Geçmişte, Şimdi ve Gelecekte Anılar

İnsanın hafızasında yer edinmiş ve zaman zaman kendini gösteren kısa hikayelerdir anılar. Savaş gazisi bir dedenin yıllar önce gençliğinde, askerlikte geçirdiği maceralar olarak karşımıza çıkar kimi zaman. Çocuklarının torunlarına anlatması üzerine her bayramda bahsettiği o hikaye artık zihinlere kazınmıştır uzun yıllar sonrasında. Çocuklar kendi zihinlerinde canlandırdıkları şekilde başkalarına anlatırlar sonra bu anıları. Haliyle kendilerinden bir parça, yeni bir ufak detay belki, eklemeden edemezler hikayeleşen bu hatırayı anlatırken. Geçmişte yaşanan maceralar olduğu gibi akılda yerini koruyan bir hayal olarak da karşımıza çıkabilir anılar aslında. Yapılacaklar listesinde yanına işaret koyulmasını bekleyen hayalden hatıraya dönüşmesini beklediğimiz bir hikayeyi düşün mesela. Başkasından duyduğun veya son okuduğun biyografide geçen hikaye senin için kendinden bir parça ekleyip geçmişe terk etmeni bekleyen bir hayaldir belki de. Geçmişte yaşadığın ve yıllar sonra dahi olsa da zihninde yerini koruyan anılar vardır eminim. Çoğu zaman güçlü bir duygu ile bağdaştırmışsındır seni bir türlü bırakmak istemeyen anını fakat farkında bile değildirsin. Bu duygu bazen mutluluk gibi pozitiftir. O kadar güçlüdür ki hatırlamadan edemezsin, en mutlu anılarında dahi içini bir özlem kaplar. O günlere geri dönmek tekrar yaşamak istersin tıpkı kaseti geri sararcasına. Her mutlu anda tekrar tekrar canlandırırsın o hatıranı çünkü senin için öyle özel bir yeri vardır ki geçmişi geçmişte bırakıp o anki mutluluğuna odaklanmak dahi istemezsin. Yıllar geçtikçe, defalarca izleyip her ince detayını hatırladığın ve aklında sayısız defa oynamış bir film halini alır o hatıran. Soğuk bir kış gününde yalnız başına sıkılmış bir halde otururken zihnini yoklaman yeterlidir böylece. Fakat aynı zamanda geçmişe saplanıp kalmanın da en önemli suçlusudur o mutlu hatıran. Yerini asla yenilerine vermeyip geleceğe olan umudunu yok eder ve geçmişe özlemden ibaret bir hayat bırakır insana. Kendine esir bırakan uyuşturucu bir madde gibidir adeta o hatıranı hatırlamak. Bir eziyet halini alır her geçen gün istemeyerek de olsa tekrar tekrar zihninde canlanarak. Bazıları istedikleri zaman unutup geleceğe yönelebileceklerini zanneder, hatıralarına olan bağımlılıklarını kabullenmezler bir türlü. Kabullenmek istemezler çünkü gerçek karanlık yüzünü görmemişlerdir henüz bu bağımlıklarının. Nasıl bir çıkmaza girdiklerinin farkında değillerdir. Mutluluğun aksine olumsuz duygular ile ilişkilendirip zihnimize kazıdığımız diğer türde anılar da var. Geçmişte yapılan bir hatanın sonuçları insanı o kadar etkiler ki her önemli karardan önce bir korku filmi gibi gözünün önüne gelir eskiden yaşananlar. Bazen dışarıdan öğrenilmiş üzücü bir anı empati yoluyla senin için de bir hatıraya dönüşür. Kendini bu kısa hikayedeki acınası kahramanın yerine koyarsın ister istemez. Kendi kişiliğinden detaylar eklersin hatta ve benimsemen daha da kolaylaşır böylece. Sürekli hatırladığın ve kendinin ana karakter olduğu bir kabus halini alabilir bu tarz bir hikaye fakat gelecekteki seçimlerinde hatırlatıcı bir rol üstlenip, aynı hataları yapmanı engelleyen ana faktör olarak yeni mutlu hatıralara ulaşmanda yardımcı olabilir aynı zamanda. Kimilerini hayata bağlayıp, kimilerinin ise yaşama sevincini tüketir hatıralar. İyi gibi görünürler ilk başta bazen fakat etkileri yıkıcı olur. Aynı zamanda çoğu insan tarafından kötü duygularla tarif edilecek anılar geleceği olumlu etkileyebilir ilginç bir şekilde. Kısaca anıları tanımlamak ve tam anlamıyla etkilerini ölçmek mümkün değildir. Sadece yaşanmış geçmiş filmlerden ibaret değillerdir anılar. Her bulundukları zihnin izini taşırlar insandan insana anlata anlata aktarılsalar bile. Sebald Vertigo adlı eserinde 19. yüzyılda Napolyon'un ordusunda yer almış ve vahşetin yüksek derecelerine şahit olmuş bir askerin anılarının değişim sürecini ve Stendhal mahlasıyla meşhur bir yazara dönüşümünü de ele alıyor. Sebald'ın eserindeki karakterlerin anılarıyla şekillenen hayatları hatıraların ileriki yaşama etkisini de gözler önüne seriyor aslında. Tarihteki her büyük olayın, savaşların, küresel ekonomik krizlerin, yıllar sonra varılan barışların bu nedenle sayısız farklı açıdan hikayesi olsa gerek. Her hatıranın tarihsel anlamda faklı olduğu gibi geleceği yönlendirme ve insanları etkileme şeklinin farklı olduğu da unutulmamalı.