Yalan Soyleyen Cocuklar Yalanın Anatomisi Oncelikle yanıma gelen bir kac ilkoğretim oğrencisiyle yaptığım goruşme sonrası aldığım notları size aktarıyorum: Yalanın bir kac faydası!!! İnsanı vicdan azabından cabuk oldurur. Sizi tedirgin yapar, beyninizi surekli meşgul eder, bilgisayar gibi sık sık "reset"lemek zorunda kalırsınız. Başınız belaya girer. Cekirge bir sıcrar, 2 sıcrar. İnsanların size olan guvenini kaybedersiniz. Devamlı populer kalırsınız. Yakışıklı bir rutbeniz olur. "Yalancı" damgası ile adınız cıkar 9 a inmez 8 e. Ayrıca sağlığa zararlıdır, cabucak obur taraftaki "tahtalı koye" muhtar olursunuz. Cocuklar Neden Yalan soyluyorlar? Anne babaları akrabaları yalan soyluyor. "Yalan" soylemek moda olmuş. Cocuklar korkutulursa yalan soyler. İlgisiz kalırsa "katmerli" yalan soyler. Dikkat cekmek ister. Verilen sozler tutulmayınca yalan soyler. Şimdi gelelim sadede: Bazen zararını gorduğumuz, bazen de kısa sureli bize faydası dokunan ama hepimizin karşılaştığı acı bir gercek var: Yalan. Yalan, insanlığın varoluşuyla başlayan ve devam eden bir gercektir. "Dunyada olumden başkası yalan" diyor Candan Ercetin, ve "yalan"ın da hayatımızda yer edindiği de kacınılmaz "gercek"! Yalan soylemek, artık hayatımızda yediğimiz yemek, ictiğimiz su, cinsel ihtiyaclarımız kadar doğal ve hatta bu ihtiyaclarımızla ic ice gecmiş durumdadır. Kucuğumuz buyuğumuz, yaşlımız, gencimiz hepimiz bir şekilde yalan soyluyoruz. Aslında hepimiz yalan soylememiz gerektiğini cok iyi biliyoruz. Yalanın zayıf karakterli insanların silahı olduğunun da farkındayız. Peki bunları bile bile bizler neden yalan soylemeye devam ediyoruz? Neden herkes yalan soyluyor, yalan soyleme hastalığı bizde nasıl yerleşiyor? İki ana nedenden dolayı yalan soyluyoruz: a) Cezadan kac mak. Babasının dayağından korkan cocuk yalan soyler cunku doğru soylerse ceza ile karşılaşacaktır. Odevini yapmayan oğrenci yalan soyler cunku, oğretmenin kendisine duşuk not vermesini istememektedir. b) Mukafat elde etmek. Kucuk cocuk ilgiyi uzerine cekmek icin yalan soyler, goreceği ilgi onun mukafatıdır. Tuccar kalitesiz malı kaliteli diye anlatır, alacağı ucret onun oduludur. Cezadan kurtulmak ya da odule ulaşmak amacıyla yalan soyleyen bizler acaba yalanı nereden oğreniyoruz? a) Ailemizden: Kucukluğumuzden beri anne babalarımız bize yalan soyluyor. "Oğlum sesiz ol sana cikolata alacağım. " "Akşam baban gelince sana oyuncak getirecek". Sakın demeyin, bebek ne anlar yalandan. Ancak zihni, bu yalanlarını otomatik olarak kaydeder. Cocuk biraz buyur ve sonra başka yalanlara şahit olur. Eve gelen telefona baba "evde yok de oğlum" der. Annesi 9 yaşındaki oğluyla minibuse biner ama uc beş kuruş kar yapabilmek icin "o henuz 5 yaşında, okula gitmiyor" diyerek yalan soyler. Evde cekiştirdiği komşusunu, mahallede gorse guleryuz gosterip over. Boyle bir ailede buyuyen cocuk yalanın gayet doğal bir şey olduğunu duşunerek kendisi de yalan soylemeye başlar. b) Basılı