Aşıklar İcin Can Vermek Kolaydır Buhara'da Sadr ı Cihanın kulu bir tohmete uğradı, mevkiinde duştu, gizlenmeye mecbur oldu. On yıl gah Horasan'da, gah Kuhistan ve gah Deşt'te başıboş bir halde gezip dolaştı. On yıl sonra iştiyaktan takati kalmadı, ayrılık gunleri sabrını tuketti. Dedi ki artık ayrılığa tahammulum kalmadı. Sabır, insanı kustahlıktan alıkoyabilir mi hic? Ayrılık yuzunden bu topraklar bile coraklaşır, sular bile sararır, kokar, bulanır! Adamın canına can katan ruzgar, ufunetli bir hale gelir, veba kesilir, ateş kul haline gelir, savrulur! Cennet gibi olan bağlar, bahceler sararır, solar, yapraklar kurur, dokulur, bir hastalık yurdu olur! Her şeyi anlayan akıl bile olsa dostların ayrılığıyla yayı kırılmış okcuya doner. Cehennem bile ayrılık yuzunden, genclik cağına hasret ceken ihtiyarın titrediği titrer, yandığı gibi yanar kavrulur. Kıvılcım gibi insanı yakan, mahveden ayrılığı kıyamete kadar anlatsam yine yuz binde birini olsun anlatamam. O halde onun yakıcılığını anlatmaya kalkışma sus, yarabbi, beni sen kurtar, sen kurtar da ancak. Dunyada neyin visaliyle neşelenirsen o vuslat zamanında ondan ayrıldığını bir duşun hele! Senin neşelendiğin şeyle cok kişiler neşelendi fakat sonunda sahibine vefa etmedi, yel gibi gecti gitti! Gonul, sana da vefa etmez sen ondan vazgecmeye calış. Fırsat elden cıkmadan Meryem gibi sen de surete " senden Rahmana sığınırım" de Meryem yapayalnızken canlara can katan birisini gordu. Bu adam, oyle guzeldi ki gonulleri alıyordu. Ruhulemin onun gozunun ay gibi guneş gibi yerden doğuverdi. Guneş, doğudan nasıl cıkarsa o da ortusuz, nikapsız Meryem'in onunde yerden doğdu. Meryem cıplaktı, bir kotuluk yapar diye korktu eli ayağı titremeye başladı. Gorduğu adam oyle dilberdi ki Yusuf bile gorse Yusuf'u goren kadınlar gibi şaşırıp kalır, ellerini doğrardı. Gonulden baş gosterip cıkan bir hayal gibi o gul yuzlu, Meryem'in onunde topraktan bitivermişti. Meryem kendisinden gecti ve bu dalgınlık aleminde, bu adamdan Allahya sığınayım dedi. O yeni, yakası temiz kızın adetiydi, bir şeyden urktu mu pılısını pırtısını gayp alemine ceker, Allahya sığınırdı. Dunyanın kararsız bir alem olduğunu gormuş ihtiyata riayet ederek Allahya sığınmayı adet edinmişti. Bu suretle de olum zamanına dek gideceği yolu duşmanın kesmemesini diler, Allah tapısının kendisine bir kale olmasını temin etmek isterdi. Allahya sığınmadan daha iyi bir kale gormemişti, bu yuzden de kale civarında yurt edinmişti. Meryem o akılları yakan, ciğerleri oklayan bakışları gordu. Padişahta o bakışlara kulağı kupeli bir kole olmuştu, askerde. O bakışlar, akıl padişahlarının akıllarını almış, onları divaneye dondurmuştu. O guzel gozler, yuz binlerce dolunayı hilal haline getirmişti. Zuhre de bile ondan bahsetmeye kudret yoktu. Aklı kul bile onu gorunce noksanlaşırdı. Ben ne soyleyebilirim, ağzı, ağzımı kapattı; soylemeye takatim kalmadı ki! Ben yalnız o ateşin bir dumanıyım ateşe delalet etmekteyim. O padişahtan uzaktayken, onu gormeden hakkında ne soylenmişse hepsi de asılsız, hepside sacma! Zaten guneşe alemi kaplayan nurundan başka bir delil olamaz ki. Golgenin on delalet etmesine imkan mı var? golge onun yanında hor, hakir olup kalıyor ya işte bu kafi ona! Bu ululuk, ona Tam doğru bir delil butun anlayışlar geridedir, o ilerde. Butun anlayışlar topal eşeklere binmiş o, ok gibi ucup giden ruzgara! Padişah kacarsa tozunu bile kimse bulamaz onlar kacarlarsa padişah, yolarını kesiverir! Alemde butun anlayışlar, durup dinlemezler meydanda koşup yelme zamanıdır, oturup zevkle ickiye dalma zamanı değil. Birinin vehmi, bir doğan gibi ucup gecer, oburunun vehmini mesafeleri delip gecen ok gibi ucar! oburunun ki yelken acmış gemi gibi gider. Bir başkasınınkiyse her an gerileyip durur! Butun bu vehimler, butun bu anlayış kuşları uzaktan bir av gorduler mi hep birden saldırırlar. Av ortadan kayboldu mu şaşırırlar, baykuşlar gibi viranelere dalarlar! O av ortadan kayboldu mu şaşırırlar, baykuşlar gibi viranelere dalarlar! O av tekrar nazlana, nazlana salınsın, gorunsun diye bir gozunu acıp bir tekini yumarak beklerler. Av gecikince beklemekten usanır, sıkılırlar da acaba gorduğumuz av mıydı, hayal miydi derler. Bir an istirahat ederek guclenip kuvvetlenmeleri daha doğrudur. Eğer gece olmasaydı butun halk, hırstan, isteklerinin ustune titremeden kendilerini yakar, helak ederlerdi. Herkes bir şey elde etmek, bir kar kazanmak hevesiyle bedenini ateşlere atmış, yanıp yakılmıştır. Bir muddet hırslarından kurtulsunlar diye gece, Allah rahmeti gibi zuhur etti. Yolcu sana da bir sıkıntı, bir gonul darlığı geldi mi alevlenme, meyus olma. Senin icin muvafıktır o. Cunku ferahlık ve genişlik zamanında varını yoğunu harc edip duruyorsun demektir. Harc etmeye karşılık bir de gelir lazım elbet! Ya mevsimi surup gitseydi guneş, bağları, bahceleri yakar kavururdu. Nebatları kokunden yakardı, bir daha o yanıp kavrulan şeyler yenilemezdi, yeşerip tazelenmezdi. Kışın yuzu ekşidir