Okudukça İnsansın

Birgün otobüs durağında oturuyorken muhtemelen elli yaşlarında bir amcanın sözlerine kulak misafiri oldum. Hava rüzgarlıydı, yoldan sürekli arabalar geçiyordu ama zar zor da olsa söylediği birkaç cümleyi duyabildim."Bu ülkede kanıma dokunan iki şey var: biri insanların yakılması diğeriyse kitapların." demişti kır saçlı amca. Düşündüm, iki can dedim. İkisi de can. Her ne sebeple olursa olsun bir insanın canına kastetmek ne kadar yanlış ise bir kitabın canına kast etmek de o kadar yanlıştı. İki üç kelime, beş altı sayfa diyip geçiştirilebilecek bir şey değildi bu. Yüzyıllardır, birçok yerde birçok kitap yakılmış, talan edilmiş, kimi zaman tarih, kimi zaman sanat ve edebiyat bu yolla yok edilmişti. Sahiden de bir insanın yakılması kadar kötüydü kitapların yakılması. Bu fikirle yola çıkarak okumaya başladım Kitap Yakmanın Tarihi'ni ve daha ilk sayfalarda Lucien Polastron'un benle aynı fikirde olduğunu görünce, her ne kadar tarihi bilgi içeren kitaplar benim ilgimi çekmese de okumaya devam ettim. " Kitap insanın ikizidir, kitap yakmak insan öldürmeye eşdeğerdir. "[14] diyor Polastron. Haklı, haklıyız. Bu kanaate varınca insan sormadan edemiyor kendine, neden yakıyorlar bu kitapları? Kendime soruyorum çünkü kitapta da belirtildiği gibi onu yakanlar, yakıldığına tanıklık edenler için bu süreç tam bir muamma. Sanki yanan o sayfalar değil de insanların beynindeki o anıya ait bölümmüş gibi, kimse neden ve nasıl çoğu zaman bilmiyor. Yoksa biliyor da saklıyor mu? Bunu bilme şansım olmadığı için başta sorduğum soruya geri dönüyorum: Neden? Çin'deki yasa koyucuların ya da Çekoslovakya'daki Nazilerin bu kitapları kül etmesinin sebebi ne? Polastron kitapta diyor ki: "Bilgili bir halk yönetilemez; çünkü, Aztekler'de olduğu gibi, fethedilmiş ülkelerin tarihi ya da inancı değişmelidir; çünkü gelmiş geçmiş tüm kıyamet tellalları dünyayı ancak okuma-yazma bilmeyenlerin kurtarabileceğini vaaz eder; çünkü kitap gibi bir şeyin biriktirilmesi yeni iktidarları daima tehlikeye atar. "[14] . Kitap size görmediğiniz birçok olguyu gösterir, hiç üstüne düşünmediğiniz konularda ufkunuzu açar. İktidarlar asla ufku açık bir halktan haz etmezler. Halk ne kadar gözü kapalı ne kadar cahil olursa iktidarın işini o kadar kolaylaştırır. İnsanın düşünce sistemini etkileyen deneyimlerle, olaylarla dolu bir tarihi olan ve bunu bilen kitleler bunlardan birçok soru ve cevap üretir. Sorgulamaya ve çoğu zaman reddetmeye başlar. Süregelen hiçbir iktidar kendisini sorgulayan, açıklarını yakalayan bir halkı tercih etmez. Onları geçmişinden ve sahip olduğu birikimlerden uzaklaştırmak ister ve bunun en güçlü ve en kolay yolu da bu kümülasyonun en büyük kaynağı kitapları yok etmektir, yakmaktır. Matrix filminde Morpheus'un söylediği bir söz vardır: "Cehalet mutluluktur. ". Bu söz birçok zaman cahil olan kişiye bu bilgisizliğin mutluluk verecek olması olarak algılanır. Bu bakış açısı doğru olabilir ama ben cehaletin asıl mutluluğu yöneticilere, baştakilere getirdiğini