Musa Peygamber ve Coban Musa, yolda bir coban gordu. Coban, şoyle soylenip duruyordu: " Ey kerem sahibi Allah! Neredesin ki sana kul, kurban olayım, carığını dikeyim, sacını tarayayım elbiseni yıkayayım, bitlerini kırayım. Ulu Allah, sana sut ikram edeyim. Elceğizini opeyim ayacığını ovayım. Uyuma vaktin gelince yerceğizini silip supureyim. Butun kecilerim sana kurban olsun. Butun nağmelerim, heyheylerim senin yadınladır Allahm!" o coban, bu ceşit sacama sapan şeyler soyleyip duruyordu. "Musa kiminle konuşuyorsun?" diye sordu. Coban, " bizi yaratanla, bu yeri goğu halk edenle" diye cevap verince, Musa dedi ki: " vah, vah, sen sersemlemişsin. Daha Musluman olmadan kafir oldun, bu ne sacma soz, bu ne kufur, bu ne olmayacak şey? Ağzına pamuk tıka kufrunun pis kokusu dunyayı tuttu. Kufrun, din kumaşını yıprattı. Carık, dolak, ancak sana yaraşır. Bir guneşe bu ceşit şeylerin ne luzumu var? Boyle sozlerden ağzını kapamazsan bir ateş gelir, halkı yakar. Zaten ateş gelmedi de bu duman ne? Can niye kapkara bir hale geldi, ruh merdutlaştı? Allahnın her şeye kadir ve her hususta adil olduğunu biliyorsan nasıl oluyor da bu hezeyanlara, bu kustahlığa curet ediyorsun? Akılsız dost, zaten duşmandır. Ulu Allah, bu ceşit hizmetlerden ganidir. Sen bunları kime soyluyorsun. Amcana, dayına mı? Allah sıfatlarında cisim sahibi olmak ve ihtiyac var mı? Buyuyup gelişmekte olan sut icer. Ayağı muhtac olan carık giyer eğer bu dedikodu, kulu icinse. Allah, onun hakkında da " o, benim" dedi. Yine beyhude ve batıl. Allah onun hakkında, " hastalandın da yine halimi hatırımı sormadın. Yalnız o hastalanmadı, ben de hasta oldum" demiştir. Bu ceşit sozler, " benimle duyar benimle gorur" haki katına erişen kişi icinde batıldır. Allah haslarıyla edepsizce konuşmak gonlu oldurur amel defterini kapkara bir hale koyar. Sen bir erkeğe Fatma desen erkekle kadın hep bir cinsten olmakla beraber imkan bulursa kanına kasteder, isterse hattı zatında halim ve mulayim olsun. Fatma sozu, kadınlar icin ovunctur. Fakat erkeğe soylersen kılıc yarası gibi tesir eder. El ayak bizim icin ovunc vesilesidir; fakat Allahnın arılığına nispetle kusur. " Doğmaz, doğurmaz" vasfına layıktır. Babayı da halk eden o, oğlu da doğma, cisim olanın vasfıdır. Doğan, ırmağın bu yuzune mensuptur. Cunku doğan kevnu fesat alemindendir aşağılıktır, sonradan olmadır. Elbette onu bir meydana getiren lazım coban, " ya Musa ağzımı bağladın, pişmanlıktan canımı yaktın" dedi; elbisesini yırtıp yana, yana bir ah cekti, başını alıp cole doğru yola duştu. Musa'ya Allahdan şoyle vahiy geldi: " Kulumuzu bizden ayırdın. Sen ulaştırmaya mı geldin, yoksa ayırmaya mı? Kaadir oldukca ayrılığa ayak basma. Bence en hoşlanılmayan şey ayrılıktır. Ben, herkese bir huy, herkese bir ceşit ıstılah verdim. Ona medih olan soz, sana zemdir, ona gore baldır, sana gore zehir! Bizse temizden de munezzehiz, pisten de. Ağırlıktan da arıyız, ceviklik ve titizlikten de! Kullara ibadet edin diye emrettimse bir kar, bir fayda elde edeyim diye değil, kullara ihsanlarda bulunayım diye. Hintlilere, Hintlilerin sozleri medihtir. Sintlilere, sintlilerin. Onların beni tespih etmeleriyle munezzeh, mukaddes olmam. Bu tespih incilerini saymakla kendileri temizlenirler. Biz dile soze bakmayız gonle hale bakarız. Kalp huşu sahibiyse kalbe bakarız, isterse sozunde