TOPLUM KURBANLARI

Toplumun kültürel, geleneksel değerleri ile bu değerlerin fikirler üzerine yansıması bir kişinin karar alma mekanizmasını ne derece etkileyebilir? Bir insanın hislerini ve aklını, yaşadığı toplum ne kadar yönlendirebilir? Ana teması bu soruların cevabını temel alan, Yaşar Kemal tarafından kaleme alınmış eşsiz güzellikte bir roman "Yılanı Öldürseler". Bir yandan toplum baskısıyla anne katili olmaya zorlanmış dokuz yaşındaki bir oğul... Öte yandan küçücük çocuğu kendi zulümlerine ortak olması için her türlü söz ve davranışlarıyla onu kamçılayan amcaları, babaannesi ve köy halkı... Ve haksız yere, vicdansızca, onursuzca işlenmiş bir namus cinayetinden hayatını kaybetmiş bir anne... Yazar, bu romanıyla eşine az rastlanır bir ana-oğul ilişkisinin öyküsünü anlatır biz okuyucularına. Bilhassa töre, namus cinayeti ve toplum baskısı gibi kavramların üzerinde durmuş kitap. Değişik kişilerce farklı şekillerde yorumlanan bu kavramlar, ülkemizdeki pek çok kişinin anlayışına göre 'kadın' ile ortak tutulmaktadır. Bunun başlıca sebebi, ailenin şerefini kadının namusuyla aynı statüye koyan, erkeği ise dilediğini yapma noktasında özgür bırakan anlayıştır. Namus demek kadın demek, ancak birisi gelip onu ellerinden aldığında, o andan itibaren cinayet anlamına gelir. Eğitimsizliğin ve cehaletin en doğru cevabıdır bu cinayetler. Törenin yaşadığımız bu coğrafyanın pek çok yerinde görüldüğü, ancak en fazla doğuda rastlanan bir olgu olduğu tartışılmaz bir gerçektir. Çoğunlukla bu kesimde görülmesinin nedeni şüphesizdir ki, eğitimsizliğin yol açtığı cehalettir. Ekonomideki gelişememişlik sebebiyle okullaşma oranının düşük kaldığı bu bölgede bilgisizlik ve bu bilgisizliğin getireceği, töreyi de içeren düşünce tarzları da kaçınılmazdır. Okul olsa dahi kültürel yapıları, özellikle kız çocuklarının okula gidip, aydın ve ataerkil toplum anlayışından sıyrılmış birer birey olmalarına mani olmuş, erkek çocukları için ise eğitimi gelecek adına yapılan bir yatırım olarak görmekten çok, vakit kaybı olarak algılayan bir zihniyeti yaratmaya sebep olmuştur. Bu düzenle büyümüş insanlar da, kendi çocuklarına aynı muameleyi uygulamakta hiçbir kusur görmemişlerdir. Anlatmış olduğum sistemin tahlilini yapan bu kitabı okurken, toplum denen kalabalığın bir davranışa tepkisinin bu kadar zalimce olması ve cezaların en katısının uygulanması, düzenin ne kadar adaletsizce işlediğini bir kez daha gösterdi. Kanaatimce, törenin bir tiyatro gösterisinden farkı yoktur. Bir senaristmiş gibi oyununu kurgulayan toplum, dikte edilmiş bir seneryoyu sorgulamadan oynayan bir oyuncu olan kurbana yapılması gerekenleri buyurmuştur. Ona, o sahnede yer almasını emretmiştir çünkü. Yalnız bu oyunun sonunda bazen bir kadın, bazense koca bir köy halkı hayatını kaybeder. Kitapta ahlak olgusunun temsilcileri olarak yansıtılmış babaanne, amcalar ve köy halkı, dinlerine ve geleneksel yapılarına oldukça bağlı bir çizgide yansıtılmıştır. Ancak ne var ki, dinlerinin şartlarını sürekli yerine getiren ve yıllardan beri gelen alışkanlıklarına sıkı sıkıya bağlı bu yapıları, düşünüş biçimleri ile hal ve hareketleri göz önünde bulundurulduğunda, aslında ahlaktan azami derecede yoksun bir yaşam sürdürdükleri görülmektedir. Töreleri esas alarak, kendi ahlaksal yapılarına ters düşen insanlara yaptıkları zulümlerin hiçbiri, kendi inanışlarıyla ve yaşam tarzlarıyla bağdaşmamakta, kötü bir inançlı insan portresi çizmektedirler. Dini inanışların, namus cinayetlerinin kaynağı olup olmadığı tartışmalıdır. Ancak bu kavramları oluşturan işleyişin de bir parçası olduğu söylenebilir. Namus cinayetlerinin meşrulaştırılması, inanışlarda öyle belirtildiği gerekçesiyle çoğu zaman din üzerinden gerçekleşir. Oysaki, ülkenin batısına bakıldığında töre cinayetleriyle hemen hemen hiç karşılaşılmaz. Esasında sevgiyi öğreten din, doğuda yanlış yorumlanarak, bu haksızlıkların ve adaletsizliklerin temeli olarak gösterilmiştir. Şüphesiz ki kitabın en trajik yönü, çocuğunun annesini öldürmesinden çok, bir annenin çocuğuna duyduğu sevgi sebebiyle ölümü dahi göze alarak hayatını umarsızca yaşaması olmuştur. Bu acımasız cinayeti işleyen görünürde Hasan olsa da, benim görüşüme göre sahici katil babaannesi ve ahlaktan yoksun olan toplumdur. Bu sebeptendir ki, romanın sonunda bu cinayetin cezasını çeken yalnızca Hasan değil, onunla beraber toplum da olmuştur. Töreler temel alınarak yapılan envai çeşit cinayetler, katliamlar, zulümler esasında tamamen ataerkil toplumların sürdürdüğü, affedilemez birer insan hakları ihlalinden ibarettir. Bu sebeple, romandaki Çukurova halkı ve yaşanılanlar, insanlık için büyük bir örnek teşkil etmektedir. Aydınlanma anlayışına oldukça ters olan bu anlayış, geri kalmışlığın bir göstergesidir. Törenin dayattıklarını yalnızca yapmak değil, bunu gündeme yeterince getirmemek ve itiraz etmemek de aynı ilkel zihniyetin ürünü olacaktır.