KUSURLU KUSURSUZLUK

Sakinlerinin insan suretinde olan yapay zekalardan oluştuğu bir uzak batı şehri hayal edin. Arzularını yerine getirmek için belli bir ücret mukabilinde insanların vakit geçirebildiği bir yer. Yapabileceklerinizin belli bir sınırı yok. İnsan suretindeki robotlara gönlünüzce davranma hakkına sahipsiniz. Gerçek dünyada arzulayıp yapamadığınız birçok eylemi bu yapay batı dünyasında gerçekleştirebilirsiniz. Ahlaki sınırların ve kısıtlamaların günümüz insanı için engel oluşturmadığı bir şehir. Yani adeta kovboy filminde yaşamak gibi bir deneyim. Bir taraftan geçmişe duyulan özlemlerinizi tatmin edebileceğiniz, diğer taraftan da reel dünyada gerçekleştiremediğiniz eylemleri gerçekleştirebileceğiniz bir oyun şehri... Tabii bu mecra zihinlerde ahlaki nazarda bazı soru işaretleri bırakıyor. Mesela insan suretinde ve insan davranışları sergilemeye programlanmış, insandan pek ayırt edilemeyen robotları öldürmek etik midir? Bu olayı eğer sosyal felsefe bakımından sorgularsak öncelikle çağımızın şartlarını ve 1800'lerin Amerika'sını düşünmeliyiz. İnsanların sorunlarını birbirlerini öldürerek çözdüğü ve bunun normal karşılandığı bir toplumdan günümüze kadar pek çok şey değişti. Öncelikle günümüzün modern insanı, sinirlerini daha fazla kontrol altına almayı başarmış ve savaşını daha çok günlük hayatıyla sürdüren bir insan modelidir. Oysa 1800'lerin Amerika'sındaki kovboy diye tabir edilen sosyal sınıf günümüzde çok ilgi çeken bir fenomen olsa da modern insandan çok farklı bir sosyal unsurdur. Yaşayış biçimleri, doğa şartlarıyla mücadele etmeleri, hırsları ve arzuları bakımından çağımızın insanından farklıdırlar. Öldürmek fiili bir kovboy için sıradan, hayatın içinden bir işken, bizim için durum epey farklıdır. Cinayet günümüzün dünyasında daha çok psikolojik rahatsızlıklarla bağdaştırılan, kanunsuz bir eylemdir. Özellikle üst sınıfın tercih ettiği ve arzularını şiddetle giderebildiği hizmet ve bu hizmete olan talep, "beyaz adamın" isteklerinin sıra dışı olduğunu kanıtlar niteliktedir. Dış görünüşleri ve davranışları bakımından insandan farklı olmayan varlıklara insan değilmiş gibi davranmak birtakım sorunlar yaratabilir. En basitinden Westworld'de robotları öldürmekle, gerçek hayatta insanları öldürmek arasında hiçbir fark yoktur. Çünkü Westworld'deki robotlar tamamen insan suretinde tasarlanmış ve tasarımcılar bu gerçekçiliği her yönden yansıtmayı kendilerine misyon edinmiştir. Fakat bir kere cinayet işlemek insan üzerinde ciddi psikolojik hasarlara yol açabilir. Bunu bir eylemin zihnen meşrulaştırılması ya da kabullenilmesi olarak düşünmeliyiz. İnsan daha önce ön yargıyla yaklaştığı bir eylemi bilfiil gerçekleştirdikten sonra fikirleri değişebilen bir yapıya sahiptir. Yani kısaca onunla yaşamayı öğrenir. Örnek olarak, öldürmek bir asker için bir süre sonra çok sıradan bir iş haline gelebiliyor. Aynı şekilde bir Westworld müşterisi için, evine döndükten sonra durumlar kendisi için farklı olacak, bakış açısı değişecektir. Olaylara karşı yapay dünyada verdiği tepkinin agresiflik seviyesi gerçek hayatına yansıyabilir. Bu açıdan Westworld insanlar üzerinde olumsuz bir psikolojik etki bırakabilir. Westworld'deki robotları farklı bir açıdan ele alırsak bu robotlar çok yüksek teknolojik imkanla üretilmiş yapay zekalardır. Aynı zamanda yapay zekalar insan gibi kendini geliştirebilen ve öğrenebilen bir yapıya sahiptirler. Bir nevi onlarda kendi evrimlerini geçirirler ve bu şekilde üretildiğinden daha iyi bir duruma gelebilirler aksi takdirde bir zekadan söz etmemiz mümkün olmaz. Bu demek oluyor ki yapay zekalar cansız bir varlık değil aksine yeni bir yaşam formu ve bir organizmadırlar. Bu gerçeğin ahlak felsefesinin mi yoksa bilim felsefesinin mi alanına girdiği muallakta olsa da, yapay zekalar yaygınlaşmadan önce buna karar vermeliyiz. Felsefenin hakikatleriyle aydınlatılan bir bilim anlayışı insanlığı çok ileri taşır. Aksi takdirde insanoğlu kıyametini kendi eliyle koparabilir.