Duygusallık Aklı Nasıl Orter? Kuran ahlakını yaşayan insanlar olaylara duygusal değil akılcı tepkiler verirler, her durumda "adaletle emrederler", yani doğru olanın yapılmasını sağlarlar. Her insan, sevgi, şefkat, merhamet, korku gibi duygularla birlikte yaratılmıştır. İnsanın sağlıklı ve dengeli bir ruh haline sahip olabilmesi icin, bu duygularını imanı ve aklı ile kontrol altında tutması ve yonlendirmesi gerekmektedir. Orneğin sevgi insana, en başta onu yoktan var eden, kendisine hesapsız rızık ve nimet veren ve ona sonsuz mutluluk dolu bir hayat vaat eden Allah'a karşı duyması icin verilmiştir. Daha sonra da Allah'ı seven ve Allah'ın da kendilerini sevdiği kimselere, yani muminlere karşı yoneltilmesi gereken bir duygudur. İnsanlara karşı yoneltilen sevgide olcu, kişinin Allah'a olan yakınlığı, Allah'ın sınırlarını korumada gosterdiği titizlik, Allah korkusu yani takvasıdır. Tum bu sevgiler de yine Allah icin duyulan ve Allah'ın tecellilerine karşı yoneltilen sevgilerdir. İnsan, Allah'ın nefsinde yarattığı duyguları yine Allah'ın rızası doğrultusunda yonlendirmelidir. Yani Allah'ın razı olmadığı bir sevgi anlayışını, korku ya da ofke gibi duyguları kendinde barındırmamalıdır. Aksi takdirde Allah'ın gosterdiği değil, duygularının gosterdiği yolu benimsemiş olur. İnsanda yaratılıştan var olan bu duygular, aklın yonlendirmesinden cıktıklarında, duygusallık denilen insanları zarara uğratan tavır bozukluğu ortaya cıkar. Kişinin davranışlarını, konuşmalarını, hareketlerini, duşuncelerini ve olaylara yaklaşımını duygularını yonetmeye başlar. Bu noktada kişi artık aklının denetiminden cıkmış, duygularının kontrolune girmiştir. Boyle bir insanın duyguları, aklının onune set cekmiş, aklını ortmuş demektir. Sevdiği insana olesiye aşık olan bir kişinin ya da patronundan, kocasından, herhangi birinden şiddetle korkan bir kimsenin veya ofkeden gozu donmuş bir insanın elbette ki icinde bulundukları bu ruh halleriyle akılcı davranışlar sergilemeleri beklenemez. Cunku bu kişiler sınır ve olcu tanımayan duygularının esiri olmuşlardır ve bunun sonucunda da akılları kapanmıştır. Duygusallığın Sonucu Duygusal kişilerin durumunu televizyon karşısında film seyreden bir kimsenin ağlamasına benzetebiliriz: Boyle bir kimse artık gerceklerden o kadar uzaklaşmıştır ki, bu filmde oynadığı rolden para alan, hatta belki gercek hayatta her turlu kotu ahlak ozelliğini uzerinde taşıyan bir insanın, filmdeki rolu gereği canlandırdığı karakter icin uzulebilmekte hatta bu kimse icin ağlayabilmektedir. Akıllı bir kişinin asla icine duşmeyeceği bu durum duygusal bir zihniyetin insanı gerceklerden ne denli kopardığını, ne kadar sağlıksız duşunmeye ittiğini acıkca gostermektedir. İşte bu carpık bakış acısı gunluk hayatta yaşanan olaylara da yansımaktadır. Duygusal insanların coğunlukla eli kolu bağlı oturan, ağlamakla yetinen, yakınıp şikayet eden ama bu yakınma ve rahatsızlıkları sadece sozde kalan kişiler olduklarına şahit oluruz. Orneğin bir kimseye bir yakınının kaza gecirdiği haberi gelir. Duygusal bir kişi bunda mutlaka bir hayır olduğunu, ardından da nasıl yardım edebileceğini duşunmek yerine, genellikle ağlamaya başlar. Sağlıkla ilgili gerekli tedbirler alınmış mı, doktor, ilac durumu yeterli mi gibi akılcı sorular sormak, durumun hassasiyetini ve yapabileceği yardımı oğrenmek yerine, bizzat kendisi teselliye, yardıma muhtac konuma duşer. Orneklerini daha da coğaltabileceğimiz duygusal kişilerin gosterdikleri bu tarz akılsız tepkiler, gercekci olmayan cıkarım ve mantıklar son derece ciddi sonuclar da doğurabilmektedir. Gorulduğu gibi duygusal kimseler akıl yurutup cozumler ureten, insanları yonlendiren değil de, gudulmesi, sahip