10 temmuz 1894 tarihinde 12:24'te meydana gelmiş. Dönemin padişahı 2. Abdülhamit'in çağrısıyla Atina rasathanesi'nden gelen uzmanlar da depremin raporunu hazırlamış. Burada raporun Türkçe harflere çevirisi mevcut: http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/18/25/148. pdf Hamiyet Sezer'in araştırmasında depreme dair özetin hemen ardından rapor veriliyor, "Deprem, 10 Temmuz 1894 tarihinde öğleden sonra saat 12'yi 24 dakika geçe 3 kez şiddetli şekilde olmuştur. Bu sarsıntılar meydana gelen tahribatın tamamını oluşturmuştur. Birinci hareketten bir iki saniye önce arabalar geçiyormuş gibi yer altından şiddetli sesler duyulmuştur. Bu hareket diğerlerinden en hafifi olup eşyalar bile oynamamıştır. Hareket 4,5 saniye sürmüş, şiddeti gittikçe artmıştır. Birinciden sonra gelen ikinci sarsıntı çok şiddetli olup uzun sürmüştür. Şiddeti giderek artarak 8,9 saniye devam etmiştir. Bu sarsıntının sonucu büyük tahribat olmuştur. Üçüncü sarsıntı ikinci ikincisinden sonra meydana gelmiştir. İkincisinden daha hafif olan üçüncü sarsıntı beş saniye sürmüştür. Raporu hazırlayan kişi zelzele sırasında yerin dalgalı bir deniz gibi olduğunu belirterek hareketin boyutunu göstermeye çalışmaktadır. Arka arkaya bu üç sarsıntı toplam 17, 18 saniye sürmüştür. Üç hareketin merkezleri birkaç derece ile kuzey doğu ve güney batı yönünde oynamaktadır. İncelemeyi yapan Eserinisti ve diğerleri kendi yaptıkları araştırma, valilerden gelen telgraflar ve aldıkları diğer bilgileri dayanarak çeşitli yerlerde depremin şiddetine ve süresine ilişkin açık bir fikir edinerek aynı şiddette olan yerlerden geçen deprem kavislerini tespit edebilmişlerdir. Rapora bu bölgelerle ilgili bir harita da eklenmiştir.' Bu kavisler yeryüzünü biri diğerlerinden daha 'büyük beş kısma bölmektedir. Haritada belirtilen birinci kısım merkezdir ve en çok zarar gören yerleri içerir. Bu bölge eğribir hat şeklini almiştır. Hattın büyük ekseni' Çatalca'dan Adapazarı'na kadar ve İzmid Körfezi boyunca 175 km uzunluğunda devam eder. Küçük eğri ise aynı körfezin kıyısında Katırlı ve Maltepe köyleri arasında olan araziyi içermekte ve 39 kilometredir İkinci bölge de yalnız kötüinşa edilmiş bazı binalar yıkılmış diğer bazı binalar çatlamıştır. Bu bölge Çorlu, Tekfur dağı, Mudanya,' Akhisar, Üsküdar, Ortaköy, Terkos'dan oluşmaktadır. Büyük ekseni 248, küçük ekseni 74 kilometre uzunluğundadır. Üçüncü bölgede deprem şiddetli ise de bazı eşyalar kalabilmiş ve evler hasar görmemiştir. Bölge Bandırma'dan ve Bilecik civarındaki Karaköy'den geçen hattan ibarettir. Büyük ekseni 354, küçük ekseni i 75 km 'dir. Dördüncü bölge Yanya, Bükreş, Girit, Yunanistan, Konya ve Anadolu'nun büyük kısmını içine almaktadır. Bu bölgede deprem hafif hissediimiş ve hasar olmamıştır. Beşinci bölge büyük olup, bütün Avrupa, Asya ve Afrika'nın bir kısmını kapsamaktadır. Bu bölgelerde hareket çok hafif olmuş ve sadece İngiltere'de Birmingam; Rusya'da Pavlus şehirlerinde ve Paris'teki aletlerde hissedilmiştir. İstanbul'daki bu deprem çok büyük hasar yapmış, zarar görmeyen bina kalmamıştır. Depremiri şiddeti Heybeli ve Kınalı Ada'larda daha fazladır. Burada Ruhban Mektebi yıkılmıştır. İnsanlar günlerce baraka ve çadırlarda yaşamışlardır. Arazinin durumu hasarın büyüklüğünde etkili olmuştur. Örneğin Katırlı köyünün yarısı çamurdan oluşan arazi üzerine kurulduğundan hasar büyük olmuş, diğer yarısı ise dayanıklı arazide olduğundan hasar olmamıştır. Yine Yalova'da kurulan bir çiftiğin binaları kumlu arazide olduğundan yıkılm'ış diğer taraflar sağlam kalmıştır. Binalarda kullanılan malzemelerin iyi olmaması ve binaların eksikliği ve hepsinin merkezde olması İstanbul'da ve köylerde zararın artmasına nedendir. Yapılan incelemeler sonucu ahşap binaların ve iyi yapılan tuğladan ve demir ile bağlanan binaların depreme dayandıkları saptanmıştır. Anlaşılacağı üzere günümüzde de yerleşim yerlerinde dikkat edilmesi gereken hususlar o zamanlarda da belirlenmiştir. Yani zemi!1in yapısının