Cocuğumuzu Yalana Nasıl Teşvik Ediyoruz? Cocukların bizim iyiliğimiz icin bize yalan soylemeleri, yine bizden oğrendikleri bir yoldur. Cocuklarının iyiliği icin, bazı kucuk zararsız yalanlara başvurmayan ana baba yok gibidir. Orneğin, o erbat ilacın kendi iyiliği icin tatlı geleceğini duysa bile, ana babanın kendi istekleri doğrultusunda gercekleri carpıtabildikleri kanısına varacaktır. Cocuklarımıza doğru soylemenin onemini belirtirken, davranışlarımızla ve uyarılarımızla bunu gostermiyoruz. Hatta gosterdiğimiz kimi davranış onu yalana teşvik ediyor olabilir. Bunlara kısaca değinelim : Tehditler her ne kadar yetişkinlere mantıklı gelse de aslında işe yaramaktan cok uzaktır. Davranışın tekrarlanması icin bir işarettir. Cunku cocuğun kişiliğine bir meydan okumadır. Başkalarına aptal olmadığını kanıtlamak isteyen cocuk tehdide karşılık bir yalan kılıfı hazırlayacaktır. Ruşvet, yani Eğer şoyle yapmazsan... mantığı yarardan cok zararı olan bir uyarıdır. Bu tur sozler, ona, yeteneklerinden şuphe ettiğimiz mesajını iletir. Cocuk ruşvet şeklinde kullanılan odulu elde edebilmek icin pazarlığa, şantaja ve yalana başvurabilir. Cocuğunuzu, bir şey icin soz vermeye zorluyor olabilirsiniz. Sozunu yerine getiremeyeceğini anladığında hileli yollar aramaya koyulabilir. Cocuğunuza savunmaya yonelik sorular soruyor olabilirsiniz. Matematikten 5 alıyorsun değil mi? Emin misin? vb. gibi. Bu sorularımız, onu savunmak icin yalan soylemeye kışkırtıyor olabilir. Cocuğunuzun yaptıklarıyla alay etme, oğrenmeye onemli bir engel ve cocuk icin ciddi bir ruhsal bunalımın kaynağıdır. Ne kadar aptalsın! Senden de bu beklenirdi zaten! Senin ne olacağın şimdiden belli vb. Bu sozlerle iletişimi zedelenen cocuk, anne ve babası icin yalanlarla dolu intikam fantezilerini geliştirebilir. Oyuncağını kırdığını soylediğinde belki de dayak attınız ya da cok kızdınız. Cocuklar gercekler icin cezalandırıldıklarında kendilerini savunmak icin yalan soylerler. Cocuğun yaptığı hata ile soylediği soz ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Bu ayrımın cocuk icin yanlış anlamaya meydan vermeyecek bicimde acık olması gerekir. Yalanlar Karşısında Neler Yapalım? Yalanla karşı karşıya kalınca cocuklarımızı hemen sorguya mı cekelim, yoksa ofkemiz yatışıncaya kadar bekleyelim mi? Yoksa ceza mı verelim? Ne kadar sert bir ceza verelim? Acaba olayı gormezlikten mi gelelim? Nasıl davranıcağımızı belirlemeden once, kendi kendimize şu soruları sorarak cevaplayalım. Cocuğum benden birşey mi bekliyor? İlgi mi? Ovgu mu? Kişiliğini tanımamı mı? Aradığı şeyi daha onceki yalanlarında ona sağlamış mıydım? Yoksa kendisini onemli mi gostermek istiyor? Ben, iyi bir model miyim? Ona verdiğim sozleri tutabiliyor muyum? Doğru soylemenin onemini belirtirken bunu davranışlarımla gosterebiliyor muyum? Butun cocuklar yalan soyler. Normal bir yalanla başa cıkmanın kesin bir yanıtı yoktur. Profesyonel goruşler bile genellikle kişisel goruşlere dayanır. Bu nedenle oneriler sadece rehber olarak ele alınmalıdır. Yaşı kucuk bir cocuğun soylediği yalanlar coğunlukla fantezi ve uydurmanın bir bileşkesidir. Yalanı hoş olarak algılamak ya da cocuğu cezalandırmak yerine ebeveyn, cocuğun gerceği gormesine yardımcı olmalıdır. Boşanmış bir ailenin 5 yaşındaki cocuğu, babasıyla kalırken aynen annesinin evinde olduğu gibi bu evde de kendi odasına bir televizyon istediğini soyler. Baba kızının annesinin evindeki odasında bir televizyonu olmadığından emin olduğundan Hem annenin evinde hem de burada kendine ait bir televizyon istediğini mi soylemek istiyorsun? diye cevap verir. Cocuk bu soruya doğru cevap vermek zorunda kalır ve sorun o anda cozulur. Ergenlik oncesi ve ergenlik cağındaki cocuk yalan soylediğini bilir. Sorgulanan yalanın etkilerinin tartışılması ve uygun ceza en iyi cozum olabilir. Yalanın sebep olduğu kotuluklere filozofik bir acıklama getirmek etkili gorunmez ve iki yuzluluk olarak adlandırılır. Ayrıca yazımızda belirttiğimiz gibi şiddetli cezalandırma gelecekte yalan soyleme olasılığını artırabilir. Sureklilik gosteren yalanlarla doğrudan ilgilenilmelidir. Bu tip yalanlar risk faktoru taşıdığından bir profesyonel tarafından ele alınmalıdır. Patolojik yalan icin tek bir tedavi yontemi yoktur. Bu yalanlar daha cok anne babadan birinin yokluğu sebebiyle gelişir. Son Soz Cocuklarımızı doğru ve durust olmaları icin yetiştiririz; fakat bir bakarız yalan soyluyorlar. Sırlar, yalan ve kendini kandırma, yaşamın gercekleridir. Nyberg, yalanla ilgili olarak Yalan, doğrunun egemen olduğu bir dunyada ara sıra ortaya cıkan basiretli bir hata olarak tolere edilmemeli. Yalan, daha cok dunyayı duzene sokmak ve şekle koymak icin başvurulan, birbirinden farklı bireylerin aralarındaki problemleri cozmelerini sağlayan, acıyla başa cıkabilmeye yardımcı olan, bireyselliği yakalayabilmeye destek veren ve insanı yaşama bağlayan bir mekanizma olarak algılanmalıdır demiştir. Aslında olgunluğun bir boyutu, yalanın olumlu yonlerini yakalayabilme, yalanların olumsuz etkilerinden nasıl ve ne şekilde kacınacağımızı belirleyebilme becerisini kazanmaktır.