BİRİ VARMIŞ, BİRİ YOKMUŞ

Albert Camus'nün Yabancı adlı romanında bir insanın ne kadar hissizleşebileceğine, etrafındaki efrattan kendini ne denli soyutlayabileceğine tanık oldum. Kalabalık içindeki yalnızlığın resmini gördüm. Yaşama dair tek bir anlam dahi bulamayan, mevcut olan hiçbir şeyin mühim olmadığına inanan birinin ızdırabını paylaştım. Yabancı'nın bana yaşattığı deneyim uzun süre, belki de hiç, hafızamdan silinmeyecek. İtiraf etmeliyim ki, bir kitabı okumadan önce araştırmaya girişir; müellifin şahsiyeti ve yapıtına dair az da olsa malumat edinirim. Eseriyle müşerref olmadan evvel Camus ile belli hususlarda duygudaş olduğumuz kanaatine varmıştım, yanılmamışım. Şu ana kadar okumuş olduğum hiçbir romanda kendimi hikayenin içinde bu denli hissetmemiştim. Kah lokantada öğle yemeği servis eden Celeste oldum, kah köpeğini gezdiren Salamano, kah idam talebinde bulunan müddeiumumi, kah çaresizce çırpınan müdafi, kah cezaevi papazı ve bittabi esas karakter Meursault. Hepsi bana ayrı birer his tattırdılar. Hepsini bir tarafa bırakalım; kendimi Meursault'nun bakımevindeki annesinin yerine koyduğumda gark olduğum duygu benzersizdi. İçim cız etti. Hiçbir anne dünyaya gelmesine vasıta olduğu insanın böylesine zavallı, acınası birine dönüştüğünü görmeyi hak etmez. Kanımca, romandaki müspet denebilecek biricik husus Bayan Meursault'nun, oğlunun ölüme gönderildiğini görmemiş olmasıydı. Bunun haricinde anlatılan her şey okuyucuyu buhrana sürükler nitelikteydi. Kahramanın içinde bulunduğu o korkunç yalnızlık, kederden azade bir okuma tecrübesini olanaksız kılıyor. Tabii, kastettiğim yalnızlık tek başınalık değil, hissi yalıtılmışlık durumu. Zaten Meursault'nun etrafında ihtiyaç duyabileceği sayıda insan mevcut; meslektaşları, komşuları, arkadaşları, hatta flörtü bile var. Buna rağmen bir insanın kendini yalnız hissetmesi son derece hazin. Ne var ki, Meursault halinden memnun görünüyor. Onun mutlu olmak gibi bir gayesi yok. O; var olan ve olabilecek hiçbir şeyin ehemmiyeti olmadığına inanan, içtimai değerlere itibar etmeyen iflah olmaz bir münzevi. Bazı hususlarda onunla bir duygulara sahip olsam da, hayata onun gözlerinden bakmak istemezdim. Bu raddede habis fikirler taşımak insan ruhunda muazzam bir ağırlık oluşturur. Oysa acıdan, ızdıraptan kaçınmak; gamdan, kederden uzak durmak ruhen sıhhatli birinden beklenebilecek en tabii davranıştır. Gelgelelim, hikayede buna zıt bir karakterle karşı karşıyayız. Şüphesiz, Camus romanında Meursault karakteri üzerinden kendi düşüncelerini, hayata bakışını anlatmış. Kitabın son sayfasını okumayı bitirdiğim andan itibaren; Yabancı benim için nihilizmin en güçlü örneği haline geldi. Ne Turgenyev, ne Nietzsche, ne Dostoyevski, ne De Sade, ne de Sartre; Camus'nün bende yarattığı etkiyi sağlayabildi. Bilhassa, mahkeme salonunda şahitlerin söyledikleri, maznunun lehinde ve aleyhinde telaffuz edilenler beni derinden sarstı. İdam kararının ferdasında cezaevi papazı ile Meursault arasında geçen hasbihal ise ruhumda adeta deprem yarattı. Öğretileri hayli pestenkerani dahi olsa, din mefhumunun insanı hayattayken şen, memate yaklaşırken metin kıldığını idrak ettim. Uhrevi Başaran, 2 inançtan yoksun olmanın, sonraki yaşama iman etmemenin insanı nasıl biçare ve derbeder hale getirebileceğini; anlamsızlığın içinde debelenmenin ne büyük bir ızdırap olduğunu tahayyül ettim. Neyse ki kitabı bitirmem fazla uzun sürmedi de, yazarın buhranını daha fazla paylaşmak zorunda kalmadım. Gerçi böyle söylüyorum ama, bundan, okuma eyleminin benim için ezince dönüştüğü anlaşılmasın. Kahramanın, bahusus kitabın son kısmında, yaşadığı azabı hissetmiş olmaktan garip bir şekilde haz aldım. Kendimi idam mahkumu ile özdeşleştirdim. O, kendisine ölümü getirecek olan sabahı beklemekteyken; ben de, tesadüf bu ya, o satırları sabaha karşı okumaktaydım. Kendimi hikayeye iyiden iyiye kaptırmıştım. Mahkum, kerevetinin üstünde yatarken yorgana bürünüyor ve ben de üşüdüğümü hissediyordum. Güneşin ilk ışıklarının pencereme vurmasıyla son satırı okumam aynı ana denk geldi. Sonrasında ise birkaç dakika kitabı elimden bırakamadım. Yaşadığım bu fevkalade psikolojik deneyimin verdiği zevk hala etkisini yitirmemişti. Ne vakit şuurum olağan haline döndü; yerimden kalktım ve yatağıma doğru seğirttim. Okumuş olduğum kitaptan hiçbir şey öğrenmemişçesine; anlamsızlığın içinde bir anlam bulmaya çalışacağım, insani keşmekeşin içine dalacağım sıradan hayatımın yarınları öncesinde tam bir günü evde uyuyarak geçirmeye hazırdım. Başımı yastığa koydum. Uyandığımda Meursault belki de çoktan ölmüş olacaktı.