İnsan mıydık?

Ne yaptın sen Livaneli? Orta Doğu'nun bütün pisliğini tüm çıplaklığıyla ortaya serdin! Bu eseri yazmadan önce gidip oralardan hikayeler topladığı çok aşikar; çünkü: kitap, küçük insanların büyük hikayelerini anlatıyor. Bizim ne kadar boş ve duygusuz olduğumuzu kitaptaki İbrahim'in yerine koyarak gösteriyor. Hayatı kendimiz için yaşadığımızı, diğerlerini hiç düşünmediğimizi bizim yüzümüze çok güzel bir şekilde çarpıyor. "Ben bir insandım" sözünü anlayamıyoruz en başında, ama sonradan gözlerimizi açıyor Livaneli. Bizim insan olup olmadığımızı sorguluyor. Biz diyebiliyor muyduk yatağa her gece yattığımızda? Kendimizi ölüm ile yaşam arasındaki uyku haline geçmeden sorguluyor muyduk? Biz "insan" mıydık? Huzurumuzu alıp götüren bu kitabın getirdiği huzursuzluktan şikayet edemeyiz; çünkü bu kitap bize "tüh yazık insanlara" demekten fazlasını yapmamız gerektiğini öğütlüyor. Hüseyin, Meleknaz, Kör Bebek Nergis, İbrahim ve Orta Doğu'nun tüm pisliği. Aslında kitabı bir hikaye gözüyle okursanız çok da anlatılacak bir şey yok. Mülteci kampında yaşayan Ezidi bir kabileden Meleknaz'a aşık olan Hüseyin'in Amerika'daki ölümü ve bunu öğrenen çocukluk arkadaşı İbrahim'in, bu şaşırtıcı ölümün sebepler silsilesini öğrenmek için alıştığı İstanbul'dan çocukluklarını geçirdikleri Mardin'e gelmesiyle başlayan farklı dünyayı anlatıyor. Aslında kitap, Hüseyin'in merak uyandıran büyük aşkını bir sembol olarak kullanıyor. Kitap Hüseyin'in zengin kızı Safiye'yi bırakıp, o "Şeytan"a nasıl gittiğini sorguluyor? Cevabı bulmak için kimse o materyalist dünyadan çıkamıyor, kimse Hüseyin'in gözünden bakamıyor. Oysa Hüseyin Meleknaz'ın güzelliğine değil, hikayesine vurulmuştu. Neden gitmeyecekti ki? Livaneli battığımız Batı çukurundan çıkarmak istiyor bizi. Batı'nın İbrahim'ini soruyor Doğu'nun Zilan'ını anlatıyor. Sanki bir görev yapıyormuş gibi duygusuz bir ses tonuyla konuşuyor. Nasıl işkenceler çektiklerini, küçücük yaşına rağmen nasıl kullanıldıklarını, bir sigara parasına nasıl satıldıklarını anlatıyor. Anlatırken bakışları her şeyden daha çok dokunuyor. Adeta "Neredeydiniz?" diyor hepimize. Aslında tahmin edebildiğimiz şeyler hepsi, ama nasıl bu kadar kör olabiliyoruz anlayamıyorum. Kitabın huzursuz eden gerçeklerini okurken duygulansak da bunun sadece duyguda kalıp, aslında ihtiyaç duyulan yerde ne kadar eksik olduğumuzu gösteriyor. Livaneli bizi bir şeylerin ucundan tutmaya çağırıyor. Yardıma gelenleri anlatıyor kitap. O kadar gerçek ve doğru ki olaylar çok üzülüyorum. Aslında hiçbirimizin onların gerçekten yanında olmadığımızı ve bizim hayatlarımızı o zor 1 Abdulkadir Kayalı 21701668 durumdaki insanlara göstermenin kafesteki bir kuşa bahçeyi göstermek gibi olduğunu anlıyorum. Meleknaz ve diğerlerinin ne istediğini "Merhamet, zulmün merhemi olamaz" diyerek anlatıyor Livaneli. Onlara merhametin değil, yanlarında olacak insanların gerektiğini anlatıyor. Kitap " Hepsine nasıl yetelim biz. " diyenlere çok güzel cevaplar veriyor. Elimizdeki pahalı kahve fincanlarını, cebimizdeki lüks araba anahtarlarını, bize huzur veren evimizdeki geçici mutluluğu bırakıp bizi insan olmaya çağırıyor. İnsanlara yardım için koşturan, maddiyattan çıkıp manevi hayatta huzuru arayan insanlar olmamızı öğütlüyor. Batı insanı kör ediyor ve materyalizmin maddelerine bağımlı hale getiriyor. Zenginsen çok iyisin, ama fakirsen veya zengin değilsen bir hiçsin. Kimse, ben de dahil bakamıyoruz dünyaya Hüseyin'in gözünden. Karşılıksız iyilik yapmaya anlam veremiyoruz. Birisinin üstü başı yırtıksa ona üst baş olamıyoruz. Birisinin karnı açsa ona yemek olamıyoruz. Evi yoksa ona ev olamıyoruz. Oysaki sıcak havada buz satan adam gibiyiz bizde. Sermayemiz zaman ve bir gün Hüseyin gibi öleceğiz, ama Hüseyin gibi "ben bir insandım" diyebilecek miyiz? O meçhul. Kitap bizi yanlış ve doğrunun ötesine götürüyor. Aslında bizim içimizdeki huzursuzluktan kurtulmamız için bize bir yol haritası çizip kitaptaki Meleknaz'ların her yerde olduğunu anlatıyor. Kısacası, bizi "insan" olmaya çağırıyor. Beni kesinlikle aydınlatıp hayattan ne istediğimi değiştiren Livaneli'ye bu kitap için teşekkür ederim. 2