SOSYALLİĞİN EVRİMİ

Eğer insanlara evrimin ne olduğunu sorsaydık, büyük ihtimalle canlıların geçirdiği çevresel adaptasyonlardan, fiziksel değişimlerden veya doğal seleksiyonlardan bahsedeceklerdir. Ama bu yaklaşımın, canlıların psikolojiksel ve davranışsal tarafını göz ardı ettiği ortadadır. Çünkü ilk çağlardan bugüne kadar canlıların davranışlarında toplumsal olarak yaşama ve gruplaşma bilincinin oluşmasıyla birlikte birçok gelişimin ve değişimin gözlemlendiğini ve bu durumun canlı sosyalliğinin evrimi olarak adlandırıldığını görürüz. Ama eğer evrim teoremi değişimi, adaptasyonu veya uyumu az olan özelliklerin seçilimi üzerine şekillenmişse neden ilk çağlardan bugüne evrim geçiren ve ilerleme kaydeden insan davranışları, günümüzde adeta gelişimini tamamlamışcasına durma ve gerileme eğiliminde? Neden günümüz toplumları saldırganlık, şiddet veya zedeleyici sözel imalarla başa çıkmanın yollarını arıyor? Bu ve bu gibi sorular "Bilim ve Ütopya" dergisindeki "İnsan Sosyalliğinin Evrimi" başlıklı yazıyı okuduktan sonra beynimi işgal etmeye başladı ve beni toplumsal yozlaşmanın ve artan şiddetin nedenlerini araştırmaya ve bu yazıyı yazmaya itti. İlk olarak, bugünlerde medyada en çok duyduğumuz veya okuduğumuz haberler cinsel istismara uğrayan, aile içi şiddet gören veya eşleri tarafından öldürülen kadınlarla ilgili. Uzun yıllardır kadınların uğradığı zulüm dünya üzerinde ve özellikle de Türkiye'de ülkenin gündemine oturmuş durumda. Peki ilk çağlarda bile toplumlarda değer verilen ve erkeklerle anlaşma ve iş birliği içinde yaşayan kadınlar neden "modern" olarak adlandırılan toplumların sorunu haline dönüştü? Neden erkekler kadınların haklarını ve özgürlüğünü sınırlandırmaya çalışıyor? Eğer sosyal olarak evrimleşiyorsak neden bugün saldırganlık ve şiddet geçmişe kıyasla hızlı bir artış gösteriyor? Sosyal evrimleşme düşüncesine göre, saldırganlık ve şiddet gibi toplum tarafından kabul görmeyen ve eleştirilen davranışların doğal seçilimle yok olması ve yeni nesillere ve böylelikle de modernleşen toplumlara aktarılmaması gerekiyor. Ama sanırım günümüz toplumları için tam tersi bir durum söz konusu. Toplumda artan karışıklığın ve erkeklerin fiziksel üstünlüğünü kadınlar üzerinde hakimiyete dönüştürebilecekleri algısına kapılmalarının altında yatan en önemli sebebin kişiler arası değişen ahlaki yargıların ve öznelleşen doğrunun tanımıyla alakalı olduğuna inanıyorum. Örneğin, sırf etek giymenin doğru olmadığına inandıkları için kadınları darp edip kendilerince cezlandırabileceklerine inanan kesimlerin, bir insana zarar vermenin doğru olup olmadığıyla ilgilenmiyor olmaları, ahlaki yargıların ve doğrunun tanımının evrensel olmaktan çıkıp kişisel tatminin ve egonun doyurucusu olarak kullanıldığının bir göstergesi. Aile içi fiziksel ve psikolojiksel şiddete maruz kalan kadınları ele aldığımızdaysa durum bundan farklı değil. Eşlerine karşı gelme, eşlerinden habersiz karar verme veya eşinden ekonomik ve kültürel olarak üstün olma gibi sebeplerin şiddete maruz kalmayı tetikleyen faktörler olduğunu görebiliriz. Yine erkeklerin kendilerini gerçekleştirmek ve güçlerini ispat etmek için kadınların haklarına ve özgürlüğüne müdahale edebilme hakkını kendilerinde görmeleri aslında onların evriminin ego ve tatmin hislerinin artması yönünde oduğunun göstergesi olabilir. Sanırım, toplumda bir cinsiyetin diğerinden daha baskın olması gerektiği ve bu üstünlüğün tabii ki de fiziksel üstünlüğe sahip olan erkeklerde olması gerektiği algısı, bugünün yozlaşmış modern toplumlarının doğmasına sebep oluyor ve hatta erkek vücudunun biyolojiksel evrimi, sosyal evrimin ve gelişmenin önünde bir engel ve zıt kuvvet halini alabiliyor. Sonuç olarak, insan sosyal bir canlı olduğuna göre ve ilkel devirlerden günümüze kadar sosyalleşme, medenileşme ve toplumlaşma açısından bir hayli yol katettiğine göre bugünün bireylerinden uyum ve huzur içinde yaşamalarını beklemek yanlış olmazdı. Ama maalesef, geçmişten günümüze kadar yaşanan biyolojik ve psikoljik evrimin, bugünün insanına ve özellikle de erkeğine çok fazla güç verdiğini düşünüyorum ve artık canlıların olması gerekeni yapmak yerine, biyolojiksel evrimle gelişen beyinleri sayesinde olmasını istediklerini yaptıkları sonucuna varmış oldum.