BEŞ PARASIZLIĞIN KARANLIK YÜZÜ

Uzun yıllar küçük büyük bir çok şehirde yaşadım ve büyük şehirlerde hayatın tartışılmaz bir şekilde pahalı olduğunu kendimce deneyimledim. Eserdeki iki şehir olan Paris ve Londra'yı hayatın pahalı olduğu, zenginlerin şehirleri olarak düşünüyordum. Fakat bu düşünce kitabı okuduktan sonra birden bire değişti. Bu şehirleri hep cıvıl cıvıl olarak düşünürdüm ancak okuduğum bu kitap bana bu şehirlerin yoksul ve sefil yüzünü gösterdi. Kitapta insanların büyük şehirlerde çektiği sıkıntılara tanık oldum. Yazımın devamında dünyadaki büyükşehirlerin nispeten küçük olanlara göre daha acımasız olduğundan, özellikle de bu şehirlerde hayatta kalmanın daha da zorlaştığından söz edecek, yani Paris ve Londra'da Beş Parasız kitabını okuduğumda hissettiklerimden bahsedeceğim. Da Vinci'nin Şifresi filmini ilk defa izlediğimde Paris'in sokaklarında gezmeyi, Louvre Müzesi'nde uzun uzun vakit geçirmeyi, Eyfel Kulesi'ne çıkıp şehrin sesini dinlemeyi dilemiştim. Fakat eser bana Paris'in görünmeyen kısmını, varoşlarını, gösterdi ve bu dileğim yerini derin düşüncelere bıraktı. Aslında büyük ya da küçük her şehirde karın tokluğu için canını dişine takıp çalışan insanlar, yorgunluklarının esiri olup artık dünya zevklerinin tadını bile unutup onlardan uzaklaşmaya başladılar. Bu durum, insanları insan olmaktan çıkartıp duygusuz bir makineye dönüştürüyor ve dış dünyaya karşı duyarsız bireyler haline getiriyor. Yoksulluk ve açlıkla yapılan mücadele bu kitapta gördüğüm üzere Paris ve Londra gibi büyük ve gelir dengesizliğinin ciddi boyutlara ulaştığı şehirlerde insanlar daha da çetin koşullar ile yüzleşmek zorunda kalıyorlar. Bu durum insanları neredeyse üstesinden gelinemez bir hale getiriyor. Kitabın geçtiği yıllarda rehinecilerin küstahlığından tutun da, zor durumdaki insanların iş bulma amacıyla umut tacirlerinin peşine takılmalarını, pis otel mutfaklarında gösterişli yemekler ile zenginlere hizmet etmelerini ve daha nicesini gözlemlemek, bahsedilen hayatın yokluğu ve acıları, eserdeki insanları ve beni derinden yaralıyordu. Tıpkı eserde de bahsedildiği gibi Paris'in varoş hayatının başrolünde "ıssız, yarı kaçık hayatlar süren ve normal ya da saygın olma çabalarından vazgeçmiş insanlar" (Orwell 13) oynuyor. Daha derine inersek, bence bu vazgeçmişlik durumu insanların gelecekle ilgili plan, kaygı ve herhangi bir düşüncesini acımasızca yok etmekle kalmıyor; insanların kendilerine verdiği değeri de beraberinde götürüyordu, bu durum beni de derinden etkiliyor, sanki kendim bu duruma düşmüşçesine gergin hissediyordum. Bununla birlikte geriye kalan hayatta kalma çabası insanları etik değerlerden uzaklaştırarak, onları kurnaz ve art niyetli bir düzleme sürüklüyordu. Yoksullar arasında rekabetin arttığı büyük şehirlerde ise yoksulun art niyetlisi yaşayabilmek uğruna kendi sınıfını ezmeyi amaç haline getirmiş bir halde kendi sonunu da hazırlıyor. Yoksulların umudu olan dilenmenin eserdeki Londra'da yasak olması ne yazık ki varlıklı ve köklü ailelerden herhangi bir destek alamamasına neden olduğunu ve bu durum yoksulları daha da vahim bir duruma soktuğunu gördüm. Dahası, empati kurarak böyle bir durum içerisinde bulunmanın nasıl bir his olduğunu anladım. Kendimi kitaptaki yoksul insanların yerine koyduğumda, varlıklı insanlardan destek alamadığım için elim kolum bağlı hissediyor, umutsuzluğa kapılıyordum. Bu durumun soyluların yoksulları ezmesine ve keskin sınıf farklılıkları ortaya çıkmasına ön ayak olduğunu düşünüyorum. Kahramanımız yaşamını sürdürebilmek için yerlerden sigara, kağıt, karton, para topluyor; fakat ne yazık ki yaşamını sürdürebilecek miktarda para bulamadığından fıçıya, yani berduşhaneye, yerleşiyor. Burada da insanlar yiyecek alabilmek için rahipler tarafından zorla dua ettiriliyorlar. Karnınızı doyurabilmek için dayatmacı insanların eline bakmak kadar acı verici bir durum yok aslında. Orwell'in eserinde rahibin karakterimize yemek verme koşuluyla "cennetteki babamız" kavramını kullanarak baş kahramana tanrıyla en son konuştuğu zamanı sorması ve karakterimizin cevap veremeyecek kadar aç olmasına rağmen karakterimizin karın gurultusu bir nevi soruya cevap olması, durumun ne kadar acı verici olduğunu iç burkan bir şekilde hissettiriyor (Orwell 164). Fıçılardaki insanların hak ve özgürlüğünün kısıtlanması, az önceki örnekte de belirttiğim gibi yemek verilmesi için kilisenin zorla yaptırdığı dini ritüeller içimi karartıyor, bu acı verici durumlar eserde açıkça gözler önüne Londra örneği ile seriliyor. Bir çok şehirde olduğu gibi yoksulların birbirini ezmesi veya varlıklı insanların yoksulları hor görmesi bu kitapta Paris ve Londra örneğinde açıkça gösterilmiş. Kilise'nin zor durumdaki insanlara yardım etmek için dayatmacı bir yol izlemesi aslında yaşadığımız gerçekleri, yani güçlünün güçsüzü ezmesini betimliyor. Orwell'in bu anı defteri aslında modern dünyanın evrilirken ne kadar acımasız temellerde gelişmeye devam ettiğini gözler önüne sermekle kalmıyor, aynı zamanda gece sıcacık yatağımıza uzandığımızda dışarıda üşümekte olan insanların da varlığını bize hatırlatıyor. Dünya dediğin ne ki zaten, dengesizliklerin, eşitsizliklerin başkenti...