ZAMANI OLMAYAN KİTAP

Bugünü anlamak için başucu kitaplarından biri olan 1984, George Orwell asıl adı ile Eric Arthur Blair- tarafından 1949 yılında yazılmıştır. Kitap; zıt düşünceleri olan insanların düşünce polisleri olarak adlandırılan devlet görevlilerince silindiği, sanki hiç var olmamış gibi gösterildiği bir distopik dünyada geçiyor. Her anın, her düşüncenin, her hareketin tele ekran denilen kameralar tarafından izlendiği ve kayıt altına alındığı bir dünya. İnsanların özgürlüklerini kısıtlayan, onları makineleştiren bu sisteme dayanmak elbette mümkün değil. Bu yüzden, bir makine olmaya karşı çıkan ana karakter Winston da, insanın doğası gereği, özgür olmak istiyor. Romanın odağındaki isim olan Winston Smith, Düşünce Bakanlığı adlı bir devlet dairesinde çalışmaktadır. Halk; sokakta, işinde, evinde ve hatta banyosunda bile tele ekranlarca izlenmektedir. Bu durum haliyle insanların elini kolunu bağlamıştır sisteme karşı. Winston, bir parçası olduğu sistemin kurallarına içten içe karşı çıkarak ''düşünce suçu'' işler. Diğer insanların da kendisiyle paralel düşüncelere sahip olduğuna inanmaktadır. Bundan dolayı, düşünce suçu işlediği için bunu birilerine anlatma isteği duyar ama cesaret edemez ve sonunda çok tehlikeli olmasına rağmen içindekileri kağıda döker ama yazdıklarından dolayı ileride çok pişman olacaktır. Sonrasında cinsellik karşıtı bir örgüte üye olan Julia, Winston ile temasa geçer ve bu ikilinin kaderi tamamıyla değişir. Romanın ilerleyen olay örgüsü içerisinde düşünce polisinin onları yakalayacak mı diye, için için merak ederken kitabın akışına kapılıyorsunuz. Kitabı akıcı kılan Orwell'ın fikirlerini anlaşır bir şekilde okuyucuya aktarması ve geleceğe ışık tutabilmesidir. Basıldığı dönemi başarıyla yansıtmış olmasına rağmen günümüz totaliter rejimlerini de eleştirir nitelikte. Bunun gibi ideolojilerin hakim olduğu devletlerde halkın çektiği eziyetler, kısıtlamalar, bilimin hiçe sayılması yani cehaletin işlendiği bir kitap. Her ne kadar kapitalistler tarafından, komünistleri eleştirdiği için methedilse de aslında tüm kapalı düşünce yapılarının sert bir eleştirisidir 1984. Kısacası George Orwell'ın ileri görüşlülüğü ve tümevarımsal anlatımı saygıyı hak ediyor. Kitaba hakim olan tema ''nefret''tir. Tüm ülke ''nefret yayını'' denilen ve her gün gerçekleşen bir uygulamaya maruz bırakılır. Bu öyle bir uygulamadır ki, vatandaşların bütün nefretlerini iki dakika boyunca parti karşıtlarına ve düşman devletlere kusması beklenir. Winston'ın düşünceleri kitapta şu şekilde belirtilmiştir: ''İki Dakika Nefret'in en korkunç yanı, insanın katılmak zorunda olması değil, katılmaktan kendini alamamasıydı.'' Eli mahkum, Büyük Birader seni izliyor. Bu nefretin, her fırsatta birbirini kötüleyen ve birbirine diş bileyen partilerin, Orwell'ın distopik Parti'sinden aşağı kalır yanı yok. Bu romanı okuduktan sonra insan medya, devlet gibi bir parçası olduğu tüm kavramlara kuşkuyla bakmaya başlıyor. Onlardan soğuyor, çünkü yazılalı yıllar olmuş olsa da her dönemin kitabı ve bu yüzden okurun kendi içinde bulunduğu dönemi de sorgulamasını sağlıyor. Ben de okurken zaman zaman sıkıldığımı ve kitabı bırakmak istediğimi söyleyebilirim; çünkü içinde bulunduğum ve kurallarına uymak zorunda olduğum sistemin yanlışlarıyla örtüşüyor Büyük Birader'in Devleti. Bu bıkkınlık aslında tam da kitabın eleştirdiği fikir, farkında olduğumuz ama dile getir(e)mediğimiz bir şey: ''Hepimiz sistemin yarattığı birer makineyiz.'' Haber kaynakları kısıtlı, var olanlar ise kontrol altında, insanların ne görmesi gerektiği, neye inanması gerektiği bile programlı. Asıl istenilen düşünmemek ve söylenenleri harfiyen yerine getirmek. Bu düşüncelere karşı bir tavrı vardı Winston ve Julia'ın da. Belki de ikisini bir arada tutan bağ aşk değil de aynı düşünceye inanmalarıydı, ama nasıl olursa olsun sonuçta suç işliyorlardı. Eğer ilişkileri açığa çıkarsa, birbirlerini ele vermeyeceklerini konusunda söz verdiler fakat Büyük Birader'in yapabileceklerini küçümsüyorlardı. Yakalandıktan sonra, gücünü kaybetmemek ve ilkelerinden asla ödün vermemek için her şeyi yapabilecek olan devletin uyguladığı işkenceler o kadar ağırdı ki, bırakın aşkı, geriye ''düşünce'' bile kalmadı. Romanın sonunda Winston ve Julia her ne kadar ''düşünmeyen'' varlıklara dönüşseler de önemli olan kitabın mutlu sonla bitip bitmemesi değil. George Orwell'ın asıl vurgulamak istediği, ulusların yozlaşmışlıktan arındırmanın yolu onları bilinçlendirmektir. Kitapta geçtiği gibi: ''Bilinçleninceye dek başkaldıramayacaklar, başkaldırmazlarsa da hiçbir zaman bilinçlenemeyecekler.''