biz de zindandaki mahkumlarız. Zindanı del kendini kurtar! Dunya nedir? Allah'dan gafil olmaktır. Kumaş, para, olcup tartarak ticaret yapmak ve kadın; dunya değildir. Din yolunda sarf etmek uzere kazandığı mala, Peygamber "ne guzel mal" demiştir. Suyun gemi icinde olması geminin batmasıdır. Gemi altındaki su ise gemiye; geminin yurumesine yardımcıdır. Mal, mulk sevgisini gonulden surup cıkardığındandır ki Suleyman, ancak yoksul adını takındı. Ağzı kapalı testi, ici hava ile dolu olduğundan derin ve ucsuz bucaksız su ustunde yuzup gitti. İşte yoksulluk havası oldukca insan, dunya denizine batmaz, o denizin ustunde durur. Butun bu dunya, onun mulku olsa bu mulk, gozunde hicbir şey değildir. Şu halde kalbini Min Ledun ululuğunun havası ile doldur, ağzını da bağla muhurle! Calışma da haktır, deva da haktır, dert de hak. Munkir kimse calışmayı inkar da ısrar eder durur." Aslan bu yolda bir cok delililer getirdi. O cebriler aslanın cevabına kandılar. Tilki, geyik, tavşan ve cakal cebre inanışı ve dedikoduyu bıraktılar. Bu biatte ziyana duşmemek icin kukremiş aslanla ahitlerde bulundular... Zahmetsizce her gunun kısmeti gelecek, aslanın başka bir teşebbuse ihtiyacı kalmayacaktı. Kura kime isabet ederse gunu gunune aslanın yanına sırtlan gibi koşar, teslim olurdu. Bu kadeh donerek tavşana gelince; tavşan haykırdı: " Niceye dek bu zulum?" Hayvanlar dediler ki: "Bunca zamanlardır ahdimize biz vefa ederek can feda ettik. Ey inatcı, bizim kotu bir adla anılmamıza sebep olma, aslan da incinmesin. Yuru, yuru : cabuk, cabuk!" Tavşan, "Dostlar, bana muhlet verin de hilemle sizde beladan kurtulun. Benim hilemle canımız kurtulsun, bu hile cocuklarımıza miras kalsın. Her peygamber, dunyada ummetini boyle bir kurtuluş yerine davet etti. Peygamberler, halk nazarında gozbebeği gibi kucuk gorunurlerdi ama felekten kurtuluş yolunu gormuşlerdi. Halk, peygamberleri; gozbebeği gibi kucuk gordu, gozbebeğinin manen buyukluğunu kimse anlayamadı." Hayvanlar ona: "Ey eşek, kulak ver! Kendini tavşan kadrince tut, haddini aşma! Bu ne laftır ki senden daha iyiler, dunyada onu hatırına bile getirmezler. Ya gururlandın, yahut da kaza, bizim izimizde. Yoksa bu laf, senin gibisine nereden yaraşacak? Dediler. Tavşan, "Dostlar, Hak bana ilham etti. Hakikaten zayıf birisi, kuvvetli bir rey ve tedbire nail oldu. Hak'kın arıya oğrettiğini, aslan ve ejderha bilemez. Arı, terutaze balla dolu petekler yapar. Allah ona o ilimden kapı actı. Hak'kın ipekboceğine oğrettiğini hicbir fil bilir mi? Toprağa mensup insan Hak'tan ilim oğrendi ve o bilgi ile yedinci kat goğe kadar butun alemi aydınlattı; Allah'ya şuphe eden kişinin korluğune rağmen meleklerin adını, sanını unutturdu; altı yuz bin yıllık o zahidin, o buzağının ağzını bağladı. Bu suretle din bilgisi sutunu emmesine, o yuce ve sağlam koşkun etrafında donup dolaşmasına mani oldu. Duygu ehlinin, yalnız zahire itibar edenlerin bilgileri, o yuce bilgiden sut emmeleri icin ağız bağıdır. Gonul katresine bir inci duştu ki o inci denizlere; feleklere bile verilmemiştir. Ey surete tapan! Niceye dek suret kaygısı? Senin manasız canın suretten kurtulmadı gitti. Eğer insan, suretle insan olsaydı Ahmet'le Ebucehil musavi olurdu. Duvar ustune yapılan insan resmide insana benzer. Bak, suret bakımından nesi eksik? O parlak resmin yalnız canı noksan. Yuru o nadir bulunan cevheri ara; Eshab ı Kehf'in kopeğine el verilince, dunyadaki butun aslanların başları alcaldı. Canı, nur denizinde gark olduktan sonra ona, kotu ve cirkin suretin ne ziyanı var? Kalemler sureti ovmezler. Kitaplara da adamın suretine ait vasıflar değil, " alim, adalet sahibi " gibi zatına ait vasıflar yazılır: Bilgi ve adalet sahibi... Hep manadır, onları onde, artta... bir yerde bulamazsın; zata ait sıfatlar Lamekan elinden cana şule vermektedir; can guneşi, goklere sığamaz" dedi. Bu sozun sonu yoktur. Kulak ver tavşan hikayesini anla! Eşek kulağını sat, başka bir kulak al ki bu sozu eşek kulağı anlayamaz! Yuru, tavşanın tilki gibi kurnazlığına bak, onun duşuncesini ve aslanı mağlup edişini gor! Bilgi Suleyman mulkunun hatemidir; butun alem cesettir, ilim candır. Bu huner yuzunden denizlerin, dağların, ovaların mahlukatı, insanoğluna karşı aciz kalmıştır. O yuzden kaplan, aslan; fare