ve gorsel yayınlardan: Bir gun televizyonunuzu sadece izlediğini programlardaki yalanları bulmak icin izleyin. Aşk dizilerinde, aksiyon filmlerinde, magazin programlarında, sabah programlarında, reklamlarda, haberlerde sizce ne kadar yalana rastlarsınız? Maalesef yalan soylemeyi biz daha kucukluğumuzde televizyonlardan oğreniyoruz. En masum cizgi filmlerde, romanlarda bile yalana maruz kalan bizlerin bilincaltına yalan o kadar normal bir şey olarak kazınıyor ki, sonrasında onu icimizden sokup atmak cok gucleşiyor. c) Cevremizden: Ailemiz yalan soylemese, televizyon izlemesek de cevremizde yalan soyleyen o kadar kimse var ki. Kısacası arkadaşlarımız, komşularımız, amcalarımız, teyzelerimiz gozumuzun icine baka baka yalan soyleyebiliyorlar. Bazen şaka olsun yalan soyluyorlar ama sonucta netice değişmiyor ve biz yine yalana muhatap oluyoruz. Bazı araştırmacılar, yalanı, soyleyenin patolojisini, yalanın hedefini ve iceriğini goz onunde bulundurarak, şoyle sınıflandırmışlardı: Faydalı yalanlar: İlişkilerimizin iyiliği icin Histerik yalanlar: İlgi toplamak icin Savunma icin soylenen yalanlar: Kendimizi zor durumdan kurtarmak icin Telafi etmek icin soylenen yalanlar: Başkalarını etkilemek icin Kotuluk icin soylenen yalanlar: Kişisel cıkarlar elde etmek icin Dedikodu icin soylenen yalanlar: Abartarak laf yaymak icin İmalı yalanlar: Yarı doğru ile yanlış yonlendirme yapmak icin Aşka gelip soylenen yalanlar: Başkalarının cıkarlarını gozetmek icin Patolojik yalanlar: Kendimizi ve başkalarını hırpalamak icin Yalancılık gunumuzde bir meslek ve hatta daha da ileri, bir sanat olmuş. Teknolojik ilerlemelerin bu kadar hızlı ve yoğun yaşanması da engelleyemiyor yalanı ve yalan soylemeyi. Hatta yalan ve yalancılık cağa ayak uydurup hızla buyuyup ve gun be gun gelişim gosteriyor. Tıpkı bir bukalemun gibi ortama, cağa, mesleğe, sanata, kısacası her şeye uyum sağlıyor. Yalan soylemek, ille ağzımızdan cıkan kelimeler değildir. Hile yapmak, dolandırmak, kalpazanlık yapmak ve daha bir cok şeyi yapmak yalanın diğer branşları olmaktadır. Politikacılar, sanatcılar, bilim adamları kısacası tum meslek dallarında rastlayabiliriz yalan ve yalancılara. Orneğin; kuduz aşısını Pasteur'un bulmadığını, Toussaint adında rakibi olan bir başka veterinerin deneyleri sonucunda elde ettiği aşıyı, kendi bulmuş gibi gosterdiğini ve bunun sonucu olarak ta Toussaint'in birkac ay sonra, sinir krizi gecirerek olduğunu biliyor muydunuz? Yalan, dunyanın yapılabilecek en kolay mesleği, icra edilebilecek en kolay sanatı, keşfedilebilecek en zor şeyleri kolayca keşfedebilmenin en kolay yoludur. Karşımızdaki insanın, yalan soylediğini anlasak bile, bir coğumuz bunun doğruluğunu araştırma ihtiyacını duymuyoruz. Karşımızdakilerin duymak istediklerini onlara soylemek, onların mutluluğunu gorup karşılığında odullendirilmek, hepsi kucucuk bir yalanın buyuk eserleridir. Eğer doğruyu soylemiş olsanız başınıza gelebilecekleri asla