ama şefkatlidir. Yaz gulumser ama yakar, yandırır! Darlık geldi mi onda genişlik gor de canlan alnını kırıştırma! Cocuklar gulup dururlar, bilenlerinse yuzu ekşidir. Gam kara ciğerden meydana gelir, neşe akciğerden! Cocuğun gozu, eşek gibi ahırdadır, akıllı adamsa gozunu işin sonuna diker. Akılsız, ahırdaki otu tatlı gorur akıllı ahırdaki hayvanın nihayet kasap elinde telef olacağını gorur, bilir. Şu kasabın verdiği ot yok mu acıdır, acı kasap o otu bizi semirtmek, tartıda ağır gelmemizi temin etmek icin veriyor. Yuru, Allahnın verdiği hikmet otunu ye! Cunku Allah, onu ancak comertliğinden ihsanından dolayı karşılık istemeksizin vermiştir. Allah " Allahnın verdiği rızıktan yiyin" dedi. Sen buradaki rızkı ekmek sandın, hikmet olduğunu anlamadın ha! Allahnın verdiği rızık, insan mertebesine gore hikmettir. O rızık sonunda senin boğazında durmaz seni oldurup mahvetmez. Bu ağzını kapadın mı başka bir ağız acılır. O ağız sır lokmalarını yer tutar. Bedenini Şeytan aslanından kurtarabilirsen Allah sofrasında nice nimetler yersin! Ben bu sozu, Turklerin et yemeği gibi yarı pişmiş, yarı ham bir halde anlattım. Sen tamamını Hakim i Gazneviden duy! O gayb hakimi, o ariflerin ovundukleri zat, bunu ilahinamede anlatır: gam ye de, gam artıranların, seni derde sokanların ekmeğini yeme. Cunku akıllı adam gam yer, cocuksa şeker! Neşe şekeri, gam bahcesinin meyvasıdır. Bu ferah yaradır, o gam merhem. Gamı gordun mu aşkla kucakla, Şam'a Rubve tepesinden bak! Akıllı adam, şarabı uzumde gorur. Aşık varı yokta bulur. Gecen gun hamallar, sen alınca, o yuku ben aslan gibi taşırım diye birbirleriyle savaşıp duruyorlardı. Neden? Cunku o zahmette rahmet, o eziyette kar goruyorlardı da yuku her biri, oburunden kapıyorlardı. Nerede Allahnın verdiği ucret, nerede o sermayesiz herifin verdiği ucret? Bu sana ucret olarak bir hazine bağışlar, o birkac mangır verir! Allahnın bağışladığı altın, sen olup kumlar, topraklar altında yatsan bile seninledir. Oldukten sonra kalıp başkalarına nasip olan mal değildir o! Allah malı adım, adım cenazenin onunden gider, kabirde sana gurbet arkadaşı olur. Ebedi aşkla kapı yoldaşı olmak icin olum gunune hazırlan da şimdiden ol! Sabır, gayret perdesi ardındaki sevgilinin nar gibi yuzunu, o isteğin, o dileğin ikiye ayrılmış saclarını gormektedir. Gam, calışıp cabalayan kimsenin onunde bir aynaya benzer, bu zıt olan şeyde buna zıt olan şeyi gorur, sabırda muradına ulaşmayı, gamda neşeyi gorur, sabırda muradına ulaşmayı, gamda neşeyi seyreder. Zahmetten, eziyetten sonra da onun zıddı, yani genişlik, zevk ve neşe yuz gosterir. Bu iki hali, eline bak da gor, anla. Yumruğunu sıktıktan sonra mutlaka acarsın. Elin daima yumulu, yahut daima acık olsa bu bir hastalık eseridir. Elini acıp yummakla iş guc gorur, calışır, kazanır, işini duzene korsun. Bu bel acıp yumma, kuşun iki kanadı gibi ele lazım bir şeydir. Meryem bir muddet, karaya vurmuş balıklar gibi cırpındı. O Allah rahmetini gosteren melek, Meryem'e bağırdı: " Ben, Allah tapısının eminiyim, benden urkme. Allahnın yucelttiği kimselerden baş cekme. Bu ceşit guzel mahremlerden cekinme!" Hem bu sozleri soyluyordu, hem de dudaklarından pak nurlar cıkıyor, birbirine ulanıp goğe ağrıyordu. Melek diyordu ki: " Sen, benim varlığımdan yokluğa kacıyorsun ama ben yokluktan bir padişahım bir bayrak sahibiyim. Zaten yurdu orası, ağırlığım da orada sana gorunen bir suretimden ibaret. Ey Meryem, bir bak hele ben, anlaşılması muşkul bir nakşım, hem hilalim, hem gonullerde ki hayal! Gonlune bir hayal geldi de yerleşti mi nereye kacsan o seninledir. Ancak gelip gecici bir aslı olmayan hayal mustesna o ceşit hayal yalancı sabah gibi gozden kayboluverir. Bensen Allah nurundan doğmuş dupeduz sabahım, gunduzumun etrafında gece hic donup dolaşamaz. Kendine gel Lahavle deyip durma ey İmran' ın kızı ben zaten, buraya Lahavle makamından gelip uştum. Daha Lahavle denmeden once Lahavlenin nuru benim aslımdı, benim gıdamdı. Sen, benden Allahya sığınmadasın ama ben o sığındığın Allahnın ezelde duzup koştuğu bir suretim zaten. Seni defalarca kurtaran o sığındığın makam, benim makamım Allahya sığınırım diyorsun ya; o sığınmak yok mu? Ben ta kendisiyim zaten. Tanımazlıktan beter bir afet yoktur. Sen sevgilinin yanındasın da aşk bazlığı bilmiyorsun. Yari, ağyar sanmada, neşeye gam adını takmaktasın. Sevgilimizin şu miskler gibi sacları, biz deli olursak zincirimiz olur! Nil gibi akıp duran şu lutuf, biz firavun muyuz kan kesilir bize! Kan, akılını başını al, ben suyum, dokme beni ben Yusuf'um fakat sana kurt gibi gorunuyorum a savaşcı der. Sen gormuyorsun yoksa halim, selim sevgili, onunla zıt oldun mu yılanlaşır. Halbuki ne eti başkalaştı, ne yağı sen onu kotu gordun de ondan kotuleşti!" Meryem'in mumunu bırak, yana dursun. Evet o yanıp yakılan aşık, Buhara ya donuyordu. Gonul, ne de sabırsızsın ateşler icindesin. Yuru Sadr ı Cihana doğru kac! Şu Buhara ok mu bilgi kaynağıdır. Kimde ateş varsa Buharalıdır zaten! Şeyhin