İNSANA DÖNÜŞÜRKEN

Hepimiz sahnedeki yerimizi aldık, ne kadar sahnede kalacağımız ise belli değil. Çünkü senaryo her an değişebilir, roller yeniden dağıtılabilir. Yoksullar zenginleşirken, zenginler yoksul düşebilir. Gökdelenlerin tepesinde sürdüğümüz pırıltılı hayatlardan sokaklara savrulabiliriz. Her şey olabilir. Yaşam sürerken başımıza ne gelirse gelsin tutunabilmek için ruhumuzu ve insanı değerli kılan özelliklerimizi beslemeliyiz diye düşünüyorum. Hepimiz yaşama başlarken bir şeyin özüyüz. Hamuruz, keresteyiz, belki çamuruz. Ya da başka bir şey. Yaşamın, hayata dönüşebilmesi için geçirdiğimiz sürede özümüzün dönüşüp dönüşmediğine odaklanmalıyız. Çok lezzetli, besleyici bir ekmek mi oluyoruz, ince oymalı bir konsola mı dönüşüyoruz, üzeri rengarenk desenli bir çini vazo olarak mı devam ediyoruz yolumuza. Yaşadıklarımız bizi neye dönüştürüyor? Yoksa özümüzde neysek o olarak kalma bahtsızlığına mı uğrayacağız? Hamur, çamur, kereste ya da başka bir şey? Şimdi yazarken, düşünürken fark ettim ki böyle bir sınıflama da yapabiliriz. Dönüşme yolunda olanlar, dönüşmüşler ve dönüşememişler. İstanbulda bombalı saldırıda hayatını kaybeden masumların anısına olay yerine karanfil bırakanları görünce "Onlar fakir, karanfil bırakıyor, ben zenginim gül bıraktım." diyen ve arkasından kahkahayı patlatabilen adamın, dönüşümünün hangi aşamasında olduğu kararını size bırakıyorum. Yunan mitolojisinin avcı tanrıçası Artemis tarafından gözleri oyulan masum çobanın gözlerinin düştüğü yerde büyüyen kırmızı karanfiller eminim çok utandı bu kahkahadan. Çünkü dediler, "Biz yıllardır masumların dökülen kanını temsil ediyoruz.". Ham, çiğ haliyle kalan insan davranışlarına o kadar çok örnek var ki; kimi daha az, kimi daha çok fakat hepsi de insanın canını yakar. Pahalı arabasıyla su birikintisine dalıp üzerinize kasten su, çamur sıçratan insan ne hissediyordur acaba? Ya evdeki işlerimizi yapan kadından ağzını doldurarak hizmetçi diye bahseden insanlar... Kasiyere, garsona, satış danışmanına, öğrencisine, memuruna, hastasına kısacası herhangi bir nedenle kendinden aşağı bir yerde gördüğüne kaba, zalim ya da kötü davranma hakkını kendinde bulanlar... Sonradan görmeler, neredeyse cehaletiyle övünenler, kurnazlar, yozlaşanlar, güce ve paraya tapanlar. Bu insanların sayısının gittikçe de arttığını düşünüyorum. "Hamdım, piştim, yandım" diyen Mevlana gibi pişmenin yollarını aramalıyız. Yanma aşaması bana şimdilik çok uzak, hiç değilse pişmeye başlayabilsem. Hamlıktan pişmeye evrilmeye başlamanın yollarından en önemlisinin okumak olduğunu düşünüyorum. Klasikler, çağdaşlar, romanlar, öyküler, gezi, araştırma en sevebileceklerimizden başlayarak bir okuma programı yapmalıyız. Sanatın diğer dalları da yol tabii ki. Tiyatro, ille de tiyatro. İnsana insanı gösteren daha güçlü ne var ki? Ve eğitim, eğitim, eğitim... İnsanı dönüştüren en önemli yol. Zenginliğini gösteriş ve şaşaaya dönüştürerek yaşayanların türlü çeşit kusurlarını örtmeye ve komplekslerini gizlemeye çalıştıklarını düşünürüm. Böyle insanların üstünde zenginlik bir kusur gibi göze batar. Maddi zenginlik kimi insan için pişmeye giden yolda bir araç iken kimisi için de ulaşılacak son noktadır. Hele ki bu zenginliğin içine doğmayıp sonradan edinilmişse. Oysa maddi olanaklar kendimizi yontmamıza, yoğurmamıza, ruhumuzu büyütüp dönüştürmemize bir aracı olmalı. Kendimizi başka insanlardan üstün hissetmemize neden olmamalı. "Ruhun büyüklüğü büyük yerlerde değil, gösterişsiz yerlerde çıkar ortaya. Onun için bizi içimize inerek yargılayanlar ünlü eylemlerimize pek önem vermezler, bunların aslında çamurlu ve batak bir dipten fışkırmış pırıltılı su serpintileri olduğunu görürler. Bizi parlak görünüşümüze göre yargılayanlar ise içimizin de aynı parlaklıkta olduğunu sanırlar" (Montaigne, s. 335). Oysa parlak görünüşler nice sefil ruhlar barındırabilir. Ya da tam tersi sefil görünüşün içinde asalet ve yalınlık barınabilir. Buna ulaşmak, gerçekten istediğimiz buysa o kadar da zor değildir. Yalınlığa, sadeliğe, olgunluğa doğru evrilmek istiyorsak kendimizi tanımaya başlayarak işe koyulabiliriz. Dünyanın neresinde, hangi koşullara doğacağımızı seçme şansımız yok. Olsaydı sanırım hepimiz varlıklı ailelere doğmayı dilerdik. Oysa bu bana göre eksik bir dilek olurdu. Sahip olduklarını hazmetmiş bir aileye ya da yoksul olsalar da gerçek bir sevgiye sahip olan bir aileye doğmayı dilemek bana göre en doğru dilek olurdu. Böyle ailelerde en az bir bilge kişi vardır çünkü. Danışabileceğin, örnek alabileceğin bir bilge. Varsa ailede ya da yakın çevrede böyle pişmiş, vazo, konsol ya da ekmek olabilmiş biri büyük şans, daha çok vakit geçirin onlarla. Eylül Avhan