Bilgiler Emen Zahit Gazne'de bilgiler emen bir zahit vardı. Adı Muhammet'di, Kunyesi Serrezi. Her gece uzum cotuğunun ucunu yer, onunla iftar ederdi. Yedi yıl bu haldeydi. Varlık padişahından bircok şaşılacak şeyler gordu. Fakat maksadı padişahın cemalini gormekti. O kendine doymuş er, bir dağ başına cıktı. Dedi ki: Ya bana kendini goster, yahut kendimi bu dağdan atacağım. Allah dedi ki: O ihsanın zamanı gelmedi. Kendini atarsan da olmezsin, ben seni oldurmem. Şeyh, iştiyakından kendisini o yuce dağdan derin bir suya attı. O canına doymuş er olmedi. Olumden kurtulduğuna feryat etmeye başladı. Cunku bu yaşayış ona olum gibi gorunmedeydi. İş, onca tersineydi. O, gayb aleminden olum istiyor, hayatım olumumdedir deyip duruyordu. Olumu, hayat gibi kabul etmede, helakine gonul vermedeydi. Ali gibi kılıcla hancer, ona reyhan kesilmiş, nerkisle nesrin, canına duşman olmuştu. Aclıktan da ileri, gizlilikten de ileri duyulmamış bir ses geldi: Yuru ovayı bırak şehre git! Dedi ki: Ey kıldan kıla butun gizliliklerimi bilen Allah, şehirde ne yapayım? Soyle. Allah dedi ki: Nefsini alcaltman icin Abbas ı Debs gibi rusvay ol, dilen. Bir muddet zenginlerden para topla, yoksullara dağıt. Bir muddet hizmetin budur. Şeyh, baş ustune ey canımın sığındığı Allah dedi. Mahlukatın Allahsı ile o zahit arasında bir cok sual, cevap bircok macera oldu. Oyle ki yerle gok bunlarla nurlandı. Butun bu sozler, dillere destan oldu. Fakat ben, bu sozu kısa kesiyorum, her aşağılık kişi, sırları duymasın diye. Şeyh Allah buyruğunu kabul edip Gaznenin şehrini yuzunun nuru ile aydınlattı. Bir boluk halk, ferahtan ona karşı vardılar. Fakat o acele bilinmez bir yoldan şehre girdi. Şehrin ileri gelenleri uluları hep birden kalkıp onun icin koşkler hazırladılar. Şeyh ben dedi, kendimi gostermeye gelmedim, ancak horluğa ve dilenciliğe geldim. Dedikoduda bulunmaya niyetim bile yok. Elimde zembil kapı kapı gezeceğim. Buyruk kuluyum buyruk da Allahdan. Ben dilencilik edeceğim, dilencilik edeceğim, dilencilik. Dilenirken de duyulamamış sozler soyleyecek değilim. Dilencilerin aşağılık yolundan başka bir yol yordam tutmayacağım. Bu suretle tamamı ile alcaklığa dalayım da ileri gelenlerden de, halktan da kotu sozler duyayım. Allah buyruğu candır, ben ona tabiim. O, tamah hakkında "Tamah eden alcalır" buyurdu. Mademki din sultanı benden tamahkarlık istiyor, bundan boyle kanaatin başına toprak! O, alcalmamı istiyor, ben nasıl yuceliğe savaşırım? O, dilenci olmamı diliyor, ben nasıl beylik edeyim? Bundan boyle benden yalnız dilencilik ve alcaklık iste. Dağarcığımda yirmi tane Abbas var benim. Şeyh, eline zembili almış sokak, sokak kapı, kapı dolaşıyor. Ağam Allah icin bir şey ver, Hak bu hususta sana tevfik verdi mi ki? Diyordu. Sırları arştan yuceydi, kursuden de. Oyle olduğu halde işi gucu "Allah icin, Allah icin" demekti. Peygamberlerin hepsi, bu ceşit hareket ederler. Halk muflistir, oyle olduğu halde onlar, halktan bir şey isterler. "Allah'a odunc verin, Allah'a odunc verin" derler. İşi tersine yuruturler de "Allah'a yardım ederseniz Allah da size yardım eder" derler. Bu şeyh de kapı kapı dolaşıp yalvarmadaydı. Halbuki şeyh icin gokyuzunde yuzlerce kapı acıktı. O dilenciliği