gibi korkmaktadır. O yuzden ovada, dağda butun vahşi hayvanlar gizlenmişlerdir. O yuzden periler, şeytanlar, kenarı boylamışlar, her biri gizli bir yerde mekan tutmuşlardır. İnsanoğlunun gizli duşmanı coktur. İhtiyata riayet eden kişi akıllıdır. Bizden gizli; guzel, cirkin, nice mahlukat vardır ki onlar daima gonul kapısını calıp dururlar. Yıkanmak icin dereye girince derenin dibindeki diken sana zarar verir; gerci diken suyun dibinde gizlidir, fakat sana batınca mevcudiyetini anlarsın. Vahiy ve vesveselerin ızdırapları, binlerce kişiden gelir, bir kişiden değil. Şuphe ediyorsan sabret, duyguların değişince onları gorursun, muşkul hallolur; O vakit kimlerin sozlerini ret etmişsin, kimleri kendine ulu eylemişsin gorursun. Ondan sonra dediler ki: "Ey cevik tavşan! Aklındakini meydana cıkar! Ey bir aslanla penceleşen, kavgaya girişen, duşunduğun şeyi soyle! Danışmak, insana anlayış ve akıl verir; akıllar da akıllara yardım eder. Peygamber "Ey tedbir sahibi, danış ki kendisiyle danışılan kişi emindir" dedi. Tavşan, "Her sır soylenemez, gah cift dersin, tek olur; gah tek dersin, cift cıkar! Aynanın berraklığını, yuzune karşı oversen nefesinden ayna cabucak buğulanır, bulanır, bizi gostermez olur. Şu uc şey hakkında dudağını kıpırdatma: Gittiğin yol, paran, bir de mezhebin. Cunku bu ucunun de duşmanı coktur. Duşman bildi mi, sana pusu kurar. Bir iki kimseye soyledin mi, artık sırra veda et. İki kişiyi aşan bir başkasına da soylenen her sır, yayılır. İki uc kuşu birbirine bağlasan elem icinde yerde hapis kalırlar. Ustu ortulu guzel bir tarzda, kurtulmak icin konuşur, danışırlar. Danışmaları, gorenleri yanıltacak şekilde kinayelerledir. Peygamber, kapalı bir tarzda meşveret ederdi. Eshap cevap verir, duşman haberdar olmazdı. Duşman, baştan ayağı bilmesin, bir şeyi sezmesin diye reyini kapalı misalle soylerdi. Bu misalle muradını anlatmış olurdu. Ağyar sorusundan bir koku bile duymaz, hicbir şey anlamazdı" dedi. Tavşan, aslana gitmede biraz gecikti, sonra pencesi kuvvetli aslanın yanına gitti. Aslan tavşan gecikti diye pencesi ile toprağı kazmakta, kukremekteydi: "Ben, o alcakların ahdi hamdır, ham ahitleri kotudur, sozlerinde durmazlar demiştim. Onların gurultuleri beni yaya bıraktı. Bu felek beni ne vakte kadar aldatacak, ne vakte kadar? Tedbirsiz emir adamakıllı aciz kalır. Cunku ahmaklığından dolayı ne onunu gorur, ne ardını!" dedi. Yol duzgun ama altında tuzaklar var. Yazının tarzı hoş ama icinde mana kıt. Sozler, yazılar, tuzaklara benzer. Tatlı sozler bizim omrumuzun kumudur. İcinde su kaynayan kum pek az bulunur; yuru, onu ara! Ey oğul! O kum, Allah eridir. O er kendinden ayrılmış Hak'a ulaşmıştır. Ondan dinin tatlı suyu kaynayıp durmaktadır. İstekliler o sudan hayat bulurlar, gelişirler, yetişirler. Allah erinden başkasını kuru kumsal bil ki o kumsal, her zaman senin omur suyunu icer, mahveder. Hakim olan erden hikmet iste ki onunla gorucu, bilici olasın. Hikmet arayan hikmet kaynağı olur, tahsilden ve sebeplere teşebbusten kurtulur. Bilgileri hıfzeden levh, bir Levh i Mahfuz olur; aklı ruhtan nasiplenir, feyz alır. Once aklı hoca iken, sonra akıl ona şakirt olur. Akıl; Cebrail gibi "Ey Ahmed, bir adım daha atarsam yanarım! Sen beni bırak, budan sonra sen ileri yuru. Ey can sultanı benim haddim bu karardır" der. Tembellik yuzunden şukur ve sabırla kalan, ancak şunu bilir: Ayağını "cebir" tutmuştur. . Cebir iddia eden, hasta değilken kendisini hasta gostermiştir. Nihayette hastalık o kimseyi sıhhatten ayırmıştır. Peygamber, "Şakacıktan hastalanış gercekten hastalık getirir ve o adam nihayet mum gibi soner gider" dedi. Cebir ne demektir? Kırık sarmak, yahut kopmuş damarı bağlamak. Madem ki bu yolda ayağını kırmadın; kiminle alay ediyorsun, ayağını niye sardın? Calışma yolunda ayağı kırılana derhal Burak geldi ona bindi. Din emirlerini yuklenmişti, şimdi kendi bindi... Ferman kabul ediciydi, makbul oldu. Şimdiye kadar Padişahın fermanını kabul eder, o fermana uyardı, bundan sonra askere ferman verir! Şimdiye kadar talih yıldızı ona tesir ederken bundan sonra o zat yıldızı uzerine emredici olur. Eğer sen bundan şuphelenirsen o halde "Şakk ı Kamer" den de şuphelisin. Ey gizlice heva ve hevesini tazeleyen kimse! İmanını tazele ama yalnız