Şansın Cehaleti

Şans, kader, karma, fıtrat... Adına ne derseniz deyin hayatımızın, bizim kontrolümüzde olmadığı inancı her kültürde varlığını sürdürmektedir. Bazen mutlu olmak bazen de böylesi daha kolay olduğu için bu yolu tercih ederiz. Peki, zannettiğimiz kadar masum muyuz? Başarısızlıklarımız, ayrılıklarımız, nedenini açıklayamadığımız talihsiz olaylar; bunların hepsi hayattaki hatalarımızın birer kefareti olabilir mi? Yoksa hepimiz bizim için çizilmiş yolun, direksiyonu elinden alınmış yolcuları mıyız? Hiç kendinizi çok şanssız hissettiğiniz bir gün oldu mu? Sanki tüm dünya size 1 Nisan şakası hazırlamış gibi. Aslında bu, şansı nasıl gördüğünüze göre değişir. Bana sorarsanız insanoğlunun cahilliğini, "şans" kelimesinden daha iyi özetleyen bir kelime yoktur. Örneğin bir zar atılsa ve yedi sayısının üstte kalacağını söylesem, çok mu talihsiz sayılırım? Ya da yarın Güneş'in doğudan doğacağını söylesem, çok şanslı bir tahmin mi olurdu sizce? İşte bu örnekler size ne kadar saçma geliyorsa insanların hatalarının ve hazırlıksızlıklarının sonucunu şansa, kadere bağlaması da bana o kadar saçma geliyor. Belki içinizden "Bir zar atma olayı nasıl şans değildir?" diye soruyor olabilirsiz. Ancak zara etki eden tüm değişkenleri biliyorsak, gelecekte yaşanacakları şansa ihtimal vermeden kesin bir dille söyleyebiliriz. Zaten başka türlü olsaydı bilim dediğimiz şey de asla var olamazdı. Eğer günümüzde herkesin yaptığı gibi her başarısızlığımızda kaderi suçlasaydık, ne atmosferin dışında dolanan uyduları fırlatabilirdik ne de elimizden düşürmediğimiz telefonları yapabilirdik. Yani olayların nedenini henüz açıklayamıyor olmamız bu olayları doğaüstü, müdahale edilemez ya da anlaşılması imkansız hale getirmez. Arthur C. Clarke'ın dediği gibi "Yeterince gelişmiş teknoloji sihirden ayırt edilemez" (tr. wikiquote. org). Şu anda bizim açıklayamadığımız fenomenler, gelişmiş medeniyetler tarafından genel geçer kurallar olarak görülebilir. Belki de kader, çok karmaşık bir denklemin çözüm kümesinden başka bir şey değildir. Tek yapmamız gereken denklemin değişkenlerini yerine koymaktır belki. Gerçeği bulma konusunda bu kadar hevesli olduğuma bakmayın. Gerçekler, bulunana kadar komşu çocuğunun oyuncağına benzer biraz. Bulunduktan sonra ise dışardan göründüğü kadar parlak renkleri olmadığı anlaşılır. Çünkü gerçekler her ne kadar tutarlı ve geleceğimizi inşa etmede yardımcı olsa da yalanların konforlu ortamını sağlamakta çoğu kez sınıfta kalır. Bence biz insanlar kontrolü elimizde tutmak istiyor gibi görünüyoruz. Ancak kontrol sahibi olmanın omuzlarımıza yüklediği ağırlığı taşımaya korkuyoruz. Bu yüzdendir ki bizim adımıza karar vermesi için ailelerimize izin veriyoruz ya da kötü geçirdiğimiz bir günün nedenini, burcumuzun bu ayki yorumlarına bağlıyoruz. Böylelikle az da olsa yükümüzü paylaşacak bir destek bulmuş oluyoruz. Gün geçtikçe bu destekler artıyor; ailemiz, arkadaşlarımız, inançlarımız... Ancak bir gün desteklerimizden biri ya da birkaçını kaybettiğimiz zaman, hayatın yükü altında eziliyoruz. Mutluluk illüzyonunu yaratanlar ortadan kalktığı zaman kendimizi boşlukta hissediyoruz. Kral İçin Hologram kitabındaki karakterimiz, Alan Clay da hayatındaki başarısızlıkların ve zorlukların nedeni olarak gördüğü sırtındaki yağ bezesini aldırdıktan sonra bu duyguları hissetmiştir tahminimce. Alan hayatındaki bu boşluğu Suudi Arabistan'da tanıştığı doktoru Zahra ve yeni bulduğu işiyle doldurmuştu. Bana sorarsanız herkes hayatında er ya da geç Alan'ın yaşadıklarını tecrübe etme imkanını bulmalı çünkü inanıyorum ki ancak hayatında dibe vurmuş birisi, yeni bir başlangıç yapma cesaretini kendinde bulabilir. Cahillik mutluluktur sözünü duymuşsunuzdur muhtemelen. Bana oldukça mantıklı gelen bir sözdür açıkçası. Ama şu an anlıyorum ki bu sözde bir şey eksik. Bence doğrusu "Cahil kalmak mutluluktur" olmalı. Çünkü insan; bir kez cahilliğin konforlu sis perdesinden sıyrılıp bilimin ve gerçeğin rahatsız, insanı araştırmaya ve öğrenmeye iten ama bir o kadar da heyecan verici ve hayata anlam katan atmosferini soluyunca eski hayatının ne kadar anlamsız ve amaçsız olduğunu anlayacaktır.