Şehİd Seyyİd Kutubu Hedef Alan Asilsiz Tenkİtler SEYYİD KUTUBU HEDEF ALAN ASILSIZ TENKİTLER Tevhidi Anlayışın ve Yaşayışın Onemi Seyyid Kutub'un eserlerinin ozu kelime i tevhidin yeniden ashabın anladığı gibi anlaşılmasını sağlamaktır. Onun duşuncelerinin ozeti kabul edilen ve şehit edilmesinde gerekce olarak kullanılan "Yoldaki İşaretler" adlı kitabında kelime i tevhidin anlamı, etkisi ve sonucları uzerinde durulmaktadır. Orneğin; bu kitabın ilk bolumu olan "Ornek Kur'an Nesli" başlığı altında şoyle denmektedir: "Davetin yegane kaynağı Kur'an onumuzde... Allah elcisinin fiili ve ameli sunneti de tarih boyunca benzeri bir kez gelmemiş ilk donem neslinin onunde olduğu gibi, bizim de onumuzde... Tek eksiğimiz Allah elcisinin bir fert olarak aramızda olmayışı... Butun sır burada mı saklı acaba?..." (1) Bu soruya cevap verirken, İslam dininin evrenselliği ve kıyamet gunune kadar devam edeceği gerceğini dolayısıyla ilk nesille bugunun neslinin anlayışında bir farklılık olmaması gerektiğini dile getirdikten sonra sahabe neslinin İslami anlayışı ile bizim İslami anlayışımız arasındaki mevcut farklılıkların sebeplerini şoylece sıralamaktadır: Birinci olarak: İlk Kur'an neslinin beslendiği yegane kaynak Kur'an ı Kerim ve Rasulullah 'ın Kur'an'ın tefsiri niteliğindeki soz, fiil ve takrirleri idi. Zira Hz. Aişe validemiz de: "O'nun ahlakı Kur'an idi" buyuruyor. İkinci olarak: Sahabe i kiram, Kur'an ve hadisleri bilgilerini artırmak, kultur dağarcıklarını geliştirmek, Kur'an tilavetinden muzikal bir zevk almak ya da dunyevi bir cıkar sağlamak amacıyla okumuyorlardı. Onlar Kur'an'ı sadece oğrendiklerini yaşamak, hayatlarında uygulamak icin oğreniyorlardı. Ucuncu olarak: Sahabiler İslam'a girmekle cahiliyetin, kufrun tum orf ve adetlerini, dunya goruşunu, İslam oncesi hayatın değerlerini arkalarında bırakıyorlardı. Kişi İslam'a girdiği andan itibaren hayatında yepyeni bir sayfa acıldığının bilincindeydi ve ona gore hareket ediyordu. Kelime i şehadet, tum şirk ve cehaletten soyutluyordu onları." (2) Seyyid Kutub bu bilgilerle kelime i şehadetle insanın, bir yaşantıdan , diğer bir yaşantıya nasıl gectiğini ve bu kelimeyi soyleyenin nasıl bir yukumluluk altına girdiğini belirtmeye calışmıştır. Kutub, kitabında ayrıca bir insanın Allah'ın tek ilah olduğuna inanırken, Allah'tan başka guclere boyun eğerek, Allah'ın koyduğu yasaların onunde değil de, tağutların onunde yargılanmayı istemesini şiddetle eleştirir. Boyle bir insanın inancında samimi olamadığını, kendisiyle celişkiye duştuğunu belirtmektedir. Nitekim Yuce Allah, Kur'an ı Kerim'de şoyle buyurmaktadır: "Sana ve senden oncekilere indirilene iman ettiklerini ileri surenleri gormuyor musun ki, Tağut'un hukmune başvurmaya kalkışıyorlar! Oysa onu inkar etmekle emrolunmuşlardı. Şeytan da onları uzak bir sapıklığa cekmek istemektedir." (Nisa, 4/60) O, Butun İslam Dunyasını Etkilemiştir Seyyid Kutub'un, kendinden sonraki Musluman duşunurlerin ve cemaatlerin uzerinde onemli etkisinin olduğu inkar edilemez. Buna Turkiye'deki duşunurler ve cemaatler de dahildir. Ozellikle