KADER: BİR FİLMİ ANLAMA ÇABASI ÜZERİNE NOTLAR

Kader, Zeki Demirkubuz'un Masumiyet adlı filminin yirmi, yirmi beş yıl öncesini anlatan bir filmdir. Aynı zamanda ülke sinema tarihinin en önemli birkaç filminden biridir. Bir devam filmindense bir 'önce' filmi çekmiş Zeki Demirkubuz. Güçlü hikayesiyle tek başına da oldukça etkileyici bir film olan Masumiyet, yönetmenliğin ötesinde filmi bütünüyle sahiplenmiş olan Zeki Demirkubuz'a (filmin senaryo yazımını da kendisi yapmaktadır), bu hikayenin öncesini, bir nevi köklerini aktarma hevesi vermiş. Röportajlarına baktığımızda da zaten Masumiyet'in peşine Kader'in hikayesini yazmaya başladığını söylüyor. Sinemayı kendi yalnızlıklarından ve iç dünyalarından çıkardığı bir mesele olarak gören Zeki Demirkubuz, bu ekolde olan yönetmenlerden etkilenmiştir. Bu ekole uygun oyuncularla da çalışmıştır. Masumiyet'te çalıştığı Haluk Bilginer, Güven Kıraç ve Derya Alabora gibi oyunlar olsun, Kader'de çalıştığı Ufuk Bayraktar ve Vildan Atasever olsun, filmlerde, o klasik roman halini aktarmakta çok başarılı karakterler olarak karşımıza çıkmakta. Filmde bir Dostoyevski alt başlığı oldukça dikkat çekici. Filmi eğer bir şehir olarak düşünürsek ve biz de bu şehri uzak bir tepeden izleyen biri olursak, karşımıza küçük bir alan çıkar ve birbiri içinden geçip giden yollar görürüz. Küçük bir alan, çünkü hikayeye dahil olan çok fazla insan yok, o sayıca az diyebileceğimiz insanların kurduğu küçük bir alanda dolaşıyoruz. Birbirinden geçip giden yollar, birbirinden geçip giden ilişkiler olarak karşımıza çıkar. Aşk, filmin temeli. Bekir, Uğur ve Zagor filmin hikayesinin temelini oluşturan bu ilişkilerin sahipleri. Bekir, Uğur'a aşık olur, Uğur ise Zagor'a aşıktır. Buradaki önemli olan nokta, ikisinin de temelde benzer bir aşk yaşamaları ki bunu filmin gidişatı içinde görüyoruz. Olayı film haline getiren meselenin başrolünde ise Zagor bulunmakta, Zagor vücut bulmuş olarak kısa bir süre karşımıza çıkmakta ama filmin bütününde, Masumiyet de buna dahil, varlığını hissettiğimiz bir karakter. Bu haliyle eski bir Yunan Tanrısı fikri vermekte. Zagor, adam öldürmekte çok tereddüt etmeyen biri ve bir mahkum, Uğur ise hayatını Zagor'un peşinde sürüklenerek geçiriyor. Zagor yerinde uslu duran biri olmadığından sürekli olarak kaldığı bir hapishane yok. Zagor'un peşinden gitmekten geri durmayan Uğur, bir şekilde Bekir'i de peşinde sürüklemiş oluyor. Bu noktada saplantı nedir, ne değildir sorusunu sormamız gerekiyor. Bekir'in sürüklenişini abartılı bulma eğiliminde olsak da, Ufuk Bayraktar'ın da role iyice alışmasıyla, bu sürüklenişi daha iyi kavrayabiliyoruz. Filmin adını Kader yapan, Bekir'in çaresizliği, Uğur'un kararlı yürüyüşü. Önemli olan nokta ise Bekir'in çaresizliğinin kendisini masum kılmamasıdır. Kendini Zagor'a adadığını düşünen Uğur ise, Bekir'i anlama çabası içinde boğulmaktadır. Filmin sonunda Bekir, her şeyi hesap ettiğini söyler ve artık olay çıkarmamak üzere Uğur'un yanında kalmak istediğini anlatır ki bunları söyleyen Bekir, yaşadığı onca olaydan sonra evlenmiş, çocuğu olmuş biridir. Uğur ise Bekir'i kendinden uzaklaştıramaz. Film, muhteşem diyaloglar, sağlam oyunculuklarla birleşip etkileyici bir halde son bulur. İnsan ruhunu, etiği anlamaya çalışmaya iten filmler vardır ve Kader kesinlikle o çizgide. Sorumlulukları ve bu sorumlulukların hayatımıza yansıyışını, sorumlulukları alma noktasında hevesli oluşumuz ya da hevesli olmamamıza rağmen toplumun veya kendi iç dünyamızın bize yüklediği bütün o sorumlulukların varlığını hissedişimiz ve bu sorumlulukları kullanarak yürüdüğümüz yolumuz, inşa ettiğimiz duvarlarımız ve en nihayetinde vardığımız nokta irdelenir. Filmde işlenen ahlak, yüce gönüllüğü hedefleyen bir ahlakın vücut bulmuş hali değil. Ahlak, birçok noktaya çekilebilecek bir varoluşsal bir sorundur aslında, eylemlerimizi yargılayan bir kıstas var mıdır? Filmde (Masumiyet'i de birleştirip tek bir film haline getirirsek) bireylerin eylemleri sonucunda varması muhtemel olan veya vardığı noktaları görüyoruz. İzlediğimiz sonuçlardan başka türlüleri de mevcuttur, ama ortada birtakım kararlar vardır. Bu noktada olayın kader boyutunu aşması gerekir, iş kader boyutunu aşınca da masumiyetten bahsetmeye gerek kalmayacaktır. Masum olmak, yaşanmak istenen hayatın bir parçası olamıyorsa, buna kader deyip katlanmaktansa, Bekir'in ve Uğur'un yaptığını yapmak hayatın anlamlılığı açısından önemlidir. Zeki Demirkubuz ise, yaşadığı hayatı, tanık olduğu sahneleri kurgulama ve izleyiciye yansıtma noktasındaki hüneriyle saygıyı hak eden bir iş başarmış oluyor. Kenar mahalle, arabesk kültür, yokluk, acımasızlık ve renksizlik ön planda oluyor. İzlerken oluşan ruh daralmasının tetiklediği sorulara cevap bulma sürecini iyi kullanmak gerekiyor. Zaten bu gibi filmlerin izleyici kitlesi genelde sorgulamaktan geri durmayan insanlardan oluşuyor. Sonuç olarak Kader, dönüp tekrar izlenecek bir film, dönüp tekrar düşünülebilecek bir konu oluyor hayatımızda.