Toplumsal Roller Değişebilir mi?

Bir yuva kurmak, o yuvayı düzenlemek ve gerektiğinde geçindirmek, işten dönünce yemek hazırlamak, ev işleri yapmak, sabahleyin yatağı toplamak gibi görevler toplum tarafından kadınlara sürekli dayatılmaktadır. Toplum içinde yaşamanın ve mutlu olmanın tek yolu bize çevremiz tarafından adanan rolleri yerine getirmek midir? Yani bir kadın mutlu olabilmek için evlenip, çocuk doğurup, yuva mı kurmalıdır? Mona Lisa'nın Gülüşü adlı filmde Betty Warren karakterinin düşündüğü: "Hiç bir kadın bir yuvası olmadan yaşamayı seçmez" cümlesi doğru mudur? Mutluluğun sırrının bir yuva kurmak olduğunu hiç bir zaman düşünmedim ama genel eğilime göre kadının evinde oturup çocuklarına bakması, erkeğin ise evi geçindirmek için dışarda çalışması zorunlu gibi görünüyor. Lisedeki geometri hocamız bir formülü anlatırken P. İ. R. İ. L kısaltmasını kullanmış, "Kızlar bulaşık deterjanı markasından yola çıkarak bu formülü akıllarında tutsun" demiş ve beni çok sinirlendirmişti. Bu cümlede "kızların bulaşık deterjanı markasından formülü hatırlaması", yani kızların bulaşık yıkama makinalarıyla eşleştirilmesi aklıma hiç yatmamış ve hoşuma gitmemişti. Cinsiyetlere bağlı domestik iş bölümü çoğu kişiye normal gözükse de, aslında bireyi bir çıkmaza sürüklemekte ve birey başka bir yaşantı olabileceğini düşünememektedir. Bu rolleri benimseyen kişiler toplum tarafından dışlanmaktan korktukları için, mutlu olduklarını sanmakta, kendi isteklerini ve gelişimlerini toplum baskısından çekinerek durdurmaktadır. Mona Lisa'nın Gülüşü adlı filmde Joan adlı kız öğrencinin ideali olan Yale Üniversitesi'ne kabul edildiği halde, evlenmek için eğitimine devam etmemesi bu duruma bir örnek oluşturmaktadır diyebilirim. Joan, her ne kadar evlenmenin kendi seçimi olduğunu ve bu şekilde mutlu olduğunu söylese de filmden de anlaşılacağı gibi onu ürküten çevresindeki insanların düşünceleridir. Bize biçilen rolleri kendi hayatımıza uygulamazsak dışlanacağımızı ve kabul görmeyeceğimizi düşünüyoruz. Peki kendi rollerimizi kendimiz oluştursak ne olurdu acaba hiç düşündük mü? Dilediğimiz gibi özgürce davransak, veya toplum tarafından "kızlar şöyle davranmalı, erkekler böyle olmalı" gibi sözlere kulak vermesek, daha sağlıklı bir ilişkiler kuramaz mıyız? Önceki paragrafta bahsi geçen kadınların evli olmadan mutlu olamayacağını savunan Betty Warren'ı genç yaşta evlendiği halde ve ona dayatılan cinsiyet rollerini yerine getirse de, sonuçta eşi onu aldatıyordu. Ben de filmi izlerken "Sonuç bu mu olacaktı?" sorusunu kendi kendime sormuştum. Betty'i aldatan eşinin bu durumda suçlu olduğunu düşünmüyorum, çünkü o da en az Betty kadar sosyal normlarla karşı karşıya kalmıştır. Eve maddi katkı sağlamak, aile reisi olmak, babalık yapmak gibi kalıplaşmış düşünceler Betty'nin eşine ağır gelmişti. Belki onun da mutlu olabildiği şekilde yaşayacağı başka bir rol vardı. Kendi rollerimizi kendimizin oluşturmasının mutluluğun yolu olduğuna inanıyorum. Tıpkı Mona Lisa'nın Gülüşü filminde Katherine Watson'nın inandığı gibi. Katherine sanat tarihi öğretmeni olsa da, dergi reklamları üzerinden toplumun dayattığı rollerin olumsuz olduğunu öğrencilerine göstermeyi ve kendi yollarını kendilerinin belirlemesini öğretmeyi amaçlıyordu. Medya bize "sadece reklam" dedirten reklamlar sunsa da bunların bizi ne kadar etkilediğinin bazen farkında olamıyoruz. Katherine Watson bir dersinde bu cinsiyetçi reklamları göstererek toplumun ve medyanın insan üzerindeki baskısını açıklamaya çalışıyordu. Gösterdiği reklamda korse giymenin kişiyi özgürleştireceği savunuluyordu. Ancak Katherine bu tanımın özgürlükle ilişkisi olmadığını söyleyerek, "Bu da ne demek oluyor?" diyerek sınıfın ortasında kızgınlıkla soruyordu. Kısaca tekrarlamak gerekirse, çözümü olmayan bu sorun aslında günümüzde de devam etmektedir. Kadınlar iş hayatına girmiş, erkeklerle eşit haklar elde etmiş olsa da, üzerlerindeki yük azalmamıştır. Halen kadından geleneksel tanımlara uyan işleri yapması beklenmektedir. Üstelik politikacılar bile kadının nasıl giyinmesi ve davranması gerektiğiyle ilgili yorumlar yapmaktadır. Bütün bu beklentiler kadınların işini arttırmış, ek yükler getirmiştir. Toplumun bütün bu beklentilerine Mona Lisa tablosundaki gülümse gibi, ironik bir duruşla yanıt vermek istiyorum.