cıkılması gereken, insanlara yuk olan kimselerdir. Allah Kuran'da şoyle buyurmaktadır: "Allah şu orneği verdi: İki kişi; bunlardan birisi dilsiz, hicbir şeye gucu yetmez ve herşeyiyle efendisinin ustunde , o, onu hangi yone gonderse bir hayır getirmez; şimdi bu, adaletle emreden ve dosdoğru yol uzerinde bulunanla eşit olabilir mi?" (Nahl Suresi, 76) Muminler olaylara duygusal değil akılcı tepkiler verirler yani doğru olanın yapılmasını sağlarlar. Yaşadıkları her olayın Allah'ın takdiriyle gercekleştiğini bildiklerinden ve Allah'ın kendileri icin dilediğinin dışında hicbir şeye guclerinin yetmeyeceğinin bilincinde olduklarından, bunun teslimiyeti ve rahatlığı icinde itidallerini hicbir zaman kaybetmezler. Aksilik gibi gorunen olayları Allah'ın kendileri icin bir guzellik olarak yarattığının farkındadırlar. Duygusallığın tehlike oluşturan yonlerinden biri de boyle kişilere, icinde bulundukları ruh halinin yanlışlığı anlatılmak istendiğinde, bunu kesinlikle kabul etmemeleri, hatta boyle bir ihtimali dinlemeyi en baştan reddetmeleridir. Duygusal bir kimse dışarıdan gelen her turlu fikre oylesine kapalıdır ki, hemen haksızlığa uğradığı hissine kapılarak ya huzunlenip ağlamaya başlar ya da kusup bir koşeye cekilir ve icine kapanır. Bu bakımdan duygusal bir kimseye değil eleştiride bulunmak, bir şeyi hatırlatmak, bir tavsiyede bulunmak bile soz konusu olmaz. Alınganlık Duygusallık, insanlara alıngan bir yapı kazandırır. Bunun sonucu olarak bu kişiler her soylenenin altında kendilerine yonelik farklı bir mesaj olduğunu duşunerek, iclerinde son derece farklı ve abartılı cıkarımlar yapabilirler. Ayrıca hicbir acıklama yapmadan uzun sure konuşmama, surat asma, selamlaşmama gibi cocukca protesto yontemleri kullanabilirler. Bunun yanı sıra gercekci duşunemediklerinden ya da gerceklerle yuz yuze gelmekten cekindiklerinden dolayı oz eleştiri yapıp kendi kendilerini geliştirmeleri de mumkun olmaz. Biraz once de belirttiğimiz gibi bu zihniyetteki kişiler kendilerine soylenen her sozu ya kendilerine yapılmış bir haksızlık olarak değerlendirirler ya da umitsizliğe kapılarak sıkıntıya duşerler. Allah kendilerine mutsuzluğu secen bu tur kişilerden ayetlerde şoyle bahsetmektedir: "Allah'tan 'İci titreyerek korkan' oğut alır duşunur. 'Mutsuz bedbaht' olan ondan kacınır." (A'la Suresi, 1011) Sonucta, akıllarını kullanmadıkları icin duygularının emrine giren ve bu yuzden gunden gune akılları daha da ortulen kimselerin, bu hallerinden arınmadıkca dini kavramaları ve yaşamaları mumkun değildir. Peygamber Efendimizin de belirttiği gibi, "Aklı olmayanın dini yoktur." Duygusal, akılsız bir insan sağlıklı bir muhakeme yeteneğinden, tutarlı bir mantık orgusunden yoksundur. Mumin icin cok acık olan bir konuda celişkilere, kuruntulara saplanır, vesveselerle boğuşur. Temiz akıl sahipleri icin bir oğut olan Kuran'ı anlayamaz, ayetlerden oğut alamaz, Allah'ı gereği gibi takdir edemez, kainatta surup giden olayların yaratılış hikmetlerini, dunyanın, cennetin, cehennemin varoluş sebeplerini kavrayamaz. Allah'tan başka ilah olmamasının ne anlama geldiğini anlayamaz. Bu şuursuzluktaki bir kimsenin her fikri, her niyeti, her davranışı kendisini şirke surukler. Gorulduğu gibi duygusallık, şeytanın insanları Allah'ın yolundan saptırma yontemlerindendir. Allah'ın bu ayetlerini bilerek şeytanın vesveselerinden yuz ceviren, duygularının etkisine kapılmadan aklını kullanan bir kimse, gercekleri net ve berrak olarak gorur, ona gore davranır. Duygusal, dolayısıyla aklı ortulmuş bir kimsenin icinden cıkamadığı, cok karmaşık, celişkili, acıklanamaz gibi gorduğu konular, akıllı bir muminin gozunde son derece kolay, acık, net ve sadedir.