Sorbon'da başortusu de hac da serbest Sorbon'da başortusu de hac da serbest Fransa'da ilk ve orta oğretim kurumlarında dinî; sembol kullanmak, başortu takmak yasak. Ancak laikliğin anavatanı bu ulkedeki universitelerde dinî; sembol ve kıyafet yasağı uygulanmıyor. Oğrenciler, kimlik kartlarında başortulu fotoğraf kullanıp derslere başortulu girebiliyor. Caroline ve Cemile, Fransa'nın dunyaca unlu universitesi Sorbon'da oğrenci. Cemile hukuk, Caroline ise Arap Dili ve Edebiyatı okuyor. Her ikisi de başortulu. Derslere de tesetturlu olarak giriyorlar. Caroline, once Biyoloji Fakultesi'ni bitirmiş. Ardından Fransa'nın koklu bilim enstitusu Bilimsel Araştırmalar Merkezi'nde staj yapmış. Arapca oğrenmek ise onun icin bir merak. Daha sonra tekrar kendi alanına donmeyi duşunuyor. Turkiye'de bilinenin aksine laikliğin anavatanı Fransa'da universitelerde herhangi bir dinî; sembol veya kıyafet yasağı uygulanmıyor. Tum Avrupa ulkelerinde olduğu gibi Fransa'da da Yahudi oğrenciler kippayla, Hint asıllılar turbanla, Musluman kız oğrenciler ise başortusuyle universitelere girebiliyor. İsteyen uzun sakalıyla, arzu eden fotr şapkasıyla dersleri izleyebiliyor. İsteyen oğrenci, universite kimlik kartlarında başları turbanlı ya da kippalı fotoğraf bile kullanabiliyor. Halbuki laikliğin belki de dunyadaki en katı yorumuyla uygulandığı bu ulkede butun kamusal alan 'dinden' arındırılmış durumda. Gectiğimiz yıl, uzun tartışmaların ardından cıkarılan laiklik yasası ile devlet ilk ve ortaoğretim okullarında eğitim goren oğrencilerin başortusu, kippa ve buyuk hac takması yasaklandı. Yasak okulla sınırlı değil, dinî; sembol kullanan kişiler hastane, mahkeme ve valilik gibi cok sayıda devlet kurumunda engelle karşılaşabiliyor. Kimlik kartları ve pasaportlarda başı acık fotoğraf kullanmak zorunlu. Bazı bankalar, kapılarından iceri girerken 'guvenlik gerekcesiyle' başını acmaya bile zorlayabiliyor. Fakat soz konusu universiteler olunca her şey değişiyor. "Zamanla sizin laiklik de gelişir" Başortulu Turk ve Fransız oğrencilerle Sorbonne Universitesi'ndeki meşhur 'Onur Alanı'nda goruşuyoruz. Sorbonne'da Biyoloji okuyan Caroline, altı yıllık universite eğitimi sırasında giyiminden dolayı hicbir sorunla karşılaşmamış. Diplomasını aldıktan sonra Fransa'nın TUBİTAK'ı diyebileceğimiz Ulusal Bilimsel Araştırmalar Merkezi'ne staj icin başvurmuş. "CNRS ve iki tane daha araştırma merkezine başortulu fotoğrafımın olduğu başvuru dosyamı yolladım. Ucu de mulakat icin cağırdı. Ucune de tesetturlu gittim. Hepsinden de kabul aldım. Ama ben kalitesinden dolayı CNRS'i sectim." diyen Caroline, stajını da başortuluyken yapmış. Hukuk ikinci sınıftaki Cemile ise okulda sorunla karşılaşmamasına rağmen staj yeri bulmakta zorlanmış. Eğitiminin bir kısmını Turkiye'de yapan Turk oğrenci, başvurduğu cok sayıda noter burosundan olumsuz cevap almasını başortulu olmasına bağlıyor. "Okulda ozguruz. Fakat kamuoyu cok onyargılı, noter ve avukat kabineleri ortulu bir stajyer almaya iyi bakmıyor." diye yakınan Cemile, her şeye rağmen devam etmeye kararlı. Fransız toplumunun, bir gun gelip bu sorunu aşacağından umitli. Myriam ise siyaset bilimi okuyor. Başortulu. "Universitelerde de yasak olacaksa, nerede serbest olacak. Gorduğunuz gibi baskın toplumun