ÖLÜME PUSU

Kemal Varol'un "Ucunda Ölüm Var" isimli kitabı adeta Anadolu'nun her köşesinden acı, gözyaşı ve buhranla dolu bir toplumsal gerçeklik portresi çiziyor. Kitabın her satırında kendimi başka bir acı dolu hikayenin içinde buluverdim, farklı coğrafyalardaki farklı insanların birbiriyle yarışır haldeki acılarına tanıklık ettim. Ölüm kokan bir kitap "Ucunda Ölüm Var". 50 yıllık aşkının peşinden giden Ağıtçı Kadın'ın gözünden şehirleri dolaşıyor, taziye evlerine konuk oluyor, ölü yakınlarının gözyaşlarına ortak oluyorsunuz. "Ağıtçı Kadın" terimiyle bu kitapla tanıştım. Daha kitabın başında yaptığım araştırmada özellikle Doğu'da ağıtçılık diye bir meslek olduğunu, ölünün arkasından ağlanmazsa "garip gitti" tabirinin kullanıldığını ve ağıtçıların bu geleneği yıllardır sürdürdüğünü öğrendiğimde kitabın devamını daha büyük bir farkındalık ve bilinçle okudum. Evinde tası tarağının bile yerini değiştirmeyen, işini layığıyla yapan, ağlayamayanlara ağıtlarıyla gözyaşı sunan Ağıtçı Kadın'ın hayatının son 16 gününe şahitlik ediyoruz kitapta. 16 gün sonra öleceğini düşünen yaşlı kadın işini bırakıp artık kendini evine kapamışken 50 yıl önce onu bırakıp giden sevdalısı Heves Ali'yi rüyasında görünce kendini yollara vuruyor. Hikaye benim gözümde tam olarak burada başlıyor. Heves Ali'nin "Ben öldüm, gel ağıdımı yak" çağrısıyla onu aramak için son günlerini Anadolu'nun farklı köşelerinde geçiriyor. Gittiği şehirlerde okunan sala sesleriyle irkilerek taziye evlerinin yolunu tutuyor ama Heves Ali'yi bulamıyor, farklı insanlara ağıtlar yakıp başka şehirlere gidiyor. Kitabı okurken her bu sefer en acı dolu ölümü okudum dediğimde bir sonraki ölümle kendimi daha da dipte buldum. "Dünya ölümlü, gün akşamlı" sözünü iliklerime kadar hissettim diyebilirim. Ermeniler ve Müslümanlar arasında ortada kalmış mezarsız adamın hikayesi, öldürülen komutanın cenazesi, genç yaşında dağa çıkmış ve şehit olmuş delikanlının öyküsü gibi nice hayatın içinden ölüm manzaraları izledim. Hatta kimi zaman Ağıtcı Kadın'ın acılarıyla harmanlayıp kendi acımmış gibi sahiplendim. Zira Ağıtçı Kadın'ın "Ölülere değil; kaderlerine, son sözlerine, herkesin onları son gördüğü anlara ağlarım. Gözyaşlarım bütün bunları bahane edip akarken ben ölülere değil hikayelerine ağlarım. Ülkenin tüm şehirlerinde, kasaba ve köylerinde dolanı dolanı aradığım, olur olmaz herkeste izini sürdüğüm fakat bir türlü bulamadığım adama ağlarım aslında" sözleri insanın başkalarının acılarıyla kendi acılarını dindirmeye çalışmasının en güzel örneği bana göre. Roman boyunca Ağıtçı Kadın'ın yıllar önce yarım kalmış bir cümlesi olduğuna ve bu cümleyi tamamlamaya artık gücünün yetmediğine kanaat getiriyor; her yeni şehre gittiğinde ise tamamlanmamış o cümleyi bitirebilmek için hala ne kadar hevesli olduğuna ikna oluyorum. Her hikaye birbirinden farklı olsa da yazar her ölümü ortak bir paydada eritmeyi ustalıkla başarmış kanımca. Ölülerden biri gözü açık gidiyor, ne yapsalar da gözlerini kapatamıyorlar. Bir diğeri tam ruhu teslim ettiği sırada işaret parmağını havaya kaldırıyor, bu halde gömülemeyeceği için parmağı kırarak eline bağlıyorlar. Bir başkasının ömrü boyunca kimseye eğmediği boynunun kanlar içinde karısının kucağına düşüşünü görüyoruz. Hep bir yarım kalmışlık, tamamlanamama hali var ölümlerde. Ağıtçı Kadın'ın hikayesi gibi, tamamlanamamış cümlesi gibi yarım kalıyor hayatları. Ağıtçı Kadın sıska vücudu, dövmeli elleri ve yüzü, paramparça elbisesi ile hayatının izlerini üzerinde taşıyor. Heves Ali'nin gelmediği her bahar için elbisesine bir yırtık açmış olması sanki kalbinde acılan yaraları tasvir ediyor. Hayattan hiçbir beklentisi kalmamış sadece almak istediği bir iki cevabın peşine düşmüş bu kadında bir koca ömrün nasıl feda edilebileceğini ve bundan hiç pişmanlık duyulmayacağını anlatıyor yazar. Fakat ben ikna olmuyor, Heves Ali'nin pervasızca gidişi sonrasında yaşanan bu yıkımı bir türlü kabul edemiyordum. Ağıtçı Kadın'ın ölümüne günler kala öfkem iyice nefrete dönüşmüştü. Artık tükenmiş bir ümidin ağıdını yakmaya gerek yoktu. Hatta yaşlı kadının öleceği ve bu acıdan kurtulacağı günü sabırsızlıkla bekledim diyebilirim. Neyse ki ölümsüz değil insanoğlu. Ben de Ağıtçı Kadın ve Heves Ali'nin hesabının kıyamete bırakılacağı anı heyecanla bekledim. Yaşlı kadının ölümden önceki son günü en hızlı okuduğum kısımdı. 50 yıldır üzerinden çıkarmadığı paçavraları atıp yeni esvap ve ayakkabılar aldığı, temiz başörtüsü taktığı yeni çoraplarını giydiği, temizlenip paklandığı o gün içime bir rahatlama geldi. Sanki Ağıtçı Kadın'la birlikte ben de 50 yıllık ağırlıktan kurtulmuştum. Şimdiye kadar okuduğum kitaplar arasında sonu beni en çok büyüleyenlerden oldu "Ucunda Ölüm Var". Yeni kıyafetleri içinde evine yaklaşmışken duyduğu sesle ben Heves Ali'yi beklerken ağlayan kadınlar çıktı karşıma. "Çok çekti rahmetli, Allah yanına aldı da kurtuldu sonunda. Son nefesine kadar sayıkladı, sanırsın tüm memleketi dolaştı durdu hasta yatağında". Romanın başından beri aslında bir ölünün can çekişmesini okuduğumu fark ettiğimde tüylerim diken diken oldu. Heves Ali kursağında kaldı Ağıtçı Kadın'ın. Fakat onların acı dolu hikayesi bende unutulmaz bir tat bıraktı. Ölümün soğuk nefesini her daim ensemde hissettiğim bu kitapta, kulağıma fısıldanan bir cümleydi; "UCUNDA ÖLÜM VAR".