"Amme" kelimesi, "amm, umum"dan türetilmiş olup kapsama ve kuşatma AMME HUKUKU Bir devletin hukuki yapısını, bu hukukun işleyişini, özel ve tüzel şahsiyetler ve yabancı devletlerle karşılıklı ilişkilerini düzenleyen hukuk dalı. "Amme" kelimesi, "amm, umum"dan türetilmiş olup kapsama ve kuşatma anlamınadır. Her çokluğa, fertleri sayılamayacak oranda çok olan halk topluluğuna ıtlak olunur. "Amm" kelimesinin ifade ettiği çokluk, "amme" kelimesinin delalet ettiği şeyde mübalağalı bir şekilde söz konusu olmaktadır ki, özetle büyük küçük, erkek dişi, zengin fakir, vb. her yerde şümulü anlatır. Bu bakımından amme velayeti, amme hukuku , amme riyaseti, amme idaresi , amme müesseseleri, amme kudreti , amme hizmeti terimlerinde bu genel ve üyesinin sayısız çokluğu anlamı vardır. Nitekim devlet kurumunun nüfus, ülke, hakimiyet unsurlarından birincisi olan nüfus miktarının çokluğunu "Amme" kelimesiyle anlatmak söz konusudur. Aslında "Amme" kelimesiyle anlatılmak istenen devlettir. Çünkü devlet son tahlilde "fertlerden" oluşturulmaktadır. Yani devlet, varlığını fertlerin oluşturdukları toplulukta bulmakta, dolayısıyla devlet bu topluluğa mal edilerek devletle topluluk aynı şeyler telakki olunmaktadır. Devlete atfedilen gerçeğin aslında devleti meydana getiren kamuya raci bulunduğu söylenebilir. Amme hukuku denildiğinde, doğrudan doğruya fertlerden oluşan kamuya şamil, onunla ilgili bir hukuk dalı sözkonusu olmaktadır. Başka söylenişle bu hukuk dalının, kamuya aidiyetini belirtmek için "Amme" kelimesiyle tanımlanmaktadır. Ancak buradaki kamu, kendi hukuki anlamını devletle bulduğuna göre, devlete has hukuk şeklinde tanımlanan yaygın ve doğru kabul edilmiştir. Demek oluyor ki, bir toplumu meydana getiren fertlerin müştereken sahip bulundukları kuvvetten, yetkiden, o fertler ile onları yöneten ve koruyan üstün ya da kamu otoriteleri arasında riayet olunması gereken ilişkiler akla gelir. Bu bakımdan fertler veya şahıslar ile devlet arasındaki ilişkileri gösteren, şahısların devlete karşı sahip bulundukları hak ve yetkileri, ayrıca yapmakla yükümlü bulundukları leri tayin eden ve düzenleyen dolayısıyla hukuk biliminin bir dalını meydana getiren usul ve kuralların bütünü, amme hukuku kapsamında düşünülebilir. Tarihi Gelişim: Amme hukukunun genel hukuk içindeki yerinin belirlenmesi konusu tartışılmıştır. Bir anlayışa göre ilk defa Roma hukukçuları tarafından tespit edilen ve Roma hukuk külliyeti içinde yer alan tasnifte, ilki, kamu menfaatiyle ilgili "devlete ait hukuk" veya "devlet hukuku" şeklinde nitelendirilmesi mümkün "amme hukuku" ; ikincisi özel menfaatle ilgili "özel hukuk" tur. Fakat bu tasnifin hakikate, özellikle de hukukun mahiyetine uygun olmadığı ileri sürülmüştür. Çünkü kamu menfaatiyle özel hukukun sınırlarının kesin ve açık bir şekilde tespiti mümkün olamayacağı gibi, tasnifin dayandığı esas da hukukun mahiyetini tam anlamıyla ifadeden uzaktır. Kaldı ki hukukta gaye, menfaati korumak ve güvence altına almak olmakla birlikte, asıl gaye hakkın, daha doğrusu adaletin gerçekleştirilmesidir. Ayrıca uygulamada kamu özel menfaat ayrımının yapılması daima mümkün değildir. Gerçekte sözgelimi amme hukukunun merkezi olan devlet fertlerin özel menfaatlerine hizmet ettiği gibi mülkiyet ve evlenme gibi özel hukuk müesseseleri de kamu menfaatiyle yakından ilgilidirler. Öte yandan bu tasnifin bilimsel