da azınlık grupların da dinî; takıları serbest." diyerek hac ve kippa takan arkadaşlarından ornekler veriyor. Başkalarını rahatsız etmedikce dinî; veya kulturel sembollerin 'ergin insanların eğitim gorduğu universitelerde' yasaklanmasının anlamsız olduğunu duşunen Fransız oğrenci, Turk universitelerinde başortusunun yasak olduğunu bilmiyormuş. Turkiye hakkındaki en ilginc yorumu ise laiklik ve cumhuriyet ideolojisi uzerine calışan David isimli Fransız oğrenci yapıyor: "Siz bizim 19. yuzyıl versiyonumuzu uyguluyorsunuz. Zamanla sizin laiklik de gelişir." Fransa'da dinî; simge takmayı tercih eden oğrenciler icin sıkıntı universite eğitiminden sonra başlıyor. Hicbir devlet kurumunda etnik ve dinî; sembole izin verilmiyor. Myriam, iyi bir eğitimden sonra ozel şirketlerde kolayca iş bulacağını duşunuyor. Caroline ise, başortusunun devlet okullarında yasaklanmasının ardından acılmaya başlayan ozel Musluman okullarında calışmayı duşunuyor. Cemile ise daha karamsar. Geleceğe donuk henuz bir planı olmayan Turk oğrencinin en buyuk umidi Fransa'nın diğer Avrupa ulkeleri gibi 'ozgurleşmesi'. Başortulu oğrenciler Fransa'da ozgurce eğitim alabilseler de Turkiye'de universitelere bile giremeyen arkadaşları gibi 'daha ozgur' gunlerin umidini besliyor. Ozgurce calışabilecekleri, kimsenin onları hor gormeyeceği, başortulerinin kullanılmayacağı, Caroline'in ifadesiyle 'herkes gibi davranılacakları' gunlerin umidini. Universitelerde yasak tartışıldı Laiklik ilkesinin kıyasıya tartışıldığı, dinî; sembollerin devlet okullarında yasaklanmasına giden surecte universitelerin durumu da gundeme geldi. Fransa'nın onde gelen laiklik uzmanları ve universite yetkilileri 2003 yılında Universite Başkanları Birliği onculuğunde Paris'te yapılan 'Universitelerde Laiklik' başlıklı toplantılarda konuyu ele aldı. Daha cok, sayıları giderek artan Musluman oğrencilerin durumunun gundeme geldiği toplantıların ardından CPU, 'Laiklik ve Yuksek Oğrenim Rehberi' isimli bir bildiri yayımladı. Bildiride, universitede hocaların dinî; inanclarını acıkca ifade edemeyeceği fakat oğrencilerin inanclarını acıklama ozgurluğunun olduğu belirtildi. Ayrıca, inancını gosterme hakkının 'mutlak' olmadığı, bu hakkın "bir yandan prozelitizm yasağı bağlamında diğer yandan hijyen ve guvenlik gerekcesiyle sınırlandırılabileceği ve bu nedenlerden oturu bazı giysilerin bazı derslerde yasaklanabileceği" bildirildi. Ayrıca, universite yonetiminin ve hocaların imtihan tarihlerini secerken dinî; bayramların tarihlerine dikkat ettiğine işaret eden CPU, oğrencilerin dinî; nedenlerden oturu ders ve imtihan tarihlerinin değiştirilmesini isteme hakkının olmadığını duyurdu. Yasak sadece devlet liselerinde Toplantılarda universite idarecileri ozellikle Musluman ve Yahudi oğrencilerin ibadet yeri tahsis edilmesi ve ders saatlerinin değiştirilmesi gibi dinî; gerekceli isteklerinden ortaya cıkan sıkıntıları ele aldı. Universite yoneticilerinin tecrubelerini paylaştığı zirvede 13. Paris Universitesi İdari Konsey Başkan Yardımcısı Marie José; Michel, gectiğimiz yıllarda onemli bir sorun olarak onlerine cıkan laiklik konusunu hocalar ve oğrencilerle 'inceleyerek ve anlaşarak' cozduklerini soyledi. Hukukculardan, oğrenci temsilcilerinden ve hocalardan oluşan bir