DERSİMİZ İNSANLIK

Bilen bilir 19. yüzyılın sonları tarihin karanlık sayfası olarak kabul edilir. Özellikle cumhuriyet, laiklik, eşitlik anlayışının yeni yeni yayılmaya başlamasıyla beraber entrikalar, başkaldırılar, olaylar hiç eksik olmamış insan hayatından. Bunun en yoğun yaşandığı yerlerden biri kuşkusuz Fransa. Her ne kadar bunun sebebi milliyetçilik olarak görülse de milliyetçiliğin şovenizm altında boyut değiştirmiş halidir aslında. İşte bu ortam içerisinde bulunduğu döneme damga vurmuş, düşüncelerini tüm kararlılığıyla yansıtabilmiş ender yazarlardan biridir Emile Zola. Özellikle üzerinde incelemelerde bulunacağım Suçlusun! adlı açık mektup dönemin en önemli siyasi metni olarak kabul edilir. Eserde daha sonradan Hitler Almanyasında doruk noktasına ulaşacak Yahudi ırkçılığının belki de ilk ve en şiddetli örneklerinden biri gözler önüne serilmiş. Suçlusun! eserinin temelini oluşturan olaylar zinciri basit bir mektupla başlar temeli dayanağı olmayan bir mektup. O dönemde gündemi meşgul eden Fransa-Almanya gerilimi farklı bir boyut almış, ortaya çıkan bu mektupla Fransız askeri düzeni hakkında detaylı bilgiler içeren casusluk raporu tüm ülkede yankı bulmuştur. Hiçbir kanıt olmadan olayın suçlusu ülkenin başarılı subaylarından Yahudi kökenli Alfred Dreyfus ilan edilmiştir. Burada Yahudi kökenini vurgulamamın sebebi bu sürecin kişisel bir saldırı değil daha çok toplumsal, ırka yönelik bir saldırı olduğunu göstermektir. İşte burada Emile Zola'nın sık sık söz ettiği Albay Du Paty de Clam her ne kadar baş sorumlu olsa da asıl sorumlular sözde siyaseçti kurgucular ve gözünün önünde olanları göremeyen halk olmuştur. Belki günümüzün de en büyük sorunu bu değil mi? Baştakiler oynuyor, bizler izliyoruz. Oh ne güzel senaryo!.. Tabii ki olayın ana karakterlerinden daha fazla bahsetmeliyiz ki aslında belli bir kitleyi temsil eden bu zihniyeti daha iyi anlayabilelim. Her suçta olduğu gibi bir kurbanımız var tabii, sesini çıkarmaya çalışsa da başarılı olamayan, düştüğü bataklıktan kurtulamayan birisi: Alfred Dreyfus. Ama asıl konuşulması gerekenler göz önünde olanlar değil de oyunu perde arkasından yönetenler. Esterhazy bunlardan en önemlisi, olayın tetikçisi, asıl yargılanması gereken kişi. Az önce de bahsettiğim Albay Du Paty de Clam var birde. Türlü türlü oyunlarla olayı örtbas ediyor ve Emile tarafından eleştiri oklarının asıl hedefi haline geliyor. Mevkii sebebiyle Esterhazy ve Albay Du Paty de Clam birer piyon olarak görülebilir çünkü asıl suç suçluyu yargılamayanda. O yüzden asıl üzerinde durmak istediğim Georges Pickuart ve Savaş Kurulu. Pickuart yargılama süreci başladıktan sonra olayın aslını öğrenen, Dreyfus'un suçsuzluğunu kanıtlamaya çalışan bir subayımız. "Bir yahudi şeytan adasında kalmış, kalmamış bundan sana ne?" Savaş kurulunun bu tutumu belki de tüm olayların özeti niteliğinde. Irkçılık, canilik ya da aşırı milliyetçilik, hiçbir kavram açıklayamaz bu tutumu. Yoksa insalık ölmüş de bizim mi haberimiz yok !.. Biraz da vatan haini ilan edilen hatta zehirlenerek katledilmesine sebep olan açık mektubun sahibinden bahsedelim. "Benim görevim konuşmak, suç ortağı olmak istemiyorum. Yoksa gecelerim orada, işkencelerin en korkuncu içinde, işlemediği bir suçun cezasını çekmekte olan suçsuzun hayaletiyle dolup taşacak."* Emile Zola burada olanlara göz yuman herkesin suç ortağı olacağını ve sessiz kalırsa en büyük işkenceyi kendisinin göreceğinden bahsetmiş. Birçok insana ders niteliğinde olmuş yazısının belki de en tüyler ürpertici bölümü burası. Kendi hayatını tehlikeye atmış "Yahudilere ölüm!" sloganının yanına "Emileye ölüm!" sloganını da eklemiştir ama en azından hayaletlerden, karanlıklar arkasındaki gölgelerden kurtulmuş; huzurlu gecelere yelken açmıştır. İşte tüm bu çabaları toplumsal bilincin oluşmasına, kısa sürede olayın perde arkasının ortaya çıkmasına sebep olmuştur ve 1899 yılında Dreyfus ulusal mahkeme önünde suçsuz ilan edilmiştir. Ama ne yazıkki ordunun onuru ve çıkarı uğruna asıl suçlular sorgulanmamış, yüzlerce Yahudi'nin ölmesine sebep olan bu akımın sorumluları cezalandırılmamıştır. Davasında ısrar etmesinin sebebini de ilerideki gerçek cinayetlerin, Fransa'yı hasta eden tüyler ürpertici adaletsizliğin çıkacağı yumurtanın kaynağını bu olaya dayandırarak açıklamıştır. Nitekim her ne kadar Fransa'daki düzeni eleştirse de ölümünden, katledilmesinden sonra olacaklara o dönemden ışık tutmuştur aslında. Tüm dünyada yayılan Yahudi ırkçılığı o dönemden sonra giderek artmış Nazi Almanyasında doruk noktasına ulaşmıştır. Hazır Hitler Almanyasından bahsetmişken sözlerimi o dönemi çok iyi yansıtan bir filmin repliğiyle tamamlamak istedim. "Daha fazla insanı kurtarabilirdim. Bu araba. Satsam, Goeth bu arabayı alırdı. Arabayı neden satmadım ki? On kişi ederdi. On kişi. On kişi daha. Bu iğne, iki kişi. Bu altın, iki kişi. Buna karşılık bana iki kişi verirdi. En azından bir. Bana bir kişi verirdi, bir kişi daha . Bir insan daha. Bir insan, Stern. Bunun için... Daha fazlasını kurtarabilirdim. Kurtarmadım! Kurtarmadım!" Evet tahmin edilebileceği gibi Alman Oskar Schindler'den başkası değil bu sözlerin sahibi. Haksızlığa göz yummak, bir insan hayatını tehlikeye atmak bu kadar kolay mı? Tarihi göz önünde bulundurduğumuz zaman o kadar zor değilmiş demek ki. Kendi çıkarımız uğruna başkalarına zarar verebilirmişiz, bir insanı öldürmenin, suçlamanın haklı sebepleri olabilirmiş. Evet evet biz insanlar dünyanın en acımasız varlıklarıyız her ne kadar üç beş altın yürekli insan çıksa bile.