Çirkin Sanat

Geçtiğimiz haftalarda İstanbul'daydım. Oradayken bir arkadaşımdan İstanbul Modern'de Till It's Gone adında bir sergi olduğunu öğrendim ve gitmeye karar verdik. Ulaşmamız biraz zor olsa da sonunda başardık ve buna fazlasıyla değdi. Bina, Ankara'da görmeye alıştığımız sergi binalarından oldukça farklıydı, ilk anda bana kendimi bir cüce gibi hissettirdi, kocamandı. İçeri girdiğimizde de bizi yine Ankara'dakilerden çok daha farklı bir ambiyans, çok farklı insanlar bekliyordu. Bu sergi, tek bir sanatçının sergisi değildi. 20 ayrı sanatçının doğa, ekolojik denge ve bunu insanların nasıl mahvettiği ile alakalı işlerinden oluşuyordu. Daha önceden de adını duymuş olduğum Mario Merz getirmişti beni buraya ilk olarak ama kocaman koridorlarda dolaşırken diğer sanatçıların da işleri oldukça ilgi çekici geldi. Orada bulunan işler alıştığımız modern sanat eserlerinden değildi. Hissetmeye aşina olduğumuz estetik bunlarda hiç yoktu. Daha önceleri de bunlarla ilgili birkaç şey okumuş olsam da gidip canlı canlı gezme fırsatım olmamıştı. Kullanılan malzemeler, konuyu ele alış şekilleri ilgimi çekti. Post-modern sanatta genelde asıl önemli olan şey gördüğümüz değil anladığımızdır, bunu daha önce duymuş da olsam daha önce deneyimleyememiştim. Anladım ki deneyimlediğim ana kadar bir şeyler havada kalmış. Çünkü gerçekten orada tabutların içine konmuş ağaç fideleriyle ilk karşılaştığım anda bir şok yaşadım. Sanat nedir sorusunu sordurdu bana. Çünkü eskilerden kulağımıza yapışmış olan "sanat güzel olandır" yargısını tamamen yerle bir ediyordu. Estetik yapıların insanda uyandırdığı hayranlık, o göz zevki, anladım ki bir anlamda beynimizi uyuşturuyormuş. Bizi belki de asıl konudan uzaklaştırıyormuş. İstanbul Modern'de gezmeye devam ederken aklımda sürekli daha farklı sorular ve her seferinde birbirinden farklı cevaplar oluşuyordu. Sanki, Rönesans sanatının hatta modernist sanatın her zaman bizim zihnimizde uyandırdığı o "üst tabaka" olayından kopulmuştu. Bunu gözümüze sokmak isterlercesine durmadan günlük hayatımızda sık sık karşılaşıp ilgilenmediğimiz, değersiz, estetik değeri olmayan nesneler kullanmışlardı. Bu nesneler gözlerimizi kamaştırmadığından düşünmek daha kolay ve güzel oluyordu. Leonardo Da Vinci'nin bir eserine baktığımızda nasıl katıksız güzellik görüyorsak burada da düşünce, alt yapı katmanları arasında geziniyorduk. Dikkatimi çeken bir diğer şey, ortak ve çok da çarpıcı bir konuya sahip bir sergiyi geziyor olmamıza rağmen, arkadaşlarımızla bir türlü aynı şeyleri anlamıyor olmamızdı. Hepimiz mutlaka bir şeyler düşünüyorduk evet, ama ortak bir payda yoktu. Bu, güzelliğin göreceli olmasından tamamen farklı bir durum çünkü bu sefer ortada olan bir "güzellik" değil, bir anlamdı. Hepimizin farklı şeyler anlıyor olması ise onu anlamsız kılmıyor hatta daha anlamlı hale getiriyordu. Orada gündelik eşyalar, daha önce umrumuzda bile olmamış nesneler ve sanatçının katmanları arasında gezinirken biz de birer katmana dönüşüyorduk. Bence insanların aslında en üretken sanılıp en tüketici yaratık olduğuna tanıklık etmek isteyen herkes gitmeli. Ancak biraz sert bir yüzleşme oluyor. Gerçekten insanın biyolojik olarak olmasa da zihinsel olarak evrimleşmesine daha çok süre olduğunu gösteriyor. Çünkü "akıllı" olmak, tüketilmesi için daha çok nesneler yaratmayı değil, Dünya'da daha fazla tüketilecek kaynak kalmamasından önce bir şeyler yapmak olmalı bence. Akıllı olmak, daha çok para kazanmayı, daha çok rant sağlamayı ve bireyselliği değil; daha uzun süre, daha güzel ve barış dolu bir dünyada tüm canlı dostlarımızla beraber yaşamayı sağlamaya çalışmak olmalı. Aslında hepimizin ihtiyaç duyduğu ortak bir payda olan bu -şimdilik hayali- dünyaya ulaşmak için hiçbir ortak söyleme varamamız, en akılsız canlılar olduğumuzu göstermiyor mu?