Kendini Mat Etmek

Satranç, ünlü psikolog Stefan Zweig'in yazdığı, öykü dalında psikolojik derinliği ile çok ses getirmiş bir kitap. Kütüphanede rafların arasında dolaşırken, istemsizce dikkatimi çekmiş ve anlamadığım bir şekilde bana tanıdık ve çekici gelmişti Satranç. Yazar Avusturya doğumlu, İkinci Dünya Savaşı'na şahit olmuş ve şu sözüyle birlikte hayatına son vermiş birisi : " Sizler yeni bir gün doğumunu bekleyebilirsiniz, benim buna gücüm kalmadı...". Bu kitapta ve diğer bütün eserlerinde, karakterlerin mutsuz ve depresif yapısı yazarın iç dünyasını da çok iyi açıklıyor aslında. Mesela Satranç kitabında Dr. B'nin ruhsal durumu ve yaşadığı problemleri anlatırken yazar o kadar doğal ve detaylı bir dil kullanmış ki, sanki bir anısını dinler gibi hissettim kendimi. Dr. B soylu bir aileden geliyor ve krallık ailesiyle yani imparatorukla sıkı ilişkileri olan birisi. Hitler ve askerleri tarafından esir alınıp bir odaya, hiçliğin ortasına atılıyor. Tam bildiklerini itiraf edecekken, satranç onu hayatta ve dinç tutuyor. Aylarca bir askerin cebinden çaldığı satranç kılavuzuyla bu hiçlikten kendini kurtarıyorr, ama sonra satranç onun tek düşündüğü, satranç düşünmek tek yap tığı oluyor. Sinir hastalıkları baş göstermeye başlar, bir nevi delirir. Sonra hem hastalıktan hemde bu hapis hayatından kurtuluyor, ülkeden ayrılırken gemide yaşadıkları, hem satranç bilgisini hem hastalığını test etme fırsatı bulur. Sonuç olarak hem hastalığı, hem satranç bilgisi olduğu gibi yerindedir. Bir çok okuyucu bu kitabı okuduğunda, yorum yazısının girişinde satrancın ne kadar önemli bir oyun olduğundan, tarihinden ve öyküdeki satranç maçlarından bahsedebilir. Ben bu yolu tercih etmiyorum, çünkü aslında kitapta satranç sadece bir araçtır ve yerine insanı hiçlikten ve yalnızlıktan kurtaracak herhangi bir meşguliyet getirilebilir. Kitap satrancı övüp duran, satrancın reklamını yapan, satranç hakkında bilgi ya da satranç taktikleri veren bir kitap değil. Bu kitap hakkında en son konuşulacak şey satranç. Konuşulması gerekenler daha çok psikolojiyle alakalı. Bunu iki farklı şekilde konuşabiliriz; İkinci Dünya Savaşı'nda gerçekte neler yaşandı ve kitapta bahsedilen bu hiçlik nedir, neler hissettirir ? İkinci Dünya Savaşı insanlık tarihinde bir daha görmek istemeyeceğimiz, daha önce görülmemiş işkencelerin ve katliamların gerçekleştiği bir savaştı. Hitler Almanyası bir yandan yahudilere ve düşmanlarına görülmemiş işkenceler ederken, öbür yandan Amerika Japonya'ya atom bombası yağdırmıştı. Esirler yakılmış, tıbbi ve psikolojik deneylerde kullanılmıştı. İngiltere, Polonya, Almanya ve Avusturya gibi ülkelerde şehirler harabeye dönüşmüş, halk evsiz ve aç kalmıştı. İşte tam bu olayların ortasında kalmış ve bu olanlara şahit olmuş yazarımız ve tıpkı onun gibi Dr. B. Özellikle bir psikolog olarak Zweig, psikolojik savaştan oldukça etkilenmiş, çünkü bu savaş kendinden öncekilerden çok ayrı olarak, yoğun bir şekilde psikolojik bir savaşa dönüşmüştü. Yani öncelikle bu savaşı incelemek, daha sonra kitabı okumak ve anlamaya çalışmak gerekli, aksi halde yazarın neler hissettiği asla anlaşılamaz. İnsan duygusal bir canlı. Bu yönüyle çoğu canlıdan ayrılır. En zor anlarımızda yanımızda başımızı yaslayacak, sırtımızı dayayacağımız birini ararız hep. Hiçlik işte insanın bu duygularına balta vurmak demek. Yazarın kitapta bahsettiği gibi, esir kamplarında insanlara türlü işkenceler yapılabilir ama hiçbiri insanı hiçlik kadar zorlayamaz. Tamamen tek düze, aynı dört duvarın içinde, insan sesi işitmeden, sevgi, şefkat ve bunlar gibi bütün güzel duygulardan uzak aylar... İşte yazarımızın iç dünyasında yaşadığı ve kitapta da Dr. B karakterine yaşattığı bu: "Hiçlik". Dr. B'nin hiçlikten kendisini kurtaran satranca bir can simidine sarılır gibi sarılması işte bundandır. Kendini ve benliğini satranca adaması bundandır. Yani kitapta bir figuran olan satranç en derin işkenceye, psikolojik işkenceye, hiçliğe karşı bir can simidi rolunde, fakat daha sonra kişiyi kendine hapseden bir başka bir hiçlik rolüne bürünüyor ve Dr. B'ye kendi kafasında bir başka otel odası yarattırıyor. Bütün bu detaylara bakınca, hiçliğin nasıl bir etki biçimi olduğunu görmek pek de zor değil. Hiçlik bir insana insani değerlerini kaybettiriyor ve onu sonsuz bir boşluğun içerisine yapayalnız bırakıyor. Bu kitap, satranç, İkinci Dünya savaşı ve psikolojisini çok iyi betimliyor. Bunun yanında insanın bir hiçlik içerisinde ne kadar aciz durumlara düştüğünü, yazarın iç dünyasında yaşadıklarını ve hayatına son vermesinin sebeplerini gözlerimizin önüne seriyor. Kitabın ismi olan satranç'ın kitapta sadece bir araç olması da kitaba bir gizem ve çekicilik katıyor. Okunmasından ziyade, anlaşılması, incelenmesi gereken bir kitap. Ahmet Namlı-21301661 - Türkçe-101-48