!

Bu kadar uzakta, bu kadar ışık, bu kadar karanlık... Eşyanın insana zor alıştığını bilirdim ama aydınlık... Her bir aydınlık parçası kibirini yansıtıyor sanki gözbebeklerimde. İçine hava doldurmaya çabalayan bir ciğer gibi kabarıp sönen pırıltılar... Onbinlercesi... Onbinlerceler ama birinin bile bu yabancı için varolduğunu sanmam. Ne gökdelenlerin pahalı aydınlatmaları, ne de kendi çizgisinde kayıp giden araba farları... Bu yaban diyarında yakınlık kurabildiğim bir tek, şehrin bütün bu kibrini yutup yok eden gökkubbeden yayılan "karanlık" var. Günün tozunu pasını silerken Dünya'dan, beni de farketti: "Biz hep birlikte olacağız çocuğum. Rahmimde yuvarlanıp dururken Güneş'e rastladığında Dünya, sakın seni unuttum sanma! Sen hep benim içimdesin." (Gece asıldır; gündüz aldanış. Çünkü hiç bir şey tüm varoluş olarak sonsuz bir karanlığın karnında yüzedurdurğumuz gerçeğini değiştiremez. Güneş bile.) Bunları söyledikten sonra gece, gözyaşlarımı süpürdü yanaklarımdan ve yüzümü, yüzüne çevirdi. Böyle bir andan sonra söze gerek yoktur. Milyarlarca yıl öncesinin gerçekliği, sırf sen ona bakasın, düşünesin, anlayasın diye, sadece o an için, gözlerinin önüne serilidir: Yıldızlar... Yıldızlar... ! "Starry, starry night./Yıldızlı, yıldızlı gece. Paint your palette blue and grey, /Boya paletini mavi ve griye, Look out on a summer's day, /Bak dışarı, bir yaz günü, With eyes that know the darkness in my soul. /Ruhumun karanlığını bilen gözlerle."** ! Geceyi Vincent Van Gogh kadar güzel görebilmiş ikinci bir insan var mıdır, şu anki kültürel birikimimle bilemiyorum bunu. Ancak şemsiyelerden arabalara, çantalardan bardaklara kadar bir sürü eşyanın üzerine basılmış olan bu resmin popülaritesinin sebebinin, eserin ortak beğeniye hitap etmesinden başka, insanların tümünün içinde var olan bir hissin betimlenmesi olduğuna inanıyorum. Gecenin anaçlığının farkına varmadan önce, Van Gogh'un yıldızlı bir gecede aynı kavramı kutlayışını ne yazık ki fark edebilmiş değildim. ! "Now I understand what you tried to say to me/ Artık anlıyorum bana söylemek istediğini Now you suffered for your sanity/Akıl sağlığın için ne acılar çektiğini ! how you tried to set them free./Onları özgür bırakma hevesini"** Ama artık anlıyorum. Dağların sert kontürlerinin hemen tepesinden başlayan parlak sarı ve turkuazlar, kuzey ışıklarının taklidi değil, gecenin Dünya'ya üflediği sevgi duasının yavaş yavaş yeryüzüne çökelişiymiş mesela... Yıldızlar ve bilakis Ay'ın etrafındaki dağınık huzmeler, göğün merhametli gözlerinden yayılan sıcaklıkmış. (Zaten duru bi gecede başını yukarı çevirip Ay'la karşılaşan hangi insanoğlu, bundan memnuniyet duymamıştır ki?) Ve yüzümüze gece ayazı gibi çarpan mavi-sarı bir gerçek: Van Gogh'un gecesi hiç mi hiç karanlık değil. Resme bunu düşünerek baktığımda aklıma gelen ilk şey, tatlı-serin yaz gecelerinde göğün büründüğü yoğun Parlement Mavisi*1 renk oldu. Eminim Van Gogh, bunu hakikaten yapabilecek olsa fırçasını göğe batırır ve bu rengi kullanırdı. ! "With eyes that watch the world and can't forget./Dünyayı izleyip de unutamayan gözlerle."** ! ! Bu resmin yapılışı Van Gogh'un yaşam serüveninin sonlarına rastlıyor. Tedavi merkezlerinde geçen hayatının bu döneminde yine bir akıl hastanesinde, Saint-Remy'de Van Gogh. Bir gece odasının penceresinden dışarı bakıyor ve gördüğü manzaradan çok etkilenip, bizi de aynı derecede etkileyecek bu eserini yaratıyor. Gece karanlık değil; gece anaç, gece merhametli, gece apaydınlık. Çünkü gece, çünkü bu karanlık, memleketinden ne kadar uzak olursan ol, memleketinden bir parça. Nereye gidersen git sana insanlığını hatırlatacak, uzanasın diye koynunu açacak, uyku şerbetinden içene kadar sen, yıldızlardan mürekkep ninnisini mırıldanacak. Evinden kilometrelerce uzakta Saint- Remy semalarına bakan Van Gogh da bunu görmüş olacak ki, tuvalini binlerce sözcükten kuvvetli yüzlerce fırça darbesiyle bezemiş. Sırf bunları ve daha fazlasını anlatmak için. Teşekkürler tek kulaklı güzel adam. "And when no hope was left in sight/Ve ufukta ümit tükendiğinde On that starry, starry night,/O yıldızlı, yıldızlı gecede, You took your life, as lovers often do./Kendi canını aldın, çoğu aşığın yaptığı gibi. *1 Bu tonu böyle ifade etmemin sebebi Hollandalı bir boya firmasının Van Gogh adına çıkardığı yağlı boya serisinde, Yıldızlı Gece resminde en çok ihtiyaç duyulan, yanına aldığı her renkle anlaşıp uyum sağlayacak sempatiklikte, transparan bir maviyi böyle adlanmasıdır. Çok istersek "ÖSYM'nin Dağıttığı Sınav Silgisi Mavisi" de diyebiliriz. (Üstün bir sanat eseri üzerine yorum yapıyorum diye hayatımda geçirdiğim safhaları ve bu safhaların bana hatırlattıklarını inkar edecek değilim) But I could have told you, Vincent,/Ama sana söyleyebilirdim, Vincent, This world was never meant for one/Bu dünya yurt olamazdı zaten As beautiful as you./Senin kadar güzel birine" ** 2* ! ! Nurhan Güner **2 Metnin aralarında referans olarak kullandığım bu güzel sözler Don McLean'in "Starry, Starry Night" şarkısının güfteleri. Van Gogh'u ve özellikle "Yıldızlı Gece" adlı eserini çok güzel anlattığını düşündüğüm için bu yazıda mutlaka bulunması gerektiğini hissettim. Kötü çevirim için özür diliyorum. Ancak bu şarkıyı açıp dinlemenizi de dilerim.