Karanlık Gelecek ve Kusursuz Devlet

Karşı ütopya tanımı insanların hayal edebildikleri en kötü sosyolojik durumları hayal etmesi ile başlar. İnsanın en kötüyü hayal etmesi, kaderini bilmek istemesi tamamen insanın kendi hayatta kalma içgüdüsünün sonucudur. Bugün var olan insan gelecekte de var olmak ya da ne zaman yok olacağını bilmek ister. Toplumlar da insanlar gibi içgüdüleriyle var oldukları için hayatta kalmak için en doğru yolu ararlar. Bunun en uygun yolu ise en kötü durumu göz önüne alarak tam tersi istikamette toplumun kendisini şekillendirmesidir. İşte bu durum felsefeciler tarafından distopya adıyla anılır. George Orwell de bu kitabında kendi bakış açısından İkinci Dünya Savaşı sonrası toplumların oluşturduğu iki kutuplu dünyayı görmüş ve endişelerini Bin Dokuz Yüz Seksen Dört adlı romanıyla belirtmiştir. Dönemin iki kutuplu dünyasının aksine üç toplumsal kutupa ayrılmış bir dünya var kitapta. Bunun asıl nedeni; kitabın yazıldığı yılları dikkate alırsak (1949), Sovyet toplum sisteminin kitapta anlatılan sisteme benzemesi ve SSCB'den gelecek tepkileri azaltmak için olduğu düşünülebilir. Kitabın ana karakteri Winston Smith ülkeyi yöneten parti içerisinde çalışan sıradan memurlardan biridir. Partinin koyduğu yüzlerce yasağın ve kısıtlamanın arasında kendi küçük dünyasını kurmaya çalışan Winston, yaptığı her kural ihlalinden sonra kendinde daha fazla yasağı delmeye cesaret bulmuştur. Fakat bütün bunlar olurken tek tip toplum oluşturmayı partide dikkatleri üstüne çektiğinin farkında değildir. Partinin düşüce polisi tarafından yakalanan Winston bundan sonra sistemi sorgulamaya ve başına gelen işkenceler yüzünden en iyinin bu olduğunu düşünmeye başlar. Partinin yegane amacı kusursuz kendi kendini koruyan ve idame ettiren bir sistemi mümkün kılmaktır... Dünya üzerinde hiçbir toplum şu ana kadar böyle bir sistemi ortaya koyamadı ya da uygulayamadı. İnsan faktörü her zaman toplumun önüne geçti ve kendi varlığını toplumun varlığından üstün tuttu. İnsan var olduğundan beri sırf içgüdüsel bencilliği yüzünden ideal sistemlerde devamlılık sağlayamadı. Düşünen tek hayvan olarak tanımlanan insan peki neden kendisi için ideal toplumu yaratma ve bununla birlikte olabildiğince çok uzun süre hayatta kalmaktan kaçınır? İnsan sadece düşünmez aynı zamanda sorgular. Sorgulayan insan kendisi için her zaman en iyi yolu seçer. Toplumun ona sunduğu yolu reddeder. Sınırlanmak istemez. Bu, kusursuz sistemin varlığı için en büyük tehlikedir. Sorgulayan birey sistemi sorgular. Toplumu sorgular ve en son kendini sorgular. Kusursuz sistemin distopya olmasının nedeni budur. Sistem kusursuzdur ama toplum sadece sistemi çalıştırır, bireyi yok eder. Sistem kendi varlığı için insanın insani davranışlarından vazgeçmesini ister. Hayatınız boyunca aşık olamazsınız, yeni yerler göremezsiniz, işinizi değiştiremezsiniz. Farklı olduğunuz an toplumun varlığına tehdit haline gelirsiniz. Sistem farklıyı yok eder. Düzgün dişliler çalışmaya devam eder. Şimdiki dünya düzeni aslında George Orwell'in bu konudaki endişelerinin boş olmadığını gösteriyor. Devletler tek tip insan modellerini yaratmaya çalışıyorlar. Yaratıcılığı öldürerek kendi varlıkları için ideal vatandaşları yani modern köleleri yaratıyorlar. Ülkeler arası sınırları kaldırarak tek dünya tek insan tek amaç yönetimini devreye sokmaya çalışıyorlar. Dünya'da ulus devletler yerlerini büyük koalisyonlara bırakmaya başlıyor. Kutuplar saflarını belirlemeye başlıyor. İnsanlara hükümetler tarafından dayatılan bilgiler insanlığı zehirliyor. Bunun sonucunda üretmeyen, sadece ona verileni tüketen; sorgulamayan, sadece ona verilen bilgiyi alan insanlar yetiştiriliyor. Bugün dünyadaki tüm toplumlar büyük bir insanlık savaşı veriyorlar. Bizi insan yapan duyguları olmayan, gelenek görenekleri olmayan sadece hayatta kalmayı amaçlayan ideal toplum sistemleriyle savaşıyorlar. İki karşı kutup olan ne kapitalizmin ne de sosyalizmin birbiriyle savaşmadığı sadece birbirine hizmet ettiği bu yolla belli oluyor. Duygusuz toplumlar güçlendikçe duygularımız yok oluyor. İnsanlar savaşlara, ölümlere, özgürlük kısıtlamalarına tepkisizleşiyor. Bir yandan eşitlikçiler bir yandan özgürlükçüler yarışırken asıl önemli olan insanlığımızı kaybettiğimizi anlamıyoruz. Sürekli gündemleri takip etmekten başımızı kaldırıp ne ile karşı karşıya olduğumuzu göremiyoruz. İnsanlar ölüyor, dünya değişiyor ama tepkisiz toplum sistemin ona verdiği günlük dertleri düşünüyor. İnsanların tek amacının hayatta kalmak değil dünyayı öğrenmek olduğunu unutturuyorlar bize. Bizim için en iyi sistemi düşünmekten kendimizi düşünmeyi unutuyoruz. Bin Dokuz Yüz Seksen Dört romanı bu işin sonucunu görmek için okunabilecek en iyi roman bu yüzden. Toplumlar var olmaya çalışırken yok ettikleri insani duyguların sonucunda insanlara ne olacağının çok net bir kanıtı. İnsanların bir bitki gibi değil sorgulayan bir varlık gibi yaşamasının nedenidir bu kitap. Berfu Laçin KARAMAN 21300468