Norovirusler tum dunyada erişkin ve cocuk gastroenteritlerinin Noroviruslerin esas bulaşı, ağız dışkı yolluyla olmakla birlikte hava yoluyla da bulaşma olabileceğine dair epidemiyolojik veriler vardır. Olgular butun yıl boyunca gorulebilir. Her yaştan insanları, acık ve kapalı toplulukları etkiler. Bulaşma, yuvalarda, gocmen kamplarında, tatil yapılan kamplarda, hastanelerde, okullarda, restorantlarda, gemi yolcularında, askeri birliklerde ve aile ici bireylerde gorulmekte ve bu gruplarda salgınlar yapabilmektedir. Hekime başvuran erişkin ishallerinin yaklaşık %20sinden norovirusler sorumludur. Norovirusler, bakteriyel kaynaklı olanlar dışındaki ishal salgınlarının %60 95ini oluşturur. Norovirus salgınları genellikle, kişiden kişiye temas (%35), kontamine su ve gıda ile oluşmaktadır. Virusun ısı ve klorlamaya nispeten direncli olması su ve gıdayla bulaşmasını kolaylaştırmaktadır. Gonulluler uzerinde yapılan calışmalarda hem sağlıklı hem de hastalık gelişen gonullulerde, virusun dışkıyla atılımının uzun sure (>3 hafta) devam ettiği gorulmuştur. Norovirus infeksiyonları hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ulkelerde gorulur. ABD, Japonya, Avustralya gibi gelişmiş ulkelerde kucuk, buyuk salgınlar bildirilmiştir. Ulkemizde ishallerde norovirus sıklığı konusunda yapılmış fazla calışma yoktur. Salgınlarda etken olarak Norovirusleri duşunduren bazı ozellikleri vardır. Bahse konu ozelliklere ornek olarak, 24 48 saatlik kulucka donemi, kusmayla birlikte 2 3 gun devam eden kısa sureli hastalık, yuksek oranlı sekonder atak hızı, dışkıda diğer etkenlerin saptanmayışı verilebilir. Gıda sektorunde calışan hastalıklı kişiler bulaşmadan sorumlu olabilir. Hastalık genellikle salgın tarzında, kusma ve ishalle başlar ve hızla topluma yayılır. Kişiden kişiye bulaş olabilir. Dışkıyla virus atılması 24 48 saatte maksimum duzeydedir. Ucuncu gunden itibaren atılan virus sayısı azalır ve ancak %20 kadar hastanın dışkısında virus bulunmaktadır. Bazı şahıslarda uzun sureli virus atılımı mumkundur ve bulaşmada bunlar da onemlidir. Norovirus infeksiyonuna kan grubu 0 olanlar daha az, B olanlar daha fazla eğilimlidir. Erişkinlerin coğunda serumda ozgul antikor varlığına rağmen, bunlar hastalıktan koruyucu değildir. Tekrarlayan bulaşmalar sonrasında direnc artmaktadır. Birbirinden antijenik olarak farklı viruslere karşı capraz direnc gelişmemektedir. Klinik belirtiler Kulucka suresi 18 72 saattir. Belirtiler aniden veya tedricen başlar. Hastaların coğunda ilk olarak bulantının eşlik ettiği karın ağrısı gorulur. Genel olarak hem ishal hem de kusma vardır. İshalli hastanın dışkısı mukus, eritrosit ve lokosit icermez. Gunde 4 8 kez, orta miktarda dışkılama gorulur. Kansız, mukussuz, sekretuvar karakterde bir dışkılama vardır. Kusma cocuklarda, erişkinlerden daha sık rastlanan bir belirtidir. Kusma veya ishal tek başına da gorulebilir. Olguların yarısında hafif dereceli bir ateş (>37.5oC) olabilir. Karın krampları, kas ağrıları, baş ağrısı, keyifsizlik, halsizlik sıklıkla olabilir. Klinik belirtiler genellikle 24 72 saat devam eder, bazen 10 gun kadar surebilir. Sut cocukları ve kucuk cocuklarda semptomatik infeksiyonlar yapabilir, geriatrik yaş grubunda da salgınlar bildirilmiştir. Bağışıklık yetmezliklilerde atipik seyir ve komplikasyonlar gorulebilir. İmmunsupresif tedavi alanlarda norovirusler kronik ishale neden olabilir. Debil ve yaşlı hastalarda ciddi seyir gosterebilirmesine rağmen asemptomatik enfeksiyonlar da gorulebilir. Genel olarak norovirus ishalleri kendi kendini sınırlar, hastanede yatırmayı gerektirecek ciddi dehidratasyona neden olmaz ve olum cok nadirdir. Tedavi ve korunma Norovirus ve diğer calicivirus ishalleri genellikle kendiliğinden iyileşir. Hastalık, duşkun konaklarda kısmen daha ciddi seyir gosterebilir. Oral izotonik rehidratasyon sıvılarının verilmesi genellikle yeterlidir. Ciddi kusma ve ishal gelişen olgularda parenteral sıvı verilmesi gerekebilir. Etkene yonelik tedavide Norovirusun enterositlerde karbonhidrat reseptorlere bağlanmasını hedef alan antiviraller uzerinde calışılmaktadır. Gıda, su, kişisel temaslar ve cevresel yuzeyler aracılığıya kolay bulaşma olduğundan, norovirus ilişkili salgınları kontrol etmek guctur. Salgınlar coğunlukla su ve gıda kaynaklı olduğundan bu kaynakların kontamine olmasını engelleyici onlemler korunmada onemlidir. Su kaynağının kontamine olması kuşkusunda yuksek klor konsantrasyonları (>10 mg/L) 30 dakika veya daha uzun sure uygulanırsa yararlı olabilir. Hastaneye yatırılan hastalar icin enterik koruma onlemleri uygulanır. Kusan hastalar icin cıkartılara karşı onlem alınır. Hasta cıkartılarıyla temas eden sağlık personeli eldiven ve maske kullanmalıdır. Temas sonrası hijyenik el yıkama yapılmalıdır. Kontamine cevre %5 10 oranında sulandırılan ve taze hazırlanan camaşır suyu ile temizlenmelidir. Gıda sanayinde calışan ishalli kişiler semptomları gectikten sonra en az iki uc gun gıda işinde calıştırılmaz. Kabuklu deniz urunleri temiz suyla yıkanıp, iyice pişirildikten sonra yenilmelidir. Norovirus kapsitlerinin ağızdan verilmesi bağışık cevap geliştirmiştir. Ancak bağışıklık uzun surmediğinden ve noroviruslerin değişik antijenik tipleri mevcut olduğundan etkin bir aşının geliştirilmesi zor gozukmekle birlikte aday aşılardan biri olan Norwalk viral kapsid proteini iceren inaktif norovirus aşısı ile ilgili calışmalar devam etmektedir. bebegimveben