huzurunda oldukca Buharadasın, sakın Buharayı hor gorme! Şeyhin denize benzeyen gonlu taşar cekilir, taşar cekilir. Bu met ve cezir, o Buharaya horluktan başka bir surette gidene yol vermez. Ne mutlu kişiye ki nefsini aşağılatmıştır. Vay o kişiye ki nefsinin tekmesi alrında kalmıştır! Sadr ı Cihanın ayrılığı, o aşıkın canına tesir etmiş, varlığını parcalamış gitmişti. Diyordu ki, yine oraya gideyim, kafir olmuşsam bile tekrar imana geleyim. Oraya varayım da yerlere doşeneyim; o iyi duşunceli Sadr'ın huzurunda kendimi yerlere atayım, diyeyim ki, işte canımı onune attım. İster dirilt, ister koyun gibi kes başımı! Ey ay yuzlu, senin huzurunda kesilip olmek, başka yerde dirilere padişah olmaktan yeğ. Ben bin kere, hatta daha da fazla sınadım. Anladım; sensiz yaşamam pek acı, tahammul edilir şey değil! Ey emelim, maksadım sevgili, sur ufurur gibi nağmelerle terennum et de beni dirilt, ey devem cok artık neşe tamamlandı! Ey yeryuzu, goz yaşlarımı em, yeter gayri ey nefis, ic o tatlı suyu, bulanıklığı gecti, duruldu artık! Ey yeryuzu goz yaşlarımı em, yeter gayri merhaba ey seher yeli! Bize dostun kokusunu getirdin ne guzel de estin ya! Dostlar, dedi, ben gidiyorum, elveda. Ben o emire, o emrine itaat edilen Sadr ı cihana gidiyorum. Anbean onun aşkıyla, onun ayrılığıyla yanmaktayım. Artık ne olursa olsun, gidiyorum ben! Sevgilinin gonlu mermerler gibi katı bir hale gelse bile ruhum yine Buharaya gitmek istiyor. Orası sevgilimin konağı, padişahımın şehri benim vatanım orası. Aşıklara vatan sevgisi budur. Bir guzel, aşıkına dedi ki. Yiğidim, gurbette bircok şehirler gordun. Hangi şehir daha ziyade hoşuna gitti. Aşık, " Sevgilinin oturduğu şehir" padişahımız, nereye yaygısını yayar, oturursa orası, iğne deliği kadar dar bile olsa bize sahra gelir. Ay gibi Yusuf neredeyse orası, kuyunun dibi bile olsa cennettir." Dedi. O aşığa da oğutcunun biri dedi ki. " Ey bihaber, aklın varsa işin sonunu duşun, aklını başına devşir de işin onune, sonuna dikkat et. Pervane gibi kendini yakıp yandırma! Delicesine Buharaya gidersen zincire vurulmaya hapishaneye atılmaya layıksın. Sadr ı Cihan, sana kızgın, adeta demir ciğnemede, dişlerini gıcırdatıp durmada, seni yirmi gozle bekliyor. Senin icin bıcak bileyip duruyor. O adeta kırlıkta kalmış bir kopek, sense unla dolu dağarcıksın! Allah, bir fırsat verdi, kurtuldun sonrada zindana gidiyorsun ha. Ne oldu sana? Sana on ceşit memur dikseler bile onlardan kacıp gizlenmen lazım; akıl, bunu emreder. Halbuki senin başında tek bir memur bile yok. Neden boyle onden, arttan yolun bağlandı?" gizli aşk, onu esir etmişti. O oğutcu o korkutucu o gizli memuru gormuyordu ki! Her memurun başında gizli bir memur var. Boyle değil de o memur, neden kopeğe benzeyen tabiatına esir. Neden onun bağlarıyla bağlı. Padişahın kızgınlığı ruhuna tesir etmiş, onu memurluğa, kara yuzluluğe bağlamış. Hadi vur şu adamı diye onu dovup duruyor! Benim feryadım, işte o gizli memurlardan! Kimi ziyanda gorursen bil ki gorunuşte yapayalnız bile olsa hakikatte o ziyana bir memurla suruklenir, gider. Bu hali bilseydin feryad eder, o padişahlar padişahına sığınırdın. Padişahın huzurunda başına topraklar sacar da o korkunc Şeytandan kurtulurdun. A karıncadan daha aşağı, daha kuvvetsiz ve ehemmiyetsiz adam, kendini bey goruyorsun ha, sen korsun de ondan başına dikilmiş olan o memuru gormuyorsun. Bu yalancı kanatlarla gururlandın ha, adamı suca, ziyankarlığa ceken kol kanat, ama da kol kanattır ya! Kanat dediğin adamı yucelere ceker topraklara bulandı mı da ağırlaşır, adam ucamaz gayrı! Aşık dedi ki: " Ey oğutcu, sus niceye bir oğut vereceksin, niceye bir? Vazgec bu oğutten; bağ, pek kuvvetli. Senin oğudunden daha da kuvvetlendi. Senin alimin aşk nedir, tanımadı ki! Bir yerde aşk fazlalaştı, derdi arttırdı mı orada ne Ebu Hanife bir ders verebilir, ne Şafii!" Beni olumle tehdit etme. Kendi kanına susamış birisiyim ben zaten! Aşıklara ben zaten! Aşıklara her an bir olum var aşıkların olumu bir ceşit değil! Aşık doğru yolun ruhunu bulmuş, o ruhla iki yuz cana sahip olmuştur da her an iki yuzunu de feda edip durmadadır. Feda ettiği her cana karşılık da on tana ecir alır. Kuran'dan " Kim bir iyilik yaparsa on mislini bulur" ayetini okusan a! O guzel yuzlu sevgili, kanımı dokerse neşeyle donerek, zevkimden ayaklarımı yerlere vurarak canımı sacarım! Ben sınadım, benim hayatım olumumde. Bu hayattan kurtuldum mu ebediyete erişeceğim. Ey inanılacak, guvenilecek kişiler, beni oldurun. Oldurulmemede hayat icinde hayat var. Ey aydın yuzlu, ey daimi varlığın ruhu, ruhumu kendine cek, bana vuslatınla comertlik et! Oyle bir sevgilim var ki sevgisi kalbimi yakıp kavurmada, dilerse gozlerimin ustunde yurur! Arapca daha hoş ma Farsca soyle. Zaten aşkın bunlardan başka daha yuzlerce dili var ama, sevgilisinin kokusu ucup geldi mi o dillerin hepside şaşırır. Lal olur kalır. Artık ben susayım, kafi sevgili soylemeye başladı. Dinle, kulak kesil. Allah, doğruyu daha iyi