OLAĞAN İNSANLIK DURUMLARI

Herkesin acı veya tatlı bir hayat hikayesi var. Ömürler zaman düzleminde tüketilirken öyküleşen bu süreç tarafsız bir otorite tarafından derinlemesine incelendiğinde kişilerin aslında kaderlerini kendilerinin seçmediklerini, sürecin bir şekilde bireyleri bulundukları konuma getirdiklerini görebiliriz. Yörüngenin içindeyiz ama yörüngeyi yaratan ve koordinasyonu sağlayan kudret sahibi biz değiliz. Gariptir ki bizler yalnızca birer uzvu olduğumuz bu hikayeleri başrol oyuncuları olarak sahiplenirken, kendimizin dışındakileri yan karakter olarak görür ve kendi payımızı hep gözümüzde büyütürüz. Olduğum kişi oluşuma her zaman şaşırmışımdır. Yani ben olmak, birey olmak ve dahası kimliğimi ifade etmekte kullandığım birçok sıfatla beraber kendimi isimlendirmek garip bir tutum. Okuduğum okulun değerli öğrencisi, ebeveynlerimin sevgili evladı, yeğenlerimin kocaman dayısı, Türkiye Cumhuriyeti'nin sadık vatandaşı, ablalarımın küçük kardeşi, işverenimin verimsiz çalışanı ve dahası olmak sadece başka kurum ya da bireylerin beni nitelendirişi oluyor aslında. Bu tanımlar beni bu kurum ve kişilerin gözünde olduğumu zannettikleri kişi yaparken, annem babam olmasaydı bir evlat ya da kız kardeşlerim evlenip çocuk sahibi olmasaydı dayı olamayacak olmam hayret vericidir. Ezici, yıkıcı bir şey bu. Ezici şey, tüm bunlar olmadan aslında ben kimdim ya da olmasaydılar ne olacaktım soruları sahip olduğum her şeyi benden koparıp alabilecek güce sahipler. Toplumun belli bir konumunda hayatımıza devam ederken, öyle olduğunun pek farkında olmasak da beklentilerimizi ve arzularımızı işte bu sahip olduğumuzu düşündüğümüz kimliğe göre şekillendiririz ve bunun yanında bize bahşedilen demek daha mı uygun olur sorusunu sizlere emanet ediyorum. Zengin bir insan ile fakir bir insanın aynı konforda yaşamak istemeyeceği örneği gibi, romantik kişi ile rasyonel bireyin de başkaları tarafından kendilerine yapılacak muamele yani davranış beklentisi, biçimi farklı olur. Bu sahiplikler ya da bahşedilmişlikler normlarımızı, başka bir deyişle kişilere karşı beklenti ölçütlerimizi belirler. Budur işte topluluklar için normal adıyla tabir edilen tanımını yaratan ve tabii ki yine aynı nosyonu diğerlerinin anlayışında garip kılan. Bir öykücü olsak, kendi hikayemizi yazacak olsak toplumu, kurumları, aileleri veya bunların hepsinin çekirdeği insanı ve onun normalliğini nasıl anlatabiliriz? Olağandır ki her anlatıcı farklı bir dile sahiptir. Edebiyat tarihinde birçok yönelim ve tür mevcutken, tasarladığımız tanımın tek bir sonuca varması, bütün ifadelerin izahatı olması imkansızdır lakin normali bize başkalarının algısından süzerek anlatması için Tomris Uyar'ın kapısını çalabiliriz. Edebiyat tarihine birçok eser kazandırmış bu güzide yazarımızın İpek ve Bakır isimli yapıtını okurken her şey o kadar normaldi ki bir süre sonra okuduğum şeyin öykü kitabı olduğunu dahi unuttum. Daha önce karşılaştığımız, belki karşılaşmaktan keyif aldığımız veya yadırgadığımız her durumun hayattaki en sıradan şey olduğunu anlamak için okumaya devam ettim. Geceleri ne yaptığını bilmediğimiz ve belki öğrendiğimizde saçma sapan bulduğumuz yaşlıları henüz yaşlanmadan, sevgilisiyle evlenme düşleri kuran genç kızların gelinlik hayallerini bir damatlık içine girmeden, çocuğunu çekiştiren annelerin hesabını baba olmadan, kavgası eksik olmayan ailelerin yine de umarsızca devam eden birlikteliklerini sorgulamadan anladığımı hissettim ve satırların arasında gezinmeyi sürdürdüm. Küsmelerin, kızmaların, sevinmelerin, üzülmelerin ve fazlası olmanın öyküleriydi bunlar. Hepimiz belki de sadece bu insanlardan biriyizdir ya da en azından bir tanesini yadırgamış, tuhaf karşılamış, olmazlar listesinde varsaymışızdır. Bizim yaşanmış olan için içimizde beslediğimiz pişmanlık, yaşanılmakta olan için haykırdığımız itiraz ve yaşanılması olumsal gelecek için kalbimizde beslediğimiz umut herkesin fıtratında o kadar aynıdır ki kendimizi yan karakter olarak gördüğümüz yakınlarımızın yerine koyduğumuzda ancak her olan biteni normal olarak kabul edebilecektik. Bundan önce de aynıydık, bundan sonra da farklılaşmayacağız.