TÜRKİYE'DE DUBLAJ SANATI

Dublaj, İngilizce 'den dilimize geçmiş bir sözcük. "Duble etmek" yani var olanın ikincisini yapmak anlamına geliyor. Dublajın bir sanat olmadığını, sadece var olan sanatın farklı dillere tercümesi anlamına geldiğini düşünenler olabilir. Fakat bana kalırsa, ortaya konan sanat eserinin farklı dillerde de ana dilinde yarattığı çağrışımları ve duyguları uyandırması bağlamında dublaj tıpkı edebi çeviriler gibi bir sanat ürünü sayılabilir. Tiyatrocu ve dublaj sanatçısı Burcu Başaran'ın bir röportajını okuma fırsatım oldu. Röportajında Türkiye'de dublajın ne durumda olduğuna, dublajın tarihçesine ve dublaj sanatçılarının durumlarına değinmiş Burcu Başaran. Bu yazımda onun röportajından izlenimlerimi paylaşacağım. Türkiye'de dublajın tarihçesi epey eski. Eskilerin Türk filmlerine uzanıyor. O zamanlarda dublaj daha zor ve bir o kadar da saygın bir iş olarak görülürmüş. O zamanlar günümüz teknolojisi olmadığı için dublajlar makaralı bantlara yapılırmış. Ayrıca herkesin elinde fotokopi ile çoğaltılmış metinler olmadığı için herkes kayda ezber girer ve birinin dili sürçse veya repliğini unutsa çok geriden tekrar başlanmak zorunda kalınırmış. Bu sebeplerden ötürü dublaj sanatçılığı çok saygın ve üstat işi olarak görülürmüş. Bugün, dublaj yapmak teknoloji ile belki daha kolay, ama dublajın en az orijinali kadar efektif olmasını sağlamak teknolojiyle bile rahatça aşılamayacak bir meydan okuma. Burcu Başaran, dublaj esnasındaki ortamı anlatıyor. Tekniğin öneminden bahsediyor. İyi bir dublaj yapmak için tanrı vergisi bir sesin yanı sıra iyi bir eğitim de gerekiyor. Çünkü yetenekler, doğru eğitimle şekillendirildikleri takdirde tüm potansiyellerini açığa çıkarabilirler. Burcu Başaran'ın değindiği önemli bir nokta var Türkiye'deki dublaj sanatçılığı için. Yakındığı durum; "piyasacı" diye tabir edilen dublajcıların türemesi. Maalesef, dublaj sanatçılığı bu işi yapanları geçindirecek kadar kazandırmıyor. Durum böyle olunca da sürekli yeni filmlerde, reklamlarda, tanıtımlarda dublaj yapmak isteyen insanlar doğuyor. Daha çok iş, o kadar çok para demek çünkü. Bu durum dublajın kalitesini etkiliyor elbette. Stüdyodan stüdyoya koşuşturan "piyasacı" dublaj sanatçıları bu yoğun tempoda canlandırdıkları karakterle bütünleşemiyor. Bir sahnede dünyası başına yıkılmış, acılı bir babayı canlandırırken beş dakika sonra şen şakrar bir reklam filmine geçmek karakterle bütünleşmeyi neredeyse imkansız kılıyor. Burcu Başaran, bu kadar sık ve farklı projelerde dublaj yapanların üzerinde çalıştıkları her bir filmin karakterleriyle bütünleşmeye çalışmalarının psikolojik rahatsızlıklar yaratacağına inanıyor. Tiyatro ile kıyaslamak gerekirse, oyuncular karakterleri ile bütünleşmek için uzunca bir prova sürecinden geçiyorlar. Duyguyu, çağrışımı yansıtmanın yolu buradan geçiyor çünkü. Ama dublaj az kazandıran bir iş olunca, "Olabildiğince çok proje yapayım daha fazla kazanayım" düşüncesi doğuyor. Gitgide "sanat", "işe" dönüşüyor, estetik kaygı yerini maddi kaygıya bırakıyor. Bu durum da, izleyicileri orijinal dilde izlemeye yöneltiyor. Peki ya orijinal dilinde izleyemeyen seyirciler? Kalitesiz yapılan dublajlara mahkum oluyorlar. Günümüz dublaj sanatçılarına eskiden verildiği kadar değer verilmemekte, yeterince saygı gösterilmemekte, bu da kalitesiz "piyasacı" dublajcıların doğmasına ve kalitesiz dublajlara sebebiyet vermektedir. Günümüzün yaşayan efsane dublaj sanatçıları bu durumu açıkça dile getirmektedirler. Kişisel olarak en beğendiğim dublaj sanatçılarından Uğur Taşdemir, izleyiciyle buluşturduğu sayısız kahramanın karşılığını alamadığından yakınmaktadır. Hatta üzülerek, sıkça film dublajı yapmak zorunda kaldığını bile ifade etmiştir. Pek çok alanda olduğu gibi, günümüz kapitalist düşüncesi işleri daha ucuza yaptırma uğruna emek, saygınlık, sanatçı kişilik gibi kavramları hiçe saymıştır. Dublaj sanatının kaliteli icra edildiği, sanatçılarına da gereken saygının ve emeklerinin karşılıklarının verildiği bir dünyada buluşmak dileğiyle...