Fi Zilali'l Kur'an adlı tefsiri, Musluman davetcilerin muracaat kitapları ve Kur'an ı Kerim'i gunumuzde yaşananlarla irtibatlı bir şekilde anlama ve yorumlama konusunda temel kaynakları haline gelmiştir. Seyyid Kutub, İslami calışmalarındaki ihlas ve samimiyetine rağmen şehadetinden sonra bazılarınca yanlış anlaşılmıştır. Bize bıraktığı duşunce, fikir ve amel mirasından onun istemediği sonuclar cıkarılmıştır. Buna bir ornek şudur: O hayatında ve kitaplarında hic bir Muslumanı şahsen tekfir etmediği halde, onun şehadetinden sonra eserlerinden etkilendiklerini ileri suren bazı kişiler birtakım şahısları ve akımları tekfir etmişlerdir. Oysa Seyyid Kutub kitaplarında kişilerle uğraşmaz. O tespitlerde bulunur, cıkarımlar yapar ve bu cıkarımları sentezleyerek genel kurallara varır. Orneğin şoyle der: Allah'a butun kalbiyle inanan biri, inkarcılarla samimi dostluk ilişkisi icine giremez, onları sevemez, velayetini onlara tevdi edemez. Bunlar, ayetlerde de gecen prensiplerdir. Ne var ki onun şehadetinden sonra, onun duşuncelerini topluma yaymaya calıştıklarını ve uygulamaya gecirdiklerini ileri suren bazı kişiler bu acıklamalardan İslam'ın hoş gormediği birtakım yanlış prensipler cıkarma gibi onemli bir hataya duşmuşlerdir. Kutub'u Hedef Alan Haksız Tenkitler Asıl uzucu olan husus da, bazı kesimlerin Seyyid Kutub'u son derece haksız ve insaf sınırlarını iyice aşan eleştirilere maruz bırakmalarıdır. Bu tenkitlerin coğu asılsız iddialara veya ifadelere zorlayan carpık yorumlara dayanmaktadır. Biz bu yazımızda ona yoneltilen haksız eleştirilerden onemli gorduğumuz bazılarına cevap vermeye calışacağız. Bunun sebebi o buyuk şehidin aklanmaya olan ihtiyacı değil sadece bu eleştirilerin ne derece yersiz ve haksız olduğunu ortaya koyma gayemizdir. Bir diğer gayemiz de yetişen nesil ile Seyyid Kutub arasındaki bu eleştiri duvarlarını kaldırarak İslam'ı bir butun olarak anlamaya calışan insanlarımızın onunla doğrudan muhatap olmalarını sağlamaktır. Cunku bu haksız ve insafsız eleştiriler ozellikle bazı genclerimizin Seyyid Kutub'dan uzak durmalarına yol acmakta dolayısıyla oldukca onemli bir ilim ve fikir mirası bırakmış o değerli insandan yararlanamamaktadırlar. Turkiye'de ummet bilincinden yoksun ve birtakım taassuplar icinde olan bazı kişiler insanları ondan soğutmak amacıyla ceşitli iddialar ortaya atmaktadır. Bu gibilerin butun işleri insanları, sade ve temiz kaynaklardan uzak tutabilmek icin o kaynakların zehirli olduğu soylentileri yaymaktır. Kendileri alternatif kaynaklar ortaya koymazlar. İnsanların o kaynaklara olan ihtiyaclarını gidermek amacıyla da Yuce Allah'ın: "Ne semirtir, ne de aclığı giderir" (Gaşiye, 88/7) dediği turden, insanlara bir şey vermeyen ya da asıl kendisi zehirli olan birtakım urunler sunarlar. Zehirli olduğunu ileri surdukleri kaynaklar hakkında ise hicbir test yapma, onu tanıma, gercekten zehirli mi yoksa besleyici mi olduğunu araştırma ihtiyacı bile duymazlar. İşte insanlarımızın asıl bu gibiler karşısında duyarlı olmaları, onların o zehirleyici dedikodularına karşı uyanık