Dünya Seslerinin Bittiği Yer

Hayatımıza şöyle bir baktığımızda yılların ne kadar çabuk gelip geçtiğini söyleriz. Hayat ve zaman arasındaki bu ilişki oldukça acımasız bir ilişki. Zaman belki de var olan her şeyi etkileyen bir unsur. Dünyada diğer canlı türlerinden farklı olarak insanlar bilinçleriyle zaman kavramını algılayabiliyor. Bu algılama bence olumlu ve olumsuz tarafları olan bir durum. Zaman kavramını algılayan zihin kendisinin de diğer var olan şeyler gibi kısıtlı bir süre var olacağını düşünerek ölüm korkusuyla yüzleşmek zorunda kalıyor. Bu ölüm korkusu varoluşun karşında duran sert bir duvar gibi insanın yüzüne çarpıyor. Bu etkiyle baş etmenin oldukça zor olduğunu düşünüyorum. Bu yüzden bilinçlerimizin zamanı zihin tarafından algılanan zaman kavramının ötesinde farklı bir şekilde görmesi gerekli. Bu duvardan atlamanın yolu dünyayı algılama biçimimizi değiştirmek olabilir. Böylece zaman, yaşam, var oluş ve ölüm gibi konularda bambaşka bir algı düzeyinde korkudan arınmış olabiliriz. Mesela zaman konusuna bakalım. Zamanı algılayan zihnimiz onu geçmiş, şimdi ve gelecek olmak üzere üç farklı kategoriye ayırıyor. Ama bence zaman birbirini takip eden anlardan ibaret. Her an yoklukta beliriyor ve bir daha geri gelmemek üzere tekrar kayboluyor. Bu yüzden geçmiş ve gelecek dediğimiz kavram böylesine belirsiz bir zeminde varlığını yitiriyor. Geçmiş ve geleceğin olamaması varoluşu çok derinden etkileyebilecek bir konu çünkü kendimizi geçmişte edindiğimiz deneyimler aracılığıyla tanımlıyoruz. Ben dediğimiz kavram geçmişte yaşadığımız ve düşünce bazında varlıklarını hafızamız aracılığıyla koruyan şeylerden ibaret. Eğer geçmişi yok ederseniz ben dediğiniz kavram buna adınızda dahil olmak üzere tamamen yok olacaktır. Böylesi bir yokluğun içinde gelecek inşa edecek kimse de olmayacağından dolayı gelecek kavramı da varlığını yitirecektir. Bunun da ötesinde şimdiki zaman ya da an diye tanımlanan kavramları algılayan kimsede olamayacağı için onlarda kaybolacaktır. Zaman kavramının tamamen yok edildiği bir bilinç düzeyinde bence insanlık korkularından arınmış olarak hayatını daha özgür yaşayabilir. Günümüz dünyasına dönecek olursak hayatın kısalığına farklı bir açıdan da bakabiliriz. Bu kısa süre de yaşamak istediğimiz onlarca belki de yüzlerce şey olabilir. Birçok deneyim yaşayıp varlığımızı anlamlandırmak isteyebiliriz. Ama hayat kısa ve zaman acımasız bu yüzden bu deneyimleri ancak edebiyat yoluyla edinebiliriz. Edebiyat, bize kendi hayatımız dışında başka hayatları da algılatabilecek kadar derin bir şey. Murathan Mungan kitabın da bunu "Ama edebiyatla tanışmaya başladığında kitapların içine girdiğinde birden fazla hayatın oluyor, pek çok hayatın içinde geziniyor, çeşitli varoluş biçimlerini tanıyor, birden çok olasılık, seçim, olanak, kimlik deniyorsun. Bir anlamda insanlıkla yüzleşiyorsun. Belki de bu yüzden pek çok edebiyatsever için edebiyat, hayattan daha çok hayattır." Hayattan daha çok hayattır ifadesi bu durumu özetleyen bir ifade bence. Kitapların arasında dolanmayı seven birçok insan gibi ben de okuduğum her kitapla kendimi bambaşka hayatların içinde buluyorum. Edebiyat yüzlerce hatta binlerce farklı şekilde var olabildiğim geniş bir alan. İşte bu yüzden edebiyatı zamanın acımasızlığı karşısında insanın bulduğu bir çözüm olarak görebiliriz. Bu geniş alan da farklı varoluşlara tanık oldukça kendimizden farklı gördüklerimiz ve hatta düşmanlarımızı bile anlayabiliriz. Bu anlayış bize farklı bakış açıları sunacağı için edebiyatla düşman kavramının ötesine geçebiliriz. Öteki veya düşmanlarımızla yüzleştikçe iyi ve kötü arasında o keskin ayrımın yok olmaya başladığı bir noktaya gelebiliriz. Edebiyat sağladığı bu derin anlayışla bizim tarafsız bir tanık olarak var olabileceğimizi gösteriyor bence. İyi ve kötünün ötesinde var olabileceğimiz bir yerin var olduğunu bu tarafsızlıkta görebiliriz. Ayrılıkların, acıların, ölümlerin, ötekilerin olmadığı, iyilik ve kötülüğün ötesinde, herkesin ve her şeyin tek bir ben olarak kavramların ötesinde var olabildiği bu yer de buluşabileceğimiz günlerin geleceğine inanıyorum. Arya Bengisu Eroğlu