AMERİKAN RÜYASI

Oscar'a aday gösterilen (1999) American History X 1998 yapımı bir Tony Kaye filmidir. Dilimize "Geçmişin Gölgesinde" olarak çevirilen eser ironik bir şekilde İngiliz bir yönetmenin elinden çıkan bir Amerikan başyapıtı. Edward Norton ve Edward Furlong'un güçlü oyunculukları, yönetmen Tony Kaye'nin olaylar arasındaki dahiyane geçişleri, başarılı sahne seçimleri ve görüntü yönetmeninin eseri unutulmaz kılan çekim teknikleri bu eseri kusursuz olarak nitelendirebileceğimiz birçok nedenden sadece birkaçı. Film, ırkçı büyük kardeş Derek (Edward Norton) ve onu izlediği yolda hayranlıkla takip eden küçük kardeş Danny (Edward Furlong) arasındaki ilişki hakkında. Derek ırkçı bir örgütlenmenin popüler bir bireyi konumunda ve aynı zamanda örgüt liderinin sağ kolu . Bir itfayeci olan ve iki zenci itfaye görevlisi ile çalışırken bir acil durum esnasında hayatını kaybeden Derek'in babası, oğlunun Neonazizm'e yönelmesinin ve örgütün bir parçası olmasının başlıca sebebi. Babasının ölümünü kabulleneyemen Derek bu acı olayı farklı yönleriyle düşünüp çok farklı bir şekilde analiz ediyor. Amerikanın göçmen yasalarını suçlayan Derek bu kazayı niteliksiz eleman olarak gördüğü zencilerin üzerine yıkıyor. Hikaye, bir bakıma kısır bir döngünün etkili bir şekilde beyaz perdeye aktarılmış hali. Babadan oğula ve oğuldan küçük kardeşe istemsizce aktarılan, istenmeyecek bir yük, öfke... Bir gece Danny, hoşnutsuz bir şekilde tarih ödevini yapmaya çalışırken garajdan gelen sesleri işitip Derek'e koşuyor. Neler yaşanabileceğini düşünmeden yapılan bu hareket Derek'in 3 zenciye ateş açması ve canlı olarak ele geçirdiği sonuncusunu vahşet dolu bir şekilde kardeşinin gözleri önünde öldürmesi ile son buluyor. Bu sahne öfkenin görüşlerimizi nasıl körelttiğinin , bakış açımızı nasıl daralttığının şifrelenerek bize sunulmuş hali. Burada İkinci Dünya Savaşı'nda Adolf Hitler liderliğindeki bütün dünyaya meydan okuyan Alman halkı akla geliyor. Bu eylem Hitler'in Avrupa'nın büyük çoğunluğunu ele geçirmekle yetinmeyip Holokost'u gerçekleştirmesiyle paralel gibi görünüyor. İşlediği suçun ardından üç yıl hapise mahkum edilen Derek özgür hayatı boyunca sürdürdüğü tavrı mahkum olarak da devam ettirecektir. Vazgeçemediği ilkeleri ve saplantı haline getirdiği zenci düşmanlığı, yaşayacağı bir dizi olayın ve aynı zamanda içinde bulunan nefretin yok olma sebebi olacaktır. Bu denli anlamlı bir film için eşsiz bir neden-sonuç ilişkisi olmuş. Beyaz yandaşlarının zenciler ile iletişime geçtiğini gören Derek taraf tutmamaya karar vermiş ve bu kararının yansımasını eski yandaşları tarafından tecavüze uğrayarak almıştır. Bu esnada görev aldığı çamaşırhanede birlikte çalıştığı bir siyahi olan Lamont'dan (Guy Torry) her geçen gün daha az nefret etmekte, kendisini zencilerin eğitimsiz ve alt sınıf insanlar olmadığına ikna etmesine izin vermektedir. Lamont'ın yaptığı şey inanılmaz gibi görünüyor. Yanlış olup olmadığına bakmaksızın tek bir düşünceye körü körüne bağlanmış bir bireyi tıpkı onun gibi düşündüğünü göstererek, mizahı kullanarak, düşündüğü bireymiş gibi davranıp fakat aslında öyle olmadığını hissettirerek imkansızı başarıyor. Mizahın gücü, gerçekten göz ardı edilemeyecek kadar fazla. Böyle anların hayatımızda ne kadar büyük yer aldığını düşünmemek çok zor. Aralarındaki dostluk Derek'in hapishaneden canlı, aynı zamanda farklı bir birey olarak çıkmasını sağlamıştır. Hikaye Derek özgürlüğüne kavuştuğunda daha da ilginç bir hal almaya başlıyor. Eve döndüğünde küçük kardeşinin, eski benliğinden sapıp kendi izlediği sapkın yoldan sürüklendiğini, hatta ve hatta kendinden daha sapkın düşüncelere sahip olduğunu görüyor. Burada küçük kardeşini izlemenin kendi geçmişini izlemekten farksız olduğu tartışma götürmez. İnsanın hatalarını anlaması ve erdemli davranmaya başlaması için ne kadar mükemmel bir yol. Hatalarımızın farkına varıp, onların aynı zamanda geçmişimiz olduğunu hissettiğimiz andaki o karmaşık duygu, kendimize hayret edişimiz, aydınlanmışlık hissi ve o tuhaf tebessüm... Belki de karakterin o anda hissettiği yegane duygulardı o an için. Hatalarını daha da bariz bir şekilde gören Derek derhal Danny'nin örgütle alakasını kesip ailesini artık saçmalık olarak gördüğü bu düşünce ve eylemlerden uzaklaştırmaya koyulur. Danny Derek'in yaşadıkları ve görüşleri doğrultusunda doğru yolu bulacak kadar akıllı bir çocuk. İnsanın bu anlamda örnek aldığı iyi bir birey olması çok önemli. Genç yaşta hepimizin olmayı hayal ettiği bir birey olur. Kimi zaman yakınımızda kimi zaman ise uzaklarda, erişemeyeceğimiz yerlerdedir bu modeller. Danny kadar şanslı olanlar, bir kardeş uzaklığında oluyor hayatlarını etkileyen bu "heykeltıraş" lara. Sanşlı çocuk, doğruya yönelebilmiş, yüklerinden, öfke ve nefretinden kurtulmuştur. Teşekkürler Derek... Filmin sonunda Danny isteksizce başladığı ırkçılık hakkındaki ödevini bir solukta bitirip nihayet siyahi olan öğretmenine teslim edecektir. Fikirleri değişmiştir, artık öfkeli değildir, nefret duygusu onu rahatsız etmiyordur. Her şey iyiye gidiyor gibi görünmektedir fakat son dakikalarda Derek'in örgüt liderini dövüp örgütü terk etmesinden kaynaklanan gerginlik hissedilmektedir. Bu izlenim Derek'in her an bir saldırıya uğrayabileceği hissiyatını verir fakat tam bu sırada ironiktir ki Danny okul tuvaletinde siyahi bir öğrenci tarafından ırkçı sebeplerden silahlı saldırıda katledilir. Son sahnede Danny'nin sesinden duyduğumuz gibi " Öfke bir yüktür. Hayat sürekli kızgın yaşanmayacak kadar kısadır, buna kesinlikle değmez." Derek'in hayatın adaletsiz dengesini bu denli sert yaşaması acı, sarsıcı. Belki de nefesimizi kesmesinin neden bu denli çarpıcı olmasıdır.