EŞİTLİK YOKSUNU

Ülkelerin birbirleriyle olan ilişkilerinde belli bir hukuk sisteminin takip edildiğini bilirsiniz. Bazen onların da insanlar gibi birbirileri ile ilişki kurduklarını hayal ediyorum. Hukuk, böyle düşündüğümde çok daha anlamlı geliyor. Vicdanlarını kullanmayı bilmeyen bireylerin oluşturduğu devletlerin hukuk zoruyla anlaşmaları çok da akla aykırı değil bence. Savaşların, ölümlerin nasıl azaltılabileceğini düşünüyorum bir de çoğu zaman. Ulusların, sahip olduğu politik, askeri veya ekonomik güce göre değil de belli kurallara göre hareket etmesi, ancak bu azalmayı sağlayabilir. Yüksek ihtimalle dünyada sürekli bir barışın olabileceğine inananlarınız vardır. Eğer öyleyseniz yalnız değilsiniz. Bu, benim de en büyük çabam. Aslında bu çabalar meyvesini belirli uluslararası hukuk normlarının oluşturulmasıyla bir nebze verdi diyebilirim. Ancak oluşturulan bu kuralların uygulanması için caydırıcı bir gücün olmaması bunların geçerliliğini tartışma konusu haline getiriyor. Hukuksuz Dünya kitabında Philippe Sands tam da bu noktaya değinerek verdiği örneklerle zihinlerimize kuşku tohumu ekiyor. Vicdanının sesini duyabilen her insanın okuması gereken türden bir kitap bu. Sands, Irak işgaline giden yolda Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri'nin uluslararası hukuku nasıl çiğnediğini elde ettiği belgelerle ortaya çıkaran bir hukukçu yazar olarak yalnızca mekanik bilgileri sıralamıyor kitabında. Bu bilgiler ışığında savaşın insanlığı ne denli büyük bir yıkıma sürüklediğini de söyleyerek adalet kavramını sorgulamamızı sağlıyor. ABD'nin bütün sistemi kendi istekleri doğrultusunda kurma isteğini eleştiriyor. Arada yitip giden gencecik hayatları yad ediyor, okuru da kalbinden vurmayı başarıyor böylece. Tıpkı insan ilişkilerinde olduğu gibi devletlerarası ilişkilerde de güçlü taraf çoğu zaman isteklerini yaptırma konusunda karşı tarafa karşı sahip olduğu avantajları kullanmaktan çekinmiyor. Bölümdeki arkadaşlarının sınavlarını iyi bir puanla geçmeleri için gereken ders notlarına sahip olan sınıfın çalışkan öğrencisi, arkadaşları üzerinde büyük bir yaptırım gücüne sahiptir değil mi? Bunu her gün okul hayatımda gözlemleyebiliyorum. Haydi, bunu uluslararası düzeye uyarladığımızı düşünelim bir an. Misyonunu dünyanın dört bir yanına demokrasi götürmek olarak tanımlayan bir ülkenin diktatörlükle yönetilen iki ülkeden yalnızca birine saldırması ve ülkenin başındaki kişiyi alaşağı etmesi tesadüf olabilir mi? Cevap vereyim: Tabii ki hayır. Hukuksuzluk, vicdansızlık bir ülkeye ya da bir insanın kalbine- bu kadar derinden işlemişse eğer, orada yapılan hiçbir kötü eylem tesadüf değildir. Böyle durumlarla karşılaştığımda doğrunun ne olduğunu ilk vicdanıma sorarım ben. Bu yüzden sizleri de şimdi biraz vicdanınızla baş başa bırakmak istiyorum. Yapılan tüm insanlık dışı uygulamalar, kadınlara yapılan korkunç ayrımcılık, hayvan haklarına gereken öenmin verilmemesi ve farklı seslere asla tahammülün olmaması sizlere ne ifade ediyor? Bana hukukun ne kadar zayıf olduğunun bir göstergesiymiş gibi geliyor. Örneğin, bir sürücü bir köpeğe veya kediye çarptığında hiç bir cezai yaptırımla karşılaşmıyorsa burada hukuksal açıdan önemli bir boşluk vardır. Hatta ve hatta eğer sokak köpeğiyse cezanın olmaması ama sahibi varsa cezasının olması gibisinde hukuksal yaptırımlarla gelininmesi bazı insanların gerçekten vicdan kelimesinden dolayısıyla hukuktan ne kadar uzak olduğunu gözler önüne seriyor. Yazarın parmak bastığı tüm insanlık dışı uygularamaları hukuksuzluğa ve dolayısıyla vicdansızlığa atfediliyor. Biliyorum, adaleti gerçekten hisseden insanların bu sorulara verecek tek bir yanıtı Burcu Diana Erdoğan vardır: İnsan hukuksuz yaşamamalı. Yine insani ilişkilere dönecek olursak yukarıda anlattığım örneği bir adım daha ileri götürebiliriz. Ders notlarına sahip olan kişi, notlarını isteyenlerden karşılığında çok yüksek fiyatlar talep edebilir. Tıpkı bir zamanlar petrol üreten ülkelerin fiyatları bir anda yukarı çekmesi gibi o da fiyatlarla istediği gibi oynayabilir. Bunun yanında isterse kendi hoşlanmadığı kişiye gerekli notları vermeyerek onun zayıflamasını veya dersten kalmasını da sağlayabilir. Bunu yaparken de çok rahatlıkla bu uygunsuz tutumuna uygun bir biçim verebilir. Neden mi? Çünkü güçlü olan odur ve onun gücünü bütünen avantaj haline getirmesini engelleyen güçlü bir hukuk sistemi yoktur. Tam da Sands'in dediği gibi "üzerinde yaşadığımız bu dünyadaki eşitsizliği, ne insanların ne de ülkelerin sağlam hukuki temellere dayanmamasından dolayı görüyoruz." Eşitlik yoksunu dünyaya, yalnızca vicdan gerekiyor. Sands, P. (2016). Hukuksuz Dünya. İstanbul: Alfa Yayınları.