TAŞRADAN KAÇIŞ YOK

Elias Canetti'nin İnsanın Taşrası isimli kitabı yazarın 1942-1972 yılları arasında tuttuğu birçok nottan oluşuyor. Kitabın formatı daha çok deneme türüyle benzerlik gösteriyor. Yazarın bize sunduğu notların çoğu arasında doğrudan bir bağlantı yok, yani çok farklı konulardan bahsedilmiş. Örneğin, müzik, ölüm, insanın iç dünyası, özgürlük, inançlar ve toplumlar bu konuların sadece bir kısmını oluşturuyor. Benim bakış açıma göre kitabın ana teması ise insanın çok yönlülüğü. Canetti kitabında insanın fikirsel gelişiminin ve çok yönlülüğünün sadece dış etkenlere ve geçmişteki tecrübelerine bağlı olmadığından, bunların kişinin kendinden kaynaklı ortaya çıkabileceğinden bahsetmiş. Yazarın insanın taşrası derken kastettiği şey de insanı dışardan etkileyen faktörler. Yazar, belirli bir amaçla yazılmamış ve bahsedilen dış faktörlerden uzak oluşturulan eserlerin etkileyici ve özgün olacağını ve kişiye mutluluk getireceğini öne sürüyor. Canetti'nin aksine ben insanın dışardan etkilenmemesi ve doğal olması düşüncesini çok da akla yatkın bulmuyorum. Benim düşünceme göre insanın dış etkenlerden kaçınmasının herhangi bir çıkar yolu yok, çünkü, bu insan tabiatının vazgeçilmez bir parçası. İnsan sosyal bir varlıktır ve hayatını diğer insanlarla birlikte bir toplum ve bir düzen oluşturarak geçirmeye muhtaçtır. İnsanın kendisini dış dünyadan soyutladığı ve dış dünyayı yani taşrayı gözlemlediği bir durum düşünelim. Nihayetinde insan doğası gereği mutsuz olacaktır. Mutsuz olduğu için diğer insanlara negatif enerji yayacaktır. Yaydığı negatif enerjinin sonucu olarak er ya da geç yalnız kalacaktır. Bunu bir döngü olarak düşünürsek kişi yalnız olduğu için mutsuz, mutsuz olduğu için yalnız olacaktır. Bu durumdaki bir insanın kendi başına yaptığı bir eylemle, bir eser oluşturmakla mutlu olması da mümkün değildir. Ayrıca insana mutluluk veren en önemli his beğenilme ve övülme hissidir ve bu hissin dış dünyayla temas kurmadan elde edilmesi mümkün değildir. Bir başka tartışmalı konu ise böyle bir kişinin oluşturacağı eserin niteliğidir. Kişinin kendini dış dünyadan ve geçmişinden soyutlayarak etkileyici eserler oluşturacağı, kendi duvarlarını kırıp beklenmedik işler ortaya koyacağı düşüncesi de yanlıştır. Çünkü insan öğrenen bir varlıktır. Yürümeyi, konuşmayı, okumayı, yazmayı sonradan öğreniriz. Mesela, bir yavru ceylan gibi doğduğumuz ilk anlarda yürümeye başlamayız. Hatta ve hatta bilimin ve sanatın gelişmesinin en önemli nedenlerinden biri de öğrenmedir. En çok beğenilen ve özgün olarak kabul edilen yazarlara bakarsak kendi öncüllerinden çok fazla şey öğrendiklerini görürüz. Örneğin dünyaca saygı duyulan yazar Shakespeare, çoğu eserinde diğer yazarlardan ve düşünürlerden ilham almıştır. Hatta ve hatta doğrudan alıntı yaptığı yerler de mevcuttur. Şunu söyleyebiliriz ki tüm öğrendiklerini ve tüm tecrübelerini bir kenara atmak ne kadar imkansızsa, böyle bir durumda nitelikli eserler kurmak da o kadar imkansızdır. Sonuç olarak kişinin yapması gereken şey, insanlarla iletişim kurmak, dış dünyayı gözlemlemek ve diğer insanların düşüncelerini, gözlemlerini ve kendi tecrübelerini harmanlayarak eserini oluşturmaktır. Bunu söylerken kesinlikle insanın papağan gibi önceden ortaya atılan düşünceleri tekrar etmesi gerektiğini kastetmiyorum. Tabii ki kişi kendi yorumlama biçimini önceden öğrendiği şeylere uygulamalıdır. Yoksa özgünlük elde edilemez. Bu sayede kişi, insanlığın başlangıcından bu yana süregelen ortak zenginlikten faydalanmış olur. Bunun yanında, kişinin kendi düşüncesi de bu mirasa eklenmiş olur ve ondan sonra gelenler farklı bir bakış açısından bakma fırsatı kazanır. İnsanlar ortak mirasa katkısından dolayı eseri oluşturan kişiye övgülerini ve beğenilerini sunar ve bu sayede kişi kabul edilme hissini yaşayarak mutlu olur. Bu mutluluk beraberinde motivasyonu getirir ve kişinin üretkenliğini arttırır. Eserlerde niteliğin yakalanmasının ve bu eserden mutluluk duyulmasının yolu budur.