Öfke, özellikle de geçmişi ve altyapısı olan öfke, olgunun kendisinden daha tehlikeli ve etkilidir. Öfke öyle bir duygudur ki insanın zihninde, kalbinde ve damarlarında birikir ama karşıdaki insana patlar... ki bu da aslında hüzün vericidir. Öfke asıl ne zaman tehlikelidir biliyor musunuz? Masum, yaftalanmış ve haksızlığa uğramış birine patladığı ve mal edildiği zaman. Bir yargılama sahnesi düşünün... Hakim, jüriyi ve onun "sayın", "onurlu" mensuplarını bir odaya, sizin varlığınız ve yokluğunuz arasındaki ince çizgiyi çekmesi beklentisiyle gönderiyor ve jüri, sizin gözlerinizin içine bakarak, usulca bir odaya süzülüyor. Aslında, "12 Öfkeli Adam" filminde bence eksik olan da bu; sanık, yani Latin Görsel 1: Henry Fonda'nın canlandırdığı sekiz numaralı gencin, jüri odadayken yaşadığı bunalımlı ve bir o jüri, vicdanın sesi olmuştur. kadar da ürkek hali, izleyicinin yorumundan mahrum bırakılmıştır. Bir insanın canına, üçüncü bir kişi tarafından son verilmesi, varlık durumundan yok olma durumuna geçilmesi veya geçileceği hakkında bir şüphe bile olması, o belirsizlik, insanın korkması için yeterlidir. Filmin ilk on dakikasında, filmin aynı odada, saatlerce süreceğini anlamıştım, bu da bir hayal kırıklığı yarattı kaçınılmaz bir şekilde. On iki jüri üyesinin, bir odada saatler boyunca bir çocuğa elektrik verilmesi suretiyle hayatına sonlandırılması ihtimalini tartışacağı fikri, midemde bir bulantı, başımda bir ağrı yarattı desem, çok da abartmış olmayacağım muhtemelen. Önyargı, azmin gücü ve kararlılık... Bir insanın kaderinin, bu iş için para alan ve çok "değerli" zamanlarından önemsiz bir kesit ayıran, mutlulukları ve hüzünleriyle, zayıflık ve güçlü yanlarıyla on iki insana bırakılması trajedi değil de neydi? İnsanlık, yüzyıllar boyu, ölümler ve mücadeleler sonucunda bu noktaya gelmiş olamazdı... Eser, idam cezasından, yargılamanın her aşamasını tartışan, argüman dolu bir filmdi. Asıl ilginç olan, kendiliğinden gelişen empati duygusuydu belki de... Düşünülenin aksine ben, 1 yargılanan, buna yargılanmak denirse, çocuğun ruh haliyle meşguldüm. Hem film hem de ülke olarak seyirci olduğumuz bu film bize yalnızca bir "Hollywood Etkisi" olarak geliyordu ama ne acı ki, bunlar devam etmekteydi. Bir çocuğun kendi babasını vahşice katletmesi, analize açık bir konu değildi de neydi? Peki, nedendi jüri üyelerindeki bu sorumsuz acelecilik? Film sırasında, sekiz numaralı jüri üyesinin ileri sürdüğü fikirlere ve deliller üzerinde yaptığı profesyonel görünen ama içi boş çürütmelere karşı çıktım. Gerçekten, duruma baktığımda, çocuğun bu suçu işlemiş olabileceği inancındaydım. Film beni, beklediğimden farklı bir yere sürükledi. Suçlu olduğunu bilmeme rağmen Latin çocuğu, sanık özelinde bir insanı, kurtarmış olmayı diledim. Henry Fonda'ya, yani sekiz numaralı jüriye bilinçsizce hak verdim. Bilemiyorum: acaba Reginald Rose gerçekten burada bize hümanizmi ve insanın canını almanın hiçbir koşulda kolay ve doğru olmadığını mı empoze etmeye çalıştı? Yoksa bu, sadece bir yanılsama mıydı? Şimdi baktığımda, ilk düşünce karmaşama, yani yukarıda belirttiğim kendi fikrime, kendim katılıyor ve bu yolla da bir iç çatışma yaşamış oluyorum. İdam cezası veya ne kastla olursa olsun insan canına son verilmesi ne kadar acı ve ahlaksızca bir şey... Olaya dini boyutuyla yaklaşmanın ötesinde, ortak insan paydasında buluşup incelemek yetiyor durumun Görsel 2: Üç Numaralı Jüri'nin bağlılıkla savunduğu tezlerinin, savunması kolay olsa da vahimliğini anlamak için... İnsan, bir başka insanın başarısız olması, adaletin varlığı şeklinde bir inanç yaratmıştır. canını nasıl alabilir? İşte bu gerçekten sosyolojik analize muhtaç bir konu... Filmin belki de en önemli sahneleri, karakterlerin önyargıları ve onların kökenlerini itiraf ettikleri bölümlerde yer aldı. En son kalan üçüncü jürinin itirafları ise "Ah be adam, bu kadar zaman direnilmeseydi, sırf kendi hırsların için bir çocuğun canını mı alacaktık?" dedirtti. Gelecekte mesleğim ve hayatımın büyük bir kısmını "esaret" altına alacak yargının bu kadar sübjektif olması, bir korku yarattı doğrusu. Ne mutlu bize ki, ülkemizde jüri sistemi yok- kendimize has adalet sorunlarımız mevcut-yargıçların da insan oldukları ve kusurlarının olabileceği fikri rahatsız ve huzursuz edici. Peşin hükümlü, ön yargılı olmak; daima zayıf olmak demektir. 2 Samuel Johnson Nitekim önyargılı olanlar da bu filmde zayıflıklarına yenik düşmüş ve kaybetmişlerdir. 3 Faydalanılan Eser 12 Öfkeli Adam. Yazan Reginald Rose. Yön. Sidney Lumet. Haz. Henry Fonda. Prod. Henry Fonda ve Reginald Rose. 1957. CD. 4