KENDİ SESİ OLMAYAN ÖZNELER

"Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım" belki de yazılmış ve sahnelenmiş en çarpıcı karamizah örneği. Bunun nedeni karakterlerin oldukça manidar ve zamansız oluşu. Her an her yerdeler. Vicdani'ler etrafımız. Efruz'lar da var. Vicdani'ler çoğunluk fakat Efruz'ların dünyasında yaşıyoruz. Hani demokrasi çoğunluğun iradesiydi? Vicdani-Efruz tiplemeleri spektrumun iki zıt köşesi sadece. Mesele biraz daha karmaşık anlayacağınız çünkü hepimizin içinde biraz Vicdani biraz Efruz var. Bu oyun yalnızca Vicdani'nin hayat hikayesi değil, hepimizin hayatından kesitler barındırıyor. Öyleyse hepimizin çocukluğundan başlayalım: "Amma çok düşünmek de iyi değildir. İnsanın kafasına zararlı fikirler üşüşür. Büyükler her şeyi bizden daha iyi düşünür." Hepimiz "küçük yaşta doldurulmuş plaklar"ız. Korkuyla, örfle, adetle, mahalle baskısıyla, baba baskısıyla, arkadaş baskısıyla yetiştirilmişiz bu yaşımıza kadar. Dışlanmaktan korktuğumuzdan kendimiz olamamışız. Etrafımızdaki şeyler değişmiş, biz de ayak uydurmuşuz. Durup sormamışız asla: -Yahu bu sokağın ismi devirden devire neden değişiyor? Unutkan olmaya programlanmışız. Üç maymunu oynamaya... Vatanseverlik, milliyetçilik gibi kavramlarla tutsak edilmişiz. Daha kötüsü, bunu kimin bize yaptığını fark edememişiz. Belki de etmek istememişiz ya da etmekten korkmuşuz. Çıkarlarına göre devletler müttefik değiştirmiş. Ülkelerin iktidarlarını... Biz demokrasiye inanmışız ya da inandırılmışız. "Zikzaklı dostluk kompleksi"... Hükümetin görüşü ne ise biz de o görüşün yanlısı olmuşuz çünkü ya karşı çıkmamışız ya da kendimizi aramadığımızdan kendimizi o görüşten zannetmişiz. "Ayak sesi fobisi" yaygınlaşmış. Korkutularak yönetilmişiz. "Anormal derecede normal" olmayı amaç edinmişiz. Onaylama eğilimimiz çocukken kodlanmış bilinçaltımıza, karşı çıkmaktan korkmuşuz. Sonuçlarından korkmuşuz. İbret olsun diye defalarca görmüşüz sonuçlarını. Biz askeri darbelere muhtaç "azgelişmiş bir ülkenin" kendini arama fırsatı verilmemiş "geri zekalı vatandaşları"yız. Biliyorum bunlar çok ağır. Bu oyunu izlerken ayakta alkışlayan insanları anlamıyorum. Ertesi gün korkusundan yaptığı her şeye devam edecekken, bu oyunu nasıl alkışlar? Bu oyunun varlığı neyi değiştirir? Tüm bunların farkında olmak neyi değiştirir? Vicdani oyunun sonunda diyor ki benim hayatım hepinize ibret olsun. Maalesef etrafta ibretlik hayatlarıyla milyonlarca insan var. Ama bu hayatlardan ibret alan ve karşı çıkan o kadar az ki... Peki hayatlarımız nasıl istenilene dönüştürülür? Sözcükler... Zannetiğimizden çok daha güçlüler. Sözcükler ve tanımları bizim algımızın sınırlarıdır, doruk noktalarıdır. Tanımlanamayanları düşünemeyiz dolayısıyla. Oyunda bu konuyla alakalı bir kısım var: "Kelimeleri üst üste istif edip yaksak bile farzımuhal Düşünceyi de kaldıramayız ya ortadan Kelimelerle uğraşmayalım dostlar Bari onlar özgürce yaşasınlar" Korkuyla dizginlenen kitlelerin kelimeleri dillerinden, sözlüklerinden, algılarından ve kapasitelerinden alınır işte böyle. Öbür yandan Efruz öylesine tuhaf bir karakterdir ki... Zengindir, hırsızdır. Başta üst sınıf, mülkiyet sahibi burjuvazinin yansıması olarak çıkar karşımıza. Ancak burjuvazi ve devlet arasındaki ilişki göz önünde bulundurulduğunda Efruz bu iki rolü -burjuvayı ve devleti- aynı anda sırtlanmıştır. Efruz devlettin ta kendisidir. Mimlenmez, hapse girmez, sorgulanmaz, imtiyaz gösterilir, vergi vermez, vergi kaçırır. Devletten hiçbir farkı yoktur. Devletleri sorgulayıp yargılayamazsınız. Mimleyemezsiniz. Mimleseniz de biri yıkılır diğeri kurulur. Devletlere ödenenlere ne olduğunun peşine düşemezsiniz. Düşseniz dehşete düşersiniz. Devlet, iktidarın ardına gizlenmiş yapısal bir sorundur. Şahet iktidara kızıyorsanız bilin ki problemizin devletle. Çünkü o iktidarı oraya getiren, orada oturtan ve ardına saklanan devletin ta kendisi. Devlet Efruz'lara musamma gösterir çünkü kendisinin de Efruz'dan hiçbir farkı yoktur. Sonra ansızın alkış sesleriyle irkilirsiniz kafanızda böyle düşünceler dönerken. Vicdani'ler Efruz'lar alkışlamaktadır kendilerini. Asıl oyunun sahnenin bu tarafında olduğunu bilmeksizin...