İki Şarabın Farkı Bir bakkal vardı, onun bir de dudusu vardı. Yeşil, guzel sesli ve soyler duduydu. Dukkanda dukkan bekciliği yapar; butun alış veriş edenlere hoş nukteler soyler, latifeler ederdi. İnsanlara hitap ederken insan gibi konuşurdu, dudu gibi otmede de mahareti vardı. Efendisi bir gun evine gitmişti. Dudu, dukkanı gozetliyordu. Ansızın fare tutmak icin bir kedi, dukkana sıcradı. Duducağız can korkusundan, dukkanın baş koşesinden atıldı, bir tarafa kactı; gulyağı şişesini de doktu. Sahibi evden cıkageldi. Tacircesine huzuru kalple dukkana gecti oturdu. Bir de baktı ki dukkan yağ icinde, elbisesi yağa bulanmış. Dudunun başına bir vurdu; dudunun dili tutuldu, başı kel oldu. Dudu birkac gunceğiz sesini kesti, soylemedi. Bakkal nedametten ah etmeye başladı. Sakalını yolmakta, eyvah, demekteydi; nimet guneşim bulut altına girdi. O zaman keşke elim kırılsaydı; o guzel sozlunun başına nasıl oldu da vurdum? Kuşu yine konuşsun diye yoksullara sadakalar vermekteydi. Uc gun uc gece sonra şaşkın ve meyus, umitsiz bir halde dukkanda otururken, ve binlerce gussaya, gama eş olup; bu kuş acaba ne vakit konuşacak; diye duşunup dururken, Ansızın tas ve leğen dibi gibi tuysuz kafası ile bir Cevlaki geciyordu. Dudu hemencecik dile gelip akıllılar gibi dervişe bağırdı: "Ey kel, neden kellere karıştın; yoksa sen de şişeden gulyağı mı doktun? " Onun bu kıyasından halk gulmeye başladı. Cunku dudu, hırka sahibini kendisi gibi sanmıştı. Temiz kişilerin işini kendinden kıyas tutma, gerci yazıda şir, şire benzer. Butun alem bu sebepten yol azıttılar. Allah Abdallarından az kişi agah oldu. Peygamberlerle beraberlik iddia ettiler ; Velileri de kendileri gibi sandılar. Dediler ki: "İşte biz de insanız, onlar da insan. Bizde uyumaya ve yemeğe bağlıyız, onlar da. "Onlar korluklerinden aralarında ucsuz bucaksız bir fark olduğunu bilmediler. Her iki ceşit arı, bir yerden yedi. Fakat bundan zehir hasıl oldu, ondan bal. Her iki ceşit geyik otladı, su icti. Birinden fışkı zuhur etti, oburunden halis misk. Her iki kamış da bir sulaktan su icti. Biri bomboş oburu şekerle dopdolu. Boyle yuzbinlerce birbirine benzer şeyler var, aralarında bulunan yetmiş yıllık farkı sen gor! Bu, yer; ondan pislik cıkar... o, yer; kamilen Allah nuru olur. Bu, yer; ondan tamamı ile hasislik ve haset zuhur eder... o, yer; ondan tamamı ile Tek Allah'nın nuru husule gelir. Bu temiz yerdir, o corak ve pis yer. Bu temiz melektir o şeytan ve canavar! Her iki suretin birbirine benzemesi caizdir, acı su da, tatlı su da berraktır. Zevk sahibinden başka kim anlayabilir? Onu bul! Tatlı su ile acı suyun farkını işte o anlar. sihri, mucize ile mukayese ederek her ikisinin de esası hiledir sanır. Musa ile savaşan sihirbazlar, inatlarından ellerine onun asası gibi asa aldılar. Bu asa ile o asa arasında cok fark var, bu işle o işin arasıda pek buyuk bir yol var. Bu işin ardında Allah laneti var, o işe karşılık da vade vefa olarak Allah rahmeti var. Kafirler inatlaşmada maymun tabiatlıdırlar. Tabiat, icte, gonulde bir afettir. İnsan ne yaparsa maymunda yapar; maymun her zaman insandan gorduğunu yapıp durur. O, "Bende onun gibi yaptım" sanır. O inatcı mahluk aradaki farkı nereden bilecek? Bu emirden dolayı yapar, o, inat ve savaş icin. İnatcı kişilerin başlarına toprak sac! O munafık, muvafıkla beraber, inat ve taklide uyup namaza durur; niyaz ve tazarru icin değil. Muminler; namazda, oructa, hacda, zekatta munafıkla kazanıp kaybetmektedirler. Muminler