boğazı icin değil Allah icin yapıyordu. Bu işe iyice sarılmıştı. Hatta boğazı icin bile dilense ne cıkar? O boğaz Allah nuru ile dopdoluydu. Onun ekmek, bal ve sut yemesi, yuz yoksulun cilesinden, uc gunde bir iftar ederek oruc tutmasından daha hayırlıdır. O, nur yer, ekmek yiyor deme. Gorunuşte otlar, fakat hakikatte lale eker. Kandilin yağını yiyen alev gibi o da etrafındakileri aydınlatır, onların nurunu arttırır. Allah ekmek yiyene "İsraf etmeyin" dedi, nur yiyene "Artık kafi" demedi. O boğaz, iptila boğazıdır, buysa israftan da emin, ileri gidişten de. Şeyhin bu hale duşmesi hırsından tamahından değildi, buyruğa uymasındandı. Oyle can hırsa tamaha uymaz ki. Kimya, bakıra gel kendini tamamı ile bana ver derse bu sozu tamahından soylemez. Allah yedinci goğe kadar toprak hazinelerini Şeyhe gostermişti. Şeyh dedi ki: Ey beni yaratan! Ben aşığım. Senden başka bir şey dilersem kotu kişi olayım. Sekiz cennet gozume gorunur, yahut sana cehennem korkusundan hizmet edersem, ancak kendi selametini arayan bir inanmış kul olurum. Cunku cennet de bedene aittir, cehennem de. Bir aşık, Allah aşkı ile gıdalanırsa yuzlerce beden, onca bir gazel yaprağına değmez. O ulu Şeyhin bedeni de başka bir şey oldu, artık ona pek beden deme. Hem Allah aşığı olmak, hem de ucret istemek olur mu? Emniyet sahibi Cebrail, hic hırsızlık eder mi? O yaslı Leyla'nın aşkına bile bu alem saltanatı bir zerre gorundu. Once toprakla altın birdi. Altın da nedir? Canını bile tehlikeden esirgemiyordu. Aslan kurt ve başka yırtıcı canavarlar bile bunu duydular, anladılar da onunla akraba gibi cevresine toplandılar. Cunku o, hayvan huyundan arındı, temizlendi. Aşkla doldu. Yağı, eti de zehirli bir hal aldı. Aklın şekerler dokmesi, canavarlara zehir olur. Cunku iyinin iyiliği kotunun zıddıdır. Aşığın etini canavarlar yiyemez. Aşk iyilerce de bilinir, tanınır, kotulerce de. Faraza aşığı kurt kuş yese bile eti zehir olur, yiyeni oldurur. Aşktan başka ne varsa her şeyi aşk yer, yutar, iki alem de aşk kuşunun gagası onunde bir taneden ibarettir. Bir tane, hic kuşu yiyebilir mi? Samanlık hic atı otlatabilir mi? Kulluk ta bulunan da belki sen de aşık olursun. Kulluk bir kazanctır ki, amelle elde edilir. Kul, kulluktan azat olmayı diler. Aşıksa ebediyen azat olmak istemez. Kul daima elbise vergi diler. Aşığın elbisesiyse daima sevgilinin cemalidir. Aşk, soze sığmaz. Aşk, bir denizdir ki dibi gorunmez. Denizin katralarını saymaya imkan yoktur. Yedi deniz de aşk denizinin onunde kucucuk bir gol kalır. A canım bu sozun sonu gelmez. Yine zamane Şeyhinin hikayesine don. Boyle bir Şeyh, sokak sokak dolaşan bir dilenci oldu. Aşk, pervasızca geldi, ne yapsın? sakının aşktan. Aşk, denizi bir comlek gibi kaynatır. Aşk, dağı kum gibi ezer, eritir. Aşk, gokyuzunu catlatır, yuzlerce yarık acar. Aşk, sebepsiz yeryuzunu titretir. Pak aşk, Muhammed'le eşti. Allah aşk yuzunden ona "Sen olmasaydın" dedi. Hasılı o, aşktan tekti. Onun icin Allah, onu peygamberler icinden secti. Sen, pak aşka mensup olmasaydın, sende aşk olmasaydı dedi, hic gokleri var eder miydim? Ben aşkın yuceliğini anlayasın diye kadri yuce goğu yucelttim. Gokten daha başka faydalar da gelir. O yumurta gibidir. Bu, civciv