bilir. Aşık tovbe etti mi işte o zaman kork. Cunku aşık ayyarlar gibi daracığında ders verir! Bu aşık, buharaya gidiyor ama ders okumaya ustada hizmet etmeye değil. Aşıklara dostun guzelliği muderristir. Defterleri, derleri, meşkleri de onun yuzu! Susarlar ama tekrar, tekrar atıkları naralar sevgilinin arşına, tahtına kadar ulaşır. Dersleri fitne, oyun, donuş ve titreyiştir. Onlar ne ziyadat okurlar, ne silsile. Bu kavmin silsilesi, sevgilinin simsiyah ve kıvırcık saclardır. Onlarda devir meselesinden bahsederler ama sevgilinin devrinden. Eğer birisi sana kese meselesini sorarsa ona de ki: " Allah hazinesi keselere sığmaz ki! Aşıklara aralarında Hul ve Mubara'dan dem vururlarsa hoş gor. Hakikatte Buharayı anıyorlar demektir. Her şeyi anış, başka bir hassa verir. Her sıfatın başka bir mahiyeti var. Buhara da her hunere ermiş, olgun bir hale gelmişsin ama horluğa yuz kodun mu hepsinden vazgecer, her şeyi unutursun. O Buharalı aşık da bilgi derdinde değildi. Gozunu goruş guneşine dikmişti o. Kim halvette goruşe yol bulur, hakikati gorurse artık bilgilerle yucelmeyi dilemez. Can guzelliğiyle bir kaseden şarap icilen, ağızdan duyulma haberlerle bilgilerden tasalanmaz. Goruş, ekseriyetle bilgiden ustundur, bilgiye galebe eder. Bu yuzden halk nazarında dunya galiptir, sevimlidir. Cunku dunyayı gozler gorur, bu eldeki matahtır. Ahireti ise verilmesi va'dedilen borc bilirler. Kanlı goz yaşları doken o aşık yureği carpa, carpa hararetle, iştiyakla koşarak Buhara'ya yuz tuttu. İştiyakından colun kumları, ona ipek geliyor, Ceyhun'un suyu kucucuk bir şey gorunuyordu1 col onunde gul bahcesi kesilmekte, gul gibi gulerek duşe kalka, yuvarlanarak koşup gitmekteydi. Şeker, Semerkant'tedir ama o, şekeri Buhara'da bulmuş Buhara yolunu tutmuştu. " Ey Buhara, sen akıllara akıl katardın ama benim aklımı da aldın dinimi de! Ben bir tolunay aramaktaydım, o yuzden hilale dondum. Kapı dibinde Sadr ı istiyorum! Demekteydi. Buhara'nın karaltısını gorunce gam karanlığında bir beyazlıktır gorundu. Yere yığıldı, uzun bir muddet kendisinden gecti. Aklı sır bahcesine ucup gitti. Onu ayıltacak, aşk gul suyuydu, bunu bilmediklerinden başına, yuzune gul suları serptiler. O gizli gul bahcesi gormuştu. aşk, onu yakalamış kendisinden gecirmiş gitmişti. Sen donmuş, taş kesilmiş birisin; bu soze, bu nefese layık değilsin evet, sen de kamışsın ama icinde şeker yok! Akılın başında, akıllısın sen. " Gormediğiniz askerleri yolladı" ayetinden gafilsin. Sevine, sevine o emniyet şehrine sevgilisinin bulunduğu yere, Buharaya geldi. gokyuzune ucan ay tarafından kucaklandığını, kendisine sen de beni kucaklasana dendiğini sanan sarhoşa benziyordu. Onu bUhara'da her goren " Durma, gorunmeden hemen bir tarafa sıvış! Padişah gazap etmiş, tam on yıllık ocunu almak icin seni arayıp duruyor. Allah aşkına olsun kendi kanına girme kendine pek o kadar guvenme! Sadr ı Cihan'ın Şahnesiydin, itimadına mazhar olmuş ustat bir muhendistin. Ona hıyanette bulundun, cezadan da kactın neyse, bu suretle kurtulduğun halde şimdi nasıl oldu da tekrara geldin? Yuzlerce hileyle beladan kurtulmuşsun, seni buraya aptallığın mı getirdi, ecelin mi? Aklın Utaridi bile beğenmez, kınardı. Fakat kaza ve kader, aklı da ahmak bir hale sokuyor, akıllıyı da! Sen, aslanı arayan talihsiz tavşansın. Nerede aklın, nerede bilgin, nerede cevikliğin, cabuk anlayışın? Kaza ve kaderin boyle yuzlerce afsunları vardır. Kaza geldi mi alem daralır derler. Sağda, solda yuzlerce kacıp kurtulunacak yer vardır da kaza ve kader, gelince hepsi bağlanır, kapanır; kaza ve kader bir ejderhadır" diyordu. Aşık dedi ki. " Ben, susuzluk hastalığına tutulmuş birisiyim. Biliyorum da su beni oldurur. Fakat bu hastalığa tutulan, sudan kacamaz ki isterse su onu yuzlerce defa oldursun, harap etsin! Elim karnım şişse bile suya olan aşkım azalmıyor. Karnımı gorup bu ne diye sordukları zaman keşke butun deniz, karnıma aksaydı diyorum. Bir tuluma benzeyen karnım, isterse su dalgalarından yırtılsın, olsem bile ne mutlu bir olum! Ben, nerede bir ırmak gorsem ah, o ırmak ben olsam diye haset etmekteyim. Elim defe benzese, karnım davul gibi şişse yine gul gibi neşeyle onun sevda davulunu dover dururum. O ruhulemin, kanımı dokse yer gibi yudum, yudum kan icerim. Bu yer gibi karnındaki cocuk gibi kanlar iciyorum. Aşık oldum olalı işim gucum bu! Geceleri tencere gibi ateş ustunde kaynamakta gunduzleri kum gibi akşamlara kadar kan icmekteyim. Hileye saptım, o bana kızmıştı, yapmak istediğim şeye mani oldum, hışmından kactım diye nadimim. Soyleyin kızgınlıkla bana ne yapmak istiyorsa yapsın. O kurban bayramıdır, aşık da kurbanlık! Okuz uyur, istirahat eder, bir şey yerse kurban bayramı icin besleniyor demektir. Beni Musa'nın kurban edilerek oluyu dirilten okuzu bil Cuzlerimin cuz'u bile hur kişinin hasredilmesine sebeptir. Musa'nın okuzu de kurban olmuştu. En kucuk cuz' u bile bir oldurulmuşe hayat verdi. Okuzun bazı yerleriyle oluye vurun hitabı geldi vurdular. O oldurulmuş