DAĞILIR VE SONRAYENİDEN DOĞARIZ BİR GÜN

"Sen de benim kadar uzun yaşasaydın, zalimlikle yardımseverliğin aynı rengin iki tonu olduğunu anlardın." Bu cümleyi, ruhuma fazlasıyla işleyen "Ve Dağlar Yankılandı" kitabından alıntıladım. Yazar Khaled Hosseini hikaye içinde hikaye tekniği kullanarak kitabın başında Peri ve Abdullah'ın babası Sabır'ın ağzından, Dev ile Eyüp Baba'nın ve Küçük Kayis'in masalını aktarıyor okuyucuya. Masaldaki mesaj bu üstte geçen Dev'in söylediği cümleyle özetlenmiş bana kalırsa. Yardımseverlik ve zalimlik arasında geçen başka coğrafyaların insanlarını, acıları, sevinçleri, acıyla yoğrulmuş sevinçleri ve bunlardan doğan parçalanmışlıkları okuyoruz. Zalimlik ve yardımseverlik zıt uçlara çekilmiş olsalar da bağlılar birbirlerine görünmeyen bağlarla sanki. Afganistan'dan Paris'e, Amerika'dan Yunanistan'a ve hatta Pakistan'a, mülteci kamplarına, parçalanmış ailelere, tercih edilmiş yalnızlıklara, arayışlara, eşitsizlik içindeki umut kıvılcımlarına, karanlığın bir türlü yutmayı başaramadığı tertemiz yüreklere uzanıp gidiyor hikaye. Buradan da anlaşılacağı üzere dünyanın farklı kısımlarına bölünmüş hayatlar, duygular, anılar aslında bir bütün oluşturuyorlar sonunda. Bu ayrı ayrı hikayelerdeki, aynı zamanda yaşanmış ayrı hayatlardaki birbirine bağlılık şaşırtıyor okuyucuyu. Afganistan odağında geçen ve iki kardeşin ayrılığının etrafında su halkaları misali büyüyen bir roman. Şadbağ denilen küçücük bir köyde yaşayan Peri ve Abdullah'ın hayatlarının içindeki başka bir insan vasıtasıyla ayrılmalarına, annelerini kaybeden bu iki kardeş arasındaki sımsıkı bağların koparılışına tanık oluyoruz. Bir yanıyla zalimlik olarak görülen olayların öte yanıyla da göreceli olarak "iyi" sayılabilecek sonuçları doğurabildiğini farkediyorum. Başka bir açıdan da zalimliklerin arasında ve onları yok etmeye çalışarak yeşerip büyümeye çalışan güzel duyguları anlatıyor kitap. Kızacak, suçlu sayılacak kişiyi belirlemek öyle zor oluyor ki. Şartların getirdiklerinden ve zamanın o gün için sunduklarından yararlanılarak verilmiş kararlardan pişmanlık duymanın yersizliğini düşündürtüyor kitap. Bir yanıylaysa "Ya şöyle şöyle yapsaydı? Oradan hiç ayrılmasaydı? Onunla karşılaşamasaydı? "sorularını soruyorum. Ama Afganistan'da mülteci çocuklara yardım eden Doktor Markos'un annesi Odie'nin dediği gibi insan, yaşamın akışı içinde kararlar alırken, o anda öyle davranmasına sebep olan halleri kendisi bile kavrayamıyor. Yaşanmış, yıllanmış ve o olayın çok daha dışından bakabilecek zamana ulaşmış olduktan sonra belki, pişmanlık duyacağı ya da sevinip gururlanacağı işler yaptığını farkediyor. Odie Teyze "Markos, biliyor musun, insanların bu kadar geç kavraması çok tuhaf. İstedikleri şeylere göre yaşadıklarını düşünüyorlar. Yaşamlarına isteklerine göre yön verdiklerini. Oysa işin aslı, onları yönlendirenler, korktukları şeyler. İstemedikleri şeyler." diyerek ulaşamadığımız, o gizli dehlizlerde uzanan dürtülerden bir örnek veriyor. İnsan öyle söyler, yapar, gider, susar ancak bu eylemlerin nedenleri ancak parçalar bütün oluşturduğunda daha anlaşılabilir hale gelir. Kardeşler parçalanabilir; anne veya baba çocuğunu terk edebilir; ülkeler bölünebilir; insanlar organlarını yitirirler; duygular arasında gelgitler yaşanır durur; sevgililer ayrılıp birleşebilirler. Tüm bunlar yaşanırken "Bir kalp buna nasıl dayansın?" denilebilecek acılar gelir yerleşir yaşama. O acıların ardından dönüşmüş, değişmiş insanlar belirir. Bu durum doğanın kendisinden gelir aslında. Parçaların dağılması, yaprakların dökülüp yeni baştan başka bir cana hayat olması gibi doğaldır insan yaşamındaki bu tarifi zor vaziyet. Kitaptan bu mesajı duyumsadığımı söyleyebilirim. Yazımın sonlarına doğru bu kadar çok yönlü bir hikaye örüp bize Peri ve Abdullah etrafında Afganistan'ı ve dünyanın başka köşelerinde dokunan hayatları anlatan yazarı ve çevirisiyle duyguları bize aktarmaya yarayan en doğru ifadeleri seçen çevirmeni takdir ettiğimi söylemeliyim. Teknik konularda eleştireceğim bir yan bulamam hikayeye fazlasıyla odaklanmamdan kaynaklanıyor sanırım. Dünyanın bir yerinde yaşandığını hissetmemiz gereken hayatlarla ve okumaktan sevinç duyduğum bir eserle tanıştım. Herkese keyifli, sağlıklı okumalar...