Paris Olmayan

Geçtiğimiz günlerde gerçekleşen Laleper Aytek'in "Non Paris" adlı kişisel fotoğraf sergisine gittim. Açılışına da katıldığım fakat açılış akşamındaki yoğun kalabalıktan dolayı çok detaylı göremediğim fotoğrafları daha sonra daha sakin olan bir saatte görerek telafi ettim. Sergi yaklaşık bir ay boyunca Cer Modern Sanatlar Merkezi bünyesindeki Hub Sanat-Mekan'da ziyarete açıktı. Edindiğim bilgiye göre Laleper Aytek Boğaziçi Üniversitesi'ndeki Ekonomi eğitiminin ardından Norveç'e giderek bir yandan alanında eğitim görerek diğer yandan da fotoğrafçılığa merak sarmış bir akademisyen ve an itibariyle de Koç Üniversitesi'nde görsel iletişim alanında dersler vermekte. Açıkçası bu serginin Aytek'in on dördüncü kişisel sergisi olduğunu bilmiyordum ve daha önce de çalışmalarını görmemiştim. Serginin de isminden biraz ipucu alarak aslında fotoğrafların Paris'te ama Parisli olmayan manzaralardan oluşacağının biraz farkındaydım ki işler tam olarak beklediğim gibiydi. Siyah- beyaz çalışmayı seçen Laleper Aytek bu seçkisinde Paris'i herhangi bir büyük şehirde görebileceğimiz manzaralardan oluşturmuş. Fotoğraflardaki keskin ışık ve gölge bu manzaralara tabii ki dramatik bir hava katarken diğer yandan da şu an içinde bulunduğumuz tüm yüksek çözünürlükteki fotoğrafların aksine tamamen geçmişe bağlı ve hafif hareket halinde, odaklanamamış fotoğraflar çıkarmasına yol açmış. Çerçevelerin altında tarih yazmıyor olsaydı fotoğrafların 1960'larda çekildiğini rahatlıkla söyleyebilirdim. Belki bu da sinemanın ve fotoğrafın ana vatanı Fransa'ya tarihsel bir göndermeydi. Fotoğrafların New York'ta, Londra'da ya da Paris'te çekilip çekilmediğinin ayrımını tam olarak yapamamamız serginin bütünlüğünü oluşturuyor ve bu sanatçının bilinçli bir seçimi. Alışılmış şehir fotoğrafları, şehirlerin sembolleri ve en güzel yerleriyle bir şekilde turistik bir amaca hizmet ederken bunun ötesine geçmek isteyen sanatçılar, bazen oldukça sıradan mimari parçaları, betondan bacaları, düz balkon demirlerini çekmeyi seçebiliyorlar. Buna günümüz plastik sanatlarında (güncel resim ve heykel sergilerinde) zaman zaman modern sonrası dönem işlerinde çokça rastlıyoruz. Aynı konu "pop art"ta da işleniyor olsa da, burada bahsettiğim sıradan malzemenin ana konu olarak sanat işine girmesi çok başka bir açıdan, oldukça gerçekçi olarak gündelik hayattan alıntılanması. Sahne olarak oldukça gösterişsiz olan bu fotoğraf alanında yaratılmış herhangi bir arka plan ve sanatçının isteğine göre poz veren hiç kimse olmamasına rağmen bu kadar alıcı olmaları izleyici açısından "röntgenci" hissi yaratıyor olsa da, fotoğraflara bakmak rahatsız hissettirmiyor. Bütünüyle insanlar üzerinden gitmedikleri, bazen bir yandaki karede mazgallar ya da pencere kenarları ya da herhangi bir ışık-gölge oyunu görülebildiği için serginin temel anlamda teşhir amaçlı olduğunu söyleyemem. Sergideki fotoğraflardan birkaçı ister istemez en beğendiklerim arasında oldular ki bunlar da genel olarak benim gündelik hayatımdaki sürekli gördüğüm şeylerin daha sanatsal haldeki yansımalarıydı. Her gün metroya binip Batıkent'ten şehir merkezine olan yolculuklarımda zaman zaman fark ettiğim ilginç manzaralar, kalabalıklar, uyuyakalanlar fotoğraflarda benzer bir şekilde Paris'teki bir metrodan yansıtılmıştı. Büyük ihtimalle benim de bir parçası olduğum bu gündelik manzaralarda belki de ister istemez birinin kamerasında yer bulduğum ya da bulabileceğim düşüncesi aklıma geldi. Benzer bir şekilde benim de bazen çizim defterimde anlık çizimlerime farkında olmadan konu olan oturan, başka bir tarafa bakan insanlar da aklıma geldi. Sonuç olarak kendimi tesadüfen bir sergide görmek ilginç olabilirdi. Anonim yüzleri veya sokakta yürürken o an olanı yakalayabiliyor ve kaydedebiliyor olmak herhangi bir fotoğrafçıdan çok bir sanatçının işi ve bu fotoğraflar haber fotoğrafçılığından ya da reklam fotoğrafçılığından çıkan sonuçlardan doğaları gereği farklılar. Birçok işte insan figürleri de olduğu için bunları basitçe mimari ya da şehir fotoğrafları diye adlandıramasak da Aytek'in işlerinin kendi isimsiz alanında görülmeye değer olduğunu düşünüyorum.