KARA MİZAH BİZİ ÖLÜMDEN KURTARIR MI?

Kurt Vonnegut'la üç dört yıl önce ünlü romanı Slaughterhouse Five'ı okuduğumda tanışmıştım. Slaughterhouse Five'ın kara mizah anlayışını son derece etkileyici ve düşündürücü bulmuştum. Bu yüzden de kitap listesinde Kurt Vonnegut'un ismini gördüğümde okuyacağım kitabı seçmem kolay oldu. Mavi Sakal'da da Kurt Vonnegut savaş, ölüm, insan ilişkileri ve sanatı kendine özgü mizah stiliyle inceliyor. Kitap Kurt Vonnegut'un her zamanki stilinde, sade ve günlük bir dil ile yazılmış fakat her cümle okuru düşünmeye itiyor. Bence Mavi Sakal'ın bu kadar düşündürücü olabilmesi Kurt Vonnegut'un kara mizahı doğru yerde ve zamanda ustaca kullanmasından kaynaklanıyor. Kitaptaki mizah ögeleri, son derece trajik olayların arkasında yatan, insanların dikkatini çevirmediği soruları gözler önüne seriyor. Kara mizah kesinlikle kendisiyle beraber birçok ahlaki sorunu da getiriyor. Trajik olayların bir mizah malzemesi olarak kullanıması ne kadar doğrudur? Peki ya kendimizin değil de başkasının hayatında önemli etkisi olan bir trajediyi mizah malzemesi olarak kullanmak o kişinin duygularını küçümsemek midir? Bana göre kara mizah bazı durumlarda sadece rahatsız edici olmak amacıyla kullanılıyor ve bu tür kara mizahın ahlaki açıdan doğru olduğunu düşünmüyorum ve hatta bazı durumlarda böyle bir mizah anlayışını bu trajediden etkilenen insanların yaralarına tuz basmak olarak değerlendiriyorum. Son zamanlarda insanların trajediyle nasıl başa çıktığı hakkında çok düşünmeye başladım. Sanırım bunun kaynağı da yakın zamanda Phil Elverum'un yeni albümü A Crow Looked at Me'yi dinlemem. Phil Elverum sanat hayatı boyunca ölüm konusunu farklı açılardan işlemiş bir sanatçı. A Crow Looked at Me albümü ise çok ayrı bir kulvarda çünkü Phil Elverum'un eşi Genevieve'in ölümünden sonraki hislerini içeriyor. Albümde ölüm sanatsal bir kavram olarak değil de gerçek ve yıkıcı gerçekliğiyle işleniyor. Albümde Elverum'un eşinin ölümü üzerine sarsıldığını açıkça görebiliyoruz, hatta albümün bazı noktalarında Elverum'un eski eserlerinde ölüm hakkında yaptığı yorumlardan pişmanlık duyduğunu düşündüm. Ölüm, savaş gibi kavramlar hakkında düşüncelerimiz bu trajedileri yakından tecrübe ettiğimizde değişebilir. Bu konuda düşündükçe benim de ölüm, savaş gibi dünyada neredeyse her insanın derinden etkilendiği trajedilerin mizah veya sanat malzemesi olarak kullanılması konusundaki fikirlerim son zamanlarda değişti. Eskiden herhangi bir olayın her durumda mizah veya sanat malzemesi olarak kullanılabileceğini düşünürdüm. Fakat şu anki düşünceme göre trajedi hakkında yapılan sanat, o trajedi üzerine insanın yüklediği değerlerden ortaya çıkıyor bu yüzden de ne kadar kabul edilebilir olduğu tamamen kişisel bir tercih. Yani trajediler insanın hayatını, düşüncelerini şekillendiren önemli etkenler ve herkesin bu trajediler ile baş etmek için kendine özgü bir yolu var. Bence bu yol her ne olursa olsun kişinin kendi tercihi olduğu için saygı duyulmalıdır. Kara mizah da insanlar trajediyle karşılaştığında onlar için bir sığınak görevi görebilir. Kara mizah rahatsız edici olmadığında, aksine içten ve doğal olduğunda kötü zamanların üzerinden gelmek için yararlı bir araç olabilir. Bence Kurt Vonnegut da kara mizah stilinde, açıkça rahatsız edici kara mizah ile düşündürücü kara mizah arasındaki dengeyi çok iyi kuruyor. Kurt Vonnegut'un eserlerinde görebildiğimiz gibi kara mizah acının üzerine gidip onu daha da güçlendirmek zorunda değildir, aksine okuru derin düşüncelere iterek bir trajedi hakkında hislerimizi daha açık, daha içten ve daha doğru bir şekilde katılaştırma yetisine sahiptir. Bu yüzden Kurt Vonnegut'un yazılarında kahkahalara boğulmasam da yazılarını her zaman yüzümde bir gülümsemeyle okuyorum, bu gülümsemenin yanında ise sürekli olarak ölüm ve savaş gibi kavramların anlamsızlığıyla yüzleşiyorum. Ve sanırım Vonnegut'un kara mizahı da en iyi olarak, okurun anlamlı bir şekilde başa çıkamadığı bazı kavramlar için okura bir yol gösterici olarak nitelendirilebilir.