Bir Gün, Bir Hayat; Hepsi Bir!

Bir kadının hayatından alınan yirmi dört saatlik bir kesit, onun tüm yaşamına kıyasla ne verebilir bize? Kadının durumunun vahimliği, o daha doğmadan, rahme düştüğü anda başlar. Heyecanla sorarlar: 'Cinsiyeti belli oldu mu?', 'Evet, bir kızımız olacak'; 'Öyle mi? Hayırlı olsun canım' derler. Halbuki içlerindeki ses bambaşka bir şey söyler: 'Neticede dünyayı kurtaracak bir oğlan çocuğu değil' diye düşünür kimi. Kimi de büyük bir tedirginlikle böylesine kirlenmiş bir dünyada kız çocuğu yetiştirmenin ne kadar zor olacağını, şimdiden, onu koruyup kollamanın, varlığının üzerine cam bir fanus geçirmenin yollarını düşünür. Hele ki taşrada bu cevabın esinledikleri üzerine düşünmek daha bir mide bulandırıcıdır. Şöyle derler gözleriyle: 'Neyse, bir dahaki sefere artık'. Prangalı zihinlerin içine doğan kız çocuğu, varlığının beyhudeliği ile kutsallığı arasında gidip gelir. Kendi hayat sahnesinin hem başrolü hem de figüranı olarak kadın, topluma şöyle bir bakıp kendisini onun gözünden gördüğünde, her çeşit oluşumun içinde asla yönlendirici bir güce sahip olamayacağına, bu tiyatro sahnesinin ancak bir figüranı olabileceğine inandırır kendisini. Oysaki evinde bu hiç de böyle değildir. Çocuklarına bakmak, onların karnını doyurmak, kocasını memnun etmek ona kendisini 'işe yarar' hissettirir. Çünkü böyle alışmışızdır; yuvayı daima dişi kuş yapar. Bu bilgece söyleyişte belki de kaçırdığımız bir nokta var: Dişi kuş yuvayı yapmaktan başka ne yapar? Sözgelimi, avını kendi yakalayıp yavru kuşlarına yedirir mi? Evet, çünkü hayvanlar alemi bizimki gibi hiyerarşize olmuş değildir. İnsanlar aleminde ya da toplumun biricik kurumu ailede ava çıkma hakkı ekseriyetle erkeğe verilmiştir. Bir başkaldırı süreci yaşamış ya da talihli doğmuş kadınlar bir yana, domestik, yuva yapan kadın evi için çalışırken kendini kutsal bir görevi ifa ediyormuş gibi hisseder. Peki, nedir gerçekte bir yaşamı kutsal kılan? Veya böyle bir kutsallıktan bahsetmek gerçekten gerekli mi? Bir yaşamı kutsal kılan o yaşamın kendisinden başka bir şey değildir. Hayatını başkaları uğruna yaşamak değildir burada mesele, kadının kendisini başkaları üzerinden değerli kılması, hatta daha önemlisi, toplumun ona bahşettiği normlarla kendisini 'işe yarar' görmesidir. Bu bakış, kadının ailesi dışında iletişim kurduğu herkese anaç bir davranış kalıbıyla yaklaşmasına, sanki annelikten başka bir kimliğe sahip değilmiş gibi, toplumun içinde yalnızca anne olarak var olmasına sebep olur. Bu kadın için her sevgi bir evlat sevgisidir; her ilişki sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi gereken bir görevdir; dünya o kadar küçüktür ki onun için, dört odalı bir evden fazlası değildir. Ama yaşam bundan fazlasını vaat etmiyor mu bize? Zweig'ın da hikayesinde bahsettiği tam olarak bu çelişkidir. Kocasının ölümünden uzun yıllar sonra bir otel kasinosunda genç bir kumarbazın ellerine aşık olan Mrs. C, sevgisine makul bir biçim veremediği gibi onu geleneksel aşk kalıbının içine de sokamaz. Evet, yaşamın bize vaat ettiği normları aşar ama büsbütün ondan sıyrılma imkanı da mümkün değildir Zweig'a göre. Kahramanını yaşamla ölüm arasında bir yerde konumlandırırken, alışılmış olanla sıra dışı olan arasına da kalın bir çizgi çekiyor Zweig bu romanda. Bizim de bu dünya üzerinde kadın olmaya çalışırken düştüğümüz o ikilikleri Mrs. C ile vücuda getiriyor, kadınlığımızın sıkışmış formları üzerine düşünmeye itiyor bizi. Hikaye ilerledikçe, Mrs. C'nin sonsuz güvenle karışık bir duyguyla kasinodaki adama hayranlık duyuşu yerini pişmanlığa bırakıyor. Basit, yalın bir gerçeklik olarak sevginin yaşamda böylesine girift durumlarda kendi kendini yok edebileceğini, Zweig'ın muhteşem üslubuyla yazdığı Bir Kadının Yaşamından 24 Saat'te okuyoruz. Okurun öykü boyunca kendini Mrs. C yerine koyması ise, kolayca tahmin edilebileceği gibi, kendiliğinden gerçekleşiveriyor; çünkü içimizden birinin hikayesini anlatıyor Zweig, Kadın'ın hikayesini. Bazı düşünceler Zweig'ın öyküsünü bitirdikten sonra okurun zihnine düşecektir: Her ne kadar trajik bir portre görsek de kitapta, yine de çoğulluklarla dolu olan dünyanın, çoğul kadınlıklar ve çoğul erkekliklerle dolu olduğunu düşünürüz söz gelimi. Bugün hemen herkes bir toplumsal sorun olarak erkek meselesinin var olmadığına emindir ama herkes bir kadın meselesinden bahseder. Romanlar, toplumsal tipler, hükümetler, politikacılar, ekonomistler; hepsi de kendilerine özgü tekil kadınlık formları üretirler. Sabit, değişmez, dondurulmuş bir kadındır bu. Onlar kadına ve onun yaşamının nasıl olması gerektiğine dair düşünedursun, kadınlar da bunun sorgulamasını yapmak şöyle dursun, içselleştirilmiş bu kişilik formlarını deneyimlesinler... Belki sonra bir gün Zweig'ın öyküsündeki gibi, bir kadın kaldığı otelde yeni tanıştığı bir adama yıllar önce yaşadığı bir günü anlatır da, o günün pişmanlığını, acısını ve mutluluğunu yad ederek mutlu olur. Ama yine de, Mrs. C'nin ya da bizim yaşamımızın bir günü de bize tüm yaşamın verdiği umutsuzluktan başka bir şey veremez. Ne eksik ne fazla.