DÜŞÜNCELER VE AYRILIKLAR

Fikir ayrılıkları; aile içinde fikir ayrılıkları, arkadaşlar arasında fikir ayrılıkları; dini fikir ayrılıkları, siyasi fikir ayrılıkları... Herkesin kendine göre mutlaka bir fikri vardır bu hayatta. Bazısı ailesel alışkanlıklarla kazanılan, bazısı hayatındaki olumlu, olumsuz gelişmelerle benimsenen, kimisi topluma, iktidara tepki olarak edinilen, kimisi ise gerçekten önce bilgi edinip akıl süzgecinden geçirip tanıdığın, anladığın, benimsediğin fikirler. Yeni yeni birey olan bir insanın fikir edinmesi ise tamamen aile yapısına, geldiği kültüre, çevresindeki insanların anlayış ve hoşgörü seviyesine bağlıdır. Fikirlerin uyuşmadığı noktada ise fikir ayrılıkları devreye girmektedir; aile içi fikir ayrılıkları ki bence en zor baş edilebilir olan ve toplumsal, kendi çevren içindeki fikir ayrılıkları. Elif Şafak'ın son kitabı Havva'nın Üç Kızı ise tamamen fikir ayrılıklarını temel alarak kurulmuş bir kitap. Peri'nin önce ailesi içindeki tamamen zıt iki fikir arasında hapsolması, kimliğini kaybetmesi ve üniversite yıllarında en yakın iki arkadaşının arasında, ters fikirlerin tam ortasında kalması... Aile ve çevre arasındaki en büyük fark seçim hakkı bana sorarsanız. Benim bakış açımla çevreni seçme özgürlüğün sınırlı da olsa her daim elinde olan bir şans ama aileni seçmen için sana şans verilmiyor. Ben yaşadığım çevrede bir şekilde kendine yer açan, fikirlerini ayrımlara rağmen benimseyebilen, saygı çerçevesinde eleştiriye sonuna kadar açık bir insanım. Peki ya konu aileye geçince? Şanslıyım, birbirine her şeyden önce saygı ile bağlı bir aile de olduğum için, dini ya da siyasi her türlü farklılıkla yan yana, beraber -sadece çekirdek aile değil geniş aile olarak da- yaşayabildiğim için. Aile içi fikir ayrılıkları bence iki kategoridedir; biri anlayışa diğeri ise tepkiye dayalı olarak. Eğer hayatta kendi kararlarını alabilme özgürlüğüne ya da yeterliliğine sahip bir aileden geliyorsan onlar senin önce her şeyi öğrenip kendi kararlarını vermeni ister, bu yönde destek olur, bunu öğretir. İşte bu ailelerde çıkar en çok fikir ayrılıkları da ve aslında bu ailelerdeki fikir ayrılıkları hiçbir zaman ailesel ilişkileri yıpratmayan, yormayan, zarar vermeyen; zenginleştiren, geliştiren ve hatta birbirine bağlayan ayrılıklarıdır. Asıl sorunsa tepki ile oluşan fikir ayrılıklarının gerçekleştiği ailelerdir; çünkü bu aileler yeterli hoşgörü, anlayış sahibi olan, bu şekilde eğitilmeyen ve eğitmeyen ailelerdir. Ayrıca bu yöntem ile bir fikri benimseyen bir insan hiçbir eleştiriye açık olmayan ve oldukça saldırgan tepkilerde bulunan insanlardır. Sadece ailenin hoşgörüsüzlüğü değil fikri benimseyenin hem kendine hem de fikirlerine olan güvensizliği de bağlantıları, kişileri yıpratır, o kişinin özgüvenini ve tahammülünü her geçen gün daha da yitirmesine neden olur. Peki ya çevresel fikir ayrılıkları? Toplum baskısı, dışlanma korkusu, ikna edilme çabaları... Yine iki kategoride incelemek en akla yatkın olanı sanırım; yine anlayışa ve tepkiye dayalı olarak. Aynı ailede olduğu gibi hoşgörü esasında fikir ayrılıkları daha yoğun ama çok daha etkisizken tepkiye dayalı olan fikir ayrılıkları kişi üzerinde daha fazla etkiye sahiptir. Bu etkiler çoğunlukla olumsuz etkilerdir ne yazık ki. Kişinin tepki olarak geliştirdiği fikirler her daim tepki almaya, eleştirilmeye ve hatta saygısızlığa mahkumdur. İşte tam da bu kişinin toplumdan kendini soyutlamaya başlamasının nedenidir. Kuşkusuz ki fikirlerin oluşmasında toplumun da rolü yadsınamaz, aile kadar olmasa da ciddi bir rol oynar. Dolayısıyla yine fikir ayrılıkları da aile içi olduğu gibi oldukça etkindir insan üzerinde. Aile içi fikir ayrılıkları daha aktif seyrederken toplumsal düzeyde fikir ayrılıkları daha pasiftir; çünkü aile çok daha kompakt bir alandır, daha küçük çaplı ayrılıklar bile olsa genellikle kişi üzerinde daha çok izine rastlanabilir. Toplumsal düzeyde gerçekleşen ayrılıklarsa süreç içinde daha hareketli olsa da bıraktığı sonuç bakımından çok daha pasiftir. Söz konusu ayrılık aile ve ya toplum düzeyi gözetmeksizin kişinin reaksiyonları, tahammülü ve en önemlisi kendine olan güveni üzerinde geri dönülmez izlerin sahibidir. Bilinçli fikirler ve hoşgörüye dayalı tepkiler olumlu yönden geliştirirken fikirlerimizi, tepki esaslı ayrılıklar ve doğurduğu ayrılıklar bizi sonu olmayan bir kısır döngünün içine sokar ve sonunda bir arpa boyu bile yol alamadığımızı çoğu zaman fark etmez, inadın kurbanı olmuşuzdur.