komisyon kuruldu. Bazı yetkililer başortusunun kimya ve spor gibi derslerde yasaklanmasını savundu. Başortusunun, guvenlik endişesine yol acacak nitelikte olmadığı muddetce sorun olmadığını belirten Michel ise jimnastik gibi derslerde yaşanan sorunu, o donem 'ortulu kızların kurallara uyması şartıyla' erkeklerin olmadığı bir grup oluşturarak cozduklerini soyledi. Fransa'da gectiğimiz yıl yururluğe giren dinî; simgeler yasağı kanunu sadece devlete ait ilk ve orta dereceli okulları kapsıyor. Oğretmen maaşlarına kadar devletin finanse ettiği devlet sozleşmeli ozel okullarda yasak uygulanmıyor. Bu okulların başında, Katolik ve Musevi vakıflarına ait ozel okullar geliyor. Fransız Milli Eğitim Bakanlığı'nın denetiminde calışan bu kurumlar, devlet okulları ile aynı programı takip ediyor. Fakat okul derslerinin dışında oğrencilere secmeli olarak din dersleri alma imkanı tanınıyor. Okul kampuslerinde ibadet yerleri bulunabiliyor. Okullar devlet destekli olduğu icin eğitim paralı değil. Ailelerden, maaş durumlarına gore sembolik sayılabilecek bir ucret talep ediliyor. Fransız hukumeti, devlet okullarını laikleştirirken, cocuklarının dinî; hassasiyetle yetişmesini isteyen ailelere bu şekilde alternatif sunuyor. Devlet okullarındaki eğitim seviyesinin duşmesi ulke genelinde bu okullara ilgiyi giderek artırıyor. Devlet okullarında başortusu, hac ve kippayı yasaklayan laiklik kanununa ilişkin tartışmaların daha cok başortusu eksenli gelişmesinin nedeni ise Fransa'da Muslumanlara ait devlet sozleşmeli ozel okulun olmaması. Kanunun yururluğe girmesinin ardından Hıristiyan ve Musevi aileler, cocuklarını ozel okullara transfer ederken Musluman aileler ortada kaldı. Cok sayıda Katolik koleji, yasak olmamasına rağmen başortulu oğrencilerin okullarına akın edeceği endişesiyle ic yonetmelik cıkararak başortulu oğrenci almadı. Bu surec, Fransa'daki Musluman federasyonlarını kendi okullarını acmaya zorlamış bulunuyor. Muslumanlar kolej acmaya calışıyor Gectiğimiz yıllarda Lille şehrinde bir lise ve Paris'te bir kolej acan Muslumanlar onumuzdeki yıl yeni okullar acmayı planlıyor. Fakat, devlet ilk beş yıl okullara maddi destek vermediği icin bu konuda buyuk sıkıntı yaşanıyor. Musluman federasyonları yetkilileri, okul acma konusunda Muslumanlara yonelik onyargılardan etkilendiklerini ve idari sorunlarla karşılaştıklarını belirtiyor. Başortusu yasağından dolayı okula gidemeyen cok sayıda Musluman oğrencinin uzaktan eğitim sistemiyle eğitimlerine devam ettikleri belirtiliyor. Gectiğimiz ay incelemelerde bulunmak uzere Fransa'yı ziyaret eden Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu temsilcisi Pakistanlı Esma Cihangir, Fransa'nın cıkardığı yasayı eleştirerek uygulamanın Musluman ve Sih oğrencilerin dinî; inanclarına uygun davranmasını engellediğini soylemişti. Komisyon'un din ozgurluğu raportoru olan Cihangir, sokakta kendisiyle bile alay edildiğini belirterek Fransa'daki Muslumanların ayrımcılığa ve hakarete maruz kaldığını acıklamıştı. Fransa'yı ozgurlukleri sınırlamakla suclayan Cihangir, Fransız hukumetine tavsiyelerini iceren raporunu onumuzdeki yılın başlarında acıklayacak.

Sorbon'da başortusu de hac da serbest Sorbon'da başortusu de hac da serbest Fransa'da ilk ve orta oğretim kurumlarında din&