Olağanüstü bir aydın

İnsan öğrenen hayvandır, bilgi güçtür. Çok bilinen, gerek tecrübeyle gerek akılla tasdik edilmiş sözlerdir bunlar. Akıl insanlığı ileri taşımış, hayvanlardan kaçmak için mağaralara saklanan bizlere onları kafese koyup izleyecek gücü vermiştir. Peki bu akıl karşılığında neyi feda etmişizdir, pençeler ve kürkleri mi, yoksa daha fazlasını mı? Bilgelik acıtır, bize kafamızın içinde dönen her şeyin elektrik impulslarından oluştuğunu, en büyük zevkleri kafamıza verilen elektrikle alabileceğimizi söylediklerinde deliye dönmüştük, bazılarımız öfkeden, bazılarımızsa gerçekten... Akıl haddini bilmeliydi, duyguların alanına attığı el kesilmeliydi. Fakat kesilmedi, zira akıl var olduğu günden beri eli duyguların bağrında dolaşırdı. Bize öfkemizin yersiz olduğunu, bir anlık zevk için aylarımızı yakmamamızı emrederdi, bize bir şey çoksa onun değerli olmadığını anlatırdı. Elmayı yiyeli asırlar olmuştu zaten, yeni farkına varsak da. Akıl kalbin iplerini tamamen eline alsa ne olurdu? Hem de tam kalbin tüm zevklere doyduğuanda saldırırsa, kalp de aydın imgesine inanıp kendini aklının koynuna bıraksa ne olur? Akıl sevgili olamamıştır hiçbir zaman, o daima uzağa bakan ve anlamaya çalışan bir tek tabanca olagelmiştir. Anlamak da parçalamayı gerektirir, zerre zerre incelemeyi, verilen tüm değerleri kaldırıp "alıcı" gözüyle bakmayı gerektirir ve alıcı gözü sadece kandırılıp kandırılmadığıyla ilgilenir. "Ama" der içimdeki zayıf bir ses, "Bir insan sevgili olabilir, kandırılmak isteyebilir ve hatta aklın tüm ilkelerini çöpe atıp kendini sefalete ve ölüme sürükleyebilir." Doğrudur, çünkü insan sadece akıl değildir, o iki karşıt imgesel varlığı tek yöne sürüklemek zorunda kalan komik bir halattır. O halde tekrar sormak gerekir, akıl kalbin iplerini tamamen eline alırsa ne olur? Acı çekilir, bunda şüphe yok. Pek soğuk, çoğu aşktan daha yakıcı, ipe sapa gelmez bir acı. Ama o kadar da canı yanmazdı halatın. Çünkü acı yarım olurdu, kavranırdı ama hissedelimezdi, çünkü akıl acıyı kavramaktan ötesine gidemez. İplerini o kadar güzel oynatamaz kalbin, kalp kendi dans etmelidir acıyı çekmek için. Zaten akıl hiçbir şeyi kendi olarak kabul edemez, özelliklerine ayırmaya çalışır. Kalpse yemeğin tadına bakar, güzel ya da çirkin der o kadar, tuzu isteyen her daim akıldır. Sorumuza geri dönelim, kalp nasıl kurtulacak aklın çengelle bağladığı iplerden, hele bu kadar uyuşmuşken. Doyurulamayan bir arzu, uğruna kıvranılacak bir istem; bu her şeyi eskiye çevirebilir. Peki ya kişi yakışıklı/güzel ve zengin biriyse, insanların uğruna kıvrandığı her şey onun için hazır bekliyorsa? Belki de bir yarışma kalbi alevlendirebilir, kalbe dans etmeyi yeniden öğretebilir. Lakin kalbin arzusu yoktur o anda, uğruna yarışacak bir şeyi yoktur. O anda insanın yapabileceği tek dans, aklın her kurala uygun, hesapta olmayan hareketlerden pek uzak ve karşıdakini ezmeye uğraşan dansıdır. Peki bir tesadüf meydana gelemez mi? Aklın dansı tesadüfi bir şekilde kalbin dansına sebep olacak bir olayı başlatamaz mı? Başlatır diyor Stephen Zweig, "Olağanüstü gece" isimli romanında. Başlayınca ne olur peki, yıllarca maskelerin ardında gizlenmiş kalp nasıl bir hale düşer? Aklın gücü kalmamıştır artık ona söz geçirmeye, kalpse yüzyıllardır dinlenmekten kaynaklanan bir enerjiyle doludur. Aklın hüküm sürdüğü ortamlardan kaçacaktır elbette, aristokrasi ve burjuva çevresinden kaçacak, cahillik ve sefaletten kaynaklanan neredeyse bakire kalplerin olduğu halka koşacaktır. Onlara sürtmeyi, onların arasında kaybolmayı, onlarla bir olmayı deneyecektir. Peki başarabilecek midir? Yıllardır aklın verdiği azıcık tayınla yaşamıştır, bu kadar saflığı kaldırıp tekrardan insan olabilecek midir? "Başarır." diyor Stephen Zweig, Olağanüstü Gece isimli romanında.