'Yenişehir'de Bir Öğle Vakti' Üzerine...

Sevgi Soysal tarafından dönem romanı olarak kaleme alınan 'Yenişehir'de Bir Öğle Vakti ' adlı roman 1970'lerdeki toplum yaşayışını anlatmaktadır. Romanda can bulan karakterler günümüz toplumunda da varlığını koruyan kişilerdendir. Yapıttaki karakterlerin toplumun farklı kesimlerinden, farklı etniklerden oluşu bu kitabı okuyan hemen herkesin kitapta kendinden veya kendi çevresinden bir şeyler bulmasına olanak sağlar. Yazar dönemin popüler mekanları arası değişimi ve bu mekanlarda karşılaşabileceğiniz insan örneklerini büyük bir ustalıkla kaleme almıştır. Karakter-hikaye- mekan, arası geçişleri de o kadar ustaca kaleme alınmıştır ki okurken konunun nerden nereye, nasıl geldiğini anlayamazsınız. Kısacası Yenişehir'de bir öğle vakti, toplumumuzda altın günü muhabbetleri olarak tabir ettiğimiz, birbiriyle bağlantılı ancak bir o kadar da farklı hikayelerden oluşmuş akıcı yapıtlardandır. İçerik olarak yapıt birçok sosyolojik konuya dikkat çekmektedir. Aile içi iletişim ve sevginin, kişilik gelişimi üzerindeki etkisi. Çocuklar arasında cinsiyete bağlı olarak yapılan haksız ayırımın çocuk gelişimindeki etkisi. Bireyin yetiştiği ortamdaki ekonomik gücün o bireyin kişilik gelişimine olan etkisi... Kısacası yapıt toplumda yaşanan sorunların sebebini temelinden anlamamızı ve süre gelen düzeni sorgulamamızı sağlamaya çalışmaktadır. Örneğin: eski bir öğretmen olan Hatice Hanımın davranışları; düşünün ki kız- erkek evlat ayırım yapıp oğlunu kayıran bir anne, bir kadın... Hep aceleci olan ama aceleci oldukları için gençlere kızan bir eğitimci, ülkenin dilenciler ve onlar gibi olanlar yüzünden kalkınamadığını düşünen ama hırsızlık yapan bir öğretmen... Yapıtta vurgulanmak istenen ana nokta: devamlı eleştiren, yapıcı olmaktansa yıkıcı olmayı seçmiş, belli bir amacı olmayan, para mevki sahibi olmayı her şeyden önemli gören, içerikten çok etikete önem veren,'içi boş dışı hoş' insanlardan oluşan bir toplumda bir şeylerin mutlaka ters gideceğidir. * * * Kitabın bende yarattığı etkiye gelecek olursak; doğma büyüme Ankaralı ve öğretim hayatının büyük bir çoğunluğu kolejde geçirmiş, üstüne üstlükte doğduğundan beri Esat'ta oturan biri olarak kitabı büyük bir beğeniyle okudum. Daha önce milyonlarca kez yürüdüğüm sokaklara bu kez farklı bir gözle baktım. Kim bilir bu sokaklarda neler yaşandı? Kaç Ahmetler, Ayseller, Aliler, Doğanlar, Salih Beyler, Mevlütler, Hatice Hanımlar geldi geçti bu sokaklardan, bu şehirden, bu ülkeden? Belki de hala sokaklardalar da bizim haberimiz yok... Benim için Yenişehir'de Bir Öğle Vakti'ni okumak, rüya görürken aynı anda o rüyayı dışarıdan izlemek gibiydi. Sanki oradaydım, tüm olaylar gözlerimin önünde yaşandı ama kimse benim varlığımı görmedi. Hatice Hanım'ın çaldığı çay kaşıklarını benden başkası görmedi... Büyük mağazanın bodrum katında yaşananlara kimse şahit olmadı. Ahmet'in de Şükran'ın da düşüncelerini benden başkası duymadı. Bana göre kitabın en can alıcı yeri son birkaç satırıydı; kavağın devriliş anı... Elbette yazarın kavağın devriliş anı ile topluma vermeye çalıştığı mesaj ile o anın bendeki çağrışımları bağlantısız. Ancak yazarın vermeye çalıştığı mesajı inceleyecek olursak: bence yazara göre kavak ağacı dönemin sallantılı yapısını temsil etmekteydi. Yazar yapıt kahramanları ile kavak arasındaki bağı; insanların her gün bakıp da görmedikleri, duyup da dinlemedikleri gerçeğini gözler önüne sermek için kullanmıştı. Hiçbir şey bir anda yaşanmaz, hiçbir kavga durduk yere çıkmaz, doğal afetlerde bile doğa bizi bir şekilde önceden uyarır -tabii biz bunu fark edebilirsek. İşte tıpkı bunu gibi 70'ler dönemi sosyal yapısı da bize bir şeylerin yaklaştığının habercisiydi ama biz bunu göremedik, daha doğrusu görmek istemedik. Her şey gözler önündeydi ama kimse sesini çıkarmadı çünkü umursamamak daha kolaydı. Tıpkı kökleri üzerinde duramayacak kadar güçsüz kalmış bir kavağın devrilişi gibi, zamanında müdahale edilse idi belki şu an da o kavak hala ayakta olacaktı ve de kimsenin hayatına da mal olamayacaktı? * * * Romanda o kadar karakter varken, kavağın ekonomik ve kültürel seviyesi düşük karakterlerden biri olan Mevlüt'ün üzerine düşmesi sizce de tuhaf bir rastlantı değil midir?