KATİL YARATIRKEN KURBAN YARATMAK

"Lucia de Berk yanlışlıkla altı yıl, üç ay ve on dokuz gün hapis yattı. Hiçbir hastane personeli ve polis bu haksızlıktan ceza almadı. Yargıtay başkanı ve adalet bakanı Lucia'dan şahsen özür dilediler." (*) Kendi ülkemi seviyor oluşum bir yana, adalet sistemimizin her gün daha kötüye gittiğini gördükçe daha adil sistemlerde yaşama hayali kurmuyor değilim. Halkının ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmaya çalışan, gelişimin kısıtlama değil de özgürleşme yoluyla geleceğinin farkında, cinsiyet ve cinsel yönelim ayrımcılığına yer vermeyen politikalar benimsemiş bir ülke... Refah seviyesi yüksek, suç oranı düşük, mahkemeleri adil... Lucia de Berk'in hikayesini izleyene kadar, Hollanda son derece mutlu ve özgür bir ülkeydi benim için. Gerçek bir hikayeyi konu alan iki saatlik bu film, bana hiçbir kuralın ve sistemin sosyal etkiden bağımsız olamayacağını hatırlattı. Bir pediatri hemşiresinin hikayesini izliyoruz. Yüzünün çizgileriyle, ellerinin ince derisinin altındaki damarlarla, sigara içişiyle yorgun bir kadın Lucia. Yorgunluğu sabahtan akşama kadar ağlayan hasta bebeklerle uğraşmak zorunda olduğu işinden mi, hatırlamak istemediği bir geçmişten mi? Diğer hemşirelerle karşılaştırıldığında tuhaf, belki de takıntılı sayılabilecek hareketleri var. Nöbet saati bittiği halde onlarla ilgileniyor, oynuyor. Bebeklerle iletişimi iyi görünse de, iş arkadaşlarıyla ilişkisinin öyle olmadığı küçük ayrıntılardan çıkarılabiliyor. Savcının ortaya çıkardığı kötü bir çocukluk hikayesi, kütüphaneden alınıp iade edilmemiş cinayet romanlarıyla dolu raflar ve günlüğünde sürekli bahsettiği, ne olduklarını açıklamadığı dürtüleri... Lucia de Berk, çalıştığı yerdeki bebekleri ve ara sıra baktığı yaşlı hastaları öldüren bir psikopat olabilir mi? Lucia de B. niçin bebeklerle ve yaşlılarla ilgileniyor? Çocukluğunda yaşadığı travma onu bir psikopata mı dönüştürmüş, yoksa savcının imkansız gördüğü olasılık, iyi biri olma olasılığı gerçekten doğru olabilir mi? Sorulara cevap bulmaya çalışan ne yazık ki kimse yok. Hastanenin büyümesi gerektiği için başhekim, işlerinden olmak istemedikleri için diğer hemşireler ve mesleğinde kendini kanıtlamak istediği için savcı yardımcısı adeta Lucia'yı hedef gösteriyor. Medya gelişmeleri halka duyururken başlıkları en çarpıcı şekilde atıyor, kamuoyunda Lucia ile empati kurmaya imkan vermeyecek şekilde bir karalama kampanyasına girişiyor. Ortada hiçbir kanıt olmadığı halde, veriler mahkemede Lucia'nın aleyhine yorumlanıyor. Lucia geçmişiyle ve iş arkadaşlarının izlenimlerindeki herkese emirler yağdıran karakteri ve toplum kurallarına uygun olmayan tarzıyla, giydiği eteklerin boyuyla yargılanıyor, müebbet hapse mahkum ediliyor. Lucia de B. masum bir kadının hayatından altı senenin çalınmasının ve kendi çıkarlarını düşünen bir çevrenin hikayesi. Tartışılması gereken nokta bireylerin kendisini düşünüp düşünmemesi değil, kendisini düşünmekte ne kadar ileri gidebileceği olmalı. İnsanın kendi iyiliğini öncelikli görmesi kadar doğal bir eğilim olmadığı gibi, insanı diğer hayvanlardan farklı bir kategoriye koyan özellikler de düşünülmeli. Birbirinden bağımsız, dava edilmesine bile gerek olmayan doğal ölümler arasında kurulan ilişki, diğer bireylerin çıkarları ve bu doğrultuda yönlenen medyanın etkisinden kaynaklıdır. İnsanın varoluşu, sosyalliği ve sosyal etkiyi de beraberinde getiriyor. Aynı kadının, aynı hikayenin medya tarafından farklı şekillerde yansıtılması sonucu toplumda oluşan iki zıt etkiyi net bir şekilde görebiliyoruz. 2004 yılının ana haber bültenlerinde, gazete haberlerinde "ölüm meleği" olarak DUYAR 2 bahsedilen Lucia'ya büyük kin besleyen öfkeli bir halk var. 2010 yılında ise cinayet diye bahsedilen ölümlerin aslında doğal olduğunu duyuran medyanın etkisiyle sokaklara dökülen, Lucia'nın yattığı cezaevinin dışında meşaleleriyle ona destek olan aynı halk... Bu film, daha doğrusu Lucia'nın öyküsü, bana çok fazla şey düşündürdü. Kitlelerin hisleri çok basit şekilde yönlendirilebiliyor. Kuralların en doğru şekilde işlediği toplumlarda bile adaletin yerini bulması suçsuz bir kadının yıllarına, belki de psikolojik sağlığına mal olabiliyor. Adalet yasal olarak yerini bulsa da, kimse kayıp yılların sorumluları hakkında herhangi bir girişimde bulunmuyor. Yaşam kalitesinin en yüksek olduğu ülkelerden birinde yaşanmış bu olay, sosyal psikoloji, hukuk ve siyaset bilimlerinin incelemesi gereken gerçek bir hikaye. (*) van der Oest, P. (2014). Lucia de B. Hollanda: Rinkel Film.