adam dirildi, fırlayıp kalktı. Eğer şu ruhların haşredilmesini istiyorsanız ey ulu kişilerim bu sozu kesin! Ben cemaattandım. Oldum, yetişip gelişen bir varlık, nebat oldum. Nebatken oldum, hayvan suretinde zuhur ettim. Hayvanlıktan da gectim, hayvanken de oldum de insan oldum. Artık olup de yok olmaktan ne korkayım? Bir hamle daha edeyim, insanken oleyim de melekler alemine gecip kol kanat acayım. Melek olduktan sonra da ırmağı atlamak, melek sıfatını da terk etmek gerek, "Her, şey fanidir, helak olur, ancak onun hakikati bakidir." Bir kere daha melekken kurban olur da o vehme gelmeyen yok mu. İşte o olurum. Yok olurum, suretlerin hepsini terk ederim de erganun gibi " Biz, mutlaka geri donenleriz, ona ulaşanlarız" derim. Ummet, bunda ittifak etmiştir. Karanlıklarda gizli olan Abıhayat yok mu olumdur o. Nilufer gibi ırmağın bu tarafında bit. Susama hastalığına uğrayan adam gibi haris ol, olumu ara! Susama hastalığına uğrayanın olumu sudur da yine su ara, su icer durur. Allah, doğrusunu daha iyi bilir. Ey ayıp ve ar hırkasını giyinen donmuş uşumuş aşık sen can korkusuyla candan kacıyorsun. Ey karılara bile ayıp ve ar olan kişi, hele bak onun aşk kılıcının onunde yuz binlerce can, elceğizlerini cırparak olume muştak! Irmağı gordun ya. Testideki suyu ırmağa dokuver. Su hic ırmaktan kacar, cekinir mi? Testideki su ırmağa dokuldu mu ırmakta mahvolur, ırmak kesilir. Vasfı yok olur da zatı kalır. Artık bundan boyle ne kaybolur, ne kotuleşir, pislenir! Ben de ondan kactığım icin pişmanım ozumu bildirmek uzere kendimi onun fidanına astım!" Top gibi başının yuzunun ustune kapanıp secdeler ederek gozleri yaşlı bir halde Sad ı Cihan'ın huzuruna gitti. Herkes, acaba onu yakacak mı, asacak mı diye başını havaya dikmiş bekliyordu. Sad ı Cihan, işte o vakit zaman talihsiz kişilere ne gosterirse bu bir avuc ahmağa onu gosterdi. İşten anlamayan ahmak, pervane gibi alevi nur sandı, ahmakcasına aleve atıldı, canından oldu. Fakat aşk mumu, o muma benzemez ki. Aşk, aydınlıklar icindeki aydınlıklar aydınlığıdır. O ateşli mumların aksine bir şeydir. Ateş gibi gorunur ama baştanbaşa nurdur, guzellikten hoşluktan ibarettir. Ey izi tozu guzel, bir hikaye soyleyeyim, dinle; Rey şehrinin kıyısında bir mescit vardı. Hic kimse yoktu ki orada gecelesin, yatsın da korkudan odu patlayıp olmesin; oğlu o gece yetim kalmasın. Ona nice ac, cıplak garip gitti. Hepsi de sabah cağı yıldızlar gibi battı, mezara girdi! Sen de bunu iyice anla, kendine gel. Sabah geldi cattı, uykuyu bırak artık! Herkes orada kuvvetli periler var, orada konaklayanları kor kılıcla kesip olduruyorlar derdi. Bazıları sihir ve tılsım var. Duşmanın canını almak icin gozetip durmada diyordu. Bazı kimseler, kapısına acıkca " Ey konuk, burada kalma. Canına kastın yoksa geceyi burada gecirme, burada yatıp uyuma. Yoksa olum sana pusu kurar" diye yazalım demekteydi. Bir diğeri de derdi ki. " Geceleri kilitleyin de bilmeyen bir adam girip kalmasın!" Nihayet bir gece vakti mescide bir konuk geldi mescidin o aşılacak şohretini o da duymuştu. Bir tecrube etmek istiyordu. Cunku hem pek yiğitti, hem de canından bezmişti, hayatına doymuştu. Dedi ki: " Bu başa, bu govdeye pek o kadar aldırış etmem. Tut ki can hazinesi icin bir habbe gitmiş ne cıkar? Ten sureti gidiversin, ben o suretten ibaret değilim ya. Ben baki oldukca suret eksik olmaz elbet. Allah lutfuyla " Ben insana ruhumdan ruh ufurdum" sırrına mazharım. Kamış gibi olan tenden ayrılırsam yalnız Allah nefesi olarak kalırım. Allahnın nefesi, bu tene gelmesin de inci de bu dar sedeften kurtulsun artık. Allah " Ey doğru kişiler, olumu dinleyin" dedi. Ben de doğrucuyum, bu soze canımı veririm!" Halk " Sakın burada geceleme, yoksa can alıcı, seni posa gibi eziverir! Sen garipsin, bunu bilmezsin. Burada kim yattı, uyuduysa mahvoldu. Bu bir tesaduf değil. Bunu biz de nice defalar gorduk, akıllı bilgiler kişiler de. Kim bu mescitte konakladıysa gece yarısı muthiş bir zehirle zehirlendi gitti. Bir kişiden yuz kişiye kadar nice olenleri gorduk. Birisinden duyup da rivayet etmiyoruz. Peygamber " Din nasihattir" dedi. Nasihat, lugatte hıyanetin zıddıdır. Bu nasihatte dostlukta doğruluktan ibarettir. Doğru soylemez, aldatırsan, hainsin, kopek postuna burunmuşsun, kopeksin! Sana bu nasihati muhabbetimizden veriyoruz. Sakın akıldan insaftan ayrılma!" dedi. Aşık dedi ki: " Ey oğut verenler, ben yaptığım den nadim değilim. Hayata doydum. Ben yaralanmayı isteyen, arayan bir tembelim. Tembelden yola gitmeyi umma. Ama yiyecek, icecek tembeli değilim ben. Hicbir şeye aldırış etmeyen, olumunu arayan bir tembelim! Aleme el avuc acan kendisine para pul toplayan tembel değilim. Bu kopruden cevikce gecen bir tembelim. Her dukkana başvuran, halini soyleyen tembel değilim. Varlıktan sıcrayıp kurtulan ve bir madene ulaşan tembelim. Kuşa kafesi bırakıp ucmak nasıl hoş, tatlı gelirse bana da olmek ve bu yurttan gocmek oyle hoş, oyle tatlı geliyor. Bahceye konan kafesteki