GELEN GİDENİ ARATIR

Güzel Sanatlar Fakültesi'ndeki arkadaşlarım sayesinde tanıştım George Orwell'la. Sanat Tarihi dersinde okutulan 1984 adlı kitabı çok methetmişlerdi. Ben de hemen yazarı ve kitabı araştırmaya koyuldum. O sırada, belki 1984 kadar sükse yapmamış fakat konusu ondan daha ilginç olan Hayvan Çiftliği ile karşılaştım. Eve dönünce anneme kitabın kütüphanede -çok sayıda kitap olmasından dolayı evdeki kitaplığı böyle adlandırırım- olup olmadığını sordum. Ne şanstır ki annem de kitabı birkaç gün önce aldığını söyledi ve bana verdi. Kapağında büyük ve çirkin bir domuz olan kitap bende çocuklar için yazılmış bir kitap izlenimi uyandırdı. KÖŞKER 2 Kitap benim üzerimde öyle bir izlenim bırakmış olmasına rağmen, daha kitabın ilk sayfalarını okumaya başladığım andan itibaren anladım ki bu kitap değil çocuklar için yazılmış olmak, çoğu yetişkin insanın bile anlayamayacağı mesajlar içeriyordu. Kitap temel olarak, insanların yönetiminden rahatsız olan hayvanların çiftlikte devrim yapıp yönetime geçmesini anlatıyor. Çiftliği ele geçiren hayvanların, domuzlar tarafından sinsice kandırılması ve çiftliğe yeni bir yönetim sistemi getirilmesi konu alınıyor. Diğer hayvanlardan daha zeki olan domuzların, onların saflıklarından ve cahilliklerinden faydalanması gerçekçi bir yolla anlatılıyor Hayvan Çiftliği'nde. Kitaba başlamadan önce kitabın arka kapağını okumuş ve kitap hakkında yüzeysel bir fikre sahip olmuştum. Arka kapakta yazanlara göre Orwell bu kitapta domuzların çiftliğe getirdiği sistemi sosyalizme benzetmişti. Bunu anlamak için arka kapağı okumaya hiç de gerek yoktu aslında. Yapılan propogandalar, bütün hayvanların eşit olacağı söylemi ve hayvanların çalışma sistemi açıkça sosyalizme işaret ediyordu. Tıpkı Sovyet Sosyalistlerinde olduğu gibi cahil halk vaat edildiği gibi kendi içinde eşit olarak kalmış ancak yönetenler -domuzlar- halka nazaran çok daha lüks bir hayat içinde yaşamıştır. Domuzlar tarafından çıkarılan son yasa bu durumu çok güzel bir şekilde ortaya koyuyor: "Bütün hayvanlar eşittir ama bazı hayvanlar daha eşittir." (Orwell 147) Çiftliğe bu sistem gelmeden önce domuzlar arasında da bir fikir ayrılığı yaşanmıştı. Bir yanda demokrasiyi temsil eden Snowball öbür yanda ise sosyalizmin sözcüsü Napoleon. Kitapta, hayvanların sevgilisi olan Snowball'un zorbalıkla çiftlikten yollanması ve ardından kötü propogandayla insanların gözünden düşürülmesine şahit olduk. Birkaç hafta içinde hayvanların içindeki sevgi nefrete dönüştürülmüştü. Cahillerin ne kadar kolay yönlendirilebileceğini ve yönetenlerin bunu manipüle etmekte ne kadar acımasız olduğunu görmüş olduk bu süreçte. KÖŞKER 3 Her ne kadar, kitap "reel sosyalizm" in bir eleştrisi olsa da, ne Stalin hakkında ne de 1940 Sosyalist Rusyası hakkında geniş bir bilgi birikimim olmadığından dolayı kitapta verilmek istenen sübliminal mesajları hayalgücümle günümüz koşullarına uyarladım. Ve karşıma çok acı bir tablo çıktı: Hayvan Çiftliği isimli yer benim ülkemdi, komşu ülkeydi, dünya üzerinde cumhuriyetle veya sosyalizmle yönetilen herhangi bir ülkeydi. Bugün sözde demokratik ülkelerde bile sadece devletin ya da medyanın bize izin verdiği kadarını görebiliyoruz. Hayvan Çiftliği daha fazlasını görmemi sağladı. Hayvanların apaçık yalanlara nasıl inandığını görünce kendi kendime şöyle dedim: "Bu bana bir yerden tanıdık geliyor." Kitabın dili oldukça basit ve akıcıydı. Yüz elli sayfa civarı olan kitabı bitirmek hele bir de kendinizi kaptırınca üç saat kadar zamanınızı alıyor. Kitaba kendinizi kaptırdığınız vakit ise, verilmek istenen mesajı kitap bittikten sonra anlıyorsunuz. Çünkü kitap o kadar ustaca kurgulanmış, karakterler o kadar sağlam bir şekilde hikayenin bir parçası haline getirilmiş ki sanki bir topluluk insanın günlük yaşamını okuyormuş gibi bir his oluşuyor insanın içinde. Karakterlerin hayvan olduğunu ve o hayvanların kimleri temsil ettiğini unutuyor, kendimizi öyküye kaptırıyoruz. Kitabı bitirdiğimizde, olay örgüsünü tamamlayıp kitap üzerinde düşünmeye başladığımızda ise acı gerçekle karşı karşıya kalıyoruz: Oradaki her hayvan beni, sizi, yönetenleri, yönetilenleri kısaca bütün insanlığı temsil ediyor. Edebiyatta yergi türünün en önemli örneklerinden biri olarak gösterilen Hayvan Çiftliği sağlam bir şekilde kurgulanmış bir kitap. Siz sonunu getirene kadar elinizden ayrılmıyor. Bitirdiğinizde ise hayatın apaçık, acı gerçeklerini yüzünüze vuruyor. Hayvanların insan gibi yaşamaları bir yandan eğlendirirken diğer yandan onlarca soru işareti bırakıyor insanın kafasında. Kitap günlerce peşinizden ayrılmıyor, kendi hayatınızı sorgulamanızı, eleştirel düşünmenizi sağlıyor. Koyun gibi yaşamayı kendine hobi edinmiş insanlara asla önermiyorum. Hayatı, devlet düzenini, yönetim sistemlerini sorgulayan insanların keyifle okuyacağından, okurken dersler çıkaracağındansa eminim. KÖŞKER 4