Mescit i Aksa Davut iyiden iyi taşla Mescid i Aksa'yı yapmaya niyetlendi, bu niyetle daraldı, bu işe girişmeyi iyice kurdu. Allah, "Bu işten vazgec... bu mescidi sen yapamazsın. Ey secilmiş kişi, Mescid i Aksa'yı senin yapmanı biz takdir etmedik" diye kendisine vahiy etti. Davut "Ey sırları bilen Allah, sucum nedir? Neden mescidi yapma diyorsun bana?" dedi. Allah dedi ki: "Sucsuzsun, sucun yok ama kanlara girmişsin... mazlumların kanlarını boynuna almışsın! Senin sesinden sayısız halk can verdi; sayısız halk, ona av oldu! Sesin bir hayli kana girmiş, canlar yakan guzel nağmelerin bir hayli adamı canından etmiştir!" Davut dedi ki: "Senin mağlubundum, senin sarhoşundum... elim, senin kuvvet ve kudretinle bağlıydı. Padişah mağlup olana acınmaz mı? Mağlup, adeta yok demek değil midir? Allah buyurdu ki: Bu mağlup, oyle bir yoktur ki vara nispetle zahiren yok olmuş değildir, iyice anlayın bunu! Bu ceşit yok olan, kendinden gecmiş, var olanların en iyisi, en ulusu olmuştur. O, Allah sıfatlarına nispetle yoktur... fakat hakikatte ona yoklukta bir varlık vardır. Butun ruhlar onun tedbirindedir... butun cesetler onun hukmundedir. Bizim lutfumuza mağlup olan iradesiz, ihtiyarsız ve aciz kalmış değildir; o, bizim sevgimizde ihtiyar sahibi olmuştur. Zaten ihtiyar ve iradenin sonu da budur, yani insanın mevhum irade ve ihtiyarının bu makamda yok oluşudur. Zaten nihayet o, mevhum varlıktan mahvolmasaydı hicbir ihtiyar ve iradeden lezzet alamaz, zevk bulamazdı. Dunyada ister yenecek lokma olsun, ister icilecek bir şey... onun lezzeti, lezzetten kesilmesinin fer'idir. Lezzetten gecen gerci butun lezzetlere aldırış etmez bir hale gelir ama hakikatte kendisi lezzet kesilir, lezzetten hic ayrılmaz olur! Bu iş senin zorunla, senin kuvvetinle olmayacak ama o mescidi, oğlun yapacak! Ey hikmet sahibi, onun yaptığı senin yaptığındır... evveline evvel olmayan bir zamandan beri inananlar, birbirlerinin aynıdır, birdir onlar! İnananlar sayılıdır, coktur ama iman birdir... cisimleri coktur ama canları tektir. İnsanda okuzun, eşeğin anlayışından ve canından başka bir akıl, başka bir can vardır. O deme erişen, o makamda Allah velisi olan kişide de, insandaki candan, akıldan başka ve ayrı bir can ve akıl vardır. Hayvani canlarda birlik yoktur... bu birliği ruzgarın ruhunda arama! Bu hayvani can, ekmek yese insani ruhun karnı doymaz; bu yuk cekse o, sıkıntı cekmez! Hatta onun olumuyle bu hayvani ruh, neşelenir, sevinir... insani ruhun bir şey elde ettiğini gorunce de hasedinden olur! Kurtların, kopeklerin canı, hep ayrı ayrıdır. Bir olan Allah aslanlarının canlarıdır. Canları diye cemi sırasıyla soyledim... cunku o bir tek can, cisme nispetle yuz olur! Gokteki bir tek guneşin bir tek nuru da ev iclerine vurunca yuzlerce nur olur ya! Fakat ortadan duvarları kaldırdın mı hepsinin de nuru bir olur. Evlerin temelleri kalmadı mı muminler bir tek insana doner, bu sır meydana cıkar. Bu sozden farklar belirir, muşkuller doğar... cunku hakikatte buna benzemez bu