Şehirlerin Karanlıkta Kalan Yanı

Paris. Işık şehri. Mutluluğun ve özellikle de aşkın temsilcisi olmuş ve yıllardır da öyle kalmış bir şehir. Üzerinden iki dünya savaşı geçmiş. Kapılarını Hitler'e açmak zorunda kalmış ve hatta dört sene boyunca da Hitler'i misafir etmiş ama kimliğinden bir nebze olsun kaybetmemiş benzersiz bir şehir Paris. Simgelediği o dramatik, duygusal havayı geçirdiği zor günlerden doğmuş dokunaklı anılar, hikayelerle zenginleştirmiş bile. Eyfel Kulesi'nden Sen Nehri'ne yansıyan gün batışına kadar birçok yönüyle sanatın her dalına ilham kaynağı olmuş, olmaya da devam eden bir şehir Paris. Her yıl milyonlarca turistin akınına uğrayan ve filmlere belgesellere konu olan bir şehir Paris. Paris diyince herkesin aklına gelen, hayalleri süsleyen bu Paris'ten başka bir Paris olduğunu düşündünüz mü hiç? Sanatın her çeşidinde rastlayacağınız Paris'ten farklı, imrenme duygusundan ziyade iğrenme duygusunu harekete geçirecek bir Paris. Paris'in hemen yanı başında dünyanın gözü önünde yaşam mücadelesi veren sefalet içerisindeki halkı ile arka planda kalmış, bilinmeyen ikinci bir Paris. George Orwell de Paris ve Londra'da Beş Parasız adlı eserinde yazar olarak iş bulmak haftalarca çırpınmış daha sonra çeşitli talihsizliklerle elindeki paradan da olmuş bir adamın yaşam mücadelesini ele alıyor. Parisin kara yüzünü, ikinci Paris'i, ortaya çıkaran, pansiyonlardan atılma korkusu ile giydiği ceketine kadar her şeyini satmış ve bu pansiyonlara, tavanda gezen böceklere rağmen, ödeme yapmış bir adam bu adam. Günlerce bir lokma dahi yiyecek bir şey bulamamış ve zaman zaman hayattan pes edip kendini açlığa terk etmiş, sonra karın tokluğuna günde on dört saat aralıksız garson olarak çalışmayı kabul etmiş, yani direnemeyip sonunda köleliğe girmeyi kabullenmiş bir adam. Bu adamın Paris'in sokaklarında başından geçenler incelendiğinde sadece Paris'in değil, günümüzün bütün modern şehirlerinin karanlık ve içler acısı yönü kendini gösteriyor aslında. İkinci Paris sadece bir şehirden ziyade çok daha kapsamlı bir gerçeği temsil ediyor: büyük şehirlerin geniş iş imkanları sebebi ile cazip bir hal alması ve bu iş imkanlarının peşinden gelen nüfus kesiminin hayat şartlarının ne denli içler acısı olabileceği. Başka şehirlerden de birkaç örnek vermek gerekirse: yeni modeli çıktığında hiç zaman kaybetmeden satın aldığımız telefonları aylığı yüz dolara mal olan çocukları çalıştırarak üreten fabrikaları ile Pekin ve günlük yevmiyesinin beşte biri belediyenin toplu taşıma araçlarına giden işçileri çalıştıran inşaat firmaları ile İstanbul yeter de artar sanırım. Bu şehirlerde zenginlerle neredeyse komşu sayılabilecek bir uzaklıkta yaşayan fakir insanların yaşam mücadelesi vermeleri için ellerine bir tek seçenek bırakılıyor bazen: karın tokluğu ve kalacak yer pahasına inanılması güç şartlar altında çalışmak. Birkaç yüzyıl öncesine kadar yaygın ve yaygın olduğu kadar da sıradan görülen bir uygulama olan köleliğin karşımıza çıkan bu yeni formunu içselleştirmemiz tarihin tekerrür ettiğinin en açık göstergesi olsa gerek. Köleliği cağ dışı ve gaddar bir uygulama olarak gören ve bunun bir zamanlar yasalar tarafından dahi desteklendiğini duyunca şaşkınlığını gizleyemeyen insanoğlu her zaman olduğu gibi kendini eleştirmekten aciz ne yazık ki. Kendimizi eleştiremediğimiz gibi toplumumuzun yaşadığımız devirdeki yanlış uygulamalarını da böyle gelmiş böyle gider edasıyla ele almamız bundan kaynaklansa gerek.