Cocukların Kritik Donemlerini Biliyor Musunuz? Cocukların Kritik Donemlerini Biliyor Musunuz? Cocuk gelişimi fiziksel, zihinsel ve psikolojik bircok farklı ozelliği ifade eden bir terimdir. Hamilelik surecinden, ergenliğe kadar devam eden bu ozellikler, birbiri ile ilişkili ve paralel bir seyir izler. Mesela, dil gelişimi, fiziksel ve zihinsel gelişimden bağımsız değildir. Dil gelişimindeki bir bozukluğu incelerken fiziksel ve zihinsel bir aksaklık olup olmadığı test edilir. Dildeki fiziksel bir bozukluk konuşmayı engellediği gibi, cocukta ozguven kaybı, sosyal fobi ve aşağılık duygusu gibi psikolojik sorunlara da yol acabilir. Biz bu yazımızda doğumdan ergenliğe kadar belli yaş donemlerinde ortaya cıkan gecici eğitim zorluklarından bahsedeceğiz. Cocuklar belli gelişim evrelerinde inatcı, kuralları ciğneyen, dur sustan anlamayan, başına buyruk hareket eden bir kişilik sergileyerek anne babaları zor durumda bırakırlar. İlk Kritik Donem Birinci Yaş Cocuk bir yaşından sonra, yani yurume ve konuşma becerisi kazandıktan sonra inatcı davranışlar gostermeye başlar. Anne babanın dediğinin tersini yapmaktan ve kuralları ciğnemekten zevk alır gibidir. Anne "Yapma!" dedikce inadına istenmeyen davranışı tekrarlar. İstenmeyen davranışları tekrarlayan bir cocuğun amacı sizi kızdırmak ve cileden cıkarmak değildir. Cocuğun niyeti koyduğunuz kuralın veya istemediğiniz davranışın ne kadar onemli olduğunu denemektir. Siz aynı olumsuz davranışa aynı tepkiyi gosterdikce ve taviz vermedikce cocuk gerceği kabullenip sınırları zorlamayacaktır. Cocuk ben merkezci bir kişiliğe sahiptir. Haz ilkesine gore hareket eder. Herkesin ona hizmet etmesini ve her isteğinin yerine getirilmesini ister. Yoktan anlamaz, isteğinin geri cevrilmesinden veya ertelenmesinden hoşlanmaz. Eğer istediği gercekte ihtiyacı olan bir şeyse ve temini de mumkun ise anne baba cocuğu fazla uzmeden ihtiyacını yerine getirmelidir. Cocuktan her şeyi mukemmel yapmasını beklememeli, kucuk yanlışlarını gormezden gelmeli, deneme yanılma yapmasına izin vermeli, başarılı işlerini overek oz guvenini guclendirmeliyiz. İstediği şeyin para ve zaman yonunden temini zor ve cocuk icin de bu şey gereksiz ise sebebini "İstediğin şeye yetecek kadar paramız yok!" veya "Gecenin bu saatinde bakkal kapalı olduğu icin istediğin şeyi alamam!" gibi acıklama yaparak istediği şeyi temin edemeyeceğinizi anlatmanız gerekir. Buna rağmen isteğinin yerine getirilmesi icin kuser, ağlar, tepinir ve avazının cıktığı kadar bağırabilir. Anne baba oyuna gelip onu susturmak icin isteğini yerine getirdiği zaman cocuk ağlayarak veya tepinerek isteğine kavuşmayı oğrenir ve bunu kullanmaya başlar. Kimi anne babalar cocuğun isteklerine ve davranışlarına sınır koymayı "baskı ile buyutme" olarak algılamakta, "Cocuğum benim gibi baskı altında buyumesin!" diye her isteğini yerine getirmekte, her yaramazlığına katlanmakta, farkında olmadan kural tanımayan şımarık ve zorba bir cocuk yetiştirmektedir. İsteklerine sınır konmayan, aile ve toplum kurallarına alıştırılmayan cocuklar dinin emir ve yasaklarını anlamakta ve uymakta gucluk cekerler. İkinci Kritik Donem 2,5 Yaş Bu donemde cocuk kas, kemik ve sinir sistemi yonunden yani fizyolojik olarak hızlı bir gelişme gosterdiğinden uyum sağlamakta zorlanır. Dengesiz, kararsız, olumsuz, her şeye "hayır" diyen isyancı bir kişilik sergiler. Psikolojik yonden de "bağımsızlık cabası" icindedir. Yardım istemez, her şeyi kendi başına yapmak ister; ancak anne ve babaya ihtiyacı olduğunun da farkındadır. Bu yuzden farklı kutuplar arasında gidip gelir. Aşırı hareketlilikten ani bir tembelliğe, ataklıktan utangaclığa, sahiplenme duygusundan aldırmazlığa, inatcılıktan uysallığa, aclık cığlıklarından iştahsızlığa, tuvalete zor yetişmekten idrarını tutmaya kadar varan dengesizlikler gosterir. Bu donemde anne ile cocuk arasında en sık catışmalar tuvalet ve temizlik konusunda yaşanır. Anne babanın yapacağı en iyi