TOPLULUKTAKİ YALNIZLIKLAR

"Kimsenin birbirine acımadığı, herkesin kolayca birbirinden nefret ettiği, birinin ötekine yardım etmeyi aklından dahi geçirmediği soğuk ve umutsuz bir dünyada yaşıyoruz. Yalnızlıktan korktuğumuz ama sürekli yalnız kalmaya çalıştığımız, yalnızlığımızın yetmediği ve bitmediği bir çağdayız." (sf. 23) Geçenlerde Ercan Kesal'ın Cin Aynası adlı şahane öykü kitabını okudum. Kesal'ı öncelikle Nuri Bilge Ceylan filmlerinden tanıyordum, ama özellikle Peri Gazozu adlı kitabından sonra daha yakından takip etmeye başladım. Kesal'ın doktor olması nedeniyle Anadolu'nun dört bir yanını karış karış gezmesiyle ortaya çıkan yüzlerce olağanüstü hikayeyi son derece akıcı ve "yakıcı" bir dille anlatıyor olmasından aldığım hazzı tarif edemem. Bazen bir köy kıraathanesinde dedesinin koynuna sokulan yetim bir çocuğun hüznünü bazen de kasabaya ilk kez inen yaşlı bir kadının gazoz içişini derin bir psikolojik gözlem gücü ve doğallıkla anlatması nedeniyle Kesal'ın yazdıkları bana çok iyi geliyor. Bu yazıda da yukarıda alıntıladığım pasajdan hareketle Kesal'ın ele aldığı modern çağdaki tahammülsüzlük meselesini yine kitaptan edindiğim izlenimler aracılığı ile aktarmak amacındayım. Eskiden insanlar en az kendileri kadar başkalarını da umursardı ancak günümüzde artık çevremizdeki insanları eskisi kadar umursamıyoruz. Koca şehirlerde gün boyu insanlar kendi dertlerini halletmeye çalıştıkları için yanlarındaki kişilerin dertlerini ya da mutluluklarını görme fırsatı bulamaz durumdalar. Görseler de pek umursamayacak vaziyetteler. Trafik, iş stresi ya da başka dertler, giderek hayatımıza daha da yerleşen internet ve sosyal medya kültürü insanları yalnızlığa ve bencilliğe itmiş durumda. İnsanlar bunun farkına varamasa da. Kesal'ın yalnızlık konusunda yaptığı tespite son derece katılıyorum. Yalnız kalmaya çalıştığımız, özel alanımızı ve mahremimizi korumaya çalıştığımız, insanların yüzlerine nefretle baktığımız bir dönemdeyiz; ancak yine de insanlara muhtacız. Yalnızlık arzusuyla tutuşuyoruz; fakat aynı zamanda yalnız kalmaktan da ölesiye korkuyoruz. Artık yalnızca elektrik kesildiğinde ya da internet bağlantısı koptuğunda ev içindeki bireyler bir araya geliyor. Kendi ailemden örnek vermem gerekirse sadece akşam televizyon izlerken tüm aile bir arada olabiliyoruz. Onda da sohbet etmekten çok boş boş ekrana bakıyoruz ve birbirimizin derdinden çok ekrandakinin derdine yoğunlaşıyoruz beraber. Yani sözde ailecek takılıyoruz ama herkes yalnız aslında, herkes kendi dünyasında. Ya da evin dışına çıkalım. Metroya bindiğimde herkes telefonuna gömülmüş bir şeylere bakıyor. Halbuki yan yana oturan insanların havadan sudan dahi olsa paylaşacak pek çok şeyi olabilir, olmalı da. Ercan Kesal'ın eserinde yalın ve çarpıcı bir şekilde vurguladığı gibi acımasızlık çağı bu. Yani insanlar birbirlerine oldukça soğuk davranıyorlar, sadece ucunda bir menfaat var ise karşıdaki kişiyle samimi bir iletişim kuruluyor. Bunun dışında gönülden ve samimi bir şekilde iletişim kurmak çok zor çağımızda. Diğer bir ifadeyle içinde yaşadığımız çağ kardeşi yabancı kılacak kadar zihni meşgul eden ürünler sunuyor piyasaya durmadan. Artık internet fenomenlerinin özel sorunlarını ve mutluluklarını kendi kardeşimizinkinden daha iyi bilir hale geldik. Bu durumun artçı sarsıntılarını duyar gibiyim şahsen, ancak gelecek birkaç on yılda bu bencillik, yalnızlık ve umursamazlık halinin toplumlarda daha derin yaralar açacağını görüyorum maalesef. Sonuç olarak Kesal'ın enfes öyküleriyle nasıl bir toplum haline geldiğimiz konusunda düşünmeye ve mevcut halimizi nasıl düzelteceğimizi anlamaya çalışmaya başladım. Yukarıda eleştirdiğim hususların pek çoğuna ben de ortak oluyorum, ben de başımı ekrandan kaldırmıyorum çoğunlukla veya bende metroya binince telefonuma gömülüyorum çevremdekilere bakmadan. Kolay geliyor, rahat geliyor yanımda oturan kişiye halini hatırını sormak varken sanal kişiliklerle soğuk muhabbetlere girişmek; ancak bu durumdan, bu soğukluktan gitgide ben de rahatsız olmaya başladım. Bu rahatsızlığımı yeniden yüzüme vurması nedeniyle Cin Aynası adlı eseri çok beğendim. Böyle metinler gerek zaten, okuyanı uyutmayan, bilakis rahatsız eden ve harekete geçme cesareti veren daha çok kitap yazılması ümidiyle. Ercan Kesal. Cin Aynası. İletişim Yayınları. 2016