dille olmasın. Heva ve heves tazelenip durdukca iman taze değildir. Cunku heva iman kapısının kilididir. Bakir sozu tevil etmişsin; sen kendini tevil et, Kur'anı değil. İsteğine gore Kur'anı tevil ediyorsun. Yuce mana, senin tevilinden aşağılandı, aykırı bir şekle girdi!!! Senin ahvalin bir sineğe benzer ki o kendini bir adam sanırdı. İcmeden kendi kendine sarhoş olmuş, zerresini guneş gormuş. Doğan kuşlarının ovulduğunu işitmiş; " Şuphe yok ki ben vaktin Anka'sıyım" demişti. O sinek eşek sidiği birikintisindeki saman copunun ustunde gemi kaptanı gibi baş kaldırıp. " Ben, deniz ve gemi hikayesini okumuş, bir zaman bunu duşunmuştum. İşte şu deniz, şu gemi, ben de ehliyetli, rey ve tedbir sahibi bir kaptanım" dedi. Deniz ustunde salınıp durmaktaydı. O kadarcık bir su ona haddinden fazla gorundu. O sidik sineğe gore hudutsuzdu. Sinekte onu olduğu gibi gorecek goz nerede? Onun alemi kendi goruşune gore olur. Gozu bu kadardır, denizi de ona gore! Batıl tevilci, sinek gibidir. Vehmi eşek sidiği, tevil ve tasavvuru saman copudur. Eğer sinek kendi reyiyle sağlandığı tevilden gecse, baht o sineği huma yapar. Bu ibret gozune sahip olan sinek olmaz; ruhu, surete layık olmayacak derecede yuksek bir zat olur. Aslanla penceleşen o tavşan gibi. Onun ruhu, nasıl olur da kucucuk cussesine layık olur? Aslan hiddetle: " Duşman aldatıcı sozlerle gozumu kapattı. Cebrilerin hileleri beni bağladı, tahta kılıcları vucudumu yordu. Bundan sonra ben artık o gurultuyu dinlemem. Onlar hep şeytanların, gulyabanilerin sesleri! Ey gonul; durma, onları parcala, derilerini yuz. Zaten onlar deriden başka bir şey değildir! diyordu. Deriden maksat nedir? Renk renk laflar... su ustundeki, durmalarına imkan olmayan menevişler gibi. Bu soz deri gibidir, mana onun ici; bu soz, ceset gibidir, mana, can. Kotu ic'in ayıbını deri orter; iyi ic'i de gayret dolayısı ile Gayb alemi. Kalemin ruzgardan, kağıdın sudan olursa ne yazarsan derhal yok olur. Manasız soz su ustune yazılan yazıdır. Ondan vefa umarsan iki elini ısırarak donersin . Ruzgar, insandaki heva ve arzudur. Heva ve hevesten gecersen Allah'nın haberi kalır, ondan haber alırsın. Allah'nın haberleri cok hoştu; cunku baştan sona kadar ebedidir. Peygamberlerin ululuğundan ve hutbelerinden gayrı padişahların hutbeleri, ululukları, adları, sanları değişir baki kalmaz. Cunku padişahların kuvvetleri hevadandır. Peygamberlerin icazetnameleri ise ululuk sahibi Allah'dandır. Paralardan padişahların adlarını kazırlar; Ahmed'in adını ise kıyamete kadar hakkederler. Ahmed'in adı, butun peygamberlerin adıdır. Yuz elimizde olunca doksan da bizde demektir. Tavşan aslana gitmede epeyce gecikti. Yapacağı hileyi kendisince kararlaştırdı. Bir hayli geciktikten sonra aslanın kulağına bir iki sır soylemek uzere yola duştu. Akıl diyarında nice alimler vardır! Bu akıl denizi ne kadar engindir. Bizim şu şeklimiz bu tatlı denizde su uzerinde kaseler gibi yuzer. İci dolu olmadıkca kap, suyun yuzundedir. Dolunca denize batar. Akıl gizlidir ortada bir alem gorunup durur. Bizim şeklimiz; o denizin dalgasından yahut ıslaklığından ibarettir. Suret o denize ulaşmak icin neyi vesile ederse etsin, deniz; sureti, o vesile yuzunden daha uzağa atar. Gonul, kendisine sır vereni; ok, kendisini uzağa atanı gormedikce. Atımı kaybettim sanır, bindiği atı inat ve hırcınlıkla yolda hızlı hızlı koşturur! O yiğit atını kaybolmuş sanır. At ise onu yel gibi koşturmuştur! O sersem bağırır, arar, tarar kapı kapı dolaşır, her tarafı arar sorar: "Atımı calan nerede, kimdir?" Efendi, şu uyluğunun altındaki mahluk ne? Evet, bu attır; fakat bu at nerede? Ey at arayan yiğit binici, kendine gel! Can, apacık olduğundan, pek yakın bulunduğundan gorunmez. İnsan, ici su ile dolu, dışı kupkuru kup gibidir. Kırmızı, yeşil ve sarı... bu uc renkten once ziyayı gormezsen bunları nasıl gorursun? Fakat senin aklın renkler icinde kaybolduğundan dolayı o renkler senin nuru gormene perde olur. Gece olunca o renkler ortuldu, o vakit rengi gormenin nurdan olduğunu gorup anladın. Harici nur olmadıkca rengin gorunmesi mumkun değildir. İcteki hayal rengi de boyledir. Dış renkleri guneş ve Suha yıldızının nuruyla gorunur. İc renkleri ise yuce nurların aksiyle gorunur. Gozunun nurunun nuru da gonul