ÖLÜM

Kişilere göre ölüm bazen bir kurtuluş, bazen ise bir başlangıçtır. Düşüncesi insana bazen korku verir, içini ürpertir. Sıkıntılı bir anında ise mutluluk verir, gülümsetir. Platon'un öğrencisi olan Aristoteles'in "Hayatı nasıl yaşamalıyız?" sorusuna hocalarından farklı bir cevabı vardı. Bu cevap şuydu: Mutluluğu arayın. Ona göre mutluluk dünyevi hazlarda değildi, anlık haz veren şeyler mutluluğun göstergesi olmadığı, gerçek mutluluğun uzun yaşamın içinde olduğunu düşünürdü. Onun tanımladığı mutluluğu şu an anlamamız biraz güç. Fakat basitçe anlatmak gerekirse, ona göre mutluluk iyi insan olmaktı. Aklımızı kullanarak en iyi yaşama ulaşabileceğimizi savunurdu. Aristoteles'e göre bilemeyeceğimiz şeyler ve hatta ölümümüzden sonra oluşan olaylar bile eudaimoniamıza katkı sağlar. Bu sözcük "mutluluk"tan ziyade "gelişme" veya "başarı" anlamına da geliyor. O biz öldükten sonra da eudaimoniamızın etkileneceğini, öldükten sonra sorumlu olduğumuz kişi ve nesnelerin kaderinin getirilerinin bizi etkileyeceğini ve mutlak mutluluğumuzu ve insani olarak gelişimimizi değiştireceğini, çocuklarımızın başına gelen fena şeylerin bile eudaimoniayı kötü yönde etkileyeceğini söylerdi. Bir diğer Yunan filozofu Epikuros'a göre ölüm hiç de korkulacak bir şey değildi. Ölümden sonra hiçbir şey yoktur, doğumdan önce olduğu gibi. Ölümle ilgili bütün felsefesini mezar taşındaki yazıda özetlemiştir: "Ben varsam, ölüm yok; ölüm varsa, ben yokum" O ölümü başımıza gelecek bir şey olarak görmez çünkü ona göre "Ölüm, hayattaki bir olay değildir.". Epikuros ölümümüz gerçekleştiğinde bizim orada olmayacağımızı, bu yüzden ölümden korkmamamız gerektiğini savunur. Öğrencilerine de bunu öğretir. Ona göre ruhumuz yoktu ve bu yüzden ölüm korkusu çaresiz ve yersiz bir duyguydu. Tanrılara inanırdı ama onların insanların dünyasıyla ilgilenmediğine, farklı dünyalarda var olduğunu düşünürdü. Bu felsefi düşünceleri sonucu çevresindekilere ölümden asla korkmamaları, ölümün doğumumuzdan öncesiyle aynı olduğunu, bu şekilde düşünürsek ölümün endişelenecek bir şey olmadını söyler. Bunun yerine hayatlarında yapacakları şeylere odaklanmaları gerektiğini aktarır. Bana göre ölüm korkulacak bir kavram değil, ancak bu korkuyu yenmemiz zaman alacak bir süreç. Sizce de bu böyle değil mi? İnsan kendi ölümünden korkmaz , hep sevdiklerinin ölümünden korkar; yaşadığı sürece onlarla geçirdiği günleri hatırlamak, onları özlemek, istediği zaman görememek ona hep acı, üzüntü vereceğini düşünecek ve yokluğu onun içinde büyük bir boşluk bırakacaktır. Bazen insan kendini değersiz hisseder, başarısız olduğunu, insanlığa yararlı bir yapıtının olmadığını, bu nedenle ölümünün başkalarını üzmeyeceğini ve yokluğunun fark edilmeyeceğini düşünür. Tabii bunlar mantıksal yaklaşımlar, ölüm kavramına duygusal yaklaşırsam; kendi ölümümden değil, ailemin ölümünden endişelenirim. Aile ağacımda akrabalık olarak bana en yakın olan insanlar öldüğünde, eğer o ana kadar bana bir katkıları olmadıysa öldüklerinde arkalarından üzülmedim. Bu benim katı kalpliliğimden mi yoksa bu üzüntünün gereksiz olduğunu düşünmemden mi kaynaklanıyor bilmiyorum. Onlara sevgim asla azalmaz sadece benden ayrıldıklarında beni gülümseten bir hatıraya dönüşürler. Çevremdekiler hiç üzülmediğimi, kaba davrandığımı söyleyip bana yargılar bakışlarla bakarlar. Galiba ölümün normalliğini kavrayamamışlar... Bana katkı sağlayan insanlara gelirsek, onların, onlara karşılıklarını veremeden, gitmeleri düşüncesi beni üzer. Onlarsız geçirmem gereken zamanı tahayyül etmek, içimi burkacak sınırlı şeylerden biridir. Bu tür duygulardan aslında ne kadar az değerli olduğumuzu kendime hatırlatarak sıyrılıyorum. Hiçbir şey keşfetmedik, kimsenin hayatını kurtarmadık, insan hayatını geliştirmedik, kendi türümüzün icat ettiği nesnelerden (telefon, televizyon vb.) radyasyona mazur kalıp kendi elimizle kanser oluyoruz ve yok oluyoruz. Aslında bunda üzülecek bir şey yok. Esas kalp kıran, insanların yaşarken çektikleri acılar ve sıkıntılar. Yok yere ölen, aç bırakılan, tecavüze uğrayan milyonlarca insan... Ölüm hakkında düşündüğümüz zamanı çevremizdekilere vermiyoruz. Her gün trafik lambalarının altında dilenen küçücük çocukları görüyoruz ve üzülmüyoruz, hatta ve hatta camımıza dokunmasın diye azarlıyoruz. O çocukların hayatını düşünmeden, trafik ışığı yeşile dönünce, onları artık görmeyince sanki varolmuyorlarmış gibi, o halde değillermiş gibi kafamızı çeviriyoruz. Ya da kendimizin ne kadar acınası olduğunu farkettiğimizden ve daha fazla kötü hissetmesinden korktuğumuz için başımızı çevirmemiz. İşte toplumun bu hale geldiğini gördükçe ölen insanlara karşı empati kuramıyorum. Onları sadece bu dünyaya tüketmeye gelenler olarak görüyorum. Ben farklımıyım? Muhtemelen hayır, ama insanları gözlemleyerek ve onlara yanlışlarını söyleyerek belki biraz da olsun vicdanımı hafifletiyorum. SILA İNCİ 21602415