Gözlerimin Önündeki Perde

Hiç sorguladınız mı gördüklerinizi? Sordunuz mu kendinize, acaba gördüğüm şey, gerçekte olan şey mi diye? Düşündünüz mü ya gördüğünüz her şey birer yalansa? Aşağıda gördüğünüz fotoğraf, iki yıl önce sosyal medyada uzun bir süre tartışıldı. Tartışmanın konusu fotoğraftaki elbisenin rengiydi. Sizce hangi renk? Siyah? Beyaz? Mavi? Yeşil? Kahverengi? Sarı? Çim yeşili? Toprak rengi? Deniz mavisi? Gök mavisi? Altın sarısı? Emin olabilirsiniz, saydığım bu renklerin hepsi sosyal medya kullanıcıları tarafından iddia edilen renkler. Tahmin edebileceğiniz üzere, elbisenin sosyal medyada paylaşılmasının hemen ardından sayısız açıklama yapıldı. Zihnimizde ve nöronlarımızda neler olduğu, gözlerimizin nasıl bir yanılsama yaşadığı bir çok otorite tarafından bilimsel olarak açıklanmaya çalışıldı. Elbisenin rengi bizim için bu yazıda önemli olmasa da, birçok insanın kendi gördüğü rengi elbisenin asıl rengi kabul etmesi hatta bunu diğer insanlara diretmesi konumuzun temelini oluşturuyor. "Ön yargıları yok etmek, atom çekirdeğini parçalamaktan daha zordur"[1] demiş ünlü fizikçi Albert Einstein. kendi üslubuyla ne de güzel özetlemiş insanın ön yargılarını kırmanın zorluğunu. Aslında elbise örneğini vermemin sebebi de buydu. Bahsettiğimiz kendi gördüğü rengi elbisenin asıl rengi kabul eden insanların ön yargılarını nasıl kırarsınız? Çok zor değil mi? O adam asla sizin söylediğiniz rengi kabul etmez. Tabii ki, kendinden emin olmak, kararlı olmak çok güzel bir şeydir. Ancak, kararlılığın bir seviyesi vardır. Eğer bu kararlılık, sizi bildiğinizin dışında bir şeyin doğru olabileceği ihtimalini göz ardı edecek seviyede kör ediyorsa, bunun adı kararlılık değil ön yargıdır. Hani ilk okulda bize matematik öğrettiler, sonra dediler bunun adı sayı doğrusu. Hiç sorgulamadan 2. bir eksenin varlığını, eksiyi, artıyı ve sayıları öğrendik bu sayı doğrusunda. Sonra bir gün öğretmenimiz sınıftan içeri girdi, yeni konuya geçti. Derste işlediğimiz konu bu sefer bu sayı doğrusundan iki tanesiyle oluşturulmuş bir şeydi. Öğretmenimiz bize artık iki boyutlu düzlemde bir şeyler anlatmaya başlamıştı ve tüm işlemlerimiz bu iki boyutlu düzlem üzerine kurulmaya başladı. Sonra bir gün, başka bir öğretmen sınıftan içeri girdi yine. Bu sefer konu üç boyutlu uzaydı. Kısacası, bize ne öğrettilerse biz onu öğrendik ve beynimizde bir yargı oluştu. Bunun adı ön yargıydı. Birçoğumuz öğretmen bize neyi öğretirse inandı. Diğerleri ise sorguladı. Sorgulayanlar belki de üç boyutlu uzayı daha öğretmeni ona öğretmeden kafasında canlandırdı, gerçek hayata uyarladı. Ön yargılı olanlar ise kafa yorma gereği dahi duymadı. Sonunda üç boyutlu uzay kendilerine öğretildiği zaman ön yargılı olanlar anlamakta zorlanırken, diğerleri yani yeni düşüncelere açık olanlar aydınlandılar. Aydınlanma demişken, bir örnek de geçmişten verelim. 17. ve 18. yüzyıllarda Aydınlama Çağı olarak adlandırılan dönemi Immanuel Kant, "aklı kullanma cesareti" olarak tanımlamıştır.[2] Ön yargılar da aklımızı kullanmadığımız zamanlarda ortaya çıkmaz mı? Yine aynı dönemde yaşayan İtalyan astronom, fizikçi, mühendis, filozof ve matematikçi Galileo Galilei, "Dünya yuvalaktır" söyleminden dolayı Engizisyon Mahkemesi tarafından yargılanmıştır.[3] Çünkü, Katolik kilisesinin o zamanki önde gelenleri, kendilerine söylenen "Dünya düzdür" sözüne inanmışlardı.[4] İşte yine bir ön yargı örneği. Keşke o insanlar körü körüne inandıkları düşüncelerden bir an olsun şüphe etselerdi. Ancak etmediler ve diğer bütün örneklerimizde olduğu gibi ön yargılar bir zafer daha kazandı. Geçmişi bir kenara bırakacak olursak, geleceğe dair bir umut görebiliriz. Bir insanın ön yargılarını kırmanın o insanın kendi elinde olması bana bu konuyla alakalı umut veren şeydir. Yazımın sonunda, tüm okurlarıma diyorum ki: Hepimizin gözlerinin önünde birer perde vardır. Dışardan gelen ışığı, bu perdenin renginde görürüz. Bu perde bizim tam olarak aydınlanmamızı engeller. Aydınlanmak ve ışığı kendi renginde görmek için yapmamız gereken tek şey o perdeyi gözümüzün önünden kaldırmaktır. Denizhan Soydaş