Cellat Kim?

Neden dilim sürçtü? Neden ayağım takıldı ve sendeledim? Bu beni çok utandırdı. Yapmamalıydım. Hayatta çok fazla olmasına rağmen yine de olağan kabul etmediğimiz pek çok hata yapıyoruz, yaptığımız bu hatalar için de kendimizi suçlamak gibi bir eğilimimiz var. Belki pişmanlık olarak nitelemek tam anlamıyla doğru değil; ancak kendi hakkımızda onaylamadığımız pek çok davranışımız oluyor hayatta. Peki, bu küçük ayrıntılara gereğinden fazla anlam yüklüyor olabilir miyiz? Jean-Paul Sartre'ın Gizli Oturum adlı tiyatro eserini tanımlamak için sanırım "çarpıcı" çok uygun bir sıfat. Odada yalnız kalanlar karakterler; fakat bir şekilde kendimiz hakkında biz de bir şeyler öğreniyoruz. Zamanında işledikleri suçların cezası olarak üç karakter bir odaya alınıyor ve beklemeye başlıyorlar. Bu karakterler neden bir odada bulunduklarını biliyor, fakat en başta kabul etmiyorlar. Hepsi suçunun ne olduğunun farkındalar. Fakat cezalarını verecek kişi, yani cellat, ortada yok. Kendi hayatımıza bakarsak, hepimiz bir anlamda bunun gibi odalara kapanmış, tek başımıza bekliyoruz. Neden orada olduğumuzu aslında biliyoruz da bir hata yaptık çünkü ve bu suç için cezalandırılmayı bekliyoruz. Ancak yukarıdaki senaryo ile karşılaştırırsak ortada bir iki fark olduğunu görebiliriz: o odaya bizi kimse kapatmıyor ve aslında ortada gerçek bir suç yok. Genellikle insanlar, yaptıkları şeyler için kendilerini böyle cezalandırmayı seçiyorlar. Bu cezanın verilmesini uygun gören başkası değil, kendimiziz. Bir açıdan bakıldığında, birlikte en çok vakit geçirdiğimiz insan kendimiz değil miyiz? Böyle yakından tanıdığımız ve sürekli birlikte olduğumuz bir insana karşı böyle acımasızca davranmak neden bu kadar kolay geliyor bize? Başkalarına karşı çok anlayışlı olabilirken, neden kendimize karşı toleransımız bu kadar düşük? Bu sürekli eleştiri yağmuru öyle iliklerimize kadar ıslatmış ki bizi, bazen birinin bizi sevmesine verdiğimiz tepki "Neden?" oluyor. Bir insanın kendini bu şekilde sorgulaması bile yeterince üzücüyken, bunu sorgulamanın kaynağının kendisi olması çok acı değil mi? Düşünelim bakalım... Karşımızda bir insan: bir şekilde sendeledi ve düştü. Aklımızdan ilk geçen şey bir şekilde yardımcı olmaya çalışmak olacaktır, değil mi? Peki bu senaryoda düşen insan kendimiz olduğunda neden ilk tepkimiz bu düşme olayına karşı bir tavır almak oluyor? Ya da başkasında görmediğimiz, dikkatimizi çekmeyen küçük kusurlar neden kendimizde olduğu zaman birer dev haline geliyor? Neden sorusuna birkaç cevap bulunabilir belki. Acaba kendimizi sürekli aşağı görmek, bir koruma mekanizması olabilir mi? Mesela ben kendime şişman dersem, başkası bana şişman dediği zaman boş bulunmam ve "Biliyorum." diyebilirim. Ya da belki bize öğretilen mükemmeliyet ideasına ulaşma çabamız içinde kendimizi kamçılamaya çalışıyoruz. "Ben dimdik yürüyen bir insan olmalıyım, o halde düşmemeliydim." dermiş gibi. Sebebi her ne olursa olsun, omzunun üzerinden sürekli seni izleyen, her yaptığını eleştiren, her an hatanı yakalamaya hazır bekleyen biriyle yaşamak çok yorucu olabiliyor. İşin trajikomik denebilecek yanı ise bunun aslında zorunlu bir şey olmaması: aslında bu stresi kendi omuzlarımıza yüklüyor olmamız, bunu bitirme gücüne aslında sahip olmamız ve bunu yapmamayı her gün bir nevi tercih etmemiz. Bizler, insanlık olarak bir cezalandırma bilinciyle donatılmışız. Bu bilinci bize belki ailemiz verdi, belki içinde bulunduğumuz sürekli yarış ortamı. Kaynağı her ne olursa olsun, her küçük hatamızı cezalandıran bir kurum var içimizde. Sürekli bizi bir odaya kapatıyor ve içeride tek başımızayız, cezalandırılmayı bekliyoruz. Ancak cellat gelmiyor. Çünkü içeride bir cellada gerek yok: cellat zaten kendimiziz.