Mimar Sinan'ın Asırlardır Cozulemeyen Mimari Dehası Mimarlık tarihinin mihenk taşı Mimar Sinan, eserlerindeki ustalık, muhendislik, ince işcilik ve asırlardır cozulemeyen mimari dehasıyla hayranlık uyandırıyor. Mimarlık tarihinin mihenk taşı Mimar Sinan, vefatının 430. yılında da eserlerindeki ustalık, muhendislik, ince işcilik ve mimari dehasıyla hayranlık uyandırıyor. Kayseri'nin Ağırnas koyunde 1490'da doğan Mimar Sinan, Yavuz Sultan Selim zamanında devşirme olarak İstanbul'a getirildi. Kanuni Sultan Suleyman doneminde yeniceri olan Mimar Sinan, Moldovya seferinde Prut nehri uzerine 13 gunde kurduğu kopru ile Kanuni Sultan Suleyman'ın takdirini kazandı ve başmimarlığa yukseldi. Dunyada 92 cami, 52 mescit, 55 medrese, 7 darulkurra, 20 turbe, 17 imaret, 3 daruşşifa , 6 su yolu, 10 kopru, 20 kervansaray, 36 saray, 8 mahzen ve 48 de hamam olmak uzere 365 eserde imzası bulunan Mimar Sinan, 9 Nisan 1588'de 98 yaşında İstanbul'da vefat etti. Mimar Sinan'ın yukarıdan bakıldığında pergel gorunumunde olan turbesi, "şaheseri" olarak nitelendirilen Suleymaniye Kulliyesi'nde yer alıyor. İSTANBUL'DAKİ İLK ESERİ, ŞEHZADEBAŞI CAMİSİ Mimar Sinan'ın ilk eseri olarak Halep'teki Husreviye Camisi (1536 1537), İstanbul'daki ilk eseri de Şehzade Camisi (1543 1548) olarak kabul ediliyor. Mimar Sinan'a, "kalfalık eserim" dediği ve "şaheseri" olarak nitelendirilen Suleymaniye Camisi'nin inşasındaki başarısı dolayısıyla "ulu, yuce" anlamında "Koca" unvanı verildi. Hayatı boyunca İstanbul, Edirne, Ankara, Kayseri, Erzurum, Manisa, Bolu, Corum, Kutahya gibi Anadolu kentleriyle Halep, Şam, Budin gibi Osmanlı topraklarında suyolları, ceşmeler, camiler, kulliyeler, medreseler yapan Mimar Sinan, Edirne'deki "Ustalık eseri" Selimiye Camisi'ni 85 yaşında inşa etti. Mimar Sinan, son eserlerinden biri olan Kasımpaşa'daki Kaptan ı Derya Piyale Paşa Camisi'nde (1573) eski ulu camilerin planına donuş yaparak, kuruluş doneminin ozellikleriyle uzun mimarlık hayatı boyunca edindiği tecrubelerini birleştirdi. 365 ESERİN 100'U İSTANBUL'DA Cağındaki Osmanlı toprakları icinde 365 eseri bulunan Mimar Sinan'ın İstanbul ve yakın cevresindeki illerde 200'e yakın eseri yer alıyor. İstanbul'da ayakta kalan 100 eserden 58'i ise ozgunluğunu koruyor. Sinan'ın İstanbul'daki eserleri arasında, ilk Kaptan ı Derya Barbaros Hayrettin Paşa icin yapılan Beşiktaş'taki turbe, Uskudar'daki Atik Valide Sultan Kulliyesi, Sultanahmet Meydanı'ndaki İbrahim Paşa Sarayı , Ayasofya Camisi'nin minareleri ilk akla gelen eserlerinden bazıları. Kemerburgaz'daki Havz ı Kebir , Eyup'teki Kovuk Kemer ve Zal Mahmut Paşa Kulliyesi, Ortakoy'deki Husrev Kethuda Hamamı, Haramidere'deki Kapı Ağası Koprusu ve Fatih'teki Semiz Ali Paşa Medresesi de unlu mimarın İstanbul'a bıraktığı eserlerinden birkacı. Uzmanlara gore yabancı sanat tarihcileri, uzun yıllar Mimar Sinan'ın varlığını gormezden gelerek, Sinan'ın hakkını