Odak Genişliği

İnsan beyninin odaklanabilme konusunda sahip olduğu geniş yelpaze belki de en ilginç özelliğidir. Bizler, hem de aynı gün içerisinde, buzdolabının kapağındaki çıkartmaların diziliminden Güneş Sistemi'nin Samanyolu Galaksisi'ne kıyasla bir toz taneciği olmasına kadar bir çok farklı olaya odaklanıp, bu odaklara göre etrafındaki olayların farkına varamama yahut bize uyan bir biçimde görmezden gelebilme kabiliyetine sahibiz. Bu sayede başkalarının katlandığı zorlukları görmezden gelerek kendi dertlerimize ve mutluluklarımıza odaklanabiliriz. İnsanların kendi rahat hayatlarında başkalarının huzursuzluklarının keyiflerini kaçırmasını önlemek için zihinlerinin etrafına kurdukları bir bariyerdir bu. İşe de yarar çoğu zaman. İnsanlar mutlu olduklarında bütün dünya onlarla beraber mutlu oluyormuş, üzüldüklerinde de bütün dünya onlar için ağlıyormuş hissine kapılırlar bu mekanizma sayesinde. Ancak bu bariyerlerin dışında kalanlar -belki de haklı olarak- çok hoşlanmazlar bu durumdan. Her insan hayatının bir döneminde kapılsa da bu yanılgıya, kimse çevresinde kendisini dünyanın mutlak merkezinde zanneden insanları istemez. Bu yüzden hor görülen bir yetenektir. Stefan Zweig'in Olağan Üstü Bir Gece öyküsü de bu yeteneğe yapılan bir eleştiridir bir noktada. Ağzında gümüş kaşıklar doğmuş bir adamın arka sokaklardaki, belki de varlığına bile tam olarak inanmadığı o çetin hayat mücadelesini kendi gözleriyle görünce yaşadığı kültür şoku öykünün yan temalarından biri. Hikayenin vermek istediği mesaj da mutluluğun diğerlerine yardım ederek elde edileceğidir. Benim fikrimse bu inanışın insanlarla ilgili her şeyi basite indirgediğidir. Fakat verilen mesajın insanlık için önemi göz ardı edilemez. Kişi başkalarına muhtaçtır ancak kimse kişiye yardım etmek zorunda değildir. Bir alışveriştir bu. Bazen toplumdan yardım görmeyi hak etmek için, bazen de görülen yardımı geri ödemek için toplum yararına çalışılmalıdır. Fakat insan odağını kendi üzerine fazla yoğunlaştırırsa bu basit ticaretin varlığını unutur, çevresindekilerin ihtiyaçlarını dahi idrak edemez. Sonuçta bir şekilde toplumdan dışlanıp yalnızlığa mahkum olur. Öte yandan odağı uzun süre boyunca çok geniş tutmak, her daim diğer insanların, hatta hayvanların acılarının farkında olmak kişinin kendisini kaybetmesine sebep olur. İnsan bu durumda kendi değerini unutup zihinsel ya da duygusal bozukluklara davetiye çıkarır. Bu sebeple ölçülü olmak gerekir. Öyleyse ölçüsü nedir bunun? Ne kadar kendimize, ne kadar başkalarına odaklanmalıyız? İşte bu cevabından asla emin olamadığım bir soru. En büyük sorun bunun kararını kimin, nasıl verebileceği. Elbette bu durumda belki de en klasik cevap her bireyin bu ölçüyü kendisinin belirlemesi gerektiği olur. Peki her birey bu ölçüyü neye dayanarak belirlemeli? Savaş yüzünden yerinden yurdundan olan, açlık çeken insanlara mal varlığımın ne kadarıyla yardım etmeliyim mesela? Yirmi lira yeter mi? Yoksa kendime kıt kanaat geçinebileceğim kadarını ayırıp kalanını mı göndermeliyim? Çin'de ve Tayland'da sömürülen çocuk işçileri düşünerek akıllı telefon almaktan vaz mı geçmeliyim? Kasaptan et alırken doğada yirmi yıl civarı yaşayabilecek olan hayvanın dört yaşlarında kesilmiş olmasına üzülmeli miyim? Sonuçta yine ikilemler içinde buluyorum kendimi. Belki de insan yalnızca kendisini düşünmeli. Mecbur kalmadıkça ya da canı istemedikçe kimseye yardım etmeye çalışmayıp yalnızca kendisine odaklanmalı. Ancak bu zihniyetin de ne tarz sorunlara yol açabileceğini hayal etmek zor değil. Yukarıda da bahsettiğim üzere toplumdaki yardımlaşma bir çeşit alışveriştir. Bugün ihtiyaç sahiplerine elini uzatmayan, başkalarına yapılan haksızlığa sesini çıkartmayan biri yarın bir ihtiyacı olduğunda ne kimseden bir yardım eli umabilir ne de kendisine destek çıkacak birini bulabilir. Yalnızca kaderine razı gelebilir.