iş ki; bu bir misaldir. Aslanla yiğit bir Ademoğlu arasında sonsuz farklar vardır. Fakat ey hoş gun goren kişi misal getirildiği zaman aradaki birlik, yiğitlik ve canla başla oynama bakımındandır. Cunku o yiğit, her bakımdan aslanın misli değildir, nihayet yiğitlik bakımından aslana benzer. Bu alemde her bakımdan bir olan bir nakış, bir suret yoktur ki sana mislini gostereyim. Aklı şaşkınlıktan kurtarayım diye yine nakış bir misale el atayım: Geceleyin her eve bir kandil, bir mum korlar ve onun ışığıyla karanlıktan kurtulurlar ya... O kandil, bu tene benzer, nuru da cana. Kandil, fitile, şuna buna muhtactır. Bu duyguların o altı fitilli kandili, umumiyetle uykuya, yemeye, icmeye dayanır... o kandilin temeli, bunlardır. Yiyip icmeden, yatıp uyumadan yarım nefeslik bir zaman bile yaşayamaz... fakat yiyip yatmakla da yaşayamaz! Fitili, yağı olmadıkca bakası yoktur; fakat fitille, yağla da vefası yoktur. Cunku sebebe bağlı olan, sebepsiz meydana gelmeyen ışığı, olumu arar durur... nasıl yaşayabilir ki aydın gun, onun olumudur. İnsanın butun duygularının da bakası yoktur... zira mahşer gunu, hepsi de yok olur gider! Fakat atalarımızın duygu ve can ışığı, tamamı ile de ot gibi bitip ot gibi yitmez... tamamı ile fani olmamıştır. Yalnız guneşin nurunda yıldızların nuru ve ay ışığı mahvolur ve gorunmez! Pirenin ısırmasından meydana gelen yanış, dert ve zahmet, yılan ısırınca mahvolur ya! Cıplak adam arıların sokmasından kurtulmak icin suya atlar ya! Arılar adamın tepesinde dolaşır dururlar... başını bir cıkardı mı hic affetmezler, hemen sokarlar! Allah'yı anış sudur, zamanede şu kadının, bu erkeğin anılışı da arı! Allah'yı anış suyuna dal, nefesini tut, sabret de eski duşuncelerden, vesveselerden kurtul! Ondan sonra da sen, tepeden tırnağa kadar o arı duru suyun tabiatına burunursun... Oyle bir hale gelirsin ki o kotu arı, sudan nasıl kacar, cekinirse senden de oyle kacar, oyle cekinir! Sonra dilersen sudan uzaklaş... icten suyun tabiatına sahip olursun, hakikatte ondan ayrılmamış sayılırsın! Dunyadan gecen kişilerde yok olmamışlar, fakat Allah sıfatlarına burunmuşlerdir. Onların sıfatları, Hak sıfatlarına karşı, guneşin karşısındaki yıldızlara donmuştur. A inatcı Kuran'dan buna delil istiyorsan oku: "Onların hepsi huzurumuzdadır!" Haklarında "Huzurumuzdadır" denenler yok olamazlar, iyi dikkat et de ruhların bakasını iyice anlayasın! Bakadan mahcup olan ruh azaptadır, Allah'ya vasıl olan ruhsa baka aleminde hicaplardan kurtulmuş bir haldedir. İşte bu hayvani duygu kandilinden ne murat edilmişse, bu kandilin hakikati neyse sana soyledim... kendine gel de sakın bu hayvani duyguyla ruh arasında bir birlik tasavvur etme! Cabuk, ruhunu, yolcuların kutlu ruhlarına ulaştır! Yuz tane kandilin olsa ister sonsunler, ister yansınlar, değil mi ki hepsi ayrı ayrıdır... bir olamazlar! İşte bu yuzden bizim ashabımız, hep savaştadır... fakat peygamberlerin birbirleriyle savaştıklarını kimsecikler duymamıştır. Cunku peygamberlerin nurları guneştir; duygu