DEVRİLEN SADECE BİR KAVAK MI?

Adını sıklıkla duyduğum Yenişehir'de Bir Öğle Vakti romanını okuma isteğim ilk olarak Sevgi Soysal'ın bu eseri yazarken siyasal nedenlerden dolayı hapishanede olduğunu öğrenmemle başladı. Daha sonra bu roman hakkında birkaç araştırmada bulundum; böylece, geçmişte toplumumuzun içinde bulunduğu sosyal yapıyı farklı bir kurguyla okuyucuya aktardığını öğrendim ve en kısa zamanda bu eşsiz eseri okumaya karar verdim. Sevgi Soysal'ın 1970'li yılların Türkiye'sinin toplumsal değişim sürecini bir kavağın büyük bir gürültüyle sallanmaya başlayıp devrilmesine kadar geçen zaman içerisinde orada bulunan çeşitli karakterlerin hayatları üzerinden başarılı bir şekilde irdelediği Yenişehir'de Bir Öğle Vakti romanı yaptığım araştırmaların da etkisiyle başta kurgusu yönünden ilgimi çekmişti. Ancak, romanı okuduğum süreç içerisinde kavağın devrilmesinin aslında toplumdaki değişimi, farklı kültürlerin toplumumuzun gerçek kimliğini o dönemde nasıl farklılaştırdığını gösteren bir laytmotif olduğunun; karakterlerin ise toplumdaki sınıfları sembolize ettiğinin farkına vardıktan sonra konusu yönünden de beni oldukça etkiledi. Yenişehir'de Bir Öğle Vakti romanının birbirleriyle bağlantılı kısa bölümlerden oluşması da beni okumaya iten diğer unsurlardan biri niteliğindeydi çünkü her bölümde yeni bir karakterin okuyucuya tanıtılıyor olması ve her karakterin toplumda farklı bir sınıfı temsil etmesi merak unsurunu sürekli canlı tutan bir ayrıntıydı. Sevgi Soysal, toplumdaki değişimi göstermek için kültürel öğelerden yararlanmıştır. Güngör karakterinin Amerikalılara paskalya yumurtaları boyayıp satması Amerikan kültürünün toplum üstündeki etkisinin arttığını hissettiren bir unsurdu. Bu bölümde paskalya yumurtalarından farklı olarak Güngör beye ikram edilen "bira" da romanın geri kalan kısmında her kullanıldığında bana Amerikan kültürünü anımsatan bir sembol haline geldi. Romanın sonraki bölümlerinde bu değişimin daha çok göze çarpması benim o dönemdeki batıya yönelişin giderek ciddi bir boyut kazandığını anlamamı sağladı. İlerleyen bölümlerde karşımıza çıkan Ali ise toplumun geldiği o noktada kurtarılması gerektiğini okuyucuya fark ettiren bir karakterdir. Tekrar içeceklerden örnek vermek gerekirse Amerikalılar ve onun etkisindeki karakterlerin bira içerken Ali'nin çay içiyor olması Anadolu kültürünün devam ettiğini gösteren bir işarettir. Günümüz toplumuna baktığımızda da benzer durumlar söz konusudur; ancak, sosyal yapının artık değişen kültüre ayak uyduruyor olması nedeniyle bu unsurlar toplum üzerinde Sevgi Soysal'ın romanında belirttiği kadar büyük bir etkiye sahip değildir. Romana dahil olan Ali karakterinden sonra sadece kültür çatışması değil, sınıf farklılıkları da gözüme çarpmaya başladı. Üst sınıfı temsil eden Mevhibe hanımın kızı Olcay'ın erkek arkadaşı olması bana günümüzde de hala etkisini devam ettiren zengin kız fakir oğlan algısını hatırlattı. Olcay her ne kadar olay örgüsünde üst sınıfa mensup görünse aslında bakış açısı Ali'ye yakındır. Ali'nin hukuk fakültesinde okuyor olması, siyasal etkinliklerde yer alması ve kendine güveninin yüksek olması onun sisteme karşı olan devrimci bir gencin özelliklerine sahip olduğunun gösteren ayrıntılardır. Doğan'ın da daha sonra Ali'yi Olcay'dan kıskandığını gördüğümde Ali'nin romandaki etkisinin oldukça fazla olduğunu anladım. Romanda toplumdaki yoksul kesimi temsil eden tek karakter Ali değildi, son bölümlere doğru olay örgüsüne dahil olan Mevlüt, Mevhibe hanımların apartmanlarının kapıcısı, karısının kavak ağacına gerdiği çamaşır ipini çıkarmaya çalışırken devrilen ağacın altında ezilerek hayatını kaybeden ve yoksul kesimin değişen sistemde nasıl ezildiğini gösteren işçi sınıfını sembolize eden karakterdir. Çok sayıda değişik karakterlerin tanıtılması ve bu karakterlerin sosyal yapıdaki sınıflarının, konumlarının farklılığının başarılı aktarımı beni romana bağlayan en önemli unsurlardan biri oldu. Sonuç olarak Sevgi Soysal'ın 1970'li yılların sistemi değişmekte olan Türkiye'sini sanki bir fotoğrafı betimler gibi anlattığı Yenişehir'de Bir Öyle Vakti adlı romanı sayesinde o dönemde toplumdaki sınıf farklılıklarını ve bu sınıfların sosyal yapıdaki yerini daha iyi öğrenmiş oldum. Hem bu nedenle hem de o dönemlerin sosyal yapısının yansıtılma şeklinin ve kurgusunun farklı olması sebebiyle bu romanın okunması gereken bir eser olduğunu düşünüyorum.