Babaya Haykırış

Kafka'nın 'Babaya Mektup' adlı eseri, bir oğulun babasına karşı derinden gelen bir çığlığı, haykırışı... Eser, 1919 yılında kaleme alınmasına rağmen, Kafka o dönemler önemli bir iletişim aracı olan mektubu, kendisini yüce, ulaşılmaz olarak gördüğü babasına vermekten çekinmiş, diğer eserlerinde olduğu gibi onu en iyi dostu Max Brod'e yakması için vermiştir. O ise gerçek bir dost olarak bu eseri yakmamış, eserin yazımından yaklaşık otuz yıl sonra eseri topluma kazandırmıştır. Kitap yirminci yüzyılda toplumda sıklıkla görülen baba-oğul çatışmasını temel alıyor. Kafka bu kitapta babasına söyleyemediği, haykıramadığı kelimeleri, cümleleri kaleme alarak kendini rahatlatmak istiyor. Eserde Kafka, babasını yüce, her zaman haklı, asi, sinirli, dünyaya yukardan bakan, güçlü ve sözleriyle döven biri olarak tanımlıyor. Kafka ise bu güçlü baba karşısında hep ezilir. Söylemek istediklerini söyleyemez, yapmak istediklerini yapamaz, yaşadığı olumsuzlukları içine atar hep. Ama bu kitap Kafka'nın tam bir çıkış noktası. Kitapta her ne kadar mektubu babasına vermeyeceği belli olsa da, yazar içindekileri babasına karşı adeta kusuyor. Bunca yıldır içinde biriken duygularını, yüz sayfa kadar bir mektupla kağıda döküyor. Bunu yaparken yazar, babasının yaptıklarını sineye çekmişçesine çok sakin bir üslup kullanıyor. Çünkü her ne kadar babasının sevmediği bazı özellikleri olsa da, Kafka bunları içine atıyor. Yazar bu nedenle anlatımı da sakin bir üslupla yapmaya çalışıyor ve bunu okuyucuya hissettiriyor. Kafka, babası karşısında hep ezilir, ona karşı sesini çıkaramaz ve ona, hissetiklerini, düşüncelerini söyleyemez. Babasından korktuğu için ona itaat eder, aynı zamanda otoriter olmasından dolayı da ona gizli bir hayranlık besler. Bu korku yüzünden Kafka dünyasını üçe böler: "Benim, yani kölenin, yalnızca benim için icat edilmiş ve üstelik bilmediğim bir nedenle asla tümüyle yerine getiremediğim yasaların boyunduruğu altında yaşadığım bölüm, sonra senin, yöneterek, emirler yağdırarak ve bunlara uyulmadığında öfkelenerek yaşadığın ve benimkinden alabildiğine uzak bir ikinci dünya ve nihayet tüm diğer insanların, emirler ve itaatten bağımsız, mutlu yaşadıkları üçüncü bir dünya." (Kafka 22, 23) Yazar, tüm bu baskıdan kurtulmanın çözümünü 'kaçmak'ta bulacaktır. Buradaki kaçış yolu ise evliliktir. Hiç istemediği ve babası da karşı çıktığı halde bir kızla nişanlanır. Kafka, evliliğin onu daha otoriter yapacağını böylece babasıyla aynı düzeyde olacağını düşünür. Bunu düşünmesinin bir nedeni de kardeşi Elli'nin evliliğidir. Onun da evlilikle özgür olduğunu düşünür ve bunu kendisinde uygulamak ister. Babası da buna karşı çıkar. Kafka bu olay üzerine bu eseri kaleme alır. Babasının aldığı kararı kabul etmemesi, beğenmemesi onu tekrar hayal kırıklığına uğratır. Yazmak onun için ayrı bir kaçış yoludur, özgürlük yolunda büyük bir adımdır. "Yazdıklarım seninle ilgiliydi, orada senin göğsünde yakınamadıklarımdan yakınıyordum yalnızca." (Kafka 48) Günümüzde de baba-oğul çatışmaları genellikle böyledir. Ben eseri okurken bazı bölümlerde kendimi gördüm. Babama söylemek isteyip de söyleyemediğim içime attığım çok şey varmış, diye düşündüm. Çünkü bazen ben de babamın lafları arasında eziliyorum ve haklı olsam dahi ona cevap veremiyorum, donup kalıyorum. Sesinin yüksekliği onu haklı yapmaya yetiyor, çünkü o ses tonuna ne söylerseniz söyleyin mutlaka olumsuz bir cevap alırsınız. O an belki de tamamen haklısınızdır, ama sesinizi çıkaramazsınız. Çünkü yüce olan babadır. O, otoriterdir. Bu yüzden Kafka'nın bu eserinde kendimi gördüm. O da benim gibi babasıyla çatışma halinde sürekli. Onun kaçış noktası yazmaktı, bense yazma yeteneğim olmadığı için konuşmayı tercih ediyorum. Günümüzde de ne yazık ki birçok çocuk babasıyla olan çatışmasını ya içine atıyor, ya da arkadaş çevresine yansıtıyor. Kafka mektubun sonlarında babasının ona vereceği cevabı hayal eder. Babasına sorduğu sorulara, eleştirilere yanıt verir. Lakin, babasının verdiği bu cevap bütün mektupta öne çıkan fikirdir: "Beni sen böyle eğittin." Baba-oğul çatışmasının, oğluna sevgisini gösteremeyen bir babanın, babasından onay bekleyen bir oğulun, kendi yaşadığı güçlükleri yaşamadığı için bunu çocuklarının yüzüne vuran bir babanın, kendi yaşadıkları ile çocuklarına sürekli baskı yapan, onları susturan bir babanın kağıda dökülüşü bu mektup. Aynı zamanda kendi kişisel hikayesi ve babasıyla ilgili verdiği bilgiler dolayısıyla biyografik ve otobiyografik bir eser. Kafka'nın bu eserinin biz okuyucular üzerinde büyük bir etki bıraktığına şüphe yok. Gelecek nesillere de büyük bir etki bırakacağı muhakkak.