21301772 Aslı Uçar

Yaşayan Birinin Zihninde Ölümün Fiziki İmkansızlığı Günümüzde güncel sanat eserlerini ''anlamak ve anladıklarını başkalarına uygun bir biçimde anlatmak''sanat tartışmalarının gözde konularından birisi. Barok, rönesans dönemlerine nazaran çok daha yoruma açık olan günümüz çağdaş sanat anlayışında bu ne denli mümkün? Damien Hirst'ün yazıma ismini veren sanat yapıtını incelediğimizde modern sanatın yoruma fazlasıyla açık dolu dünyasıyla tanışma fırsatı bulacağız. Yazının girişinde sanat yapıtını inceleyeceğimizi söyleyince aklınızda bir yağlı boya tablosu veya bir bal mumu heykeli belirmiş olabilir. Fakat söz konusu yapıt beklediğinizden çok daha etkileyici ve açıkçası biraz da tüyler ürpertici. Yandaki fotoğraf esere ait. Gördününüz üzere oldukça büyük bir su tankının içerisinde oldukça büyük bir köpek balığı var. Okyanusta yakalandıktan sonra öldürülüp bir su tankına yerleştirilmiş. Gerek çözünmeyi yavaşlatmak gerekse ölü köpek balığını sergilenebilir kılmak için formaldehit çözeltisi kullanılmış. Farklı bir bakış açısıyla düşünüldüğünde Hirst ölü köpek balığını tank sayesinde çerçeve içine almış. Formaldehit'in çalışmadaki tek işlevi ölü köpek balığının çözünmesini geciktirmek değil -antik zamanda mumyalama işlevinde kullanılan amber kadar koruyucu değil- aynı zamanda sanatseverlerin köpek balığın canlıymış ve hareket ediyormuş izlenimine kapılmasına yardımcı olmaktadır. Sanırım eseri önünden(soldaki foto) ve daha yakınından görünce formaldehit'in melekelerine şahit olabileceksiniz. Peki Hirst bu yapıtıyla bizlere ne anlatmak istiyor? Bu bir bilmece olmadığından ötürü bu sorunun tıpkı diğer sanat eserlerinde olduğu gibi kesin bir cevabı yok. Fakat sanat birikimimizden yola çıkarak kendimize bir kılavuz hazırlayabiliriz. Sanat, tarihten günümüze niçin yapılıyordu başlığı altında kendimize çeşitli sorular yöneltebilir, cevaplarımız ışığında mutlak öze ulaşmaya çalışabiliriz. Örneğin, bu sanat eserinin toplumsal ve bireysel olarak mutlak bir amacı var mıydı? Bu eser tıpkı barok eserlerindeki olduğu gibi dine veya eğitim bağlılığa ilham vermek amacıyla mı yapılmıştı yoksa Antik Roma dönemi eserlerindeki gibi politik gücü sağlamlaştırmak veyahut tam tersine sorgulatmak için mi? Sanatçı bu eseri toplumsal kaygıdan uzak bireysel gayede, değer verdiği birini hatırlamak için mi yapmış acaba? Yoksa çok daha kişisel bir amaçla yıllar sonrasında yapıyla kendini kendine hatırlamak veya başka birileri tarafından hatırlamak için mi? Modern zamanda sanat pek çok anlam içerdiğinden tüm bu sorulardan yola çıkarak ve eserin mutlak özünün her daim kendini yaratan sanatçının içinde kaldığı gerçeğini de göz ardı etmeden çeşitli cevaplara ulaşabiliriz. Sanatçı farklı yapıtlarında ölü köpek balığı dışında farklı hayvanlardan da faydalanmış; koyun, zebra, inek gibi. Bu noktada bizi bekleyen önemli bir soru karşılaşıyoruz. Bu bir sanat eseri midir? Farz edelim sanatçı bu çalışmasını bir sanat galerisinde sergilemek yerine bir doğa tarihi müzesine konumlandırmış olsaydı (tıpkı kemikleri bir araya getirilip suni deriyle sergilenen bir dinazor gibi) ve altında "ölü bir köpek balığı" yazsaydı sizce bu kadar etkileyici bir sanat eseri olabilir miydi, etkileyicilikten ziyade sanat eseri olabilir miydi? Cevap ortada, altında Latince ismi yazan bir köpek balığı gösteriminden öteye gidemezdi. O halde bu noktadan yola çıkarak bir yapıtı sanat eseri olarak yorumlayabilmemiz için çeşitli şartlara ihtiyacımız var. Sanatçının ölü köpek balığı yaptına "Ölü Birinin Zihninde Ölümün Fiziki İmkansızlığı" adını vermesi ve bunu sanat galerisinde sergilemesi eserin sanat eseri diye lanse edilmesine önemli katkıda bulunuyor. Çünkü doğa tarihi müzesinde karşılaşmış olsaydınız inceleyip geçebileceğimiz söz konusu eser, ismi ve bulunduğu mekanla birlikte bizi insanlık tarihinin en büyük sorunsalı olan ölümle ilgili düşünmeye davet ediyor. Benim kişisel kanım sanatçı da bunu amaçlamış olamalı. İşte bu düşünsel derinlik de eseri sıradan bir yapıttan ziyade sanat yapıtı hüviyetine bürünmesine sebep olmaktadır. Sonuç olarak çağdaş sanatı dar kalıplar içinde incelememiz mümkün olmadığı gibi, bir yapıta sanat eseri diyebilmek için de çeşitli kriterlere ihtiyacımız olduğunu gerçeğini de göz ardı edemeyiz. ''Yaşayan Birinin Zihninde Ölümün Fiziki İmkansızlığı'' eseri de gerek düşünsel derinliğe sahip ismi, gerekse sergilendiği mekan itibariyle sanat eseri olarak sınıflandırılmasına sebep olmaktadır.