Kenara Kıstırılmış Sanat

Toplumsal yaşantıdan sanatı soyutlamak imkansızdır. Özellikle günümüzde sanat eserlerinin doğrudan arz-talep unsuruna göre ortaya çıktığını görüyoruz. Bunların kalitesi göreceli tartışmalı olabilir ama demokraside de olduğu gibi çoğunluğun iradesi gündelik yaşantıya yansıyor. Beyaz perde bu iradenin sık sık görüldüğü alanında başında geliyor. Geçtiğimiz yılların en çok seyirci toplayan beyaz perde eserlerinin de insanları kutuplaştırdığını görüyoruz. Kimisi yeni eserleri zaman kaybı olarak görüyor kimisi de rahatlama aracı olarak. Sinemayı sanat olarak görenler tarafından basit ve argo ögeleri bulundurulması sebebiyle eleştirilen Adam Mısın? lmi bu tartışmayı doğrudan yansıtıyor. Sanatın sinemada varlığı konusunun tartışılmasına neden olan olaylar hakkında Kurosawa'nın sinema tanımına değinmek gerekir. Kurosawa der ki: İyi bir yönetmen, iyi bir senaryo ile bir başyapıt üretebilir. 1 İyi bir senaryonun sanat olup olmadığı ise günümüzde belirsizdir. Alelade bir reklam yönetmeni bile basit bir toplum analizi ile iyi yönetmenlik payesini alabiliyor. Çoğunluğun talebi nedeniyle halihazırda görmeye alıştığımız gürler ve onlar üzerine kurulmuş bir düzeni tekrar tekrar izliyoruz. Başka bir deyişle, sinemada sanat bir çıkmaza girmiş durumda. Bununla birlikte sinema eleştirmenlerinin de görüşlerini ne kadar tutarlı olduğuna bakmak gerekir. Dorsay'ın ya da üst düzey IMDB2 kullanıcılarının eleştirdiği ve düşük puan verdiği yapıtlar daima en çok gelir getirenler oluyor. Ustaların her seferinde yanılıyor olmasına yapacağınız yorum ise olaya bakışınızı gösterir. İşin tekniğini bilenler nerede hata yapıyor olabilir acaba? Bununla birlikte sanatı merkezine yerleştiren lmlerin oyuncuları ve yönetmenleri haliyle aç kalmıyor ancak manevi tatminleri, maddi tatminlerinin çok ötesinde. Fakat 7. sanat artık sanatçıların tekelinden çıkmış ve salt eğlence ya da toplumun ayna görevi görmeye başlamıştır. Geçmiş zamanlarda sanatın yön verdiği toplumsal hayat artık sanata yön verir oldu. Bazı istisnai eserler haricinden toplum tarafından dönemsel olarak değer gösterilen konuların düzenli işlendiğini görüyoruz. Günümüzde Türk Sineması'na hakim olan askeriye ve onun çevresinde gelişen olaylar varken Hollywood'da da aksiyon lmleri hiç olmadığı kadar artmış durumda. Oysa geçmiş yıllarda, cinselliğin toplumumuzda tabu olduğu dönemlerde dahi Yeşilçam'da cinsellik ögesi işlenmiş ve tepkilere rağmen varlığını sürdürmüştür. Bu tip eserler benimsenmiyor olabilir fakat 50 yıl öncesinin lmi hala yayınlanıyorsa doğru yaptıkları bir şey olsa gerek. Buna karşın seyirci ile kucaklaşma, yalnızca ortalama seyirciye hitap etme isteği ilk ne zaman başladı ben bilmiyorum ancak bunu sağlayan unsur para. Efsaneleşmiş yönetmenler kasalarını tüketip sahneden çekilirken, onları özleyen kısım tamamen azınlığa düşmüş durumda. Sanat üretme gayesiyle çekilen lmlerin seyirciye ulaşamadığını farkeden yapımcılar, kısa yoldan para kazanmanın yolunu gözlerini açarak bulmuş gibi duruyor. Tam karşılarında duran gündelik esprilerin ve olağandışılıkların, sevilen insanlar aracığıyla aktarılmasının karşılığı çuvalla para anlamına geliyor. Gişe rekorlarının her sene yenilenmesinin başka bir açıklaması var mı? Günümüzde maalesef sanatın sanat için icra edilmesi yalnızca festivaller için geçerli. Tıpkı zamanında Servet-i Fünun dönemi sanatçılarının modasının geçmesi gibi. Eserlerinde kullandıkları ağdalı dil nedeniyle sanatı halktan soyutlamışlardı. Onlardan sonra gelen sanat akımları daha basit ve sanat üretme amacından uzaklaşmasına karşın halkın çoğunluğu tarafından tercih edilmişti. 7. sanat artık saf ve doğrudan sanat aracı olarak görülmüyor. Birkaç özel isim haricinde romancılık başta olmak üzere edebiyat da vadesini dolduralı çok oldu. Benim görüşüme göre sanat alanları yüzyıllardır istila altında. Sanatı, yalnızca ama yalnızca hayata olağandışı bir değer kattığı için sevenler kenara sıkışmış durumda. Birbirinden imkansız görevleri başarıyla gerçekleştiren Tom Cruise bile kendi düşmanlarıyla uğraşmayacaktır çünkü yeterince acınası durumdalar. Oysa hayatın olağan işleyişinden kesit görmek isteyenler kendi gözlerine güvenebilir. Ne de olsa insan beyninin hafızası, bir kameranın sahip olabileceğinden daha fazla. 1 Başarılı Japon yönetmen Akira Kurosawa tarafından senaryonun edebi değeri üzerine söylendi