Bir Kuyunun Dibinde

Bitti. Mavi lekeyi, Kumiko'nun hislerini, Malta-Girit kardeşlerin acayipliklerinin kaynağını, kuyunun sırrını anlayamadan bitti Zemberekkuşunun Güncesi. En son LOST bittiğinde böyle içten bir "Eee?" demiştim. Tabii, bir dizinin son bölümünden sonra duyduğum bitirmişlik hissiyle bir Haruki Murakami kitabından sonra duyduğum haz aynı değil. Bütün o "Eee?"lere rağmen yaşadığım edebi doyumu anlatmam mümkün değil. Bir Dönüşüm naziresi olan Samsa in Love öyküsüyle tanıdığım Murakami, kısacık bir öyküyle yarattığı çarpıcı etkiyi 744 sayfalık upuzun bir romanda da sürdürmüş. Zemberekkuşunun Güncesi, hem uzun hem edebi olarak yoğun kitapların takıldığı durağanlık engelinden sıyrılmayı, yarattığı ilginç dünya ve çeviride bile ustalığını hissettirebilen diliyle başarmış. Belki hikaye Japonya'da geçtiğinden, belki de fantastik unsurlar nedeniyle; okurken kitapta kendimden çok şey bulamadığımı düşündüm. Kitabın beni ne kadar etkilediğini yalnızca okumamın üzerinden aylar, kitaplar geçmiş olmasına rağmen onun hakkında yazmak istememden anlamıyorum. Her insanın kendine sorduğu "Ne yapıyorum ben, niye buradayım?" sorularını gözlerimi kapattığımda kendimi bulduğum bir boşlukta değil, karanlık bir kuyunun dibinde sormaya başlamamdan anlıyorum. Zemberekkuşu'nun Güncesi bana bir kuyu hediye etti. Ben aylardır her gün bazen onun hediyesi olduğunu bile unutup- o kuyunun dibine inip "Neden?" diye soruyorum, bazen orada unutulmuş hissediyorum. O kuyuda kendime bile açmadığım sırlarımla, gizli korkularımla, gerçekliğinden emin olmadığım en kötü senaryolarla yüzleşiyorum. Bir insanın yaşaması mümkün olmayan acıları öyle ustaca, öyle inandırıcı anlatıyor ki yazar... Girit Kano, iç organlarının bir bir dışarı söküldüğü günü çok doğalmış gibi tarif ediyor mesela. Midem bulanıyor bulanmasına; ama o an için bunun gerçekliğini sorgulayamıyorum, herhangi mide bulandırıcı bir olaymış gibi algılıyorum ister istemez. Ya da gerçek olması imkansız olan Noboru Vataya karakterini, televizyonda gördüğüm herhangi sinir bozucu bir siyasetçi olarak hayal edebiliyorum. Toru Okada gibi ben de acayipliklere alışıyorum. Her ritmik öten kuş sesi duyduğumda ağabeyime dönüp: "Bak, zemberekkuşu dünyanın zembereğini kuruyor." diyorum, "Biraz su iç gel." diye cevap veriyor. Karakterlerin ve olayların aykırılığı, "Bu ne saçma şey" dedirtmiyor. Bu aykırılıkların kendini hissettirişi kitap veya en azından ilgili bölüm- bitince oluyor; çünkü yazarın amacı gerçekçi değil inandırıcı olmak. Karakterler başlarından geçen olayları Toru Okada'ya uzun uzadıya anlatırken o dünyanın kendi içindeki tutarlılığında sürüklendiğimi hissediyorum. Yani okurken gerçeklik arayışında olmamamız gerektiği apaçık ortada olduğu için, yazarın çizdiği yoldan sapma ihtiyacı duymuyorum. Bahsettiğim gerçek olmayan inandırıcı karakterlerin her birinin öyküsü trajik. Murakami'nin gerçek bir Kafka hayranı olduğu, eserlerinde onu yaşatmasından belli. Böcekliğine alışan Gregor Samsa gibi, yüzündeki mavi lekeden zevk almaya başlıyor başkahramanımız Toru Okada. Karakterler; aileye bir kurum, cinselliğe bir formalite olarak bakıyor. Hayatımda okuduğum en şaşırtıcı ve özgün (biraz iddialı oldu, ama düşünüyorum da gerçekten öyle) kitap olmasına rağmen, Toru Okada'yı, Samsa dışında da sinema ve edebiyat dünyasının birçok karakterine benzetiyorum. Aklıma ilk gelen, American Beauty'nin Lester'ı... Ailesinde ve kendinde yanlış giden şeyleri fark edip değişmeye karar veren, hatta bu konudaki motivasyonu genç bir kız olan bir adam... American Beauty'deki Angela ve Lester'ın çarpık ilişkisiyle Toru Okada ve komşu kızı May Kasahara'nın sevimli dostluğunu Sıla Küçükosmanoğlu karşılaştırmak haksızlık olur gerçi. Bu arada, evet, kitapta sökülen iç organların ve şantajcı politikacıların yanında sevimli detaylar da var. Murakami'nin hayal dünyasına yağdırdığım bunca övgünün, onu savuma ihtiyacı içinde olmamın bir nedeni var: Murakami, son kitabıyla ilgili çok fazla reklam yaptığı gerekçesiyle bu sene çok tepki aldı. Ben de hoşlanmam edebiyatın bu kadar popülerleşmesinden, ama Murakami gibi bir edebi dehayı sırf popüler diye bir kenara atamayız. Bu akşam yatmadan önce karanlık kuyunun dibinde, ya da sabaha karşı zemberekkuşu dünyanın zembereğini kurarken düşüneceğim: Bu sene neden Nobel Edebiyat Ödülü'nü Murakami alamadı? Neden, neden?