Nasıl Bakarsan Öyle Görürsün

Geçen hafta Devlet Tiyatrolarının Cüneyt Gökçer salonunda sahnelenen Çalıkuşu adlı oyuna gittim. Uzun zaman sonra vaktin nasıl geçtiğini anlamadan ilgiyle bir oyun izledim. Daha önceleri de tiyatroya gitmeme rağmen sahnelenen oyunlar beni pek etkilemezdi. Tiyatro oyunculuğu bana biraz abartılı gelir, oyuncuları doğal bulmazdım. Konuyu takip etmekten çok o abartılı ses tonu ve beden diline takılır, dolayısıyla da oyundan kopardım. Bu yüzden tiyatroyla sinemayı karşılaştıran diğer herkes gibi ben de sinemanın üstünlüğünde karar kılardım. Genel olarak sahne sanatlarına olan bakış açımı yıllar önce gittiğim bir opera değiştirmişti. Genellikle opera dendiğinde aklımıza çığlık atan bir bayan ve elindeki kırık bardak gelir ama inanın bana opera ve diğer tüm sahne sanatları gerçekten çok güzel ve farklı bir deneyim yaşatıyor sizlere. Bu nedenle bu sefer büyük beklentilerle gittim bu oyuna. Çalıkuşu oyunu, Reşat Nuri Güntekin'in aynı adlı romanından Necati Cumalı'nın uyarlamasıyla sahnelendi. Dekor, giysi, ışık tasarımı, zengin oyuncu kadrosu ve canlı performans olarak oyunun müziklerini icra eden orkestrasıyla oyun bence tam bir görsel ve işitsel bir sanat şöleniydi. Doğal olarak başrol oynayan sanatçının Övgüye Değer Kadın Oyuncu Ödülünü alması beni hiç şaşırtmadı. 1922 yılının Türkiye'sinde iyi eğitim görmüş İstanbullu bir genç kız olan Feride'nin tüm çevresel baskılara rağmen onurlu olmak adına hayata tutunmasını ve onun gözünden Anadolu'daki ve eğitim camiasındaki olaylar akıcı ve bir o kadar da duygusal bir şekilde biz seyircilere sunulmuştu. Çalıkuşu, algının insanların hayatına nasıl yön verdiğini düşündürdü bana. Bence insan algısı tıpkı bir bilgisayar kodu gibidir. Çevremde gördüklerimden yaptığım çıkarımlar birer kod işlevi görmekle birlikte kendi gerçekliğimi oluşturmakta görevlidir. Bu nedenle de herkesin gerçeği bir diğerinden farklı olur. Çevremizde gördüklerimizden ne algılıyor, ne çıkarım yapıyorsak ona göre hareket ederiz. Aslında bu noktada hepimiz aynı boyutta ve dünyada yaşıyor olsak da, düşüncelerimiz ve hislerimiz farklıdır. Örneğin Feride gönül acılarıyla mücadele ederken, köylüler bambaşka sorunlarla meşgullerdi. Peki, algımızı ne oluşturur? Atay 2 Neden çoğu öğretmen Feride'nin aksine küçük bir köyde ders vermek istememiş veya orada sıkıntı yaşamıştır? Doğduğumuz kültürden tutun, büyüyene kadarki tecrübelerin bütününü algımızın oluşumunda rol oynar. Acaba insan yaşadıklarından bağımsız olarak kendi algısını kontrol edebilir mi? Sürekli gelişen bir bilgisayar programı gibi eksiklerini kapayarak bir olaya daha üst bir noktadan bakabilir mi? TED "Yaymaya Değer Fikirler" adlı sitede Apollo Robins'in "Yanlış Yönlendirme Sanatı" adlı konuşması insanın algısının kontrol edilebileceğini gösteriyor. Apollo Robins, iki farklı işi iki eliyle aynı anda birbirinden bağımsız bir şekilde yaparken, seyirciler yalnızca aynı zamanda yalnızca bir olaya odaklanabildiklerinden, Apollo'nun diğer eliyle yaptıklarını göremiyor. Bu da bir bakıma insanlar üzerinde yanılgıya neden oluyor. Bu videoyu izledikten sonra, algının ne olduğunu sorgulama gereği duydum. Düşüncelerim sonucunda insan algısının kişinin çevresinde olup bitenleri anlayabilme ve de arka arkaya gerçekleşen olayları birbirine bağlayarak bir anlam oluşturabilme yeteneği olabileceğini düşündüm. Tanımımdan yola çıkarak Feride'yi ele aldığımızda onun içine dönük, çevresinde olan bitenle çok fazla ilgilenmeyen, Kamran'ın acısını çeken biri gibi gözlemliyoruz. Fakat bu sefer insan algısına başka bir açıdan baktığımda, Feride'nin de kendi içinde duygusal değerlendirmeler yaptığını ve Anadolu'da bulunduğu süreçteki algısının onu Kamran'la bir araya gelmesine yardımcı olduğunu gördüm. O zaman biraz önce yapmış olduğum tanımı biraz daha geliştirmem gerektiğini düşünerek algının, bir bakıma beynimizin kendimiz için doğru kararlar vermemize yardımcı olan bir parçası olabileceğine karar verdim. Sonuçta, insan algısının önemini ve bu algının kişilerin hayata bakış açılarını doğal olarak da hayatını ne kadar etkilediğini Çalıkuşu sayesinde düşünmüş oldum. Eser bence duygusallığıyla ve de tiyatronun görselliğiyle seyircilere tam bir şölen yaşattı.