TUTUNAMAYANLAR'A TUTUNMAK...

Tutunamayanlar'ı birçok eleştirmen Türkiye'deki ilk modern roman olarak kabul etmiş diye duydum. Bunun sebebinin, yazarın, anlatmak istediği ruhsal sorunları, farklı karakterler kullanarak değil de herkes gibi işi gücü olan, sıradan kişilerle işlemeye çalışması olduğunu düşünüyorum. Çünkü baktığınız zaman Selim gibi, Turgut gibi ya da Günseli gibi karakterlerin başkalarından farklı, ilginç diyebileceğimiz veya kendilerine has özellikleri yok. Her insanın sahip olduğu gibi onlar da olağan işlere sahipler, yaşadıkları hayat oldukça klasik; gerçek hayatta olduğu gibi. Belki de romanı bu kadar modern gösteren unsur yazarın anlatmaya çalıştığı bu gerçekçiliktir. Oğuz Atay, olayları gerçek hayata, yani bizim yaşadığımız durumlara en yakın biçimde işlemek istemiş. "Bizim yaşadığımız durumlar" derken söylemek istediğim, görüp geçirdiğimiz klasik hayat. Mesela bazı aile bireylerinin öldürülmesi gibi ağır çöküntülere sebep olabilecek şeyler yüzünden psikopatlaşan insanlardan oluşmuyor kitabın karakterleri. Dediğim gibi, oldukça yalın ama gerçeğe yakın bir yaşamları var. Kitabın bu gerçekçi anlatımı, benim 'Türk modern romancılığı' diye adlandırdığım bir kategoride edebiyatımızı oldukça ileri taşıyor. Tutunamayanlar'ı, hayatta kalma uğraşında olan insanlardan oluşan bir roman olarak görüyorum. Kitaptaki karakterlerin yaşayış tarzı, çeşitli zıtlıkların arasında kalan ama tüm olumsuzluklara karşı ayakta kalmaya ve savaşmaya çalışan bir mücadele örneğidir. Hatta karakterler bu savaşı çocuk gibi büyük bir heyecanla vermektedir. Bu savaşta kaybeden Selim ve kazanan Turgut olmak üzere farklı iki kanat vardır ve Günseli de savaşın kaynağıdır. Romanda savaşın derinliklerine inmek aslında lüzumsuzdur çünkü gerçek hayatta insanlar zaten değişik zaman dilimlerinde verir bu savaşları. Bu durumda asıl mevzu, kitabın konusu olan 'savaşın özü' oluyor. Kitabın konusu, insanların içinde bulundukları savaşta, önlerine çıkan zorluklara karşı gösterdikleri direniştir. Bu aynı zamanda bahsettiğim savaşın da özü haline geliyor. Bence burada da devreye olgunluk unsuru giriyor ve bu unsurun ne kadar önem kazandığı ortaya çıkıyor. Olgunluk; insanların, en çaresiz anlarında bile birbirleriyle olan iyi ilişkileri sayesinde ayakta kalmalarıdır diye düşünüyorum. Kitabın özünü düşündüğümüz zaman bence bize anlatılmak istenen de budur zaten; 'direnebilmek'. Tutunamayanlar, başarılı bir otobiyografik eser özelliğiyle oldukça kaliteli bir fark yaratmaktadır. Yazarların kitaplarında kendi hayatlarını anlatmaları onlar için büyük bir olumsuzluk olarak düşünülse de bu romanda otobiyografik öğeler o kadar başarılı bir şekilde işlenmiş ki, bu öğeler, "yazarın kendi hayatını anlatması" düşüncesinin olumsuzluğunu insanların kafalarından silip atmaktadır. Gerçi bu düşünceye sadece Oğuz Atay'ın hayatını çok iyi bilenler sahip olabilirler. Aşk üzerinden bir örnek vererek kitabın anlatımından bahsetmek istiyorum. Aşık olduğunuz kişiyi düşünün, onunla ilk kez konuştuğunuz o dakikayı... Karşınızda konuşurken onun sesini duyduğunuz zaman kendinizi kaybedersiniz, hiçbir şey düşünemezsiniz. Ne size söylediklerini anlarsınız ne de cevap verebilirsiniz. Konuşmaya başladığında çoktan etkisi altına almıştır sizi. Uzun süre ne demeniz gerektiğini düşünürsünüz, kendi içinizde ufak çaplı bir savaş verirsiniz. İşte bu kocaman kitabın anlatmak istediği tek husus budur; tutunamamak... Tutunacak ufacık ama sağlam bir dal ararsınız sizi o küçük savaştan kurtarsın diye. Aslında konusu hayatımızdaki olaylara benzediği için bu tarz romanlar insanları andırıyor. Yeni tanıdığınız birçok kişiyi genellikle seversiniz ama bazıları vardır ki onlara olan sevginiz farklıdır, ama aşırı farklı; biraz sıkıntılı diyebiliriz. Sıkıntılı sevdikerinizi kimseninsevmemesini, bilmemesini, düşünmemesini arzu edersiniz. Onlar sadece size ait olsun istersiniz yoksa kıskançlıktan delirirsiniz. Ben de bu kitabı öyle benimsedim, sadece benim olsaydı ve kimseyle paylaşmasaydım dedim. Bunun gibi "arkadaş" bir kitap edinmenizi tavsiye ederim çünkü bazen gerçekten böyle bir dosta ihtiyacınız oluyor.