ÜÇ İNSAN, ÜÇ AŞK

Quasimodo ve Esmeralda'nın temsili resmi. Romantizm akımı etkisiyle eser verenler denilince akla gelen Fransız yazar Victor Hugo'nun Notre Dame'ın Kamburu romanı, okuduğum zamandan bu yana unutamadığım bir başyapıt olarak belleğimde yer edinmiştir. 15'inci yüzyıl Paris'inin toplum ve insan arasındaki çatışmalarına, insanların kendileriyle olan iç çatışmalarına ayna tutan romanda, bu çatışmaların sebepleri inanç, fiziksel engeller, sınıf farklılıkları ve yetişme tarzına bağlanıyor. Hugo'nun, Notre Dame Katedrali'nin mimarisini ve dönemin Paris'inin tasvirini de esere yansıtarak betimlemelerinde başarılı olduğunu göz ardı etmemem gerekir, her ne kadar bu bölümler bana biraz ağır gelmiş olsa da. Hugo eserinde iç monologlara ve geriye dönüşlere başvurmuştur ki fikrimce bu, eseri daha da okunası yapmaktadır. Roman, toplumdaki sınıflar arası farklılığı ve bunun getirdiği eşitsizliği ustaca yansıtıyor ve dönemin siyasi otoritesini elinde bulunduran kişilerin görevlerini insan haklarına aykırı, hiç de demokratik olmayan bir biçimde kötüye kullanmalarına dikkat çekerek bu adaletsiz toplum yapısına eleştiri getiriyor. Okurken zihnimde canlandırdığım yargı sahneleri "Bu mudur adalet?" dedirtecek cinstendi. Bu eleştirinin haricinde, üç platonik aşkı gözler önüne sererek 'Sevmek sahip olmak mıdır yoksa fedakarlık mı?' sorusunu akla getiriyor kitap. Bana göre sevmek fedakarlıktır, çünkü sahip olmak için sevmek çok bencilce bir hareket değil midir? Bu, sevgiyi sahte yapar gözümde, nitekim bir "sahip olma amacı" vardır ortada ve sevginin hiçbir amaca hizmet etmemesi gerekir fikrimce. Gerçekten seven insan karşılık beklememeli. Fedakarlık burada karşımıza çıkıyor, insan öyle sevmeli ki karşılıksız aşkına rağmen gurur yapmaksızın gerektiğinde sevdiğinin yardımına koşabilmeli. "Gerçek sevgi" budur işte. Bunun örneğini yazar, kambur zangoç Quasimodo'nun güzel çingene Esmeralda'ya duyduğu aşktan hareketle sergiliyor. Quasimodo karakteri yaptığım gerçek sevgi tanımlamasına yakışır davranışlarıyla gönlümde taht kurmuştur adeta. Aynı zamanda üzmüştür de, isterdim ki böylesine yürekten seven bir adamın aşkı karşılıksız olmasın, isterdim ki Esmeralda'nın Quasimodo'ya olan hislerinde merhamet duygusundan fazlası olsun. Çünkü böylesine değer verip fedakarlık eden kişiler şüphesiz ki aşklarına karşılık bulmayı en çok hak edenler. Bir kimse tarafından bu denli sevilmek çok rastlanabilir bir durum değil, çevremizde kim bu yürekliliği gösterebiliyor? "Gurur" dediğimiz kavram sevginin önüne geçiyor ne yazık ki, geçmediği durumlara yalnızca roman sayfalarında ve şiirlerde rastlıyoruz. Yani ancak hayal dünyamızda var edebiliyoruz gerçek sevgiyi... Rahip Claude Frollo karakteri ise "Sevmek sahip olmaktır" anlayışıyla yaklaşarak Quasimodo'ya tezatlık oluşturuyor. Kendisiyle çatışan Frollo'nun duygularını kendi sözleriyle en iyi şekilde anlatabilirim: "Bilginken, bilimi ayaklar altında çiğniyorum; asilken, adımı mahvediyorum; rahipken, dua kitabını bir kösnü yastığı yapıyorum. Ama yine de sen Esmeralda, beni hala sevmiyorsun" Bir insanın sevgisine karşılık bulma arzusunu anlıyorum elbet, nitekim herkes bunu ister. Ancak Claude'nun da yaptığı gibi karşılık bulamama sonucu sevdiğine zarar vermek asla haz etmeyeceğim bir davranıştır. Böyle kimselere kendi çevremde şahit oldum ve onlarla ilgili düşüncelerim hiç de iyi yönde olmadı. Çünkü dile getirdikleri sevgiyi çirkinleştirmekten ve bencillikten başka bir şey değil bu. Zannediyorum ki her kızın bir Frollo'su olmuştur veya olacaktır, deneyimimden yola çıkarak söyleyebilirim ki böylesi insanları hayatımızdan ne kadar çabuk uzaklaştırırsak o kadar iyi. Bir de Esmeralda'nın sevdiği kendini beğenmiş Phoebus var ki üzerinde durmaya değer. Phoebus gibi kendini beğenmiş, hiçbir zaman bir bayana gerçekten değer veremeyeceğini düşündüğüm tipler de uzak durulması gerekenlerden. Bu gibileri sahte mimik ve sözlerle kendilerini sevdirirler, kendilerine değer verdirirler ve bir süre sonra umursamazca ortadan kaybolurlar. Bu davranış biçimini sadece erkek tarafına özgü düşünmek haksızlık olur tabii, çevremizde cinsiyet fark etmeksizin böylelerine rastlamak mümkün. Hangi cinsiyetten olursak olalım, yolun sonunda üzülen taraf olmamak için bu kişiliğe sahip kimselere anlamlı duygular beslemeden önce bir daha düşünmek gerek. Notre Dame'ın Kamburu benim gibi sevgi ve insan arasındaki bağlantıyı sorgulayan, insan duyguları üzerine eleştirel düşünmeyi seven ve bir de Krallık dönemi Fransa'sının hukuki yaptırımlarını merak edenlerin zevk alarak okuyacağı bir kitap. Romantizmin gerek kıldığı fazla ayrıntılı betimlemelerin göz yormasına aldırış etmeyeceğini düşünenlerin okumasını şiddetle tavsiye ederim. Zeynep Özmenler