Olumlu ve olumsuz aile tutumları olumlu iletişim diyalogları olumlu tutum ve davranışlar olumsuz iletişim diyalogları iletişimde tutum ve davranışlar olumsuz Yarına cocuk yetiştirmek zordur. Cocuğumuzu yetiştirirken aile ici tutumlarımıza dikkat etmeliyiz. Aile ici olumlu ve olumsuz tutumları şoyle sıralayabiliriz. Olumsuz aile tutumları: 1. Aşırı sevgi ve gevşek eğitim: Bu tutumu gosteren ailelerde sevgi, cocuğa şımartılacak derecede cok verilir ve disiplin yok denecek kadar azdır. Cocuktan cok az şey beklenir. Bu tarz yetiştirilen cocuklar genellikle erişkinlik yaşamlarında sorumluluk taşımayan, hep alıcı bireyler olarak karşımıza cıkar. Burada verilen sevgi, aşırı vericilik ve aşırı koruyuculuk bicimindedir. Disiplin tarzları ise yalancı bir hoşgoru biciminde gorunurse de aslında ailenin gucsuzluğunun ve yetersizliğinin bir sonucudur. Cocuk ne kadar buyumuş olursa olsun, aile ona ilk yıllarda olduğu gibi daima vermeye ve korumaya eğilimlidir. Boyle cocukların ileride, doyumsuz ve bencil olma olasılığı fazladır. Eğer aile varlıklı ise cocuğu bir sure daha doyurulabilir; cocuk dayanaksız ve doyumsuz kaldığında ise alkol, kumar ve madde kullanımına başlama olasılığı artar. Bazı anne babalar otorite olmayı oğrenememişlerdir; bunlar cocuklarına gerekli sınırlamaları koyamazlar. Bir kısım anne baba ise katı baskı altında yetişmişlerdir. Kendi yaşamadıklarını cocuklarına yaşatmak isterler ve dolaylı olarak doyum sağlamaya calışırlar. Ne var ki, sınırların katı ve dar olması kadar iyi cizilmemesi de cocuğun gerekli rehberlikten yoksun kalmasına neden olur. Bu gibi cocuklarda başkaldırıcı ve toplumdışı davranışlar daha sık gozlenir. 2. Aşırı sevgi ve sıkı eğitim: Burada sevgi, aynı birinci tutumda olduğu gibi aşırı verici ve koruyucu bir davranışla sunulmaktadır. Ancak cocuğa bir bebek gibi bakıldığı halde, kendisinden beklenenler coktur. Hicbirşey esirgenmez; ozel dersler aldırılır, ceşitli olanaklar sağlanır. Buna karşılık cocuktan ileri duzeyde başarı beklenir. Bu tutumla yetiştirilen cocukların nevrotik olma olasılıkları cok yuksektir. Bu beklenti, sevgi ile beraber sunulduğundan coğunlukla cocuklar tarafından kolay benimsenir ve benliğe sindirilir. Bazen cocuk bu ozellikleri cok sindirmiştir ve kendisini aşırı derecede kontrol eder; boylece acımasız bir ustbenliğe sahip erişkin olarak yetişir. 3. Yetersiz sevgi ve aşırı disiplin: Sıkı eğitim vardır ve disiplin genellikle aşırı cezalarla uygulanır; en kucuk şeyde cezalandırma yoluna gidilir. Cocuk coğunlukla aşağılanır ve horlanır. Boyle yetiştirilen cocuklarda saldırgan ve antisosyal davranışlara eğilim artar. Bu tur ailelerde buyuyen cocuklar, karşı cıkma ve saldırganlık gibi yollarla kendilerini kabul ettirmek isterler ve kendi ic dunyalarını acıklamakta zorlanırlar. 4. Gevşek eğitim ve yetersiz sevgi: Bu durum yoksul ve kalabalık ailelerde gozlenir. Cocuğa duşen sevgi ve ilgi payı azdır. Cocuğun eğitimi de yetersizdir. Boyle cocuklar "saldım cayıra, mevlam kayıra" anlayışı ile yetişir. Cocuk, kendi yolunu bulmaya calışır. Boyle cocuklar pasif ve donukturlar. Bu tutumda da disiplinsizlik soz konusudur, ancak disiplinsizliğin buradaki nedeni sorumsuzluk ve ilgisizliktir. Sevginin yetersiz oluşu aşırı iticiliğe neden olur. Cocuk yeterli sevgi ve bakım gormez. Hazır olmadığı cağlarda bağımsızlığa zorlanır; bir an once kendi kendisine yetmesi ve kendisine bakması beklenir. Diğer Olumsuz Aile Tutumları a. Anne ve babanın tutumları arasında tutarsızlık: Bu tutumda, bir cocuğa annenin ayrı, babanın ayrı bir tutum izlemesi soz konusudur. Cocuğa konulan sınırların surdurebilmesi icin anne babanın