Kaderde Varsa Yürüyeceği, Orman Olsa Ne Fayda

Hani vardır ya bazı anlar, nedenini bilmeden bir şey yaparsın, daha sonra aradan zaman geçip dönüp bakınca anlarsın yaptığın şeyin nedenini, sana kattıklarını ya da kaybettiklerini. Bir yerde bilinçsizce seni sen yapacak olan bir şeye ulaşırsın. Hatırlıyorum da bundan 5-6 yıl önce ben de öyle bilinçsiz bir şekilde, kütüphanede boş boş dolaşırken Macbeth'i görmüştüm. O anda hissetmiştim ona doğru çekildiğimi. Shakespeare'i bilmeyen yoktur, hele o ünlü 'Romeo ve Juliet'ini ya da "Güller kırmızıdır, menekşeler mor..." diyen sonatını. O kadar yıldır nasıl Shakespeare okumadığıma ben de anlam veremedim o anda, dedim ki "Hemen bu eksikliğimi gidermeliyim.". Hatırlıyorum okuduğum başka bir kitap da vardı ve hiç huyum değildir elimde bir kitap varken onu bitirmeden bir diğerine başlamak. Nedendir bilmem, kader mi desem alın yazısı mı, bir anda kendimi Macbeth'i kütüphaneden alırken buldum. Ne tiyatro oyunu olduğunu biliyordum ne de Lady Macbeth'i veya o iktidar hırsını. Biraz klişe biliyorum ama bir solukta elimden bırakmadan okudum onu, elimden bırakamadım çünkü anlam veremiyordum koskoca ormanın kalkıp yürüyeceğine. Aklımın ucundan bile geçmezdi kamuflaj olarak kullanılan dallar yüzünden ordu yürüyünce orman yürümüş gibi görünebileceğini. Shakespeare okudukça anladım, ormanları yürütebilecek ince zekayı ve Shakespeare-vari zalim ama gerçekçi espri anlayışını. Peki, ama bu muhteşem zeka bize ne anlatmak istiyordu ormanları yürüterek? Uzun uğraşların sonunda önceki hafta Macbeth'in sahnede can bulmasını izleme şansı buldum, bileti erken alamadığım için çok gerilerde oturmuş olsam da, oyun başladığında cadılarla birlikte ormanın içinde buldum kendimi. Oyunu izlemek, sözleri oyuncularla birlikte içimden söylemek, Lady Macbeth'in zalimliğinden ürpermek, Macbeth'in değişimini izlemek ve bunu koskoca bir salonda yüzlerce kişiyle birlikte yaşamak beni derinden etkiledi. Ancak, Macbeth'te Shakespeare'in dehasının en önemli örneklerinden biri olan o arka plandan ince ince işlenen 'kader' kavramının oyunda az biraz bile hissedilir olmaması beni gerçek anlamda üzdü. Her ne kadar öne çıkan teması iktidarın zalimliğe dönüşmesi olsa da arka planda kalan kadere bakış açısını gözden kaçırmak, Shakespeare'in zekasını yok saymak gibi geldi bana. Oyunda o Shakepeare'in insanın içine işleyen hınzır ve şaşırtıcı özü, Shakespeare'in o zekası yoktu. Belki de bunun sebebi benim kadere bakış açımı başlı başına değiştirmiş bir eserdeki o ince ayrıntının görülememiş olmasıydı. Oyunu okurken ya da izlerken kaç kişiye mantıklı gelmiştir ki ormanların yürüyebileceği? Bence, neredeyse hiç kimse tutup da o ormanın gerçekten yürüyeceğine inanmamıştır. Daha doğrusu, cadıların kehanetine inanmıştır da, aynı cadıların yaptıkları kehanetler ve büyüler gibi olağanüstü bir olayın sonucunda olacağını düşünmüştür. Ama şimdi düşününce anlıyorum ki Shakespeare bize en olmaz dediğimiz, imkansız dediğimiz şeylerin bile aslında ne kadar muhtemel olduğunu, duyduğumuzda inanmayacağımız birçok olayın gün gelip de başımıza gelebileceğini göstermiştir. Ancak, Shakespeare'in anlatmak istediğinin 'hayatta her şey mümkündür' olmadığından da, ormanları yürütmenin mümkün olduğu kadar eminim. Peki ama eğer olay yalnız bu değilse neydi diye kendime sorduğumda, kendime verdiğim cevap çok netti "Eğer ki olayın Macbeth'le bir ilgisi olmasaydı, neden oyunun adını Macbeth koyusun ki koskoca Shakespeare?". İşte bunu düşündüğümde görebildiklerim, benim kader kavramına bakış açımı değiştirdi. Farkına vardığım şey şuydu, Lady Macbeth'in kendi evinde kralı öldürmesi için Macbeth'e bu kadar baskı yapmasının ve Macbeth'in bunu kabul etmesinin de, bir zamanlar en yakın dediği insanı öldürtmesinin de, oyunun sonlarında delirmesinin de tek bir sebebi var, o da cadıların ona bunların olacağını söylemesidir. Macbeth, cadılar ona bunu söylemeden de taht adayları sıralamasında yukarlarda olduğunu biliyordu, ama ne böyle bir amacı ne de sözde- çok sadık olduğu kralını öldürmek gibi bir niyeti vardı. Hani bir deyim vardır ya "Eşeğin aklına karpuz kabuğu sokmak" diye, işte olayın kırılma noktası bence buydu. Aslında cesaret edemeyeceği bir şeyi, yapabileceğine-eğer ki cadılar söylemeseydi- belki de hiç inanmayacağı bir şeyi Macbeth'e yaptıran şey sadece birinin ona yapabileceğini söylemesiydi. Nasıl ki günlük hayatımızda falcılardan sözde- geleceğimizi bilmelerini, arkadaşlarımızdan bizi desteklemelerini, yanımızda olmalarını istiyorsak ya da biri rüyamda sevgilinden ayrıldığını gördüm dediğinde bunu düşünmeye başlıyorsak, aynı şekilde Macbeth de aslında hep farkında olduğu ama hiç kabullenmediği isteğini cadıların da etkisiyle kabullenmiştir. Uzun lafın kısası, Macbeth bizlere sadece iktidarın zulme dönüşmesini anlattığı şeklinde tanıtılmış olsa da arkasında yatan, Shakespeare'in ince zekası ve mizah duygusu ile olay akışının içine işlenmiş olan 'kader' kavramı da bir o kadar anlamlı ve düşünsel olarak, benim nazarımda, diğerlerinden daha değerlidir.