Sorunlu İlişkilerin Kompozisyonu

Anneanne veya dedelerimize uzun evliliklerinin sırrını sorduğumuzda genelde verdikleri cevaplar arasında sadakat, güven ve sabır vardır. Benim annem ve babamın uzun olmayan evliliklerinin sırrı ise yapılan fedakarlıkları görememek ve güvensizlik... Onlardan yola çıkıp kendi ilişkime baktığım zaman çok şanslı olduğumu hissediyorum. Karşılıklı yaptığımız fedakarlıkları görmezden gelmediğimiz, birbirimizin en can yakıcı noktasını bildiğimiz halde bunu koz olarak kullanmadığımız bir ilişkimiz var. Etgar Keret'in Domuzu Kırmak adlı öykü kitabı da bana sıkça sevgilimi, annemleri ve günümüz ilişkilerini hatırlattı. "Sinek Kaydı" adlı öykü ilişkilerdeki fedakarlığı ve zaman içindeki değişimi gösterirken, "Bizon" ise bana birisini kırabileceğimizi bilmek için bunu denemeye ihtiyacımız olmadığını hatırlattı ve son olarak "Kitabına Göre Cinayet" adlı öykü de insanların birbirlerine karşı ne kadar duyarsız olduklarını gösterdi. Karşımızdaki insanı değiştirmek için onu hayatımıza almıyoruz ya da onun hayatına girmiyoruz fakat birbirimize uyan noktalar dışında rahatsız olduğumuz özelliklerini değiştirmelerini bekliyoruz çoğu zaman. Etgar Keret'in Domuzu Kırmak adlı öykü kitabındaki "Sinek Kaydı" öyküsünde de sevgilisinin istekleri doğrultusunda yaşam şeklini değiştiren bir ana karakter var. Sevgili adayı, adamın sakal tıraşı olmasını ister ve adam bunu kabul eder ,"... kız istediği için." (37). Bu bana sevgilimle ilk tanıştığım zamanları hatırlattı. Ben ondan tıraş olmasını istememiştim fakat o, telefonuma çok fazla gelen mesajlardan ve telefonumla sürekli ilgilenmemden rahatsız olduğu için bu durumu değiştirmemi istedi. Aynı adam ve kız gibi biz de daha o zamanlar sevgili değildik fakat yapılacak fedakarlıkların aramızdaki bağı güçlendireceğini biliyorduk. Bu nedenle o istediği için ben de dikkat etmeye başladım, aynı öyküdeki adamın yaptığı gibi. Bazen küçük fedakarlıklar yerini büyük mutluluklara bırakabiliyor eğer kişiler bu durumun farkına varırsa. Öyküdeki kız bunun farkına varmıyordu bu nedenle adam için gerçekten üzüldüm; çünkü kendimi öykünün başında adamın yerine koymuştum. Daha sonra aklıma annemler geldi. Babam, annemin iş konusunda yaptığı fedakarlığı görmüyordu ve sanki annemin zaten böyle davranması lazımmış gibi bir tavır takınıyordu. Sonuç olarak öyküdeki adamın da annemlerin de ilişkisi bitti. Bizimkiyse devam ediyor çünkü sevgilim, benim değişmek için çaba sarf ettiğimin farkında. İstediği şeyleri tabii ki yapmak zorunda değilim ama kitapta da dediği gibi "... yüzünde belirecek gülümseme her şeye değerdi." (38) yani eğer benim yapacağım ufacık bir şey onun mutluluğuna, daha da önemlisi "bizim" mutluluğumuza katkı sağlayacaksa her şeye değer sanırım. Bu nedenle bu öyküdeki fedakarlık teması benim bu ilişkide ne kadar şanlı olduğumu bana gösterdi. Bir ilişkinin devamı için önemli olan bir başka nokta ise karşındakinin zayıf yönlerini bildiğin halde onu buradan vurmamaktır. Elinde o gücün olması illa karşındakine zarar vermeni gerektirmez ve ilişkiyi bitirirken bile bu silahını ona doğrultmamak olgunluktur bence. Genelde insanlar ayrılırken gerçek yüzlerini gösterirler ve çoğu zaman canımızı acıtmak için son kozlarını kullanırlar. Fakat bunun sadece karşındaki insanda değerini düşürmek olduğu görüşündeyim. "Bizon" adlı öyküde zevk için hayvan avına çıkan adamın "Hayvanları vurabileceğimi bilmem için ateş etmeme gerek yok." (Keret 23) demesi benim gözümde onun değerini yükseltti ve istemsiz bir sempati duydum. Hayvan haklarıyla yakından ilgili olduğum için değil fakat elindeki gücün farkında olup onu olumsuz şekilde kullanmaması keşke ikili ilişkilerde de insanlar böyle olsa dedirtti bana. Örneğin annemlerin boşanma olayında babam, annemin canını nasıl çok iyi yakabileceğini biliyordu ve bu nedenle bizim üstümüze oynadı. Bu annem için adeta avcının tetiği çekmesiyle eşdeğerdi. Bunun dışında obezite boyutunda şişman olan kardeşimin sevdiği kız ondan kilolarını kaba bir dille neden göstererek uzaklaştı ve bu kardeşimi çok üzdü. İnsanlarla yakınlık kurmak aslında onlara sizi vurabilecekleri silahları altın tepside önlerine sunmak gibi ve sonunda o silahlardan birisiyle sizi vurmaları çok olası bir durum. Aslında zarar veren kişi de ne kadar üzebileceğinin farkında oluyor bence fakat o anlık güçlü olma içgüdüsüyle belki de tetiği çektirtiyor. Bu öyküde yazarın amacının benim aklımdan hızlıca geçirdiklerimi okura düşündürmek olduğu kanaatindeyim. Bir ilişki süresince insan nasıl karşısındakine zarar vermeme konusunda titizse ilişki biterken de kırabileceğini bilmesine rağmen o tetiği çekmemeli, o sözü söylememeli veya o hareketi yapmamalı... Hepimizin kafası bir şeylerle dolu ve kimi zaman çevremizde olup bitenlere dikkat edemeyebiliyoruz. Bu bağlamda "Kitabına Göre Cinayet" öyküsünde de Keret'in "... telaşla koşturan takım elbiseli insanların cesedin üzerinden atladıklarını görüyorum." (10) demesi bana insanların günlük telaşları içerisinde ne kadar umursamaz olabileceklerini gösterdi. Fakat ikili ilişkiler bu umursamazlığı fazla bünyesinde barındıramaz bence, ilişkiler sessiz çığlıklar atmaya başlar. Keşke babam da annemin sessiz çığlıklarını görseydi, keşke bizim ondan ne kadar uzaklaşmaya başladığımızı fark etseydi... Öyküde artık soğumakta olan bir ceset ve üstünden umursamazca geçen figüranlar varsa bizim hayatımızda da ölmek üzere olan bir aile hayatı ve görmezden gelen bir ana karakter vardı, babam. Bu hikaye aslında yukarıda anlatılanların sonucu gibiydi. İlişkinin girişinde göz ardı edilen fedakarlıklar, gelişmesinde zarar vereceğini bile bile karşısındaki insanın canını yakmaya çalışmak ve sonunda kendi günlük telaşlarına odaklanıp onu acısıyla baş başa bırakmak... Bu farklı temadaki üç öykünün de ilişkideki sorunlara eleştiri olduğu düşünüyorum. Sorunlu ilişkilerin kompozisyonunu bu nedenler oluşturmakta sanırım... Berkem Göğüsger