ışığımızsa kandil, mum ve is! Biri soner, oburu gunduze kadar kalır... biri yanıp erir, oburu parlar durur! Hayvani can gıda ile dirilir... her iyi kotu şeyle de oluverir! Fakat bu kandil sondu, ortadan kalktı mı komşunun evi neden karanlık kalsın? Madem ki o evin ışığı, bunun ışığı olmaksızın da duruyor... şu halde her evin duygu ışığı ayrı ayrıdır. Bu hayvani canın misalidir... Rabbani canın değil! Gece Hindusundan ay doğdu mu ışığı, her pencereden vurur, her tarafı aydınlatır! O yuzlerce evin ışığını sen, bir say... cunku ay battı mı bu evin sonup oburununki kalmaz. Parlak guneş tan yerinde durdukca ışığı her eve konuk olur. Fakat can guneşi battı mı butun evlerin nuru kaybolur, gidiverir! Bu soz nurun misalidir, misli değil... sana doğru yolu gosterir, duşmanın da yolunu vurur! O munkir, o kotu huylu, orumcek gibi kokmuş ağlar kurar... Tukuruğu ile nura perde gerer; fakat kendi anlayış gozunu kor eder. Atın boynunu tutarsa murat alır, maksadına erişir... fakat ayağını yakalarsa tekmeyi yer! Gemsiz ve serkeş ata pek yaklaşma... kendine aklı ve dini kılavuz et, onlara uy vesselam! Bu azmini sakın hor gorme, ehemmiyetsiz sanma... bu yolda sabır lazım, cekilecek mihnetlere tahammul gerek! Suleyman, Kabe gibi temiz, Mina gibi yuce olan o yapıya başladı. Yapısında tekelluflerde bulundu... obur yapılar gibi rasgele ve değersiz ve değersiz bir yapı değildi o! Yapı icin dağdan kesilen her taş, apacık "Once beni goturun" derdi. Adem'in yoğrulduğu su ve toprak gibi o yapının her kerpicinden nur parladı. Taş, hammalsız geliyordu... o kapı, o duvarlar, adeta canlıydı. Allah daima der ki: Cennetin duvarları, bu duvarlar gibi cansız ve cirkin değildir. Ten kapısı, ten duvarı gibi uyanıktır... cennet evi de diridir; cunku padişahlar padişahına mensuptur orası! Ağac da cennet ehliyle konuşur, soz soyler, meyve de, akan duru sular da! Cunku cenneti aletle yapmamışlardır ki... orası amellerden, niyetlerden yapılmadır. Bu yapı olu sudan, olu topraktan yapılmıştır; o yapı diri ibadetlerle kurulmuştur. Bu aslına benzer, dağınıklıklarla doludur... o da aslı olan ilme, amele benzer! Oradaki taht da, koşk de, tac da, elbise de cennet ehline sorular sorar, cevaplar verir! Doşemesi, doşeyen olmaksızın doşenmiştir... o ev, supurgesiz supurulmuş, temizlenmiştir! Gonul evine bak! Gamla tozlandı mı supurgeci olmaksızın tovbeyle supurulur, arınır. O yurdun tahtı, kimse taşıyıp goturmeksizin gider yurur... kapı halkası da guzel seslerle şarkılar soyler, calgılar calar, kapı da! Gonulde de o ebediyet yurdu olan cennetin diriliği var... fakat ne fayda, dilime gelmiyor ki, soyleyemiyorum ki! Suleyman her sabah cağı halkı irşad icin mescide girdi mi, Gah sozle, gah nameyle, sazla gah işle, yani ruku ederek, yahut namaz kılarak halka oğut verirdi. İşle olan oğut, halkı daha ziyade ceker... cunku bu oğudu sağırların bile can kulakları duyar! Sonra bu oğut de emirlik vehmi de az olur... bu yuzden halka adamakıllı tesir eder! Mesnevi'den Hikayeler Alıntı