olduğu da ileri sürülemez. Sözgelimi ferdin hayatını koruyan kanunlar amme hukuku kapsamındadırlar. Kaldı ki, Roma hukukundaki bu tasnifin aksine Germen hukukunda böyle bir ayrım kabul edilmektedir. İslam hukuku böyle bir ayrımı kabul etmemektedir. Çünkü İslam hukukunun, kaynağı, mahiyeti, usulü ve dayandığı kavramların kendine has oluşu sebebi yanında; İslam dininin esasları da bu türden bir ayrıma cevaz verir nitelikte değildir. Ancak bu durum İslam hukuk teorisi içinde amme hukukunun bulunmadığı ya da ihmal edildiği anlamına alınmamalıdır. Aksine İslam hukukunun özel hukuk alanında olduğu gibi amme hukuku alanında da önemli kural ve ilkelerinin bulunduğunu ve şimdiye kadar yapılan incelemelerin bu konuda yeterli bilgileri ortaya koyduğu söylenmelidir. Ne var ki, İslam hukukunun gerek kaynaklarının düzenlenmesi, gerek kavramlarının farklılığı, bu kural ve ilkeleri anlamada özel bir çalışmayı gerektirmektedir. Gerçekte İslam amme hukukunun devlet, anayasa, idare, ceza hukuku; hukuk felsefe ve sosyolojisi alanında oluşturulan bilgilerini, bu hukukun kaynaklarında toplu bir şekilde bulmak mümkün olmayabilir. Sözgelimi amme hukukunun çeşitli konuları fıkıh eserlerinin kaza, imare, siyer, hudud, fey kısımlarında ele alındığı gibi; es siyasetü ' şer'iyye, el ahkamü's sultaniyye, el emval adı altında yazılmış bağımsız eserlerde, bazen de tarih ve kelam kitaplarında incelenmiştir. Keza Devletler Umumi Hukuku dalı fıkıh eserlerinin siyer, cihat, meğazi, nikah, talak vb. bölümlerinde ele alınmıştır. Demek oluyor ki, amme hukukunun genel hukuk teorisi içindeki yerini belirlemek Romalılar'ın yaptığı tarife göre yeterli olmadığı gibi, bütün hukuk sistemleri bakımından da ayrı görünüşü vermesi düşünülmemelidir. Kaldı ki, kıta Avrupası hukukunda da Romalılar'ın tasnifi önceki yüzyıllardaki önemini ve geçerliliğini pek korur durumda değildir. Amme hukukunun genel hukuk teorisi içinde yerinin Batı hukuk sisteminde şu şekilde tespit edildiği bilinmektedir: 1 Anayasa hukuku 2 İdare hukuku 3 Ceza hukuku Genel ceza hukuku, b) Özel ceza hukuku, c) Askeri ceza hukuku, d) Milletlerarası ceza hukuku bölümlerine ayrılır). 4 Muhakeme hukukları. Medeni muhakeme hukuku, b) Ceza muhakeme hukuku, c) İdari yargı olmak üzere üç kısımdır.) 5 Umumi amme hukuku 6 Devletler umumi hukuku 7 İş hukuku 8 Mali hukuk İslam hukukunda ise genel olarak üçlü bir tasnif mevcuttur: 1) İbadad 2) Muamelat 3) Ukubat. Fakat bu tasnif bazen şu şekilde de yapılmaktadır: 1) İbadat 2) Ahval i şahsiyye 3) Muamelat 4) Ahkam ı Sultaniyye : Anayasa, idare, kısmen ceza hukuku, 5) Ukubat 6) Siyer 7) Adab . Amme hukukunun mahiyetine gelince: Amme hukuku, devlete uygulanan hukuk kurallarının bütünü, kısacası devlet hukuku olarak tanımlanabilir. Yani bu hukukun konusu bizzat devlet, devlet teşkilatı ve organları, hükumet ve idare ile faaliyetleri, bunlarla fertler arasındaki ilişkilerdir. Kısacası amme hukuku, devlet ve devlet ile ilgili ilişkileri düzenleyen hukuk kuralları ve müesseselerinin bütününü ihtiva eden bir hukuk dalıdır. Amme hukukunda hukuki ilişkinin taraflarından birisinin mutlaka devlet veya amme hükmi şahıslarından birinin olması gerekmektedir. Genellikle bu ilişkilerde kamu menfaati hakim ve üstün mevkide bir eşitlik değil, devlet veya kamu hükmi şahısları lehine fertler aleyhine bir üstünlük kamu menfaatlerini önde tutma sözkonusudur.