Bilginin iki kanadı vardır şuphenin ise tek Bilginin iki kanadı vardır, şupheninse tek. Zan noksandır, ucmaz. Tek kanatlı kuş, cabucak baş aşağı duşer. Sonra ucmaya savaşır ama ya iki adımlık bir yer aşabilir, ya birazcık daha fazla. Şuphe kuşu duşe kalka umit yuvasına tek kanatla ucmaya savaşır. Fakat şupheden kurtuldu da bilgi sahibi oldu mu o tek kanatlı kuş, iki kanatlı kesilir. Kanatlarını acar. Ondan sonra yuzustu, eğri buğru değil, doğru yolda guzelce ucur gider. Cebrail gibi iki kanatlı şuphesiz, hilesiz, kıylı kalsiz ucar. Butun alem, ona " Sen Allah yolundasın, dinin doğru" dese. O onların lafına guvenmez, o sozlerden gururlanmaz, onun tek canı, onlara cift olmaz. Yahut herkes " Sen yol azıtmışsın, kendini dağ sanıyorsun ama bir saman copusun sen" dese, bir zerre bile hayale duşmez, azıcık olsun kınayanların kınamasından elem duymaz. Bir mektebin talebesi, hocalarından bıkmışlar, calışıp cabalamadan usanmışlardı. Ne yapıp yaparak bir iş becermek, bu suretle de muallimi derde duşurmek icin birbirleriyle goruşup danıştılar. " Hoca hic hastalanmıyor ki birkac gunceğiz olsun mektebe gelmesin de rahat kalalım. Bir hapisten bu darlıktan, bu calışıp cabalamadan kurtulalım. Mermer kaya gibi yerinde durup duruyor" dediler. İclerinden birisi, en zekileriydi. Bir tedbir duşundu. " Hocam, nasılsın, neden boyle benzin sararmış? Hayır ola, rengin kacmış senin bu ya hava carpmasından, ya sıtmadan derim. Hoca, elbette bu sozden biraz olsun vehme duşer. Sen de bu ceşit sozlerle bana yardım edersin kardeşim. Mektebin kapısından iceri girer girmez, " Hayır ola hocam, bu halin ne" dedi. Vehmi biraz daha artar, akıllı adam bile vehimle delirir gider. Ucuncu, dorduncu, beşinci sozler, acıklanırlar. Otuz cocuk da hep bu sozu soylerse adamı iyice vehim kaplar, iş olur biter" dedi. Cocukların hepside " Aferin zeki cocuk, bahtın daima yaver olsun, Allah sana yardım etsin" dediler. Birleşip hic birisinin bu kavilden, bu karardan donmeyeceklerine ait kuvvetlice ahdettiler. Sonra o zeki cocuk, iclerinden kimsenin bunu soylememesi icin hepsine yemin ettirdi. O cocuğun bu tedbiri, hepsinin tedbirinden ustun olmuştu, onun aklı, butun cocukların aklından ileriydi. Guzellerin bazıları, nasıl bazılarından ustun, bir kısmı da oburlerinden aşağıysa insanların akılları da fazla, yahut eksiktir. Ahmed, " Erlerin guzelliği, dillerinin altında gizlidir" mealinde bir soz soyledi. Akıllardaki aykırılık, yaratılıştadır. Bu hususta Sunnilerin sozunu dilemek, onların hukmunu kabul etmek gerek. Bu hukum itizal ehlinin sozlerine aykırıdır. Onlar, " Akıllar yaratılışta aynı derecededir. Tecrube ve oğreniş, aklı coğaltır, azaltır, bu suretle bir adam, oburunden daha bilgili olur" derler. Bu soz batıldır. O zeki cocuk, herhangi ir meslekte tecrube sahibi değildi ya. Fakat o kucuk cocuk, oyle bir tedbirde bulundu ki yuzlerce tecrube sahibi ihtiyar, o tedbirinin kokusunu bile alamadı. Zaten yaradılışta olan ustunluk, calışıp