SAVAŞLAR VE MİLLETLERARASI ETKİLEŞİM

İnsanlık tarihinde yerleşik hayat tarımla birlikte başlamıştır. Tarlalarını yakından takip etmek isteyen insanlar köyler kurmuştur. İlk güvenlik önlemleri, yani evlere girişin sadece çatıdan mümkün olması ve setler vahşi hayvanlara karşı düşünülmüştür. Yeni yeni sosyalleşen insanlar için şehir devletlere dönüşen köyler vatan olmuştur. O zamanın insanları için yerleşim yerlerinden olmayan insanları vahşi hayvanlarmış gibi görüyorlardı. Topluluklar arası etkileşim azdı ama şehirler ortaya çıkınca rekabeti arttırıp etkileşimi ticaretten daha fazla sağlayan bir etmen oluştu: Savaşlar. Yönetmenliğini bir Avustralyalı olan Russell Crowe'un yaptığı, Çanakkale'ye savaşmaya giden üç oğlunu aramaya çıkan Avustralyalı bir babanın hikayesinin anlatıldığı Son Umut adlı filmi izledikten sonra insanlığın büyük bir sorunu olan savaşın bazen sonrası adına güzel etkileşimlere sebep olduğunu fark ettim. Günümüzde aynı gün içerisinde dünyanın bir ucundan diğer ucuna seyahat etmek hatta dünyanın diğer ucundaki birisiyle canlı iletişim kurmak mümkündür. Osmanlı İmparatorluğu'nun yükseliş devrinde ise sefere çıkan padişahların fetih bölgesine ulaşmasının aylar aldığını biliyoruz. Çağımızdan önceki zamanlar için ulaşım imkanları çok daha kısıtlıydı ve binlerce insanın bir araya geldiği tek olay bir savaş olabilirdi. Avrupa medeniyetinin skolastik düşünceyi yenmesinde en büyük etken Avrupalı devletlerin ortaklaşa düzenlediği Haçlı Seferleri'ydi. Katolik Avrupa orduları, ilk şaşkınlıklarını Bizans İmparatorluğu'ndan geçerken yaşadılar. Halkı Ortodoks olan Bizans'taki özgür düşünce ortamı onları etkiledi. tarihin. com adresli siteye göre Avrupalılar, Çinlilerden pusula, barut ve kağıt yapımı hakkında bilgilere kavuşan Müslüman toplumlarla savaşırken onların bilimsel birikimlerini fark ettiler ve Doğu'nun icatlarını ülkelerinde kullanmaya başladılar. Bu icatlar da Amerika'nın keşfinde, feodalitenin yıkılmasında ve Avrupa'daki skolastik düşüncenin kaybetmesinde etkili oldu. Yine de Haçlı Seferleri her savaşta olduğu gibi büyük yıkıma yol açtı ve Moğollar tarafından da toprakları istila edilip kütüphaneleri yakılan Müslümanlar bilimde geride kalmaya başladı. Savaş her zaman çatışan taraflar arasında etkileşim yaratmıyor. turkcebilgi isimli web sitesine göre Türklerin kitlesel olarak Müslümanlığa geçişi de Talas Savaşı sırasında Araplarla birlikte Çinlilere karşı savaştıkları sırada olmuştur. Savaşlar bizleri sadece bilimsel birikim olarak etkilememiştir. Savaşlar, aynı zamanda milletlerarası kültürel etkileşimlere kaynak olmuştur. Anzaklar, Avustralya ve Yeni Zelanda halklarından İngiltere saflarına 1. Dünya Savaşı sırasında paralı asker olarak katılmış askerlerdi. Osmanlı Devleti'nden binlerce kilometre uzakta yaşayan bu insanlar Osmanlı Devleti hakkında hiçbir bilgiye sahip değildi. İngilizlerin anlattığı her şeye inanıyorlardı. Gelibolu adlı bir belgesele göre İngilizler, Osmanlı askerlerinin gaddar olduğunu, hatta içlerinde yamyamların bulunduğunu söylüyordu. Çanakkale Cephesi'nde Osmanlılarla karşılaşan Anzaklar, İngilizlerin yanıldığını anladılar. Aynı belgeselin iddiasına göre siperler arası mesafenin birkaç metreye düştüğü günlerde karşılıklı kukla gösterileri yapılmıştı hatta düşman siperlerine konserve atıldığı bile olmuştu. Paralı askerlerin hep kalpsiz olduğu düşünülse de burada buzlar erimişti. Son Umut adlı filmin senaryosuna göre bu cephede savaşan üç kardeş yıllar sonra hala Avustralya'ya dönmez. Bunun üzerine çocukların babası çocuklarının cesetlerini aramaya gider. İki oğlunun cesedini bulan baba, şans eseri diğer oğlunu da Anadolu'da bulur. Kardeşlerini kollayamadığını düşünen oğlu, semazen olmuştur ve huzuru burada aramaktadır. O zamanlar Mevlana'nın akımının dünyada az tanındığını düşünürsek savaşın nasıl bir kültürel etkileşim yarattığını da anlayabiliriz. Savaş, iletişim ve ulaşımın kısıtlı olduğu zamanlarda milletlerarası etkileşimleri sağlamada hatta yeni çağlara geçişte etmen olmuştur. Peki, bu savaşı masum yapar mı? Metrekareye yüzlerce mermi yağan Çanakkale Savaşı bir ailenin tüm evlatlarını yitirmesine değer mi Mevlana'yı tanımak adına? Toplu katliamları "şeref" ve "şehitlik" adı altında saklarsak Mevlana'dan alınacak öğütlerin ne anlamı kalır ki? İçimizdeki çağda savaşların yarattığı doğrudan etkileşim azdır fakat ülkeler arası çekişmeler hala bizi etkilemektedir. Elimizdeki pek çok iletişim olanağı bile savunma teknolojilerinin sonucudur. İnternet de Amerikan ordusunun güvenli bir iletişim ağı kurma çabası sonucunda ortaya çıkmıştır. Şu anda ise internet günlük hayatımızın vazgeçilmez bir parçası. İnternet toplumu, doğuşunu savaşlara borçlu olsa da milletlerarası eşitsizlikleri ve iletişim sorunlarını çözmek için önemli. İnanıyorum ki içinde olduğumuz iletişim çağı devletleri insanlık değerlerine tutarlı olan eylemlere teşvik edecektir.