düşünüyorum. Halkın cehaleti yöneticiler için mutluluktur, huzurdur. Dolayısıyla cehaletin baş düşmanı kitaplarsa onlar için büyük bir tehdittir. İktidarlar sadece kendi halklarının cehaleti ile değil diğer halkların cehaleti ile de pekala mutlu olur. Bu sayede diğer grup, ülke veya devletler onlardan daha çok gelişemezler. Bu yüzden tarih sahnesinde siyasal erkler birbirlerinin kütüphanelerine çoğu zaman zarar vermek için çaba harcamıştır. Bu çabanın en güzel özeti kitapta "Düşmanımın kitabı düşmanımdır."[27] şeklinde yapılmıştır. İskenderiye Kütüphanesi İktidar denince çoğumuzun aklına ülkelerin başındakiler gelir sadece. Örneğin kitapta da sıkça üstünde durulan Büyük İskender'in "insanı kahreden emri" ile Persepolis sarayının yok edilmesi bir siyasal erkin kitaplardan ve bu birikimden ne kadar korktuğunun göstergesidir. Fakat iktidarlar hep ülkelerin yöneticileri ya da yönetimde görevli kişileri değildir. Tanrı birçok inanışa ve topluluğa göre en üst iktidardır, yöneticidir. Birçok din adamı, hafız, papaz bu değeri korumak için çok çaba sarf eder. O erkin gücüne, iyiliğine, tekliğine veya büyüklüğüne karşı çıkabilecek her türlü argümanı dağıtmak için yol ararlar. Yıllarca insanlar sorgulamadan inanmıştır, inandırılmıştır. Bunun en belirgin örnekleri bilindiği üzere Orta Çağ Avrupası'ndadır. Endüljans gibi birçok yolla o yüce erkin varlığı kabul ettirilmiş, en üst güç olduğu tartışılamaz bir konu haline gelmiştir. Matbaanın yaygınlaşması ile insanlar okumaya başlamış ve daha önce de bahsettiğim gibi sorgulamaya başlamıştır. Kitabın doğasında vardır bu, okudukça sayfalarında gezdikçe sizi daha fazlasını daha ilerisini öğrenmeye iter ve kendinizi var olanı incelerken, tartışırken bulursunuz. Bu yüzden matbaa ve okunacak metinlerin yaygınlaşması tanrının varlığı için büyük bir tehdit olmuştur. Kendini onun habercileri, aktarıcıları olarak gören din adamları da bu yüzden kitapların varlığından rahatsız olmuş ve tabiri caizse merdiven altından bu birikimleri yok etmek için birçok yol aramıştır. Bu yüzden çok açıktır ki: "Fikirlerin mutlak birikimi kavramı, şu ya da bu tanrının yerini pekala alabilecek ezeli bir mittir."[15]. Yıllarca birçok sebepten kitaplar yok edilmeye çalışılmış olsa da hepsinde amaç aynıdır. Bilgisizlik ve cehalet ile daha kolay kontrol edilebilir kitleler oluşturmak. Günümüzde teknoloji geliştiği ve koca bir kütüphaneyi yakmak da pek mümkün olmadığı için kitapları ortadan kaldırmak söz konusu değil ;ama farkında olmadığımız bir şey var. Günlük telaşlar, sürekli bir yerlere yetişmeye çalışmak, iş, okul, sorumluluklar, televizyon ve benzeri zamanımızı alan aktiviteler aslında kitapların yakılmasıyla eşdeğer özellikte. Sayfalar gözümüzün önünde kül olmasa da sormak isterim: Kafanızın içinde, toplasanız kaç sağlam sözcük vardır? İnsanı diğer canlılardan ayıran en önemli özelliği olan fikir yürütebilme ve analiz yapabilmedir ve bu yüzden Carpe Diem Kitap'a ait bu sözü unutmamak gerekir "Ben okundukça kitap, sen okudukça insansın.".