İNCE MEMED BABASIZ KALDI

Henüz birkaç gün önce Türk Edebiyatı ulu çınarlarından birini kaybetti. Yaşar Kemal ardından derin izler bırakarak aramızdan ayrıldı. Bu yazıyı cenazesinden bir kaç saat sonra, onu ve onun bana açtığı kocaman dünyayı düşünerek yazıyorum. Yaşar Kemal'in İnce Memed romanını ilk elime aldığımda 14 yaşındaydım, okulumun tavsiyesi ve babamın da teşvikiyle okumaya başladığım eser bana hiç bilmediği bir dünyanın kapılarını açtı. Torosları, Adana'yı ve köy hayatı bu ülkede yaşayan her gencin az çok fikir sahibi olduğu konulardır muhtemelen, ama o hayatlar bana o kadar uzaktı ki ve ben o yaşamları öylesine yüzeysel tanımıştım ki İnce Memed'i okurken kendimden utanmıştım. Kendi ülkemin, insanlarımın gerçekliğine bu kadar uzak olduğumdan haberdar değildim ve o romanı okumasaydım kendi küçük dünyamdan çıkamadan Yaşar Kemal'i tanıyamadan hayatıma devam edecektim. Köy hayatı, zorbalık, devlet otoritesinin yozlaşması gibi cumhuriyetin ilanından günümüze kadar uzanan sorunlar hakkında kulaktan dolma bilgilerle yaşamak ne kadar da zavallıca bir durummuş aslında, çünkü insan kendi tarihini ve sorunlarını göremezse gelişemez, ilerleyemez. İnce Memed çok sıradan gelmişti bana en başta. Sevdiğiyle kavuşamayan, fakir bir toprak işçisinin hayatı gibi algılamıştım romanı ilk okuduğumda. Fakat kendimi kaptırdıkça aslında basit bir köy romanından ibaret olmadığını, feodal düzenin güçsüzler üzerinde kurduğu baskıyı, devletin ağalık kurumuyla başa çıkamadığını ve ezilmeye, aç kalmaya mecbur bırakılan bir kesim olduğunu gördüm. Abdi Ağa ve İnce Memed sadece birer örnekler aslında, eminim ki Anadolu'da halen bu trajediyi ve mücadeleyi yaşayan bir çok insan var ve kaderlerini değiştirmek için uğraşıyorlar. Bana göre Yaşar Kemal bu eserde güçsüzlerin, bu düzene başkaldırmak isteyenlerin sesi olmayı amaçladı. Çünkü ülkenin her yerinde bu zulmü yaşayan sayısız insandan biriydi Memed. Ağalık kurumunun çok güçlü olduğu küçük köylerde insanın hakkını araması, bu acımasız düzene dur demeye çalışması cesaret isteyen, ucunda ölüm olan neredeyse imkansız bir haykırış çünkü. Memed o yola baş koyduğunda her şeyi ve herkesi arkasında bırakıp gitmeyi göze aldı, sadece sevdiği kadın Hatçe'yi bırakamadı. Ama ne yazık kazandığı onca şeyin yanında, Abdi Ağa ve düşmanlarından kurtulmasının yanında Hatçe'yi kaybetti. Hatçe'nin öldüğü sayfaları okurken aklımdan geçen tek cümle "İşte Memed burada kaybetti" oldu. Memed belki Hatçe'yi kaybetti ama köyünde yaşayan diğer insanlara umut oldu, onların yaşamasını sağladı sadece kendi küçük çevresinde olsa bile yaşadığı yerde adaleti sağladı. İnce Memed'in yaşadıkları günümüzden 50 yıl öncesinde geçiyor belki fakat hala bu problemler ülkemizde var. Sadece ülkemizde demek yanlış olur muhtemelen çünkü güçlü olanın güçsüz üzerinde kurduğu baskı ilk insandan beri hayatın her alanında karşımıza çıkıyor. Abdi Ağa ve Memed bunun ülkemizden bir örneği sadece. Her gün gazetelerde mutlaka bir haber çıkıyor, hakkı yenen, rüşvetle susturulan ve kanuni işleyişi engelleyen insanlar hakkında. Güçlü olan, güçsüzün emeğini, zamanını, hakkını parasıyla veya konumuyla çalıyor ve bu gidişata kimse bir şey diyemiyor. Bence bu hak yemenin, ezmenin ve ezdirmenin halen yaşanıyor olması utanç verici bir şey. İnce Memed'in zamanında devlet otoritesi çok zayıftı, ağaların hakimiyetine devlet erkinin karışması bile mümkün değildi ama bugün devletin hakimi, savcısı bile zayıfı değil güçlüyü koruyor. Belki de dünyanın düzeni ve hiyerarşinin getirileri , gereklilikleri bunlardır ama her çürümüş düzeni yıkacak bir İnce Memed vardır, aynı Değirmenoluk'ta olduğu gibi. Yaşar Kemal yapmak isteyip de yapamadıklarını belki de İnce Memed'le hayata geçirdi. Belki de bu yüzden kendi büyüdüğü, işçi olarak çalıştığı şehir Adana'nın bir kasabasında hayat verdi Memed'e. Taşını, toprağını, kokusunu, insanını bildiği Adana'yı anlattı ama bana kalırsa Torosları da Yaşar Kemal kadar güzel anlatan biri daha olmadı. Sayfalarca betimleme okurken bile bir dakika sıkılmadığım, hiç bilmediğim yerler tanıdığım ve keşfettiğim bir roman oldu aynı zamanda İnce Memed. 28 Şubat 2015'te Türk Edebiyatı Yaşar Kemal'i yitirdi ama en önemlisi İnce Memed babasız kaldı. Yaşar Kemal ve Memed beni ucundan da olsa hiç bilmediğim bir hayata soktular, gözlerimi açtılar. İstanbul'dan, Ankara'dan ötesinde, sandığımdan çok daha farklı bir mücadelenin var olduğunu, bilmediğim hayatların varlığını bana gösterdiler. Yaşar Kemal'i ve Memed'i çok geç kalmadan tanıyabildiğim için çok şanslıyım. Umarım herkes bir gün eline İnce Memed'i alır ve sonrasında benim yaşadığım büyülenmeyi, hayranlığı yaşar.