mevlana halidi bağdadi "MEVLANA HALİD İ BAĞDADİ" KİMDİR? Mevlana Halid i Bağdadi, 1770 1827 yılları arasında Bağdat'ta yaşamış ve Kadiri dergahında eğitim gormuş bir Mevlevi'dir. Bağdadi, "Abdulkadir Geylani"nin el verdiği bir kimse olarak da bilinmektedir. Bu ozelliği ile Halidilik ve Geylanilik, Muslumanlık'ta birbiriyle bağıntılı bir tarikat gibi gorunmuştur. Ancak, daha sonra, Hazreti Hızır'dan ders aldığını ve onunla "Alemleri, ilahi katları birlikte gezerek oğrendiğini" bildiren Bağdadi, bir tarikat olmayan, ancak bir bilim ve sevgi birliği olarak tanımlanabilecek "Halidi Oğretisi" ile Geylanilik'ten ayrılmıştır. Bağdadi ve Halidilik tarikatı ile ilgili olarak dilimizde yayınlanmış olan uc eser biliyoruz: Bunlar, "Halidiye Risalesi", "Mecd i Talid" ve "Şemsu's Şumus" isimli eserlerdir (K43). Yakup Cicek tarafından dilimize cevrilen bu eserlerde, Bağdadi'nin doğum tarihi, Hicri 1190 (Miladi 1776) ve Hicri 1193 (Miladi 1779) olarak verilmiştir. Olum tarihi ise, Hicri 1242 (Miladi 1827) dir. Bağdadi'nin yaşam oykusunu, soz konusu eserlerden aktararak kısaca sunuyoruz: Bağdadi, Irak'ta, Suleymaniye'ye sekiz kilometre uzaklıktaki Karadağ kasabasında doğmuş ve orada buyumuştur. Zamanın unlu hoca ve alimlerinden eğitim gormuş, Arapca ve Farsca nazım ve nesirdeki ustunluğu ile en onde gelen belagat alimleri seviyesine yukselmiştir. Daha sonra, eğitimi icin uzak yerlere giderek, oralarda ilmini daha yuksek mertebelere cıkarmıştır. Bağdadi, tanınan ve takdir edilen ilmi kişiliğinin yanısıra, ustun ahlak ve "takva"sı ile de her zaman dikkati ceken bir ozelliğe sahipti. "Ledunni" bilimlere son derece vakıf olup, bu konularda o zamanın ileri gelen ustadlarından da daha ileri bir derecede bulunmaktaydı. Ustun bir zekaya, guclu bir hafızaya ve derin bir anlayışa sahipti. Bununla birlikte, hocalarına karşı kendini kucuk ve aciz gosterir; bildiği halde bilmeyen bir kimse gibi davranırdı. Bu, bir anlamda, yaptığı hayrı, iyiliği duyurmak istemeyen; ancak, yaptığı menfi bir hareketi de gizlemeye calışmayan kimse anlamına gelen "Melami" davranışıydı. Herkes tarafından sevilen, pek sabırlı, kanaatkar ve pek muhterem bir kişiydi. Daima ruhani bir cezbe, ağlama ve tefekkur halinde bulunan Bağdadi Hazretleri, manen kemale ermiş ustun bir kişiliğe sahipti. Bağdadi'nin, Hicri 1220 yılında Medine i Munevvere'yi ziyareti sırasında başından gecen ilginc bir olayı kendi ağzından dinleyelim: "Medine i Munevvere'de, "salih"lerden biri ile karşılaşıp, ozellikle irşadım konusunda faydalanmak istiyordum. Bir gun, Yemenli, "istikamet sahibi", alim ve amil bir zatla karşılaştım. Hic bir şey bilmeyen bir kişinin, buyuk bir alimden nasihat istemesindeki tavrını takınarak, bana oğut vermesini talep ettim. Bir cok nasihatte bulundu ve sonunda şoyle dedi: "Mekke i Mukerreme'de, zahiri gorunuşu şeriata ters duşse bile, gorduğun her şeye hemen karşı cıkmaya kalkışma". Mekke