Yalnızlık Hapishanesi

Bir an için size en yakın insanın elli milyon kilometre uzakta olduğunu hayal edin. Doğduğunuz gezegene bir daha asla ulaşamayacağınızı düşünün. Yaşamak için sınırlı kaynaklarınızın kaldığını hesaba katmıyorum bile. Korkunç değil mi? Andy Weir'in romanı Marslı'nın ana kahramanı Mark Watney'nin başına gelen de tam olarak bu durum. Mark, Mars'a giden bir araştırma ekibinin botanikçi üyesi. Mars'ta beklenmedik bir fırtına çıktığında, öldü sanılıp Mars'ta bir başına bırakılıyor. Romanın devamında Mark düştüğü bu bahtsız duruma rağmen şaşırtıcı bir şekilde sakinliğini koruyor ve yaşaması için gerekli olan mantıklı hamleleri yapmaya devam ediyor. Tabii ki zaman geçtikçe hem fiziksel hem psikolojik olarak yıpranıyor. Yaşadığı en yıpratıcı duygunun ölüm korkusu olduğunu düşünebilirsiniz. Fakat zamanla yalnızlık duygusu baskın geliyor. Yalnızlığın bir insanı ne kadar etkileyebileceğini, nasıl insanın psikolojisini değiştirebileceğini ve yaşama isteğini zehredeceğini görüyorsunuz. İnsanın sosyal bir canlı olduğunu düşünürseniz, yalnızlığın insanı bu kadar kötü etkilemesi hiç şaşırtıcı gelmiyor. Fotoğraf: Marslı 2015 Yalnızlığın psikoloji üzerine etkisini incelemek için çok uzaklaşmanıza, marsa gitmenize, gerek yok. Y jenerasyonu olarak yalnızlığın 21. yy'da insana olan etkisini her köşe başında görebiliyoruz. İnsanlar artık kalabalık içinde yalnız bireyler. Bilgi çağı insanların yalnızlıklarını azaltmak yerine şaşırtıcı bir şekilde insanlar arasına büyük duvarlar örüyor. Peki artan yalnızlık insanlık için kötü bir hadise mi? Bence durumun iyiye gitmediği kesin, ama öncelikle yalnızlığın tek bir birey üstüne etkisini incelemek istiyorum. Bu konuda incelenebilecek en iyi örnek yani yalnızlığın psikoloji üzerine kötü etkisine en büyük gerçek hayat örneği Genie takma isimli kız olabilir. Genie yirmi aylıkken babası(!) tarafından bir odaya kapatılıyor. On üç yaşına kadar hiç kimseyle iletişim kuramıyor (Reynolds, 428). Şans eseri yetkililer durumunu fark ediyor ve insan denilemeyecek babasının elinden kurtarıyorlar. Fakat iş işten geçmiş oluyor. Sosyal olarak izole bir şekilde çocukluğunu geçiren Genie geri dönülemez hasar alıyor. İnsanlardan uzak bir şekilde yaşayan zavallı kız düzgün konuşamıyor, düzgün yürüyemiyor, zihinsel ve fiziksel gelişimini hiçbir zaman tamamlayamıyor. Tabii ki Genie uç bir örnek ve günlük hayatta yalnızlık her insanı bu kadar etkilemiyor. Ama Genie sosyalliğin insana etkisiyle ilgili önemli bir ders veriyor: İnsan, insan olmadan yaşayamıyor. En basitinden insanlar olarak bir şeyi başardığımızda anlatabileceğimiz birisini arıyoruz; bizi tebrik edecek, mutluluğumuzu paylaşacak birisini. Ya da üzgün olduğumuzda yaslanabileceğimiz bir omuz, bazen fikir danışabileceğimiz bir akıl arıyoruz. Bazen de sadece eğlenmek, vaktimizi geçirmek için bir dost arıyoruz. Bu aradıklarımızı bulamadığımızda hayatlarımız monotonlaşıyor. Hayatımızı paylaşabileceğimiz birisi olmayınca, hiçbir şeyden keyif alamıyoruz. Rus bir yazarın da dediği