GERÇEKTEN ÖZERK MİYİZ?

İrade özerkliği en saf haliyle kişinin kendi hayatını ve geleceğini yine kendisinin belirlemesidir. Bu tabir bugün her teorik mecrada anlamını korumaktadır. Ancak pratikte yani günlük hayatımızda değişen şartlar, kişiler ve tavırları kendi adımıza yaptığımız birçok aksiyonu etkilemektedir. Yani aslında hayatın içinde bireyler birbirinden bağımsız değil ve hatta bir bütün olmaktadır. Bu konuya ilişkin Şeytan Marka Giyer bize oldukça derin ve kuvvetli ipuçları vermektedir. Yönetmenliğini David Frankel'in yaptığı bu film benim için bir açıdan iş dünyasında iyi giyinmenin verdiği statüleri, kadının başarılı olmak için nelere mecbur olduğunu ifade etmektedir. Hatta bazı noktalarda bu film acı dolu bir moda hikayesine dönüşüyor. Bu noktada bu film benim için çok daha derin bir noktaya ulaştı. Sürü psikolojisini inceleyen bir araştırmaya ve hatta baskı altında kalındığında yaşanılan değişimin evrelerine birincil tanık olmamızı sağlayan bir kaynağa dönüştü. Ana hatlarıyla çizmek gerekirse başrolümüz köklü bir moda evinde hiç beklenmedik bir şekilde yeni bir iş bulur. Fakat kendine has tarzı ve doğallığına rağmen üzerine olağanın aksine buruşuk ve beğeniden uzak ifadeler toplar. Bunun sebebiyse başrolümüzün tam anlamıyla "kalıplara" uymuyor olmasıdır. Ve böylelikle sadece bakışlar ve söylemlerle kişinin iradesinin baskı altında ne denli değişeceğini gözler önüne serer. Yapılan birçok grup araştırmalarında da aynı şekilde bireyler çoğunlukla aykırı olmayı değil uyumlu olmayı seçmişlerdir. Peki, uyumlu olmak her zaman huzur getirmiş midir? Filmimize geri dönecek olursak şunu açıkça görüyoruz ki bireyin değişimi özümseyemeden yaşaması sadece sonuçsuz bir süreç başlatıyor. Kişi özellikle de çağımızın getirdiği en büyük hastalıklardan olan beğenilme duygusuyla şuursuzca hareket ediyor ve en sonunda gördüğü kişinin kendisi olmaması onu her seferinde sıfır noktasına çekiyor. Şu açıktır ki, insanlar güzele doğuştan bir eğilimle yönelirler ve bundan dolayı beğenilmek varoluşlarında vardır. Ancak içimizdeki sonsuz güzel arayışı gözlerimizin doyamamasına ve hep bir adım ötesine gitmeye çalışmamıza sebep olmaktadır. Ve böylelikle beğeni esaslarını kendi kriterlerine göre değil başkalarının kriterlerine göre belirleyenler daha en başta söylediğimiz irade özerkliğine aykırı hareket etmekle beraber ruhlarını büyük bir bunalım içine sokmuş bulunmaktadırlar. Peki, bu çerçeveler içine sokan herkes artık sonsuz bir mutsuzluk çukuruna mı atılmıştır? Elbette hayır. Yine filmimizden örneklendirecek olursak kendisini beğenilmeye adamış ve bunu başardığını düşünen birinin, bu ruh halindeyken eleştirilere tahammülsüz olması oldukça normaldir. Ancak şu var ki; birey toplum içerisinde yer alır, toplumla iletişim kurar, toplumu etkiler ve toplumdan etkilenir. Ve hayatına amaç edindiği şeyleri de yine toplumun bir parçası olarak belirler. Bu amaçlardan ilki kimlik kazanmak ise diğeri de statü kazanmaktır. Bu noktada kişiye hatırlatmamız gereken şey kendi benliğinden başka bir şey değildir. Kendi benliğiyle bir kimliğe sahip olabileceğine ve hatta statü kazanabileceğine inanmak onun için en temel iki ilaç olacaktır. Ancak böylelikle birey kendisiyle barışacak, sevecek ve başkalarının da sevmesini sağlayacaktır. Toplamak gerekirse biz insanların içinde aynı anda çok farklı duygular ve haller vardır. Bir yanımız gülerken bir yanımız ağlar. Bu da oldukça değişken olduğumuzun en büyük kanıtlarındandır diyebiliriz. Bu sebeple bizi mutsuzluğa sürükleyen şeylerden oldukça kolay kurtulabilir ve küçük bir silkelenmeyle hayatımıza köklü bir çizgi ve yeni bir yol çizebiliriz. Ancak şunu unutmamak gerekir ki algıladığımız ve hissettiğimiz her şeyin kaynağı nasıl iç dünyamız ise yine karşılaştığımız her problemin de kaynağı ve hatta karşılığı iç dünyamızdır. Bakış açılarımız, sunduğumuz çözümler, önemseme miktarımız ile en küçük şeyleri bile hayatımızın büyük bir parçası haline getirebiliriz. Bundan dolayı sendelediğimiz yeri suçlamak yerine öncelikle daha kuvvetli adımlar atmayı öğrenmeliyiz. Beyzanur Karaman