gibi ona tabidir. Aşıkların horluğundan bir koku alasın diye toprağı tamamı ile hor ettim, ayaklar altına serdim. Aşkla bir yoksul nasıl değişir, anlaman icin toprağa yeşillik ve tazelik verdim. Şu terinden kımıldamayan dağlar da sana aşıkların sebatını soyler. Gerci oğul, o manadır, bunlar suret. Fakat anlayışa yaklaştırmak icin lazım bu. Kederi, dikene benzetirler. Dikenin kendisi değildir, bu benzetiş, ancak uyandırmak, anlatmak icindir. Katı gonle taş derler. Gonlun taşla munasebeti yoktur, fakat bir ornektir verirler işte. Duşuncede onun tıpkısı olmaz. Fakat oyle değildir deme de ayıbı benzetişe, anlatışa ver. Şeyh bir gunde yoksul gibi dort kere bir beyin koşkune gitti. Zembili elinde, Allah icin canı yaratan, sizden bir lokma ekmek istiyor sozleri dilindeydi. Oğul, bunlar, aklı kull u bile şaşırtan, sersem eden tersine cakılmış nallardır. Bey, onu gorunce kotu kişi dedi, sana bir şey soyleyeceğim ama bana nekes deme. Bu ne kustahlık, bu ne utanmaz yuz, bu ne ceşit iş? Bir gunde tam dort kere geliyorsun? A şeyh, burada seninle mukayyet olacak kim var ki? Ben senin gibi kustah bir dilenci gormedim. Dilencilerin namusunu berbat ettin. Bu yaptığın, ne cirkin Abbaslık? Abbası Debs, senin hizmetkarın olamaz. Bu şom nefis, mulhitte olmasın. Şeyh dedi ki: Beyim, sus, ben emir kuluyum. İcimdeki ateşi bilmiyorsun, bu kadar coşma. Ekmek icin kendimde bir hırs gorseydim ekmek isteyen karnımı deşerdim. Yedi yıl bu bedenim, aşk ateşiyle yandı kavruldu. Collerde asma yaprağı yedim, onunla gecindim. Hatta taze, yahut kuru yaprak yemeden bu bedenimin rengi yemyeşil oldu. İnsanlar atasının suretinde, perdesinde bulundukca aşılara oyle pek serserice bakma. Akıllı fikirli kişiler, kılı kırk yardılar. Heyet bilgisini elde ettiler. Neyrencat, sihir ve felsefeyi, hakkı ile beslemeyi dilerse de, mumkun olduğu kadar calıştılar, elde ettiler, butun akranlarını gectiler. Aşk kıskanclığından kendisini gizledi. Boyle bir guneş, onlardan gizli kaldı. Gunduzun yıldızları goren keskin gozden guneş yuzunu gizledi. Bundan gec de oğudumu dinle. Aşıları aşk gozu ile gor. Vakit dar, can da kuşkuda. Artık, sana ozur getirmesine imkan yok. Sen anla da o sozu bekleme. Aşıların gonullerini az incit. Sen bu neşeyi anlayamamışsın. Bari ahır ol ihtiyatı bırakma. Mutlaka yapılması lazım şey var, yapılsa da olur, yapılmasa da olur iş var, bir de yapılmasına imkan olmayan var. Sen bu ikisinin ortasını tut, ihtiyatta caiz olanı gozet ey bu kavme sonradan gelip katılan kişi! Şeyh bu sozleri soyleyip hay hayla ağlamaya koyuldu, gozyaşları yeryuzunu ıslatmaya başladı. Şeyhin doğruluğu, beyin icine aksetti. Aşk, her bir gorulmemiş comlek kaynatır durur. Aşkın doğruluğu cansız bir şeye bile tesir eder. Bilen bir kişinin gonlune dokunsa şaşılır mı? Musa'nın doğruluğu, sopaya ve dağa tesir etti, hatta azametli denize bile dokundu. Ahmed'in doğruluğu ayın yuzune tesir etti. Hatta parlak guneşin bile yolunu vurdu. İkisi yuz yuze verip feryada başladılar. Emir de ağlamaya koyuldu, fakir de. Uzun bir muddet ağlaştılar. Sonra bey dedi ki: Ulu kişi kalk! Hazineden ne dilersen al. Bunun gibi yuzlerce ihsana mustehaksın ya, fakat gonlunun dilediğini devşir. O senindir. Neye