OLGUNLAŞIYORUZ

Geçmişle ilgili bir şeyler karalayabilmek kolay değildir. Yazmak istediğiniz ya da yazdığınız her şey, aslında yıllardır sizi kovalayan, o sakladığınız yerden kurtulup satırlara dökülmek isteyen anılarınızdan başkası değildir. İşin aslı geçmişle ilgili gerçekten kolayca söyleyebildiğimiz ne var ki? Hatıralarımız iyi ya da kötü olmalarından bağımsız olarak bizi yıpratır, bunu kabul ediyoruz. Peki, gerçekten yazacaksak onları, nasıl yazmamız gerekir? Oldukları gibi mi, yoksa olmaları gerektiği gibi mi? Sevdiklerimizi, kızdıklarımızı okuyucuyu inandıracak, ona zevk verecek şekilde az da olsa çarpıtmak haksızlık sayılabilir. Asıl sorunun olayların gerçekte nasıl yaşandığını bizim de tam anlamıyla hatırlayamamamız olduğunu söylemek üzücü olsa da doğruluk payı olan bir ifade. Üzerinden geçen onca zamandan sonra dönüp geriye bakmak, bıraktığımız hiçbir şeyin yerinde durmadığını görmek; varlığına inandığımız ya da hatırladığımız o ufak kesitlerin tutarlığını ister istemez etkiliyor. Bu sebeple aslında çocukluğumuz da, gençliğimiz de kısacası eskiye dair yazdığımız her şey; biraz da kalemimizi tutuşumuzdan etkileniyor. Yazarımız anlattıkça, aslında düşüncelerinin ve tepkilerinin geçmişe göre ne kadar farklı olduğunu bize hissettiriyor. Çocukken sahip olduğu masumiyet, kurduğu düşler şimdikinden çok daha farklı. Daha fazla şey görmüş çünkü. Tecrübeleri hem hayata bakış açısını değiştirmiş, hem de olgunlaştırmış onu. Bu değişiklik üslubunu da anlatımını da etkileyecek kadar önemli. Çocukken başına gelen bir olayı şimdi çok daha fazla bakış açısından görüp anlatabiliyor. Burada akla gelen önemli soru ise, üzerinden zaman geçtikten sonra bir olayı kaleme almak onun gerçekliğini etkileyip etkilemeyeceği ile ilgili. Belki o an anlatmaya cesaret edemediği ya da vakit bulamadığı bir hikayeyi yıllar sonra kaleme almak, hissedilen duygular değişkenlik gösterdikten sonra bunu yapmak, o ana saygı gerçekten saygı duymak mıdır, bunu bilmiyoruz. Vermek istediği mesaj ufak değişikliler içerse de yine de yerine ulaşıyor sanırım. Belki o yoğun duyguları hissedemiyoruz ama daha tutarlı bir hikayeye şahitlik ediyoruz. Gerçeğe olabildiğince bağlı kaldıktan sonra bu ufak farkların da pek bir önemi kalmıyor. Özelini elinden gelen en iyi şekilde paylaşan, ne hissettiyse, ne gördüyse çekinmeden bize anlatan, yılların ona ne kattığını en çarpıcı örneklerle gösteren bir yazar; her zaman okunmayı hak ediyor. Kitabın tam anlamıyla değişimin, olgunlaşmanın bir göstergesi olduğunu hissediyoruz. Peki, ama olgunlaştığımızı nasıl anlıyoruz? Yazar bize kendi hayatından somut örnekler vererek bizi olayın içinde tutmaya çalışmış, başarmış da. İlk anıları, çocukluğu, gençliği, ailesi, Mardin, İstanbul, Ankara... Aklımıza gelebilecek her türden bir hikaye paylaşmış. Hayatında köşe taşı olabilecek anlardan bahsetmiş. Bu noktada durup biraz da kendimizi değerlendirmemiz gerekiyor sanırım. Bir fotoğrafa baktığımızda gördüğümüz insanlar bizim için ne ifade ediyor, ya da eskiden ne ifade ediyordu? Oradaki insanları kendimize oldukça uzak görmek, onlara üstünkörü yaklaşmak pek de adil diyemeyiz. Fotoğraflar gerçekten çok şey anlatıyor. Geçmişe hatta ölüme açılan devasa kapılar gibi. Onlara baktığımız zaman aslında nerede durduğumuzu da görebiliyoruz. Yaşımız ilerledikçe onlardan yeni anlamlar çıkartabiliyorsak; bakış açımız gelişiyor, hayat bize yeni özellikler katıyor diyebiliriz. Aynı karelere seneler sonra bakıp onlar hakkında yeni bir şeyler söyleyebilmek olgunlaşmamız açısından oldukça belirleyici. Tabii ki sadece dışarıdaki objelere takılıp zihnimizdeki hikayeleri göz ardı etmek de acımasız bir yaklaşım. Onlar bizim en yakın dostlarımız, birinci elden şahitlerimiz. İkisi arasındaki dengeye sahip çıkabilirsek işte o zaman bir şeyler anlatma hakkını elde edebiliriz. Bu noktada hatıralara sahip çıkmak da önemli bir yer tutuyor. Yazarımız ailesinden bahsederken onlara bir nevi borcunu ödüyor, onlara sahip çıkıyor. Elinden gelenin en iyisinin bu olduğuna inandığı için böyle yapıyor. Biz de borcumuzu ödemeliyiz. Tıpkı sevgimize sahip çıktığımız gibi hatıralarımıza da sahip çıkmalıyız. Bizi biz yapan değerleri unutmadan büyümeye devam etmeliyiz. Başka bir açıdan bakarsak, eskiden insanların değer verdikleri şeyler, günümüzde ne yazık ki sadece laftan ibaret. "Paranın Cinleri" ifadesi bizi bu noktada düşünmeye itiyor. Artık olduğumuz gibi değiliz, fakat yeni halimiz de ideal değil. Biz insanlar olarak sürekli değişim içindeyiz, ancak unutmamak gerekiyor ki toplum olarak değer yargılarımız da durmadan değişiyor. Hatıralarımız korunmaya muhtaçken, onları bir kalemde silmek, ya da kendi isteğimize göre yönlendirmek yapılabilecek en kötü hamleler. Durup düşünmek için en iyi nokta gerçekten burası. Büyümeliyiz, olgunlaşmalıyız ama bu süreçte neleri gözden çıkaramayız, bunlara karar vermemiz gerekiyor. Yoksa hayatın bize kattığı hiçbir fark, asıl amacına ulaşamayacak. Mungan, Murathan. Paranın Cinleri. İstanbul: Metis Yayınları, 2012. BEKİR BERKER YERÖZ