bulunmaları gerekir. O Bolucu Değil Ayırıcıydı Seyyid Kutub'a yoneltilen haksız eleştirilerin biri onun hukumete karşı kışkırtıcı, kardeşi kardeşe duşman yapıcı, yıkıcı, bolucu, Muslumanları isyana teşvik edici yazılar yazdığı ve bu tur duşuncelere sahip olduğu iddiasıdır. (3) Bu iddia sahiplerine gore Seyyid Kutub ve Mevdudi gibi İslam alimlerinin ve bu alimleri seven Muslumanların, hukumetler tarafından en ağır cezaya carptırılmaları gerekir. Başka alimlerin de, onlardan etkilenenlere soz ve yazı ile oğut vermeleri, cahillerin ise onların kitap ve broşurlerinden uzak durmaları gerekir. (4) Gorulduğu gibi buyuk şehidin deyimiyle tamamen "cahiliyet" kokan bu iddia aslında cevaplandırılmaya bile değmeyecek kadar basit ve dayanaksızdır. Her şeyden once Ustad Seyyid Kutub'un yaşadığı topraklarda etnik ayrılıklara dayalı bir hareket olmadığından buradaki boluculukle kastedilen, coğrafi bolunme değil, fikri ve itikadi ayrılıktır. Merhum şehit insanları İslam'a davet ettiğinden, bu davete olumlu cevap verenlerle olumsuz cevap verenler arasında doğal bir ayrılık ortaya cıkmaktadır. Kimse bu ayrılıktan dolayı Seyyid Kutub'u sorumlu tutamaz. Cunku İslam kendisi daveti farz kılmıştır. Musluman olmasından sonra İslam'la kufur arasında kesin bir ayırım gercekleştirmesi dolayısıyla "Faruk: Ayırıcı" unvanıyla unlenen Hz. Omer 'in tavrı da imanla kufur kitlesini net bir şekilde birbirinden ayırmanın onemini ortaya koymaktadır. Yuce Allah da, bir cok ayette Kur'an ı Kerim'in hak ile batılı, aydınlıkla karanlığı birbirinden ayıran bir kitap olduğunu belirtmiştir. Asıl Kardeşlik İman Kardeşliğidir Kardeşi kardeşe duşman yaptığı iddiasına gelince: Hic kimse Seyyid Kutub'un eserlerinde Muslumanların birbirine girmelerini, savaşmalarını isteyen bir satır bile gosteremez. Aksine O Muslumanların kardeş olduklarını ozellikle vurgulayarak onları birliğe cağırıcı pek cok yazı yazmıştır. Hucurat suresindeki: "Mu'minler ancak kardeştirler." (Hucurat, 49/10) ayetinin Fi Zilali'l Kur'an'daki tefsirine bakılması onun bu konudaki tavrının anlaşılması acısından yeterlidir. Yukarıdaki iddianın sahipleri belki Seyyid Kutub'un neden mu'min ile kafirin kardeşce yaşamalarının mumkun olamayacağını dile getirmesinden rahatsız olmuşlardır. Oysa bu konuda hukmu bizzat İslam koymakta ve imandan doğan kardeşliğin dışındaki kardeşliklerin sevgi ve velayeti zorunlu kılmadığını bildirmektedir. Asrı Saadet'te de yerine gore aynı ana babadan doğma kardeşlerden biri İslam saflarında diğeri kufur saflarında birbirleriyle carpışabiliyordu. Kufre Karşı Durmak İmanın Gereğidir Yukarıdaki iddiayı Turkiye'de yaymaya calışanların aynı zamanda Seyyid Kutub'u bid'atcılıkla, mezhepsizlikle, cahillikle sucladıklarını goruruz. Bu konuda "İslam Ahlakı" adlı kitaplarında şoyle diyorlar: "Mısırlı Hasan el Benna ve bunun yetiştirmelerinden Seyyid Kutub gibi mezhebsiz, cahil din adamları, ayet i kerimesini ileri surerek hukumete isyan ettiler. Hasan 1949, Seyyid Kutub da 1966 isyanında idam edildi. Aldattıkları binlerce genc de, zindanlarda senelerce işkence