OPERAYA KULAK VERMEK

Ruh, insanın en vazgeçilmez parçalarından biri. Bizleri var eden, olduğumuz kişiler olmamızı sağlayan parçamız o. Güçlü olduğu kadar zarif ve ilgimize muhtaç. Konu fiziksel bedenimiz olduğunda "ilgilenmek" oldukça kolay aslında. Hastalanırsak doktorlar ve ilaçlar, yorulursak yataklar ve yastıklar var. Peki, insan narin ve kırılgan parçasıyla, ruhuyla nasıl ilgilenir? Bu soruyu sokaktaki herhangi on kişiye sorsaydık, alacağımız cevapların beş-altı tanesi "müzik ile" olurdu. Doğrusunu isterseniz ben de bu cevaba tüm benliğimle katılıyorum. Yalnız benim bu soruya asıl cevabım biraz daha özel ve belirgin: opera. Bugüne kadar gözlemlediğim kadarıyla, ülkemizde opera denince insanların zihninde canlanan ortak bir resim var: çığlık atan kadınlar; gri, lüleli perukları olan adamlar ve ortaçağın balo kıyafetleri. Ne yazık ki bu resim, insanlarımızın operaya ve diğer türlerdeki müzikli sahne sanatlarına eleştirel ve olumsuz yöndeki bir ön yargıyla yaklaşmasına neden oluyor. Bu durum da doğal olarak başta opera olmak üzere müzikli sahne sanatlarının ülkemizdeki gelişimine köstek oluyor. Oysa opera, sanıldığından çok daha geniş bir dünya. Bunun en önemli nedeni ise hissettiğiniz ya da hissedebileceğiniz her türlü duyguya hitap edebilecek eserler barındırması. Diyelim ki güne fevkalade enerjik başladınız. Handel'in Alcina'sından "Tornami a Vagheggiar" enerjinizi ikiye katlar. Olur ya, kötü bir gün geçirmişsinizdir ve kendinizi mutsuz hatta depresif hissediyorsunuzdur. Böyle bir günde alınabilecek en güzel ilaç İspanyol Zarzuela'sının en hüzünlülerinden biri olan Emigrantes: Adios Granada'dır. Bazı günlerde de kendiliğinden gelen, tarifsiz ama hoş bir huzur hisseder insan. Ilık ve güneşli bir havada rüzgara karşı yürürken bir yandan da Mozart'ın "Vorrei Spiegarvi, oh Dio"sunu dinliyorsanız, o gün tadından yenmez. Bana göre operanın insana keyif vermenin dışında çok önemli bir işlevi daha var: sanat anlayışı kazandırmak. Bu işlevinden dolayı korunması ve yüceltilmesi gereken opera, daha önce de belirttiğim gibi, ülkemizde çoğunlukla sıkıcı ve iç bayıcı olarak değerlendiriliyor. Sanırım bunun temel sebeplerinden biri hikayenin konu ve anlatım bakımından alışkın olduğumuzdan farklı işlenmesi. Opera ve operetlerin yazıldığı döneme ve mekanlara baktığımızda bu farklılığın oldukça normal olduğunu görebiliriz. Faruk Yener'in 100 Opera'sı konunun anlaşılmasını çok kolaylaştırıyor ve operaya bakışınızın değişmesine yardımcı oluyor. Yalnız benim burada sanat anlayışı ile anlatmak istediğim hikayeden ziyade müzik. Öyle opera eserleri var ki aynı aryanın ya da liedin içinde bir kadının veya erkeğin çıkabileceği en ince ve inebileceği en kalın sesleri duyuyorsunuz. Bazı eserlerde düet dinlediğinizi düşünürken tek kişinin söylediğini fark ettiğinizde şok oluyorsunuz- La Griselda'dan "Agitata da due Venti" bunun müthiş bir örneği. Bazen bir kadının söylediğinden emin olduğunuz aryayı aslında bir erkek seslendiriyor oluyor. Bazense, var olduğunu dahi bilmediğiniz enstrümanları duyuyor ve onlara hayran kalıyorsunuz. Bütün bunları duydukça, bu olağanüstülüklerin farkına vardıkça kulağınız gelişiyor ve "kaliteli müzik" algınız değişiyor. Daha önceleri çok severek dinlediğiniz pop, rock, soul ve benzeri türlerle yetinemez oluyor ve müziğinizde heyecan aramaya başlıyorsunuz. Yukarıda yazdıklarımın tamamı operanın ve klasik batı müziğinin benim üzerimdeki etkileri aslında. Sözünü ettiğim tüm duygular benim daha önce hissetmiş olduğum duygular. Arya ve liedlerdeki heyecan benim heyecanım. Ama bana kalırsa bu konuda yalnız olamam. Bir yerlerde opera konusunda benimle aynı heyecanı paylaşan birileri var mutlaka. Belki de bu yazıyı okuyan sizlerden bazıları örnek olarak verdiğim eserlerden birini ya da birkaçını dinleyecek ve operaya bakışı değişecek. Operaya yaklaşımınız ne olursa olsun, bu uçsuz bucaksız dünyada hoşunuza gidecek bir şey mutlaka bulursunuz- er ya da geç. O zamana kadar ruhunuzu sevdiğiniz melodilerle iyileştirmeye devam edin. Çünkü türü ne olursa olsun, müzik aslında ruh yaralarına en iyi gelen merhemdir.