ACININ İNSAN ÜZERİNE ETKİSİ

Acı, yaşayan birçok canlının hissedebileceği bir tür algı... Aslında acı insanlar için o kadar yaygın bir duygu çeşididir ki birçok etkileyici sanat eserinin yaratılışındaki temel neden acıdır. Bana göre, onca duygu arasında en yoğun hissedileni ve en derin etkilere sahip olanıdır acı. Acının bireyler üzerinde yaratıcılığı kamçılamak, stres yaratarak üretkenliği artırmak ve beyni ikaz ederek düşünmeyi teşvik etmek gibi etkileri bulunmaktadır. Peyami Safa'nın Dokuzuncu Hariciye Koğuşu isimli romanında bacağındaki bir hastalık nedeniyle küçük yaşlarından beri acı çekmiş bir bireyin hayat öyküsü anlatılır. Peyami Safa'nın bu romanında isimsiz bir çocuğun isimsiz olmasıyla aslında acının insanlar arasında son derece yaygın bir hissiyat olduğunu vurgular hem fiziksel hem de ruhsal acıyı tecrübe edişi ve bu tecrübe sonunda bilincinin geçirdiği değişim aşamalı bir şekilde işlenmektedir. Bir bireyin olgunlaşmasını sağlayan şey deneyim, bir başka deyişle acıdır. Acı çekmek insanı adeta ham bir meyve gibi olgunlaştırır, kıvama getirir, bir kimliğe sokar. Romandaki ana karakter olan hasta çocuk da zaten küçük yaşına rağmen oturmuş bir kişiliğe ve keskin bir karaktere sahiptir. Öncelikle acı insana çaresizliği ve sabretmeyi aynı anda öğretir. İsterse fiziksel bir acı olsun isterse duygusal, acı çeken kişi çaresizce beklemeye mahkumdur. Fiziksel bir acısına çözüm bulabilmek için doktora giden hasta çocuk önce randevu almak ve derdine bir çare bulunacağını bile bilmeden belki saatlerce hastane koridorlarında beklemek zorundadır. Söz konusu acı duygusal olduğunda ise acısının dinmeyeceğini bilmesine rağmen gecenin sona ermesini beklemek zorundadır. Peyami Safa hastane koridorundaki hastalıklı insanları "her tarafları kıskıvrak bağlanmış gibi hareketsiz" (s. 6) olarak betimler ve ardından devam eder "insanlar arasında sabretmesini, beklemesini onlar kadar bilen yoktur" (s. 6). Kamış, 2 Hissedilen acı insanlar üzerinde zihni berraklaştırmak algıyı iki katına çıkarmak gibi bir etkiye de sahiptir. Zaten bu sebeple algısı açılan birey çevresini daha iyi gözlemlemeye ve bu gözlemler yardımıyla daha güçlü çıkarımlar yapabilmeye başlar. Birçok sanatçının en etkileyici eserlerini acı çekme anında veyahut acı çekme anından kısa süre sonra ortaya koyduğu bilinir. Bir şair en duygu yüklü ve hayranlık verici şiirini acı sayesinde yazar, bir ressam en anlam dolu ve canlı tablosunu acı hissederek çizer. Acı çekmenin ardından açılan algı renkleri, kokuları ve sesleri normalden daha farklı bir şekilde kavramamıza sebep olur. Bu nedenledir ki hasta olduğumuzda en ufak bir ses bile gürültü gibi gelir, renkler olduğundan daha parlak ve rahatsız edici gelir. Muayene odasına giren karakter şu şekilde gözlem yapar: Tıs yok. Arada bir madeni aletlerin tepsilerde çıkardıkları ince ve kırık sesler. Ve bir şırıltı, diğer kokuları yenen bir iyodoform kokusu ve beyazlıklar: Beyaz duvarlar, beyaz demir masa, beyaz dolaplar, beyaz örtüler, beyaz sargılar, beyaz pamuklar, beyaz gömlekler... (s. 8) Hastalığı nedeniyle hissettiği acı ana karakterin algısını sonuna kadar açmaktadır ve karakter bu sebeple çevresindeki renklere, ışıklara, seslere, kokulara karşı aşırı duyarlıdır. Madeni parıltılar, türlü ilaç kokuları, hastane beyazı kendisine hastalığını anımsattığı nedeniyle kendisi için aşırı derecede rahatsız edici bir biçime bürünmektedir. Acının insan üzerindeki bir diğer tesiri ise bilincini olduğu gibi ve mantık süzgecinden geçirmeden direkt gün yüzüne çıkartmasıdır. Acı çekerken insan bilinçaltı ile bilinci arasında ayrım yapamaz ve bu sebeple hissettiklerini dile getirirken herhangi bir kısıtlamada bulunamaz. Bilinçaltını örten sis perdesi acı anında kalkar, yani acı hissiyatıyla birlikte bilinçaltında bulunan mantık süzgeci yok olur. Romandaki hasta çocuk hem fiziksel hem de duygusal olsun acı çekerken bilinçaltının gün yüzüne çıkmasına engel olamaz. Her gece yatakta uykuya dalmadan önce bilinç akışı tekniğiyle hasta çocuğun gün içinde yaşadığı olayları tekrar edişi ve acıyla mücadelesi aktarılır. Kamış, 3 Hafif bir titreme. Uyuşukluğa benzer bir uyku istidadı. Hafif dalıp uyanmalar ve küçük kabuslar. İsmimi çağırıyorlar gibi. Yatağımın başında fısıldaşmalar, hayatımla münasebeti olmayan kısa bir rüya. Sonra ani bir uyanıklık, şuursuz bazı hatıralar. Dikkatin birdenbire artması. Dizimde hafif bir sızı. Zorlukla dönüyorum, sağlam dizimi kısıyorum. Bir rahatlık. Dalıyorum. (s. 32-33) Peyami Safa'nın "üçüncü halet" (s. 83) olarak tanımladığı bu bilinçsizlik durumu acıyı en ağır şekilde tatmış bu karakterde çok sık rastlanan bir durumdur ve acının insanın bilincinde yarattığı derin etkileri gözler önüne sermektedir. Zaten hastalık nedeniyle insan uyku düzenini kaybettiği gibi bilincinin berraklığını da kaybeder. Acı hissi insanın karakterinin şekil almasını ve algıların sonuna kadar açılmasını sağladığı gibi bilinçaltının mantık süzgecinden geçmeden aktarılmasına da neden olur. Acı insana sabrı ve çaresizliği öğreterek olgunlaşmasını sağlar. Aynı zamanda bireyin duyularını dış dünyaya açan acı, bilinçaltı üzerindeki örtüyü şeffaflaştırmaktadır. Bu etkiler sayesinde bireyin içindeki yaratıcılık teşvik edilmekte ve bireyin sorgulayarak düşünmesi sağlanmaktadır. Kamış, 4