Odullendirme etkili bir disiplin aracıdır odullendirme ve motivasyon, odullendirme yonetmeliği, odullendirme sistemi, odullendirme yontemleri, odullendirme sistemleri, disiplin yonetmeliği Odul ve ceza cocuk eğitiminde sıkca kullanılan ve gundeme gelen başlıklardan... Genel olarak iyi davranışın odullendirileceği, kotunun de cezalandırılacağı bilinir. Ancak ebeveynler cocuğun gelişim donemlerine gore farklılık gosteren tutumlarını tam olarak bilemediklerinde, odul; bazen ruşvete bazense daha fazla sorun yaşamama adına kotu davranışın mukafatlandırılmasına donuşebiliyor. Psikiyatrist Dr. İbrahim Bilgen, odulun doğru zamanda ve doğru bicimde uygulanması konusunda bilgiler veriyor. Biz anne ve babalar cocuklarımızı ne zaman odullendirmemiz ne zaman odullendirmemiz gerektiğini bazen karıştırabiliyoruz. Bilinmesi gereken yanlış bir hareketi odullendirmenin, cocuğun gelişimi acısından kotu olabileceği, aynı zamanda geciktirilmeden cocuğa verilen bir odulunde, hic tahmin edemeyeceğimiz boyutlarda cocuğumuz uzerinde iyi sonuclara neden olabileceğidir. Davranışlarımız cocuklara farklı mesajlar verebilir Cocuğumuz her mızmızlandığında veya ağlayarak bir şeyler istediğinde onun dediklerini yapıyorsak esasında cocuğun bilincaltına şunu işliyoruz; " Bu dunyada her ağladığında her şey senin ellerine sunulur". İşte burada farkında olmadan cocuğun kotu davranışını odullendirmiş oluruz ki bu doğru olmayan bir davranıştır. Doğru olanı ise; cocuğumuz ağlayarak bir şeyler istediğinde, ağlamasına neden olacak ciddi bir durumu yoksa ve bundan emin isek bu davranışına duyarsız kalmak, ama sustuğunda ise, hemen onunla ilgilenmek olmalıdır. Cunku dunyada cezalandırılan davranış anında sonerken odullendirilen davranış devam eder. Onun her şeyi ağlayarak istemesi gibi istenilmeyen bir davranışı, her ağladığında onunla ilgilenerek odullendirmemiz bu istenilmeyen davranışın surmesine neden olacaktır. Cunku biz burada İSTENİLMEYEN DAVRANIŞI ODULLENDİRMİŞ oluyoruz. Aileler, cocuklarında hangi davranışı cezalandırıp hangi davranışı odullendireceklerini bilmelidirler. Cocuğunuz HANGİ YAŞTA OLURSA OLSUN onu " SENİ SEVİYORUM AMA ŞU DAVRANIŞINI SEVMİYORUM" şeklinde uyarmanız doğru olacaktır. Ondan sonrada anne ve baba olarak hatta cocuğunuzun cevresindeki herkes, cocuğa aynı davranışı sergilemelisiniz. Anne ya da babanın cocuğa ayrı iletilerde bulunması istenilmeyen davranışın duzelmesinden daha cok bozulmasına neden olacaktır. Peki, anne ve babalar cocuklarına neden disiplin uygulayamaz ya da kimler bu konuda daha zayıftır, şimdi bunları sizlerle paylaşmak istiyorum. 1. grup UMUTSUZ ANNE BABA: Bu durumdaki anne ya da baba cocuğunun değişmeyeceği duşuncesindedir. 2. grup COCUĞU İLE ZITLAŞMAKTAN KACINAN ANNE BABA: Bu grupta yer alanlar, cocuğuna karşı cıkmaktan kacınır. Bildiklerini uygularken kendisi bile buna pek inanmadığı icin cocuk bunun farkına varır. Sıkca, cocuğunun kendisini dinlemediğinden ve artık başa cıkamadığından yakınır. En buyuk korkuları ise ceza uygularlarsa cocuklarının sevgisini yitirecekleridir. " Sen kotu bir annesin." ya da " Sen nasıl bir babasın, keşke Kerem'in babası benim babam olsaydı" gibi cumleleri duyduklarında yıkılırlar ve disiplin uygulayacak iradeleri kalmaz. 3. grup ENERJİSİ AZ ANNE BABA: Bu grubun en buyuk uyelerini calışan anneler oluşturur. Akşam eve yorgun bir şekilde geldikten sonra bir de cocuğun disiplin kuralları ile uğraşacak enerjileri yoktur. Bu yuzden cocukları ile sık sık inatlaşırlar. 4. grup SUCLULUK DUYGUSUNA KAPILAN ANNE BABA: İkinci grup ile cok benzeşen yanları olan bu grup uyeleri ise, cocuğuna disiplin uygulamaya kalkıştığında sucluluk hissi duyar. Cocukta bunu fark ettiği icin sık sık ona sucluluk hissi uyandıracak sozler soyler. Yani bir kısır dongu oluşur. 