Osmanlı Saray Geleneği: Enderun Mektebi Hem ikametgah hem yonetim hem de eğitim ve oğretim kurumları olan Osmanlı Saraylarında Enderun'un birinci fonksiyonu ise devlette yuksek yonetici yetiştirmekti. Kelime olarak sarayın ic hayatı anlamına gelen Enderun, teşkilat anlamında ise, padişahın gunluk hayatını gecirdiği ve dinlenmesi, eğlenmesi, calışması gibi hizmetlerin verildiği birimdi. Oda denen koğuşlar, eğitim birimleri, koşkler, kutuphane, hazine, hamam ve camiden oluşurdu. Enderun halkı denen saray kadrosu ise; icoğlanları, oda erkanı ve akağalardan oluşurdu. Enderun'un birinci fonksiyonu padişahın ozel hizmetlerini yapmak, ikincisi ise devlete yuksek yonetici yetiştirmekti. Dolayısıyla Enderun sarayda resmi ve ozel hayatın ic ice bulunduğu kesimdi. Enderun'un bolumleri Enderun hiyerarşik şekilde duzenlenmiş altı oda veya koğuştan meydana gelirdi. Her odanın başında bir ağa bulunurdu. BUYUK VE KUCUK ODA En alt rutbesindeki sınıf kucuk odadır ve ardından buyuk oda gelir. Kucuk ve buyuk odalarda eğitim goren Enderunlulara dolamaclı derlerdi. Bunlar dolama denilen bir giysi giyerlerdi. Diğer koğuştakilere ise kaftanlı derlerdi. Bunlar kaftan giyerlerdi. Bu koğuşta okuyan oğrencilere belli bir miktar maaş verirlerdi ve her turlu ihtiyacları Saray'dan karşılanırdı. Bunlar Turkce, Arapca, Farsca oğrenirlerdi. Bu ise Osmanlının eğitime verdiği onemin bir gostergesidir. Ayrıca yeteneklerine gore ok atma, kılıc kullanma, gureş gibi sporlarla da uğraşırlardı. Bu odalarda eğitimini tamamlayan orenciler bir ust koğuşa gecerdi. DOĞANCILAR ODASI Padişah'ın av sporlarıyla ilgili bir koğuştu. Bu koğuş IV. Mehmed zamanında kaldırıldı. Bundan sonra sadece Birun'da yer alan şikar ağaları Padişah'ın av işleriyle ilgilendi. Seferli odası Bu koğuş IV. Mehmed zamanında kuruldu. Seferli koğuşu Enderunluların yeteneklerine gore sınıflandıkları bir koğuştu. Onlar bu sınıflarda kendilerini geliştirme fırsatı bulurlardı. Bu sınıflarda maskaralık yapan cuceler ve dilsiz denen bazı gorevliler de vardı. Bu koğuşta bir sure eğitim goren Enderunlular daha sonra kiler koğuşuna gecerlerdi. Bir kısmı kapıkulu suvariliğine verilebilirdi. Bu koğuş II. Mahmud zamanında kaldırıldı. Kiler Koğuşu Fatih Sultan Mehmed zamanında kuruldu. Derece itibariyle seferlikten daha yuksekti. Buradaki Enderunluların başlıca gorevi Padişah has odada yemek yediğinde onun sofra hizmetini gormekti. Kilercibaşı terfi ederse Haznedarbaşı olurdu. Saray dışında ise Beylerbeyi olarak terfi edilirdi. Kiler koğuşundakiler mutfak, kiler, yiyecek icecek ile ilgili işlerle uğraşırlardı. Haremin her turlu yiyecek iceceğini karşıladığı gibi Sarayın mum ihtiyacını da karşılardı. Bu koğuş mensuplarının ucretleri vardı. Bu koğuştan yukselenler Hazine koğuşuna, yukselemeyenler ise kapıkulu suvariliğine gecerlerdi. HAZİNE KOĞUŞU Fatih Sultan Mehmed zamanında kuruldu. Derece olarak Kiler'in ustundeydi. Amirleri Hazinedar başıdır. Onun altında Hazine Kethudası, Kurkcubaşı gibi gorevliler vardı. Hazine, Topkapı Sarayı'nın ucuncu kapısından girildiğinde karşıda sağ koşededir. Bu binayı da Fatih yaptırmıştır. İc Hazine de burdaydı. Bu koğuş mensupları Has odaya yukselir yada Kapıkulu suvarisi olurdu. Gelirleri daha fazlaydı. Hazine, bu koğuş mensupları tarafından korunurdu. Hazinedarbaşı, Padişah sefer giderken yada şehir icinde bir yere giderken yanında bulunurdu. Cuma ve Bayram namazlarında padişahın seccadesini taşır, serer ve toplardı. Bazen Hazine Kethudası'nın Vezirlik veya Beylerbeyi olarak dış hizmete cıktığı gorulur. HAS ODA Fatih Sultan Mehmed zamanında kurulmuştur. Oda Saray'ın ucuncu kapısından girildiğinde meydanın sol koşesindeydi. Burada bulunan enderunlular Hırka i Şerif dairesini supurup temizler, mubarek gecelerde od ağacı yakarlar ve gul suyu serperlerdi. Yavuz'dan itibaren mukaddes emanetleri korumak da has odanın asli gorevlerinden oldu. En buyuk amirleri hasodabaşıdır. Hasodabaşı'nın altıda silahdar, cuhadar, rikabdar gibi gorevliler gelirdi. Bunların altında tulbend ağası, miftah ağası gibi kucuk rutbeli gorevliler vardı. Hasodabaşı, silahdar, cuhadar, rikabdar, Padişah ile dilediği zaman serbestce randevu almadan goruşebilirlerdi. Bu nedenle bu dort ağaya arz ağaları denirdi. Kaynak: Yeni Akit İslam ve İhsan