kulluk ve aşağılık olmasın! Cunku gonul cevherdir soz soylemekse araz. Bu yuzden araz, ariyettir, maksat cevherdir. Manası gizli kapalı, yahut başka olan bu ceşit laflar ne vakte kadar surecek? Yanıp yakılmak isterim ben yanıp yakılmak. O ateşe duş! Canda sevgiden bir ateş tutuşur, duşunceyi sozu, baştanbaşa yakıver! Musa, edep bilenler başka, canı ruhu yanmış aşıklar başka. Aşıklara her nefeste bir yanış var. Yıkık koyden harac aşar alınmaz. Hatalı soz soylerse bile ona hatalı deme. Kana bulanıp şehit olursa yıkamaya kalkışma. Şehitlere kan, sudan yeğdir. Bu yanlış sozde yuzlerce doğrudan yeğ. Kabe'nin icinde kıbleden eser yoktur dalgıcın ayağında dolak olmazsa ne gam1 yuru, sarhoşlardan kılavuzluk arama. Elbisesi paramparca olana yamadan bahsetme. Aşk şeriatı, butun dinlerden ayrıdır. Aşıkların şeriatı da Allah'tır, mezhebi de. Lain, lal olduğunu ispat eden bir damgası olmasa da ne cıkar? Aşk gam denizinde gamlanmaz ki! Ondan sonra Hak, Musa'nın sırrına dile gelmeyecek sırlar soyledi; Musa'nın golune sozler doktuler. Gormekle soylemeyi birbirine karıştırdılar. Nice defa kendisinden gecti, nice defa kendisine geldi. Kac kere ezelden ebede uctu1 eğer bundan otesini anlatmaya kalkışırsam ahmaklık etmiş olurum. Cunku bunu acmak bunu anlatmak anlayışın otesindedir. Soylesen akıllar hayran olur. Yazsam bircok kalemler kırılır! Musa Allahdan bu azarı duyunca cole duşup cobanın ardınca koştu. O hayran aşığın izini izledi, coldeki otların tozunu silkti. Aşık ve hayran adamların ayak izleri, başkalarının izlerinden ayrılır, hemen belli olur. Aşık, ruh gibi bir ayağını yukardan aşağıya atar, bir ayağını fil gibi eğri buğru basar. Bazen bir dalga gibi bayrak diker, yucelir. Bazen balık gibi suyun icinde gider, gorunmez. Bazen de remilcinin remil dokmesi gibi ahvalini toprak ustune yazar. Musa nihayet onu bulup gordu. Dedi ki: mujdemi ver Allahdan izin geldi. Hicbir sebep ve tertip yolu arama; daralan gonlun ne isterse onu soyle! Senin kufrun, din, dinin can nuru. Sen emniyete erişmişsin, butun bir cihan da senin yuzunden amanda. Ey Allah " Allah dilediğini yapar" sırrına erişip o sırla her şeyden affedilmiş olan kişi pervasızca yuru, dilini ac! Coban " ey Musa, ben o halde, o sozden gectim. Şimdi kendi gonlumun kanına bulandım. Ben Sidret ul Muntehadan da aşmış, oradan bile yuz binlerce yıl ote gitmiştim. Sen bir kamcı vurdun, atım şahlanıp sıcradı, kainatı aştı. Nasutumuzun mahremi Lahut'u olsun artık. Aferin eline koluna! Şimdi benim halim soze sığmaz. Zaten bu soylediğim de benim ahvalim değil. Ayna da bir suret gorursun ya fakat o senin suretindir, aynanın değil. Neyzen, ney ufler. Fakat bu nefes ve bu nefesten cıkan ses, neyin midir, neyzenin mi? Bu ses neyin harcı mı, neyzenin harcı mı?" dedi. Kendine gel, kendine! Allahı ovsen de bu ovuşunu, cobanın layık olmayan ovuşu gibi bil, oyle tanı. Senin ovuşun, cobanın ovuşune nispetle daha iyidir. Ama Allahya nispetle onun da değeri yok, onun da sonu gelmez. Ne vakte dek ben Allahya hamlederim deyip duracaksın? Perde kaldırılınca oldu sanılan nice şeylerin olmamış bulunduğu meydana cıkar. Allahı anışımın makul olması Allah rahmetindendir. Adeta istihaze olan kadının namaz kılması gibi bir ruhsattan ibarettir. Onun namazına nasıl kan bulaşmışsa senin Allahı anışını da benzetiş ve zannediş bulaşmış! Kan pistir