Berkay Çuhadar

Duvarları Yıkmak, Kelimeleri Tanımlamak, Gerçekten Konuşmak Konuşmak, biz insanları diğer canlılardan ayıran en önemli özelliklerden. Hayatımız boyunca diğer insanlarla etkileşimimizin çoğunu oluşturan bir eylem. Aynı zamanda insan için bir ihtiyaç. Kendimizi ifade etmemizin, diğer insanlar tarafından anlaşılmamızın ve onları anlamamızın en etkili yolu. Yalnızlığımızdan sıyrılmak için bir araç. Peki bu kadar önemli olan konuşma eylemini gerçekten yerine getirebiliyor muyuz? Aslında çoğu zaman kendimizi anlatamıyor, karşımızdakini anlayamıyor, kelimelere birbirimizden farklı anlamlar yüklüyor ve gerçek anlamda konuşamıyoruz. Bir günümüzü ele alalım. Gün içinde birçok insanla konuştuğumuzu düşünüyoruz: Nasılsın? İyiyim, sen? Ben de iyiyim. En başta kendimden bahsedecek olursam, bu diyalog bende tamamen otomatikleşmiş durumda. Aslında o anda nasıl hissettiğimden bağımsız olarak birçok insana aynı cevabı veriyorum ve onlarda da aynı otomatikleşmeyi görerek alıyorum cevaplarımı. Bu durumda yaptığımızın konuşmaktan çok uzak olduğunu, sadece yıllardan beri süregelen bir ritüeli yerine getirdiğimizi düşünüyorum. Bu ise insanlar arasında büyük bir uzaklık yaratabiliyor. Aslında tanıdığımızı, sohbet ettiğimizi, hayatımızı paylaştığımızı sandığımız birçok insanla gerçekten konuşmuyor, sadece topluma ayak uydurarak konuşmuş gibi yapıyoruz. Bu durumun temelindeki nedenlerden bazılarının insanların özellikle günümüz dünyasının yapaylığı ve bireyselliği yüzünden içine kapanmaları ve hem kendilerini anlatacak hem de karşıdakini anlayacak özveriyi ve cesareti gösterememeleri olduğunu düşünüyorum. Kendimizi anlatırken neredeyse hep bir şeylerden çekiniyoruz. Kabuklarımızın arkasına saklanıp anlaşılamama ve yargılanma korkusu güdüyoruz. İçimizi açmaktan, kendimizi olduğu gibi göstermekten korkuyoruz ve basmakalıp ifadelerle alışılmış diyaloglar kuruyoruz. Risk almaya, kendimizi gerçek anlamda anlatmaya cesaretimiz yok. Karşımızdakini dinlerken de onu gerçekten anlamak, onun bakış açısına sahip olmayı denemek yerine ona vereceğimiz cevapları düşünüyor ve fırsatını bulduğumuzda onu yargılamaya kalkışıyoruz. Karşımızdaki insan da aşağı yukarı aynı özelliklere sahip olduğu için bunun farkında oluyor. Bu şekilde aramıza saydam ama bir o kadar da kalın duvarlar koyuyoruz ve güvende olduğumuzu düşündüğümüz kabuklarımızın ardında sahte konuşmalarla devam ediyoruz yaşama. Ben de çoğu insan gibi genelde bu duvarların ardından gerçekleştiriyorum konuşmalarımı. Eskiden insanları anlamak ve onlara kendimi anlatmak için bir istek duyardım. Ancak birbirimizi anlayarak hayatı yaşanılası kılabileceğimizi ve yalnızlığımızı yenebileceğimizi düşünürdüm. Fakat zamanla diyalog sandığım konuşmaların aslında monologlardan oluştuğunu fark ettim. Karşımdaki benim anlattıklarımı benim anladığım gibi anlayamıyor, benim anlattıklarımdan çok kendi vereceği cevaplarla ilgileniyor. Dinleyici konumundaki ben olduğumda ise her zaman olmasa da zaman zaman ben de bu şekilde davranıyorum. Gerçekten yakın hissettiğim ve birbirimizi anlayabildiğimiz insanlar dışında neredeyse hiç kimseyle gerçek anlamda konuşmadığımım ayırdına varmam da bunları fark etmemle birlikte gerçekleşti. Hatta birbirimizi çok az tanıdığımız