DÜNYAMIZ KOCA BİR DİSTOPYA

Ütopya; var olmayan yer anlamına gelir. Platon'dan Thomas More'a, geniş bir zaman aralığı ve yazar kitlesi vardır bu türün. İdeal toplum yapılarını aktarır okuyucuya ve bu ideal yapı yazarın dünya görüşüne aittir. Devletin, toplumun nasıl olması gerektiği yazarların kendi düşünce süzgeçlerinden geçirerek oluşturduğu yapılardır. Dolayısıyla birbirinden farklı yapılarla karşılaşmamız mümkündür. Ütopyaların ortak özellikleri diyebileceğimiz şeyse; düzenli ve barış içinde bir toplumdur. Yaratılan her ütopya, kendilerine has mükemmellikte dünyalar olmasına rağmen adından da anlaşılacağı üzere- bize oldukça uzak gelir. Bazen kulağa imkansız geldiği de olur. Mükemmel düzene sahip, savaşsız bir dünyayı herkes arzularken, neden bu dünyanın gerçekleşmesine imkansız gözüyle bakılır? Dünyadaki kötülüklerin yerini iyiliklerin alması neden çok zor gelir insana? Kötülük; -Freud'un iddia ettiği gibi- doğuştan mı insanda vardır yoksa sonradan çevremizden öğrendiğimiz bir şey midir? Kötülük, nereden gelirse gelsin, yenilmesi en zor olan olgulardan birisidir. Bu nedenle, ütopyalar, var olması imkansız yerler olarak nitelendirilir. Fakat distopyalar başka bir deyişle korku ütopyaları- gerçekliğe çok daha yakındır. Yazar tarafından yaratılan dünya abartılı bir şekilde korkunç olsa bile günümüz dünyasıyla bu korkunç tiranlıklar arasında bağ kurmamız kaçınılmazdır. Belki de bunun nedeni Aldous Huxley'nin "Cesur Yeni Dünya"sıyla George Orwell'ın "1984"ü arasında bir dünyada yaşadığımız gerçeğidir. George Orwell'ın "1984"ünü okuduğumda günümüz dünyasıyla o kadar çok benzerlik buldum ki altını çizmek için kalemi hiç bırakamadım elimden. Fakat çok büyük farklar olduğunu da kabul etmek gerekir; bu nedenle George Orwell'a ileri görüşlü demek için iki kere düşünülmeli. Ancak, ortaya attığı fikirlerin birçoğunu günlük yaşantımızda, ülkemizde ve dünyada gözlemlediğimiz de yadsınamaz. Beni en çok etkileyen öngörüsü; "Büyük Birader Sizi İzliyor" sloganıyla bize sunduğu özgürlük kısıtlanması... Evlerimizde bizi izleyen teleekranlar yok elbette. Ama her sokakta olan kameralar, her an her yerde karşımıza çıkabilecek böcekler ve istedikleri kişileri hatta ülkeleri dinleyebilen istihbarat teşkilatları yadsınamaz da. Kurumların internet geçmişlerine ulaşabilmesi de gündemdeyken evlerimizin içine girilmesi de söz konusu... Beni en çok etkileyen ve günümüzü yansıtan bir diğer çıkarımsa; sınıf kavramına getirilen açıklamadır. George Orwell'a göre alt, orta ve üst sınıf olarak ayrılan toplumlarda, bu sınıflar birbirleriyle çatışma içerisindedir. Orta sınıf, alt sınıfı da yanına alarak üst sınıfın adaletsizliklerine karşı çıkar. Bu başkaldırı başarıyla sonuçlanırsa; orta sınıf yeni üst sınıf olur ve birlikte başkaldırdığı alt sınıfı geri yerine yollar. Dünya üzerinde gerçekleştirilen devrimlerin başarısız olmasının nedeni de bu değil midir zaten? Üst sınıfı karşısına alarak sınıf farkını kaldırmak isteyen orta sınıf, bu güce eriştiğinde üst sınıf kalmak için kullanır bunu. Sınıf farklılıkları tüm adaletsizliğiyle devam eder; değişen tek şey üst sınıf ve orta sınıfın kimliğidir. Toplum ve aile kavramlarına verilen değer azalırken birey olgusu giderek değer kazanıyor. Bu bireyselcilik, biraz aşırı da olsa, "Cesur Yeni Dünya"da karşımıza çıkan dünyanın en önemli yapıtaşı... Aile kavramı tamamen yok edilmiş bir dünyada anne ve babanın yerini kuluçka makineleri almış. İnsanlar kendilerine biçilen kaderi yaşamaya mahkum. Çünkü "1984"ten daha keskin bir sınıf farkı var bu dünyada. Şartlandırmayla büyütülen çocukların, işlerini, yaşantılarını ve hatta düşünce yapılarını bile değiştirmek mümkün olmuyor. Bu düzene karşı çıkmayı düşünen bir insansa, tıpkı romanın başkarakteri Bernard gibi, hatalı kabul ediliyor ve toplum tarafından dışlanıyor. Tıpkı bizim dünyamızda düşünce biçimleri, dış görünüşleri, yaşam tarzları, inançları çoğunluktan farklı olan insanların, bu çoğunluk tarafından dışlandığı gibi. "Anne" sözcüğünün ayıp sayıldığı bir dünyada yaşamanın nasıl bir şey olduğunu hayal edebilir miyiz? Aldous Huxley'nin distopyasına girdiğimizde kendimizi Bernard gibi şaşkın hissediyoruz. Geçmişte varlığı bile kabul edilemeyen konuların günümüzde tartışılmaya açıldığını ve hatta birçok otorite tarafından kabul gördüğünü biliyoruz. Mesela, eşcinsellik geçmişte hastalık olarak kabul edilirken günümüzde daha çok kabul gören bir durum haline geldi. Dolayısıyla "Cesur Yeni Dünya"daki ailesizlik, okuduğumuzda ne kadar olanaksız gelse de gelecekte gerçekleşecek olması kaçınılmaz olabilir. Nitekim kolektif kültüre sahip toplumların, bireysel kültüre doğru yaklaştıkları sosyal psikologlar tarafından kabul edilen bir gerçek. George Orwell ve Aldous Huxley kendi kıyametlerini kurgulamışlar dünya için. Hepimizin gelecek için büyük umutları varken, içimizdeki kötülüğün galip gelmesiyle dünya koca bir distopya haline gelebilir mi? Bana göre, bu kadar kötülüğün bir ütopya yaratmayacağı kesin... Hepimiz kafamızda kendi mükemmel ütopyalarımızı yaratıyoruz ve insanlığın bu ideal toplumdan giderek uzaklaşmasını izliyoruz. Aslında yeterli ilhamla hepimiz birer distopya yazarı olabiliriz; çevremize bakarak, ülkemize bakarak, dünyaya bakarak...