cektikten sonra oldurulduler. İhvanı Muslimin yani Musluman Kardeşler denilen bu gencler, 1982'de Suriye'deki zalim Es'ad hukumetine isyan ederek, Hama şehrinin yakılıp yıkılmasına ve onbinlerce Muslumanın feci şekilde oldurulmesine sebep oldular. Halbuki, zalim hatta kafir hukumetlere karşı isyan etmeyi, fitne cıkarmayı, dinimiz yasak etmektedir..." (5) Burada yazılanlar ve ortaya atılan iddialar sahiplerinin cehaletini butun acıklığıyla ortaya koymaktadır. Başka hicbir delile ihtiyac duymadan yukarıda yazılanlara bakarak bunları yazanların ne derece cahil ve İslam bilgisinden uzak olduklarını tespit etmemiz mumkundur. Bu iddialar aslında cevaplandırılmaya değecek iddialar değildir. Ancak şu kadarını soylemeyi zorunlu goruyoruz: Bu iddiaların mantığına gore, Bilal, Ammar, Yasir, Sumeyye ve daha pek cok sahabi Musluman olduklarını soylemekle suc işlemişlerdir. Demek ki, suc onlara işkence yapanlarda değil, bizzat kendilerindeymiş? O, Fıkıhta İctihadın Onemini Biliyordu Seyyid Kutub'un mezhepsiz olduğu iftirasına gelince: Aslında bu iftirayı da pek uzerinde durulmaya değer ciddi bir iddia olarak gormuyoruz. Bu iddiaya cevap olarak sadece şunu soylemekle yetiniyoruz: Seyyid Kutub, şehadetine kadar Musluman Kardeşler'e bağlılığını korumuş, bu cemaatin bir ferdi olarak idam sehpasına gitmiştir. Onun bey'at ettiği, kabul ettiğine, inandığına dair soz verdiği ilkelerden birisi de şudur: "Fer'i hukumlerin delillerini değerlendirebilecek kadar ictihat derecesine ulaşmayan her Muslumanın, bir muctehit imama uyması gerekir..." (6) Ayrıca Fi Zilali'l Kuran'da yer yer fıkıh icerikli ayetlerin tefsirinde: "Bunun tartışma yeri fıkıh kitaplarıdır" diyerek fıkıh kitaplarına olan itimadını belirtmektedir. Bid'atcı Değil Bid'at Duşmanıydı Bid'atcı olduğu iftirasına gelince: Bu konuda da, Musluman Kardeşler'in şu prensibini hatırlatmakla yetiniyoruz: "İslam dininde aslı olmayan ve insanların heveslerine uyarak hoş gordukleri her bid'at sapıklıktır. İster dinde olmayan bir şeyi ona ilave etmek, isterse onda olan bir şeyi terk etmek şeklinde meydana gelsin, bunlarla savaşmak ve en munasip vasıtalarla ortadan kaldırmak gerekir. Fakat bid'atı ortadan kaldırayım derken daha kotusune yol acmamak gerekir." (7) Ustad Seyyid Kutub kendisi de calışmalarında bid'atlara karşı acıkca tavır koymuş ve Muslumanlar arasında yaygınlık kazanan bid'atların temizlenmesi icin yoğun caba sarf etmiştir. Fakat kendileri boğazlarına kadar bid'atların ve hurafelerin icine batmış olanlar kendi yaptıklarını doğru sandıklarından başkalarının Kur'an ve sunnetin aydınlığında ortaya koydukları gercekleri bid'at sanmaktadırlar. O, Tefsirini İlmin Aydınlığında Yazmıştır Bazıları Seyyid Kutub'un tefsirini ilmi dayanaklara gore değil tamamen fikir yurutmek suretiyle yazdığını ileri suruyorlar. Oysa Fi Zilal'i okuyanlar onda gecmişte yazılmış tefsirlerin hemen hemen tamamının incelenip birtakım ozetlemeler yapıldığını ve gunumuz insanının bilmesi gereken neticeler cıkarıldığını, bir ayetin tefsiriyle ilgili herhangi bir acıklama reddedilirken ilmi