yağmur beni götürecek yoksa beni

Bir şairi tanımak için, şiir kitabı okumak yeterli değildir: Şairin yaşam felsefesini de anlamaya çalışmak gereklidir. Şiirler, mecazlarla ve imgelerle dolu olduğu için, şiirlerin anlamları açık uçludur ancak şairlerin anlatmak istediklerini anlayabilmek için onların şiirleriyle birlikte hayatları da incelenmelidir. Bu nedenle, en büyük şairlerimizden Attila İlhan'ın "yağmur kaçağı" adlı şiir kitabını okurken, onun hayatını da okuyup çektiği sıkıntıları, yaşadığı dönemi, hayat felsefesini de anlamaya çalıştım. Ayrıca, şairler, şiirlerinde yaşamdan beslenirler: Onlara ilham veren, olaylar, anılardır. Bunlar, onları, içindekileri dökmeye sürükler. Bu yüzden, Attila İlhan'ın hayatını, ilham kaynaklarını da anlamaya çalışarak okudum. Attila İlhan'ın şiirlerini yorumlamaya, yaşadığı dönemdeki siyasi baskıların onun üzerindeki etkisini anlamaya çalışmakla başladım. Aydın ve İzmirli bir ailenin çocuğu olan Attila İlhan, henüz on altı yaşında İzmir Lisesi'nde okurken, kız arkadaşına yazdığı bir mektup yüzünden okuldan atılmış ve Türkiye sınırları içinde eğitim hakkı engellenmiş. Bunun üzerine araştırma yaptığımda, o dönemde öğrencilerin yazdıkları mektupların, bir disiplin kurulu tarafından siyasi bir mesaj içerip içermediklerinin kontrol edildiğini öğrendim. Attila İlhan'ın mektubunun, yine o dönem yasaklı şairlerden Nazım Hikmet'in aşk temalı bir şiirinden küçük bir kesit içerdiği için böyle bir ceza almasını şaşkınlıkla karşıladım. Oysa kim bilebilirdi, bir dörtlük için eğitim hakkı elinden alınan o liseli gencin ileride "yağmur kaçağı", "pia", "belki gelmem gelemem", "üçüncü şahsın şiiri" başta olmak üzere sayısız büyük şiire imza atacağını... Attila İlhan, her şeye rağmen sadece şiir yazmakla kalmamış; televizyon için "Kartallar Yüksek Uçar" ve "Yarın Artık Bugündür" gibi dizi senaryoları yazmış, "Kurtlar Sofrası" ve milliyetçi ve Atatürkçü kişiliğini gösteren "Gazi Paşa" gibi romanlar da yazmış. Dönemin siyasi baskılarına, eğitim hakkı elinden alınmasına rağmen Attila İlhan'ın bu kadar büyük bir edebi kişilik olması ise gerçekten etkileyici... Dönemin siyasi baskısı yüzünden Attila İlhan'ın birkaç kez tutuklanması, sürgüne gönderilmesinin Attila İlhan üzerinde yarattığı yakalanma korkusu, aşk temalı şiirlerinde bile kendini gösteriyor. Kitapla aynı adı taşıyan "yağmur kaçağı" adlı şiirinde, geceleri bir çarpıntı duyarsan telaş telaş yağmurdan kaçıyorum sarayburnu'ndan geçiyorum dizeleri, hayatı boyunca yaşadığı yakalanma korkusunu, sürekli bir kaçış içerisinde olduğunu gösteriyor. Her an kapısını bir polis çalacakmış gibi hissederken; elimden tut yoksa düşeceğim yağmur beni götürecek yoksa beni dizeleriyle de bütün bu korkularının içinde sevdiği kişinin desteğine ihtiyacı olduğu, aşka inancı olduğu gözüküyor. Ayrıca, 1950'lerde yazılan bu şiirin, zamanla ve mekanla sınırlı kalmayıp evrenselliğe ulaşması gerçekten inanılmaz... Şairler, genellikle yazdıkları "cinsellik" temalı şiirleri saklarken, Attila İlhan, bu kitabında cinsellik temasına da yer vermiş. Fransa'da yaşadığı yıllar boyunca oradaki kültürü de tanıyan Attila İlhan, ülkemizde bir tabu olan, ayıplanan, üzerinde konuşulmaktan kaçılan cinsellik temasına yer vererek, ülkemizdeki bu duruma dikkat çekiyor. Fransa'da erkeklerin ve kadınların rahatça aynı ortamlarda olabildiğini, erkek ve kadınların yakın olmasının normal bir şekilde karşılandığını gözlemleyen Attila İlhan, ülkemizde insanların cinselliklerini yaşayamadıklarını, "ibrahim'in yıldızı" adlı şiirinde eleştiriyor: ibrahim'in yıldızı ibrahim mağlup ağlıyor mağlup bir allahmış gibi inkar edilmiş gibi kapkara kadınsızlığının