İletişim İnsanlar arası iletişim; kişilerin birbirlerine bilincli veya bilincsiz olarak duygu ve duşuncelerini aktardıkları bir surectir. Bu surecin başarısı, bireyin yaşamındaki mutluluğun temelini oluşturur. Anne, baba ve cocuk ilişkisinde her iki tarafın da birbirlerinin duygu ve duşuncelerini paylaşarak kabul etmeleri ile bir cok soruna cozum bulunabilir. Cocuklarla etkili iletişim nasıl olmalıdır? İsterseniz bu sorunun cevabını vermeden once etkisiz iletişim yollarının neler olduğuna bir goz atalım. ETKİSİZ İLETİŞİM YOLLARI Emir Vermek, Yonlendirmek ""Hemen o yemeği bitir!"", ""Git odanı topla!"", ""Hayır oyle yapma boyle yap"" gibi cumleler cocuğun anne baba duygu ve duşunceleriyle davranması gerektiği mesajını verir. Soylenenin tersini denemeye davet edebilir; isyankar davranışa ya da misillemeye yol acabilir. Ahlak Dersi Vermek "Butun iyi cocuklar boyle yapar."" Cocuğa otoritenin gucunu ve zorunlulukları gosterir, sen akıl edemiyorsun, ben senin yerine akıl edebilirim mesajını verir. Aynı zamanda cocuğun durumunu daha şiddetle savunmasına yol acabilir. Uyarmak, Goz Dağı Vermek "Eğer evin icinde top oynamaya devam edersen, o topu keserim."" Bu tarz mesajlarla ise cocuk sindirilmiş olacaktır. Ayrıca gucenme, kızgınlık, isyankarlığa neden olabilir. Oğut Vermek, Cozum ve Oneri Getirmek "Buna uzulmekle vakit gecireceğine git giysilerini topla!"" Cocuğa kendisinin kararlar alamayacağı ve dıştan denetimli olmaları gerektiği mesajını verir. Cocukta direnc ve isyan yaratabilir. Oğretmek, Nutuk Cekmek, Mantıklı Duşunceler Onermek Bu mesajlar sorun yaşanmadığı durumlarda veya yeni bir şey yapmayı oğrenirken sorun yaratmayabilir. Fakat bir sorun anında bu mesajlar verilirse cocukta yetersizlik duygusu, kusme ve soylenenlere cevap vermeme gibi sonuclar doğurabilir. Yargılamak, Eleştirmek, Ad takmak ""Şapşal"", ""Bebek gibi ağlama"", ""Kotu cocuklar gibi davranma"" vb. olumsuz değerlendirmeler iceren bu mesajlar cocuğun kendisini değersiz hissetmesine neden olur, benlik imajlarını olumsuz etkiler, cocuk yargı ve eleştirileri gercek olarak algılar. Ovmek, Aynı Duşuncede Olmak, Olumlu Değerlendirmeler Yapmak Cocuğun bir sorunu olmadığı zamanlarda kullanıldığında yararlı olabilir. Cocuğun beklenen, olumlu davranışlarını takdir etmek onemlidir. Fakat surekli tekrarlanan ve moral verme amaclı olan ""Sen akıllı cocuksun, yapabilirsin"" gibi mesajlar cocuklarda anlaşılmamış hissi uyandırabilir. Asıl soruna inmek icin caba gosterilmelidir. Yorumlamak, Analiz Etmek, Teşhis Koymak ""Caba gostermediğin icin derslerin zayıf."", ""Aslında sen oyle demek istemiyorsun."" vb. Bu mesajlarla cocuğa ben seni senden daha iyi tanırım mesajı verilir ve cocuk yanlış anlaşıldığını hissedebilir. Soru Sormak, Sınamak ""Ne yaptığının farkında mısın?"", ""Bunu sana kim oğretti?"", "" Neden? Kim? Sen ne dedin? Nasıl?"". Sorgulamak cocukta guvenilmediği hissi doğuracaktır. Ayrıca sorularla cocuk anne babasının sorunu cozeceği ya da anne babasının endişelendiği hissine kapılabilir. Sonuc olarak; Etkisiz iletişimin kullanıldığı ortamlarda cocuk aile icinde anlaşılmadığını ve kabul edilmediğini hissedecektir. Ayrıca dıştan denetimli olacaklardır ve otorite figurleri yanlarında yokken nasıl davranmaları gerektiğini bilemeyeceklerdir. Etkili iletişim yollarını kullanan ailelerde ise cocuklar kabul edildiklerini hissedecek, kendilerine