Düşünme ve Ezber Üzerine

Düşünmek, okumak, sanatla uğraşmak iyidir. Bunu herkes bilir. Eğer neden iyi olduğunu sorarsanız alınacak yanıtı da herkes bilir: İnsanın kapasitesini, dağarcığını, kültürünü genişletir. Gerçekten öyle mi? Yoksa bu er olabilir mi? Okuduğum kitap bir ezb Okuma Günleri'nde Proust'un okuma üzerine öne sürdüğü yararlar, zararlar ve bunların sebepleri beni bu sorulara sevk etti. Okuma hakkındaki genel görüş herhalde okurlara bilgi kazandırdığıdır. Bununla ginin ne tip bir bilgi olduğunu şimdiye dek pek sorgulamadım. Bir roman birlikte bu bil okuduğumuzda gerçekten bilgi kazanır mıyız? Bir resme baktığımızda nesneleri sanatçının gözünden mi görmüş oluruz? Hayır, dış etkenler bize tecrübe kazandıramaz Sanatın amacı . ama bunu gerçekten başarması mümkün değildir sosyal dersler vermektir, , çünkü ressam ve izleyici asla aynı gözlere sahip olmayacaktır. Proust'un sözleriyle sanatçı "bizi evren karşısında meraksız bırakan çirkinlik ve anlamsızlık perdesini bizim için ancak kısmen aldırabilir"(Proust, s. 35). Ressam, denizde sallanan bir gemiyi tuvale yansıtır k , ama dalgaların gemiye çarptığındaki köpüklerin, geminin ayakta kalma mücadelesindeki güzelliği görmeyi öğrenmek bize kalmıştır. Sevmeyi unutmuş bir adam aşk romanları okuduğu nda sevmeyi öğrenemez. Romanlar ona ancak sevginin ne tarafta olduğunu gösterir, uzaktan neye benzediğini betimler. Bu betimlemenin etrafı buğuyla kaplıdır. Kişiyi buğunun içinde sevgi olanaklarını seçebilecek kadar yakına getirir. Sanatın sınırı burasıdır , daha ileriye gelemez ce ve sadece kişinin elindedir. Bu bağlamda güzel kitabı sizinle. Sevme iradesi sade güzel yapan özellik şöyle tanımlanmalıdır: "Daha önce farkına varılmamış bir olasılığı ortaya koyabilmek". Böylece, okur buğunun içinde yeni bir şeyler daha görebilir. Şahsen yazılarda bazen söylenenlerin o kadar da açıkça söylenmesinde yarar görürüm. Konuların ucu açık bırakılması hata olarak görülebilir, ama aslında bu durum okurların hayal gücüne alan bırakır. Yazarın farkına varılmamış bir olasılığı ortaya koyması, ancak okuru düşünmeye itip, okurun bu olasılıktan yola çıkarak başka farkına varılmamışları görmeye başlamasını sağlarsa sanat okurun dağarcığını genişletir ve fayda sağlar. Bu yüzden Jean acques Rousseau'nun şu eseri -J söylediği yazarlara örnek olmalıdır: "Var olanı göz ardı et ve olmayanı açıkla " . Ne de olsa eserin faydalı olması için koşul budur. Okumanın faydalarını Proust'un şu cümlesiyle "Okuma bizim için, sihirli anahtarları bize kendi derinliklerimizde, toparlamak uygun olacak: içlerine giremeyeceğimiz konutların kapısını açan bir kışkırtıcı olduğu sürece, hayatımızdaki rolü de esenlik getiricidir."