Zamanın Dili

Hiç geleceği görmeyi veya hissetmeyi istediniz mi? Sanki çoktan o gelecek anılarını yaşamış gibi, geçmişe baktığımızda anımsadığımız acı-tatlı hatıralar gibi geleceğin sisli sokaklarında dolaşmak çok tuhaf olmaz mıydı? İşte Denis Villeneuve tam da bunu yapıyor, bizlere Arrival şaheserini takdim ederek aslında algılarımızın ne kadar kapalı olduğunu, insan denen varlığın öğrenmesi gereken çok şey olduğunu anlatıyor. Ama gösterdiği yol biraz farklı, herkesin aklına geleceği gösteren bir makine ya da geleceğe gidebilen bir araba gelirken onun aklına yabancı dil gelmiş. Ne abartı, ne dolaylama bildiğimiz yabancı bir dil. Fakat bu dil insanlığa ait değil, yani bildiğimiz sağdan sola ya da tam tersi şeklinde yazılan dillerden farklı. Tuhaf mı geldi? Dil aynı insanların bildiği zaman kavramı gibi belli bir noktadan başlar ve belli bir yerde ise biter. Her dil insana yeni bir şey katar, farklı düşünmemizi sağlar, olayları çok farklı açılardan görmemize yardımcı olur. Sanki yeni bir duyu organı kazanmış gibi, yeni bir algı mekanizması oluşur bünyede. Bir yabancı dil bize belki hayatımızda hiç kullanmadığımız tepkiler ve ifadeler kazandırabilir, hiç kafa yormadığımız konular hakkında düşünmemizi sağlayabilir. Bize daha önce görmediğimiz anlamlar ve değerler aşılayabilir. Ama bir dilin insanlığın zaman algısını değiştirebileceğini, insanlığa geçmişin ve geleceğin bir anı olarak hatırlanabileceğini göstermesi çok mu absürt olurdu? Bence değil. Zaman insanlık tarafından hep geçmiş, şimdi ve gelecek olarak anılmıştır. Aynı düz bir çizgide devam eden harfler gibi, o harfler ki dil dediğimiz yegane hazinemizi oluşturur. O çizginin üstünde akar gider saatler ve günler, zamanın aşağısı yoktur ya da sağı-solu. Dil de aynı şekilde başka bir yere sapmaz, bir doğrultuda ileri ve geri gider. Filmde bahsedilen yabancı dil uzaylılara ait. Yani sen, ben dünya üzerinde böyle bir dil görmedik, hiçbir dile de en ufak bir benzerliği yok. Biz çizgili defterlerin çizgilerini takip ederken, onlar şeffaf bir cama yuvarlak harfler nakşediyor diye düşünün. Biz yazı yazarken bir sırayı takip ederken, başlangıçtan çıkıp bitişi kovalarken, onlar yuvarlak harfler ile bir döngüyü işaret ediyor. Düz bir çizgi üzerine yazdığımız ilk büyük harf geçmiş, son harften sonra gelen nokta ise gelecekmiş gibi düşünün. Bir de bunun yuvarlanmış halini düşünün, geçmiş ve gelecek aynı noktaya geliyor değil mi? Bir döngü tamamlanıyor, insan başladığı yere geri dönüyor. Düz bir çizgi de devam edip cümle sonunda ki noktaya yani yaşamın sonuna ulaşmayı beklerken, bir yuvarlağın içinde hem geçmişe hem de geleceğe gidebildiğinizi düşünün. Gelecek eski bir anı gibi canlanıyor aklımızda ve bunu sadece yeni bir dil öğrenerek başarıyorsunuz. Alıştığımız zaman algısını farklı bir yabancı dil ile başka bir boyuta taşıyarak zamanda sapmalara imkan tanıyoruz. O yuvarlak harflerden çıkan zaman döngüsüne öğrendikçe alışıyoruz ve geleceği görerek şimdiyi yaşıyoruz. Anlık bir reaksiyon ile geçmiş ve gelecek kavramlarının iç içe geçişine canlı tanık oluyoruz, öğrendiğimiz bir değişik alfabe ile o doğrusal zaman çizgisini terk ediyoruz. Sahi böyle bir şey mümkün mü? Neden olmasın, filmde olduğu gibi belki bir gün gelen ziyaretçiler bize bu hediyeyi verir. Peki bu hevesle sarılacağımız bir hediye mi olacak yoksa bizi delirten, ufkumuzu parçalayan bir lanet mi olacak? Geleceği görebilmenin rahatlığı insanlığı nereye sürükler bilemeyiz ama bir dilin neleri değiştirebileceğini en azından tahmin edebiliyoruz ki böyle anlamlı filmler çekiliyor. Hasan Tarık Yılmaz 21401060