ve zencefil bozkırın ortalık yerinde dörtlüğünde, cinselliğin bir ihtiyaç olduğunu, ancak erkeklerin ülkemizde bu ihtiyaçlarını karşılayamadıklarına dikkat çekiyor, bunun da eğitimle düzelebileceğine inanıyor. Attila İlhan, şu şekilde açıklıyor yazdığı bu şiiri: "besbelli çevremde gördüğüm gece fahişelerinin çağrışımıyla (Paris'te), vaktiyle konya'nın ılgın kazasında amcamla dolaşırken bozkırda rastladığımız bir çobanı hatırlıyorum, adamın yalnızlığını, kadınsızlığını." (İlhan, 2012: 33) Ülkemizde "namus" diye tutturan erkek egemen toplumumuzda, erkeklerin küçücük kızlarla evlenmesi, hayvanlara, çocuklara tecavüz etmesi, ülkemizde bu durumun ne kadar içler acısı olduğunu gösteriyor. 21. Yüzyılda hala Müslüman ülkelerde kadınlara uygulanan şiddet, taciz, hala Müslümanlığı iyi yorumlayamadığımızın göstergesidir. Müslümanlık, eşitlik, sevgi, saygı dinidir. Oysa Müslümanlıkları ile övünen Arap kralları, prensesleri araba kullanırken Arap kadınlarının kullanamaması bu duruma örnektir. Aydın ve ekonomik durumu iyi bir aileden gelen Attila İlhan, ülkemizde zengin ve yoksul arasındaki derin uçuruma dikkat çekiyor, bu eşitsizliğe karşı çıkıyor. "hamal şakir'e ketenhelvacı manileri" adlı şiirinde kendi İzmir'de deniz kenarında otururken, yalın ayaklı ketenhelva satıcılarının haline duyduğu acıma duygusunu ortaya koyuyor. Şiirini maniler şeklinde yazan Attila İlhan, fakir ketenhelvacıların duygularına, hayallerine tercüman oluyor bu şiirinde. Ayrıca, son dizesinde: hamal şakir'e ketenhelvacı manileri bu ahval koydukça koydu fakire kalayı bastı kibar şiire sıcacık beş mani hamal şakir'e zehir zıkkım ketenhelvam -vay kaymak vay "zehir zıkkım ketenhelvam" diyerek, etrafında bu kadar yoksul varken kendi sahip olduklarına "zehir zıkkım" diyerek toplumdaki bu adaletsizliği eleştiriyor ve zenginlerin bu durumu düzeltmek amacıyla hiçbir girişimde bulunmamasına sitem ediyor. Ayryca, Fransa'da Batı kültüründen etkilenmesine rağmen Attila İlhan'ın ülkemize ait olan geleneksel ketenhelvadan bahsetmesi, onun kültürümüze sahip çıktığını ve toplumumuzun refahı için çalıştığını gösteriyor. Attila İlhan'ın yaşamı şiirlerinin içindedir. Attila İlhan'ı daha iyi anlayabilmek için şiirlerini okurken; yaşadığı dönem, maruz kaldığı siyasi baskılar ve hayatı birlikte incelenmeli. Bu şekilde Attila İlhan'ın hayat felsefesi, iletmek istediği düşünceler ve duygular daha net bir şekilde anlaşılabilir. Tutuklanmasına, hapse atılıp sürgüne gönderilmesine rağmen Attila İlhan'ın yoluna çıkan bütün engelleri atlatıp bu kadar büyük bir şair olması gerçekten ilham verici... Attila İlhan'ın sadece şair tarafıyla tanımadım: Tam anlamıyla bir aydın olduğunu, her dalda verdiği eserlerden anladım. Attila İlhan'ın yağmur kaçağı adlı kitabını herkese, özellikle de Attila İlhan'ı daha yakından tanımak isteyenlere tavsiye ederim. acı ninni uyusun ay büyüsün camlar buğulanmasın sen uyu uyusun bulutlar uyanmasın ışıklar uyanmasın camlar buğulanmasın sen uyu uyanmasın istanbul uyusun karagümrük uyusun fatih uyusun atatürk bulvarı'nda rüyalar büyüsün sen uyu uyusun istanbul uyanmasın gemiler uyanmasın camlar buğulanmasın Attila İlhan'dan "acı ninni" üzerine: "bu da 'yangın gecesi' gibi, üstü örtülü bir şiir. 'yangın gecesi' nasıl, 50 yıllarında üstümüze çöken ağır siyasal baskıdan yakınıyorduysa, bu da halkın (özellikle İstanbul halkının, çalışan kesimin) üzerine çökmüş olan tepkisizlikten yakınıyor. Nedense halkımız kolay tepki vermez.". Bu nedenle Attila İlhan gibi, toplumu uyandırma uğruna savaşan, ancak siyasi baskılara, cezalara maruz kalmış şairlerimizin değerini bilip onları daha iyi anlamaya çalışmalıyız.