Kur'an Okumaya Başlarken Bir musluman icin temel amac, yaşamını Allah'ın rızası doğrultusunda surdurmektir bunun nasıl gercekleştirilebileceği ise ancak son ilahi vahiyden oğrenmekle mumkun olabilir. Tabii bu noktada ilahi vahyin nasıl anlaşılabileceği, anlamak icin ne gibi yontemler takip edilmesi gerektiği soruları gundeme gelmektedir. Bu yazıda Kur'an'ı anlama ve yaşama cabası icinde olanlanrın, ilk anda karşılarına cıkan hususların altlarını cizmeye calışacağız. Rabbimiz Kur'an'ın acık, net ve detaylandırılmış (5:32; 22:16; 24:1; 39:28) bir kitap olduğunu belirttiği halde zamanla bazıları din adına insanlarla onun arasına cok buyuk engeller koymuşlar, adeta Kur'an'ın uzerini bir sis perdesiyle ortmuşlerdir. Kur'an sadece şekli bir saygıyla kutsanmış ve Rasulullah 'ın Kur'an'da yer alan kaygısı gercek olmuştur (25:30). Yine birtakım kişiler Kitab anlaşılmak icin (17:45; 18:57; 56:79) gonderildiği halde onun insanları etkileyen yonunu anlama değil, sadece ses yapısı olduğunu soyleyebilmişlerdir. Doğaldır ki her kitap icin olduğu gibi Kur'an'ı anlamak icin de belli yontemler ve usuller izlemek gereklidir. Bu konuda tarihte iki metod ortaya cıkmıştır: Bunlardan birisi teczii metod, bir diğeri de yakın donemlerde gundeme gelen mevzui metodtur . Şehid M. Bakır es Sadr'ın da belirttiği gibi teczii metodta ayetlerin Sure veya Kur'an butunluğunden kopuk olarak teker eker incelemesi soz konusudur. Burada oncelikli amac uzerine calışılan ayetin her turlu vasıta ile anlaşılmaya calışılmasıdır. Genellikle mufessirlerin kullandığı yontem budur. Kur'an bu yontemle baştan sona tefsir edilmiş de olsa, bu calışma sonucunda ortada duzensiz bir yığın malumattan başka bir şey kalmaz. Bu tarz tefsir calışmalarında bir butunlukten bahsetmek olanaksızdır. Oysa cozum, yaşadığımız realiteleri ve problemleri gorup onlara Kur'an butunluğunde cevap aramaya girişmektir. Orneğin Kur'an'da ekonomi, Kur'an'da insan, Kur'an'da Allah, Kur'an'da Hz. Muhammed gibi konular Kur'an ayetleri baştan sona o konuyla ilgili olarak taranarak, o konuya tekabul eden ayetlerin analizi ve kendi aralarında irtibatları kullanılarak işlenebilir. Kur'an'ı değerlendirirken yapılan yanlışlardan birisi de sanki bilimler ve keşifler hazinesi bir kitap olarak tanıtmaktır. Şu bilinmelidir ki Kur'an bilimsel buluşları bildirmek icin indirilen bir kitap değildir. Yani o bilimler ve keşifler ansiklopedisi olarak nitelendirilemez. Bir hidayet kaynağıdır (2:2). Kur'an insanları karanlıklardan aydınlığa cıkarmak uzere nazil olan bir kitaptır. Her şeyden once Kur'an'ın ilk olarak gonderildiği topluma da anlaşılması icin Arapca olarak indirildiğini (12:2) bilmeliyiz. Ve bu noktada vahyin daha iyi anlaşılabilmesi icin de Arapca bilmenin onemi ne abartılmalı ne de perdelenmeli dir. Ancak herkes icin Arapca, bilme zorunluluğunu one surmek de Kur'an'ın onune başka bir engel koymak anlamına gelmektedir. Kur'an mealleriyle ilgili de şu soylenebilir: Bir mealle yetinmemek, farklı meallerle