HÜSRAN

Yaşadıklarım gerçekten yaşamayı istediğim şeyler mi? Hayatım boyunca verdiğim kararlarda acaba doğru olanları mı seçtim? Yaptığım seçimler yüzünden neleri kaçırdım, kaçırıyorum? Şu anki hayatımdan farklı bir şekilde yaşıyor olsaydım daha mutlu olur muydum? Kaçırdıklarımız: Yaşanmamış Hayata Övgü adlı kitabıyla Adam Phillips bana geçmişte verdiğim hayatımı etkileyen kararları hatırlattı ve ben de bu soruları sormaya başladım kendime. Aslında bu tarz sorular her insanın aklına bazı dönemlerde gelir ancak hiçbir zaman kesin cevaplar veremeyiz. Cevap veremiyor oluşumuz ise bizi içinden çıkılmaz bir hisse sürükler: Hüsran. İçinde bulunmaktan haz aldığımız durumlarda, daha çok haz alabileceğimiz durumları kaçırmak da bir hüsrandır aslında. Kendimden örnek verecek olursam, geçen seneki üniversite sınavında asıl hedefim Boğaziçi Üniversitesi'ydi ancak yaptığım puanla orayı kazanamıyordum. Ben de puanıma göre Galatasaray Üniversitesi ile Bilkent Üniversitesi arasında seçim yapmak zorunda kalmıştım. Birçok konuda daha ağır basan Bilkent'i seçtim ve şu ana kadar da bu durumdan gayet memnunum. Ancak bazen daha çok çalışıp Boğaziçi'ni kazanabilseydim, ya da Galatasaray'ı seçseydim hem öğrenciliğim döneminde hem de iş hayatımda daha mı mutlu olurdum diye düşünmeden edemiyorum. Bunun cevabını asla öğrenemeyecek olmam ise beni kaçınamadığım bir hüsrana itiyor. Ne olursa olsun sürekli bu tarz kararlar vermek zorunda kalacağım ve vermediğim kararla iyi ya da kötü neleri kaçırdığımı bilemeyeceğim. Hayatımızın küçük bir noktasında vereceğimiz en ufak karar, yaşam denen bu uzun yolculukta rotamızı tamamen değiştirebilir. Ancak her zaman doğru kararlar veremeyiz tabii ki. Yanlış karar vermemizin ise çok farklı nedenleri olabilir: tecrübelerimiz, diğer insanlardan duyduklarımız, içgüdülerimiz, okuduklarımız... En önemlisi ise bunlardan farklı olarak insanın kendisini tanımaktan korkması. Benim de son derece katıldığım bu tespitini kitabın yazarı Adam Phillips "Esasında kendini tanıma araçlarından yoksun insanlarız. Psikanalistler kavramak istemediğimiz için kavramadığımızı söylerken bunu kastederler. Var olan tek fobi kendini bilme fobisidir."(38) diyerek açıklıyor. Her insanın bu fobiye sahip olduğunu söyleyebilirim çünkü kendini tanımak uzun süre bilinçaltına etki etmiş travmalarla yüzleşmeyi gerektiriyor ve biz de içgüdüsel olarak bundan kaçıyoruz. Kendimizi tanımadığımızdan, gerçekten isteyerek seçtiğimiz ve tatmin olduğumuz durumlar bile bir süre sonra bize hasar vermeye başlıyor. Kısacası aslında insan kendi hüsranını yine kendisi yaratıyor. Kendini bilmemek, aşkta bile yanlış kararlar verdirtip hüsrana sürüklüyor insanı farkında olmadan. Uzun süre aşık olduğumuzu düşündüğümüz insan, bir anda bizi hayal kırıklığına uğratarak en nefret ettiğimiz kişiye dönüşüyor. O insanın bizim için yaratıldığını, onu çok iyi tanıdığımızı ve bize en uygun kişi olduğunu düşünürüz. Ancak daha kendini tanımayan birisi nasıl olur da başkalarını tanıdığını düşünebilir ki? Aslına bakarsak aşk gibi, eğitim gibi, arkadaşlık gibi konularda verdiğimiz yanlış kararların yarattığı hüsran bizi tatmin duygusuna bir adım daha yaklaştırıyor. Verdiğimiz karardan, yanlış olduğunu fark edemesek bile, tatmin olamazsak, doğruya ulaşmayı çok daha tutkulu ve heyecanlı bir şekilde arzulayacağız. Vereceğimiz her kararı çok daha fazla gözden geçireceğiz. İleriki dönemlerde yanlış olduğunu öğrendiğimiz kararları tekrar vermeyeceğiz hatta çevremizdekileri de bu kararlardan uzak tutmaya çalışacağız. Ancak ne olursa olsun her insan tatmine ulaşabilmek için hüsran duygusunu tadacak çünkü Adam Phillips'in de kitapta bahsettiği gibi "Hüsran tatminden önce gelir, onun ön koşuludur."(21) Sonuç olarak, her insan tatmin duygusuna ulaşmayı ister ve bunun yolu bir şekilde hüsrandan geçiyor. Yani hüsran insan için son derece doğal bir durum. Bu nedenle yaptığımız hatalara üzülmemizin gayet normal olması gibi, bunları bir basamak olarak görerek olumlu yönden de bakabiliriz. Ömer Oğuz