Kentlerimizi Nasıl Kazanırız?

Eski Türk filmleri televizyonda tekrar tekrar gösterilirken, konusuyla veya oyuncularıyla ilgilenmeyen insanlar bile eski İstanbul mahallelerini, boğaz manzaralarını görmek için bu filmleri izlerler. Bunun nedeni henüz betonlaşmamış, ağaçlar içinde eski İstanbul evlerinin güzelliğini, binalarla dolmamış İstanbul tepelerini özlemle ve hayranlıkla seyretmektir. Türkiye'de yıllardır yaşanan, köylerden büyük kentlere göç olayı büyük bir sorundur. Bunun sonucu olarak da çok sayıda konuta ihtiyaç duyulması kolay ve çok para kazandıran iş olarak inşaatçılığı öne çıkarmıştır. Önceleri küçük müteahhitler eski güzel İstanbul evlerini yıkarak apartmanlar yaparak şehrin mimari dokusunu bozmaya başladılar. Aynı olay Ankara, İzmir gibi illerde de yaşandı. Daha çok para kazanmak isteyen gözü açıklar ise hükümetlere, belediyelere yaklaşarak, ihalelerde kazanmak için her türlü yolu zorladılar. Bu gelişmeler 1950lerden günümüze kadar devam etti. Önceleri tarihi değeri olan binaları yıkıp yerine yenilerini yaparak Türkiye için manevi değeri olan eserleri yok ettiler. Şimdilerde ise daha büyük şirketler kurarak büyük siteler, çok yüksek binalar yaparak daha çok para kazanma yoluna gittiler. Bunu yaparken de daha büyük alanlara ihtiyaç duydular. Orman arazilerini, yeşil alanları çeşitli dalaverelerle ele geçirmeye başladılar. Ülkemizdeki deprem gerçeği kırk, elli yıl önce yapılmış çürük binaların yıkılıp yenilenmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu ihtiyaç üzerine kentsel dönüşüm adı altında başlatılan uygulamada sadece binaların yenilenmesi yetmemiş, oralara da çok katlı binalar yapılmıştır. Bu da geleneksel mimari dokuyu değiştirmeye başlamıştır. Artık filmlerde gördüğümüz o eski İstanbul, fotoğraflarda gördüğümüz o eski Ankara kalmamıştır. Kentsel dönüşüm sadece deprem gerçeği yüzünden değil, artık şehrin merkezinde kalan gecekondu arazilerinin değerlenmesi yüzünden de olmuştur. Böylece çirkin görünüşlü gecekondulardan kurtulmak hedefleniyor, ama büyük inşaat şirketleri de çok değerlenmiş olan arsaları da ele geçiriyor. İnsanlarımızın yeni yapılan büyük binalarda yaşama arzusu çok para vererek bu konutları satın almalarına sebep oluyor. Konforlu, rahat bir hayatı tercih ediyorlar. Diğer yandan eski mahalle hayatını, o güzel ve sağlıklı ahşap evleri özlüyorlar. Dönem filmleri ve dizileri bu yüzden çok izleyici topluyor yani ne yardan ne de serden geçebiliyoruz. Bol bol reklamı yapılan bu sitelerde oturmak istiyoruz ama o filmleri, dizileri izlerken de "Keşke o evler, o mahalleler şimdi olsaydı da orada yaşasaydık." diyoruz. İstanbul'da, Ankara'da restore edilen az sayıdaki eski mahalleler, eski yapılar yerli, yabancı birçok turist çekiyor. Hatta buralar film seti olarak kullanılıyor. Keşke eski mahalleleri, eski yapıları koruyabilseydik bazı Avrupa kentlerinde olduğu gibi. Çağımızın ihtiyacı olan yapıları daha boş alanlara yapsaydık ve eski kenti koruyabilseydik, yıkılan gecekonduların çevresindeki ağaçları koruyabilseydik ve yeşil alan olarak bırakabilseydik. Gecekondu bölgeleri kentin en yeşil yerleri oldu. Gecekondular çirkin ama bahçeleri güzeldi diyebiliriz. İnşaat şirketlerinin ve TOKİ'nin yaptığı binalar nedense on kat ve daha üstü. Geniş bahçeler içinde iki, üç katlı apartmanlar veya müstakil evler yapılabilecekken çok fazla kar etmek için fazla bina, az park yapmayı tercih ediyorlar, böylece halkımız daha kolay ev sahibi olduğu için seviniyor. İnşaatı yapanlar çok kar ettiği için seviniyor ama neler kaybettiklerini düşünmüyorlar. Ne yazık ki bazı yapıları, ormanları, konutları bizler ve çocuklarımız sadece eski filmlerde, eski fotoğraflarda göreceğiz ve keşke buraları koruyabilseydik diyeceğiz. Yine de çok geç kalmamış olduğumuza inanmak istiyorum, eğer daha bilinçli genç mimarlar önümüzdeki yıllarda doğaya uygun, insan hayatını kolaylaştıracak, insanı doğadan koparmayacak, mimari değeri olan, yıllar geçtikçe değeri artan binalar yaparlarsa gelecek kuşaklara kaybetmek istemeyecekleri yapılar kazandırırlar.