ZEKALARIN EŞİTSİZLİĞİ

Hayatınızın herhangi bir anında, bir problemi çözmeye yeterli olmadığınızı hissettiniz mi? Ya da henüz gerekli olan bilgileri öğrenmediğinizi ya da öğrenemeyeceğinizi fark ettiniz mi? Eminim hepimiz bunu yaşadık ve öğrenme sürecimizin neredeyse her anında yaşamaya devam ediyoruz ve belirli bilgi sınırlarının içine hapsediliyoruz. Peki nedir bu sözde limitlere bizi iten? Günümüzde her çocuk okulda öğretilen bilgileri ezberleme becerisine göre başarı sıralamasına sokuluyor, ardından yıllanmış müfredatları ezberlemek için daha üst bir kuruma geçiyor. Yıllarca aynı şekilde gördüğü eğitimden sonra çocuk, yine bilgiyi ezberlemeye - ezberlerken eski ve gereksiz görülen bilgileri silip atmaya dayalı- bir sıralama sınavına tabi tutuluyor. Yeterince çalışmış olup bilgileri akıllarına kazıyanlar başarılı, yeterince çalışmamış olan tembeller de başarısız sayılıyor ve hatta günümüzde "zeka" bile bu sınavlara göre belirlenebiliyor. İşte "zeka" denilen olgu burada devreye giriyor. Aydın kimseler ve 'büyük' insanlar tarafından düzenlenen eğitim sistemi insanları doğdukları günden itibaren sınıflandırarak belli kurallara göre yetiştiriyor. Örneğin küçük bir şehrin adını duymadığımız onlarca köyünden birinde doğup büyümüş olan bir çocuğun bu sınavlarda üstün başarı gösterdiğini duyduğumuzda takdir ediyor, bundan dersler çıkarıyoruz. Hatta o kadar şaşırıyoruz ki bu çocuklar haber bültenlerine konu edilip bu olağanüstü durumdan tüm ülkenin haberdar olması sağlanıyor. Ne var ki bunun gayet normal bir durum olduğunu kabul eden insanlar halen azınlıkta. Normal olanı başarıyı toplumun her kesiminde arayanlar, doğarken hepimizin eşit olduğunu kabul eden ve zeka kavramını ezberleme yeteneğiyle sınırlandırmayan kişiler. Evrensel eğitim sistemini bilen, duyan, yaşayan kimseler de az önce bahsettiğim insanlara dahil. Bu 'eşitlik' felsefesinin kurucusu Jacacot, insanın bilmediklerini de öğretebileceğini savunuyor ve ekliyor: "Her şey her şeydedir."(s. 47) Sadece adını ilgi çekici bulduğum için alıp okuduğum bir kitap olan "Cahil Hoca" hepimizin şikayet edip durduğu eğitim sisteminin asıl sorunlarına işaret ediyor. Dilini bilmediği bir ülkede öğretmenlik yapmak zorunda kalan Jacacot'un düşüncelerinden ve felsefesinden yola çıkan evrensel eğitim sistemi yaratılmış tüm insanların zekalarının aslında eşit olduğunu iddia ediyor. Kitabın ilk sayfalarını çevirirken kendimden emin bir halde düşüncemi savunuyordum, yaratılırken zekalarımız da farklı seviyelerde yaratılmıştı. Hepimizin bir sınırı vardı ve oraya kadar kendimizi geliştirme şansı verilmişti elimize. Okumaya devam ettikçe düşüncelerim biraz esnedi; evet, yaratılırken eşit yaratılmış olabilirdik ama hala herkes belli bir kapasiteye sahipti ve oraya ulaşmak için kendimizi geliştirmek bize kalmıştı zaten ulaşanlara da dahi diyerek onları kendimizden ayırıyorduk. Ne var ki evrensel eğitim sisteminin kanısına göre zekalar hala eşitti ve bunları değiştiren faktörlerin en önemlisi kişinin tembelliği, yani aptallığıydı. Bebekliğimizde sadece taklit edip ezberleyerek anadilimizi öğrendik. Yürüdük, saçımızı ördük, bağcık bağladık ve bunları yaparken bir öğretmene ihtiyacımız olmadı. Peki insanoğlu basit problemleri kendi aklıyla çözebilirken neden daha zor ve karmaşık sorunlarda 'üst' akılların yol göstermesine ihtiyaç duyuyor? Aslında bu sorunun da cevabı diğerleriyle aynı: Bu da bizim inandırıldığımız yalanlardan bir tanesi. Kibrine tutunmuş olan insanoğlu diğerleriyle eşit zekada olduğunu kabullenemedi, yaratıcı tarafından üstün yaratıldığına inandı. Sonra bunu kanıtlamak için zincirleme öğrenmeye dayalı bir eğitim sistemi kurdu bu sisteme tabi tutulacakların kültürlerini, ailelerinin sosyal veya maddi durumunu göz önünde bulundurmadan. Demem o ki aslında zekaların eşitsizliği, zekaların eşitliğinin bir sonucu. Ama kibirli insan böylece bizleri de eşit olmadığımıza inandırdı, okul hayatımızın başından beri seviyelere bölündük, hep en iyi olanı istedik. Daha karışık, daha büyük cevaplara ulaşmak için önümüze porsiyonlar halinde koyulan bilgilere açlıkla saldırdık. Her ulaştığımız yeni bilgiyle eskisinin önemini kaybettiğini düşünerek ardımızda bilgi çukurları oluşturduk. Oysa zamanla fark ediyoruz, ilerlemenin sonu yok. Her soru daha büyük bir soruyu doğuracak ve cevaplar asla tükenmeyecek. Ama evrensel eğitim sisteminin kanısına göre bilgileri tümel halde öğrenebilir, soruların cevaplarını her şeyde arayabiliriz. 17. yüzyılda bestelenmiş bir konçertodaki matematiksel düzeni inceleyebilir, her gün kulak verip doğanın müziğini dinleyebiliriz. Çocuğuna kavuşan annenin yüz ifadesindeki dili bir ayrılık şiiriyle bağdaştırabiliriz. Bunları yapabileceğimize, alakasız gibi gözüken olaylar ve olgular arasında aslolan cevapları bulabileceğimize inanıyorum. Ve yine inanıyorum ki kibrimizden sıyrılıp aynaya baktığımızda yaratılmış olan her insanın bizimle eşit olduğunu görebileceğiz. Sevde Sena ZEYBEK 21600995