GÜNEŞ JAGUARIN AĞZINDA

"Şu sıralar yazmakta olduğum kitap, beş duyudan söz ediyor, çağdaş insana bu duyuların kullanımını yitirdiğini göstermek için" Bu söz kitabı özetlemeye yetmese de içerdiği değişmeyecek duyular arka kapaktan anlaşılıyor. Italo Calvino içinde bulunduğu dünyadan, ne kadar değişirse değişsin içinde bulunduğumuz dünyaya bir farkındalık mesajı gönderiyor. Günümüzde üstünde durduğumuz duyulara ek olarak cinselliği de ek olarak ele almış olmakla birlikte bu çekimin insanın içinden çıkmaya başlayıp her duyuyla ilişkilendiğini gözler önüne sermekle kalmayıp bunu da öyküleştirip acı gerçekleri yüz üstüne çıkarmıştır. Fakat ömrü yetmediği için sadece üç duyu üzerinde yoğunlaşabilmiştir: koku alma, duyma, tat alma... Karakterlerin zamanının önemli veya sıradan kişilerinden oluştuğu bu kitapta her türden insanın bu duyulara aynı şekillerde eğilim göstereceğinden sıklıkla bahsedilmiş. Örnek vermek gerekirse öykülerin birinde ses duyusunun üstüne durulurken bir kral ele alınmakla kalınmamış; bir kralın sarayın içindeki soğuk savaşın iç ürperten sıcaklığını günümüz yaşantılarındaki ev içi sorunları ya da iş hayatı zorlukları bazında yorumlamak mümkün. Bir kral nasıl içinde bulunduğu ortamdaki sorunları veya sıkıntıları duvarlardan, havadan, ayak seslerinden, konuşmalardan, su şırıltısından anlayabiliyorsa; günlük yaşamında ortalama bir bireyin de bu gözlemleri yapabileceği belirtilmeye çalışılmış. "Ama aramızda yalnızca yiyecekler aracılığıyla kurulan bu ilişki (o kadar ki, yemek dışında herhangi bir imgeyle özdeşleştirilmesi olanaksızdı), hayallerimde Olivia'nın en derin arzularına karşılık geldiğini düşündüğüm bu ilişki, aslında onun hiç hoşuna gitmiyordu ve o akşam yemeği sırasında duyduğu rahatsızlığı dışa vuracaktı."(44) Tabi bu durum sadece işitme duyusu için değil diğer duyular için de vurgulanmaya çalışılmıştır. Kitaba adını veren öykü ele alınabilir. Jaguar-Güneş Altında tam anlamıyla insanlar gayet de tat alma duyusu ile anlaşabileceğini hatta ve hatta konuşarak yapabileceklerinden daha fazlasını tat alma duyusu ile gerçekleştirebileceklerinden bahsetmiştir. Bir çiftin gezi esnasında gezdiği yerlerde yediği yöresel yemeklerin tatlarından esinlenilmiş olan bu öykü; bir mesafenin, bir duygusal kopukluğun dilin sessiz kaldığı ama tadını alabildiği sözcüklerin lezzetini havaya salmakla kapanabileceğini okurlarına kanıtlar. Günümüz insanının en büyük eksikliği olan konuşma eğitimine karşı yazılmış olan bu dil tedavisi tat alma duyusu ile okurun önüne leziz bir kokuyla sunulmuştur. "İşte şimdi o kokuyu arıyorum, çiğnenmiş tozlu otlarda onun izini arıyorum, kadınların hepsini kokluyor kokluyorum, artık tanıyamıyorum o kadını, çaresiz, burnumla onu arayarak, sürünün içinden kendime yol açıyorum."(17) Koku demişken, Italo Calvino daha kitabın başında okurlarına bir insanın en son unutulan şeyinin kokusu olduğunu söylemeyi ihmal etmiyor. Koku insanı insan yapan en önemli özelliklerden biri olmakla kalmayıp her insanda ayrı olması, kokuyu en öznel yapılardan biri kılar. Sevgiyi kokusundan tanımaktan veya tanınanı koklamaktan daha güzel ne olabilir ki... Bir zaman zarfını sırf sevgiliyi bulma umuduyla, koku izi sürerek harcamayı ve bundan zevk almayı, mutlu olmayı başarabilmek ne yüce bir olgudur. Ad, Burun adlı öykü de tam olarak bunun üstünde duruyor. Bir kere kokusunu içine çektiği bir kadının kokusunu ararken kendini bir parfümcüde bulan bir adam... Ama işin şekli hemen değişiyor ve Calvino her kokunun bir anlamı olduğunu ve kokuların da sosyal bir yer ifade ettiğini vurgulamakla kalmayıp konuyu bir kefeye, sosyal statüleri ise diğer kefeye koyup, burun deliklerinde birer birer tartıyor okurun. Kokunun kişiden kişiye değişse de, zamandan zamana değişmeyen gerçekliğini ısıtıp ısıtıp tenimize sindiriyor. Duymaya o kadar alışmış bir toplumun koku alamadan yaşadığı tatsızlıklar bütününü düşününce fark ediyor insan duyuların önemini. Düşünün koku almayan birinin bir yemekten alabileceği tadı... Ya da ağzının tadı kaçmış birinin aradığı kokuyu alamaması... Hazin sonumuzun haberciliğini yapan Calvino topluma esas ihtiyaçların kıymetini ölçtürmeye çalışsa da insanların bunlara verdiği önem terazinin yanlış tarafında kalıyor. Görüleni görüp, duyulanı duyup, kokanı kokluyoruz, tadılanı tadıyoruz... Peki diğerleri ne olacak? Ya da geride bıraktığımız yaşantımızda kaç defa içimize aldığımız her bir nefesten aldığımız tadı anımsayacağız. Arka planların başrollerini oynayan duyularımız olmadan ne kadar yaşayabiliriz ki (!). Bu farkındalığa erişene kadar güneş jaguarın ağzında... Sonuç olarak Calvino ölmeden önce yetiştirebildiği kadarıyla üç duyumuzun, bizim kullandığımız kadarından daha fazlası olduğunu ve bize nasıl yol gösterebileceğini bize kanıtlamıştır. Bir diğer deyişle seslerin kokusunu, tatların rengini bizlere bir daha okurlarına yansıtmıştır.