karşılaştırmalar yaparak okumak gerekir. Cozumlenmesinde ihtisas gereken bazı terkip ve kavramların daha iyi anlaşılabilmesi icin de iyi Arapca bilenlerden yardım istenmelidir. Bir diğer nokta da Kur'an ayetlerinin nazil olduğu ortamla ilişkisinin gozonunde bulundurulmasıdır. Elbette Kur'an evrensel bir kitaptır. Zamanlar ustu bir yonu vardır. Ancak indiği donemle de ilişkisi dikkate alınmalıdır. Bunun icin ayetlerin sebebi nuzullerinden faydalanılabilir. Esbab ı nuzulle ilgili problemlerden birisi de bir ayetle ilgili olarak birden fazla aktarılan rivayetlerdir. Tabii olarak ayetin ruhuna en uygun rivayet alınmalıdır. Bir de hakkında hic bir sebebi nuzul olmayan ayetler soz konusu olu yor. Bun1ar bize ayetlerle ilgili aktarılan rivayetlerin mutlaklaştınlmaması ve ayetler arasındaki ic butunluğe dikkat edilmesi gerektiğini vurguluyor. Demek ki rivayetlerin Kur'an'ın anlaşılmasında tayin edici değil acıklayıcı bir rolu olması gerekir. Kur'an'ın anlaşılmasında karşılaşılan meselelerde hakim rolu oynayacak olan yine Kur'an'ın bizzat kendisi olmalıdır. Kur'an'ın anlaşılmasma katkısı olacak yan unsurlar asıl belirleyici değil, yardımcı bir 'İşlev gormesi gerekir. Eğer bu şekilde yaklaşılacak olursa yani Kur'an dışı rivayetler Kur'an ışığında değerlendirilerek dikkate alınırsa gercekten o zaman ayetlere cok daha geniş ufuklu bakabiliriz. Orneğin Kur'an'da anlatılan kıssaların ozellikle Yahudi ve Hıristiyanların başlarından gecen tecrubelerin bugun bizim icin aynıyla vaki olduğunu gorebiliriz. Yaşanan olaylar aynı fakat olayda adı gecen kişi ve toplumlar farklı, o kadar. Kur'an'ın, indiği toplumun ozelliklerini yansıtması onun evrenselliğine ve son kitap oluşuna golge duşurmez. Kur'an bir tarih kitabı değildir. Kur'an'da anlatılan kıssalar insanlann tarih bilgisi arttırmak amacıyla anlatılmamıştır. İnsanların gecmiş toplumların yasalarını incelemelerini onların karşılaştıklan kotu sondan kendilerini uzak tutmalarını temel amac edinmiştir. Bu bağlamda Kur'an'ın muslumanlara yonelik şu uyarısına bakalım: "Yalnız ona yonelin ve ondan korkun, Namazı kılın ve Allah 'ortak koşanlardan olmayın. Onlar ki dinlerini parca parca edip fırkalara bolduler, hizipler haline geldiler. Her hizip kendi kabulleriyle avunup sevinmektedir. " (30:31 32) (Yine bkz.: 25:52 56) Allah burada gecmiş milletlerin hatalarını belirterek muslumanları bundan sakındırıyor. Ancak ne var ki muslumanlar bu uyarıyı unuttular ve kendilerine bir de hadis uydurarak ummeti 73 fırkaya ayırdılar. Fırka, mezhep, tarikat ayrımlarıyla yuzlerce parcaya bolunen İslam toplumu Tevhid inancının gereği olarak Tevhid toplumu olmaları gerekirken dinlerini de şirket dini haline getirdiler. Her mezhep kendine gore kurallar koydu ve kendisi dışındakini din dışına cıkardı. Ve boylece bugunku karanlık tablonun oluşmasına en buyuk katkılardan birisi de bu şekilde gercekleşmiş oldu. Bundan kurtulmanın yolu Allah'ın dinini yineAllah'a bırakmak ve Kur'an'ın belirleyiciliğinden başka hic bir belirleyici