UNUTMAYA VE HATIRLAMAYA DAİR

Etkileyici sonlar vardır sizi olduğunuz yere çakılı bırakan veya hüzünlü sonlar gözleriniz dolu dolu yüzünüzde hafif bir gülümsemeyle karşıladığınız. Genelde en çok beğendiğim kitaplar bitmesini istemediğim kitaplardır çünkü herkes gibi korkarım sonlardan, hayal kırıklığına uğramaktan. Beni sonuyla şaşırtan kitaplardan biriydi Kazuo Ishiguro'nun Gömülü Dev'i. Aslında şaşırtmaktan ziyade bittikten sonra bir süre hazmedemedim sanırım. Fakat şimdi olgunca karşılayabiliyorum. Unutmaya, hatırlamaya ve sorgulamaya dair bir çırpıda okunabilen bir kitaptı. Bazı kitaplar çok basit anlatımıyla hemen okunsa da altında derin anlamlar yatabiliyor. Bazen bir kitabı ikinci okuyuşta oturuyor zihinde her şey, bazense yıllar sonra hayat tecrübesiyle birlikte anlam kazanıyor satırlar. Kolay unutuyoruz, fazlasıyla kolay. Daha dün yaşanmış şeyleri, yüzlerce insanı etkileyen belki bizim de başımıza gelebilecek şeyleri unutuyoruz. Bizim evimize düşmediğinde ateşi unutuyoruz. O ateşte yanıp kavrulan insanları, çocukları unutuyoruz. Belki alışmak unutturuyor bize belki de o ateşi söndürecek gücümüzün olmaması. "Hafızalarını bu kadar zayıflatan şey utanç mı yoksa korku mu?" diye sesleniyor kitaptan bir karakter. Belki de korkudan duyulan utanç susturuyor zaten susmak isteyen hafızalarımızı. Utanmak bile hissetmektir bazı şeyleri, hatta çok güçlü bir duygudur. Japonların bir hata yaptıklarında ya da onurlarını korumak için yaşamlarına son vermeleri geliyor aklıma. Her ne kadar çok uç bir örnek olsa da duygular insan hayatına yön verir. Hissetmeyi bıraktığımız gün her şeyin anlamı değişmeye başlar. Olasılıksız kitabıyla ünlü Adam Fawer'ın dediği gibi "Yaşadıklarınız unutulur, söyledikleriniz unutulur fakat hissettikleriniz asla unutulmaz." Yıllar geçse de ilk tanıştıklarında hissettiklerini hatırlayan ve gözleri dolan yaşlı bir çift gibi hisler zor siliniyor. Hisler güçlendiriyor hafızayı, bu yüzdendir aynı şeyleri yaşadığımız bir insanı daha iyi anlayabilmemiz. Evet, unutuyoruz belki ama unuttuklarımız bazen bir lütuf bizim için. Bize söylenen ağır sözlerin, yapılan kırıcı davranışların, hazmedemediğimiz olayların hafızamızda kapladığı yer gereksiz ölçüde fazla. Kitaptaki insanlar gibi geçmiştekileri unutup huzur içinde yaşamak en iyisi belki de. Kin beslemeden, hayata tekrar tekrar sıfırdan başlamak, yeniden tanımak sevdiklerini, nefret ettiklerini ve kaybettiklerini... Başka bir hayatta karşılaşsaydık her şey çok farklı olurdu diye klişe bir laf vardır ya, işte o başka hayatlar unutmakla mümkündür belki de. Birçok dostlu, aşk, evlilik unutmakla kurtulurdu belki de yok olmaktan. Irklar, ülkeler, hükümetler birçok şey yaptılar ve yapıyorlar birbirlerine. Geçmişte yapılanları unutmamak gerek elbet fakat atalarının yaptığı yanlışlardan ötürü hala torunlarından nefret etmeyi, düşmanlık beslemeyi hiçbir zaman anlamlandıramıyorum. Önyargı ve kinle boyanmış zihinler nasıl geliştirebilir sevgiyi, kardeşliği. Nasıl evrensel barışa katkı yapıp insanlığı daha ileri götürebilir. Geçmişten öğrenmek ve ders almak bir yana kitaptaki savaşçının Britonlardan nefret ettiği gibi insanlardan nefret etmek nasıl idealleştirilebilir. Yıllar, yüzyıllar önce olmuş olaylar, ödenmiş bedeller, çekilmiş acılar yüzünden şimdi beni hiç tanımayan kendi halinde yaşayan bir insandan sırf senden değil diye nefret etmek benim hislerime aykırı. Belki de kolay geliyor böylesi, sonuçta taraf seçmek diğer tarafları seçmemek demektir. Bir kez tarafınızı seçersiniz ve desteklediğiniz her neyse onun dışındakilerin karşısında olursunuz. Gerçekten böyle mi olması gerekiyor bilemiyorum. Tarih derslerindeki gibi tek taraflı bakmak yerine "karşı" tarafların da acı çektiğini, hissettiğini unutmasak her şey değişebilirdi. Gerektiği yerde unutmak, gerektiği yerde ise hatırlamak, sanırım zor olanı bu ikisi arasında doğru dengeyi kurabilmek.