son yıllarda yeni yeni teslim etmeye başladı. Cunku Selimiye gibi bir eser ve boyle mukemmel bir kubbe, ne Hıristiyan ne de İslam dunyasında inşa edilmemişti. Ozellikle kubbe mimarisinde zirveye cıkan Sinan, kubbede yapılabilecek her gelişmeyi sağladı. "Kubbeyi zirveye taşıyan mimar" olarak da adlandırılan Mimar Sinan, kubbenin gelişebildiği en uc noktaya kadar ustalığını sergiledi. Mimar Sinan'dan sonra gelenler de ustalığı karşısında ezildi. YARIM KUBBE SORUNUNU İLK KEZ ELE ALDI Kanuni Sultan Suleyman'ın, Saruhan Sancak Beyi iken 22 yaşında olen oğlu Mehmet adına yaptırdığı Şehzadebaşı Camisi, 1543 1548 yılları arasında adını verdiği semtte inşa edildi. Mimar Sinan "cıraklık eserim" dediği Şehzadebaşı Camisi'nde yarım kubbe sorununu ilk kez ele aldı ve 4 yarım kubbeli bir yapı oluşturdu. İlk cift eksenli ve simetrik cami olma ozelliğini taşıyan kare planlı caminin uzeri, yarım kure biciminde buyuk bir kubbe ile cevresinde 4 yarım kubbeyle ortulerek inşa edildi. Butun kubbelerin, 4 buyuk fil ayağı uzerine oturduğu camide de Mimar Sinan 'ın diğer eserlerinde gorulen sadelik ve tezyinat goze carpar. Şehzadebaşı Camisi'nin buyuk dış avlusu altı kapılı inşa edilirken, cumle kapısı duvarının iki yanındaki ikişer şerefeli cift minaresi, yapının en dikkati ceken bolumleri arasında yer alıyor. Kulliye olarak inşa edilen camide ayrıca imaret, medrese, tabhane ve turbeler bulunuyor. DEPREMLERE RAĞMEN HİC HASAR GORMEDİ Osmanlı donemi mimarisinin en onemli eserlerinden biri olan Suleymaniye Kulliyesi, İstanbul'da meydana gelen yuzun uzerindeki depreme rağmen hic hasar gormedi. Kanuni Sultan Suleyman tarafından 1551 1557 yılları arasında yaptırılan Suleymaniye Camisi'nin yuksekliği 53 metre, 27,5 metre capında olan buyuk kubbesi, tıpkı Ayasofya'da olduğu gibi yarım kubbe ile dayanıklaştırıldı. Caminin avlusunun 4 koşe noktasında yer alan birbirinden farklı boyutlardaki minarelerden avlunun kuzey bolumunde yer alanları ikişer şerefeli ve 56 metre boyunda inşa edildi. Camiye bitişik olan 76 metre yuksekliğindeki diğer iki minare ise ucer şerefeli yapıldı. Caminin ana kubbe kasnağında Mimar Sinan'ın hesaplarına gore iyi bir aydınlatma sağlamak amacıyla 32 pencere acıldı. Mimar Sinan, cami icindeki yağ lambalarından cıkan isleri bir bolgeye toplayacak hava akımını hesaplayarak, isleri, caminin ana giriş kapısının uzerinde bir odaya topladı. Bu isler, caminin icerisini cevreleyen tezyinat işlemeleri ve hattatların kullanması icin murekkep yapımında kullanıldı. Cami avlusunun cevresinde toplamda 28 revak bulunurken, dikdortgen bir şema uzerinde kurulan bu avlunun tam ortasında caminin şadırvanı yer alıyor. Kanuni Sultan Suleyman ile eşi Hurrem Sultan'ın turbeleri de yine Suleymaniye Camisi'nin dış avlusunda bulunuyor. MİMARLIK TARİHİNİN ŞAHESERİ: SELİMİYE Mimar Sinan'ın "ustalık eserim" dediği Edirne'deki Selimiye Camisi, Turk Osmanlı sanatının