(Proust, s. 39). Peki böyle olmadığı zaman ne getirir? Kışkırtamadığı, harekete geçiremediği zararlı olabilir mi? Başta söylediğim gibi insanların aklına bu ihtimal gelmez bile insanlarda , çoğumuz okumanın faydadan başka bir şey sağlayabileceğini düşünemeyiz. Bu yargıya neden ulaşılmıştır? Tam da bahsedeceğim sebepten: fazla okuyup, az düşünmüştür. Hepimiz ancak okul yıllarında gerçekten düşünmeyi öğrenenler sayıca pek senelerce okula gideriz, azdır Proust'un sanatın işlevini belirttiği geçen paragraftaki , çünkü bilinir ki okul ezbercidir. tümcenin devamını aktarıyorum: "Tersine, okuma bizi zihnin şahsi yaşamına uyandırmak yerine onun yerini almaya yöneldiği zaman ve hakikat artık bize düşüncemizin içsel gelişimi ve kalbimizin gayreti yoluyla geliştirebileceğimiz bir ideal olarak değil başkaları tarafından hazırlanan ... maddi bir şey olarak göründüğü zaman tehlikeli ha " le gelir... (s. 35). Bu tehlike küçümsenecek tehlike değildir; çünkü bu tip okuma yararsız olduğu gibi ezber alışkanlığı oluşturarak kişinin zihnine kilit vurmaya başlar. Bir bataklık gibidir; battıkça kendini kurtarması daha zorlaşacaktır. Ne yazık ki, bu hataya çokça düşülür çünkü bu hataya düşmek için tembel olmak yeterlidir. Bu hatadan sıyrılmak içinse etkin şekilde düşünmek ve çaba sarf etmek gerekir. Düşünerek, mutluluk aramak ve özgürlüğünü kazanmak yerine kitaplarda yazanlara körü körüne inanların sayısı bu yüzden fazladır. Bu kötü alışkanlığın sonunda kişinin zihnen çöküşü gelir. En sonunda bataklığın yaptığı gibi kişinin zihnini yutup onu öldürecektir. üşenlere karşı adil olmam lazım. Günümüzde bu hastalığa kendi suçu Yine de ezbere d olmadan yakalanan çok fazla insan var. Çünkü sanat zümresinde bile bu hataya düşenlerin sayısı az değil. Daha kötüsü, bu gruptaki insanlar hastalığı etraflarına yayıyorlar. Bu sanatçıların fark edemediği şey buğuyu en iyi ihtimalle kısmen aydınlatabilecekleri. İnsanlara nereye bakmalarını göstereceklerine nasıl bakmaları gerektiğini söylüyorlar ve kendi Örneğin eserlerlerinin nüktelerini törpülüyorlar. Bunu müzikle örneklendirmek istiyorum. konusu Fazıl Say'ın İstanbul Senfonisi. İnternette Say'ın senfoninin kendinden uzun incelemesi var. Benim için en belirgin hata dördüncü bölümde geliyor. Besteci bu bölümde hangi enstrümanların kimleri ve bu enstrümanların kurduğu cümlelerin ne anlama geldiğini tek tek anlatıyor. Müziğin neredeyse ölçü ölçü üstünden geçiyor. Ne büyük gaflet! Bunu izledikten sonra dinleyicilerin başka şeyler hayal etmesi imkansızlaşır. Halbuki senfoninin amacı tam tersidir: Dinleyiciyi en fazla başlıklarla yönlendirip, anlatılanı ucu açık bırakmak. Böylece, dinleyiciler birbirinden bağımsız şeyler hayal edecektir. Hatta aynı kişi senfoniyi farklı zamanlarda, farklı ruh halleriyle dinlediğinde farklı şeyler hissedecektir. Senfoninin farklı şeylerle bağdaştırılması anlamsızlığına değil, çok anlamlılığına işaret eder. Bu Beethoven gibi türün en usta yazarlarının eserlerini ölümsüz yapan yegane özelliktir. Keşke Fazıl Say bu kusuru işleyen tek sanatçı olsa. Yönetmenlerin, yazarların, oyuncuların televizyonlarda aynı hatayı işlediğini pek sık görür olduk; sonuçta bunun hata olduğu düşünülmüyor. Bu yazıyı şu dersle bitireceğim: Yaptığımız işin amacının farkında olup, sürekli kendimizi sorgulayarak bu amaçtan sapmadığımızı doğrulamalıyız. Bu zihniyet bizi ezbere düşmekten kurtarır ve yaptığımız işin yararsız ve yapmacık olmasını engeller.