MUSA'NIN TANRISI

Tanrılar ve krallar adlı filmi dün sinemada izledim. Dini temalı tarih filmleri her ne kadar konuları yaratıcı olmasa ve siz inançlarınızdan dolayı kurguya çok aşina da olsanız gayet etkileyici oluyor bence. Burada bahsettiğim etkileyicilik filmin çok güzel, oyunculukların müthiş olmasından kaynaklanmıyor. Hepimiz daha çok Ortadoğu kaynaklı ilahi metinlerde tasvir edilen kıssanın filmde nasıl işlendiğini görmek için izliyoruz. Yani ait olduğumuz inancın benimsediği, kutsal kitabımızda tasvir edilen anlatıyı izleyebilmek için. Bu tarz peygamberlerin hayatlarından kesitleri sunan filmler her ne kadar ülkemizde bolca eleştirilse de merakla izlenmeye devam ediyor. Bizdeki dini temalı filmlerden çok farklı bir üsluba sahip yabancı yapımı filmler. Türkiye'de genelde kandil geceleri ya da ramazan ayları televizyon kanallarının yayın akışını doldurmak için yayınlanıyor bu tarz filmler. Dini metinlerdeki anlatıma ufak bir detay, bir kurgu katmak şöyle dursun Muhammed peygamberin ailesinin bir ferdi bile filmlerde kimse tarafından canlandırılmıyor. Aşırı bir saygı ve övgü çerçevesinde sunulan filmler film olmaktan çıkıyor aslında. Yavan, kuru bir gösterime dönüşüyor. Aradaki bu üslup farkı, dini ve Tanrı'yı algılayışımızdaki farktan kaynaklanıyor. Bizde kurallar çok sıkı. Değil inançları sorgulamak saygı sözcükleri söylemeden peygamberleri, bilge kişileri anmak bile kınanıyor. İnandığımız değerler, kutsal kitaptaki kıssalar, dini ritüeller o kadar büyülü ve tılsımlı bir kumaşa sarılıyor ki onlara ulaşmak mümkün değil. Ülkemizdeki insanları akıl ve mantığına kabul ettirmeden zorla inanmaya mecbur ediyor bu anlayış. Gelmek istediğim nokta Hollywood yapımı dini temalı filmleri övmek kesinlikle değil. Aynı mucizelerle dolu anlatım bu filmlerde de mevcut. En azından onlar bir peygamberi filmde oynatmayı başarabilmişler. Söylemek istediğim sanki inancımızı güçlendiriyormuş ya da bu şekilde olması zorunluymuş gibi sürekli Tanrı kavramını, dini ritüelleri, peygamberleri, alimleri ya da dini kıssaları doğaüstü olaylarla, büyülü şeylerle, mucizelerle doldurmak. Birkaç örnek vermeme izin verin. Filmde Tanrı dört yüzyıl esaret altında yaşayan İbranilere özgürlüğünü vermeyen Mısır halkına yedi büyük afet gönderiyor. Afetler öyle bir betimlenmiş ki, tamamen doğaüstü, mucizevi ve insan anlayışının üstünde. Geçenlerde bir belgesel izlemiştim ve Nil nehir kaynaklı olan felaketlerin her birinin diğerinin sebebi olabileceği ve ilk afetin Nil nehrindeki bir mikroorganizmanın aşırı hızlı üremesinin sonucu olabileceği anlatıyordu. Yaratıcı tarafından İbranilere yardım etmek için yollanan bu afetlerin bilimsel bir açıklamasının olması benim Tanrı inancımı ya da herhangi bir dine olan inancımı gerçekten sarsar mı? Olayı bir boyut daha ileri taşımayı ve daha çarpıcı bir örneği tartışmayı teklif ediyorum. Filmde Musa peygamber ilk kez tesadüfen dağda karşılaştığı bir elçi vasıtasıyla Tanrı'yla iletişime geçiyor. Elçi, bir çocuk ve sadece Musa'ya gözüküyor. Bu durum oldukça şizofrenik gözüküyor aslında. Musa gerçekten Tanrı'yla iletişime geçti mi, yoksa şizofren mi? Belki Tanrı kavramını sorgulamaya ve onun var olup olmadığını irdelemeye başladığımı düşünebilirsiniz çünkü bir yaratıcı kavramına inanmayan çoğu kişinin başladığı ilk noktaya geldim. Fakat manzarayı daha detaylı ve geniş açıdan görebilmek için yolun karşı tarafına geçmek zorundayım. Ya ışıklar arasında aniden beliren ve peygamberlerle iletişime geçen, Tanrı'nın mesajlarını taşıyan Cebrail aslında bu tarz bir şey ise. Tanrı'yla peygamberi arasındaki iletişim bilimsel yasalara uyan, insanların idrak edebileceği bir doğa olayıysa. Peki ya bu düşünce beni bir Tanrı'ya inanmaktan alıkoyar mı ya da Muhammed peygamberin sözlerini kabul etmekten? Bu fikirlerin ardından oldukça sert ve güçlü bir karşıt görüş ortaya çıkabilir. Tanrı'nın aslında olmadığı, günümüzde akıl hastanelerine kapatılan insanların da iki bin yıl kadar önce yaşasalar peygamber olacakları. Bu eleştiriyi yöneltenler de tıpkı insanların mucizevi ve tılsımlı bir anlatımla daha çok dine ve Tanrı'ya bağlanacağını düşünen insanlar gibi aynı noktayı göz ardı ediyorlar. Bu nokta, bireysel olarak her insanın yaptığı düşünme eylemi. Her insan aslında bireysel olarak Tanrı kavramını, din kavramını, herhangi bir ahlak kuralını, doğa kanunu sorguluyor. İnanamayanların akıl hastası, bağnazların ise insanüstü varlılar olarak betimlediği peygamberlerin mesajı ışığında yapılan bu sorgulama her bireye bir yaratıcı olup olmadığının ve hangi dinin hakikat olduğunun cevabını veriyor. Cevapsa, ulaşılması zor olsa da oldukça açık.