nurudur. Goz nuru gonullerin nurundan meydana gelir. Gonul nurunun nuru da, akıl ve duygu nurundan olmayan, onlardan ayrı bulunan Allah nurudur. Geceleyin nur yoktu, renkleri gormedin. Nurun zıddıyla sana sabit oldu ki, once nur gorunur, sonra renk. Bunu da nurun zıddıyla tereddutsuz olarak bilirsin. Allah; bu zıddıyetle gonul hoşluğu meydana gelsin, her şey iyice anlaşılsın diye hastalığı ve kederi yarattı. Şu halde gizli olan şeyler, zıddıyetle ortaya cıkar. Hak'kın zıddı olmadığından gizlidir. Evvela nura bakılır, sonra renge. Cunku beyaz ve zenci, birbirine zıt olduğu icin meydana cıkar. Sen nuru zıddıyla bildin. Zıt, zıddı meydana cıkarır gosterir. Varlık aleminde Hak nurunun zıddı yoktur ki acıkca gorunebilsin. Hulasa gozlerimiz onu idrak edemez; o, bizi gorur, idrak eder. Sen bunu, Musa ile Tur kısasında gor! Suretle manayı; aslanla orman, yahut ses ve sozle duşunce gibi bil. Bu soz, bu ses, duşunceden meydana geldi. Fakat duşunce denizi nerede? Onu bilemezsin. Ama latif bir soz dalgası gorunce onun denizinin de kadri yuce bir deniz olacağını anlarsın. Bilgiden duşunce dalgası zuhura gelince mana, soz ve sesten bir suret duzdu. Sozden bir şekil doğdu, yine oldu. Dalga kendini yine denize iletti. Suret suretsizlikten cıktı, yine suretsizliğe dondu. Zira biz yine Allah'ya doneceğiz. Şu halde sen her goz acıp kapamada oluyor, diriliyorsun. Mustafa "dunya bir andan ibarettir" buyurdu. Bizim fikrimiz havada bir oktur. Havada nasıl durur? Allah'ya gelir. Her nefeste dunya yinelenir. Fakat biz, dunyayı oylece durur gorduğumuzden bu yenilenmeden haberdar değiliz. Omur su gibi yeniden yeniye akıp gider. Fakat cesette bir daimilik gosterir. Elinde hızlı hızlı oynattığın ucu ateşli bir sopa nasıl upuzun ve tek bir ateş hattı gibi gorunurse de pek cabuk akıp gectiğinden daimi bir şekilde gorunur. Ateşli copu sallasan ateş gozune upuzun gorunur. Bu omur uzunluğu da Allah'nın tez tez halk etmesindendir. Allah'nın yeniden yeniye ve suratle halk etmesi omru oyle uzun ve daimi gosterir. Bu sırrı bilmek isteyen, pek buyuk ve derin bir alim olsa bile kendiliğinden bilemez, ona de ki: işte Husamettin buracıktadır. O, yuce bir kitaptır. Aslanın kızgınlığı arttı, titizlendi. Baktı ki tavşan uzaktan geliyor. Korkusuz ve calımlı bir tavırla hiddetli, titiz, kızgın, suratı asık bir halde koşmakta, cunku muteessir ve zebun bir halde gelişten sucluluk anlaşılır. Ama cesurluk her turlu şupheyi giderir. Aslanın hizasına yaklaşıp ilerleyince aslan bağırdı: "Bire adam evladı olmayan! Ben ki filleri parca parca etmişim; ben ki erkek aslanların kulağını burmuşum; bir tavşan parcası kim oluyor ki boyle benim emrimi ayak altına atsın! Tavşan uykusunu ve gafletini bırak; ey eşek, bu aslanın kukreyişini dinle!" Tavşan dedi ki: "Eğer efendimiz affederlerse aman dileyeceğim, mazeretim var." Aslan "Ey ahmaklardan arda kalan, bu ne bicim ozur? Padişahlar huzuruna bu zaman mı gelinir? Sen vakitsiz oten horozsun, başını kesmeli. Ahmağın mazereti dinlenmez. Ahmağın ozru kabahatinden beter olur. Cahilin ozru her ilmin zehridir. Ey tavşan! Senin ozrunde bilgi yok. Ben tavşan değilim ki kulağıma sokasın" dedi. Tavşan "Padişahım, adam olmayanı da adam sırasına koy; zulum gorenin mazeretine kulak ver! Hele mevkiinin sadakası olarak yolunu şaşıranı kendi yolundan surme! Butun ırmaklara su veren deniz bile her copu başının ustunde taşır. Deniz bu kereminden dolayı eksilmez; ihsanı yuzunden aşağılanmaz" dedi. Aslan dedi ki: "Ben yerinde ve layık olana kerem ve ihsanda bulunurum; herkesin elbisesini boyuna gore bicerim." Tavşan "Dinle, eğer lutfa layık değilsem kahır ejderhasının onune baş koydum, ne yaparsan yap! Ben kuşluk vakti yola duştum, arkadaşımla padişahıma geliyordum. Arkadaşlarım, senin icin başka bir tavşanı da bana yoldaş etmişler. Bir erkek aslan, kulunuzun kanına kastetti. Yolda, bu iki yoldaşa da sataştı. Ben ona "Biz padişahlar padişahının kuluyuz, o kapının iki kucuk kapı yoldaşıyız" dedim. Dedi ki: "Utan be! Padişahlar padişahı dediğin kim oluyor? Benim huzurumda oyle her adam olmayanın adını anma! Eğer huzurumdan iki adım ileri atarsan seni de, padişahını da paramparca ederim." "Beni bırak, bir kerecik daha padişahımın yuzunu gorup seni haber vereyim" dedim. Dedi ki: "Yoldaşını huzurumda rehin bırak; yoksa sen benim kanunumca kurbansın." Ona cok yalvardık, hic fayda etmedi. Yoldaşımı alıp beni yalnız bıraktı. Arkadaşım hem şişmanlık ve letafetce, hem de guzelli ve irilik bakımından benim uc mislimdi. Bundan boyle o aslan tarafından bu yol kapanmıştır, boyle bir duşman yuzunden, Padişahım, yol bağlıdır. Bundan sonra tahsisattan umidini kes. Ben doğru soyluyorum, doğru soz acıdır. Sana tahsisat lazımsa yolu temizle. Haydi gel, o pervasızı oradan kaldır!" dedi. Aslan dedi ki: "Bismillah, haydi gel bakalım, nerede o? Doğru soyluyorsan duş onume! Onun da cezasını vereyim, onun gibi yuz tanesinin de. Fakat bu sozun yalansa seni cezalandırırım." Tavşan; onu, kurduğu dolaba duşurmek icin kılavuz gibi one duştu. Nişan koyduğu bir kuyuya doğru yola cıktılar. Aslana derin bir kuyuyu tuzak yapmıştı. Her ikisi de kuyunun bulunduğu yere yaklaştılar. İşte sana hilebaz, saman altından su yuruten bir tavşan! Su bir saman copunu ovaya goturur ama bir dağı nasıl surukler acaba? Onun hile tuzağı aslana kemenetti. Ne tuhaf tavşan ki bir aslanı avlıyor! Bir Musa, Firavun'u askeriyle, başındaki kalabalıkla Nil nehrinde oldurur; Bir sivrisinek yarım kanadıyla pervasızca başın beynini yarar. Duşman sozu dinleyenin hali budur. Hasetcinin dostu olanın uğradığı cezayı gor! Haman'ı dinleyen Firavun'un, Şeytan'ı dinleyen Nemrud'un hali budur. Duşman her ne kadar dostca soylerse de, her ne kadar taneden, yemden bahsederse de sen onu tuzak bil! Sana şeker verirse sen bunu zehir bil, bir lutufta bulunursa onu kahır bil! Kaza gelince kabuktan başka bir şey goremez, duşmanları dostlardan ayıramazsın. Boyle olunca yalvarmaya başla, ağlayıp inlemeye, tesbihe, oruca devam et! "Rabbim, sen gaipleri bilirsin. Gunahtan dolayı bizden intikam alma" diye yalvar, yakar! "Ey aslanları yaratan! Eğer biz bir kopeklik etmişsek bu pusudan bizim ustumuze aslanı saldırma! Guzel suya ateş şeklini, ateşe de su letafetini verme!" diye niyaz et! Yarabbi, sen kahır şarabıyla insanı sarhoş edersen yok olan şeylere varlık suretini verir, onları var gibi gosterirsin. Sarhoşluk nedir? Taşı gevher, yunu yeşim taşı gorecek derecede gozun bağlanması, gormemesidir. Sarhoşluk nedir? Ilgın ağacı goze sandal ağacı gorunecek kadar duyguların değişmesidir! Suleyman'ın buyuk divan cadırı kurulunca butun kuşlar huzuruna geldiler. Onu kendi dilini anlar, sırrını bilir bir zat bulup huzuruna canla, başla bir bir koştular. Butun kuşlar, cik cik otmeyi bırakmışlar; kardeşinin seninle konuşmasından daha fasih bir surette Suleyman'la konuşmaya başlamışlardı. Aynı dili konuşma, hısımlık ve bağlılıktır. İnsan yabancılarla kalırsa mahpusa benzer. Nice Hintli, nice Turk vardır ki dildeştirler. Nice iki Turk de vardır kibirbirlerine yabancı gibidirler. Şu halde mahremlik dili, bambaşka bir dildir. Gonul birliği dil birliğinden daha iyidir. Gonulden sozsuz, işaretsiz, yazısız yuz binlerce tercuman zuhur eder. Kuşların hepsi, butun sırlarını, hunerlerine, bilgi ve işaretlerine ait şeyleri. Suleyman'a birer birer apacık soyluyorlar, kendilerini bildirmek ve tanıtmak icin oğunuyorlardı. Bu oğunmek kibirden, varlıktan dolayı değildi. Her kuş, onun huzuruna varsın, yakınlarından olsun diye oğunuyordu. Bir kul, bir efendiye kul olmak dilerse hunerinden bir miktarını ona arz eder. Fakat o efendi tarafından satın alınmayı istemezse kendisini hasta, sağır, colak ve topal gosterir. Huthudun hunerini arz etme sırası geldi; sanatını ve duşuncelerini bildirme nobeti erişti. Dedi ki; "Ey Padişah, en kucuk bir hunerimi kısaca arz edeyim. Kısa soylemek daha iyidir." Suleyman "Soyle bakalım, o hangi hunerdir?" dedi. Huthut, "Gayet yukseklerde uctuğum zaman, havadan bakınca yerin ta dibindeki suyu gorurum. O su nerededir, derinliği ne kadardır, rengi nedir, topraktan mı kaynıyor, taştan mı? Hepsini gorur, bilirim. Ey Suleyman! Ordu kurulacak yeri tayin etmek uzere beni sefere beraber gotur" dedi. Suleyman da "Ey iyi yoldaş! Susuz ve ucsuz bucaksız collerde sen bize arkadaş ol; bu suretle su bulur, seferde yoldaşlara saka olursun" dedi. Karga, bunu işitince hasedinden ilerleyip Suleyman'a "Huthut aykırı ve kotu soyledi. Padişah huzurunda soz soylemek, edebe aykırıdır. Hele yalan ve olmayacak soz olursa. Eğer