BEN TÜRKÜM, BENİ BIRAKIN

Güney Fransa'da Marsilya yakınlarındaki şirin kasabalardan birinin daracık sokaklarında 40 derece sıcağın altında elimde buruş buruş haritam, sırtımda 3 ayımı sığdırdığım sırt çantamla dolanıyorum. Nereye gittiğimi bilmeden, sağa sola bakınarak, kimi zaman tedirgin, kimi zaman da özgürlüğün keyfini çıkararak... Her yalnız seyahatimde içimden aynı sözleri tekrarlıyorum ; "Mutluluk paylaşınca gerçekten mutluluk." Benimse bu güzellikleri, yaşadığım anıları paylaşacak kimsem yok etrafımda. Belki de bu yüzden seviyorum yalnız seyahatleri. Ailemin, arkadaşlarımın, köpeğimin, eski sevgililerimin, gelecekte hayatıma girecek daha tanışmadığım o adamın değerini en çok yalnız çıktığım seyahatlerde anlıyorum. Susuzluğumun, açlığımın ve yorgunluğumun katlanılamaz bir hal aldığı dakika biraz soluklanmak ve mönüdeki en ucuz yemeği yemek için köşedeki küçük kafeden içeri giriyorum. Kafe de kimse yok, tam çıkmak üzereyken içeriden yaşlı bir kadın çıkıyor. Bozuk Fransızcam tarih kadar eski kadınla anlaşmaya yetmez ki diye düşünerek daha da tedirgin oluyorum. Oysa kadın tanıdığım diğer soğuk Fransızların aksine bana sevgiyle ve merakla bakıyor ve ne istediğimi soruyor. Bir kahve ve çörek ısmarlıyorum. Kahve ve çöreğimi yavaş adımlarla getirirken bana bakışlarından, sohbete hasret olduğunu ve bu sevimli yaşlıdan kolay kolay kurtulamayacağımı anlıyorum. Masanın üzerine kahvemi ve çöreğimi yerleştirirken, kadının gözü bir anda çantamın üzerinde duran pasaportuma takılıyor. "Eyvah yandık." diye geçiriyorum içimden. Belli ki bu çok sevimli gözüken yaşlı da diğer Fransızlar gibi pek Türkleri sevmiyor. Kadın bir de yüzsüzce pasaportumu eline alıyor ve Türk'sün demek Türkiye'densin diyerek tekrarlıyor. Ne diyeceğimi bilemez halde bir kadına bir de o seyahatteki en değerli varlığım olan pasaportuma bakıyorum. O ise sanki bir şeyler hatırlamaya çalışıyormuş gibi mırıldanıyor. En sonunda dudaklarından, bozuk bir Türkçeyle "Ben Türküm. Beni bırakın." sözleri dökülüyor. Yanlış mı duyuyorum diye yüzüne dikkatlice bakıyorum, dudaklarını okumaya çalışıyorum. O ise hala aynı sözleri tekrarlıyor, tekrarladıkça da gözleri yaşlarla doluyor. Pasaportumu masaya bırakıp aceleyle ayaklarını içeri sürüyor ve dükkanın içerisine "Sophie" diye sesleniyor. İçeriden bu sefer 20 li yaşlarda bir kız çıkıyor. Kıza telaşla bir şeyler anlatıyor, kızsa bir bana bir de yaşlı kadına bakıyor. Bense pasaportumu alıp bir an önce o kafeden çıkmak için çılgınca bir istek duyuyorum. Kimse bu küçük kasabadaki yerlilerle ters düşmek istemez ama bir şeyler tutuyor beni ve olduğum yerden kalkamıyorum. Biraz sonra genç kız bana yaklaşıp İngilizce konuşup konuşmadığımı soruyor. Evet diye cevap verdikten sonra hayatımda duyduğum en etkileyici hikayeyi anlatmaya başlıyor. Genç kız susup da hikaye bittikten sonra yaşlı kadına tekrar bakıyorum. O artık benim için yaşlı bir kadından çok daha fazlası. Tarih kadar eski dediğim kadında gerçekten bir tarih yatıyor. Bana okulda hiç öğretilmemiş, kitaplarımda hiç okumadığım, televizyonlarda hiç izlemediğim bir tarih. Yaşlı kadının yanına gidiyorum ve elini tutuyorum. O'nun adı Doris. 