İcatlar, İnsanlık Tarihi ve Bedeller Arasında: Günümüzün Prometheusları Yunan mitolojisinin en meşhur efsanelerindendir Prometheus'un hikayesi. Özetle, Prometheus Zeus'u kandırarak onun insanoğlundan uzak tuttuğu ateşi alır ve bir kıvılcım halinde insanoğluna armağan eder. Efsane, Zeus'un dehşetengiz intikamının anlatımıyla devam eder: Prometheus Kafkas Dağları'na zincirlenir ve Zeus'un görevlendirdiği bir kartal Prometheus'un kendini her gün yenileyen karaciğerini aynı sıklıkta, her gün, yer. İnsanlığın bilim ve sanat ile tanışması, aydınlanma serüvenine başlaması, Prometheus'un akılalmaz fedakarlığı sayesinde olmuştur (Encyclopaedia Britannica, 2017). Daha adından bile okuyucudan hayranlık duymasının beklendiğini belli eden bir kitap Ioan James'in "Büyük Mühendisler"i, bunun sebepleri de ortada. Kolaycılığa kaçacak olursak ilk sebebin "büyük" insanlardan bahsediliyor oluşu olmasını söyleyebiliriz, nitekim James'in bu eseri ile "kapağına bakarak kitap alınmaz" düsturuna bir istisna oluşturduğu yazıdan da anlaşılacaktır. Bir diğer sebebe gelince: çok farklı kökenlerden ve bir o kadar farklı disiplinlerden de olsalar, birer "mühendis" bu insanlar. Zekalarına ve becerilerine duyulan hayranlık bir yana, geldiğimiz noktada ve ilerleyeceğimiz gelecekte bütün gelişmelerin arkasında olmuş ve olmaya devam edecek karar adamlarıdır bu insanlar. Daha gündelik bir dille anlatılacak olursa; bu yazının bilgisayarda yazılmasını, bu yazının internet üzerinden iletilebilmesini ve değerlendirilebilmesini bile borçlu olduğumuz insanlardır. Üstelik neredeyse bir kesinliktir, yapacağımız bir sonraki harekette bile onlara borçlu olduğumuz bir şeyin mutlaka kullanılacağı. Sözlük tanımları birbirini tekrar eder nitelikte "mühendis" kelimesi için, ama gerek de yoktur böyle bir resmi tanıma. Bir kişinin, bir soruna çözüm ürettiğini söyleriz, işte genel ve bir o kadar da eksiksiz bir tanım mühendisler için (James, XI). Tanım bir mühendisi anlatmayı amaçlamıştır, ama içinde sakladığı şey insanlığın tarihidir. Nedenine gelince... Kim bilir nasıl bir lükstü zamanında, birine ulaşabilmek için en iyi ihtimalle saatlerce beklemenin gerektiği tek renkli telefonlar; günümüzde ise metroda kablosuz internet bağlantısı sunulmaması bariz bir eksiklik. Şu anda anlamlandırmak ne kadar zor geliyor değil mi, bir yığın insanın "ateş"i bulduğunda deliler gibi sevinmesi? Örnekleri çoğaltmak çok kolay, ama konunun özü de en az örnekler kadar çarpıcı. Her mühendisin icadı, insanoğlunun sorunlarına çözüm olduğu kadar onun doğasındaki kolaycılık için de bulunmaz nimettir. Çözülen her sorun daha farklı ve daha kapsamlı sorunları getirir, bir an önce çözülmeyi bekleyen. Bu zaman içinde tekerrür eden süreçler, insanlığın tarihidir; ve bu tarihin hız kesmeden ilerleyebilmesini borçlu olduklarımız, doğalarındaki kolaycılığa karşı gelebilen bir avuç insandır. Bu kişiler, insanlara ilerlemenin ilk aracını armağan eden Prometheus'un günümüzdeki temsilcileridir. Onlar, mühendislerdir. Afilli duran bir benzerlik mühendisler ile Prometheus arasındaki, bir yandan eksiksiz de. Prometheus'un insanlara aydınlığı getirmesiyle mühendislerin sorunlarımıza çözüm getirmesi arasındaki benzerlik hepimizin malumu, peki ya diğer bir benzerlik? Hani Prometheus'un bu iyiliğinin karşılığında özgürlüğünü kaybetmesine ve her gün bir kartalın karaciğerini yemesi ile cezalandırılmasına dair özelliğiyle ilgili bir benzerlik de var mıdır? Kitap, bu karanlıkta kalan benzerliği de olanca sertliğiyle yansıtıyor; bu benzerliklerin çoğu birer "ortak özellik" olmak üzere: "Birçoğu, doğdukları ülkeden ayrılıp, kariyerlerinin büyük bir bölümünü sürdürecekleri başka bir ülkeye göç etmişlerdi." (James, XIV). Sayılamayacak kadar çok örnekte en azından eğitim yıllarında parasızlık ve imkansızlıklar var, mesleki başarılarının ayakta kalma mücadelelerindeki tek şansları olduğu gerçeğiyle yaşamak durumunda kalmış hemen hemen hepsi. Yalnızlık, Joseph Henry gibi birkaç istisna haricinde adeta bir zorunluluk (James, 92). Sosyal hayat, hatta John Ericsson örneğinde olduğu üzere bir evlilik, biraz daha başarılı olmak uğruna feda edilenlerin ilk sıralarında (James, 99). Makine mühendisleri Thomas Telford (James, 38) ve George Stephenson'ın (James, 66) meslektaşlarını tarihten bile silmeye itecek kadar derin hırsları, onlar için sıradan bir hayatın olanaksızlığının belki de en büyük delili. Thomas Alva Edison için işitme duyusunun kaybolmaya başlaması, "işine yoğunlaşmasını kolaylaştırdığı" için bir "avantaj" olarak görülüyor, eski müdürünün "(Edison'un) vicdanının olmasının gerektiği yerde bir boşluk olduğuna inanmaya başladığını" söylemesine hiç girmemeli (James, 145). Fikirlerinin çalınması korkusunu taşıyan Nikola Tesla ise kusursuz bir çözüm bulmuş: "Sırlarını korumak adına en önemli buluşlarını kağıda dökmemiş, onları şaşmaz belleğinde saklamıştı." (James, 186). Yukarıdaki sorunlar yumağı mühendisler için Prometheus alegorisinin son halkasını oluşturduğu kadar, bizler ve hayatlarımız için de görülmeye değer bir gerçeği gözler önüne seriyor: bugün başvurduğumuz her yeniliğin, her ilerlemenin ve her kolaylığın ardında gözünü budaktan sakınmayan, acımasız bir disiplini yaşamı edinen ve insanlara sağladığı kolaylıklardan birazını bile kendisine hak görmeyen "büyük mühendislerin" güle oynaya çektiği çileler gizlidir. Onlardan geriye kalan ise, çektikleri çileler sayesinde geçen her saniyede farklı bir yenilik ile gelişimine devam eden insanlık tarihinin ta kendisidir.