Sembollerin Etkisi: Sineklerin Tanrısı.../ Burak Buzpınar Öncelikle William Golding ile tanışmamı ünlü romanı Sineklerin Tanrısı'na borçluyum. Sineklerin Tanrısı, akıcı ve duru anlatımıyla okuyucusunu içine çeken bir yapıt. Bu bağlamda Golding'in yetkin bir kaleme sahip olduğunu söylemek mümkün. Kitap, uçak kazası sonucu ıssız bir adaya düşmüş bir grup çocuğun adada başlarından geçen maceraları ve yaşam mücadelesini esas almaktadır. İlk olarak, çocuklar adada kendilerine bir lider belirleyerek bazı iş bölümlerinde (ateş yakmak, avcılık, barınak faaliyetleri) bulunurlar. Lider seçmelerinin amacını özellikle yaşları küçük olan çocukların başlarında bir 'büyük' istemelerine bağlıyorum çünkü çocuklar korku içindeler ve onlara bir büyüğün sahip çıkmasını istiyorlar. Daha önce ebeveynlerinden ayrı düşmemiş çocukların sahipsizlik duygusuna kapılmaları gayet normal. Ancak, adanın lideri olan Ralph ile onu içten içe kıskanan lider ruhlu Jack arasında zamanla birtakım sorunlar patlak verir. Adada işler karışır ve Ralph'ın önceliği ateş yakarak 'adadan kurtulmak' iken Jack'in amacı 'lider olarak kendi kabilesini yönetmeye' döner. Issız ada, çocuklar tarafından kelimenin tam anlamıyla bir cehenneme dönüşür. Bana göre ıssız ada kitabın başında ayak basılmamış, kirletilmemiş saklı bir cenneti temsil etmekteydi. Ne var ki çocukların bu adaya ayak basmalarıyla saklı cennet adeta bir cehennem çukuruna dönüştü. Buradan itibaren kitabın kırılma noktasının yaşandığını düşünüyorum. Ve karşınızda alegori... Golding'in dil ve anlatımda alegoriden yararlandığını açıkça söyleyebilirim. Hatta Sineklerin Tanrısı için alegori sanatı üzerine inşa edilmiş bir eser desem yanılmış olmam. Kısaca alegori, bir görüntü, bir yaşantı veya bir davranışın daha iyi kavranmasını sağlamak için göz önünde canlandırıp dile getirme ya da sembollerle anlatma sanatı olarak açıklanabilir. Bu tarz alegorik anlatım biçimi yani simgesel anlatım biçimi kitaba olan ilgimi iki katına çıkardı. Ayrıca Golding'in alegorileri için, müthiş dehasını ispatlar nitelikte olduğunu söylemeliyim. Örneğin; adada lider seçilen Ralph bir deniz kabuğu vasıtasıyla liderliğini iyice perçinler. Deniz kabuğu çıkardığı sesle diğer çocukları etrafında toplar. Aynı zamanda onu öttürebilen tek kişi Ralph'tir. Böylelikle Ralph de deniz kabuğu sayesinde gücüne güç katar. Ayrıca deniz kabuğu herkesin bir arada olduğu toplantılarda söz alacak kişiyi belirler yani deniz kabuğu kimin elindeyse konuşmayı o kişinin yapması beklenir. Sıradan bir deniz kabuğu sembolleştiren Golding, ona adeta bir kimlik oluşturmuştur. Aynı şekilde kitaptaki karakterlerden Domuzcuk lakaplı gözlüklü oğlan, Jack tarafından bir hiç olarak görülür ve mütemadiyen aşağılanır. Çünkü Domuzcuk aklı ile hareket eden, aydın bir kişiliğe sahiptir ve bu durum Jack tarafından bir tehdit olarak görülür. Jack onun fiziksel özelliklerini, kusurlarını (gözlüklü, kilolu ve astım hastası olması) kendi lehine kullanarak bastırmaya çalışır. Buradan Jack'in faşist bir lider görüşüne sahip olduğunu anlıyoruz. Faşist bir lider farklı görüşlere sahip insanlara tahammül edemez, onları kendine bir engel olarak görür ve bu tip insanları yok etmek ister. Bu yüzdendir ki Jack de adada ona yapılan en ufak bir eleştiriye veya zıt bir görüşe tahammül edemez, bastırmaya ya da sinsice "bedel ödetmeye" kalkar. Golding, bu alegorik eserde, Jack ve Domuzcuk'u faşist ve aydın bir kimliğe büründürerek faşist-aydın çatışmasını farklı bir şekilde gözler önüne serer. Simon adlı bir başka karakter, bilge kişiliği ile ön plana çıkmış bir çocuktur. Yaşına göre bir hayli olgun davranan Simon, diğer çocuklar tarafından anlaşılamadığı için "çatlak", "kafadan" ve "tahtası eksik" olarak görülür. Oysaki Golding, "Simon, Hz. İsa'yı andıran bir kişiliktir ve karakteri ona göre şekillendirdim" diyerek Simon'un bilge kişiliğine dikkat çekmiştir. Aynı zamanda Simon diğer çocuklara güzel ahlakı, iyilikleri ve insani erdemleri öğütleyip -özellikle küçük çocuklara yol göstererek- hayatlarını bu temeller üzerine inşa etmelerine yardımcı olur. Ne var ki adada yaşanan anlaşmazlıklar, ayrılıklar sonucunda ucu ölüme varacak hadiseler yaşanır ve Simon ile Domuzcuk hayatlarını kaybederler. Sıradan olmayan bu ölümler; adadaki masumiyetin, akli yaklaşımların, sağduyunun ve bilgeliğin resmi bir şekilde yok olduğunun ispatı niteliğindedir. En nihayetinde, adaya cehennem hayatı egemen olmuştur ve çocuklar bu olayların sonucunda farkında olmasalar bile birer canavara dönüşmüşlerdir. Golding'in iyilik-kötülük, liderlik, erdemlik, bilgelik ve daha birçok insani değerleri özellikle çocukların üzerinden yazması, sembolleştirmesi benim bakış açıma göre insanların karakterlerinin küçük yaşta şekillenmesinden kaynaklanıyor. Kitabın sonsözünde, ünlü profesör, yazar ve çevirmen Mina Urgan'ın da söylediği gibi "Oysa kendi çocukluğuna ve yakından tanıdığı çocuklara duygusallıktan arınmış gerçekçi bir gözle bakabilenler, çocukların küçük bir melek değil, tıpkı yetişkinler gibi birer insan olduğunu bilirler. İnsanlarda ise, ister büyük ister küçük olsunlar, hem iyi hem de kötü içgüdüler vardır. Anne- baba, eğitim kurumları çocuğu olumlu bir biçimde etkilemeye, iyiye yönelen içgüdülerini geliştirmeye, kötüye gidenleri engellemeye çalışırlar." (259/260) İlk elime aldığımda alelade bir macera kitabı hissi veren eser, sonrasında deyim yerindeyse ters köşe etkisi yarattı. Sineklerin Tanrısı'nı bir çocuk öyküsü ya da macera kitabı olarak değerlendirip, basite indirgemenin büyük bir haksızlık olduğunu düşünüyorum. Sineklerin Tanrısı bugün 60. yılında, yediden yetmişe tüm okurların mutlaka edinmesi gereken bir klasik. Her ne kadar kafalarda soru işareti yaratan bir sonla bitse de...