tahmin edemezsiniz. Ama soylediğiniz yalan kariyerinizi arttırabilir, odul almanızı sağlayabilir, maaşınızın artmasına neden olabilir. Artık gunumuzde, inkar etmenin bu kadar rahat olması, suca teşviki koruklemekte, insanların duymaktan hoşlanacakları şeylerin soylenmesi, yalanın cazibesini ve boyutunu, bir gokdelenin daima yukselen katları durumuna sokmaktadır. Git gide manevi değerlerin yozlaşması, kapitale dayalı sistemin icerisinde, insanların daha fazla para kazanma hırsı ile zamanın coğunu calışmaya ayırması ve kısa yoldan başarı ve zengin olma arzusu, yalan ve yalancılığın gunumuzun en cazip mesleği durumuna gelmesine sebep olmaktadır. Sabah yatağımızdan kalktığımız andan, gece yatağa girip uykuya dalmamıza kadar gecen surede, sayısız yalan ve yalancıyla karşılaşmaktayız. Kahvaltıda yediğimiz ekmeğin gramajının eksik olmasından tutun da; televizyonda haberleri izlerken konuşan politikacının, ekonominin mukemmel durumundan, demokrasinin tıkır tıkır işlemesinden bahsetmesine kadar hep yalan vardır. İşine gec kalan memurun soylediği bahaneden, dersine calışmayan oğrencinin uydurduğu klasik "akşam elektrikler kesikti, calışamadım" bahanesinin altında yine aynı yalan vardır. Yalancılık artık gunumuzun mesleğidir. Eskiden durustluğun her şeyin ustunde olduğu soylenirdi, şimdilerde de yine soylenen bu. Ancak, eskisi kadar artık ustunde durulmamaktadır. Ne yazık ki mesleklerin icrasında ve uretilen politikaların temelinde yatan asıl gercek yalandır. Reklamların tabanını oluşturan da aynı yalandır. İnsanları etkilemenin temelinde de aynı yalan karşınıza cıkar. Artık karizmatik liderlerin yerini gunumuzde, insanları en iyi etkileyen ve bunu yaparken de onların duymaktan hoşlanacakları şeyleri, onlara en guzel şekilde ifade edebilenler almıştır. Yani gercek yalancılar... Ve ne yazık ki, yalandan hala kimse olmemektedir... "Yalan Dedektoru" Olmamız Mumkun mu? Klinik psikoloji alanında dunyaca tanınan ve David J. Lieberman'ın araştırmalarına gore, birinin yalan soyleyip soylemediğini aşağıdaki ipuclarıyla anlayabilirsiniz: Yalan soyleyen kişi goz temasından kacınır, goz goze gelmemek icin elinden geleni yapar. Yalan soyleyen ya da bir gerceği saklayan kişi, ellerini ve kollarını daha az kullanır. Kendisine soru sorulduğunda elleri sımsıkı kapanıyorsa ya da avucları aşağı donukse bu yalanın ya da kandırmanın sinyalidir. Ellerini yuzune ya da boynuna doğru goturuyor olabilir ama bedeniyle teması sadece bu kısımlarla sınırlı kalır. Verdiği cevap nedeniyle icinin rahat olduğunu gostermeye calışan kişi belli belirsiz kacamak bir şekilde omzunu silker. Kişinin el kol hareketleri ile soylediği sozler arasında zamanlama hatası vardır. Baş hareketleri mekaniktir. Şaşırmış, korkmuş ya da mutluymuş rolu yapıyorsa, yuzunde beliren ifade, ağız bolgesiyle sınırlı kalacaktır. Yalan soyleyen kişi ayakta dururken ya da otururken konuşma sırasında sırtını dik tutmaz. Kendisini itham eden insandan uzaklaşmak