kuş, gulleri, ağacları gorur. Dışarıda kafesin cevresinde otuşen kuşlar, hurriyete ait guzel, guzel hikayeler soylerler. Kafesteki kuş, onları duyar, o yeşilliği gorurde ne iştahı kalır, ne sabrı, ne kararı! Başını kafesin her deliğinden cıkarır durur. Ayağındaki bağdan kurtulmak ister. O kuşun gonlude dışarıdadır, canı da boyleyken kafesi acıversen ne yapar? O kuş, kafese kapanmış kafesin etrafında da kediler birkac halka olmuş kuşa benzemez ki. Bu ceşit kuş korkuya, vehme duşer, hic kafesten cıkmayı ister mi o? hatta o kotulukler yuzunden kafesin etrafında daha yuz tane kafes olmasını ister. Bu şuna benzer; Akıl ve hikmette ustun olan Calinus da bu dunyanın havasına kapılmış, dunya muradına gonul vermiş olduğundan, " yarı canlı bir halde dunyayı bir katır gotunden gormeye bile razıyım, tek olmeyeyim" dedi. Kafes etrafında kedilerin toplanmış olduğunu gormuş bir kuşa benzeyen ruhu ucmaktan meyus olmuştu. Yahut da bu cihandan başka her şeyi yok gormuş, yokluktaki haşri gormemişti. Ana karnındaki cocuk gibi hani. Allahnın keremi onu rahimden dışarı ceker de o yine rahme doğru kacar durur. Allahnın lutfu, onun yuzunu bu aleme cıkacağı tarafa dondurur, o yine buzulup ana karnına sokulur. Bu şehirden, bu yurttan dışarı cıkarsam acaba bir daha burasını gorebilir miyim? Rahimde bir kapı olsaydı da o havası ufunetli şehir gorunseydi. Yahut da bir iğne yordamı kadar delik bulunsaydı da dışarısını bir gorseydim der! Ana karnındaki cocuk da rahmin dışında bir alem olduğundan gafildir, o da Calinus gibi namahremdir. Bilmez ki rahimdeki yaşlıklarda dışarıdaki alemin feyziyledir. Dunyadaki dort unsur da kendilerine Lamekan aleminden yuzlerce yardım geldiğini bilmezler. Kuş, kafeste su ve tane buluyor ama su da kafesin dışındaki bağdan, bahceden gelmede tane de! Peygamberlerin canları bu alemden gocer, bu alemden kurtulurken o bağı, o bahceyi gorur de. Bu yuzden onlar, Calinus'a da aldırış etmezler. Aleme de. Ay gibi goklerde doğar, goklere ışık sacarlar. Eğer bu soz, Calinus'a iftira ise cevabım Calinus'a değil. Bunu soylemiş olan kişiye. Cunku bunu soyleyen nurlarla dolu gonule eş olmamıştır. Can kuşu, kedilerden " Hele durun bakalım" sesini duyunca delik arayan fareye donmuştur. O yuzden canı, fare gibi bu dunya deliğini vatan tutmuş, yurt edinmiştir. Bu delikte yapılar yapmaya girişmiş, bu deliğe layık bilgilere sahip olmuştur. Ona bu delikte yarayacak onu burada yuceltecek sanatları secti de diğerlerini bıraktı. Cunku dışarı cıkmadan umidini kesti, bedenden kurtulma yolu kapandı. Orumcekte Anka tabiatı olsaydı tukuruğuyle cadır kurar mıydı hic? Kedi pencesini kafese de atar. Pencesinin adı dertti, elemdir, ıstıraptır. Kedi olumdur, pencesi de hastalık, kuşu da kuşun kanadını da penceler. Kuş, bucak, bucak ilac bulmaya koşar. Olum kadıya benzer, hastalık şahide. Bu şahit, kadıdan gelen adam gibidir. " Gel kadı, seni mahkemeye istiyor" der. Ondan kacıp kurtulmak icin bir muhlet istersin verirse ne ala vermezse " Olmaz, hadi kalk" diye emreder. Muhlet istemen, muhlet alman ilaclardır tedavidir. Adeta ten hırkasını yamalarla yamarsın! Fakat nihayet bir sabah kızgın bir hale gelir. " Bu muhlet niceye bir surecek? Utan artık!" der. Ey hasetlerle dopdolu olan adam, o gun gelmeden once davran da padişahtan ozur iste! Atını karanlıklara suren adam, gonlunu o nurdan tamamıyla ayırır. Şahdan da kacar, şahitten de, goturmek istediği yerden de. Cunku o şahit, onu kazaya hukme davet etmektedir. Bu sozu bırak da o gece mescide konuk olan adamın ahvalini anlat! Ahali dedi ki: " Babayiğitlik satma, yuru bu sevdadan vazgec de elbisen de burada rehin kalmasın, canın da! Burada gecelemek, uzaktan kolay gorunur ama bu gecit sonunda gucleşir! Nice kişiler vardır ki kasınır, boburlenir. Fakat elem ve ıstırap zamanında yapışacak, el atacak bir şey arar! Savaştan once halkın gonlune iyi bak ve kotu hayal kolay gorunur. Fakat adam savaşa girdi mi iş o zaman sarpa sarar! Madem ki aslan değilsin, ileriye ayak atma. Cunku ecel kurttur, canınsa koyun! Yok eğer Abdal'dan olmuşsan, koyunun aslan haline gelmişse korkma, emin bir halde gel ileri olumun sana mağlup olur, bir şey yapamaz! Abdal kimdir? Varlığı değişmiş olan, Allahnın değiştirmesiyle şarabı sirke kesilen! Fakat sarhoşsan kendini aslanları bile tutarım. Emrime ram ederim sanıyor, sarhoşlukla aslan olduğunu zannediyorsan kendine gel, sakın ileri atılma! Allah doğru yolu bulmamış kotu munafıklar hakkında " Onların savaşmaları, kendi aralarında şiddetlenir" dedi. Kendi kendilerine kaldılar mı er kesilirler. Fakat savaşta evdeki karılara donerler. O gayp askerinin başbuğu Peygamber dedi ki: " Ey yiğit, savaştan once yiğitlik olamaz!" sarhoşlar, savaş lafına kalkıştılar mı ağızlarından kopuk sacarlar ama savaş kızışınca kopuk gibi kalırlar, hicbir işe yaramazlar. Bu ceşit adamın kılıcı savaş sozu olunca, uzar. Asıl savaştaysa soğan gibi kat, kat kınlara gomulur! Savaşı duşunduğu zaman gonlu, yaraları arar, saflara dalar, erlikler