i Mukerreme'ye vardığımda, bir cuma gunu, bir deve kurban eden kişinin eciri kadar sevaba nail olmak icin, Mescid i Haram'a erkenden geldim. Kabe'ye karşı oturup "Delail" okumaya başladım. Bu sırada, siyah sakallı, gosterişsiz, basit bir kıyafet giymiş bir adamın geldiğini ve sırtını Kabe'nin duvarına dayayıp, yuzunu bana cevirdiğini gordum. İcimden, "Bu adam Kabe'ye karşı edep dışı davranıyor" diye duşundum. Bu duşuncemin akabinde, o adam bana şunları soyledi: "Be adam! Sen bilmiyormusun, Allah katında mumine hurmet, Kabe'ye hurmetten daha ustundur. Tutup da, benim Kabe'ye sırtımı donup, yuzumu sana cevirmeme itiraz ediyorsun. Hem sen Medine'de yapılan nasihati ne cabuk unuttun". Bu sozler uzerine, onun kesinlikle buyuk bir "veli" olduğunu anladım ve hemen ellerine kapandım. Ozur dileyerek beni irşad etmesini istedim. O da, "Senin irşadın bu diyarda değildir" deyip, eliyle Hindistan tarafını işaret etti. "Sana bu yonden işaret gelecektir ve irşadın orada olacaktır" diyerek sozunu tamamladı." Bağdadi, bu olaydan dort yıl sonra, Hicri 1224 yılında Hindistan'ın Cihanabad şehrine giderek, orada Şeyh Abdullah Dehlevi Hazretleri'nin murşidliğinde Nakşibendi tarikatının eğitimine girer. Orada bir yıl kadar kaldıktan sonra, Şeyh Hazretleri, ona, "velayeti ikmal ettiğini", dirayet ve tam bir vukufla "sulukunu" tamamladığını bildirir ve "irşad icazeti" verir. Hilafetin en ust derecesi olan "Hilafet i Temme" ile onu beş tarikatta halife yapar. Bu tarikatlar, Nakşibendi, Kadiri, Suhreverdi, Kubrevi ve Ceşti'dir. Donuşunde, Şeyh Hazretleri onunla birlikte yedi kilometre yuruyerek Bağdadi'yi yolcu eder. Bağdadi, seyahat ettiği beş gun suresince, yemez, icmez; vaktini sadece ibadet ve zikirle gecirir. Beşinci gun, Şiraz yakınlarındaki bir limandan İsfahan'a gecer. Uğradığı her yerde, insanları hidayete davet eder. Hemedan ve Semeduc'e gelir. Seneduc'de kaldığı sure icinde, matematik, geometri, astronomi ve coğrafya tahsil eder. Hicri 1226'da, nihayet Suleymaniye'ye ulaşır. Bundan iki yıl sonra, Hicri 1228 yılında Bağdat'a yerleşen Bağdadi, burada on yıl kadar kaldıktan sonra, Hicri 1238 yılında, muridleri, "etraf ı iyali" ve halifeleriyle birlikte Şam'a yerleşir. Kaldığı her yerde, kalabalık insan gruplarının izdihamı icersinde, bir cok alim ve emir onu ziyarete gelir. Gelenleri, tefsir, hadis, tasavvuf, fıkıh ve ceşitli ilmi konularda yetiştirmeye calışır, irşad eder. Kudus, Halep ve Irak'ın tamamı, ozellikle Bağdat, Basra, Kerkuk, Erbil, İmadiye ve Cezire bolgeleri; Guneydoğu Anadolu, ozellikle Mardin, Gaziantep, Urfa ve Diyarbakır bolgeleri; ayrıca, Hindistan, Afganistan, Maveraunnehir, Mısır, Amman ve Mağrip halkından pek cok kimse onun muridi olmuşlardır. Mevlana Halid i Bağdadi, Hicri 1242 (Miladi 1827) yılında, "Zilkade"nin 14. Cuma gecesi, Taun hastalığından vefat etmiştir. Kabri, Şam'da, Salihiye'de olup, Muslumanlar'ın ziyaretine acıktır