Boş Bilinçteki Fil

Sanatın asla anlaşılmasını beklemedim. O çok bireysel, özgün, kapalı, uç ve bir o kadar da ucu açık kavram, herkesin elinde bambaşka bir şekil alabilecek kadar yumuşaktı özünde. Her zihinde farklı düşüncelere ortam hazırlayacak kadar esnek ve onlara kendilerinde var olanlardan sunabilecek kadar anlayışlıydı. Hakkında bu kadar konuşulabiliyor olmasının sebebi ise, onun kendine dair hiçbir şey anlatmaması; ama herkesin onun hakkında anlatacak bir şeylerinin olmasıydı. "Sanattan anlamak", onun ne amaçla yapıldığını bir bakışta anlayabilmek miydi, yoksa kendi hayal gücü ile bir eserin anlamını bambaşka yerlere taşıyabilmek mi? İlki yalnızca, varılmış olan noktadan geriye dönmek, sanatçının kat ettiği her yolu tam aksi istikamette yürümeye ve kaynağı bulmaya çalışmaktı. İkincisi ise, aynı esere ikinci bir anlam yüklemek ve onu bambaşka bir sanat eseri haline getirmekti. Dolayısıyla, bu da bir çeşit sanat olmalıydı. Üzerinde bu kadar konuşulabilen bu kavramın doğduğu ilk yer, insanın düşünceleriydi ne de olsa. Anish Kapoor, belki de küçük dairenin yanındaki büyüğe "Fil" demişti. Kıyaslayabilmek gerekirdi, küçük daire işte tam da o amaçla orada duruyordu. Büyük daire ise hiyerarşide galip gelerek esere adını vermiş gözüküyordu fakat onlar belki de yalnızca metafordu. İnsan, kendisi ile fili kıyaslayarak onun daha büyük olduğuna karar vermiş ve "fil"i "büyük" sıfatı ile özdeşleştirmişti; fakat bakış açımızı değiştirsek ve bir insan bakışından ziyade saf bir bakış elde etsek, belki de fil ile dünyanın kıyaslanıyor olabileceğini görebilirdik. Bu durumda, küçük daire eseri anlamlandırmış olurdu. Perspektifi göz önünde bulundurarak baktığımızda, biri yakın diğeri uzak iki cisim görüp onların aslında aynı boyutta olduğu kanısına varabilirdik. Kadrajı biraz daha genişlettiğimiz takdirde, dünya ile güneşi bile o iki dairenin zihnimizdeki yansımalarında bulabilirdik ve tüm bunlar, aslında eserin yapılış amacı ile tamamen alakasız da olabilirdi. Öte yandan, kimse böyle düşünmek ile yanılgıya düştüğümüzü iddia edemezdi. Bunlar, bizim kendi zihnimize, bilincimize, yaşanmışlıklarımıza ait çağrışımlardı. Algı, bireyin kendi dünyasına aitti ve insanlar, algılayışlarına göre gruplanırdı. Biz de, kabul ettiklerimize ve etmediklerimize göre bir yer edinirdik dünyada. Bizimle aynı fikirde olanlar ile kümelenir ve aynı fikirde olmayanlar ile ortaklık etmezdik. Ne de olsa bize aitti fikirler, işleyişler, düşünceler. Kendi dünyamıza hakimdik kısacası. Sürekli kesişirdi insanlarla dünyalarımız; fakat en nihayetinde yine tamamen bize ait bir alanımız olurdu. Tüm duyu organlarımız kapandığında geriye kalandı işte orası. Gecenin karanlığında, sessizliğinde ve donukluğunda, durmuş olan zamanın içinde hissedilen mevcudiyet duygusuydu, var olşumuzun kanıtıydı. Bu iki daireyi gördüğümüzde aklımızda canlananların kaynağı da oradaydı. Yaşayarak biriktirdiğimiz ne varsa, diğer tüm gereksiz detaylarından arınmış bir biçimde orada yoğunlaşır, ardından oranın toprağından bir parça olurdu. Sanat, açık kapı bırakır ve o kapıdan sonrasından asla söz etmez. Orası, eserle karşılaşanın hayalgücünde şekillenecektir. Yolun devamı ona aittir. İşte bu noktada da, çalışmaya ortak olmuş olur. Öyle bir gezegendir ki sanat, doğrular ve yanlışlar; gerçekler ve hayaller orada geçerliliğini yitirir, aynı renge bürünürler. Yalnızca zihnimizde oluşan soyut kavramların mevcudiyetinden ve duyularımızın algıladıklarından emin olabiliriz. Onların bile bir kanıtlanabilirliği yoktur; gerçeklikleri sadece bizim kendi dünyamızın sınırları içinde geçerlidir. Kimi, esere baktığında orada fil ile yavrusunu görür, kimi fil ile güneşi görür. Kimi ise yalnızca, farklı boyutlarda iki amaçsız daire görür ve anlamı, hayal payı bırakmayan ve "ne ise o" olanda arar. Her ne kadar "realizm" olarak tanımlanmaya açık bir durum olsa da, materyalizmin keskin sınırlarının etkisi altında kalmaktır bu. Yeri gelir, özünü hiçe saymak pahasına, kendisinin bile yalnızca görünürdeki maddeden ibaret olduğunu söyleyebilir insan. O noktada da, ne acıdır ki, kendi içsel doğasından soyutlanıp gerçekten de yalnızca bir madde yığınımı temsil etmeye başlar. Öz reddedildikçe, ister istemez bireyi terk edecektir. Daha da acısı şudur ki, kişi bu kaybın farkına dahi varamayacaktır.