85 yılına iki ülke, iki savaş ve onlarca kayıp sığdırmış bir kadın... Telefonumun ses kayıt etme özelliğini açıyorum ve hayatımın ilk röportajını bu eşsiz kadınla yapma fırsatına erişiyorum. B: Doris, sen nerelisin? D: Bilmem. Keşke tek bir ülke, ırk yetse nereli olduğumu anlatmaya. Annem babam dedelerim hepsi burada Fransa'da doğmuşlar. Ben de burada doğdum. Ana dilim Fransızca. Kendini nereli hissediyorsun diye sorarsan Ben Türküm. Türkçe konuşamasam da, Türk vatandaşı olmasam da ben Türk'üm. B: Doris bana Türkiye ile olan bağını daha açık bir şekilde anlatabilir misin? D: 1925 doğumluyum ben. Bu kafenin olduğu yerde eskiden kocaman bir evimiz vardı. Dedeler, anneanneler, kuzenler hep beraber yaşardık biz. İnandığımız din, ettiğimiz dualar, geleneklerimiz, bayramlarımız diğerlerinden farklıydı ama hiç sorun yaşamadık 1940'lı yıllara kadar. İşte Hitler'le birlikte bizim de kabusumuz başladı. Almanya'daki Yahudilerin öldürüldüğünü, toplama kamplarına alındığını duymaya başladık önce. Annemle babamın fısıltıyla konuştuklarını ve babamın annemi "Bizim buralarda öyle şeyler olmaz." diye teselli edişini hatırlıyorum. B: Sen de o zamanlar 18 yaşındaydın. Yani olan bitenin farkında olduğun bir yaş. Hiç korktuğunu, tedirgin olduğunu hissettin mi? D: Toplama kamplarının ne demek olduğunu elbette biliyordum ama şehir efsanesi gibi bir şeydi. Sadece duyuyorduk, gördüğümüz bir şey yoktu. B: Tedirginlik ne zaman başladı? D: Hitlerin Avrupa'daki ilerleyişini duyuyorduk. Sonra bizim de tepemizde uçaklar uçmaya köyler bombalanmaya başladı. Akşamları evin altındaki kömürlükte uyumaya başladık bir süre sonra. Ama en çok evimiz elimizden alınıp diğer Yahudiler ile birlikte gettolarda yaşamaya başlayınca, bu işin sonunda toplama kampı ve gaz odaları olabileceğini anladım. B: Peki o kalabalık aile ne durumda? D: Ailenin durumunu iki kelimeyle özetleyebilirim sana. Telaş ve sakinlik... Ölüm korkusu çok garip bir duygu. Ya da öleceğini bilmek, ölümün yakın olduğunu hissetmek. Bir yanın isyan ediyor, koşarak kaçmak istiyor. Diğer yanın ise kabulleniyor. Bizim ailede böyleydi işte. Kimi gün evin erkekleri kafa kafaya verip bu durumdan kurtulmanın bir yolunu arardı, kimi gün ise gelip almalarını beklerdik bizi. B: Türkiye diye bir ülke olduğunu ilk ne zaman duydun? D: İşte tam da o isyan günlerinden birinde. Isaac dayımın gettodaki küçük evimize koşarak geldiğini hatırlıyorum. Isaac Dayım ailemizin en akıllısı, en isyankarı. Çevresi de geniş biri. Neyse elinde kağıtlar geldi ve hepimizi topladı yemek masası etrafına. Meğer Osmanlı zamanında, Osmanlı topraklarında yaşayan Yahudilere Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kurulmasıyla Türk vatandaşlığı da verilmiş. İşte bütün o Yahudiler sadece Türk nüfus cüzdanlarını göstererek toplama kamplarına gitmekten kurtuluyormuş. Bizim ise ne Türkiye ne de Osmanlı ile bir bağlantımız yoktu. Ama Isaac Dayım "Korkmayın umut var dedi. Türk Konsolosluğunda çalışan bir memurla konuştum bugün. Başvuru yapan herkese Türk pasaportu çıkaracaklar. Ama o zaman süresince herkese Türk'üm diyeceğiz. Türkçe konuşmaya özen gösterin." deyip ezberlememiz için birkaç Türkçe kelimenin ve cümlelerin yazılı olduğu kağıdı çıkardı. Tabii hepsini unuttum ama aklımda tek kalan "Ben Türk'üm. Beni bırakın." B: Peki Doris hiç "Ben Türk'üm. Beni bırakın." diye bir Nazi subayına yalvarmak zorunda kaldın mı? D: Evet... Ekmek kuyruğundayken bir Nazi subayı çekti kolumdan. Hem Fransızca hem de Türkçe "Ben Türk'üm. Beni bırakın." Diye yalvarmaya başladım. O ise beni diğer Yahudilerle birlikte önce bir kamyonete bindirdi daha sonra St. Charles İstasyonu'nda buldum kendimi. O an anladım... Bu hayvan taşımak için kullanılan vagonlar beni toplama kampına götürecekti. B:Kaç kişi olduğunuzu hatırlıyor