cabalama, duşunup taşınma ile elde edilen ustunlukten elbette iyidir. Sen soyle, Allah vergisi mi daha iyi, yoksa topal eşeğin rahvan atı taklidi mi? Ertesi gun oldu. Cocuklar, bu duşunceyle mektebe geldiler. Hepsi de dışarıda bu fikri ortaya atan zeki cocuğu bekliyorlardı. Cunku bu tedbirin kaynağı oydu. Baş, daima ayağın reisidir. Ayağı cekip goturen baştır. A mukallit, gok nurunun bir kaynağı olan kişiden ustun olmayı isteme. Cocuk geldi, hocaya, selam verip hocam, hayır ola, benzin sararmış" dedi. Hoca "Hasta filan değilim, sacmalama gec yerine otur" dedi. Dedi ama hatırına da bir vehim tozudur kondu, az bile olsa gonlune bir endişedir duştu. Derken obur cocuk iceri girdi. O da oyle soyleyince o vehim arttı. Boyle, boyle arttıkca arttı. Haline şaştı kaldı, hasta olduğuna hukmetti. Kadın, erkek, coluk, cocuk halkın secde etmesi de Firavunun gonlune tesir etti, hastalandı. Herkes ona Allahsın, padişahsın dedikce vehimlendi, bu vehimleşti oyle bir dereceye geldi ki, Allahlık, davasında yiğitleşti, ejderha kesildi, doymak nedir bilmez oldu! Aklı cuzinin afeti vehimdir, zandır. Cunku onun vatanı karanlıklar diyarındadır. Yerde yarım arşın enlikte bir yol olsa insan, hic vehimlenmeden rahatca yurur. Fakat yuksek bir duvarın ustunde gitsen yolun genişliği iki arşın olsa yine eğri buğru gidersin. Hatta gonlune duşen vehim yuzunden belki de duşersin. Vehimden gelen korkuya iyice dikkat et de vehimin kotuluğunu anla. Hoca vehimden korkudan hastalandı. Yerinden sıcrayıp kalktı, kilimini başına orttu. " Zaten sevgisi az, ben u halde, olduğum halde halimi sormadı bile. Renginin solukluğunu, benzimin ucukluğunu haber bile vermedi. Bana kastediyor., benden kurtulmaya yol arıyor. Kendi guzelliğinden kendi cilvesinden kendisi sarhoş olmuş. Benimse haberim bile yok. Halbuki leğenim, damdan duşmuş, rusvay olmuş gitmişim" diye karısına kızgın bir halde, evine gelip kapıyı şiddetle actı. Cocuklarda hocanın ardından geliyordu. Karısı : "Hayır ola, erken geldin. Allah esirgesin, başına kotu bir şey gelmesin de" dedi. Hoca dedi ki. " Kor musun sen? Bir benzime, bir halime baksana Yabancıların bile derdimle dertleniyor, feryada geliyor. Sen evimin icinde olduğun halde bana duşmanlığından, bana karşı munafıklıkta bulunduğundan yanıp yakıldığımı, gormuyorsun bile" Kadın, " A hocam, senin bir şeyin yok. Bu endişen manasız ve sacma bir vehimden ibaret" dediyse de, " A inat mı ediyorsun? Halimde ki kırgınlığı, tir, titrediğimi gormuyor musun? Korsen benim ne curmum var? ben kendi derdime duştum, bu gussadan perişan bir haldeyim zaten" dedi. Kadın " Hocam, ayna getireyim de bak. Benim bir sucum var mı? Yalan soyluyor muyum, anla" dediyse de hoca, " Git, aynan da batsın, sen de bat. Zaten daima buna buğzetmede, daima bana kin gutmede, benimle inat edip durmadasın sen. Yatağı yay, yorganı getir ben yatayım hele başım ağırlaştı" dedi. Kadın biraz duraklayınca " Hadi behey duşman senin layığın bu laf, durmasana" diye bağırmaya