İnsanların unuttuğu insanlar: Dilenciler

"Dilencilik nedir? Kimler Dilencidir? Neden dilenirler?" Geçen hafta internette bir konu ile ilgili araştırma yaparken bu soruları içeren bir makale gözüme çarptı. Fakat çok üstünde durmadım daha doğrusu bu makaleyi okumadım bile. Çünkü bilirsiniz çoğumuz "dilenci" kelimesini duyduğumuzda veya böyle adlandırılan insanlarla karşılaştığımızda bir an içimizde bir ürperti hissederiz. Bir kısmımız bu ürpertiyi belki de hiç önemsemeden yoluna devam eder. Fakat şuna eminim ki özellikle biz Türk milleti bu konuda çok hassas insanlarız. Vücudumuz, gözlerimiz, ellerimiz onlara doğru dönmek ister fakat iç sesimiz: "onlar yalancı, onlar tembel... Sakın yardım etme!" diyerek bizi durdurur. İşte ben, bu durumdan rahatsız olduğum için bir öğretmenimin tavsiyesi üzerine Aslıcan Kalfa Topateş'in etkileyici kitabı olan Dilenciler'i okudum. Bundan dolayı da bu yazımda sizlere dilencilerin aslında düşündüğümüz gibi insanlar olmadıklarını, yanlarından öylece geçip gittiğimizde aslında ne kadar kırıldıklarını, yaralandıklarını anlatacağım. Öncelikle dürüst olmalıyım ki bana göre dilenci demek bu muazzam kitabı okuyana kadar çalışmaya üşenen, kolay yoldan para kazanmak isteyen insanlar demekti. Hatta daha da ileri gidecek olursam eğer, bunu söylerken gerçekten utanıyorum, bana göre dilenciler: yalan söyleyen, aslında en az asgari ücretle çalışan bir insanın aldığı maaş kadar gelire bir şekilde sahip olan insanlar demekti. Belki çoğunuz bu söylediklerimi okuduktan sonra "aa ne kadar ayıp! İşte böyle insanlarla aynı ülkede yaşıyoruz!" dediniz. Ama şunu da söylemeliyim ki dilenciler hakkında böyle düşünmemin pek çok sebebi var. Örneğin, yaklaşık üç yıl önce, yaşadığım yerde bir dilenci teyzeyle karşılaşmıştım. Teyze o kadar kötü o kadar bitkin görünüyordu ki bu sefer içimdeki "sakın inanma" diyen sese ihanet ederek cebimdeki tüm bozuk paraları teyzeye verdim. Yardım ettikten sonra içime öyle bir huzur dolmuştu ki kendi kendime bundan sonra tüm gördüğüm dilencilere aynı şeyi yapacağıma dair söz vermiştim. Ta ki ertesi güne kadar... Ertesi gün annemle yolda yürürken yine aynı dilenci teyzeyi gördük. Fakat annem beni kolundan tuttuğu gibi hızlıca karşıya geçiriverdi. Neden böyle yaptığını sorduğumda da "O kadının üç tane evi var. Ayrıca geçen gün aşağı mahallenin marketinde kuruyemiş alıyordu. Ben daha kendime rahatça gidip kuruyemiş alamıyorum, şunlara acıma!" dedi. İşte annemin bu sözleri dilenciler hakkında neden bu kitabı okuyana kadar böyle düşündüğümün temelini tabiri caizse mayasını oluşturuyor. Ayrıca maalesef şuna eminim ki böyle düşünen tek ben değilim, aranızda mutlaka benim gibi düşünenler de vardır. Ne demiş kitabımızdaki dilenci kadın: "kimi diyor, sen benden daha zenginsin. Kimi, git diyor, kör müsün çalış diyor, elin ayağın tutuyor diyor." (Kalfa- Topateş, s. 249) Tekrar "maalesef!" diyeceğim çünkü maalesef ki bu dilenci kadınımız haklı. Kitabımızda da bahsedildiği gibi gündelik hayatımızda sokaklarda, üst geçitlerde, metrolarda, trafik ışıklarında tabiri caizse ayağımızı attığımız her yerde dilenci kadınları, çocukları hatta bebekleri görüyoruz. Daha doğrusu görmüyoruz. (!) Kendimize göre pek çok haklı sebebimiz var fakat şunu soruyorum: "Nereye kadar bu görmemezlik?" Biz sanıyoruz ki onların bir duyguları yok, bir hisleri yok. Yanlarından öylece geçip gittiğimizde kırılmıyorlar. Biz sanıyoruz ki onlar bu işi keyiflerinden yapıyorlar. Ancak bu kitabı okuduktan sonra anlatım ki durum hiç de böyle değilmiş! Ne demiş kitabımızdaki dilenci kızımız: " Utanıyordum, hani iş yapmadığım için. Elimi uzattığım zaman utanıyordum. Ne biliyim, kendimi çok küçük hissettim yani. Hiçbir şey yapamam gibi geldi aklıma." ( Kalfa- Topateş, s. 253) İşte tam da bu noktada sizlere kendi hayatımdan bir örnek daha vermek istiyorum. Lisede bir ödevim için civar sokaklardaki dilencilerle röportaj yapmamızı istemişti hocamız, tıpkı Aslıcan Kalfa- Topateş'in yaptığı gibi. Bir genç kız görmüştüm neredeyse benle yaşıt ve biraz sohbet etmiştik. Hiç unutmam kız bana şöyle demişti: " Her gün sizin okulun önüne geliyorum, sizlere, o güzel saçlarınıza, parlak ayakkabılarınıza, kitaplarınıza bakıyorum. Ama sonra birden gözüme elimdeki mendiller ilişiveriyor, ağlıyorum." İtiraf etmeliyim bu sözleri duyduğumda o an gözümden iki damla yaş süzülüvermişti. Ama birden aklıma annemin dilencilerle ilgili sözleri gelince gözümdeki yaşı kıza belli etmeden silip, " kendine iyi bak, çok teşekkür ederim." diyerek yanından öylece kalkıp gitmiştim, sanki biraz daha onunla dertleşsem incilerim dökülecekmiş gibi. (!) Son olarak, elbette hepimiz dilencileri "yalan söyleyen, diğer insanların duygularını sömüren insanlar" olarak kabul ediyoruz diye bir şey yok. Elbette aramızda dilencileri "çalışmaya üşenen, kolay para kazanmak isteyen insanlar" olarak görmeyenler, buna mecbur oldukları için yaptıklarını düşünenler vardır. Ancak toplumumuzun geneline bakacak olursak birçok insanımız, ben de dahil olmak üzere, yukarıda anlattığım sorunlarla karşı karşıyayız maalesef. Bu yüzden ben yazdıklarımda kendini gören insanlarımıza seslenmek, onları bu yanılgılarından, ön yargılarından arındırmak istiyorum. Mutlaka hepimizin hayatında dilencilere karşı bizi soğutan, onlara güvenmemize engel olan olaylar yaşanmıştır. Ama gelin tüm bu kulaktan dogma yaşanmışlıklarımızı bir kenara bırakarak onlara biraz daha yakından bakalım. Belki de böyle olunca ne biz duygularımızın sömürüldüğünü hissederiz ne de onlar kendilerini "toplumun istenmeyen yüzleri" olarak hissederler.