musunuz? D:Aşağı yukarı 80 kişiydik. B: Peki Doris, daha sonra ne oldu? D: Hani filmlerde olur ya. Birden iyi adam belirir karanlığın içinden. O an kabus biter. İşte benim hayatımda da böyle bir an oldu. O iyi adam ise o zamana kadar hiç tanışmadığım Marsilya Başkonsolosu Nejdet Kent. Tabii ben kim olduğunu bilmiyorum. Sadece uzun boylu, uzun pardösülü genç bir adam hatırlıyorum. Cidden sislerin arasından geldi bizi vagona doldururken Nazi subayları. Fransızca bağırmaya başladı. Buradaki bütün herkes Türk vatandaşıdır. Onlara dokunamazsınız diye. Tabii Nazi Subayları onu dinlemiyor. Lütfen ayrılın, zorluk çıkartmayın diye uzaklaştırmaya çalışıyorlar onu. O ise yavaş yavaş hareket eden trene atladı. Film gibi. Askerler hala onu uzaklaştırmaya çalışıyor o ise bizimle birlikte trenin içerisinde. Bir sonraki istasyonda tren durdu. Hepimizi indirdiler. Ben de getto ya döndüm. B: Türkiye'ye kaçış nasıl başlıyor? D: O çok sevdiğim Isaac Dayım benim kadar şanslı olmadı. Bir Nazi Askeri tepesi attığı için sokak ortasında öldürdü onu. O an anladım. Türk vatandaşlığı beni çıldırmış bir Nazi Askeri'nin zulmünden koruyamayacaktı. Marsilya Başkonsolosluk binasına gittim. Elimde Türk vatandaşıdır diyen, avucumun içinde sıkmaktan, lime lime olmuş kağıt parçaları. Konsolosluğun içi ana baba günü. Orda genç bir memura gittim. Beni Türkiye'ye götürün. Bak işte Türk'üm beni vatanıma götürün diye yalvardım. Beni kenara çekti. Kısa bir süre sonra Fransa'dan Türkiye'ye kalkacak bir trenden bahsetti. Eve dönüp herkese bu trenden bahsettim ama annem babam da dahil olmak üzere ailenin büyükleri bu umut yolculuğundan umutsuzdu. Ben de kız kardeşim Rosa'yla çıktım bu yolculuğa geride ailemi bırakarak. B: Peki ya tren yolculuğu? D:Başımızdaki Türk diplomatlar sayesinde en az hasarla ulaşıyoruz İstanbul'a. Bir Yahudi'nin hayatındaki en umut dolu olduğu an cami kubbesini görüp de, ezan sesini duyduğu an olabilir mi? Oluyor işte. Zaten inandığın din nedir ki? Bizi kurtaran din değildi, insanlıktı! B:Peki Doris ailene daha sonra kavuşabildin mi? D: Ailemden geriye kalan benimle umut yolculuğuna çıkan Rosa oldu. O şu an İsrail'de evli. Ben ise bir süre İstanbul'da bir süre İsrail'de yaşadım. Ama buralara dönmek, ailemin mezarlarını yaptırmak istedim. Daha sonra bir Fransız'la evlendim. Emin ol her gün ülken ve onun adına çalışan diplomatlar için dua ediyorum. Doris ile 3 saat süren röportajımızın en can alıcı kısımları bu yazdıklarım. Daha yazmak istediğim çok detay var anlattıklarında. Onun yanından ayrılırken elimde sıkıca tuttuğum pasaporta bakıyorum. Açık konuşmak gerekirse, neredeyse her ülkeye vize zorunluluğu olan, hiçbir ayrıcalığı olmayan Türk Pasaportu benim için bir yük, kimi zaman da ülkemin çizdiği imaj nedeniyle bir utanç. Ama çok değil 70 yıl önce bu pasaport cehennemden kaçış için tek bilet. İkinci Dünya Savaşı sırasında Türk Dış Politikasını ve diplomatlarımızın yaşadığı zorlukları en iyi anlatan romanlardan biri ise Ayşe Kulin'in Nefes Nefese'si. Tatilimden hemen sonra, Türkiye'ye iner inmez havaalanındaki kitapçıdan alıyorum bu romanı ve nefes nefese okuyorum. Doris de o romanda bir yerde ve ben onu tanıdım. Hani her yalnız seyahatimde içimden "Mutluluk paylaşınca gerçek mutluluk." Diye geçiriyordum ya, Fransa seyahatim sırasında ben Doris'in yaşayabildiği, nefes alabildiği, huzur dolu uyanabildiği günlere duyduğu mutluluğu paylaştım. Benim için ise bundan daha büyük bir mutluluk yok... Asena Çakan