HAYALLERİN GÜCÜ

Türk Dil Kurumu'nun Güncel Türkçe Sözlüğü'ne göre "hayal" kelimesi, "Zihinde tasarlanan, canlandırılan ve gerçekleşmesi özlenen şey, imge, hülya"1 demek. Yani kabataslak, hayal, o anda olmayan bir durumun istenmesi. Hayal gücü ise "Bir nesneyi, o nesne karşımızda olmaksızın tasarımlama yetisi"2 olarak tanımlanmış. Demeye çalıştığım o ki, hayaller ancak sahip olmadıklarımızı konu alırlarsa hayal olurlar. Öyleyse, biz dokunamadığımız veya göremediğimiz, olay veya nesneleri nasıl düşlüyoruz, sahip değilsek nereden aklımızda kurabilecek kadar yetiye sahibiz? İşte bu soruların cevabı insan doğasından başka bir şey değil. O an sahip olmasak bile, bir zamanlar sahip olmuş olmamız veya sadece sahip olan birini tanımamız bile hayal kurabilmemize yeterli aslında. Hayallerin psikolojik olarak birçok faydasının olduğunu kanıtlayan makaleler ve bilimsel çalışmalar fazlasıyla mevcut ancak ben, her ne kadar bazı noktalarda bilime karşı koyacak olsam dahi, Paula Hawkins'in "Trendeki Kız" romanından ve kendi deneyimlerimden yola çıkarak hayal kurmanın hayatımıza olan etkilerinden bahsetmek istiyorum. Hepimizin, okuduğu veya duyduğu bir eleştiri ile başlayalım, "Okullarda verilen eğitimin hayal gücünü geriletmesi". Buna, çok istisnai durumlar hariç, kimsenin karşı çıkabileceğini düşünmüyorum. Gerek bu eğitim sisteminin içinde okuyan öğrenciler, öğreten öğretmenler, gerekse çocuk, kardeş, eş, akraba gibi yakınları bu sistemin içinde bulunan herkes, ezberci bir eğitimin verilmekte olduğunu ve giderek, nesildeki bireyler arasındaki farklılıkların azaldığını rahatlıkla fark edebilir. Böyle bir sistemde, öğrenciler insanı insan yapan esas noktanın farklılıklar olduğunun bilincine varmadan yetişiyorlar, bu konuda da hem fikirim. Ancak, kesinlikle hayal kurma eyleminin abartılmaması ve sağlıklı boyutlarda kalması gerektiğini savunuyorum. Evet, hayal kurmak yaratıcılığı arttırır, verimi arttırır, mutlu eder, hedef koymayı kolaylaştırır, insanı motive eder ancak hayal kurmak elinizdekinin değerini düşüre de bilir. "Neden değer düşürsün ki?" dediğinizi duyar gibiyim. Bence fazla hayal kurmak sahip olmadıklarımızı yüceltirken, sahip olduklarımızı önemsemememize neden oluyor. Böyle düşünmemin en büyük nedeni ise insanlığın en temel problemi olan doyumsuzluk. Sahip olduğumuz nesne veya kavramların daha iyilerine sahip olma fikri, elimizdekilerle yetinmemize engel olurken, minnettarlık duygumuzu resmen yiyip bitiriyor. Bir başka deyişle, herkesin elindekilere özeniyor, gözümüzde karşımızdaki insanın elinde bulunanları büyüttükçe büyütüyoruz. Hayallerin kusurları olmaz mantığıyla yola çıkıp, sahip olmadığımız her şeyi hayal ediyor ve sonuç olarak yalnız kendi mallarımızda kusurlar bulurken geri kalan her şeyi değerinin üstünde gözlemliyoruz. Yapmaktan alıkoyamadığımız, kendininkileri küçük gör, başkasınınkini ise yücelt felsefesi yalnız maddi nesneler için geçerli değil elbette. Aynı cümleleri, manevi kavramlar hakkında kurmak da bir o kadar mümkün. İki, çok farklı örnek vererek, hayal kurmanın neden zararlı olduğunu pekiştirmeye çalışacağım şimdi. Her iki örnek için de bir an olsun düşünüp, gözlerinizde kendinizi canlandırın. Birinci örnek, kendi hayatımdan, hepimizin en az bir kere olsun tecrübe ettiği çok basit, sıradan bir konu. Bir restorana oturdunuz, şık bir garson deri kapaklı bir menüyü elinize uzattı, kapağı açıp yarısını bilmediğiniz yemekler arasından birini seçmeniz gerekiyor. Sağ yan masaya yeni bir tabak geldi, pek bir güzel ve lezzetli gözüküyor, siz de o yemeği çok beğenerek sipariş veriyorsunuz. Bekleme sırasında, o çok lezzetli yemeğin hayalini kurarak, yan masadaki, tanımadığınız adamın sahip olduğu bu yemeği kaçırmadığınız için çok mutlusunuz. Yemeğiniz geldi, artık o sizin, tam bir çatal alacakken sol çapraz masanıza gelen yemeğin çok daha güzel gözüktüğünü düşünerek, hayal kırıklığına uğruyor ve yaklaşık bir dakika önce hayalini kurduğunuz şeyden daha iyisi bulunduğu için üzülüyorsunuz. İkinci örnek, "Trendeki Kız" romanından, çoğumuzun belki empati yapamayacağı kadar ağır bir manevi konu. Her gün bindiğiniz trende aynı koltuğa oturup, camdan dışarı bakıyorsunuz, her seferinde de aynı yerde, aynı saatte bir evli çiftin mutluluğunu gözlemleme fırsatı buluyorsunuz. Onların kusursuz aile hayatını izleyip, onlar gibi bir aileye sahip olmanın ne kadar huzurlu olacağının hayallerini kuruyorsunuz. Ancak, zaten bu mutlulukta bir aileniz varken, değerini bilemeyip sorunlarınızı alkolle çözmeye çalıştınız, eşiniz sizin bu durumunuza dayanamadı, sizi aldattı ve şimdi çok mutlu. Siz ise trende her çifti izleyişinizde, asla aralarında bir tartışma yaşanmadığını ve asla ayrılmayacaklarını düşünüyorsunuz. Bir gün, çiftin birbirini aldattığına tanık oluyorsunuz ve artık onları düşünmeyi bırakıyorsunuz. Hangi yemeği alırsanız alın, başka birinin yemeği size hep daha cazip gelecek. Başka birinin mutluluğunu, onu üzgün görene kadar isteyeceksiniz. Hayaller, hayallerimizdeki gibi kaldıkça hayal olabilirler. Bu kadar kelime tekrarı ve laf oyunu için beni maruz görün ancak, bir bakıma hayallerin bizim için ne konuma geldiğini anlatmaya çalışıyorum. Tüm hayatımız hayallerle doldu taştı, onlarla kalkıp onlarla uyuyoruz, artık gerçek dünya ile bilinç altımızı ayıramıyoruz ve en kötüsü de artık hayallerimize ulaşmaya çalışmıyoruz, onların bize gelmesini bekliyoruz. O kadar kusursuz senaryolar yaratıyoruz ki aklımızda, gerçeklerden soğuyup var olan dünyanın sadece kötü yanlarını görüyoruz. Hayal kurmanın bir sınırı yoktur elbet, herkes kendi bilinç altında özgürdür ancak gerçek ile düşleri karıştırmamak için bu hayatta hiçbir şeyin kusursuz olmadığını bilerek yaşamalı ve bunun bilincinde hayal kurmalıyız.