5. grup ENGELLENEN ANNE BABA: Cocuğuna disiplin kurallarını uygulamaya calışan kişi; eşi, annesi, komşusu, kayınvalidesi tarafından engellemeler ya da imalı sozler ile karşılaşır. Bu grupta yer alan bir uyede bendim. Cocuğuma babamın ismini verdiğimden, onların yanında bir kural uygulamaya calışsam babam ya da annemin kısıtlamaları ile karşılaşırdım. Dedesinin ismini vermenin, onlar icin torunlarına daha cok karışma hakkı verdiğini, o donemlerde daha iyi anlamıştım. Ve gercekten cok zor bir durum olduğunu iyi biliyorum. Cocuğunuza disiplin uygulamanıza bozulanların, aynı zamanda, yarın bir gun cocuğunuza iyi disiplin uygulamadınız diye sizi sucladıklarını goreceksiniz. 6. grup SORUNLU ANNE BABA: İşten, eşten, kayınvalideden, parasızlıktan cektikleri artık canlarına tak etmiştir. Bu yuzden de bu tur anne ve babalar, " Benim derdim bana yeter, ne cocuk disipliniymiş, ben disiplin mi gordum?" diyenlerdir. Ya da anne babada, depresyon, mutsuzluk vardır. Tukenmişlik vardır. Kendisini değersiz hissediyor ya da hissettiriliyordur. Bu durumda da en onemli disiplin uygulamasının cocuğuna bağırmak ya da dayak atmak olduğuna inanır. Esasında bunu hic istemez ama istemeden yapar daha sonrasında da pişmanlık duygusu yaşar. Kendinizi eğer bu tanıtmaya calıştığım anne ve/veya baba sınıflamasından birisine yakın goruyorsanız hicbir şey icin gec değil. Cunku hayat siz değişmeye başladığınızda değişmeye başlayacaktır. İşe oncelikle eşiniz ile anlaşarak başlamalısınız. Cunku daha once de belirtmeye calıştığım gibi eşiniz ile aynı iletileri cocuğunuza vermediğinizde cocuğunuzun kişilik gelişimine zarar vermeye başlarsınız. Cocuğunuza bilgi verin Cok ceşitli odul ve ceza sistemleri vardır. Yalnız lutfen cocuğunuzun hangi davranışına karşı ne yapacağınızı cocuğunuz ile oncelikle paylaşın. Siz bir bankadan kredi almak istediğinizde bankanın şartlarının neler olduğunu nasıl oğreniyorsanız cocuğunuzun da hangi davranışına karşı nasıl davranacağınızı bilmesi hakkıdır. Cocuğa anlayacağı dille acıklama yapın. "Odana git ve duşun!" gibi cezaların işe yaramadığını duşunuyorum. Cocuğunuz sizi ofkeli gorunce odasına gider, duşunur ya da duşunuyor gibi yapar. Yarın bir gun cocuğunuz duşunmekten nefret ederse hic şaşırmayın. Cunku cocuğunuza hangi davranışını onaylamadığını soylemediniz. Nasıl değiştireceğini belirtmediniz. Birde odada yalnız kalma dışında duşunme cezası verdiniz. Bu kısıtlı alanda her ceza odul sistemini sizlere acıklamak istesem de ancak birkac tanesinden bahsedebileceğim. Odullendirme zamanı ne zaman? Her şeyi ağlayarak isteyen bir cocuğa anne ve babası olarak artık ağlayarak istediğinde kendisi ile ilgilenmeyeceğinizi ancak anne ya da baba diyerek sıkıntısını anlattığında onunla ilgileneceğinizi belirtin. Elbette cocuğunuz buna inanmayarak uygulamaya koyacaktır. Bu durumda icinizde sıkıntı olacaktır. Ama ağladığında onunla ilgilenmemek yetmez. Asla ama asla gozunuzun ucu ile bile onunla goz goze gelmeyin. Hic merak etmeyin o sizin ne yapacağınızı gozlediği icin surekli gozunuze bakacaktır. Ama kaygı dolu bir ifade ile gozunuzun ucu ile bakarken yakalanırsanız, cocuğunuz icin bu yakalanmanın anlamı; " Az bir sureleri kaldı daha fazla bağırarak ağla, cunku fazla dayanamayacaklar" olacaktır. Cok sıkıntı cekerseniz odayı terk edebilirsiniz. Ama bundan once odanın, cocuğunuz acısından emniyetli olduğundan emin olmalısınız. Cocuğunuzda muhtemelen arkanızdan gelecektir. Bir ara ağlaması durduğunda bu işin bu kadar kısa sureceğini duşunuyorsanız da cok yanılırsınız. Cunku cocuğunuz daha fazla bağırmak icin guc topluyordur. Bu arada goz goze gelirseniz detone olmuş ve daha yuksek bir ses ile ağladığına tanık olacaksınızdır. Bu sıkıntılı bekleyiş bir ara bitecektir. İşte o anda olumlu davranışı odullendirme zamanı gelmiştir. Hemen cocuğunuza donerek ve onun boy seviyesine inerek " Efendim, bir şey mi diyeceksin oğlum ya da kızım? " deyin. Bu durumda cocuğunuz sizin o eski kararlı konuşmanızı hatırlayarak "Evet bu kadar sure ağladım bana bakmadılar ama sustum benimle ilgilendiler" i algılayacaktır. Bu durumda kotu davranışı cezalandırarak olumlu davranışı odullendirmiş olduğunuz icin olumlu davranış devam edecektir. Ama şundan emin olun ki aile fertlerinden birsi bu davranışı bozduğunda cocuğunuz hemen yine eskiye donecektir. Bu nedenle aile olarak herkesin bu davranışa kararlılık ile devam etmesi gerekmektedir. Cunku cocuklar icin coğu şey " ya hep ya da hictir".