BÜYÜK GÖZLER VE TAKDİR EDİLMEK

Emek hırsızlığı. Orijinal çalışmaların veya fikirlerin çalınması, izinsiz bir şekilde kopyalanması, kendine aitmiş gibi gösterilmesi. Özellikle son dönemlerde teknolojinin de ilerlemesiyle bilgiye ulaşmak ve bilgiyi paylaşmak kolaylaştı. Bunun sonucunda da özgün düşüncelerin gerçekten kime ait olduğunu anlamak zorlaştı. Her türlü söz, düşünce ve resim sahibi belirtilmeksizin insanlara sunulmaya başlandı. Elbette bu durum sadece sanal ortamlarla sınırlı kalmıyor. Bir yazının, ünlü bir tablonun, dünyayı değiştirecek bir icadın altındaki imzanın değişmesi gibi durumları da unutmamak gerekir. Mesela son zamanlarda, Edison'un Tesla'nın icatlarını kendininmiş gibi göstermesi gündemdeydi. Yani dünyaca tanınmış bir mucidin adı bile bu tür olaylara karışabiliyor. Kendine ait olmayanı sahiplenmek, insanları kandırmak maalesef ki başarıya ulaşmak için en kolay yol olarak görülüyor. Burada bahsedilen gerçek bir başarı değil elbette. Kısa süreceği kesin olan bir takdir ve şöhret uğruna yapılan girişimlerdir bu sahiplenmeler. Çabalamak, kendi eserinin ulaşabileceği seviyeyi görmek bu insanlar için o kadar da önemli ve tatmin edici olmasa gerek. Zaten insan yeni bir iş ortaya koymadan, en azından denemeye çalışmadan, bu mutluluğu tadamaz ki. Gerçekten eşsiz bir ürün ortaya çıkardığınızda, ilginç bir fikir ortaya attığınızdaysa meraklı bakışlarla, büyük gözlerle karşılaşırsınız. Bu gözler kimi zaman saf bir ruha sahip olan bir çocuğa aittir, kimi zamansa konu hakkında neredeyse her şeyi bilen bir profesörün. İşte bu büyük gözlerin yaptığınız işin üstünde olduğunu anladığınızda ister istemez bir heyecana kapılırsınız. Ne düşündüklerini, çabanızı takdir edip etmeyeceklerini merak edersiniz. Tüm bu uğraşların sonucunda onaylanmanız garanti değildir çünkü. Onaylandığınızda, destek bulduğunuzda ise daha çok çabalamaya başlarsınız. Ve hatta o gözleri daha da şaşırtmak, etkilemek istersiniz. İşin en zor ve en uğraştırıcı kısmı da budur. Biraz da sanat eserlerindeki, tablolardaki emek hırsızlığından bahsedelim. Bir olayı, durumu sayfalar dolusu kelimelerle anlatmaktansa tekil bir görsele anlamlar yükleyebilen insanlardan... Farklı duyguları bazen çizgilerle, bazen renklerle, bazen de tek bir noktayla dahi anlatabilen insanlar var kuşkusuz. Gördüklerini kendi algıladığı ya da kendi görmek istediği şekilde resmedebilenleri de... Onlar bu kadar özgün düşünebiliyorken diğerleri onların eserlerini taklitten öteye gidemiyor. Taklitler de emek hırsızlığının önemli bir parçası olduğu için bu özgün fikirler sanki hayatımızda her zaman var olagelmiş gibi algılanmaya başlanıyor. Peki insanlar neden bu eserleri taklit ediyor? Sadece takdir edilmek için mi? Elbette ki para kazanmak, daha iyi bir yaşam sürmek için. Yaratıcı fikirlerini paraya dönüştürenler de yok değil. Bu da akıllara paranın ve şöhretin mi yoksa sanat icra etmenin mi daha ön planda tutulduğu sorusunu getiriyor. Bu ikilemden sağ çıkanlara baktığımızda severek icra ettiği sanatını paraya çevirebilenlerin çoğunlukta olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Bu insanlar büyük gözleri memnun edebilmiş kişilerdir aynı zamanda. Büyük gözleri resmeden en yetenekli sanatçılardan biri olan Margaret Keane'in belki de tek amacı büyük gözlü çocuk portreleri çizmekti. Ancak paraya ihtiyacı olduğu ve pazarlama işlerinden pek anlamadığı için kocasının imzasıyla resimleri satmaya başladılar. Olayların psikolojik olarak ne kadar yıpratıcı bir hale büründüğünü tahmin edebiliyorsunuzdur. Sevdiği işi yaparken bir yandan para kazanmaya çalışan bu kadın, bir süre sonra bahsettiğimiz ikilemde kalmaya başlıyor. Kendi emeklerinin başkasının adıyla piyasaya sürülmesi ve takdir edilmesi onu rahatsız ediyor. Kendi resmettiği büyük gözler tarafından takdir edilmek artık yeterli gelmiyor ve daha başka gözlerin onayına ihtiyaç duyuyor. Bu da bizlere emek hırsızlığının maddi boyutu olabileceği gibi psikolojik boyutu da olabileceğini gösteriyor. Zeynep UĞURLU