ZİNCİRLERİ KIRMAK

Düşüncelerimiz gerçekten bize mi ait yoksa onları şekillendiren yaşadığımız olaylar ve çevremiz mi? Daha önce ölesiye savunduğunuz bir fikrin veya inancın zamanla mantıksız ve yanlış olduğunu hiç düşündünüz mü? American History X'de öğretmeni, Danny'ye abisinin hapse düşmesine yol açan olayları yorumlamasını ve yazıya geçirmesini isterken, aslında bu olayların hayata bakış açısını nasıl değiştirdiğini fark etmesini sağlıyor. Bu arada biz de kendi çevremizin ve yaşadıklarımızın üzerimizdeki etkilerini düşünüyoruz. Çoğu insan hayatının her döneminde kendini bir gruba ait görmek ister. Bu gruplar dini, siyasi, etnik olabileceği gibi bir taraftar grubu da olabilir. Böylece kendimizi daha güçlü, rahat ve güvende hissederiz. Fakat bu grupların empoze ettiği diğer bir duygu ise nefrettir. Diğerlerine, bizden farklı olanlara karşı nefret... Çocukluğumuzda hepimiz yaşamışızdır. Sınıf içinde anlaşamadığımız veya sorunlu olduğumuz kişilerle sınıflar arası bir spor müsabakasında veya bir münazara yarışmasında tek yürek oluruz. Bunun yanında diğer sınıftaki çocuklara önyargı ile yaklaşır ve onlara karşı nedeni belli olmayan, nefret gibi kötü duygular besleriz. Nefret dediğime bakmayın, çocuksu bir kindir bu. Birlikle oyun oynamaya başladığımızda, çoktan unutmuşuzdur. Ama insanlar, her zaman çocuklukta olduğu gibi saf duygulara sahip değildir. Tarih boyunca birçok etnik, siyasi ve dini grup ayrımcılığa ve baskıya uğramış aynı zamanda baskı dayatan taraf olmuştur. Batı'da Müslümanların, Nazi Almanyası'nda Yahudilerin, Güney Afrika'da siyahilerin veya Orta Doğu'da ateistlerin maruz kaldığı ayrımcılık, tacizlere, işkencelere, cinayetlere hatta katliamlara sebep olmuştur. Fakat neden her zaman bir tarafta ezenler diğer tarafta ezilenler vardır? İnsanların uyguladığı bu baskı ve şiddetin arkasındaki şeyler ve amaçları nelerdir? Aklıma bir sürü kavram gelse de, sanırım en öne çıkanı korku. Korkuyu en çok hissettiğimiz anlar, yalnız olduklarımızdır. Bu yüzden insanlar bir grubun içinde olmayı, kendini o topluluğa ait hissetmeyi isterler. Gruba dahil olduklarında ise çevresindeki insanların fikirlerinin ve ideolojilerinin etkisi altına girerler. Belki de onlar gibi hissetmek ve düşünmek zorundadırlar, tekrar yalnız kalmamak için. Peki ne yapmalıyız? Tüm bu toplumsal gruplardan uzak durmak, diğer insanların düşünceleri altına girmemek mümkün mü? Maalesef, mümkün değil. Çünkü doğumumuzdan itibaren dahil olduğumuz bir grup var: Aile. Evet, hayatı tanımaya başladığımız, dünya ve yaşam hakkındaki fikirlerimizin oluşmaya başladığı dönemde en büyük ilham kaynağımız ailemizdir. Filmde, Danny'nin ırkçı düşüncelerinin arkasında, rol model olarak gördüğü abisi Derek'in, Derek'in fikirlerinin arkasında ise babasının olması tesadüf değildir. Ailenin üzerimizdeki etkisi yadsınamayacak düzeyde fazladır. Öyle ki, dünyaya onların gözleriyle bakmaya başlarız. Güvenemeyeceğimiz, konuşmamamız ve arkadaşlık kurmamamız gereken kişiler bellidir. Kime göre? Tabii ki ailemizin düşüncelerine, onların doğrularına... "Onları tanımıyoruz ve tanımak da istemiyoruz. Onlar bizim düşmanımız." (American History X 1998) Derek'in arkadaşı, siyahilere olan nefretini bu cümlelerle dile getiriyor ama aynı zamanda bu hastalıklı düşüncelerinin panzehiri de o cümlelerde saklı. Birbirimize karşı olan önyargıların, zehirli sarmaşıklar gibi içimizi saran düşünlerin ve nefretin en büyük nedeni, birbirimizi tanımıyor oluşumuz. Derek'in hapishanede her gün aynı işi yaptığı, fakat buna rağmen konuşmaktan çekindiği, yüzüne nefretle baktığı siyahi mahkum ile zaman geçtikçe birbirlerini tanımaya başlamaları ve sonunda dost olmaları gibi önyargılarımızı bir kenara bırakmalı ve karşı tarafı tanımak, anlamak için çaba sarf etmeliyiz. Ten rengimiz, ırkımız, inancımız, dilimiz, geleneklerimiz farklı olmasına rağmen, paylaşabileceğimiz birçok ortak duygu var. Bu sayede farklılıklarımızı zenginliğe ve güzelliğe dönüştürebiliriz. Aynı bir gökkuşağı gibi. Renkler ayrıyken bize pek bir şey ifade etmezken, birlikteyken kusursuz gözükürler. Burak Aydoğdu