Gerçeklerden Kaçarken Ben

Kendimize neden yalan söyleriz? Yalan söyleyecek insan mı kalmadı da kendimizi de bu işin içine katmaya başladık? Kabul edemediğimiz o şey ya da şeyler nelerden ibaret? Bu kadar mı korkuyoruz gerçeklerden? Belki de evet. İç sesimizle anlaşamadığımız bir konuda, sırf onu ikna etmek için yalan söylüyor olabiliriz. Gerçeklerin öldürücü(!) etkisiyle karşılaşmamak için de olabilir. Uğraşlarımızın, yalnızca yüzleşme gününü ertelediğinden haberimiz var mı? Olmalı. Bu, alışkanlığa dönüşmemeli. Sırf düşüncelerimiz, davranışlarımızı etkileyebiliyor diye olmayan bir şeyi varmış gibi; olanı da yokmuş gibi saymamalıyız. Çünkü neden? Her türlü yalancının mumu, yatsıya kadar yanar da ondan. İnsanın kendisine yalan söylemesiyle ilgili biraz tarama yaptığımda, Feslinger'in ileri sürdüğü bir kuramla karşılaştım. Bilişsel Çelişki Kuramı, bir diğer adı Bilişsel Uyumsuzluk Teorisi. Adından da anlaşılacağı üzere bir çelişki var, bir uyumsuzluk. Bu kurama göre Feslinger, insanların kendi yargılarına aykırı olan gerçekleri sırf kendilerini rahatlatmak için veyahut da kabul etmek istemedikleri için yok saymalarından bahsediyor. Bu durumun farkında olmadan yapıldığını öne sürse de, ne yazık ki ben böyle düşünmüyorum. Kaldırılmaktan, kaldırıldığımızı fark etmediğimiz sürece hoşlanmamız gibi, kendimize söylediğimiz yalanların bilinçsizce olduğuyla avutuyoruz kendimizi. Bu da kandırmanın bir çeşididir. İnsan, başkalarını kandırmanın sonuçlarının farkındadır. Riski göze alır ve muhtemelen kazancı kaybından daha fazla olduğu için buna yönelir. Peki, kendini kandırmanın bir bedeli var mıdır? Varsa, buna değer mi? Değmez. Bizzat söylüyorum, değmiyor. Ben de sağlam(!) temelli bahanelerle harmanladığım daha kabul edilebilir alternatif bir gerçeklik yarattım kendimce. Olanlara inanmak istemiyorum. Yüzleşmek istemiyorum. Ulaşamayacağım yüksek rafların en ücra köşelerine itiyorum. Bunu, farkında olarak yapıyorum. Çünkü bu gerçeği kabullenmek, bana geçmişteki bazı şeylerin gerçekliğini, saflığını ve önemini sorgulatacak. Kabul edersem, güzelliği dudak ısırtacak anılarım domino taşları gibi teker teker yerle bir olacak. Bizler, son derece karmaşık ve anlaşılması zor varlıklarız. Kaybımızın daha fazla olduğunu bile bile, anlık rahatlamalar için yapmadığımız şey yok. Sonuç olarak şunu söyleyebilirim ki, insan, zor anlarda kendisini daha rahat hissetmek ya da anlık huzur elde etmek için bazen yanlış olduğunu bilerek de böyle davranabilir. Stefan Zweig'in Olağanüstü Bir Gece romanındaki Baron Fredrich'in ayağının dibine düşen at yarışı kuponunu kendine ait olmadığını bilerek alması ve bu kupondan kazandığı parayı, kapıldığı suçluluk hissine rağmen sahibine iade etmemesi buna çok iyi bir örnek olacaktır. O paraya ihtiyacı yoktu; lakin sıkıcı hayatından sıyrılmak ve insanların odağı olmak için böyle bir işe kalkıştı, yaptığının kötü bir şey olduğunu bile bile. Ödenecek bedeller konusu cidden çetrefilli. Özellikle böyle bir konuda bir bedel olmaması düşünülemez. Kendimizi kandırmanın en kötü tarafı, depar atarak kaçtığımız gerçeklerin eninde sonunda bizi yakalaması ve hiç umulmadık bir anda omzumuza usulca dokunmasıdır. Gerçek, gerçekten berbat olabilir; kabul etmek istemediğimiz kadar acı, kötü, kabul edilemez ya da incitici de olabilir. Ne kadar yok saysak da, bu onu yok etmeye yetmeyecek, yüzleşmediğimiz için aklımızın bilmem kaçta kaçını kaplamaya devam edecek. Sözlerini bir türlü hatırlayamadığımız bir şarkının sürekli kafamızda çalması gibi, yüzleşmediğimiz ve aklımızın ta derinlerine, en ücra köşelerine ittiğimiz gerçekler sonsuza kadar orada kalmayacak ve kendini en uygunsuz anda ortaya çıkarmak için gün sayacak. Bütün bunlar, kendimizi doğru değerlendirmemiz gerektiğini bizlere hatırlatabilir. İnsanın kendisine yalan söylemesi aslında kendisinden kaçışıdır ve ben kendinden daha hızlı koşan birini ne yazık ki tanımıyorum.