ÇIPLAK ON İKİ

Sidney Lumet'in yönettiği 12 Kızgın Adam 1900'lerin sonlarına doğru yaşanan adaletsizliği ve önyargıyı eleştirir. Filmde on iki tane jüri üyesi, mahkeme salonundan çıkıp özel odalarında kimin suçlu, kimin suçsuz olduğunu tartışmaya giderler. Bu tartışma sırasında sadece bir kişi yani sekizinci jüri, zanlının suçsuz olduğuna oy verir ve olaylar burda gelişir. Bundan sonra yaşanacak olaylar filmin gövdesini oluşturmaktadır ve beni en çok etkileyen kısımlardır. Başroldeki Henry Fonda'nın oynadığı karakter olan sekizinci jüri verdiği kararlarla dünya görüşümü en çok desteklediğine inandığım karakterlerden biri olmuştur. Herkes kendi işiyle meşgulken bu karakter sadece zanlının idam edilip edilmemesi gerektiğine konsantre olmuştur. Filmi izlerken bütün sahnelerin tek bir odada, yani jüri salonunda geçmesi dikkatimi en çok çeken unsurlardan biriydi açıkcası: bunu şu şekilde açıklamak istiyorum: Filmde işlenen ana tartışma konusu iyi ve kötü arasındaki fark ancak ana fikirse iyi ve kötünün siyahla beyaz gibi birbirine karışmamış salt kabullenimler olmadığı. Yani dünya siyah ve beyazlar üstüne değil, grinin tonları üzerinde ilerler. Bana göre de başarı, siyah ve beyazı ayırabilmek değildir. Takdir edersiniz ki basit görme yetisine sahip her birey bu 'yeteneğe' sahiptir fakat grinin içindeki aydınlığı ya da karanlığın yoğunluğunu görebilmek gözlem becerisi ister. Filmin tek bir odada geçmesinin bunun üzerindeki etkisine gelicek olursak; kapalı bir alanda kişileri, eşyaları, sesleri ve aynı şekilde renkleri de ayırtetmek daha kolaydır değil mi? Değil. Hele bu kapalı odayı Henry Fonda'nın dışında kalan on bir jüri üyesi gibi siyah beyaz izliyorsanız. Ayrıca koca bir dünyayı değil sadece on iki kişinin görüşlerini incelemenin ve anlamanın da daha kolay ve gözlemlenebilir olması gerekir. 12 Kızgın Adam'daysa tam tersine dünya küçüldükçe ayrıntı büyümüştür. Üstünkörü bir karakter analizi yerine on bir kişinin önce tek tek daha sonra topluluk halinde nasıl içlerindeki acımasız ancak eli balta tutmaya korkan celladı terk edip birer birer empati gücü en yüksek EQ'yu bile zorlayacak seviyelere ulaştığını görmek aynı anda hem kafa karıştırıcı hem sinir bozucu hem de tatmin edici olmuştu. Farklı bir boyuttan ele alıcak olursak zanlının suçlu olup olmaması ayrıca bir kafa karışıklığı sebebidir. Klasik Hollywood tipi sinemada izleyici 'içgüdüsel' bir şekilde iyi ve kötünün kimliğini bilir. Tabi ki aslında yazar (senarist) bu 'içgüdüyü' empoze emiştir fakat 12 Kızgın Adam'da öncelikle zanlının suçluluğu ya da masumiyeti hakkında yerleştirilmiş bir gerçeklik yoktur. Tam tersine izleyici de karakterler de bu ayrıma film ilerledikçe birlikte varırlar. Burada kritik bir nokta vardır ki o da gerçeklik ve ayrım kavramları arasındaki farklılık. Film bize kötünün ve iyinin "gerçeklik" gibi net ve tartışılmaz kavramlar olmadığını hatırlatmaya çalışıyor. Benim için ayrı ve kesinlikle bahsidilmesi gereken başka bir yönüyse herkesin her insanın içindeki iyinin ortaya çıkarılabilir olduğunu kanıtlama çabasıdır. Takdir edersiniz ki on bir jüri üyesi de filmin başında zanlının suçlu olduğuna ve verilecek cezayı sonuna kadar hakettiğini düşünürken, hatta tüm kalbiyle inanırken sonlarda jüri üyeleri ortak bir bilinçle zanlının bu cezaya haketmediğine karar getiriyorlar. Önemli olan kararlarının hukuki açıdan doğru olup olmaması değil. Önemli olan tek şey on iki jüri üyesinin, jüri değil birer insan olduklarını hatırlayıp etik bir karar vermeleri ki bu gücü içlerinde bulabilmiş olmaları etkileyicinin ötesindedir. Özetlemek gerekirse daha önce de söylediğim gibi hayat net sınırlar ve ayrımlarla dolu değildir. Tam tersine bu kadar net ve çıplak gözle görülebilir ayrımlar çok çok nadirdir. Doğru olan etiğin, düşüncelerin, davranışların karman çorman bir yapıda, yani daha çok gri hatta rengarenk olduğudur. Teşekkürler Henry.