ama bir parcacık su ile temizlenir. Fakat icte oyle pislikler vardır ki: Allahnın lutuf suyundan gayrı bir şeyle arınmaz ibadet eden kişinin gonlunden eksilmez. Keşke secden de kıbleden yuzunu cevirmiş olaydın da tek " Subhane rabbiyel A'la"'nın manasına ereydin! " Allahm secdem de varlığın gibi sana layık değil. Sen kotuluğe iyilikle mukabele et" diyeydin. Bu yeryuzunde Hakk'ın hikmetinden eser vardır. Ondan dolayı pislikleri giderir, cicekleri bitirir. Bizim pisliklerimizi orter, karşılığın da ondan koncalar biter. Kafir vergide, comertlikte topraktan daha aşağı, daha verimsiz olduğunu gorup, varlığından cicek ve meyve bitmediğini hatta butun temizlikleri bozup pislemekten başka bir şey yapmadığını anlar da " Ben aykırı anlamış, yanılmışım yazık keşke toprak olsaydım, Keşke topraktan sefer etmeseydim Keşke bir avuc toprak gibi ben de bir tane duşurup yetiştirseydim. Topraktan sefere duştum ama beni yol imtihan etti bu yolculuktan ne armağan getirdim ki?" der. Kafir yolculuğundan bir fayda gormez, ondan dolayı da butun meyli toprağadır. Adamın yuzunu geriye cevirmesi, hırstan tamahtandır. Yuzunu yola cevirmesi; doğruluktan niyazdan. Buyumeye meyli olan her ot, buyuyup durur, yaşar gunden gune gelişir. Fakat başını yere eğdi mi de gunden gune kuculur, kurur, noksan bulur, mahvolur. Ruhumun meyli, yuceliklere ise yucelir durursun varacağın yer de orasıdır. Aksine olarak başını yere eğdin mi battın gitti, Hak " Ben batanları sevmem" demiştir. Musa " Ey kerem sahibi, ey her işi yapan, ey bir an zikri, uzun bir omre bedel olan Allah! Bu balcık aleminde eğri buğru bir iz gordum. Gonul melekler gibi itiraz etti. " Bir nakış yapıp ona fesat tohumunu ekmekteki maksat nedir?Zulum ve fesat ateşini alevlendirip mescidi de secde edenleri de yakmakta ne hikmet var? Bir yalvarış icin kan ve irin kaynağını coşturmak neden?" dedim. Ben bunların aynı hikmet olduğunu biliyorum. Fakat maksadım, bu hikmetin busbutun acığa cıkması ve benim acıkca gormem. O yakın bana "sus" dediği halde gorme hırsı " hayır, coş!" demekte. Sen meleklere sırrını gosterdin. Boyle bir lezzet, kahır ve minhete değer! ademin nurunu Meleklere acıkca arz ettin, muşkullerini halledeydin. Olumun sırrını hasredilmen soyler, yaprağın hikmetini meyveler anlatır. Kanın meninin sırrı da insanın duygusudur; her artmanın sonu da nihayet eksilme! Yazan kişi once yazı yazacağı tahtayı yıkar, temizler; sonra ona harfleri yazar. Allah da once gonlu kan eder, hor hakir gozyaşıyla yıkar, sonra o gonle sırları kaydeder. Yıkamakla, o levhi bir defter yapmak istediklerini bilmek, anlamak gerek. Bir evin temelini atacakları vakit oradaki eski ve evvelki yapıyı yıkarlar. Sonunda arı duru su cıkarmak icin once yerden toprak cıkarırlar. Cocuklar hacamattan ağlarlar. Cunku işin hikmetini bilmezler ki. Halbuki adam hacamatcıya para verir, kan icen hancere iltifatlarda bulunur. Hamal ağır yukun altına koşar, yuku başkalarından kapar. Yuk icin hamalların savaşlarına bak. Din işinde calışma da boyledir. Rahatın aslı zahmet olduğu gibi acılıklar da nimetin onudur. Cennet, hoşumuza gitmeyen şeylerle kaplanmış, cehennem de zevkimize giden şeylerle dolmuştur. Ateşin aslı yaş ağac olduğu gibi ateşe yanan da Kevser'e ulaşmıştır. Zindan da mihnetlere duşen adam bir lokmanın bir zevkin yuzunden duşmuştur. Bir koşkte devlete