ve dunya mimarlık tarihinin baş eserlerinden kabul ediliyor. Sultan 2. Selim tarafından yaptırılan ve 4 minaresiyle goze carpan eser, kurulduğu yerin secimiyle, Mimar Sinan'ın aynı zamanda usta bir şehircilik uzmanı olduğunu da gosteriyor. Kesme taştan yapılan cami ic bolumuyle 1620 metrekare, avlusuyla birlikte 2475 metrekarelik alana inşa edildi. Yerden yuksekliği 43,28 metre olan kubbe, 31,30 metre capıyla dikkati cekiyor. Ayasofya'dan daha buyuk olan kubbesi, 6 metre genişliğindeki kemerlerle birbirine bağlanan 8 buyuk filpayeye oturuyor. Koşelerde dort, mihrap yerinde bir yarım kubbe merkezi kubbeyi destekliyor. Mimari ozelliklerinin erişilmezliği yanında taş, mermer, cini, ahşap, sedef gibi susleme ozellikleriyle de son derece onemli olan Selimiye Camisi, mihrap ve minber mermer işciliğinin şaheserleri arasında bulunuyor. Osmanlı ve dunya sanatında ayrı bir yeri olan sır altı tekniğiyle İznik'te yapılan cini suslemeleri, 16. yuzyıl ciniciliğinin en guzel ornekleri olarak kabul ediliyor. HER ŞEYİN MUTLAKA BİR HESABI VAR Suleymaniye Camisi'nin mimarisi uzerine uzun yıllardır araştırmalar yuruten ve statiğini cozen İnşaat Yuksek Muhendisi Vahit Okumuş, Mimar Sinan'a, Mimar Sinan değil Filozof Sinan dediğini cunku filozofların unvanının olmadığını dile getirdi. Mimar Sinan'ın sadece mimar değil aynı zamanda iyi bir muhendis olduğunu ifade eden Okumuş, Sinan'ın muhendisliğin her dalında hesaplar yaptığını, "birim daire metodu" adında kendine ozgu matematiğinin bulunduğunu anlattı. Sinan'ın hic bir taşı veya şekli, hesap yapmadan yerine koymadığını aktaran Okumuş, "Gorduğunuz her şeyin mutlaka bir hesabı vardır. Sinan, zemin muhendisliğini, depremi biliyor. Topraktan camilerini ısıtıyor. Suleymaniye Camisi'nde is odası vardır. Hep sorarlar bana 'is odasını anlat' diye. Ben anlatamam diyorum. Yerini biliyorum, nasıl bir şekli olduğunu biliyorum. Bizden oncekiler sadece 'Burada is odası, isler burada toplanıyor. İslerden murekkep yapılıyor' diye anlatıyor. Caminin her tarafında kandil yakılıyor. Bunlar is odasına nasıl gidiyor? Niye başka yerleri islemiyor. Araştırıyorum ve henuz bulmuş değilim. Bunun bir bilimi var." diye konuştu. KUBBESİNDE KUPLER VAR Mimar Sinan'ın caminin ortasında akustiği olcmek icin nargile ictiği hikayesinin anlatıldığını hatırlatan Okumuş, şoyle devam etti: "İs nereye gidiyor? Onun sistemini oğrenmek istiyor. Ama uyduruyoruz. Uyduruk, uyduruk laflarla Sinan'ın asıl değerini kaybediyoruz. 