Acılardan Sanat Yapmak

Geçenlerde rastgele kütüphanede gezinirken ismi son derece ilgimi çeken bir kitaba rastladım: Filmlerle Hatırlamak: Toplumsal Travmaların Sinemada Temsil Edilişi. Bu eser, okuduktan sonra yakın tarihimiz ve çektiğimiz toplumsal acılar üzerine uzun uzun düşündürdü beni. Şunu fark ettim ki, 90 küsür yıllık Cumhuriyet tarihinde, ilk günlerimizden bu yana, acılarımız, olaylarımız, kara günlerimiz hiç eksik olmamış ve biz sürekli bu acılarla baş etmenin yollarını aramışız. Sinema ve müzikten yaralarımıza medet ummuşuz. Peki ne kadar başarılı olmuşuz? Özellikle toplumsal travmalarımızı atlatmakta, gelecek nesillere yaşadıklarımızı anlatıp onlara biraz umut aşılamakta sinema sektörünü nasıl kullanmışız? Biraz da bunların üzerinde durmak, bazı kült filmlerimizin nasıl bu travmalarla hesaplaştığı üzerine durmak istiyorum. Bana göre sinema tarihimizin en başarılı yönetmeni olan Yılmaz Güney'in filmlerini izlerken mesela, 60'ların 70'lerin siyasi çalkantılarının halka ekonomik ve kültürel olarak nasıl yansıdığını çok net bir şekilde görebiliyoruz. Yılmaz Güney benim aklımda her zaman "acılardan film yapan yönetmen" olarak yer edinmiştir. Yol, Sürü gibi filmlerinde o dönemlerde toplumun hafızalarında iz bırakmış olayları işleyişi ve bir bakıma gelecek nesillere kendi döneminin yaşadığı zorlukları anlatmak istemesi ile Çirkin Kral'ın filmleri her zaman tarihimizde acılarla hesaplaşmanın en net örnekleri olarak yer edinecektir. Bunların dışında 1978 yapımı Maden filmi adeta bize bugün dahi hala çözemediğimiz maden işçilerinin yaşam koşullarını acı bir biçimde gözler önüne seriyor. Ama beni bütün bunları düşünürken en çok üzen nokta ise, bu filmlerin maalesef bu tarz olaylara karşı bir kamuoyu bilinci oluşturamaması oldu. Zira yakın tarihte yaşadığımız Soma faciası hala hafızalarımızda dipdiri. Yazımın başında da belirttiğim gibi biz çok acı çekmiş, çok badireler atlatmış bir toplumuz. Yaşadığımız her dönem bize sıkıntılar, travmalar yaşatmış ve sürekli bir çıkış yolu aramışız. Yeşilçam filmlerini incelediğimiz zaman hatırı sayılır bir kısmı toplumsal olaylara eğilen, eleştirel filmlerden oluşuyor. 60lı yıllarla birlikte sinema sektörü bir bakıma bizim için bir umut ışığı olmuş, acılardan filmler yapmaya ve bu filmler aracılığıyla acılarımızla yüzleşmeye başlamışız. Bugün halen sinema sektörü geçmişteki kadar eleştirel ve toplumsal bir tutum takınmasa da kısmen acılara derman olabilecek filmler üretmeye çalışmıştır. Misal 2000'li yıllarda artan terör olayları ile birlikte Nefes, Dağ gibi filmler, terörden kaynaklı yaşanan acıları, sıkıntıları anlatmaya çalıştı. Fakat bu filmlerin şahsen başarılı olduklarına inanmıyorum. Yani topluma merhem olmaktan ziyade bu tarz filmler toplum içerisinde sorunlara körükle gitmekten, sorunları derinleştirmekten öteye gidemedi maalesef. Halbuki sinema sektörü bu olmamalı. Sinema halk için umut olmalı, yapılan filmler halkın yaşantısını ve toplumsal gerçekleri yansıtmalı. Hollywood veya diğer yabancı sinema sektörlerinden bahsetmiyorum. Bizim kendi öz sinemamız toplumu yozlaştırıp aptallaştırmaktan öte sorunlarla hesaplaşmasını sağlamalı. Çünkü bizim toplumumuzun böyle bir sinema anlayışına ihtiyacı var. Darbe girişimleri, terör olayları, şehitler, patlayan bombalar, çalkantılı siyaset, etnik problemler ve ekonomik sıkıntılar toplumumuzu adeta intiharın eşiğine getirmiş durumda. Sokakta, tanıdık veya yabancı, insanların yüzlerine, hal ve hareketlerine baktığınız zaman ne kadar stresli ve bunalmış olduklarını açıkça görebilirsiniz. Biz geçmiş yıllarda bu tarz problemlerin üstesinden gelebilmek için acılardan türküler yaptık, söyledikçe acılarımızı hafiflettik. Sonra filmler yapmaya başladık. Seyrettikçe acılarımızla, hatalarımızla yüzleştik, ders çıkarmaya çalıştık. Şimdi ise maalesef ne türkülerimiz kaldı ne de filmlerimiz. Onları dahi ithal etmeye başladık. İthal kültürle birlikte tamamen düşünme yetisini kaybetmiş mutsuz bir topluma dönüşüverdik. Açıkçası bu kitap da biraz bu yüzden ilgimi çekti. Okurken gerçekten yönetmen olarak yeni Yılmaz Güney'lere, Ertem Eğilmez'lere, karakter olarak yeni Turist Ömer'lere, Yaşar Usta'lara, İnek Şabanlara ne kadar ihtiyacımız olduğunun farkına vardım. Biz giderek yok oluyoruz, Aşık Veysel'ler, Barış Manço'lar da yetişmiyor artık topraklarımızda. Sanat olmadan sanatı toplum temelli yapmadan maalesef ki yok oluşumuzun devam edeceğine, giderek benliğimizi, kimliğimizi iyice kaybedeceğimize dair düşüncelerim var. Umarım ilerleyen süreç beni yanıltır ve toplum olarak hak ettiğimiz güzel günleri görebiliriz.