O

rhan Pamuk, yazarlığıyla, fikirleriyle ve aydın duruşuyla Türkiye ve dünya için şüphesiz ki önemli bir insan. Nobel ödülüyle beraber tanınırlığı çok arttı. Pamuk'un kitapları ülkede ve dünyada artık milyonlarca insan tarafından okunuyor ve bu kitaplar hakkında sayısız yazılar, eleştiriler kaleme alınıyor. Genel bir açıdan bakıldığında, yazdığı romanlanlar yerlere göklere sığdırılamıyor. Peki değerlendirmeler hangi ölçütler doğrultusunda yapılıyor? Romanların kalitesi mi, seçilen konular mı ya da Nobel ödülünün etkisi mi? Orhan Pamuk'un bugüne dek iki kitabını okudum: Yeni Hayat ve Kırmızı Saçlı Kadın. Ona yakın romanı bulunan bir yazarı, okuduğum iki romanıyla eleştirmem ya da sorgulamam ne kadar etik olur bilmiyorum ama aslında bu iki roman, karşılaştırılmaya fazlasıyla müsait. Yeni Hayat (Pamuk, 1994), 1994 yılında basılmış, Pamuk'un Nobel'e giden yolda attığı adımları görebilmek için ideal bir kitap. Kırmızı Saçlı Kadın (Pamuk, 2016) ise Pamuk'un 2016 basımı son kitabı. Ciddi bir kıyaslamadan ziyade, Yeni Hayat (Pamuk, 1994) ve bilhassa Kırmızı Saçlı Kadın (Pamuk, 2016) hakkında duygu ve düşüncelerimi belirtmek, Orhan Pamuk hakkında bazı görüşlerimi paylaşmak isterim. Yeni Hayat'ı (Pamuk, 1994) ilk okuduğumda, uzun süre etkisinden kurtulamamıştım. "Bir gün bir roman okudum ve hayatım değişti" (Pamuk, 1994 s. 1) cümlesiyle başlayarak akıp giden bir yolculukta, bir otobüsten bir başkasına sürüklenenin bizzat ben olduğum algısına kapılmış ve yaşamımı, yaşadığım hayatta inandığım doğruları, değerleri, kısaca her şeyi sorgulamıştım. Yeni Hayat (Pamuk, 1994), 40'lı yaşlarda bir romancının kaleminden çıkan harika bir kitaptı; kitabın üzerinde büyük bir emeğin olduğu, ziyadesiyle demlenerek bizlere geldiği aşikardı. Kırmızı Saçlı Kadın'ın (Pamuk, 2016) piyasaya ilk çıktığı günlerde, İstanbul'daki bir arkadaşım, Pamuk'un imza gününe katılacağını söylediğinde, ondan, benim için de bir kitap imzalatmasını istemiştim. İmzalı kitap elime ulaştığında da büyük bir mutlulukla kapağını açmış, hemen okumaya başlamıştım. Fakat roman ilerledikçe, içimdeki coşku yerini hüsrana bıraktı. 40'lı yaşlarda Yeni Hayat (Pamuk, 1994) gibi bir şaheseri yazan romancı, 60'lı yaşlarında gerek kurgu gerekse anlatım yolu bakımından, bende hayal kırıklığı yaratan bir eser ortaya çıkarmıştı. Kırmızı Saçlı Kadın'ın (Pamuk, 2016) bazı bölümlerinde okuyucu, yani biz, öyle küçümseniyor, öyle aptal yerine konuluyoruz ki... İster istemez üzüldüm ve beklentimi bu kadar yüksek tuttuğum için kendime kızdım. Peki tüm bunlar nedendi? Orhan Pamuk gibi kendisini kanıtlamış ve Nobel'i gerçekten hak ederek almış bir yazar, neden böyle bir eser vermişti? Tüm bu soruların cevapları üzerinde uzun uzadıya düşünüp biraz da araştırma yapınca, kendimi tatmin eden bir cevaba vardım: Roman bir senede yazılmıştı. Her kitabını yıllar boyu süren titiz bir çalışmayla oluşturan Pamuk, popüler edebiyatın büyüsüne mi kapılmıştı yoksa? Bilmiyorum. Ülke ve dünya için böylesine önemli bir yazarı, popüler edebiyatın karşısında görmek, öyle olduğuna inanmak istiyorum. Kırmızı Saçlı Kadın'ı (Pamuk, 2016) okurken şaşırdığım, güldüğüm ve üzüldüğüm çok yer vardı: Şaşırdım, çünkü bu bir roman da olsa, Doğu ve Batı efsaneleri olan Firdevsi'nin "Rüstem ve Sührab"ı ile Sophokles'in "Kral Oidipus"u romanın merkezine öyle yerleşmişti ki, bunun için de fazla ve gereksiz bir çaba harcanmış gibiydi. Güldüm, çünkü romanın bazı bölümleri öyle tesadüfler barındırıyordu ki, kendimi Yeşilçam filmi senaryosu okuyor sandım. Üzüldüm, çünkü Pamuk, benim kültürümü sanki ben bilmiyormuşum gibi bana bitmek tükenmek bilmeyen örnekler vererek, basit açıklamalar yaparak anlatıyordu. Üzüldüm, çünkü Pamuk bu romanı Türk olmayanlar için Türkçe yazmış gibiydi. Sanıyorum ki Pamuk ya Nobel'in ve beraberinde getirdiği şöhretin parıltıları arasında bazı şeyleri göremiyor ya da bayrak yarışını popüler edebiyat kazanıyor...