HAYATA HİÇ YUKARIDAN BAKTINIZ MI

Bu eser sayesinde yazar Stefan Zweig ile oldukça hoş bir tanışmam oldu. Zweig, gerek yazım biçimiyle gerekse okuyucunun dünyasına aşılamak istedikleriyle bu kadar ünlü olmayı kesinlikle hak eden bir yazar. Hayatınızın kontrolünün size ait olmadığını, sadece bir video oyunu olduğunu ve kendinizin de sadece o oyundaki sıradan bir karakterden ibaret olduğunuzu hiç düşündünüz mü? Ben sık sık böyle düşünürüm. Eminim ki ara sıra siz de böyle düşünmüşsünüzdür. Eğer ki hiç böyle düşünmediyseniz lütfen bu yazıyı okurken kendi yaşamınızın kontrolünün, tıpkı bir video oyunundaki gibi, bir başkasının elinde olduğunu hayal edin. Hukuk ne için vardır sizce? Suçlulara cezasını vermek için mi? Peki ya vicdan, o ne için vardır? Kendi kendimizin öz denetimimizi sağlamak ve kötülükten kaçınmak için var olduğunu söyleyebiliriz sanırım. O halde her hakim, savcı ya da avukat vicdanlıdır diyebilir miyiz? Sanıyorum ki çoğu kişi bu soru için "hayır" cevabını verirdi. Demek istediğim şu ki, vicdanımız bize "doğru olanı" yapmamızı söylerken kanunlar ise bize "kanuna uygun olanı" yapmamızı söyleyebilir. Bizim için doğru olan şeyler her zaman kanunlara uygun olmayabilir ya da tam tersi kanunlara uygun olan şeyler bizim için her zaman doğru olmayabilir. Öykümüzdeki Bayan Henriette'i ele alalım. Bayan Henriette sadece iki saat öncesinde tanıştığı Fransız genç bir adam ile birlikte aynı günün akşamında sırra kadem basıyor. Bayan Henriette'in kocası ise bu durum karşısında hem üzüntüden hem de çaresizlikten küplere binerken çifti tanıyan ve onlar ile aynı pansiyonda kalan diğer insanlar ise Bayan Henriette hakkında hemen kötü fikirler ediniyorlar. Bayan Henriette'in, birlikte kaçtığı genç Fransız adam ile ilk defa bugün kaldıkları pansiyonda tanışmış olabileceğine inanmayıp, ikisinin uzun bir süredir beraber olduklarını ve hatta Bayan Henriette'in fahişe ruhlu bir kadın olduğunu iddia ediyorlar. Kitapta anlatılanları bu şekilde özetleyebilirim sanırım. Bu tarz olayları günümüzde azınlık bir kitle olağan karşılarken büyük bir çoğunluk ise bu tarz olaylar karşısında sert bir tutum sergileyip bu tarz olayların ahlak dışı olduğu konusunda hemfikirdirler. Bu eserdeki anlatıcımız ise insanların duyguları liderliğinde yaptığı davranışlar için yargılanmamaları gerektiği düşüncesini savunmakta. Yani benim deyimimle "hukukçu değil doğrucu" bir insan anlatıcımız. Anlatıcımız aşk gibi güçlü duyguların en uyumlu insanı bile baştan çıkarabileceğini dolayısıyla duygularına kapılan insanların her zaman mantıklı görüneni yapamayabileceğini savunuyor. Ben de kendimin anlatıcımızla benzer düşünce yapısına sahip bir insan olduğumu rahatlıkla söyleyebilirim. Çoğu zaman hırs, tutku, nefret, aşk, intikam gibi güçlü ve insanın kontrolünü elinden alan ve tıpkı bir video oyunundaki bir karaktermişizcesine davranmamıza sebep olan bu etmenlerin etkisindeyken yaptıklarıma sonrada pişman olsam da olmasam da diğer insanların bu tür davranışlarımı eleştirmesi çoğu zaman hiç ama hiç hoşuma gitmez. Bu genel geçer bir durum mudur bilmiyorum ama bu tarz duygular -özellikle de nefret duygusu- altındayken yaptıklarımın neredeyse hiçbirini sonradan hatırlayamıyorum. İnsan daha önce saydığım bu tarz duygular etkisindeyken tabiri caiz ise beyni adeta kendini inzivaya çeker ve davranışlarının sonucunda olabilecekleri düşünmeden fütursuzca hareket eder. Özetlemek gerekirse Stefan Zweig'in bu öyküsü doğru ile yanlışı, ahlaklı olan ile ahlak dışı olanı, iyi ile kötüyü, mantıklı ile mantıksızı ayırt ederken karşımıza çıkan ince çizgilerin iyi bir harmanı olmuş diyebilirim.