HEY SİRİ, CESEDİ NEREYE SAKLAYAYIM?

Hatırlıyorum da bundan yaklaşık dört yıl öncesinde okuduğum çok ilginç bir haberde yapay zekaya sahip akıllı telefonlarımızda bulunan sesli kişisel asistanlardan biri olan Siri, ABD'de gerçekleşmiş bir cinayete çok küçük de olsa suç ortağı olmuştu. Habere göre cinayet işleyen bir adam Siri'ye "Bir cesedi nereye saklayabilirim?" sorusunu sormuş, yapımcıların daha önceden programladığı esprilerden birine denk gelen bu soruya Siri ise cevap olarak "Nasıl bir saklama yerine ihtiyacın var? Bataklık, rezervuar, metal dökümhanesi veya çöplük olabilir." demiş. Eğer merak edip aynı cevabı görmek istiyorsanız, boşuna telefonlarınızı çıkarmakla uğraşmayın, çünkü bu haberden sonra yetkililer bu soruya programladıkları cevabı değiştirdiler. Kaldırdılar demiyorum, çünkü Siri bu soruya hala "Ne, yine mi?" veya "Bunun cevabını eskiden biliyordum." ya da "Çok komiksin." gibi yaşanan bu olayı konu alan komik cevaplar veriyor. Siri'nin şakacı davrandığı tek soru elbette bu değil. Siri'nin programlayıcıları onu, olabildiğince bizlere yakınlaştırabilmek için sahte bir mizah anlayışı ile kodluyorlar, yani cevapları Siri gerçekten kendi düşünerek vermiyor. Geçenlerde okuduğum Cevdet Karal'ın, Cesedi Nereye Gömelim adlı farklı temaları barındıran ama tek şiirden oluşan şiir kitabı, aklıma yaşanılan bu olayı getirdi. Şairin sayfalar boyunca sorduğu "Cesedi nereye gömelim?" sorusuna ürettiği bin bir türlü cevabı almak yerine cevabı kolay (!) bir şekilde telefonumuza sorarak bulabiliyormuşuz meğer. Şu ana kadar, akıllı telefonların sesli sanal asistanlarına, en sık sorulan sorunun ne olduğunu biliyor musunuz? "Benimle evlenir misin?" Evet, ne yazık ki, Siri gibi sanal asistanlara evlenme teklifi edenlerin sayısı oldukça fazla. Üzülerek söylüyorum ki bu soruyu soranların büyük bir kısmı sanal da olsa bir sevgiliye sahip olma düşüncesi içinde. Bence, bu kısımdaki insanların neredeyse hepsinin aklında "Acaba, bu Siri'nin bir sevgili modu var mıdır?" düşüncesi var. Sabah günaydın mesajı atan, "Şu sıralar benimle hiç konuşmuyorsun!" diyerek 36 saat telefonlarını kilitleme kaprisi yapan ama aynı zamanda da maddi ve manevi götürüsü olmayan sanal bir sevgili... Cesedi Nereye Gömelim eserindeki "izin versek de yaşayadursa bizimle / bir üçüncü kişi gibi kendi halinde" şeklindeki bir sevgili. (Karal, 2015, s. 34) Bu şekilde düşünenlere yapılması gereken, bir farkındalık yaratmak. Sanal asistanları potansiyel sevgili olarak gören insanlar, uygulamanın arkasındaki gerçeklikten haberdar mı dersiniz? Hiç sanmıyorum. Bu tür insanların karşısına birilerinin çıkıp bu düşünce tarzının yanlışlığını anlatması, arka plandaki varlıkları göstermesi gerekiyor. Cevdet Karal'ın da "saman yoluna gömelim / görmeyelim ama yaşadığını bilelim" (Karal, 2015, s. 72) dizelerini dile getirirken anlatmak istediği bu: Her ne kadar görmeye ihtiyaç duymasak da farkında olmasak da perdelerin ardına gizlenmiş varlıkları unutmamamız gerek. Elektronik asistanların arkasında, yalnızca hissiz metallerin ve her ne kadar insanlar tarafından yazılmış olsa da yüzde yüz akılcılıkta ve sıfır duygu ile işleyen bir program kodlama dilinin olduğunu fark etmek en doğru sonuç olacaktır. Sesli asistan uygulamalarını etkin ve üretken şekilde kullanan insanlar da yok değil. Şahsen, Siri sayesinde, iki hafta sonrasında gerçekleşecek, dolayısıyla unutma ihtimalimin fazla olduğu randevu ve etkinliklerin takibini yapıyorum, anlık yapılan işlerin süresini tutuyorum, okul görevlerinin teslim tarihlerini hatırlıyorum, insanlara sadece Siri'ye söyleyerek mesaj atıyorum. Kısacası, sanal asistanımı tamamen üretildiği amaca hizmet edecek şekilde kullanıyorum. Bence, olması gereken de benim yaptığım, yani objeyi anlamına yönelik kullanmak, tıpkı Cevdet Karal'ın söylediği "Anlamını büyük bir suya bırakılışından alacak olan / Bir taş" (Karal, 2015, s. 17) gibi. Şimdi, bizi buralara kadar getiren haberi ve Cevdet Karal'ın eserini size tekrar hatırlatmak istiyorum. Nedir bu cesetleri sakladığımız yerlerle alıp veremediğimiz? Siri'nin de bataklık, rezervuar, metal dökümhanesi veya çöplük şeklinde de örneklerle belirttiği gibi ölü bedenin bir katil tarafından saklanacak ölü yerlere ihtiyacı olduğunu düşünürüz. Tam tersi bir şekilde, Cevdet Karal ölü bir beden için hayat dolu mekanlar arıyor ki bu iki zıtlığı kullanarak gerçekliğe ulaşmaya çalışıyor. Peki, siz de, eğer imkanınız olsaydı, sanal bir kişisel asistanla sevgili olur muydunuz? Cevabınız evet ise "yaşamın, bireysel gerçekliği yeniden kurma çabasını boşa çıkaran deneyimler üzerine kurulu olduğunu umutsuzca kabullenen okura, o hoşnutsuza, yorulmuşa" (Karal, 2015, s. 7) armağan edilmiş Cesedi Nereye Gömelim adlı kitaptan öğreneceğiniz çok şeyiniz bulunuyor olabilir. İ. İLTER SEZAN