KURALLAR ÇĠĞNENMEK ĠÇĠN (MĠDĠR?)

Akla sadelik geldiği zaman ele alacağım konuda "özlük" kavramını kullanmak daha doğru olur sanırım- ne kadar baGarılıyız günlük hayatta? Örneğin; bir Girketin yöneticisi, hatta sahibi olduğumuzu düGünelim. ğirketin çarklarının yağlı kalabilmesini ve böylece uzun süre boyunca tıkır tıkır dönebilmesini sağlamak için hangi kuralları koymalıyız ki baGarılı olalım? "Öz" kurallar koyarak yöneteceğimiz bir Girket baGarılı olabilir mi mesela? Hatta belki neredeyse kural bile koymayarak, çalıGanların kendi maaGlarını ve tatillerini belirlemesini sağlayarak çarkları döndürebilir miyiz? BoG zamanlarımdan birinde "TED Talks" izlerken, alanlarında oldukça baGarılı iki konuGmacının kendi iG hayatlarından ilham verici örnekler vererek ve bu konuGmacıların birbirlerinden tamamiyle farklı konulara değinerek anlattıkları bir nevi hayat hikayelerinin ne kadar farklı, ama aynı zamanda da ne kadar da aynı olduğunu fark etmem beni oldukça derinden etkiledi ki, bunu bloguma yazmaya karar verdim. Yazı dilinde direktlik ünlem iGaretine, gizem ise soru iGaretine benzetilebilir. Bu kavramlar, pratikte ünlem ve soru iGaretleri gibi birbirlerinin zıtlarıdır, en azından zıtlarıydı demek daha doğru olur benim için bugüne kadar. Ünlü tasarımcı Chip Kidd'in konuGmasını dinlemek, sadelikte direktlik ve gizemlilik gibi zıt görünen iki kavramın uyumunun önemini kavramamı sağladı. Her direktlik sadelik gibi görünebilir, her gizem ise karmaGıklılığı temsil edebilir bize fakat bazen öyle direkt olursunuz ki, sadelikten tamamıyla uzaklaGırsınız; bazen ise öyle gizemli olursunuz ki, sadeliğin tanımı olarak parmakla gösterilirsiniz. Örneğin, bir restorantta hesabı istemenin dünyaca ünlü sembolü olan el iGareti evet, iGareti bile anlatmama gerek yok çünkü gözünüzde canlanıverdi- direktlik ile sadeliğin mükemmel bir uyumudur; lakin hesabı istemeye yeltendiğimizde servis elemanının gelmesini bekleyip, geldiğinde bu hareketi yapmak bizi hem sadelikten hem de direktlikten uzaklaGtıracaktır kuGkusuz. Chip Kidd'in Görsel 1 herhangi bir kitap tasarımı da bu eGsiz uyumun bir örneği olabilir. (bkz. Görsel1) Romanın kapağındaki gizem, okuyucuyu heyecanlandırmakla kalmayıp, aynı zamanda okuduğunda GaGırtıyor; sürprizini bozmamak için, sadece bütün romanı ve Tokyo metro renklerini bilenlerin anlayabileceği bir hikaye olduğunu belirtmek isterim. En nihayetinde, her Geyin azı karar fazlası zarar deyiGinin bu durumda çok güzel iGlediğini görmek mümkün bizim için. Bir kitap kapağı tasarlarken direktliğin ve gizemin varlığından elbette söz edebiliriz, hatta söz etmezsek yazdığımız herhangi bir yazıyı sonuçtan giriGe doğru yazmıGa döneriz; farz edelim ki Girkette kuralları koymaktan sorumlu yöneticiyiz, hala söz edebilir miyiz yapacağımız iGte baGarılı olmak için ve Girketi ileriye taGıyabilmek için iG hayatımızdaki gereksinimlerimizin baGlarında yer alan özelliklerin içinde direktlik ve gizemliliğin eGsiz uyumu olduğundan? Bu noktada, on dokuz yıllık yaGam, on dört yıllık eğitim hayatımın düne kadar olan kısmında cevabım ne evet ne de hayırdı, pek bir fikrim yok der geçerdim muhtemelen. Fakat, ne zaman ki Ricardo Semler'ın inanılmaz baGarısının ilham verici konuGmasını dinledim, o zaman cevabın aslında saf bir evet olduğunu anladım. Kuralları koyarken sadece öz ve gerekli kuralları koymak yeterliymiG aslında Girketi daha ileriye taGımak için. ÇalıGanları birer koyun, kendinizi ise bir çoban gibi görürseniz standart yüzde bir ve veya ikilik Ganslıysanız yüzde beGlik- büyüme ile tamamlarmıGsınız çeyrekleri. Halbuki, çalıGanları biraz rahat bırakarak, onlara da takdir yetkisini tanıyarak; hatta ve hatta onların yapacağı iGe bir kota koyarak, kotadan fazla iG yapılması yerine tatile çıkılmasını isteyerek yönetilseymiG baGarılı olurmuG Girket, bunu anladım. Bu sistemle, dört milyon dolarlık Girket kısa sürede iki yüz milyon dolar gibi astronomik değerlere ulaGabilirmiG. Biz insanlar, kuralları koyarken empatiden uzak yollara baGvurduğumuz için bu kadar vasadız geliGmekte bence. Sonuç olarak, Ricardo Semler gibi öz kurallar koymanın iG hayatında ne kadar baGarılı olduğunu gören güzel yöneticilere sesleniyorum: Çok teGekkürlerimi sunuyorum kavradığınız için. Görmeyenleri ise Semler'ın konuGmasını dinlemeye davet ediyorum. ENGGN EGE SARAÇÇI 21502978