sağlam olması, yapı malzemelerinin ve inşaatın kaliteli olması gibi hususlara o zaman dikkat çekilmiştir. Raporda, binalardaki teknik incelemelerin sonuçları da verilmektedir.' Ayrıca ilginç olaylara değinilmektedir. Bunlar depremden önce ve sonra meydana gelen doğa olaylarıdır. Kıyıda birçok yerde depremden önce deniz suyunun sıcak olduğuna tanık olunmuştur. Örneğin, Yeniköy'de depremden yarım saat önce denize giren iki kadın denizin ılık olduğunu hissetmişler ve aniden iki büyük dalga görmüşlerdir. Halbuki dalga olmasını gerektiren bir durum yoktur, hava sakindir ve vapur da geçmiyordur. Kuyulardan daha önce soğuk su çekilirken, çekilen suların depremden önce ılık olduğu belirtilmiştir. Büyük Ada'da depremden sonraki gün ve daha sonra iki gün 3 kilometre uzunluğunda denizde dar bulut gibi bir duman görülmüştür. Bütün bunların sebebi, depremden önce ve sonra pek çok gaz veya sıcak buhar çıkarak deniz suyunu ısıtmasıdır. Depremin hızı saniyede 3 kilometre olarak raporda açıklanmaktadır. Deprem öncesi bazı uyarılar olduğu da kesindir. Yapılan gözlemlerde deprem merkezinin birçok bölgelerinde depremden çok önce kırlangıçların korkup yuvalarından uçmaları dikkat çekici bir belirti olarak anlatılmaktadır. Kırlangıçlar bazı yerlerde akşam geri döndükleri halde diğerlerinde sürü ile telgraf hatları üzerine konmuşlar ve depremden sonra dönmüşlerdir. Birkaç dakika önce tavuklarda da böyle bir durum yani kaçma olayları yaşanmıştır. Hayvanların depremi önceden sezebilmeleri, saptanan raporlarda depremi önceden hissedebilecek bir alet icat edebileceği fikri ileri sürülmektedir. bu kısımdan sonra da rapor günümüz harfleriyle verilmiş. merak edenler okuyabilir, çok ilginç ifadeler var. depremlerle ilgili genel bir bilgi vermek gerekirse; bilindiği gibi 3 aşamadan oluşuyor. öncelikle p dalgaları vurur, hafif bir sarsıntı şeklinde. sonra azalır gibi olur ve sarsıcı s dalgaları vurur. en son olarak yüzey dalgaları vurur. rapordaki ifade de şu şekilde: quote: hareket-i arzın 1894 efrenci temmuzu'nun 10'unda alafranga ba'de'l-zahir saat 12'yi 24 dakika geçerek üç şedid zelzele ile başlamıştır. bu zelzeleler mevcut olan tahribatın hemen cümlesini icra etmişlerdir. birinci hareketten bir iki saniye evvel kaldırım üzerinden kemal-i sür'atle birçok arabalar geçiyor imiş gibi yer altından şedidsedalar duyulmuştur. tahtü'ı-'arz seda ile zuhur eden birinci hareket ufki olup diğerleri kadar şedid olmadığından en hafif eşya-yi beytiyye bile yere düşürmemiştir. bu hareket dört beş saniye sürüp şiddeti tedricen tezayüd etmiştir. birincinin akabinde zuhur eden ikinci hareket pek şiddetli olup imtidad etmiş ve ufkla mütevazi ve devri olup şiddeti tedricen tezayüd ve sekiz dokuz saniye sürüp tahribat-ı mühimme icra eylemiştir. bu hareketde dahi birincisinde olduğu gibi tahtü'l-arz seda var idi. nihayet üçüncü tezelzül ikincisinin akabinde vuku' bulub temevvücü ve ufki olmuşdur. bu zelzelenin kısm-ı küllisinde arz dalgalı bir deniz üzerinde imiş gibi sallanmışdır. üçüncü tezelzül ikincisinden hafif olub beş saniye sürmüşdür. bu tezelzül ile dahi tahtü'l-arz seda mevcud idi. aralarında pek az fasıla olan bu üç tezelzül cem'an 7, 8 saniye sürmüşdür. üç tezelzül dahi merkezlerinin bi'l-cümle noktalarında bir veya diğer tarafda bir kaç derece cüz'i bir tahallüf ile şimal-ı şarki ve cenub-ı garbi istikametinde bulunmuşlardır. - 1. depremin yerden gelen gürültüler ve ufki hareket olduğundan bahsetmişler. üstte verdiğimiz gif'te p dalgasına bakarsanız görebilirsiniz. - 2. depremde de yerden gelen gürültülerden ve çok şiddetli olduğundan bahsetmişler. - 3. deprem yine yatayda, ancak bu sefer temevvücü olduğundan bahsedilmiş. bu sırada arz, yani yeryüzü dalgalı bir denizde gibi sallanmış. 120 yıl öncesinden bire bir bundan bahsedilmiş olması çok ilginç. atina rasathanesi'ndeki bilginin 19. yüzyılda bu halde olması da ilginç geldi bana. elime kaynak geçtikçe, ki geçecek bu konuyla ilgilenmeye başladım, güncellerim konuyu.