meylin varsa al. Zaten sana iki alem bile dar gelmede. Şeyh dedi ki: Bana boyle izin vermediler. Elinle dilediğin şeyi al demediler. Ben bu kustahlığa kendi dileğimle kalkışmadım ki bir kavme sonradan gelip katılanlar gibi bu eve girip dilediğimi alayım. Bu sozleri bahane edip kalktı. O ihsan, doğru bir ihsan değildi, onun icin kabul etmedi. Beyin ozu doğruydu, gıllugişi yoktu. Fakat her doğru, Şeyhin gozune gorunmez, o her doğruyu kabul etmezdi ki. Allah bana git dilencilik ederek ekmek iste buyurdu dedi. O iş eri, tam iki yıl bu işi yaptı. Ondan sonra Allahdan emir geldi. Bundan sonra ver, fakat kimseden isteme. Biz sana bu kudreti gayptan ihsan ettik. Kim senden birden bine kadar ne isterse istesin elini hasırın altına sok, cıkar. Bu zahmetsiz hazineden ver. Avucunda toprak altın kesilecektir hemen ver. Ne dilersen ver hic duşunme. Allah bil ki sana coklardan cok ihsanda bulundu. İhsanımızda ne tukenme vardır, ne azalma. Bu vergiden ne pişman oluruz, ne hasret duyarız. Ey dayanılmaz zat, elini hasırın altına daldır da ihsanımız, kotu gozlerden gizli kalsın. Hasırın altından avucunu doldur, beli kırılmış dilenciye sun. Bundan boyle ardı arası kesilmeyecek, sonu gelmeyecek olan ihsanımızdan ver. Değerli inci isteyenlere hemen bahşet. Yuru, "Allah eli, onların elleri ustundedir" sırrı sana verildi. Allah eli gibi sebepsiz, vesilesiz rızk sac. Borcluları borcundan kurtar. Alem doşemesini yağmur gibi yeşert. Bu yıl da işi buydu ancak. Din rabbinin kesesinden boyuna altın verirdi. Kara topar, elinde altın kesilirdi. Hatemi Tay, onun safında adeta bir yoksuldu. Yoksul, ihtiyacını soylemese de o bilir, ne kadar ihtiyacı varsa verirdi. O beli bukulmuş yoksulun gonlunde ne varsa ne fazla, ne noksan, o kadar verirdi ona. Ona ne bildin ki bu kadar istiyor, bunu nereden anladın? Derlerdi. Derdi ki: Gonul evi bomboş, cennet gibi nasıl ki orada da fakr ve ihtiyac yoktur adeta. Orada yalnız Allah sevgisi var. Onun vuslatı hayalinden başka hic kimsecikler yok. Ben evi, iyi kotu her şeyden sildim, supurdum. Evin tek Allah'ın sevgisiyle dolu. Orada Allahdan başka ne gorursem benim malım değildir, benden bir şey isteyen yoksulun malıdır. Suda bir hurma fidanı, yahut hurmanın kırılıp eğilmiş, yeni aya donmuş dalı gorununce o akis, dışarıdaki fidanın, dışarıdaki dalın aksidir. Suda bir suret gorursen o, dışarıda bulunan şeyin aksidir yiğidim. Fakat suyun pislikten arınması icin beden ırmağını temizlemek arıtmak şarttır. Bu suretle onda bir bulanıklık ve cer cop kalmamalı ki yuzun, icine aksetsin gorunsun. A adamcağız, bedeninde toprakla karışmış sudan başka ne var? Soyle. A gonul duşmanı, suyu topraktan arıt. Halbuki sen, her an yemekle, icmekle o dereye daha fazla toprak dokmede, o suyu daha fazla bulandırmadasın. O suyun icinde hicbir şeycikler bulunmadığından yuzler, ona akseder orada gorunur. Halbuki senin icin temizlenmemiş. Evin, şeytanla, adam olmayanlarla, canavarlarla dolu. A eşek, inadından eşeklikte kala kaldın. Nereden Mesih'e ait ruhlardan bir koku alacaksın? Orada bir hayal baş gosterse hangi pusudan cıktığını nereden bileceksin? İcteki hayallerin supurulmesi icin beden, riyazatla hayale doner. Alıntı; Mesnevi'den Hikayeler