gosterir. Savaş zamanındaysa bucak, bucak kacar? Cefaya uğrayıp cilalanacağı zaman kacan, sonra da safa dileyen kişiye şaşarım doğrusu. Aşk davaya benzer, cefa cekmek de şahide, şahidin yoksa davayı kazanamazsın ki! Kadı, senden şahit isterse incinme. Yılanı op ki hazineyi elde edesin! Zaten o cefa sana değildir ki ey oğul sendeki kotu hulyadır. Sopayla kilime vuran, kilimi dovmez, tozlarını silker! Kızıp atı doven, hakikatte atı dovmez, aksak yuruyuşunu dover. Bu yuruyuşu bıraksın da iyi yurusun, rahvanlaşsın der. Uzum suyunu şarap olsun diye hapis edersin ya. Birisi bir yetimi dovse goren der ki. O yetimceğizi neye dovuyorsun. Allahdan korkmuyor musun? Doven de " Canım, dostum, ben onu ne vakit dovdum ki? Ben, ondaki Şeytanı dovuyorum" der. Annen, sana " geber" dese bu sozuyle kotu huyunun, kotuluğunun gebermesini ister. Edebden, terbiyeden kacanlar, erliğin yuz suyunu da! Bunlar, kendilerini kınayanları da savaştan dondururler. Nihayet boyle rezil ve bir halde kala kaldılar. Herzevekillerin herzelerini, manasız sozlerini sacma gururlarını aza dinle, bu ceşit adamlarla savaş safına girme. Allah bunlar hakkında " Onlar size uyunca sayınızı coğaltmazlar, ancak aranıza nifak sokar, hile ve fesadı coğaltırlar" dedi. Er olmayan kaypak arkadaşlara uyma, cevir onların yaprağını! Cunku onlar sizinle yoldaş olurlarsa gaziler de saman gibi icsiz bir hale duşerler. Size uymuş gorunur, sizinle beraber safa girerler ama sonra kacarlar, safı da bozar perişan ederler. Bu ceşit adamdansa munafıklardan pek kalabalık kişinin size uymadansa azlık asker daha iyi. Az, fakat adamakıllı olmuş guzel badem, acımış kotu fakat cok bademden iyidir elbette. Suret bakımından acı da birdir, tatlı da fakat hakikatte bunlar birbirine zıtdır, ikidir. Kafir o alemin varlığından şuphe eder, dirileceğini ummaz. Bu yuzden gonlunde korku vardır. Yola duşup gider ama bir konak bile bilmez. Gonlu kor olan adam, korka, korka adım atar. Yolcu, yol bilmezse nasıl gider? Tereddutlerle gonlu kanla dolu olarak! Birisi " Hay adam hay yol burası değil ki!" dese korkusundan hemen oracıkta duruverir. Fakat gonluyle hakikati duyan, yolu bilen kişinin kulağına hic oyle hay huylar girer mi? Şu halde bu deve yureklilerle yoldaş olma. Cunku onlar, darlık ve korku zamanında kayboluverirler. Onlar, laf da Babil sihrine maliktirler, her şeyi yapar, catarlar ama iş dara geldi mi kacar, seni yapayalnız bırakıverirler. Kendine gel ve zuppelerden savaş umma. Tavus kuşlarından av avlama hunerini bekleme! Tabiat tavus kuşuna benzer, sana vesveseler verir, sacma sapan soylenir durur; nihayet seni yerinden yurdundan eder. O himmeti yuce garip dedi ki. "Beni, bu mescitte kalacak, bu mescitte uyuyacağım. Ey mescit bana Kerbela olsan yine aldırış etmem. sen beni muradıma eriştiren bir Kabe olacaksın ey secilmiş ev, aman beni kurtar da Mansur gibi ipimle oynayayım. Size gelince. Oğut vermede Cebrail bile olsanız Halil ateş icinde medet istemez ki. Ey Cebrail git, ben tutuşmuş yanmaktayım amber ve od ağacı gibi yanmakta bana daha hoş geliyor. Ey Cebrail, sen bana yardım ediyorsun, kardeş gibi beni gorup gozetiyorsun ama ben ateşe atılmada pek ceviğim yanmakla azalacak, yanmakla coğalacak, yaşayacak can değilim ki! Ot yemekle artan, gelişen can hayvan canıdır. O can ateşe mensuptur, odun gibi de telef olur gider. Odun olmasaydı meyve verir, ebediyen mamur bir halde kalır, her şeyi de mamurlaştırırdı. Bu ateş bil ki yakıcı bir yelden ibarettir. Asıl ateşin ışığıdır, kendisi değil. Asıl ateş esirdedir. Yeryuzundeki onun ışığı onun golgesidir. Hulasa ışık ve golge, daima oynar durur. Baki kalmaz. Yine koşa, koşa madenine gider, aslına kavuşur. Boyun daima olduğu gibidir de golgesi bir an kısalır bir an uzar cunku ışıkların hic kimse sebat ettiğini gormemiştir; akisler yine doner; asıllarına, analarına giderler. Kendine gel, ağzını yum; fitne, dudaklarını actı. Kuru sozlere giriş, doğrusunu Allah daha iyi bilir. Bu hikaye sone ermeden hasetcilerden bir kotu dumandır geldi. ben bundan korkmam ama bu tekme belki bir gonlu saf kişinin ayağını celer. O Hakimi Gaznevi, perde ardında kalanlara ne guzel manevi bir misal getirdi. Sapıklar, kuranda sozden, laftan başka bir şey gormezlerse şaşılmaz ki. Korun gozune nurlarla dolu guneşin ışıkları gelmez de yalnız bir hararet gelir. Gobekli biri ansızın eşek yurdundan şunu, bunu kınayan karılar gibi baş cıkararak " Bu soz yani Mesnevi aşağılık bir soz Peygamberin hikayesi ona uymaya anlatıp durmakta. Bunda oyle velilerin at koşturdukları makamlara ait yuce bahisler yuksek şeyler yok. Dunyadan ve Allahdan başka her şeyden kesilmeden tut da yokluk makamına kadar derce, derece mertebe, mertebe Allahya ulaşıncaya kadar. Her durağın her konağın şehri de yok ki bir gonul sahibi onunla kanatlanıp ucsun" dedi. O kafirler Allahnın kitabını da u ceşit kınadılar. " Bu esatirden eski masallardan ibaret oyle derin bahisler yuce hakikatleri eşelemeler yok bunda bunu kucucuk cocuklar