Sanat Penceresinden Alışılmış Hayatlar

İnsan olmanın belki de bir gereği olan kendimizi tamam sanıp görmemiz asla olamayacak olsak bile biz insanoğlunun fark edemediği büyük yanlışlarından biridir. Anlam vermesi zor bir durum her gün defalarca yapmamıza rağmen yine de fark edemeyişimiz; bir işle sanki işi bitirmek için yapıyormuşçasına onu bitirene kadar uğraşmamız gibi her gün tekrarladığımız bir durum. Belki insanın egoist fıtratından kaynaklanıyor belki de kendimizi alıştırmamızdan fakat biz insanlar ne sebeptense sadece gördüklerimize, görebildiklerimize odaklanıyoruz ve hep bunlarla kısıtlıyoruz yaşamımızı. Gördüklerimizden veya görebildiklerimizden ibaret sanmamız her şeyi önemli olana ulaşmamıza, hayatımıza renk katacak şeyleri yakalamamıza mani olmakta. Kendimizi algımızın parmaklıklarına kapatarak yaşamımızı tek boyutlu hale getiriyoruz. Tekdüze hale getirdiğimiz, sıradanlaşmaya mahkum ettiğimiz yaşam ise aslında saklı güzelliklerle doludur. İşte bakıpta görememizin veya görmeyi tercih etmeyişimizin hazin dolu büyük resmi. Modern yaşantılarımızdaki günlük koşuşturmalarımızın getirdiği alışkanlıklarımız yaşamın bir çok güzelliğini pas geçmemize neden oluyor. Bazen başkaları sayesinde yanı başımızdaki güzelliklerin farkına varsak da bir çok zaman o başkaları olmadı ve olmayacak. Hayatı sonuna kadar dolu dolu tadına vararak yaşamak varken neden kendimize böylesine ıstırap yüklü bir yolu seçiyoruz ki? Sanırım alışkanlıklarımıza kendimizi fazla kaptırmış insanlarız. Sanırım çok görünenin zamanla anlamsız ve görünmez hale gelmesi de bu alışkanlıklarımızın bir eseri. Günün günü takip etmediği bir hafta olmadı ki doğup batan güneşe şaşıralım; onun güzelliğinin farkına varalım. Gecenin sabahı, sabahın da geceyi izlemediği gün olmadı ki hayattaki değişikliklerin, alışkanlıklarımızın bizden sakladığı güzelliklerin farkına varalım. Sevdiklerimize ulaşamadığımız an olmadı ki kendi çerçevelerimizle belirlediğimiz yaşam tablomuz parçalanır mı bir gün diye düşünelim. Düşünmek gerek bazen bugün yanımızda olanlar yarın da olacak mı diye ya da doğadaki birbirinden güzel şeyler yarın da dünyamızı renklendirecek mi diye. Ya güneşe ne demeli her zaman çizdiğimiz dağların arasından mı ışık saçacak yüzümüze. İtiraf etmeliyim ki ben bir an olsun aklımın ucundan geçirmedim bu tarz düşünceleri. Kafa yormak işine gelmiyor insanın var olanlar ya da alıştıklarımız değişmediği sürece. Olmayanın olmayışına ve kaybetmediklerimizden yakınmamaya alışmışız adeta. Alışmışız var olanlarla yetinemeye; alışmışız dünyadaki güzellikleri sanki yırtık birer kağıt parçasıymışçasına görmezden gelmeye. Doğanın güzel bir cevabı var aslında insanın bu egoist tavrına; gün içerisinde gök yüzünde kayıp bir parçayı andıran ay güneş tutulması sırasında öyle bir cevap veriyor ki biz insanlara sanki "İşte göremediğiniz ay gündüzleri de burada" der gibi kendini gösteriyor. Her gün güneş ışınları yüzünden sabahları kaybolmaya yüz tutmuş ay diyor ki "Görünenin yanında bir de görünmeyen vardır. Bakmak değil görebilmek hatta görünmeyeni bile bilerek görebilmek lazım". Doğa her şeyin bizim sandığımız kadar basit olmadığını, gördüklerimizin yanında göremediklerimizin de olduğunu bu kadar güzel anlatırken biz halen renksiz ve tatsız yaşamlarımızı sürdürmeye devam ediyoruz. Peki ne gerek bu egolu kişiliklerimize göremediğimizi görmek ya da baktığımız yerdeki güzellikleri fark etmek hatta çirkini sevebilmek için? Bu sorunun cevabı kısaca kültür fakat uzun uzun anlatmak gerekirse; kültür doğal olandan uzaktır; kültür insanı doğal olandan, alışılmıştan uzaklaştırır. Hasan Bülent Kahraman'ın tabiriyle (2015) "bu uzaklaşma yaratıcılığın kendisine duyduğu özgüvendir". (p. 126) Yani kültür kısacası kendisinin bir gereği olarak insanı da alışılmıştan uzaklaştırıp yaratıcı düşünmeye, farklı açılardan görmesini sağlar. Diğer yandan da kültürün en uç noktası da diyebileceğimiz sanat her zaman insanı farklı olana, görünenin dışında düşünmeyi teşvik eder. Ancak sanat sayesinde yaşamımızı estetiğin içinden yaşama imkanı bulabiliriz. Çünkü genel anlamda estetik doğanın çıplaklığının insan zihninin kuramıyla hayat bulmuş güzelliğidir. Sanat ve kültürün bir ürünü olan estetik, Hasan Bülent Kahraman'ın satırlarında (2015) "güzellik, doğal olanda ve çıplak gözde değil, donanımlı bir bilinçte, görmekte ve bilmekte teşekkül eder". (p. 127) Anlayabileceğimiz üzere görüp bilinen güzellik yani estetik ancak ve ancak kültür ve sanatın toplumu yaratıcı düşündürmeye ve farklı görmeye özendirmesiyle ortaya çıkabilir. Bu anlamda kültür ve sanat yaşamımızdaki gizli kalmış güzellikleri ortaya çıkarabilecek tek şeydir. Dahası çirkini sevme yetisi bile sanatla kazanılabilecek bir yetidir. Hayatta tadına varamadıklarımıza giden yoldaki kapının tek anahtarıdır sanatla uğraşmak. Sanatla uğraşmaktan kastım sadece sanat yapmak değil aynı zamanda yeni akımlarla ilgilenmek, yeni veya eski bilmediğimiz yapıtları incelemek kısacası kültürlenmek. Tam manasıyla sanatla uğraşmak bizi kültürlendirerek bizim etrafımızdaki olup bitenleri anlamlaştırma becerimizi geliştirir; eski siyah-beyaz gözlüklerimizden kurtulup yeni renkli gözlüklerle onlara bakıp yorumlamamıza olanak sağlar. İşte alıştığımız yaşamımızdaki görmeyi beceremediğimiz güzellikleri sanat bize ilginç hediye paketlerinde sunar. Diğer bir taraftan da kültür seviyesi yüksek toplumlardan da gözlemleyebileceğimiz üzere kişinin bakış açısından tutun zevklerine kadar her bir özelliğini gözden geçirmesini sağlayarak kendini eleştirmesine, hatalarının farkına varmasına bu sayede de yaşadığı topluma karşı duyarlı ve bilinçli olmasını sağlar aynı zamanda da kişiye yeni bir benlik katar. Ama en önemlisi bakıp görebilme yetisini ve de çirkini sevebilmeyi bize kazandırabilir sanat.