icin nihayet kazanc vardır, munafıka da ahirette mat olma. İkisi de bir oyun başındaysa da birbirlerine nispetle aralarında ne kadar fark var; biri Merv'li oburu Rey'li! Her biri kendi makamına gider, her biri kendi adına uygun olarak yurur. Onu mumin diye cağırırlar, ruhu hoşlanır. Munafık derlerse sertleşir, ateş kesilir. Onun adı zatı yuzunden sevgilidir. Bunun adının sevilmemesi, afetleri yuzunden, nifakla sıfatlanmış olan zatından dolayıdır. Mim, vav, mim ve nun harflerinde bir yucelik yoktur. Mumin sozu ancak tarif icindir. Ona munafık dersen... o aşağılık ad, icini akrep gibi dağlar. Bu ad, cehennemden ayrılmış ve kopmuş değilse nicin cehennem tadı var? O kotu adın cirkinliği harften değildir. O deniz suyunun acılığı kaptan değildir. Harf kaptır ondaki mana su gibidir. Mana denizi de "Umm ul Kitap" yanında bulunan, kendisinde olan zattır. Dunya da acı ve tatlı deniz var. Aralarında bir perde var ki birbirine taşmaz karışmazlar. Fakat şu var ki bu iki denizin her ikisi de bir asıldan akar. Bu ikisinden de gec, ta... onun aslına kadar yuru. Kalp altınla halis altın ayarda belli olur. Kalpla halisi, mehenge vurmadıkca tahmini olarak bilemezsin. Allah kimin ruhuna mehenk korsa ancak o kişi, yakini şupheden ayırdedebilir. Diri bir kişinin ağzına bir sıcrayıp girse o adam, onu dışarı cıkarıp attığı zaman rahatlar. Binlerce lokma arasında ağzına ufacık bir cop girdi mi, diri kişinin hissi onu duyar sezer. Dunya hissi, bu cihanın merdivenidir, din hisside goklerin merdiveni. Bu hissin sağlığını hekimden isteyiniz, o hissin sağlığını Habib'den . Bu hissin sağlığı, vucut sağlamlığındandır, o hissin sağlığı vucudu harabetmektedir. Can yolu, mutlaka cismi viran eder, onu yıktıktan sonra da yapar. Ne mutludur ve ne kutludur o can ki mana aşkıyla evini, barkını, mulkunu, malını bağışlamıştır. Altın definesi icin evi harabetmiştir; fakat o altın definesini elde ettikten sonra o evi daha mamur bir hale getirmiştir. Suyu kesmiş suyun aktığı yolu temizlemiş, ondan sonra arka icilecek su akıtılmıştır. Deriyi yarmış, termeni cıkarmış... ondan sonra orada yepyeni bir deri bitmiştir. Kaleyi yıkıp kafirden almış, ondan sonra oraya yuzlerce burc ve hendek yapmıştır. Hikmetinden sual edilmeyen Allah''nın işini kim anlayabilir, o işin hakikatine kim erişebilir? Bu soylediğim sozler, ancak anlatmak icin soylenmiş zaruri sozlerdir. Gah boyle gosterir, gah bunun aksini. Din işinin kuhnunu anlamaya imkan yoktur. Ona ancak hayran olunur. Fakat din işinde hayrete duşen, arkasını ona cevirmiş ondan haberi olmayan bir hayran değil, sevgiliye dalmış, onun yuzunden sarhoş olmuş, kendisinden gecmiş bir hayrandır. Birisinin yuzu sevgiliye karşıdır, oburunun yuzu yine kendisine doğru. Her ikisinin yuzune de bak. Her ikisinin yuzunu de hatırında tut. Hizmet dolayısıyla yuz tanır olman mumkundur. Zira nice insan suratlı şeytan vardır. Binaenaleyh her ele el vermek layık değildir. Kuş tutan avcı, kuşu avlamak icin ıslık calar, otme taklidi yapar. Aşağılık kişi dervişlerin sozlerini, bir selim kalpli kişiye afsun okumak, onu afsunlamak icin calar. Erlerin huyu acıklık ve sıcaklıktır. Aşağılıkların işi hile ve utanmazlıktır. Dilenmek icin yunden aslan yaparlar. , Ebu Museylim'e Ahmet lakabı verirler. Ebu Museylim'in lakabı yalancı olarak kaldı, Muhammed'e de akıllar sahibi dendi. O hak şarabının muhru, şişenin kapağı; halis misktir. Adi şarabın muhru, şişesinin kapağı ise pis koku ve azaptır. Mesnevi'den Hikayeler Alıntı