onun boyle bir goruşu olsaydı bir avuc toprak altındaki tuzağı nasıl gormezdi? Nasıl olur da tuzağa tutulurdu, nasıl olur da umitsiz bir halde kafese girerdi?" dedi. Bunun uzerine Suleyman dedi ki: "Ey Huthut! Daha ilk kadehte boyle bulunman layık mı, akla sığar mı? Ayran icen! Kendini nasıl oluyor da sarhoş gosteriyor, huzurumda sonu yalan cıkacak bir soz soyluyorsun?" Huthut dedi ki: " Padişahım, Allah aşkına bu cıplak yoksul hakkında duaAşmanın soylediği sozu dinleme! Eğer ettiğim dava yalansa işte başımı koydum, boynumu vur! Kaza hukmunu inkar eden karga, binlerce aklı olsa yine kafirdir. Sende "kafirler" sozunden " " harfi, kufur sıfatlarından bir sıfat bulunsa kadının ferci gibi şehvet yerisin, pis pis kokarsın. Eğer kaza gozumu ve aklımı kapatmazsa ben tuzağı havada da gorurum. Fakat kaza gelince bilgi, uykuya dalar, ay kararır gun tutulur. Kazanın bu ceşit hilesi nadir midir ki? Kaza ve kaderi inkar edenin inkarı bile bil ki kaza ve kaderdendir". "Allemelesma" ya bey olan, her damarında yuz binlerce ilim bulunan insanlar atası, her şeyin adını, nasılsa oylece bilmiş sonunda ne olacaksa sonuna kadar da agah olmuştu. O, eşyaya ne lakap verdiyse değişmemiştir; cevik dediği tembel cıkmıştır. Sonunda mumin olacak kimseyi onceden gordu; sonunda kafir olacak adamda ona belli oldu. Her şeyin adını bilenden işit; "Allemelesma" remzinin sırrını duy! Bize gore her şeyin adı, gorunuşe tabidir; nasıl gorunuyorsa biz, ona oyle deriz. Fakat Allah'ya gore ic yuzune hakikatine tabidir. Musa'ya gore sopasının adı asa; Yaratan yanında ise ejderha idi. Bu alemde Omer'in adı puta tapan idi, halbuki "Elest" te onun ismi mumindi. Bizim yanımızda adı meni olan şey, Hak yanında şu benlikle zahir olan suretti. Bu meni yokluk aleminde vardı; eksiksiz, artısız aynen Allah'nın ilminde mevcuttu. Hasılı Allah indinde sonumuz ne olacaksa hakikatte adımız o olmuştur. Allah insana akıbetine gore bir ad koyar. Halkın taktığı odunc ada gore değil! Adem'in gozu Allah'nın pak nuru ile gorduğunden adların hakikati ve ic yuzu ona ayan olur. Melekler onda Hak nurunu gorunce hepsi ona yuzustu secdeye vardılar. Adını andığım şu Adem'i kıyamete kadar ovsem, vasıflarını saysam yine ovmekten acizim! Adem bunların hepsini bildi. Fakat kaza gelince nehyi bilme yuzunden hataya duştu. Acaba bu nehiy, haram olduğundan mıdır, yoksa korkutmak icin mi? Gonlunce tevili ustun tutunca kendisi hayrette iken tabiatı, buğdaya doğru koştu. Bahcıvanın ayağına diken batınca hırsız fırsat buldu, esvabını calıp kactı. Adem hayretten kurtulup tekrar yola gelince gordu ki hırsız eşyayı iş yerinden goturmuş! "Rabbena İnna zalemna" deyip ah etmeye başladı. Yani "karanlık bastı yol kayboldu" dedi. Bu kaza, guneşi orten bir buluttur. Aslan ve ejderha bile ondan feryat ve figan etmektedir. "Kaza ve kader zuhur edince bir tuzağı bile gormuyorsam bu yolda cahil olan yalnız ben değilim ya!" Zorlamayı bırakıp feryad u figana koyulan kişi ne kutlu kişidir; o, iyi bir işe sarılmıştır. Eğer kaza, seni gece gibi sararsa sonunda yine elinden tutacak odur. Yuz kere canına kastederse yine sana can veren, derdine derman olan kazadır. Bu kaza yuz kere yolunu kesse de yine senin cadırını goklerin ustune kurar. Seni eminlik mulkune goturmek icin bu korkutmasını inayet bil! Bu sozun sonu gelmez, soz de uzadı. Sen tavşanla aslan hikayesini dinle. Kuyu yanına gelince aslan, tavşanın geri kaldığını gordu. Dedi ki: "Nicin ayağını geri cektin. Ayağını geri cekme ileri gel!" Tavşan "Ayağım nerede? Elim ayağım kesildi. Canım tir tir titriyor, yureğim yerinden oynadı. Yuzumun rengini gormuyor musun? Altın sarısı gibi. Rengim, ne halde olduğumu bildiriyor. Allah yuze "bildirici" demiştir. Onun icin ariflerin gozu, yuze dalmış kalmıştır. Renk ve koku, can gibi haber verir; atın kişnemesi atın mevcudiyetini bildirir. Eşeğin sesini kapının sesinden fark edesin diye her şeyin sesi, o şeyi haber verir. Peygamber insanları ayırt etmek hususunda "insan sozunde gizlidir" dedi. Yuzun renginde gonul halinden bir nişan vardır. Bana acı sevgimi kalbinde tut! Kırmızı yuz sahibinin, refah ve saadetine delalet eder, sarı yuz, meşakkat ve bela icinde olduğunu bildirir. Elimi, ayağımı alana, yuzumun rengini ucurana, kuvvetimi giderene, cehremi