PARAdoks

Sizce insanlar mı parayı yönetir, yoksa para mı insanları? Para ve etrafımızdaki bütün materyaller ne zaman hayatımızın merkezi haline geldiler? Çoğu insan özellikle zengin kesim- parayı yönettiklerini düşünebilir; ancak bence kendileri paranın kölesi haline gelmişlerdir. Parayla ne kadar çok karşılaşırsak, o kadar çok bağlanıyoruz ona. Örneğin, parası olmayan bir insanı düşünelim. Bu kişi böyle bir hayatla başa çıkmayı öğrenmiş bir insan olsun. Telefonu, koltuğu, yatağı olmadan da kendine bir hayat kurabilmiştir. Peki siz, telefonunuz, yatağınız, harcayacak paranız olmadığında mutlu ve huzurlu bir hayat yaşayabilir misiniz? Etrafıma baktığımda hep parayla aldığım şeylerle karşılaşıyorum. Satın almadığım şeyler, ailem, düşüncelerim, bedenim. Hayır, aslında bedenimde de paradan izler var. Lenslerim, kesilmiş saçlarım, ojeli tırnaklarım... Sadece para için evlenen çiftler ya da paraları olduğu; ama kendilerine yetmediği için ayrılan çiftler... Bize ait dünyamızı gezmek istiyorsanız, başkalarına ait bir şeyleri satın almanız gerekiyor; çünkü dünyamızın dönüşünü bile parayla sağlıyoruz. Şimdi Lidyalılara mı kızsak, yoksa kapitalizmi benimseyen biz insanlara mı? Bence Lidyalıları suçlamalıyız; çünkü onlar para denen şeyi icat etmiş olmasalardı, şimdi burada üniversiteye girmek için birbirine rakip olan arkadaşlar, maaşı kendisine yetmediği için intihar eden insanlar olmayacaktı. Bir düşünün, sırf yapay bir sistemin eşitsizliği ve insanlara dayatmaları yüzünden canına kıyan bir sürü insanla karşılaşıyoruz. Sizce bu sistemi yıkıp yerine alternatif bir sistem getirebilir miyiz? Sanırım bunu hiçbir insan, hiçbir ülke istemez ve buna hiç kimse izin vermez; çünkü çoğu insan, beyinlerindeki tek engelin materyallere dayalı olan bu sistem olduğunun farkında değil. Bu konuyu çok güzel bir biçimde ele alan Türkçesi Dövüş Kulübü olan ve asıl adı Fight Club olan filmi izlemiş olabilirsiniz. Filmin genel felsefesi, filmin baş kahramanı olan Tyler Durden'ın şu cümlesiyle açıklanabilir: "Sahip oldukların zamanla sana sahip olur." Bu film, materyalizmin kölesi olmamızla ilgili çok güzel düşünceleri yansıtıyor. Filmde tıpkı birçok insan gibi işinden, evinden, mobilyalarından sıkılmış ve paranın kölesi haline geldiği hayatından kaçmak isteyen bir adamın devrimci hareketlerini gözlemliyorsunuz.(Filmi izlemediyseniz affedersiniz; çünkü filmin sonunu anlatacağım.) Filmdeki adam, bu hayatından kurtulmak için evini yakıyor ve içinde hiç değerli bir şey bulunmayan başka bir evde kalmaya başlıyor. Bütün yüksek binaları, paranın işlettiği şirketleri bombalayarak yıkılmalarını izliyor. İşte çoğumuzun yapmaya cesaret edemediği ve sadece filmlerde görebileceğimiz devrimci ruhu budur. Ne kadar yapmak istesek de, karşılaşacağımız sonuçlar bizi korkutuyor olmalı ki, bu iğrenç sistemden kurtulmaya hiçbirimiz cesaret edemiyoruz. Yaşadığımız hayatı şu şekilde tanımlayabilirim: Ödevinizi yapmanız için bilgisayarlara ihtiyacınız var. Gezmek için cebinizde mutlaka para olmalı. En iyi öğrenimi görmek istiyorsanız maddi gücünüzün olması gerekiyor. Sadece okumak için değil, iş kurmak için sermayeniz olmalı. Bu işinizi, ailenizi ve kendinizi refah içinde yaşatmak için kuruyorsunuz. Çevrenizdeki maddeler size asla yetmiyor. Tam son model arabanızı altınıza çekmişken, yeni bir model geliyor ve sizinki eski kalıyor. Sadece bu da değil, hayatınız boyunca bu arabayı ve daha birçoğunu çalıştırmanız için benzin almanız gerekiyor. Arabasız 1 km yürüyemiyorsunuz, telefonsuz kimseye ulaşamıyorsunuz. Maddi gücünüz ne kadar çoksa, o kadar çok yemek yiyorsunuz. Yemek yedikçe kilo alıyorsunuz ve diyetisyene gidiyorsunuz. Ve tahmin edersiniz ki diyetisyen de bedava değil. Bir de buna alternatif bir hayatı tanımlamak istiyorum: Ödevinizi yapmak için bilgisayar bulamazsanız eliniz kolunuz bağlı kalmayacak; çünkü siz bu materyale bağlı olarak yaşayan bir insan değilsiniz. En iyi eğitimi görmeniz için maddi durumunuzun iyi olmasına gerek yok; çünkü etrafınızdaki herkes paylaşımcı ve her öğrenilen şey bir diğer insanla paylaşılıyor. Böylelikle herkes eğitiliyor. İş kurmanıza ve hatta sermayeye ihtiyacınız yok. Her gün kalkıp sevmediğiniz yapay bir işi yapmanıza gerek yok; çünkü sırf parası çok diye sevmediğiniz bir meslekle uğraşmıyorsunuz. Çünkü artık para yok ve bir meslek bir diğerinden daha fazla para getirmiyor. Telefonunuz veya arabanız son modelken birkaç yıl içerisinde eski model konumuna gelmiyor. Dolayısıyla siz de sürekli en yenisine sahip olabilmek için hırslanmıyor, sizin bu hırsınızdan kar amacı güden, sizi fakirleştiren insanlara yem olmuyorsunuz. Yemeğinizi paylaşıyorsunuz ve kimse ne daha az ne daha çok yiyor. Dişinizin teki düşse de onsuz yaşamayı öğreniyorsunuz. Eve alınan her yeni eşyada "Bu son." deyip yine de daha fazlasını aldığınız bir hayatta yaşamıyorsunuz. Ev sizin için sadece bir eşya, bir araç. Yani kısacası, yaşadığınız hayatta kral veya kraliçe sizsiniz, sahip olduklarınız sizin patronunuz değil. İlk insanlar da böyle bir hayat yaşıyorlardı ve bu hayata ayak uyduramadılar. Bu belki de insanlığın doğasında var; çünkü bütün yeni icatlar gereksinimlerden doğarlar. Ancak ben, paraya ve materyale dayalı bu sistemin tek çözüm yolu olduğunu düşünmüyorum. Seçim sizin. Pınar Temel