ÜÇ MAYMUN KANUNU

Maymunlar Cehennemi(Planet of the Apes) serisine ilk olarak yeni çıkan filmlerini izleyerek başlamıştım. O zamanlar serinin eski filmlerinden haberim yoktu. Açıkçası serinin yeni filmlerinin tipik bütçe odaklı diğer modern Hollywood filmlerinden pek bir farkı yok. İzleyici çekme amaçlı bol bol bilgisayar animasyonu, aksiyon sahneleriyle dolu. Hani kötü demiyorum fakat çerez niyetine izlenecek ayarda yapmışlar, sabun köpüğü yani, pek kafa yorulacak filmler değil. Geçen aylarda dayımla bunun muhabbetini yaptık biraz. ''Yeğen, bunun eski filmleri var, ilk çıkanını izle sen'' dedi. Ben de dayımın önerilerine güvenirim hep, hemen izledim. İzledikten sonra fark ettim, 1968 yapımı Planet of the Apes'in hikaye altyapısı dışında yeni filmleriyle uzaktan yakından alakası yok. Günümüzdeki versiyonları ile kıyaslayınca sadece film çekmek için değil, belirli bir mesaj verme çabası ile çekilmiş. Toplumdaki hiyerarşik yapı, insanın doğadaki konumu, din ve tabular gibi birçok noktaya değinilmiş. Sadece öylesine izlenen değil, düşündüren filmler kategorisine konacak bir yapıt olmuş. Ben şahsen beğendim fakat vaktinde bazı kesimlerin tepkisini toplamış olabilecek bir film, özellikle din ve tabular üzerine eleştirileri açısından. Filmdeki akıllı maymunlardan oluşan toplum kurgusu açık bir şekilde insanlara gönderme. Şuan ki konumumuza bakarsak insan ırkı doğada efendi olmuş durumda. Besin zincirinin en tepesinde. Öyle bir kibirle bakıyor ki aşağıya, sanki hiç düşmeyecekmiş gibi. Her çıkışın bir inişi vardır tabi ki ama benim bahsedeceğim şu anki durumumuz. Toplumumuzu etiklerden oluşan bir temel üzerine kurmuşuz. Din ile de bu temelleri korumaya çalışıyoruz. Fakat düşünmemiz lazım, ya bazı şeyler bize yanlış öğretildiyse? 16. yüzyıl Hristiyan dünyasında dünyanın güneş etrafında döndüğünü iddia eden Galileo nerdeyse kellesinden oluyordu, günümüzde ise bu inkar edilemez bilinen bir gerçek. 19. yüzyılda Darwin, maymunla ortak bir atadan geldiğimizi iddia edince o dönemin bilim dünyası gülüp dalga geçmişti, günümüzde bazı kesimler tarafından hala tartışılsa da birçok kazıdan elde edilen farklı yapıda iskeletlerle aslında soy ağacımızda birçok akrabamız olduğu keşfedildi. Şimdi geçmişteki bu hatalarımıza bakıp gülüyoruz ve günümüzde bilgi ve ilim konusunda en uç noktada olduğumuzu düşünüyoruz. Fakat şöyle bir durum var, ya 500 yıl sonraki atalarımız bizim şu anki kafa yapımıza bakıp gülerlerse? Aynı bizim geçmişteki hatalarımıza güldüğümüz gibi. O yüzden bilim ve dünya görüşü olarak asla kafamıza kesin ve değişmez kanunlar oturtmamalıyız. Eğer bu kanunları oturtursak ilerde değiştirmesi çok zor olabilir, aynı insanların geçmişten gelen değişmez din ve ahlak anlayışı gibi. Sonra asıl doğruları duyunca üç maymunu oynayıp bu doğruları görmezden gelmek istemeyiz, şahsen ben istemem. Burada söylemek istediğim dinin ve ahlakın yanlış olduğu değil, bu olguların zamana ayak uydurması gerektiği. Böyle önemli yapıları katı ve değişmez kalıplar içine koymamalıyız. Eğer koyarsak büyük problem ile karşılaşırız ve problem şudur ki her şey değişkendir. Dünya değişkendir. İnsanlar değişkendir. Ve bu yüzden bu derece kritik olguları bu değişkenliklere ayak uydurabilecek seviyede esnek yapılar üzerine kurmalıyız. Yoksa bu olgular bize yol göstereceği yerde ilerlememizi engelleyen kafesler haline gelir. Sonuç olarak, filmde bir insanın gelişmiş maymun toplumuna sizden önce biz vardık dediği gibi, yarın bir gün maymunun teki dile gelip sizden önce biz vardık derse bunu hemen katı kalıplarla reddetmemeliyiz. Her ne kadar kulağa saçma gelse de, her ne kadar kafa yapımıza ters olsa da, kendimize sormalıyız; ya doğru olan o ise, ya benim doğru bildiğim şey yanlışsa?