bozana uğradım. Onune geleni kırana, ağacları kokunden, dibinden sokup cıkarana sataştım. Adamları, hayvanları, cemadat ve nebadatı mat edene rastladım. Bunlar cuziyattır, kulluyatın da onun yuzunden renkleri sararmış, kokuları bozulmuştur. Cihan; gah sabredip gah şukrettikce bağlar, bahceler gah giyinir, gah cırılcıplak kalır. Guneş ateş renginde doğmuşken diğer bir saatte baş aşağı batar; goklerde parıldayan yıldızlar; zaman zaman ihtirake uğrarlar. Guzellikte yıldızlardan daha parlak olan ay da ince ağrıya tutulup hilal olur. Cok sakin ve edepli olan bir yeri de sarsıntı sıtmaya duşurur. Nice dağlar, bu ansızın gelen felaketten dolayı yeryuzune kumlar gibi dağılıvermiştir! Ruhla eş olan hava bile kaza baş gosterince veba kesilir, ufunetlenir: Ruhun kız kardeşi olan latif su, bir golcukte sarı, acı ve bulanık bir hale gelir; azametli ve kibirli ateşi bile bir yel sonduruverir! Denizin halini de ıstırabından, coşkunluğundan anla, akılının değişik durduğunu, kalıptan kalıba girdiğini bil! Allah rızasını arayıp duran başı donmuş feleğin hali de oğullarının hali gibidir: Gah en altta, gah ortada, gah en tepede. Onda da boluk boluk kutlu ve yomsuz zamanlar var! Ey kulliyat ile karışmış olan, ey insan! Basit cisimlerin halini de kendinden kıyas et! Kulliyatın boyle hastalıkları, boyle dertleri olunca onların cuzilerinin yuzu nasıl sararmaz? Hele birbirine zıt olan şeylerden; su, toprak, ateş ve yelden meydana gelmiş cuzu... Koyunun kurttan kacmasına şaşılmaz; şaşılacak şey bu koyunun kurda gonul vermesidir! Sağlık zıtların sulhudur; aralarında savaşın başlamasını da olum bil! Allah'nın lutfu, bu aslanla yaban eşeğine, bu iki zıtta, vefakarlık hususunda bir ulfet vermiştir. Dunya hasta ve mahpus olunca, hastanın fani olmasına şaşılır mı?" Tavşan aslana bu ceşit nasihatler verip "Ben bu sebepler yuzunden geriledim" dedi. Aslan dedi ki: "Sen bu sebepleri bırak ta şu geriye cekilmenin sebebini soyle, benim maksadın o." Tavşan, O "aslan bu kuyunun icinde oturuyor; bu kalenin icinde butun afetlerden emin" dedi. Aklı olan kimse oturmak icin kuyu dibini secmiştir. Cunku gonul, sefaları halvetler. Kuyunun karanlığı, halkın verdiği karanlıklardan daha iyidir. Halkın ayağını tutan, halkla karışıp goruşen; başını kurtaramamış, selamete erişememiştir. Aslan "İleri yuru. Benim acacağım yara, onu kahreder, bir bak, o aslan orada mı?" dedi. Tavşan "Ben o ateşten bir kere yanmışım. Sen beni kucağına alırsan, ey kerem madeni, ancak o vakit yardımınla gozumu acar, kuyuya bakabilirim" dedi. Aslan onu kucağına aldı. O da aslanın himayesinde kuyuya kadar vardı. Kuyunun icine, suya bakınca aslanın ve onun aksi parıldadı. Aslan su icinde parıldayan aksiiini gordu. Suda bir aslan şekliyle kucağında şişman bir tavşan şekli gordu. Su icinde duşmanını gorunce tavşanı bırakıp kuyu icine sıcradı. Kendi kazdığı kuyuya kendi duştu. Cunku yaptığı zulum kendi başına geldi. Zalimlerin zulmu karanlık bir kuyudur; butun alimler boyle dediler: Daha ziyade zalim olanın kuyusu, daha korkunctur. Adalet "daha kotuye daha kotu ceza verilir" buyurmuştur. Ey zulumle bir kuyu kazan! Sen kendin icin tuzak hazırlıyorsun. İpek boceği giiibi kendi etrafını orme; kendine kuyu kazarsan bari kararlıca kaz! Zayıfları sen yardımcısız, kimsesiz sanma; Kur'andan "İza cae nasrullah"ı oku. Sen filsen, duşmanın senden urkmuşse sana ceza olarak işte ebabil kuşu gelip cattı. Yerde bir zayıf aman dilerse, gokyuzu askerleri birbirlerine karışırlar. Sen birisini dişinle ısırıp da kan icinde bırakırsan diş ağrısına tutulunca ne yaparsın? Aslan, kuyuda kendisini gorunce hiddetinden o anda kendini duşmanından ayırt edemedi. Kendi aksini kendi duşmanı sandı, hulasa kendine kılıc cekti. Ey Adam! İnsanlarda gorduğun bir cok zulumler, senin huyundur; sen kendi huyunu onlarda goruyorsun. Senin varlığın, nifakın, zulmun, gafletin onlara aksetmiştir. Sen o sun, sen kendini yaralamaktasın. O anda lanet ipliğini kendine kendin dokuyorsun! O kotuluğu sen kendinde acıkca gormuyorsun. Gorsen kendine kendin candan duşman olurdun. Ey ahmak kendine saldıran o aslan gibi sen de kendine saldırıyorsun. Ahlakının kunhune erişir, hakikatini anlarsan o adam olmamazlığın senden olduğunu bilirsin. Aslan; başka bir aslan gibi