Annus Mirabilis*

Her başarılı erkeğin arkasında bir kadın vardır. / Ege Tunç Albert Einstein'ı hepimiz tanırız; fizik veya bilim denince akla gelen ilklerden. Tüm dünyada simgeleşmiş; o meşhur "E=mc2" formülünü bulan, izafiyet teorisini geliştiren kişi. Ama çoğu tanınmış kişi gibi sadece yaptığı en önemli işle tanınıyor, hatta öyle ki çoğu kişi Einstein'ın aldığı Nobel ödülünün fotoelektrik etki üzerine olan çalışmaları sayesinde aldığından bihaberdir. Ancak bu adamı çoğu kişi son haliyle bilir; saçları ağarmış, dil çıkarırken. Oysa nasıl bildiğimiz Albert Einstein olduğu, gençliği, neler yaşadığı pek bilinmez. Bir insanı bir şeyler bulmaya iten, araştırma güdüsü doğuran şey nedir? Niçin merak ederiz? Sanırım bu, herkeste olan ancak dünya üzerinde büyük bir iz, bir eser bırakmaya gelince çok nadir olan merak etme içgüdüsünü takip etmekle; bir şeyden sebepsiz ve tarifi olmayan bir şekilde zevk almakla alakalıdır. Zaten Einstein'ın de dediğin gibi "Benim özel bir yeteneğim yok. Yalnızca tutkulu bir meraklıyım." İşte bu his eşsizdir, hele bir de bu hissi paylaşacak, ortak düşünceleri paylaşacak birini bulursanız tadından yenmez. İşte Einstein da ailesinin işi kötüye gittiği için mali sorunluluğu üstlenmek adına mühendis olmaya karar verir, Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü(ETH)'ne gider ve böyle birini bulur; Mileva. Einstein İzafiyet Teorisi'ni 1905 yılında yayınlamıştır, kitap ise Einstein ve Mileva'nın 1887- 1903 yılları arasında mektuplarından oluşuyor ve bizlere aslında ikonlaşmış olan Einstein'ın gelişimini anlatıyor. Mileva ile Einstein'ın ETH de tanışmalarından başlayarak 8 yıl boyunca yaşadıklarını mektuplar ile sunuyor bize. Bölümdeki tek kız olan Mileva'nın Einstein ile yakınlaşması ve 2, 5-3 yıl "siz" şeklindeki hitaplardan sonra yakınlaşarak yerini samimiyete bırakması ve evlenmeleri bugün Einstein olarak bildiğimiz o kır saçlı, dil çıkaran fizikçiyi yaratmış. Henüz daha siz diye hitap ederken bile hissettiği yakınlık; onu özel biri olarak görmesi ve değer verip karşılıklı olarak hem zihnini ona açması hem de onun zihnindekilere değer vermesi mektuplardan da gayet net anlaşılıyor. "Sevgili Fraulein, Size yazma arzum, uzun zamandır mektubunuzu yanıtlamadığım için hissettiğim ve eleştiren bakışlarınızdan kaçınmama neden olan suçluluğu sonunda yendi. Fakat şimdi bana kızmakta haklı olsanız da çürük bahaneler arkasına sığınarak daha büyük suç işlemediğim ve dosdoğru bağışlanmak -ve en kısa zamanda bir cevap- istediğim için biraz olsun hakkımı vermelisiniz." Öğrenime devam etmek için buraya dönmek istemeniz beni mutlu etti. Çabuk gelin, kararınızdan pişman olmayacağınızı biliyorum. En önemli çalışmalarımıza en kısa zamanda yetişebileceğinizden eminim. Yine de üzerinde durduğunuz konuları yeniden anlatmak beni çok huzursuz ediyor. Konuları sadece burada uygun bir şekilde düzenlenmiş ve açıklanmış olarak." Einstein 1903 yılında gayrimeşru çocuğu yüzünden evlenip, geçim için İsviçre Patent Ofisi'nde çalışmaya başlar, Mileva ise kariyerinden vazgeçer ve ne yazık ki pek çok fedakarlığa sebep olan bu evlilik ancak 10 yıl sürer. Ama yaşanan bütün bu olumsuzlukların büyük bir getirisi de olacaktır; Annus Mirabilis. 1905 yılı hem Einstein için hem de bilim çevreleri için çok parlak geçer, en azından ilerde böyle görülecektir. Annalen Der Physik dergisinde 4 önemli makale yayınlar ve bilinen fizik anlayışının tamamen değişmesine sebep olur, hem de kökten. Hevesli olmak çoğu zaman yetmez; emeğin karşılığını almak ve paylaşmak da gerekir. Mileva da Einstein'ın arkasındaki kadındır. Mileva Einstein'a bilinmezi çözmenin ötesinde, çağın zorluklarına, toplumsal değerlerin zıtlığına ve de yeni fikirlere kapalı insanlara karşı destek oluyor; hem bir dost hem de bir sevgili gibi... Einstein'ın bilinen fiziği kökten değiştiren fikirleri belki de hiç gelişmeyecekti, basit birer düşünce olarak kalacaktı. Bir dehadan çok bir mücadelenin izleridir mektuplar. Ailesi bile ona destek çıkmazken; Mileva yanında olmuş, fizik konusunda yardım etmiştir. Önemli olan, çıkarlar için veya kendini sevdirmek için zorda olan birine destek çıkmak, dostluk veya arkadaşlık etmek değildir, zaten böyle bir ilişki de kısa soluk olmaktan kaçamaz ve yalandan ibarettir. Önemli olan gerçekten bir şeyleri sadece içinden geldiği için paylaşabilmektir. Bu bağ dönüp geçmişe baktığımızda çoğu yenilikçi ama hor görülmüş fikrin yok olup gitmesini engellemiş, ilimin ve bilimin gelişmesini sağlamıştır. Bu bağın adı kimi zaman aşktır, kimi zaman dostluk, kimi zaman da kardeşlik... Ve aşk denilen şeyin geçen yüzyılın en büyük beyinlerinden birini nasıl etkilediğini, geliştirdiğini ve de mücadeleye devam etmesini sağladığını çok açık bir şekilde gördüm. Einstein'ın yaşadığı o basit mutluluk, bugün evrenin büküldüğünü bilmemizi sağladı. *Latince mucizevi yıl