başladı. Kocakarı, yatak yorgan getirip doşedi. " İci vehim ateşiyle dolu, imkan yok. Bir şey soylesem beni itham edecek. Fakat soylemesem de bu hastalık sahiden hastalık haline gelecek. Kotuye yorma, vehimlenme, insanı hicbir hastalığı yokken hasta eder. Kabul edilmesi farz olan Peygamber hadisidir bu: hasta değilken kendinizi hasta gosterirseniz sahiden hastalanırsınız. Hasta değilim desem, bu karı yalnız kalmayı istiyor, yapacağı bir iş var. beni evden atacak sonra da ne kotulukte bulunacaksa bulunacak diyebilir" dedi. Hoca yorganını cekip uzandı, ahlayıp puflamaya, inim, inim inlemeye başladılar. " Bunca işler işledik, bunca duzenler duzduk; yine de zindandayız. Kurduğumuz yapı, kotu yapıymış, biz de kotu kurucular!" diyorlardı. O zeki cocuk, " Arkadaşlar, dersinizi bağıra, cağıra okuyun" dedi. Hepsi birden bağıra, , bağıra okumaya başlayınca dedi ki. " Cocuklar, bizim bağırmamız hocaya fena gelir. Bu gurultu hocanın baş ağrısını fazlalaştırır. Bu dert, bir kuruşa değer mi? Hoca doğru soyluyor, başımın ağrısı fazlalaştı. Hadi gidin!" dedi. Cocuklar, yeri opup " Kerem sahibi, hastalık, senden uzak olsun" dediler. Mektepten fırlayıp tanelere ucuşan kuşlar gibi evlerine koşuştular. Anneleri kızarak "Bu gun mektep var. sizse oyuna dalmışsınız" dedi. Ozur getirip dediler ki: " Dur hele anne, suc bizim değil, bizim kabahatimiz yok. Nasılsa hocamız hastalandı, perişan bir hale geldi" Anneleri dedi ki. "Hile, duzen. Siz bir ayran icin yuz yalan soylersiniz. Hele sabah olsun, hocanıza gideyim de bu hilenin aslını oğreneyim" cocuklar, " Peki, git de doğru mu soyluyoruz, yalan mı, anla" dediler. Sabah olunca anneleri, hocayı dolaşmaya gittiler. Bir de baktılar ki hoca, ağır bir hastalığa tutulmuş, yatmakta. Fazla ortunduğu, başını bağladığı, yuzunu kapattığı icin kan tere batmış. Hafif, hafif ah etmekte. Hepsi La havle demeye başladılar. " Hayrola hocam, bu baş ağrısı ne? Allah sağlık versin, vallahi hic haberimiz yok" dediler. Hoca" Benim de haberim yoktu. Bu oğulları haber verdiler işte, ben calışıp cabalıyor, kıylı kaalle meşgul bulunuyordum, haberim bile yoktu. Meğerse icimde dehşetli bir hastalık varmış" dedi. İnsan bir işe ciddiyetle koyuldu mu hastalığını goremez, korleşir. Mısır kadınları da Yusuf'un guzelliğine daldılar, haberleri bile olmadı da, ellerini paramparca ettiler. Hayrete duşen ruh, ne onu gorur, ne ardı! Nice babayiğit erler vardır ki savaşta elleri, ayakları kesilir de, yine savaştan el cekmez, kendini sağlam sanırlar. Fakat sonradan gorur ki el kesilmiş, bir hayli de kan akmış da haberi bile yok! Bil ki bu ten, elbiseye benzer, yuru, bu elbiseyi giyeni ara, elbiseye surunup durma. Ruha Allahı tevhit etmek hoş gelir. Gorunmeyen bir başka el, ayak var. ruyada el ayak gorur, bir şey alır bir yere gider, birisiyle goruşur, konuşursun ya onu hakikat bil sacma zannetme. Sen bedensiz bir bedene sahipsin, gayri canının cisminden cıkacağından korkma. Alıntı; Mesnevi'den Hikayeler