ECİNNİLER VE İÇİNDEKİ VAROLUŞSAL SANCILARI

Dostoyevski'nin felsefesinde dikkatimi asıl çeken ise 'nde 'mantıksal intihar' diye adlandırdığı terimdir, kitabın bir bölümünde de gerçekten bunu tasarlar. Ölümsüzlüğe inanmayan bir kimse için insan yaşamının tümden uyumsuz olduğuna inanmış olduğundan, umutsuz kişi şu sonuçlara Bir Yazarın Günlüğü varır: ''Mutluluk konusundaki sorularıma yanıt olarak, bilincimin aracılığıyla, ancak büyük bütünde, uyum içinde mutlu olabileceğim, anlayamadığım hiçbir zaman da anlayacak duruma gelmeyeceğim bilindiğine göre, bu açık... Sonra, bu durumda, aynı zamanda hem davacı hem sorumlu, hem sanık hem yargıç rolünü yüklendiğime göre, doğanın bu güldürüsünü tümden saçma bulduğuma göre, kendim de bu oyunu oynamaya boyun eğmeyi alçaltıcı saydığıma göre... Tartışma götürmez davacı ve sorumlu, yargıç ve sanık niteliğimle beni böylesine düşüncesiz bir umursamazlıkla acı çekmek üzere dünyaya getiren doğayı suçluyorum, kendimle birlikte yok olmaya mahkum ediyorum.'' (1086) Bu kişi intihar eder çünkü metafiziksel dünyadan canı yanmıştır. Bir bakıma da öcünü böyle alır, bu aslında kendisinin 'tutsak edilemeyeceğini' kanıtlama biçimidir. Asıl önemli olan ise aynı konunun inanılmaz ihtişamlı bir şekilde de yine 'mantıksal intihar' taraftarı olan Kirilov'da kesiştiğidir; bir öğreniş, bir fikir için kendisini ölüme hazırlar ve adını 'üstün intihar' koyar. Kirilov'u yavaş yavaş tanıdığımız tüm o bölümler boyunca, bize gösterilen kendisine sürekli yol gösteren ölüm düşüncesidir. Gerçekten de, Ecinler' 'ndeki felsefi denemeleri sıfırdan ele alır burada Kirilov, bir yaratıcının var olmasını gerektiğini hisseder ama var olmadığını ve var olmayacağını bilir. ' Bir ' (409) diye haykırır. Bu davranış, onu uyumsuzluğuna Yazarın Günlüğü götürür. İntiharının küçümsediği bir dava yararına kullanılmasını ilgisizlikle kabul eder. 'Bunun kendimizi öldürmemiz için yeterli bir neden olduğunu (348) En sonunda edimini başkaldırı ve özgürlükle karışık bir duygu içinde nasıl anlamıyorsun?' hazırlar. ' (455) Bu durumda ise nün aksine bir ''Bu gece bunun benim için hiçbir şeyi değiştirmediği kararına vardım.'' öç değil bir başkaldırı başlar. Bu başkaldırıyı da yine okuyucuya bırakmadan olağanüstü bir hırsla kendisi açıklar, ''Tanrı olmak için kendimi öldüreceğim.'' 'Boyun eğmezliğimi, yeni ve korkunç özgürlüğümü kesinleştirmek için (722) intihar edeceğim.'' Bir Yazarın Günlüğü' Buradaki mantık bellidir: Tanrı yoksa, kendisi tanrıdır. Tanrı yoksa, intihar etmelidir. Öyleyse, kendini öldürmeden tanrı olamaz. Bu mantık çok da doğru değildir ama kendisine gereken de 'çok da gerekli olmayan' bir mantıktır. Burada bahsedilmesi gereken bir diğer konu da gökten yeryüzüne inmiş bu tanrılığa bir mana vermektir. ''Tanrı yoksa, ben tanrıyım'', bunu aydınlatmak demektir aslında bu, ama oldukça da karanlık kalır. İlk başta bu çılgın düşünceyi ortaya atan insanın da gayet bu dünyadan olduğunu söylemek gerek: Vücudu için her sabah spor yapar, düzenli beslenir ve ölümünden sonra bırakacağı bir kağıtta 'onlara' dilini çıkaran bir yüz resmi çizmek ister. Çocuksu, öfkeli, tutkulu, yöntemli ve duyarlıdır. Nietzsche'nin Übermensch'inin yalnızca mantığı ve sabit fikri vardır kendinde, insanoğlunun ise tüm hayatı. Buna rağmen gayet sakin bir şekilde tanrılığından bahseden de yine odur. Ölen İsa'nın kendisini cennete bulmadığını tasarlar. İsa, cehennemi gördüğü zaman çektiği tüm acıların boşuna olduğunu fark etmiştir. İsa bu açıdan onun dramını kişileştirmesine yardımcı olur. Kusursuz bir insansa bile bunun tek sebebi, ölmeye razı olması yani tüm insanlığın dramını gerçekleştirmiş olmasıdır. ''Doğanın yasaları İsa'yı yalanın ortasında yaşattı ve yalan için öldürttü''. Şimdi Kirilov'un mantığının : Sözünün anlamı daha da berraklaşıyor. Tanrı olmak aslında sadece dünyada özgür olmaktır, ölümsüz bir şeye hizmet etmeyi kesmektir. En önemlisi de her ''Üç yıl boyunca tanrılığımın niteliğini aradım ve buldum, tanrılığımın şeyi bu bağımsızlıkla keşfetmektir. Tanrı varsa, her şey ona bağlıdır ve isteğine niteliği bağımsızlıktır.'' ''Tanrı yoksa, ben tanrıyım.'' karşı elimiz kolumuz bağlanır ancak yoksa da her şey bize bağlıdır. Nietzsche'nin 'tanrıyı öldürmesi' gibi Kirilov için de tanrıyı öldürmek, tanrı olmak ve kutsal yaşamı yeryüzünde gerçekleştirmektir. Bu cinayet insanın özgürleşmesine veyahut kendini tamamlamasına yetiyor madem peki intihar etmek niyedir? Neden intihar etmeli insan, neden özgürlüğüne sahip olduktan sonra bu dünyadan kaçmalı? Bu çelişkiyi Dostoyevski de anlamış olmalı ki şunu dedirtir Kirilov'a, ''Bunu duyuyorsan, bir Öyleyse Kirilov insanlık için intihar etmelidir. İlk çarsın ve kendini öldürmek şöyle dursun, şanın doruğunda yaşayacaksın. Ama olarak kardeşlerine bu büyük yolu gösteren kendisi olmalıdır. Amaçlı bir insanlar bunu bilmezler. 'bunu' duymazlar, Prometheus'un zamanında olduğu gibi ölümdür bu ' kör umutlar beslerler içlerinde. Kendilerine yol gösterilsin isterler, kalıplaşmış der ama bu dünyadan göçünce ve insanlar en sonunda ışığa çıkınca, bu dünya öğütlerden vazgeçmezler.'' gerçek çarlarla dolacak ve aydınlanacaktır. Kirilov'un silahının gürültüsü de devrimin başlangıcı olmalıdır, böylece, aslına onu intihara sürükleyen şey . ''Ben mutsuzum, çünkü özgürlüğümü kesinleştirmek zorundayım,' umutsuzluk değil insanoğluna olan aşkıdır. Bu macerası sona ermeden, Kirilov insanoğlu kadar eski bir söz söyler: ''Her şey iyi.'' Canberk Beker