delillerinin de sıralandığını goreceklerdir. Seyyid Kutub'un tefsir yapacak kadar şeriat ilimlerini bilmediği iddiası da doğru değildir. Cunku o medrese geleneğine sahip bir aileden geliyordu ve yedi yaşından itibaren şeriat ilimlerini oğrenmeye başlamıştı. On yaşına geldiğinde hafız olmuştu. Hayatının sonraki doneminde de şeriat ilimleriyle irtibatı kesilmemiş bu ilimleri tetkik etmeye şehit edildiği tarihe kadar devam etmiştir. O hem şer'i ilimleri, hem de Batı'nın felsefe ve anlayışını bildiğinden tefsirinde gunumuz insanını etkileyebilecek onemli tespitler yapmayı başarabilmiştir. Cunku bilindiği uzere gunumuz insanı sadece İslami kaynaklarca değil Batı kaynakları tarafından da beslenmektedir. Dolayısıyla bir insana hitap ederken onun etkilendiği kaynakları bilmenin ve zihnindeki soruları ona gore cevaplandırmanın buyuk yararları olmaktadır. Hz. Osman ve Hz. Muaviye Hakkında Yazdıkları Seyyid Kutub'un "İslam'da Sosyal Adalet" adlı eserinde Hz. Osman ve Hz. Muaviye hakkındaki bazı sozlerine de burada bir acıklık getirmek istiyoruz: Seyyid Kutub bu eserini 1946'da yazmaya başlayıp 1948 de bitirmiştir. Eseri cok rağbet gormuş zamanla, İngilizce, Fransızca, Almanca, Turkce ve Farsca'ya tercume edilmiştir. Bu eserin ilk baskılarında Hz. Muaviye ve onunla birlikte bulunan sahabe i kiram ile Hz. Osman'ı tenkit eden sozler sarf edilmiştir. Bu sozlerinden dolayı Allame Mahmud Şakir ve diğer bazı ilim adamları tarafından tenkit edilmiştir. Kutub, sağlığında bu konudaki yanlışlarını bizzat kendisi duzeltmiş ve adı gecen kitabın altıncı baskısında tenkit konusu sozleri tamamen cıkarmıştır. Kitabın son şekli 1964'te basılmıştır. Kitabın Turkce tercumelerinde ilk baskılar esas alındığından hala bazı tercumelerde bu sozlere rastlamak mumkundur. Ancak hakikat yukarıda belirtildiği gibidir. Daha once belirtildiği gibi merhum şehide yapılan haksızlık ve iftiraların tumunu burada cevaplama imkanımız yok. Ancak en fazla dikkat ceken iftiraların bunlar olduğunu soyleyebiliriz. Fi Zilal'la ilgili iddialara Muhammed Kutub tarafından, Seyyid Kutub'un İslam Duşuncesi ve Esasları adlı kitabına yazdığı mukaddimede cevap verilmiştir. Biz Seyyid Kutub'un tamamen hatasız olduğunu iddia etmiyoruz. Ancak kendisinden istifade edilmesi gereken değerli bir ilim ve fikir adamı olduğuna, cağdaş İslami harekete hem duşuncesiyle hem de yaşantısıyla buyuk bir katkıda bulunduğuna inanıyoruz. O, Musluman davetcilerin onundeki karanlıkları aydınlatan bir kandildir.. Seyyid Kutub, Musluman Kardeşler'den Ayrılmamıştır Seyyid Kutub'la ilgili onemli bir yanlış iddia da onun şehadetinden once Musluman Kardeşler cemaatiyle irtibatının kesildiği veya bu cemaatin onun yolunu terk ettiği, cemaatin icinde ona karşı anlayışların geliştiği iddiasıdır. Onun şehadetinden once bu cemaati terk ettiğine dair hicbir delil yoktur. Varlığı bilinen bir şeyin yok olduğunu ispat etmek icin yok olduğunun delillere dayandırılması gerekir. Kaldı ki onun kardeşleri ve kendisini yakından tanıyanlar boyle bir şeyin olmadığını ifade etmişlerdir. Cemaat icinde de Seyyid