davranışlarında tutarlı olması gerekir. b. Aile icindeki kardeşlere farklı tutumlar : Burada cocuklar arasında ayrımcılık vardır. Orneğin, kız cocukla erkek cocuk arasında veya yatağını ıslatan cocukla diğer cocuklar arasında ayırım yapılır. c. Aile ici kutuplaşmalar: Aile icinde bazen klikleşmeler, aile icindeki bir grubun başka gruba ya da kişiye karşı cıkması, gizli anlaşmalar oldukca sık gorulur. Bazen anne baba cocuklara karşı, cocuklar anne babaya karşı, bazen de bir cocukla baba, bir başka cocukla anneye karşı kutuplaşabilir. Cocuk aile icinde herkesin yuklendiği bir şamar oğlanı da olabilir. Sağlıklı aile tutumları: Sağlıklı tutum: Ailenin cocuğa karşı tutumunun iki temel ogesi vardır; 1. Sevgi, 2. Disiplin. Kuramsal olarak en olumlu tutum, temel gereksinimleri en uygun bicimde karşılayan, kişide kendi kendisini doyurabilme yetisi geliştiren, iki temel ogeyi en sağlıklı bicimde ve oranda icinde bulunduran tutumdur. Disiplin, aile icindeki denge ve duzenin oluşturulmasında buyuk onem taşır. Ancak disiplin toplumumuzda coğunlukla "cezalandırma" ile eşanlamlı olarak değerlendirilmektedir. Her ne kadar kelime anlamıyla "katılık" ve "kuralcılık" gibi kavramları cağrıştırıyorsa da gercek anlamda disiplin, cezalandırma kadar odullendirmeyi de icerir ve cocuğun topluma uyumunu kolaylaştıran davranışın yonlendirilmesini amaclar. Disiplin, cocuğa istenilen davranış ve alışkanlıkları oğretir, kendi kendini denetleme ya da ic denetim demek olan ahlak gelişimini sağlar. Disiplin, tutarlılık ve esneklik gibi temel ilkeleri icermelidir. Katı ve baskıcı disiplinle davranışı yonlendirmeyi amaclayan anne baba; cocuğun kendilerine karşı korku, ofke ve kızgınlık icinde olmasına neden olur, cocuğa saldırgan olmayı ve sorunlarını şiddet yoluyla cozmeyi oğretir ve zayıf vicdan ve ahlak gelişimine yol acar. Araştırmalarda disiplin yontemi olarak odullendirmenin ceza vermekten daha etkili olduğu saptanmıştır. Disiplin hem yeteri kadar hem de cocuğun yaşına uygun olmalıdır. Kurallar acık olmalı ve uygulanabilmelidir. Ceza verilmesi gerekiyorsa hemen uygulanmalı ve ustu ortulmemelidir. Ceza, cocuğun ozune değil de davranışlarına yonelik olmalıdır. Anne babalar cocuklarına sevgi, anlayış, sabır ve hoşgoru ile disiplin vermelidir. Anne baba cocuk ilişkilerini icinde yaşanan toplumun etkileri belirler. Turk aile ve eğitim sistemine bakıldığında, genelde otoriter, kısıtlayıcı, aşırı koruyucu ve kontrol edici bir yapının ortaya cıktığı, cocukların saygılı, başeğici, pasif ve uysal kişilik yapısıyla bicimlendiği, kurallara uygun davranışlar odullendirilirken; aktif, sorgulayıcı, atılgan davranışların cezalandırıldığı gorulmektedir. Başka bir deyişle, toplumumuzda coğunlukla pasif ve soz dinleyen cocuklar anne babayla olumlu ilişkilere girmekte, kendi goruşlerini ifade edebilen aktif ve girişken cocuklar ise catışma kaynağı olmaktadır. Hoşgorulu ve demokratik ailelerde buyuyen cocuklar, arkadaşları ile ilişkilerinde daha etkin, daha girişken, yaratıcı fikirler ileri surebilen ve fikirlerini soyleme eğiliminde gorulen cocuklar olmaktadır. Sevgi ve şefkat insan ruhunun uretebildiği en gonul okşayıcı duygulardır. Sevgi, ovgu ve takdir insana değerli olduğu duygusunu verir; değerli olduğunu hisseden insan da cevresine değer verir. Hepimizin ortak amacı cocuklarımızın fiziksel ve ruhsal olarak sağlıklı yetişmesidir. Bunda anne babaların tutumlarının etkisinin buyuk olduğu gerceği yadsınamaz. Anne babaların cocuklarına yonelik tutumlarının sağlıklı olması, buyuk olcude onların kendi iclerinde barışık, dengeli, huzurlu ve birbirlerine karşı sevgi ve saygılı olmalarına bağlıdır.