gibi, "Kendini yalnız hisseden kimse için her yer çöldür.". Hayat yalnız yaşandığında çölde susuz kalmak gibi bir eziyete dönüşebilir. İnsan uzun süre kimsesiz kalınca zihninin içinde bir hapishanede yaşıyor olduğunu düşünebilir. Nasıl hapishane insanın psikolojisini kötü yönde etkileyebilirse yalnızlık da insanı öyle etkileyebilir. Yalnızlığı hapishaneye benzetiyorum çünkü ben de bu kodese hayatımın kritik anlarından birinde bilerek girdim. Etrafımdaki insanları bilerek uzaklaştırdım. Kendimi diğer insanlardan koruduğum bir surdayım sandım. Aslında bubi tuzağının içindeymişim. Tuzaktan kurtulup özgürlüğüme kavuştuğumda ise aynı Esaretin Bedeli'indeki Brooks gibiydim; uzun süre hapisten sonra çıktığında yaşama uyduramayan birisiydim. Brooks alışamadığı dünyada yaşamaktan vazgeçti, şanslıydım ki benim problemlerim oldukça küçüktü ve yaşamıma rahatlıkla geri döndüm. Her insan benim kadar şanslı olmayabilir, bazı insanların problemleri oldukça büyük olabilir yalnızlık sadece bu problemleri kötüleştirir. Yine de bir süre tek başına kalmayı, sonuçlarını öğrenmesi için herkese tavsiye edebilirim. Bir şeyin değerini ancak kaybettikten sonra anlayabilirsiniz. Başka insanların değerini de ancak onları kaybettikten sonra anlayabiliyoruz. Fakat yalnızlığı hep kayıp olarak düşünmek karamsarlığa girebilir. Bazen ona ihtiyacımız olabilir. Ben sakinliğe ihtiyacım olduğu için yalnızlığın hapsine girmiştim. İnsanlardan uzaklaşmaya ihtiyacım vardı dolayısıyla kendimi yalnızlaştırdım. Başlarda da mutlu etti, rahattım. Sonunda kafamı dinleyebilmiştim. Bazı insanlar ıssızlığı bu sebeplerden sevebiliyor. Her insan yalnızlıktan aynı derecede etkilenmiyor. İnsanlara harcayacağı vakti; kitaplarını okumaya, hobilerini geliştirmeye, bilim yapmaya veya sanata harcamayı tercih edebiliyor. Mutlu oldukları sürece oldukça tercihleri hakkında kötü yorum yapamam. Yalnızlık böyle durumlarda özgürlük olabiliyor. Yalnızlık insanlara ihanet etmiyor. Yalnızlık hayal kırıklığı yaşatmıyor. Yalnızlık aldığınız kararlara karışmıyor. Yalnızlık sırtınızdaki sorumlulukları azaltıyor. Eğer yalnızlık sizi kötü etkilemiyorsa, yalnız yaşamaktan gocunmuyorsanız; bu bir problem değil. Yalnız yaşamanın da kendine göre avantajları var. Yakın bir arkadaşım sinemaya yalnız gittiğini söyledikten sonra onunla "Aaa! Kıyamam yalnız mı gidiyorsun?", diye şakalaşmıştım. O da beni "En azından keyifle filmimi izleyebiliyorum ve iki bilet parası vermek zorunda değilim." diye susturmuştu. Kendince haklıydı, ikimiz de halimizden memnunduk. Yalnızlıktan memnun olabilirsiniz, ama bu yalnızlığın dipsiz bir çukur olabileceğini değiştirmiyor. Kontrol edilmediğinde insanlar içine bir kara delik gibi çekilebilir. Ne olursa olsun insanlar tamamen yalnız bırakılmamalı. Genie'nin yaşadıkları başka bir insanın başına gelmemeli. Aynı zamanda insanlar sıkboğaz edilmemeli. Bazı insanlar sosyal ilişkilere diğerlerinden daha az ihtiyaç duyabilir. Her insan birbirinden oldukça farklı ama hiçbir insan tamamen yalnız değil, olmamalı.