'Uc minaresi var, minaresinde uc de şerefesi var, bunlar da padişahları temsil eder' gibi hikayeler, rivayetler uyduruyoruz. Onun asıl gerceğini, matematiğini, mimarisini bulamıyoruz. Sinan'ın mimarisine yetişilmez, bugun de kimse yetişemez. Cunku Sinan'ın kendi matematiği, doğal matematiktir. Geometriyi kullanarak cozumler uretir. Geometri insanı yanıltmaz, matematik yanıltır. Geometri yanıltmadığı icin de doğal statiği bulmuş, bu statik sonucunda da doğal mimariyi bulmuştur. Once onun matematiğini bilmeniz lazım, ondan sonra o matematik sizi yonlendirecek." Suleymaniye Camisi'ndeki kubbesinde kupler olduğunu hatırlatan Okumuş, bu kuplerin sadece akustik icin değil statik onu oraya koymaya mecbur ettiği icin yerleştirildiğini, onu oraya koyarken butunu duşunduğu icin akustik icin de kullandığını aktardı. "Sinan oyle bir akustik oluşturmuş ki, hoca konuştuktan 3 saniye sonra sesi en sona geliyor. Bu ne demektir biliyor musunuz? Havada sesi asmak demektir. Bunu nasıl asıyor, bilmiyoruz." diyen Okumuş, sozlerini şoyle surdurdu: Sinan'ın akustiğinin, mimarisinin, vefatının uzerinden 430 yıl gecmesine rağmen hala cozulemediğini belirten Okumuş, Sinan'ın eserlerinin korunmasına ilişkin ise şunları dile getirdi: "Bilmediğiniz bir şekilde eserlerine mudahale etmeyin, eklentiler yapmayın, değişik malzemeler kullanmayın. Bunu soyluyoruz ama minarelerin boylarını uzatmışlar, betondan duvarlar ormuşler hatta basamak yapmışlar. İnsanın ici acıyor. Restorasyonlarda bilmeden değişik malzeme kullanıyorlar ve değiştiriyorlar. Gorduğunuzu en azından değiştirmeyin. Onarırken bir yerini bozuyorlar. Akustik oyle bir şey ki caminin icinde bir yeri değiştirirseniz, orneğin dolaplar yaparsanız, ayakkabılar koyarsanız struktur bozulur." MATEMATİĞİ KARMAŞIK DEĞİL ANCAK ULAŞABİLMEK ZOR Okumuş, Sinan'ın matematiğinin cok karmaşık olmadığını ancak ulaşabilmenin zor olduğunu ifade ederek, "Bugunun butun yapılarını bu sistemle cozebilirsiniz ve doğru cozersiniz. Kopruleri dunya cozemez, sadece Sinan cozmuştur. Sinan sıfır hata ile cozmuştur. İstediğiniz yuku taş koprunun uzerinden gecirebilirim. Sinan'ın yaptığı minareler buyuk bir depremde yıkılırsa, İstanbul'da taş taş ustunde kalmaz. Sinan bu kadar iyi hesap yapar ve cok iyi deprem bilgisi vardır. Butun buyuk eserleri taneli dolgu zemin uzerine yapılır. Muhendislikte denilir ki dolgu zemin uzerine bina yapılmaz. Sinan ozellikle yapıyor. Niye yapıyor? En buyuk deprem, kayma depremidir. Aşağıda toprak kayar, kayarken taneli olduğu icin yavaş yavaş ustu harekete gecirir. Deprem ivmesi falan uydurmadır ama Sinan biliyor ve bundan ders cıkaracağız. Dunyaya mimarisinden cok bilimine ulaşmamız ve tanıtmamız lazım." dedi. Suleymaniye Camisi'nin altından nem gelmediğini, Sinan'ın kullandığı teknik ile bunu başardığını aktaran Okumuş, yaptığı araştırmalarda Sinan'ın izolit kullandığını oğrendiğini anlattı. Sinan'ın, tarihin bir laboratuvar olduğunu bildiğini dile getiren Okumuş, "Romalıların eskiden yaptığı taşları tetkik eder. O taşın aynısını ocaktan alır. Dunyada zamanı test eden laboratuvar yok. Zamanı tarih test eder. Sinan, bunu biliyor. Gidiyor, gozlenmiyor. 'Bu taş yıllarca dayanmışsa, ben de eserimi ondan yapayım' diyor. Biz bu işin uyduruk tarafında gidiyoruz ve Sinan'ı da tanıtamıyoruz." diye konuştu. Kaynak: AA İslam ve İhsan