kabul etmemektir. Bir sureyi okurken surenin ic butuııluğunu kurmaya calışmalıyız. Cunku sureler gelişi guzel ayetlerden oluşmuş değildir. Her surenin kendi ic butunluğu vardır. Orneğin bir konu oncelikle ilgili ayetin bağlamında ele alınması gerekirken değişik rivayetlerle hic ilgisi olmayan yerlere cekilebiliyor ve boylece surenin butunluğu de bozuluyor. Goz onunde bulundurulması gereken onemli bir diğer noktada Kur'an'ın bir anda toptan değil peyderpey indiği gerceğidir (76:23). Yine Kur'an'da herhangi bir meseleyle ilgili ayetler aynı zamanda toplu olarak, gelmemiştir. Aynı konudaki ayetler değişik zamanlarda gelmiş ve farklı surelerde yer alabilmiştir. Bu da Kur'an'ın tedricilik ilkesini temel aldığnıı gostermektedir. Bunun en somut orneğini ickinin yasaklanması hadisesinde gorebiliyoruz. İcki aniden haram kılınmamış aşamalı bir cercevede ele alınmıştır. Once ickinin zararının yararından daha cok olduğu sonra onun fesada kaynaklık ettiği ve son tahlilde de şeytan işi pislik olduğu belirtilerek azı da coğu da yasak olan bir şey olduğu belirtilmiştir. Burada sorulması ve uzerine durulması gereken bir husus, muslumanların bugun, Kur'an'ın indiği donemde uygulanmış olan tedrici metodtan hangi olcude faydalanabilecekleridir. Kur'an oncelikle değerleri ortaya koymuştur. Bunu daha cok Mekke'de yapmıştır. Mevcut sistem sorgulanmış mal ve evlat sahibi olanların yaratıcılarına karşı geldikleri ve sadaka vermedikleri bildirilmiş (75:31 32). Eğer bu gidişte devam ederlerse cok acı bir akıbetin kendilerini beklediği surekli olarak vurgulanmıştır (77:47; 75:10 13). Haddler İslam toplumu oluştuktan sonra gundeme gelmiştir. Yani oncelikle Kur'an'i ilkeleri kabuleden bir ummet oluşmuş daha sonra haddler uygulamaya konulmuştur. Buradan da Kur'an'ı okurken nuzul sırasında dikkate almamız gerektiği sonucu ortaya cıkıyor. Ancak bugun Kur'an tam olarak elimizde; o halde yapılacak iş, bir konuyu enine boyuma Kur'an cercevesinde incelemek araştırmak icin, araş tıracağımız konuyu zihnimizde tutarak Kur'an'ı ona gore okumak gerekir. Kur'an'ın butunluğu gozonune alınarak yapılacak her insani caba bir anlam ifade eder. Herkes cabası oranında ondan faydalanabilir. Al lah'ın hoşnutluğunu kazanmayı hedefleyen her caba sonucta ortak bir payda da buluşacaktır. Ama bu anlamaların mutlaklaştırılmaması gerekir. Zaten Kur'an'ın emirleri ile ilgili ilk donemlerde yapılan ic tihadlar daha sonraki nesillerce mutlaklaştırılmış ve onu tek anlama bicimi olarak kabul etmişlerdir. Bundan sonra Kur'an'dan yapılan cıkarımlar Kur'an'ın onune gecmiş ve Allah'ın vahyi arka plana itilmiştir: Hicri II. asırda mezhep imamlarınca ortaya konulan esaslar tek anlama bicimiymiş gibi hareket eden sonraki mezhep takipcileri kendi goruşlerini Kur'an'ın onune gecirmişler ve ayııı kitaba inanan insanlar arasında kapatılması imkansız ucurumlar meydana gelmiştir. Kur'an nassları mezhep goruşleri ışığı altında tevil edilebilmiştir. Bu konuda meşhur Hanefi bilginlerinden Ebu'l Hasan