Dilara AKINCI

Salvador Dali'nin "Yeni İnsanın Doğuşunu İzleyen Jeopolitik Çocuk" adlı tablosu yeni dünya gücü ABD'nin doğuşunu anlatan bir eser. Bu tabloya baktığımda tarihin yeniden şekillenişini düşünüyorum. Amerika kıtasının tesadüfen bulunması ve oradaki halkların canice katledilmeleri, Avrupalıların yeni zenginlikler arama heyecanı ve dünyada süregelen sömürgecilik akımı, dahası bu sömürge topraklarında yaşayan halklar. Hepsi tarihin içinde birbirine bağlı olaylar zincirinin birer sebebi ve sonucu. İnsanların İngiltere'den çeşitli sebeplerle giderek oluşturdukları kolonilerin günün birinde adeta dünyayı yöneten bir süper güç olacağını o zamanlar kimse düşünemezdi. Salvador Dali bu süper gücü ve dünyaya olan etkilerini çok güzel anlatmış. Tablonun sağ alt köşesinde yer alan adam ve çocuk bana sefaleti ve açlığı anımsatıyor. Çocuk bir şeylerden korkmuş gibi, adam da hem acı dolu hem de çok zayıf. Eliyle Avrupa ve Ortadoğu'yu gösteriyor. Salvador Dali bu tabloyu 1943 yılında yapmış olmasına rağmen benim aklıma ister istemez yakın bir zamanda ABD'nin Ortadoğu'ya olan müdahaleleri ve bu müdahalelerin Avrupa siyasetine ve ekonomisine olan etkileri geldi. Yine II. Dünya Savaşı'nda ABD'nin rolü de göz önüne alındığında dünyada bir çok acıya sebep olduğunu pekala düşünebilirim. Japonya'ya atılan atom bombaları buna örnek. Kısacası bu tablonun çağının ötesinde, her döneme uygun yorumlanabilir nitelikte olduğunu düşünüyorum. Amerika'nın dünya halklarına olan bütün bu etkilerini anlamak da aslında biraz mümkün. Salvador Dali'nin de bence anlatmak istediği bu. Her ne kadar Salvador Dali tablosunda jeopolitik çocuk diye diğer devletleri işaret etmiş olsa da bence asıl çocuk ABD'den başkası değil. Yaramazlıklar yapması ve sürekli kendini haklı görmesi bu yüzden. Öte yandan her ne kadar yaramazlıkları bir çocuğu çağrıştırıyor olsa da masumiyetini bir çocuğa benzetmek olmaz. Daha çok annesi babası ilgilenmemiş veya fazla şımartmış çocuklar gibi diyebilirim. Bu sorumsuz ebeveynler de bence Avrupalılar. Sonuçta bugünün Amerika'sının tohumlarını atan onlar. Kültür ve tarih olarak Amerika'dan daha eskiye dayanıyorlar (tabi gerçek Amerikalıları saymıyorum çünkü onları yok edenler de Avrupalılar). Sonuç olarak sorumsuz anne ve baba benzetmesi Avrupa için çok da yanlış sayılmaz. Ancak sorumsuzlukları yüzünden artık ABD onları dinlemeyen ve onları tanımayan bir birey haline geldi. Şimdi Avrupa sadece çocuğunun yaptıklarını izlemekte hatta ona bağımlı bir şekilde yaşamakta. İşte ABD'nin dünya halklarına olan etkilerinin sebebini anlamak böylece daha kolay oluyor. Bu etkiler acı vermiş olacak ki tabloda yeni insanın dışarı çıkmaya çalıştığı yerden kan damlamış. Bu unsurun kan damlası olduğunu düşünmem de tamamen adam ve çocuğun se l ve mutsuz olduğunu hissetmemden kaynaklanıyor. Bu adam ve çocuğu ben genel olarak Ortadoğu ülkeleri olarak görüyorum. Şımarık çocuk olarak yorumladığım ABD güçsüz gördüğü insanlara acı ve fakirlikten başka bir şey getirmemiş. Bu acı ve fakirlikten de Ortadoğu halkları paylarına düşenden fazlasını almış. Tabi ki Avrupalılar bu durumu sadece izlemiş. Hatta çocuklarıyla gurur duydukları bile olmuş. Tablo bu gözle bakıldığında çok daha anlamlı geliyor. Sonuç olarak oluşumunu tarihsel olarak bir çok Avrupalı ve Asyalı devletten daha yeni bir zamanda tamamlamış olan ABD anne ve babasına fark atarak onları geçmiş durumda. Arada okyanuslar, çöller olmasına rağmen diğer ülkelerin siyaseti ve ekonomileri hakkında söz sahibi olabiliyor. Bu durum iç savaşlara, ekonomik krizlere ve çeşitli yaptırımlara sebep oluyor. Bir türlü gelişemeyen devletler demokrasi vaadiyle kandırılıp sömürülüyorlar. Neden bir türlü gelişemedikleri de tabi ki ortada çünkü gelişmeleri istenmiyor. Bu da çağımızın sömürge sistemi. Amerika süper bir güç olarak dünyayı yönetiyor ve yönetecek. O dönemde Salvador Dali bunu görmüş.