KALIPLAŞMIŞ DEĞERLER

Pleasantville birkaç ay önce çok beğenerek izlediğim bir film. Film, karakter olarak birbirine hiç benzemeyen iki kardeş Jennifer ve David'in kendilerini Pleasantville adlı siyah- beyaz televizyon dizisinde bulmalarıyla başlıyor. "Hoş kasaba" olarak çevrilebilecek dizideki hayatta; hava her zaman güneşli ve ılık, kitaplar boş, her şey düzenlidir. Aynı zamanda aşk ve cinsellik yoktur fakat; David ve Jennifer'ın diziye girmesiyle insanlar, onaylanmayan davranışlar sergiledikçe renklenmeye başlar. Filmi beğenme nedenim, vermek istediği mesaj ve senaryonun özgünlüğü. Verilen örnekler ile birçok kalıplaşmış düşünceye ve olaya gönderme yapılıyor. Benim çıkardığım mesajlara göre işlenen temalar toplum baskısı, değişmeyen değer yargıları, insanların kendileri gibi yaşamaktan korkmaları ve düzenin insanları ve hayatlarını tekdüzeleştirirken riskten uzaklaştırması. Filmde de açıkça işlendiği gibi insanların sahip olduğu belli değer yargıları vardır. Bu değer yargılarına sahip olmak bazı durumlarda iyi olsa da bunları kalıplaştırmak, insanların yeniliğe kapalı ve başka fikirlere saygısız olmalarına neden oluyor. Türk Dil Kurumu'nun yaptığı tanımlamaya göre değer kelimesi "Bir şeyin önemini belirlemeye yarayan soyut ölçü, bir şeyin değdiği karşılık, kıymet" olarak yazılmış. Bu tanımdan da anlaşılabileceği gibi değer kelimesi soyut bir kavram. Yani değer kelimesi herkeste farklı anlamlar çağrıştırabilir çünkü bir şeyin karşılığı ya da kıymeti insandan insana değişir. Herkes kendi değer yargılarını oluşturmakta ya da oluşturmamakta özgür olabilmeli fakat özellikle kendi ülkemizde ve daha birçok ülkede, bireylerin kendi yargılarını oluşturması gerekirken, toplum bireyler adına ortak bir yargı oluşturuyor. Bu yargılar zamanla toplumsal kurallara dönüşüyor ve istediğimiz gibi hareket etmekten, istediğimiz seçimi yapmaktan korkar hale geliyoruz. Kurallar içimize öyle işlemiş ki topluma göre daha modern olarak tanımlayabileceğimiz ailelerde bile bu kısıtlamalara denk gelebiliyoruz. Toplumun oluşturduğu bu yargılara uymamız bekleniyor. Açıkçası bu yargılar benim en nefret ettiğim şeylerden biri. İnsanların verdiği kararlar başkalarını neden bu kadar ilgilendiriyor? Neden seçimlerimizi başkalarının onayına göre yapmalıyız? İnsanlar hata da olsa seçim yapmakta özgürdür ve bu durum başkalarını rahatsız etmemeli. Rahatsız etmesinin nedenini düşünüyorum ama bir yanıt bulamıyorum. Topluluk içinde sarılmak, el ele tutuşmak bile ayıplanacak birer davranış haline geldi. Ayıplamaya harcadığımız vakti sevmeye ve hoşgörüye ayırabilsek keşke. Filmde siyah- beyazdan renkli hale geçmek ayıp bir şey olarak gösteriliyor. Karakterler zamanla, kendi içlerinde siyah- beyaz ve renkli olanlar olarak bölünüyor. Siyah- beyaz kalan insanlar yüzünden renkli olanlar, saklanmak zorunda kalıyor sanki yaptıkları ayıp bir şeymiş gibi. Bana göre siyah- beyaz ve renkli insan ayrımı kendi toplumumuzda da var olan bir ayrım. Kendi yargılarından başka yargıyı kabul etmeyen insanlar siyah- beyaz iken yeniliğe açık ve özgür yaşamayı isteyen insanlar renkli olarak yorumlanabilir. Bu ayrım yüzünden renkli insanlar duygularını istedikleri gibi yaşamaktan çekiniyor çünkü toplum bu insanları, kendimi de bu gruba dahil etmek istiyorum, çekinmeye, utanmaya sanki ayıp bir şey yapmış duygusunu aşılamaya yönlendiriyor. Anneler babalar da bu siyah- beyaz grubuna dahil edilebilir. Hatta bana göre kendini bu gruba dahil etmediğini iddia eden çoğu insanın ait olduğu yer burası çünkü başkalarının düşüncelerine ister istemez karışıyor ve yorum yapıyorlar. Her ne kadar renkli insan grubuna dahil etsem de kendimi bu şartlar altında yaşadıkça tam anlamıyla bir özgürlükten söz edemiyorum. Hatta hiçbir zaman bu özgürlüğe sahip olduğumu savunamam çünkü başta ailem fazla özgürlüğün yoldan çıkmışlığa sebep vereceğini düşünür fakat bu "yoldan çıkmışlık" kelimesinin aynı "değer" kelimesinde olduğu gibi soyut bir anlam olduğunu düşünüyorum. Bazı insanlara göre bu sokakta sarılmaktır bazılarına göre ise daha farklıdır. Kısacası, başkalarının hayatlarına karışmazsak ve kendimize zarar gelmediği sürece özgür seçimlerin yapılmasına izin verirsek her şeyin daha güzel olacağına inanıyorum. Aslınur İnalcı