el Kerhi şunları soyleyebilmiştir: ''Mezhep imamımız ve arkadaşlarımızın goruşlerine ters duşen her ayet veya hadis ya te vil edilir yahut mensuh kabul edilir.'' Boyle bir bakış acısı doğal olarak Kur'an'a kendi mezhebinin gozluğuyle bakacak ve her mezhep mensubu Kur'an'dan kendisini haklı cıkartacaktır. Birleştirici rolu olması gereken (3:103) Kitab muslumanların bu tavrı yuzunden gercek işlevini goremeyecektir. Kur'an bir cok yerde İsrailoğullarına şu uyarıyı yapmaktadır. "Siz kitabın bir bolumune inanıp bir bolumunu inkar mı diyorsunuz?" (2:85) Bu da bize Yahudiler'in bir takım menfaatler icin Allah'ın gonderdiği emirleri ters yuz ettiklerini gostermektedir. Acaba kendi mezhebini kurtarmak adına sergilenen bu bakışla, Kur'an'ın birtakım ayetlerini nesh teorisiyle ortadan kaldırmak anlayışı arasında ne fark vardır? Bir yandan Kur'an'ın evrensel olduğunu butun zamanlar icin gecerli bir klavuz olduğunu kabul edeceksiniz ote yandan bir nevi bir kısmının gecerliliğini kabul etmeyen bir tutum icinde olacaksınız. Bu apacık tutarsızlıktan başka bir şey değidir. Kur'an'ı anlamak salt zihni bir olaydeğildir. Onun 23 yıllık iniş surecini de gozonunde bu undurursak ilahi vahy ile indiği ortam arasında doğrudan bir ilgi olduğunu gorebiliriz. Nitekim muminlerin aıınesi Aişe'de Kur'an onun ahlakıydı" derken kasdettiği Kur'an'ın ilkelerinin Hz. Peygamber'in davranışlarına yansıdığı gerceğidir. Kur'an'a baktığımızda bir cok surede gecmiş milletlerden ve onlara gonderilen peygamberlerden bahseden kıssalar olduğunu goruruz. Bu da bize kıssaların Kur'an acısından onemli bir yeri olduğunu gosteriyor. Ancak gecmişte Kur'an kıssalarını inceleyenler daha cok onların belaği ve edebi yonlerini one cıkarmışlardır. "Oğut alınması" icin anlatılan kıssalar belli bir donem sonra ozellikle Yahudi ve Hıristiyan kulturunun de etkisiyle uzerinde spekulasyonlar yapılan muslumanlar arasında ihtilaflar oluşturan konular haline getirilmiştir. Kıssalarda asıl verilmek istenen ve dikkat cekilen noktalar gozardı edilmiş ve kıssanın muhtevasındaki birtakım ayrıntılar uzerinde daha once ozellikle Yahudiler'in yapmış olduğu ve Kur'an'ın surekli olarak uyardığı anlamsız tartışmalar yurutulmuştur. Bunlardan uzaklaşıp Kur'an'ın Hz. Muhammed doneminde gorduğu işlevin benzerinin kendi hayatımızda da gercekleşmesine cabalamamız gerekir. Kur'an'ı daha iyi anlamak icin onun zaman ve mekan boyutunu da iyi kavramamız gereklidir. Eğer icinde yaşadığımız donemi iyi algılamaz isek Kur'an'ı okumak bize pek fazla bir şey kazandırmayacaktır. Burada genel olarak bir takım konulara değindik. Başvuru Eserleri 1 İzzed Derveze, Kur'an'a Gore Hz. Muhammed'in Hayatı Ekin Yay 2: M. Bakır es Sadır, Kur'an Okulu, Fecr Yay. 3. Muhammed Gazali, Kur'an'ı Anlama da Yontem, Şule Yayıncılık 4. Ali Şeriati, Kur'an'a Bakış, Fecr Yay., 5. Ali Şeriati, İki Sure İki Yorum, Ekin Yay. 6. Halis Albayrak, Kur'an'ın Butunluğu Uzerine, Şule Yay. 7. Malik b. Nebi, Kur'an. ı Kerim Mucizesi, Diyanet Vakfı Yay.