bile anlar. Kabul edilecek yahut edilmeyecek emirlerden nehiylerden ibaret. Yusuf, Yusuf'un buklum, buklum zulufler. Yakub, Zeliha'ın derdi. Hep bunlar değil mi? Bunları herkes anlar bilir. Nerede bir soz ki akıl onu idrak edemesin de hayretlere duşsun" dediler. Allahda dedi ki. " eğer bu sana kolay gorunuyorsa bu ceşit kolay, basit bir sure soyleyiver. Cinlerinize insanlarınıza kudret ve sanat sahibi olanlarınıza soyleyin de ehemmiyetsiz gorduğunuz ayetler gibi bir ayet meydana getirsinler!" Bu tertemiz aslan adama mescitte neler gorundu. Sen onu soyle yine mescitte suya gark olmuş adam nasıl uyursa oyle uyudu. Gam denizine batmış aşıkların uykusu daima kuş ve balık uykusudur. Gece yarısı korkunc bir sestir geldir. Ey kendisine fayda dileyen geleyim mi, geleyim mi. Bu şiddetli ses tam beş kere geldi, korkudan adamın yureği catlıyor paramparca oluyordu. O Burara'lı aşık da kendisini muma atmıştı. O zahmet, aşkı yuzunden kendine kolay gelmekteydi. Her şeyi yakıp yandıran ahı, goklere yuceliyordu. Sad ı Cihan'nın gonlune merhamet gelmişti. O bir suc işleseydi, biz de o sucu gorduk. Fakat " Ey Allah, acaba o avaremizin hali nasıl? Bir seher vakti kendi kendisine diyordu ki merhametimizi adamakıllı bilmiyordu ki. Suclu kişinin gonlune bizden bir korkudur var. fakat korkusunda yuzlerce umit gizli. Ben utanmayan ve korkmayan kişiyi korkuturum. Zaten benden korkanı neye korkutayım. Ateş, soğuk tencerenin altına konur, kaynayan coşkunluğundan baştan cıkan tencerenin altına değil! Benden emin olanları bilgimle korkuturum; korkanlarınsa korkularını teskin ederim. Ben yamacıyım yamanması icap eden yeri yamarım. Herkese nabzına gore şerbet veririm. Kişinin sırrı ağacın kokune benzer yaprakları o kokten feyz alırda kupkuru govdesinden cıkar yeşerir. Yapraklar koke goredir ağacta boyle olduğu gibi nefislerde akıllarda da boyledir. Vefa ağaclarından goklere yucelmiş kollar kanatlar var. Kokleri yerli yerinde de ferileri gokte. Aşk yuzunden gokte kollar kanatlar meydana gelirde Sadr ı Cihan'nın gonlune nasıl merhamet gelmez. Gonlunde o sucu affetme denizi dalgalanmaya başladı. Zaten gonulden gonule pencere vardır. Gonulden gonule pencere olduğu muhakkak. İki gonul iki ten gibi birbirinden ayrı ve uzak kalamaz. İki kandilin yağ konan kapları birbirine bitişik değildir ama ışıkları katışmış birleşmiştir. Hicbir aşık yoktur ki sevgilisinin vuslatını arasın. Dilesin de sevgilisi onu aramasın dilemesin. Fakat aşk aşıkların vucutlarını inceltir zayıflatır. Sevgililerin vucutlarını ise guzelleştirir semirtir. Bu gonulden sevgi ve şimşeği caktı mı bil ki o gonulde de sevgi vardır. Gonlunde Allah sevgisi arttı mı şuphe yok ki Allah seni seviyor. Tek elin sesi cıkmaz. Obur elin olmadıkca, iki elin birbirine vurulmadıkca ne ses cıkar, ne seda! Susuz, ey tatlı su diye ağlar, inler ama su da nerede o susamış, diye ağlar, inler! Bizdeki bu susuzluk suyun bizi cekmesinden ileri gelir. Biz suyunuz, su bizim. Allah hikmeti ezelde bizi birbirimize aşık etti. O ezeli hukme gore kainatın buyuk zerreleri cift cifttir ve her cuzu de kendi ciftine aşıktır. Alemde her cuzu de muhakkak kendi ciftini ister. Kehlibar nasıl saman copunu cekerse her cuzu de muhakkak kendi ciftini ceker. Gokyuzu yere merhaba der, demirle mıknatıs nasılsa ben de seninle oyleyim. Gokyuzu aklen erkektir. Yer kadın onun verdiğini bu besler yetiştirir. Yerin harareti kalmadı mı gok hararet yollar. Rutubeti bitti mi rutubet verir. Gok yuzunde bulunan ve toprağa mensup olan burc yere yardım eder. Suya mensup burc yere rutubet verir. Yeri teru taze bir hale sokar. Yele mensup burc yele bulutları sevk eder. Yerdeki buharları ufunetleri ceker alır. Ateş burcu da guneşe hararet verir. Guneşin onu de ardı da o burctan kızmış tava gibi kızarmıştır. Kadına nail olmak icin kazancının etrafında donup dolaşan erkek gibi felek de zamane de donup dolaşmaktadır. Bu yeryuzu hanımlıklar etmekte doğurduğu cocukları emzirip yetiştirmektedir. Şu halde yerle goğun de aklı var boylece bil. Cunku akıllıların işlerini işliyorlar. Bu iki guzel birbirlerinden sut emmeseler, birbirlerini sevip kocmasalar nasıl olur da birbirlerinin muradına dolanırlardı? Yer olmasa guller, erguvanlar nasıl biter, gokyuzunun suyu, harareti olmasa yerden ne hasıl olur? Dişinin erkeğe meyli, ikisinin de işi tamamlansın diyedir. Bu birlikte alem baka bulsun diye Allah erkekle kadına da birbirlerine karşı bir meyil verdi. Her cuze de diğer bir cuze meyil verdi. İkisinin birleşmesinden bir şey doğar, bir şey vucut bulur. Gece de boylece gunduzle sarmaş dolaş olmuştur. Geceyle gunduz, sureta birbirlerine aykırıdır ama hakikatte birdir. Geceyle gunduz gorunuşte birbirine zıttır, duşmandır, fakat her ikisi de bir hakikatin etrafında donmekte ağ kurmaktadır. İşini gucunu başarıp tamamlamak icin her biri canciğer gibi oburunu ister. Cunku gece olmayınca insanın geliri, kuvveti olmaz. Bu gelir olmayınca da gunduzler neyi harc eder? Mesnevi'den Hikayeler