ve yeterli yakınlığa sahip olmadığımız insanlarla aramdaki konuşmalar neredeyse bir görev ve zorunluluktan ileri geliyor. Sanki vermemiz gereken doğru bir cevap varmış gibi kendi söylediklerimize takılıyor ve karşımızdakini anlamayı ıskalıyoruz. Gerçekten konuşabildiğimi düşündüğüm insanlarla ise aramızdaki duvarları kaldırmayı bir şekilde başardığımızı, kabuklarımızdan sıyrılıp aynı dilde gerçek anlamda konuştuğumuzu düşünüyorum. Bu gerçek konuşmalar, diğer yapay konuşmaların geriliminin ve can sıkıcılığının aksine bana büyük bir haz veriyor; gerçekten yaşadığımı, iletişim kurarak insanca yaşadığımı hissettiriyor. İnsanların gerçek anlamda konuşamamasının bir diğer nedeninin de, kelimeler ve bu kelimelerin her insanın zihnine farklı bir şekilde yansıması olduğunu düşünüyorum. Bazı şeyleri deneyimliyor, hissediyor ve onları kelimelerle anlatmaya çalışıyoruz. Ama bu kelimeler üzerinden istediğimizi anlatabilmek ve karşımızdakini anlayabilmek için önce o kelimelerin zihnimizdeki tanımlarının aynı olduğundan emin olmalıyız. Özellikle de soyut kavramları karşılayan kelimelerle konuşurken bu durum ayrı bir önem taşıyor. Örneğin mutluluk, aşk, özlem, umut, vicdan, ahlak gibi konularda herkesin söyleyeceği bir şey var ama öncelikle bu kelimelerin onlar için ne anlama geldiğinden yani bu kelimelerin zihinlerindeki tanımlarının ne olduğundan bahsetmedikleri için sağlıklı bir iletişim kurulamıyor. Çünkü aynı anlama gelen kelimelerle konuşup konuşmadıkları belirsiz. "İlk görüşte aşka inanır mısınız?", "Hiç aşık oldunuz mu?" gibi sorular toplumumuzda sorulması oldukça sevilen hatta üzerine sokak röportajları yapılan sorular. Ancak bunu cevaplayan insanların acaba kaçı aşk gibi soyut ve kesin bir tanımı yapılamayacak bir şey hakkında zihinlerinde aynı tanıma sahip? Durum böyleyken bu insanların inandıklarını veya inanmadıklarını söyledikleri şey de aslında aynı şey olmuyor. Bu yüzden bunlar gibi soruları cevaplamaktan, eğer aynı şeyden bahsettiğimizden emin değilsem elimden geldikçe kaçınıyorum. Mesela bir kız arkadaşım vardı, bana aşık olduğunu söylerdi. Benim neden ona aşık olduğumu söylemediğimi sorduğunda ise aşk derken aynı şeyden bahsetmediğimizi, benim için aşkın çok daha yüce bir duygu olduğunu ve her zaman kullanılmaması gereken bir kelime olduğunu söyledim. Önce aşkın ne olduğu konusunda hemfikir olmalıydık. Ancak o söylediklerimden benim onu sevmediğim kanısına vardı. Onun tanımına göre benim de ona aşık olabileceğimi, benim tanımıma göre ise onun da bana aşık olmadığını anlatmak istedim. Ama o kelimelerin anlamından çok dış görüşünüyle ve kulağa nasıl geldiğiyle ilgileniyordu. Dolayısıyla biz aslında aşk hakkında hiç konuşamamış olduk. Bütün bunlara rağmen, konuşma bir yerde neredeyse imkansızlaşsa bile, birbirimizi, kendimizi ve en önemlisi insan olduğumuzu anlamak için konuşmalıyız. Elimizdeki en önemli iletişim aracı olan konuşmayı, kendimizi korumamız gerektiğini düşündüğümüz için ardına saklandığımız duvarlar ve kelimelere farklı yaklaşımlarımız yüzünden daha da fazla kaybetmemeliyiz. Belki bir anda herkesle, her konuda, gerçekten konuşmaya başlamak zor ama en azından basit bir yerden başlamayı deneyebiliriz: Nasılsın? İyiyim, sen? Hayır, hayır. Gerçekten nasılsın diyorum?