GEÇİŞLER DEĞERLENDİRMESİ

Geçişler, Avusturyalı yazar Barbara Frischmuth'un kaleme aldığı yaklaşık on kısa hikayeden oluşan bir eser. Barbara Frischmuth'u farklı kılan ise bir Türk hayranı olması ve eğitimi dolayısıyla Türkiye'de bir dönem kalması. Bu dönem boyunca kendisine yabancı gelen bu insanlarla birlikte yaşamış, Türk ve Müslüman kültürünü yakından tanıma fırsatı bulmuştur. Gençlik yıllarında edindiği bu tecrübeleri, özellikle de başından geçen ilginç olayları bu kitaptaki hikayelerin içinde bulmak mümkün. "Karşı binadaki küçük bir atölyeden gelen gürültülü bir şark müziğiyle uyandı. Teyp gün boyu çalıyor, ancak akşama doğru paydosta kesiliyordu. Durmadan yinelenen beş şarkıydı. Zamanla birkaç sözcüğünü anlar olmuştu, galiba özgürlük ve dağlarda kavgayla ilgiliydi. Bir de gurbetle." Bu ilk hikaye olan, aynı zamanda kitaba da ismini de veren Geçişler'den bir kesit. Görünüyor ki yazar böyle gürültülü şarkıları duymaya pek alışkın değil. Bunun yanında o zamanki Türkiye'nin bilindik sorunlarına da değinerek okuyucuya siyasi ve toplumsal çatışmayla ilgili üstü kapalı bilgiler aktarmayı da ihmal etmiyor. Kitap ne çok sürükleyici ne de çok sıkıcı, her iki tarafa da çeken yönleri var. Öncelikle yazarın yabancı bir kişinin gözünden Türkiye'yi ve o zamanki yaşam şartlarını anlatması oldukça etkileyici ve beni kitabı okumaya iten asıl nokta buydu. Ama mesela bazı hikayelerin çok kısa oluşu ve hikayelerin birbirinden kopuk oluşu (içeriği adına uymuyor) kitaptan yeteri kadar zevk almamı engelledi. Kitabı okurken dikkatimi çeken bir nokta oldu, kitaptaki sayısız devrik ve anlam kaybına uğramış cümleler. Örneğin : "Kız bağırarak diz çöküyor. 'Balığı yakaladık' diyen bir ses duyuyor uzaktan. Köylü kızın gözyaşları ayak parmaklarına dökülüyor. Ellerini yıkaması gerek, sedef rengindeler, ve bütün dünya onun omuzlarında. Atları getiriyorlar." Bu tarz cümlelere çokça rastladım ve yazarın ne anlatmak istediğini açıkçası pek anlayamadım. Bu konuda yeteri kadar bilgim olmadığından yazar Barbara Frischmuth'u veya çevirmen Gürsel Aytaç'ı suçlayamıyorum. Çünkü çevirmen kitabın orijinalliğini bozmamak için birebir çevirmeyi denemiş olabilir ki bu çok da mantıklı bir şey gibi gözükmüyor. Bunun yanı sıra kitapta ayrıca sayısız yazım hataları da mevcut. Bu durum için pek bir şey söylemeyeceğim. Beni biraz hayal kırıklığına uğrattı, sonuçta okuduğum dünya çapında bilinen bir yazarın kitabı. Beni düşündüren diğer bir nokta da yazarın kitabı niçin Türkçe yazmadığı oldu. Kitabın son kısmı olan Barbara Frischmuth'un Dünyası bölümünde yazara ait birçok bilgi bulunuyor ve bunlardan biri de yazarın burada kaldığı senelerde Türkçe öğrendiği ve Türkçe'nin farklı köken ve gramerden bir dil olması sebebiyle edebi diline oldukça katkı sağladığı. Açıkçası hikayeleri onun dilinden okumayı bu çeviri şeklindeki haline kesinlikle tercih ederdim. Yazar buradaki yaşama yabancı olduğu için ilk zamanlarda Türkiye'ye uyum sağlamakta zorlanıyor, ama vakit geçtikçe Türkiye'nin farklı ve özgün yapısına hayran kalıp keyif almaya başlıyor. Türk insanın dürüst ve çalışkanlığını fark etmesi uzun sürmüyor. Aynı zamanda yavaş yavaş Türkçe'yi de öğrenip kalemine yeni özellikler kazandırıyor. Bu konuda yazar, farklı gramer ve kökenden gelen ve oldukça köklü bir tarihi bulunan Türkçe'nin kendi düşünce biçimine ve edebi yapısına oldukça katkı sağladığını kitapta belirtiyor. Sonuç olarak tüm eksilerine rağmen Geçişler herkese önerebileceğim bir kitap. Bir yabancının gözünden Türkiye ve Türk insanının anlatıldığı bu kitap sayesinde Türkiye'yi hiç tanımayan veya kulaktan duyma bilgileri olan insanlara ülkemizin güzelliklerini ve özgünlüğünü tanıtmış oluyoruz.