DOĞUM İZNİ ve CALIŞAN KADIN DOĞUM İZNİ ve CALIŞAN KADIN Kadın calışanların hamilelik donemi ve doğum sonrası 4857 s. İş Kanunu ile tanınan pek cok yasal hakkı bulunmaktadır. Ancak bu hakların neler olduğu coğu zaman tam bilinmemekte veya yanlış bilinmektedir. Konuyla ilgili ilk olarak analık hali olarak adlandırılan bu donemin ne anlama geldiğinin bilinmesi yerinde olacaktır. Kadını calışanın gebeliğinin başladığı tarihten itibaren doğumdan sonraki ilk sekiz haftalık sureye kadar olan gebelik ve analık haliyle ilgili rahatsızlık ve ozurluluk halleri analık hali olarak kabul edilir. Kadın calışanların doğumdan once sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak uzere toplam onaltı haftalık sure icerisinde calıştırılmamaları esastır. Coğul gebelik halinde doğumdan once calıştırılmayacak sekiz haftalık sureye iki hafta sure daha eklenir. Coğu zaman kadın calışanlar bu belirttiğim surelerden sonra yeni doğmuş bebeklerine daha iyi bakabilmek icin ayrıca izin kullanmak istemektedirler. Bu durumda isteği halinde kadın işciye, onaltı haftalık surenin tamamlanmasından sonra altı aya kadar ucretsiz izin verilir. Ayrıca bu sure, yıllık ucretli izin hakkının hesabında da dikkate alınmaz. Doğum izninin bittiği tarihte işverene verilecek bir dilekce ile kadın 6 aylık ucretsiz izin hakkını kullandığını bildirdikten sonra işverenin onayına tabi olmadan bu iznini kullanacaktır. Yine doğumdan once ve sonraki sekiz haftalık surede calışmasına devam etmek isteyen kadınlar da olmaktadır. İş Kanunu'nda Şubat/2011'de yapılan değişiklikle bu durum icin de bir cozum getirilmiştir. Kadının sağlık durumu uygun olması halinde, doktorun onayı ile kadın calışan isterse doğumdan onceki uc haftaya kadar işyerinde calışabilir. Bu durumda, kadın calışanın calıştığı sureler doğum sonrası surelere eklenir. Burada belirttiğim 3 haftaya kadar ibaresi en fazla sureyi ifade etmektedir. Doktor, kadının calıştığı işin ağır olup olmamasını da değerlendirerek bu sureyi 4, 5 hafta olarak da onaylayabilir. Mesela kadın işci az once belirttiğim uzere doğumdan onceki 3 haftaya kadar calıştı. Başka bir anlatımla; doğumdan onceki 8 haftalık izin doneminin 5 haftasını calışarak gecirdi. Bu durumda doğumdan sonraki 8 haftalık sureye calıştığı 5 haftalık surede eklenecek ve doğumdan sonra toplam 13 haftalık izni olacaktır. Bu izni, kullanırken işverenin herhangi bir inisiyatifi yoktur. Verdiğim orneğe gore 13 hafta doğum izni kullanmak isteyen bir kadına işvereni bu izni kullanamazsın diyemez. Yine kadın bu surenin ardından, bu sureye ek olarak yine yukarıda belirttiğim şekilde 6 aya kadar da ucretsiz izin hakkını kullanabilir. Kadın calışanın erken doğum yapması halinde ise doğumdan once kullanamadığı calıştırılmayacak sureler, doğum sonrası surelere eklenmek suretiyle kullandırılır. Yukarıda belirttiğim sureler calışanın sağlık durumuna ve işin ozelliğine gore doğumdan once ve sonra gerekirse artırılabilir. Bu sureler doktor raporu ile belirtilir. İş Kanunu 55/b maddesi hukmunce de kadının doğumdan once ve sonra calıştırılmadıkları gunler yıllık ucretli izin hakkının hesabında calışılmış gibi sayılır. Ayrıca hamilelik suresince kadın işciye periyodik kontroller icin de ucretli izin verilir. Hamile kadın calışanın İş Kanunu'na gore hakları bunlarla da sınırlı değildir. Hamile kadın işci ağır işlerde de calıştırılamaz. Doktor raporu ile gerekli gorulduğu takdirde, hamile kadın işci sağlığına uygun daha hafif işlerde calıştırılır. Mesela gece vardiyasında calışmamayı veya işi dolayısıyla seyahat ediyorsa masa başında bir iş verilmesini isteyebilir. Bu halde de kadın calışanın ucretinde herhangi bir indirim yapılmaz. Eğer hamile kadın calışanla ilgili işyerinde yasal koşullar sağlanmıyorsa bu koşulların sağlanması icin işyerine ihtarname gonderilmesinde yarar vardır. Yasal koşullar yine de kadın calışana sağlanmıyorsa kadın calışan tarafından iş akti haklı olarak feshedilebilir veya mahkemeye başvurularak sağlanmayan yasal koşullardan dolayı zarara uğranılmışsa tazminini iş yerinden istenebilir. Doğumdan once, hamilelik suresince kadın işciye periyodik kontroller icin ucretli izin verildiği gibi doğumdan sonra da kadın calışanlara bir yaşından kucuk cocuklarını emzirmeleri icin gunde toplam bir bucuk saat sut izni verilir. Bu surenin hangi saatler arasında ve kaca bolunerek kullanılacağını kadın işci kendisi belirler. İsterse sabah işe 45 dakika gec gelip işten de 45 dakika once cıkabilir veya izinleri biriktirerek 1 gun izin kullanabilir. Ayrıca bu sure gunluk calışma suresinden sayılır. Analık hali ile ilgili merak edilen konulardan biri de işverenin hamilelik ve doğum nedeniyle iş aktini feshedip edemeyeceği hususudur. İş Kanunumuzun 18/d maddesinde hamilelik ve doğumun fesih icin gecerli bir sebep olmayacağı acıkca belirtilmiştir. Hamilelik ve doğum sebebiyle işveren, kadın calışanın iş aktine son vermişse bu durumda da işe iade davası acılmasında yarar vardır. Yukarıda ozetlediğim şekilde, kadın calışan, iş hayatında analık hali icerisinde sahip olduğu hakları tam olarak bilmesi halinde daha rahat bir hamilelik ve doğum sonrası surec yaşayacaktır. Not:Doğum ve babalık izni konulu yazıma da https://www.meleklermekani.com/kadin ve hukuk/226145 dogum ve babalik izni.html linkinden ulaşabilirsiniz. Av. Gokhan ARICAN Barbaros Mh. Tunalı Hilmi Caddesi Kuğulu İş Hanı A Blok No:123/56, Kavaklıdere/Cankaya/ANKARA Tel: 0 312 466 56 34 Faks: 0 312 466 56 40 Gsm: 0 533 372 36 89 www.gokhanarican.av.tr e mail: .tr