İstemediklerimizi de Görebilmek

İncecik bir kitap, Kayıtsızlık Şenliği, Milan Kundera imzası taşıyor. Beş arkadaşın yanına altıncı olarak dahil olsak da ben bu yazıda başka şeylerden bahsetmek istiyorum; kayıtsızlık sözcüğünün iki farklı yönünden. Kundera'nın ironisini de anladığımı düşünüyorum, diğer yandan mizah anlayışını yitirecek denli soğumayı da. Benim için kayıtsızlık sözcüğü ve bu sözcüğün bir tavır olarak benimsenmesi üzerine düşünülmesi gereken iki konu. Cenaze törenlerinde nasıl ki gülmek hoş değildir, kimi durumlarda da kayıtsız bir tavır takınmak hoş olmaz. Bazen de elden bir şey gelmeyen durumlar olur, işte o zaman da oturup dertlenmek, paniklemek ya da kendi kendimizi yemektense kayıtsız kalmaya çalışmak hayat kurtarabilir. İşte bunu iyi ayarlamak gerekiyor; hangi durumlarda kayıtsız kalmalıyım, hangi durumlarda kalmamalıyım? İki tane örnek vermek istiyorum. Birincisi kayıtsız kalınması gereken durum: vakti zamanında bir arkadaşım bana başka bir arkadaşımla ilgili ama şahsıma yönelik bir şeyler anlatmıştı. Olay oldukça kötü bir dedikoduydu ve bundan hoşlanmadığımı bir türlü söyleyemiyordum. Çünkü karşımda beni çok düşündüğü için bunları anlattığını iddia eden bir insan vardı. Ne kabalaşabiliyor, ne de dinlemekten geri durabiliyordum. İşte orada dinliyor gibi yapmayı ama aslında buna kayıtsız kalmayı tercih etmeye karar verdim. Herhangi bir insan, benimle ilgili kötü şeyler düşünüyor olabilir, orada- burada hakkımda ileri geri konuşuyor olabilirdi, bunun peşine düşmektense sakinliğimi korumak ve buna kayıtsız kalmak kötü niyetli insanlara karşı güzel bir savunmaydı. Üstelik akıl sağlımı da korumuş oluyordum. İşte, kayıtsız kalınması gereken şeylere bir örnek bence buydu. Kayıtsız kalmamamız gereken bir örneğe geçelim. Bundan yaklaşık olarak iki hafta önce Meşrutiyet Caddesi'nde bir çiftin kavga ettiklerini fark ettim. Erkek, kızı kolundan tuttu önce, sonra kız ondan sıyrıldı ve bir tane tokat attı erkeğe. Erkek de refleks olarak itekledi kızı ve kız yere düştü. Sonra da şunları söyledi: "Kurtarın beni." Olay mahallinden on beş metre kadar uzakta arkadaşımı bekliyordum. Bu üzücü talep beni harekete geçirdi fakat zaten ben oraya varmadan olaya üç tane erkek müdahale etmişti. Çocuğu uzaklaştırdılar, kızı yerden kaldırdılar ve ona su verdiler. O sırada muhtemelen sinirleri boşaldığı için ağlama krizine giren kızın başında beklediler epey bir süre. İki tane adam da çocukla konuşmaya gittiler. Yani altı yedi kişi bu tatsız olaya müdahil olarak, tatsız bir şeyin daha da tatsızlaşıp bir trajediye dönmesine engel oldular böylece. İşte, kayıtsız kalınmaması gereken örnek de bence budur. Milan Kundera, batılı insanların varoluş sıkıntısına sığınarak benimsedikleri kayıtsızlığı ironik bir dille işlemiş, madem her şey anlamsız öyleyse hiçbir şeyi umursamam, her şeye kayıtsız kalırım şeklinde savunulan bir soğukluğa vurgu yapmış. Oysa daha önemli bir şey var: insanlar kayıtsız kalmamaları gereken şeylere kayıtsız kalıyorlar, kayıtsız kalmaları gerekenlere ise kayıtsız kalmıyor, zevkle müdahil oluyorlar. Kötü niyetli dedikoduya hiç kimse kayıtsız kalmazken, acı çekmekte olan bir evsize herkes kayıtsız kalabiliyor. Bir insanı mahcup edebilecek bir şeye kayıtsız kalabilecekken bunu asla yapmıyor ve şunu söylüyorken: "gömleğinizin yaka kısmında yağ lekesi var," bir masaya kapanmış vaziyette ağlayan bir insan gördüklerinde oradan uzaklaşmayı tercih ediyorlar. Burada benim canımı sıkan şey şu: insanlar kendilerini yükseltmeyecek her şeyden uzak durmayı tercih ediyorlar. Kendilerini yükselteceğine inandıkları durumda ise hemen olay yerinde bitiyorlar. Can sıkıntısını dedikodu yaparak geçiştirmek, kendi şıklığını arkadaşının yırtılmış ayakkabısı üzerinden ilan etmek gibi şeylerde pek cömert insanlar maalesef. Birisi onlardan yardım talep ettiğinde ise bir anda işleri çıkar, görmez olur her şeyi gören gözler müşkül durumdakileri, işte bu çok ama çok üzücü. Kayıtsızlık üzerine daha fazla ve dürüstçe düşünmeliyiz.