BİLİNMEYEN'E DUYULAN ENDİŞE

Yaşar Kemal'in Tek Kanatlı Bir Kuş'u topu topu yetmiş iki sayfalık kısa bir öyküdür, verdiği mesajsa oldukça sadedir. Çeşitli karakterlerden bahseder; Melek Hanım'dır, eşi Remzi Bey'dir, Alamanya'lı işçi Zeliha'dır. Bu kadar kısa bir kitaptan beklenmeyecek kadar çok karakter barındırsa da olay öyküsü neredeyse yok denilebilecek kadar basittir. Ortada bir bilinmeyen vardır ve farklı geçmişler ve karakterlere sahip bu insancıklar paylaştıkları şimdiyle geleceklerine ulaşmaya çalışırlar. Ancak bu eserin vermeye çalıştığı mesaj nedir diye sorulacak olursa, en azından bence, verilebilecek en sağlıklı cevap şudur: Bilinmeyene karşı duyulan endişe o kadar içgüdüsel, hayvani, kontrol edilmezdir ki farklı insanlar onun karşısında aynı psikolojiyi paylaşırlar. Endişenin çeşitlisi, türlüsü vardır tabii; haliyle çok şiddetlisi, az şiddetlisi de. Doktora tezinin savunmasını yapacak bir öğrencinin yaşayacağı endişeyle lisansının henüz ikinci yılında, alelade bir sınava girecek öğrencininki aynı aileye mensup olsa da aynı şiddette değildir. En ufak bir hatasında kellesinden olabilecek kölenin haklı endişesi, bu bahsedilenlerle kıyaslanamaz bile. Ancak bilinmeyene karşı duyulan endişe farklıdır. Antik Yunan'dan Epikür demiştir ya zamanında, "Ölümden korkmak bilge kişi için anlamsızdır, çünkü yaşadığımız sürece ölüm yoktur, ölüm geldiğinde ise artık biz yokuz" (Gökberk, 99) diye, bilinmeyen için bu farklıdır. Bilinmeyen denilenden en ufak bilgisine bile sahip olunmayan anlaşılmasın ha; bağlamsal ipuçları, insanların psikolojilerini dışarı yansıtma şekilleri, söylentiler, dedikodular, hatta yer yer yöresel hikayeler bile yeterli olur o tedirginlik için. Bilinmeyen gücünü buradan alır. Olay tek bir "Oraya gidilmez"den başlar da endişenin büyümesiyle birlikte psikolojik atakla bile son bulur. Endişe, söz konusu objeye dair bilgi yoksunluğundan ziyade durumun içinde bulunduğu bağlamdan kaynaklanır daha çok. Sonuçta insanız ya, elbet öleceğiz. Yine de doktorun parmakla gün biçtiği bir hastanın ölüme duyduğu endişe, hayatının daha başında gencecik bir adamın duyduğu endişeyle bir olabilir mi? Ölümün kendisinden ziyade, kişinin içinde bulunduğu bağlamdır o endişeyi güçlendiren. Velev ki ölüm, bizler için korkulacak bir şey olmasın. Bu, korkmamamızı gerektirir mi? Gerektirse bile sağlar mı? İnsanız ya, huyumuzda var, yeri gelir kendimiz için iyi olanı yaparız bazen. Bazen ama, bozuk saat misali. Hem üst-bilincimizde, hem de alt-bilincimizde gerek farkında olduğumuz gerek farkında olmadığımız dürtülerimiz, isteklerimiz, arzularımız var. Keşke sadece bu kadar olsa. Korkularımız, endişelerimiz, kabuslarımız da var. Diyelim ki nasılsa alt-bilincimizdekiler zaten kontrolümüz dışında diyerek onları bıraktık, ya üst-bilincimizdekiler ne olacak? Farkındalık, yanında mutlak kontrolü getirmiyor ne yazık ki. Bağımlılıklarımız, alışkanlıklarımız var. Durum böyleyken gelip ha "Ölümden korkma" denmiş, ha denmemiş, ne fark eder? Endişenin kaynağı objenin kendisinden ziyade bağlamsa, insan ne yapsın? Ne yapabilir? Yüzeyde hissedilen bu endişe, son derece içgüdüsel, hayvani bir duyguya tekabül ediyorsa, her ne kadar farklı geçmişlere ve şimdilere sahip olsak da aynı geleceği, en azından içimizde, paylaşacağız demektir. Belki de insanın doğası itibarıyla iyi veya kötü olduğu yönünde tartışmaları bu açıdan düşünmeliyiz. Zira en azından yakın tarihi göz önünde bulundurduğumuz zaman fark edeceğimiz şey, bir toplumun bir araya gelmesini sağlayanın olumlu düşüncelerden ziyade şimdiye veya geleceğe duyulan endişedir.