Artık Bilimden Korkmuyoruz, Teşekkürler Sanat!

Önemli Uyarı: Kitabın akışı hakkında bilgiler (spoiler) içerir! Kitaplarının büyüsüyle küçükken tanıştım. Dan Brown'ın her kitabını defalarca okurdum çünkü o, çoğu yazardan farklı olarak, adeta kupon arazilerden haberi olan bir müteahhit gibi popülerleşme ihtimali yüksek konuları bulur ve onlar üstünden harika eserler üretir. Mesela ilk kitabı Melekler ve Şeytanlar'da CERN'deki deneylerden, karşı maddeden bahsetmeden önce bu konunun toplumdaki bilinirliği çok yüksek değildi. Ancak şu anda insanlar CERN'deki deneyleri televizyondan, gazetelerden takip ediyorlar. Teoriler ve bilimsel gelişmeler arkadaş sohbetlerinin bir parçası oldu. New York Times bestseller listesi, film gişe hasılatları (Best Sellers, 2015) gibi istatistik verileri de içerisinde bilime dair kırıntılar içeren eserlerin popülerleştiğini göstermekte [1]. Ancak bu akım insanın aklına bazı soruları getirmiyor değil. Bilimin sanat eserlerine dahil oluşu hayatımızda neleri değiştirecek? Müteahhitimizin binasını inşa ettiği arazi ne kadar sağlam? Gecekondulaşma gibi bir sıkıntı bu bağlamda da ortaya çıkabilir mi? Bir yandan, bilimle iç içe olmak insanların hayatlarına farklı bir bakış açısı getirmelerini sağlıyor. En önemli faydasının insanların bilimi öcü olarak görmesinin önüne geçmesi olduğunu düşünüyorum. Hatırlayacaksınız, CERN'de yapılacak olan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı deneyi ile ilgili bir yığın spekülasyon ortaya çıkmıştı. Spekülasyonları haksız görmüyorum çünkü insan bilmediğinden, alışık olmadığından korkar. Deneylerle ilgili ortaya atılan iddiaların da arkasında bence korku var. Ancak yukarıda bahsettiğim gibi, insanlar çevrelerinde bilime dair tartışmaları gördükçe, eserlerde bilim ele alındıkça ve bu eserler okundukça bu korku azalıyor. Yerine medeniyetlerin ilerlemesini sağlayan o duygu doluyor: merak. Dan Brown bu kitabı yazmamış olsaydı, bana kalırsa CERN deneyleri bir grup aşırı 'korkak' tarafından engellenebilirdi bile. Korkumuza yenik düşmediğimizden, madde üzerine, evren üzerine pek çok yeni bilgiyle bu deneyler vasıtasıyla tanıştık. Yeni kitabında da, günümüzde üzerinde tartışmaların döndüğü bir alanı işlemiş: genetik ve transhümanizm. Bu alandaki bilimsel çalışmalarda doğru kararlar verilmesi gerektiğine inanıyorum. Bir konu üstünde doğru karar verebilmek de o konuyu örtbas ederek gerçekleşemez, üzerinde sakince düşünerek, eni konu incelemelerle gerçekleştirilebilir. Bağnazca sergilenen korkunun ne yazık ki ilerlememize bir faydası olmayacaktır. Özetle, bize yabancı gelen kavramlara, düşüncelere zaman içerisinde alışmak, bakış açımızı genişletmek çok önemlidir ve bilimin sanata dahil olmasının bunu sağlamamızda en önemli araç olduğunu düşünüyorum. Ancak bu işin bir de olumsuz yanı var. Gerçek hayatta nasıl gecekondulaşma gerçekleşiyorsa, yazın ve diğer sanat dallarında da benzer motifleri yakalayabiliyoruz. Mesela bilim insanları uzun yıllar süren uğraşlar neticesinde bir konuda yetkin hale geliyorlar. Dikkatle tanımladıkları bilimsel gerçekler, bu konuda bilgisi olmayan bir sanatçı tarafından yanlış kullanılabilir. Dan Brown'un Cehennem eserinin eleştiri aldığı konulardan birisi zaten bu (Lewis). Belki Brown'un yaptığı hatalar hikayenin akışını etkileyecek cinsten değil ama yine de eserin saygınlığını etkileyebiliyor. Her öğrendiğimizi sorgulama şansımız olmadığından bir yazarın hatası büyük yanlış anlaşılmalara da neden olabilir. Fark ettiniz mi bilmiyorum, ancak son yıllarda özellikle tıp doktorları hastalarının fikir beyan etmesinden çok şikayetçi. Doktorlar haklı olarak şöyle düşünüyorlar: "Eğer sen benim yaklaşık 8 senedir aldığım eğitimi almadan bu işi yapabiliyorsan ben neden dirsek çürüttüm?". İnsanların sağlık konusunda bilgisi artmış olduğundan, biraz da bilgimiz olmadan fikir sahibi olma huyumuzdan, bu tür olaylar yaşanabiliyor. Yarın öbür gün bu sıkıntılar başka bilim alanlarına da sıçrayabilir. Bunu engellemek için en mantıklı yol toplumun bilimle ilgilenmesi, ancak işin ustalarına ve eğitimlerine saygı göstermesidir. Sonuç olarak, insanların bisikleti şeytan icadı olarak gördükleri günler geride kaldı, ancak modern icatlara hala yüzde yüz olumlu bakmıyoruz. Genetik mühendisliği, parçacık fiziği gibi alanlardaki gelişmeleri toplumun bir kısmı hayretle, bir kısmı şüpheyle, bir kısmı da korkuyla izliyor. Toplum endüstri ve bilim toplumu haline gelirken birbiriyle alakasız duran bilimi ve sanatı sentezleyerek yeni eserler ortaya koyan sanatçılar bugün kazanıyorlar. Yani binaların temeli sağlam. Ancak bir sanatçı bunu yapıp başarılı oldu diye herkesin bunu yapması doğru değil. Bilimsel doğrular çok keskin bıçaklar gibidir, eğer yanlış kullanırsanız zarar görürsünüz. Bir yazarın bilimsel gerçekleri yazılarında kullanırken bir cerrah hassasiyetinde çalışması gerektiğini düşünüyorum, bir müteahhit hassasiyetinde değil. Ancak neden olabileceği tüm olumsuz etkilere rağmen Dan Brown ve benzer üslupta yazan yazarların çabalarını takdirle karşılıyorum çünkü hepimizin bilime alışmaya ihtiyacı var. Açıklamalar: 1. New York Times bestseller verileri içerisindeki ilk 3 kitaptan ikincisi uzay ve zamanla ilgili bilgiler içermekte, kurgusunda aktif olarak kullanmakta. Benzer biçimde geçen sene vizyona giren Interstellar filmi de uzay, görecelilik gibi konuları ele almaktaydı ve gişede başarılı oldu. Bu örnekler sadece küçük bir kısım.