Çağatay Sel Gerçekten Özgür Müyüz?

İnsanlığı dünya üzerinde yaşayan diğer türlerden ayıran nadide özellik nedir? Bu soruya en çok verilen cevap herhalde özgür iradedir. Bizi besin piramidinin tepesine, bizden daha hızlı ve daha güçlü olan nice türün önüne koyan tek özelliğimizdir sahip olduğumuz irade ama bu sahip olduğumuz iradelerle özgürce yaşayabildiğimizi söyleyebilir miyiz? Çoğu insan kendisine özgür olduğunu yalanını söyler çünkü insanoğlu özgürlüğüne çok düşkündür. Aldığımız kararlarda, günlük hayatta her gün yapmak zorunda olduğumuz sıkıcı ve tekdüze işlerimizde bütün kontrolün bizde olduğuna bu yaşamı bizim seçtiğimize inanmak isteriz. Fakat ne kadar bir iradeye sahip olsak da bu irademizin kontolü malesef bizim ellerimizde değildir. En azından günümüzde yaşayan çoğu insanın elinde değil. Günümüzün sözde özgür insanları aslında iki kalın görünmez zincir tarafından sarılmış kölelerden başka bir şey değiller. Bu insanları bağlayan iki görünmez zincir ekonomik sebepler ve sosyal değerlerden başkası değildir. Ekonomik sebepler insanlığın özgürce yaşamasının karşısındaki en büyük engeldir. Dünyaya gözlerimizi açtığımız ilk andan kapattığımız son ana kadar hayatımız her noktasında bizi sınırlar ekonomik endişelerimiz. Seçeceğimiz meslekten, gideceğimiz okullara, akşam ne yiyeceğimize kadar her yerde etkisini görürüz. İsteklerimizin, hayallerimizin katilidirler. Belki de nice büyük müzisyenin, ressamın ya da herhangi başka bir sanatçının daha doğamadan ölmesinin sebebidirler. Çoğumuz çocukluk hayallerimizi kenara bırakır ve bize en çok parayı kazandıracak mesleği seçeriz. Veteriner olmak isterken mühendis oluruz ya da arabalarla uğraşmak isterken doktor olmayı seçeriz çünkü sistem bizi buna iter. Bize eğer en çok para kazandıran bölümlerden seçmezsek aç kalacağımızı söyler ve bizde buna inanırız. Ekonomik sistemin bizim için planladığı güvenli bölgede kalmayı seçeriz ve farkında olmadan zinciri boynumuza geçiririz. İnsanın özgürlüğünün karşısındaki ikinci büyük engel de toplumun bize dayattığı sosyal kurallardır. Attığımız her adımdan önce kendi değerlerimizin yerine toplumun bizim için belirlediği değerleri göz önüne alıyor, ona göre hareket ediyoruz. Gerekirse kendi isteklerimizi yüreğimizin en derinlerine gömüp toplumun isteklerine göre yaşıyoruz. Çünkü aynı ekonomik sebeplerde olduğu gibi toplumun bizim için yarattığı güvenli alandan çıkmaya korkuyoruz. Biliyoruz ki o güvenli alanın dışına çıkıp değerlerimizi sorgulamaya başladığımız an toplum bizi dışlayacak. Toplumda istenmeyen adam ilan edileceğiz ve yalnız kalacağız. Nietzsche'nin de dediği gibi: [1]" Dünya var olduğundan bu yana, hiçbir otorite kendisinin eleştii konusu yapılmasına istekli görünmemiştir." İnsanlığın kentleşmeye başladığı karanlık çağlardan beri süre gelen sosyal otorite de şüphesiz farklı değildir. Bu yüzden insan sadece toplumun onun için yarattığı alan içinde kısmen özgürdür. Fakat insanın boynundaki bu iki zincirin yapımcısı yine insanlardır. Çocukları onu yapma o pis, bunu yaparsan insanlar hoş karşılamaz gibi toplumun bize dayattığı kurallara göre yetiştiyoruz çünkü biz de aynı şekilde yetiştirilmişiz. Kendimizin yapamadığını , özgür olabilmeyi, çoçuklarımızın ya da başkalarının da yapamamasını istiyoruz. Belki onlar adına endişeleniyoruz belki kıskanıyoruz ama bir şekilde engellemeye çalışıyoruz. Çoğu zamanda başarılı oluyoruz bu uğraşımızda. Kendi hayallerimiz gibi başkalarının da hayallerini söndürüyoruz ve onları da özgür köleler kervanına katıyoruz. Bütün baskılara karşın yine de hayallerinin ateşi harıl harıl yanan insanlar da var. Halldor Laxness Özgür İnsanlar'ında bu insanları anlatmış. Bütün ekonomik ve sosyal baskılara rağmen istediği işi yapabilen insanların hikayesini işlemiş. Ne kadar yaşadığı hayat diğer insanların yaşadıkları hayattan göreceli olarak daha kötü görünse de Bjartur kendi çizdiği hayatı yaşayabilmiş. Tabi özgür insanlar sadece Haldor Laxness'in dünyasıyla sınırlı değiller. Bill Gates, Mark Zuckerberg gibi daha nicesi güvenli alanlarından dışarı çıkmayı başarıp hayallerinin peşinden koşmayı başarmışlardır. Güvenli alanının dışına çıkmadan insan nasıl dünyayı keşfedip büyük buluşlara imza atabilir ki? Sizce de artık insanlığın zincirlerini çıkarmasının vakti gelmedi mi?