MESLEĞİN CİNSİYETİ

"Kızdan mühendis mi olurmuş canım?" Üniversite sınavı sonuçları açıklandığında yakın çevreme mühendislik okumak istediğimi söylediğimde aldığım tepki bu oldu. Bir kızın ne işi vardı mühendislik fakültesinde? Bu tepkiyi aldıktan sonra kendime şunu sordum: Ne zamandan beri mesleklere cinsiyet yüklüyorduk? "Erkek işi" tabiri neydi ve kadınları bunları yapmaktan alıkoyan şey ne olabilirdi? İncelediğimde anladım ki bu soruların cevabı çok uzun bir süreci kapsıyor. İnsanlığın ilk zamanlarında ailede kadın çocuk bakımından sorumluyken erkek avlanmadan ve yuvayı güvende tutmaktan sorumluydu. Zaman geçtikçe evde kalıp çocuklarla ilgilenmek kadına yetmemeye başladı, çalışmak istedi, erkek üstünlüğü olan bir sektörün parçası olmak istedi. Erkekler bunu ilk başta garipsedi, kadının elinin hamuruyla neye karıştığını anlamadığını düşündüler, kim oluyordu ki kadın da böyle bir şeye kalkışıyordu? Ancak çalışma haklarını arayan kadın sayısı arttıkça kadınların belli alanlarda çalışmasına "izin verildi". Buradaki küstahlığı umarım siz de fark etmişsinizdir sevgili okurlarım. Kadının normalde hakkı olması gereken bir olguya erkek tarafından izin veriliyor, kadının hangi mesleklerde çalışacağı erkekler tarafından kontrol ediliyor, kadının erkeklerle eşit muamele görmesine katiyen izin verilmiyor. Sanki kadının beynine "erkek kadar olamayacağı" algısı işlenmek isteniyor. Bu algının sonuçlarını günümüzde bile gözlemleyebiliyoruz ne yazık ki. Destek beklediğim en yakınlarım tarafından böyle bir tepki almanın benim için cesaret kırıcı olmadığını söylemek yalan olur. Benim gibi daha nicelerinin yapamayacakları düşüncesiyle cesaretleri kırılıyor, bazıları sevdiği ve istediği meslek dalından vazgeçiyor sırf o mesleğe erkek takısı yakıştırıldığı için. Seçmeye cesaret edenlerimiz ise çekinik başlıyoruz bölümlerimize. Eziklik duygusu çalışma hayatında da yerini koruyormuş gibi gözüküyor. Örneğin, konuştuğum kadın mühendislerinin bazıları iş ortamında dinlenmemekten, ciddiye alınmamaktan yakınmıştı bana. "Ama bakın benim üniversite diplomam var, herkes gibi mülakatla seçilerek girdim, peki bana neden ikinci sınıf muamelesi yapılıyor?" diye soruyorlar haklı olarak. Bu durumun ne kadar umut kırıcı olduğunu anlamaya çalışalım. Düşünün, onun yerinde siz varsınız, güzel bir fikriniz var ve bu fikri kendi üstünüze iletmek istiyorsunuz. O ise fikrinize heyecanlanacağına dinlemiyor bile sizi. Şaşırırdınız değil mi? Şahsen şaşırmanın ötesinde sinirlenirdim ben. Alınırdım da. Madem fikirlerimi önemsemiyordunuz beni niye işe aldınız o zaman? Peki, erkeklerin bu üstünlük algısının sebebi ne? Virginia Woolf'un dediği gibi "Kadınlar yüzyıllardır erkeği olduğundan iki kat daha büyük göstermenin tatlı gücüne sahip büyülü aynalar gibi hizmet etmişlerdir."(Kendine Ait Bir Oda, 40) Bence de kadınların bu algıda payı çok büyük. Çünkü bu aşağılanmayı kabul edenler onlar. Erkek çocuğa kız çocuktan daha çok sevinenler, erkekleri el üstünde yetiştirenler de. Yanlış anlamayın amacım kadınları eşitsizliğin sorumlusu ilan etmek değil, sadece kadınların bu aşağılanmayı kabul etmesinin ne kadar büyük sonuçlara yol açabileceğini anlatmak. Örneğin Swastika Geceleri kitabında da bu kabullenişin biraz abartılmış sonuçlarını görmekteyiz. Nazi totaliter rejimiyle yönetilen bu toplumda kadının hiçbir önemi yoktur; eğitim alma, meslek sahibi olma, politikaya katılma hakları yoktur. Durum öyle bir safhaya gelmiştir ki kadın kendi bedenini kontrol etme hakkından yoksundur, erkek ne derse onu yapacaktır, başka seçeneği yoktur, aksini savunan herkes acımasızca öldürülür. İlk bakışta bunlar imkansız görünebilir ancak ilerde böyle bir durumun olmayacağına kim garanti verebilir? Şimdi hangi mesleğin bir kadın için uygun olup hangilerinin 1 olmadığını tartışanların gelecekte kadınların eğitim, vatandaşlık hatta yaşama hakkına el atmayacakları nereden bilinebilir? Bu algının bir diğer sebebinin de geleneklerimiz olabilir. Günümüzde etkisi hala görülen geleneksel düşünce yapısına göre, kadının görevi çocuklara ve eve bakmaktır, bir nevi kadının yeri işyeri değil evidir. Günümüzde bile kadın, bir nevi bu geleneklere karşı gelerek kendine ekonomik hayatta yer buluyor. Halen bazı kesimlerimizde kadınların çalışmasına kötü gözle bakılıyor. Bu da doğal olarak o kesimlerdeki kadınlarımızın cesaretini kırıyor. Bunları göz önüne aldığımda yapılması gerekenin çocuklara mesleğin cinsiyet ile değil istekle yapıldığını anlatmak olduğunu düşünüyorum. Mesleklerin cinsiyeti olmaz, bu sadece bizleri kısıtlamak için oluşturulmuş bir algıdır ve biz aksini kanıtlayana kadar bu algı değişmeyecektir. Cinsiyeti ne olursa olsun isteyen istediği mesleği yapabilmelidir. Gelecek nesiller bu yanlış algıyla yetişirse önyargının olmadığı bir gelecek sadece hayaldir. Ayrıca bir meslek alanında yapılan bir çalışmayı, yüzlercesinden ayıran tüm detayları ile düşünülmüş olmasıdır; bunun yüzünden iki farklı düşünüş yapısıyla bir çalışmaya yaklaşmak her zaman daha avantajlıdır. Her meslek sektörü, erkeğe ihtiyaç duyduğu kadar kadına da ihtiyaç duyar. Her alanda değişim ve yenilik kadın ve erkeğin beraber çalışmasından doğar. Bütün bunların ışığında sonunda ben de kararımı verdim: Her gün beni heyecanlandırmayacaksa yaptığım meslek, o mesleği seçmemin hiçbir anlamı olmayacağını fark ettim. Her ne kadar zor olacaksa da gelecekte yapmaktan zevk duyacağım mesleği seçtim ve sizlere de bunu öneririm. Önerim sadece hemcinslerime değil herkese: Mesleğinizi biri seçmenizi söylediği için seçmeyin, mutlu etmeniz gereken kişinin öncelikle kendiniz olduğunu asla unutmayın.