isteğiyle muhtemelen bakışlarını kapıya doğru cevirir. Konuştuğu insanla ya cok az fiziksel temas kurar ya da hic kurmaz. İşaret parmağını ikna etmek istediği kişiye yoneltmez. Kendisini itham eden kişiyle arasına bir takım nesneler koyar. Bilincaltından sızan gercek duygular, duşunceler ve niyetler dil surcmesi şeklinde ortaya cıkar. Karşısındaki kişi anlattığı hikayeye inanana kadar fazladan bilgi vermeye devam eder. Sorulara asla doğrudan cevap vermez, dolaylı olarak ima eder. Yalan soyleyen kişi, 'ben, biz ve bizim' gibi zamirleri ya cok az kullanır ya da hic kullanmaz. Kullandığı kelimeler acık ve net olmayabilir. Sorulan soruya oranla aşırı bir tepki gosterir. Yalan soyleyen kişi, butun sorularınıza cevap verebilir ama kendisi size soru sormaz" Konu değiştirildiğinde rahatlar ve gerginliği azalır. Haksız yere suclandığına sinirlenmez. 'Gerceği soylemek gerekirse', 'Durust olmak gerekirse' ve 'Neden yalan soyleyeyim ki' gibi cumleler kullanır. Soruyu onceden duşunmuş ve cevabı hazırlamıştır. Sorunuzu tekrar etmenizi ister ya da soruya soruyla karşılık verir. Konuşmasına, 'Yanlış anlamanı istemem ama' gibi bir cumleyle başlar. İlginizi dağıtmak icin şaka yapar ya da dalga gecer. Daha ayrıntılı acıklama gerektiren konuları sıradan bir şeymiş gibi aktarır. Hikayesi o kadar inanılmazdır ki, sırf bu yuzden inanırsınız. Peki Yalan Soylemekten Nasıl Kurtulabiliriz? Yalan soylemekten kurtulmak icin şunlar yapılabilir: 1. Yalandan kurtulmanın en onemli adımlarından biri eleştiriye acık olmaktır. Eleştirilmekten korkup korkmadığımızı tespit etmek onemli. Korkuyorsak bu korkuyu uzerimizden atmaya calışmalıyız. Alınganlığı bırakıp bize yoneltilen her eleştiriyi kendimizi geliştirme adına bir fırsat gibi gormeliyiz. 2. Onemli bir adım da her şeyi goze alarak doğruyu soyleme cesaretini gostermektir. Bunun icin gecmişte ve bugun soylediğimiz yalanları gozden gecirmek iyi bir başlangıc. 3. Soylenilen yalanlarla nelerin gizlendiğini, yalanların arkasındaki korkuları, endişeleri, kazanımları gozden gecirmeliyiz.. 4. "Yalan soylediğimizde neler kaybettik? Bizi yalan soylemeye teşvik eden kazanımları, doğruyu soyleyerek de elde edebileceğimiz yollar var mı?" Bu soruların muhakemesini yapılmalıyız. 5. Sıklıkla soylenilen bir yalan varsa, once ondan kurtulmayı denemeliyiz. 6. Eskiden yalan soylediğimiz anları hayalimizde canlandırarak sanki o anı ilk kez yaşıyormuş gibi karşımızdakine doğruyu soyleyerek bu hatayı duzeltebiliriz. 7. Unutmayalım ki dunyaya bir yalancı olarak gelinmez. Kendimizi "ben yalancıyım" diye etiketlemek yerine "bu gune kadar zaman zaman yalan soylediğim anlar oldu. Bu, hicbir zaman doğru soylemediğim anlamına gelmez" şeklinde telkin edebiliriz. 8. Hata yapmaktan korkmamalıyız. Kimse hata yapmak, ya da başkalarının hatalarıyla uğraşmak istemez. Ancak hata yapmak ne yasaktır, ne de tumuyle kabul edilmez bir şeydir. Durust bir dunyaya... Dr. Ekrem CULFA rehabilitasyon.com