şey bir seneden fazla surmeyecek olan bu donemde cocuktan sevgisini esirgememek ve sabretmektir. Ucuncu Kritik Donem 4 Yaş Cocuk gelişiminde ilk beş yıl denge ve dengesizliklerin art arda geldiği yaşlardır. Dort yaşındaki cocuk, uc yaşındaki o uyumlu ve gecimli kişiliğini bırakır, yeniden bir dengesizlik ve uyumsuzluk icine girer. Her yonuyle aşırılık icinde bulunur. Olcuyu kacırma onun en belirgin ozelliğidir. Bu donemde cocuk kendi başına buyruk, kafasına estiği gibi hareket eden, sağda solda dolaşan, cok konuşan, durmadan soru soran ancak cevabını dinleme sabrı gostermeyen, başladığı işi yarım bırakan maymun iştahlı bir cocuktur. Bununla beraber 2,5 yaş cocuğu kadar inatcı değildir. Oturmaktan ve beklemekten hoşlanmaz. Bedensel ve zihinsel etkinlik ihtiyacı tum davranışlarına yansır. Tam olarak ne istediğini bilmez, sık karar değiştirir, bir eylemden diğerine gecer. Anne ve babayla surtuşmeye girmesinin, soz dinlemeyişinin, soylenenin tersini yapmasının sebebi saygısızlıktan değil, bağımsız bir kişilik kazanma cabasından ileri gelmektedir. Arkadaşlık yapmayı, grup oyunlarına katılmayı sever, ancak kabalık ve sakınmazlık ozelliğinden dolayı arkadaşlarıyla kolayca kavgaya tutuşabilir. Başkalarının duygu ve isteklerini hice sayar, aklına geleni yapar ve soyler. Dorduncu Kritik Donem 6 Yaş Bu donemde inatcı ve olumsuz davranışlarıyla sanki 2,5 yaş cocuğu geri gelmiş gibidir. Anne babalar 5 yaşındaki o uyumlu ve uzlaşmacı cocuğun nasıl olup da boyle zıt bir kişilik sergilediğine anlam veremezler. "Bu cocuğa ne oldu, birden huyu cok değişti?" derler. Altı yaş cocuğu değişmekte olan bir cocuktur. Buna karşın tembel ve kararsız bir gorunum verir. Ne olmak ve ne yapmak istediği konusunda kararsızdır. Anne babasıyla ve arkadaşlarıyla ilişkilerinde uyumluluk uyumsuzluk, gecimlilik gecimsizlik, olumluluk olumsuzluk arasında gidip gelir. Bu haliyle sanki iki kutuplu bir kişilik sergilemektedir. Beş dakika once annesini sevdiğini soyler, ancak beş dakika sonra, basit bir sebeple, annesinin yuzune karşı ondan nefret ettiğini soyleyebilir. Bir geciş donemi yaşayan altı yaş cocuğunda psikolojik değişikliklerin yanı sıra dikkat cekici fiziksel değişiklikler de gorulur. Sut dişleri dokulur, ilk azı dişi cıkmaya başlar. Kulak burun boğaz hastalıklarına, ozellikle orta kulak iltihabına, sık yakalanır. Okula başlaması ile birlikte sosyalleşme becerisi gelişme gosterir. Daha cok arkadaşla birliktelik kurar. Anne babanın dışında yetişkin olarak oğretmeniyle tanışır, bilgisinden dolayı ona hayranlık duyar. Boylece aileye bağımlı cocuğun yerini, bağımsız ve sosyal cocuk almaya başlar. Beşinci Kritik Donem 12 13 Yaş İlkoğretim yıllarında ailesiyle ilişkileri uyum icinde olan cocukların ergenliğe gecişte davranışlarında ve ilişkilerinde belirgin değişmeler gorulmesi anne babaları şaşırtır. Cunku anne babalar cocuk buyudukce daha akıllanır, daha az problem cıkarır zannederler. Her şeyin yolunda gittiğini sandıkları bir donemde birden bire ortaya cıkan huysuzluklara, itirazlara, alınganlıklara ve sebepsiz ofkelere bir anlam veremezler. Her şeye itiraz eden, hicbir şeyi beğenmeyen, eve dilediği zaman girip cıkan, derslerini aksatan, en kucuk uyarılara sert tepki gosteren genc karşısında anne babanın sabretmesi pek zordur. Cunku bu hızlı değişmenin ergenlik belirtileri olduğunu bilmezler. Cocuğun kotu arkadaş kurbanı olduğunu, kendilerinden uzaklaştığını, nankorluk yaptığını duşunurler. Nasihatler ve uyarılar bir işe yaramadığı icin anne baba sertleşmeye başlar. Karşılıklı suclamalar ve bağrışmalar ilişkileri zora sokar. Anne baba sabrettiği, cocuğu adam yerine koyup dinlediği, cocuğun her turlu duygusunu dile getirmesine izin verdiği ve onu sevdiğini her vesile ile belli ettiği taktirde diğer kritik yaşlarda olduğu gibi, gel gitlerle dolu on ergenlik donemi de bir iki sene icinde gececek, cocuğunuz eski uyumlu ve gecimli cocuk olarak size geri donecektir. alıntı