erişen de bir savaş, bir mihnet karşılığı olarak o devleti bulmuştur. Kimi altına, gumuşe sahip olmuş, zenginlikte naziri olmayan bir dereceye erişmiş gorursen bil ki o, kazanma zahmetine sabretmiştir. Gozu acık olan bunları sebepsiz, Allah hikmeti olarak gorur. Fakat madem ki sen duygu alemindesin, sebeplere kulak as! Sebeplere yapışmamak, onları gormemek makamı ruhu taba yi aleminden kurtulmuş olanındır. Bu ceşit adam, peygamberlerin mucizeleri ceşmesini sebepsiz gorur. Onları sudan ottan meydana geliyor bilmez. Bu sebep, doktorla hasta, kandille fitil gibidir. Gece kandiline yeni bir fitil buk, fakat guneş kandilini bunlara muhtac sanma. Yuru aşevinin damı icin samanlı balcık hazırla. Fakat bil ki kainatın damı, buna muhtac değil. Ah sevgilimiz gamımızı yakıp mahvedince gece yalnızlığı bile gecti, gunduz oldu. Ay, ancak geceleyin cilve eder. Gonlun istediği sevgiliyi gonul derdinden başka bir şey de arama. Fakat sen İsa'yı bıraktın da eşeği besledin. Hulasa eşek gibi perdenin ardında kaldın gitti! Bilgi ve irfan. İsa'nın talihidir, ey eşek sıfatlı, eşeğin talihi değil! Eşeğin anırmasını duyar, acırsın. Halbuki bilmezsin ki eşek, sana eşeklik telkin ediyor. İsa' ya acı eşeğe değil tabiatı aklına baş etme. Bırak tabiatını ağlaya dursun sen ondan al, canın borcunu ode! Yeter artık yıllarca eşeğe kul oldun. Cunku eşeğe kul olan, eşeğin ardından gider. " Onları atta bırakın" dan murat nefsindir. Nefis geride aklın ilerde gerek. Ama bu aşağılık akıl da eşekle aynı mizacta. Cunku butun fikri onu nasıl elde ederimden ibaret. İsa'nın eşeği gonul mizacına malik olmuş akıllar makamında yer tutmuştur. Cunku akıl galebe calmıştı, eşekse zayıftı. Eşek şişman ve kuvvetli biniciden zayıflar. Ey eşek değerli; aklının azlığından bu eşek, ejderhalaştı. Gonlun İsa'dan hastalandıysa yine ondan iyileşir, sıhhat yine ondan gelir, onu bırakma. Ey nefesi hoş Mesih, cihanda yılansız hazine olmaz. Eziyetlerle nasılsın? İsa Yahudileri gorunce ne hale gelir; Yusuf hasetci kardeşler elinde ne olur? Sen gece gunduz bu azgın kavmin ardından koştukca nasıl olur da gece gibi gunduz gibi omre medet bağışlar, yardım edersin? Ah safra illetine tutulmuş o hunersiz kişilerden. Safradan ne huner meydana gelir? Ancak baş ağrısı. Sen hemen doğu guneşinin yaptığını yap. Bizse nifak hile, hırsızlık ve riya icinde yuzelim. Sen dunyada da balsın dinde de. Bizse sirke. Safraya ancak sirkengubin iyi eder, giderir. Halbuki biz karın ağrısına tutulmuş olduğumuz halde boyuna sirkeyi artırıp duruyoruz. Sen keremi terk etme de balı artır! Bizden bu layıktı, bunu yaptık. Kum, gozde ancak korluğu fazlalaştırır. Fakat ey aziz surme senden her değersiz şey, değer bulur, bir şey olur; sana bu layıktır. Bu zalimlerin ateşinden gonlun kebap olduğu halde daima " yarabbi, kavmime hidayet et" diye hitap ediyordun. Sen o od ağacı madensin. Seni ateşe atsalar bu alem, ıtırla, fesleğen kokusuyla dolar. Sen o od ağacı değilsin ki ateşte yansın, eksilip bitsin. Sen o ruh değilsin ki gama esir olsun. Od ağacı yanar ama madeni yanmadan uzaktır. Ruzgar, nurun aslına nasıl hamle edebilir. Ey goklere saflık veren, ey cefası vefadan daha iyi olan! Cunku akıllıdan bir cefa gelse o cefa cahillerin vefasından iyiyidir. Peygamber, " Akıllının duşmanlığı, cahilin sevgisinden yeğdir" dedi. Mesnevi'den Hikayeler Alıntı