ve ailelerine guven duyacaklardır. Ayrıca evde oğrendikleri iletişim becerilerini aile dışındaki ortamlarda kullanarak cevreyle daha sağlıklı iletişim kuracaklardır. ETKİLİ İLETİŞİM İCİN İSE; DİNLEMEK Yetişmekte olan cocuklarla sağlıklı iletişim kurabilmenin ilk şartı dinlemektir. Anlamak icin dinlemek gerekir. İyi şeyler soyleyebilmek icin de iyi dinlemiş olmamız gerekir. Coğu zaman buyukler cocukların ilk cumlelerinden ne diyeceklerini tahmin ederler. Fakat onların adına, duşunduklerini, hissettiklerini bildiğimiz şeyler olarak kabul etmek onları daha iyi tanımamıza engel olacaktır. Her zaman tahmin ettiğimiz şeyi soylemeyebilirler. Sık soru sormadan ve yorum yapmadan dinlemek fakat kendini ifade etmekte zorlandığı yerlerde sorularla konuşmaya, daha iyi ifade etmeye teşvik etmek, goz teması kurmak iyi dinlemek icin bir yontem olabilir. Burada uc kritik A'dan bahsedebiliriz: Anlamak Anlatmak Anlaşmak. Dinleyerek anlayacağız, anladıktan sonra anlatacağız ve anladığımız ile anlattığımız uyuşuyorsa anlaşmış olacağız. Burada onemli olan cocuğa ulaşmak, duygu ve duşuncelerini ifade etmesini teşvik etmek, anlaşıldığını ona hissettirmektir. BEN DİLİ SEN DİLİ Bircok anne babada şu duşunceler olabilir: ""Ne soylesem, ne yapsam cocuğum anlamıyor."" ""Bu cocuk yuzunden artık cileden cıkıyorum"" Anne babalar anlaşamadıkları ya da kendileri icin sorun olarak gordukleri, ancak cocuk icin sorun olmayan durumlarda ne yapmalıdırlar? Burada etkili iletişim yolu ben iletileridir. Ben iletileri var olan sorunu cozmek icin değil, anne babanın duygu ve duşuncelerini iletmek icin kullanılabilecek bir yontemdir. Boylece cocuk ortada bir sorun olduğunu ve bu durumun anne babasını rahatsız ettiğini anlayacaktır. Ben dili ile konuşmak kişinin sadece kendinden konuşması veya kendini ovmesi, one surmesi demek değildir. "Ben" dili, kişinin o anda karşılaştığı durum veya davranış karşısında, kişisel tepkisini duygu ve duşuncelerle acıklayan bir ifade tarzıdır. Duygu ve duşuncelerimizi ictenlikle ifade etmemizdir. Başkalarıyla ilgili değerlendirme ve yorumlarımızı değil, kendi duygu ve yaşantılarımızı acıklarlar. "Ben" mesajını duyan kişi, karşısındakine ne hissettirdiğini oğrenir ve eğer bu olumsuz bir duyguysa, kendi isteğiyle davranışını değiştirir ya da değiştirmez. "Sen" mesajı iletişimi engeller. Sen mesajı, sen dilidir ve genellikle kızgınlık ifadesi icin kullanılır. Sen mesajları, bizim hakkımızda bir ileti gondermez, odak hep karşımızdaki kişidir. Sen Dili Şu odanın haline bak, bir de utanmadan benimle oynamak istiyorsun. Yemeğini yeme, buyume de gor. Bir daha gec yatarsan seni uyandırmayacağım, okula da gidemezsin. Ben Dili Odan dağınık olunca odanı ben toplamak zorunda kalıyorum ve sana vakit ayıramıyorum. Yemek yemediğin zaman sağlığın konusunda endişeleniyorum. Gec yattığın zaman seni uyandırmakta gucluk cekiyorum ve uykusuz kalacağın icin uzuluyorum. EMPATİ Cocuğu anlamanın iyi bir yolu cocuğun duygularını algılayarak hissedebilmek ve olayları onun gozleriyle onun durduğu yerden gorebilmek, yani empati kurabilmektir. Cocukların da birey olduğu ve birey olarak farklı duşuncelere, duygulara sahip olabilecekleri unutulmamalıdır. KAYNAK: Derleme. Evde ve Okulda Mutlu Cocuk Yetiştirmenin Temelleri. Cocuk ve Aile Kitapları. Haluk Yavuzer, Cocuk Eğitimi El Kitabı. Kolektif. Ana Baba Okulu. Remzi Kitabevi alıntı