Kutub gecmişte olduğu gibi sevilmekte, kitapları tavsiye edilmekte, tefsiri eğitim programlarında okutulmakta ve davasına her zaman olduğu gibi sahip cıkılmaktadır. Ben Musluman Kardeşler cemaatinin ileri gelenlerinden ve taban kesiminden yuzlerce insanla goruştum. Bircoklarına Seyyid Kutub'la ilgili iddiaları ozellikle sordum. Seyyid Kutub'u reddeden, onu karşısına alan bir tek kişiye rastlamadım. Seyyid Kutub'un kız kardeşi Hamide Kutub'un bildirdiğine gore, Ustad şehadetinden kısa bir sure once ona şoyle demiştir: "Şayet Hasan Hudeybi'yi gorursen benden ona selam soyle ve kendisine, onun zarar gormemesi icin insanın tahammul edebileceği butun zorluklara tahammul ettiğimi soyle." ( Ayrıca yine hapishanede kendisine idam kararı haberi ulaşınca şoyle demişti: "Allah'a hamd olsun on beş yıldır şehadete ulaşmak icin calışıyorum. " (9) Yani o Musluman Kardeşler cemaatinin saflarında verdiği mucadelenin tumunu bir butun olarak değerlendirmiş ve bu donemi şehadete ulaşmak icin calıştığı donem olarak nitelemiştir. Cemaatten ayrıldığını ima edecek bir soz dahi sarf etmemiştir. Butun bunlar da gosteriyor ki o, şehadetine kadar Musluman Kardeşler icinde faaliyet gostermiştir. Bu yondeki iddiaların kaynağı Musluman Kardeşler'e karşı olanların Seyyid Kutub'u onlardan gormek istememeleri dolayısıyla uydurdukları yalanlardır. Belirttiğimiz uzere Musluman Kardeşler cemaati de, Seyyid Kutub'u sağlığında bağırlarına bastıkları gibi şehit edilmesinden sonra da onun fikirlerinin bayraktarlığını yapmış, asla onun duşuncelerinin yayılmasını onlemeyi amaclayan bir tavır icine girmemişlerdir. Sonuc Unutmamak gerekir ki Seyyid Kutub da bir beşerdir. Biz onu Allah'ın yolunu gereği gibi tanımamızda bize delalet ettiğinden dolayı severiz. Hatasız olduğunu kimse soyleyemez. Ama insanların Allah'ın yuce kitabını doğru bir şekilde anlamalarına yardımcı olmak icin buyuk ve ornek cabalar ortaya koymuştur. İhlas ve samimiyetle ortaya konulan ilmi faaliyetlerde yanılma halinde bile sevap olduğunu Allah Resulu bildirmiştir. O bir meşale yakmıştır. Bize o meşaleden istifade etmek duşuyor. Asıl izlenmesi gereken yol ise Allah'ın yoludur. Seyyid Kutub'un verdiği mesaj da zaten budur. Biz onun icin Allah'tan rahmet ve mağfiret dilerken, Yuce Allah'ın ona lutfettiği şehadet mertebesini bize de lutfetmesini temenni ediyoruz Dipnotlar: 1) Seyyid Kutub, Yoldaki İşaretler, İstanbul 1992. 2. Baskı Pınar yayınları, Turkcesi: Abdi Keskinsoy, sh. 15 16 2) A. e. sh. 18 3) Muhammed Ali b. Emrullah el Hadimi, İslam Ahlakı, İstanbul 1996, 27. baskı, Hakikat Ltd. Şti. yayınları, sh. 152 4) Aynı kitap, sh. 116 Aynı kitap, sh.466; Ayrıca: Meşhur "Tam İlmihal " 65. baskı, sh. 1170 5) Hasan el Benna, Davanın Esasları, sh. 144; 11. Risale. Ayrıca bkz. Said Havva, Eğitim Risalesi, Petek yayınları, 1990, Tercume: Abdulilah Yıkılmaz. sh. 102 103 6) Said Havva, a. e. sh. 148 ve 102 103 7) Salah Abdulfettah Halidi, Seyyid Kutub mine'l Milad ile'l İstişhad Doğumundan Şehadetine Seyyid Kutub, sh. 540 Salah Abdulfettah Halidi, a. e., sh.474 9) A. e. sh. 473