gorunen şeklin, kendi aksinden, ibaret olduğu kuyu dibinde zahir oldu. Bir zayıfın dişini soken, o ters goren aslanın işini işlemektedir. Ey başkasının yuzunde kotu bir ben goren! Gorduğun kendi beninin aksidir, ondan nefret etme! "Muminler birbirinin aynasıdır". Bu haberi Peygamberden rivayet etmediler mi? Gozunun onune gok renkli bir cam koymuşsun, o sebepten alem sana gok gorunuyor. Kor değilsen bu korluğu kendinden bil. Kendine kotu de başkasına deme! Eğer mumin Allah nur ile bakmamış olsaydı; gaip mumine butun cıplaklığı ile nasıl gorunurdu? Fakat sen Allah nuru ile değil Allah ateşi ile baktığından kotulukte kaldın iyilikten gafil oldun. İyiliği kotulukten ayırt edemedin, kotulukten de gafil oldun; iyilikten de. Ey gama kedere dalmış adam! Azar azar ateşe nur serp ki ateşin nura donsun. Ya Rabbi, sen de o tertemiz suyu serp de alemin şu ateşi tamamıyla nur olsun. Denizin suyu hep ferman altındadır; ya Rabbi su da senindir, ateş de. Sen istersen ateş, latif su olur; dilemezsen su bile ateş kesilir. Bizim şu niyazımızı da yine sen ilham etmektesin. Zulumden kurtulmamız, senin ihsanındır. Sen bize bu isteği, biz istemeksizin verdin, hadsiz, hesapsız ihsanlar da bulundun. Tavşan kurtulduğuna sevinerek ovaya, av hayvanlarına koştu. Aslanın kuyuda olduğunu gorunce cayıra doğru gule oynıya gitmekte idi. Olumun pencesinden kurtulduğundan ayağı yerden kesilmiş, sevinmiş; el cırpmakta, dallar, yapraklar gibi yeşermiş neşelenmiş, oynamaktaydı. Dallar, yapraklar toprak hapsinden kurtulunca başlarını yukseltir, ruzgarın eşi arkadaşı olurlar. Yapraklar, daldaki tomurcukları yarıp cıkınca ağacın ta ustune cıkarlar. Her meyve ve her yaprak, tomurcuğunun diliyle Allah'nın şukrunu terennum eder. Bizim aslımızı ihsan sahibi Allah yetiştirdi, nihayet ağac kalınlaştı, doğrulup yukseldi de. Su camur icinde olan canlar da bataklıklardan, su ve camurdan kurtulunca gonulleri sevinc dolu bir halde. Allah aşkının havasında raks ederler; ayın on dordu gibi noksansız ve tam bir hale gelirler. Tenleri oynayıp durur, ya canları ne haldedir? Sorma! Tamamı ile can olanlara gelince; onları hic sorma Tavşan aslanı zindana soktu, aslan icin ne ayıp şey; bir tavşancıktan geri kaldı! Boyle bir ayıba sahip olduğu halde şaşılacak şey şurasıdır ki bir de kendisine Fahrettin lakabını takmalarını ister! Ey kişi! Sen bu dunya kuyusunun dibinde mahpus kalan bir aslansın. Tavşan gibi olan nefsin seni nasıl kahretti? Senin tavşan nefsin sahrada yiyip icmekte, zevk ve sefa etmekte. Sen ise şu dedikodu, bahis ve munakaşa kuyusunun dibindesin! O aslan avcısı tavşan, av hayvanlarının bulunduğu yere koşup "birbirinizi muştulayın. Size mujdeci geldi. Mujde ey zevki sefaya dalmış olanlar! Mujde ki o cehennem kopeği, geldiği cehenneme gitti. Mujde! Allah, o can duşmanının dişlerini soktu. Pencesiyle nice başlar ezen duşmanı, olum supurgesi cercop gibi supurdu gitti" dedi. O zaman butun hayvanlar, sevincli bir halde gulup oynayarak, onun yuzunu optuler. Etrafına halka oldular. O cırağ gibi ortalarındaydı. Butun sahradakiler ona secde ettiler. "Sen gokten inen bir melek misin, yoksa peri misin? Hayır ne meleksin ne peri! Sen, erkek aslanların azrailisin! Ne olursan ol; canımız sana kurban olsun! Ona galip geldin, elin kolun sağ olsun! Allah bu suyu senin arkından akıttı; eline koluna aferin. Bir daha soyle! Onu hile ile nasıl inandırdın; o zalimi duzenle nasıl kahrettin? Bir daha soyle ki hikayen dertlere derman, canlara merhem olsun! Bir daha soyle ki o sitemkarın zulmunden canlarımızda yuz binlerce yaralar var" dediler. Tavşan dedi ki: "Ey ulular! Allah yardım etti, yoksa dunyada bir tavşan kim oluyor ki? Koluma kuvvet, kalbime kudret verdi, cenneti, huriyi kucağıma attı. Ustunlukler Hak'tan gelir, hallerin değişmesi de ondandır. Hak; bu kuvvet kudreti zan ve yakin ehline nobetleşe gostermektedir. Ey ikbal nobetine erişen! Kendine gel, sevinme! Sen nobetle mukayyetsin, hurluk taslama! Saltanatı nobetten ustun olan, ikbali ebedi bulunan nobet davulunu yedi yıldızdan ustun bir yerde calarlar. Nobetten ustun olanlar, baki padişahlardır; onlar daima ruhlara sakidir. Bir iki gun su icmeyi terk edersen ağzını ebediyet şarabına daldırır, o hakikat şarabını icersin. Mesnevi'den Hikayeler Alıntı