MACHUCA(2004)

Machuca 2004 yılında yönetmen Andres Wood tarafından çekilmiş Şili yapımı sosyo- politik bir film. Bugün ki yazımızda filmin konusu, dönemi ve yansıttığı sosyo-politik çekişmeleri ele alacağız. Film, Şili sinemasında oldukça önemli bir yere sahip ve Şili sinemasının uluslarası alanda en önemli yapıtlarından biri olarak görülmekte. Filmde 1973 yılında Agusto Pinochet tarafından gerçekleştirilen Şili cuntası, öncesi ve esnasında yaşanan sınıflar arası çatışmalar 2 tane küçük erkek çocuğunun gözünden anlatılıyor. Bu iki karakter birbirine tamamen zıt sosyal sınıflardan gelmekte; bir tanesi alt tabaka olarak adlandırılan işçi sınıfı bir ailenin oğlu(Pedro Machuca), diğeri ise üst-orta sınıf diyebileceğimiz bir ailenin oğlu( Gonzalo Infante). Yönetmen Wood bu iki çocuğun arkadaşlık hikayesini Şili halkının kutuplaşmış yapısını temsil eden bir analoji olarak kullanıyor ve başarılı bir şekilde dönemin sosyo-politik koşullarının iki küçük çocuğu bile etkileyişini izleyiciye aktarıyor. Hikaye Salvador Allende altındaki Şili sosyalist yönetiminin farklı ekonomik sınıflara ait öğrencileri birbirleriyle kaynaştırma projesi altında alt tabakalardan gelen birkaç öğrencinin St. Patrick özel okuluna transfer edilmesiyle başliyor. Gonzalo ve Pedro'nun arkadaşlık hikayesi burada başliyor. Bu iki arkadaş ekonomik durumları sebebiyle birbirlerine tamamen zıt yaşamlar sürdürmekte ve yakınlaştıkca farkettikleri sosyal gerçeklikler tarafından sarsılmaktalar. Özellikle orta-üst sınıftan gelen Gonzalo, Pedro'nun yaşadığı mahallenin ne kadar fakir olduğu gerçeğiyle büyük bir şok geçiriyior. Bu farklılara rağmen arkadaşlıkları bir süre sağlam bir şekilde devam etmesine karşın Şili'de artan kutuplaşma ve günden güne gerginleşen politik tansiyon, bu iki küçük çocuğun arkadaşlığını etkilemeye başlıyor. Devam eden süreçte Gonzalo, Pinochet darbesi altında Pedro ve işçi sınıfının zalim bir şekilde darbeci askerler tarafından sindirilmesine tanıklık ediyor. Yazımızın geri kalan kısmında filmde sahnelenen önemli olayları 70'lerin Şilisi'ndeki sosyo- politik gerçeklikler bağlamında değerlendireceğiz. Filmde en çok göze çarpan sahnelerden biri Salvador Allende hükümeti altında yapılan bir televizyon yayının gösterilmesi. Bu yayında haberler ve gazeteler Sovyetler Birliği'ne yapılan ilk resmi ziyareti konu alıyor. Pinochet tarafından Allende hükümetini karşı gerçekleştirilen 73 darbesinin CIA tarafından çok etkin biçimde desteklendiği günümüzde herkesce kabul görmekte. Filmin bu sahnesi Allende hükümeti altında gerçekleşen Şili-Sovyet yakınlaşmasını açık bir şekilde gözler önüne seriyor. Amerika Birleşik Devletlerinin Şili darbesini organize etme derecesinde desteklemesinin başlıca sebeplerinden biri bölgede artabilecek bir Sovyet etkisininden korkulması. Bu sahnenin devamında bu durum Amerikan gazetelerinin o dönemde attıkları başlıklar ile destekleniyor. En çarpıcı örnek ise dönemin ABD bazlı gazetelerinde atılan Şili'de Kapitalist Ekonominin Ölümü vb. başlıklar. Filmde bir başka göze çarpan sahne ise St. Patrick okulunda iki tane çocuk arasında gerçekleşen diyalog. Okuldaki zengin çocuklardan birinin yeni gelen fakir öğrenciyi "ücretsiz binici" olarak suçlaması. Çocuk diğer çocuğa kendi ailesinin onun için para ödediğini ve kendisinin hiçbir şey ödemeden sunulan olanaklardan yararlandığını söylüyor. Bu sahne filmdeki en can alıcı sahnelerden biri çünkü 10 yaşındaki bir çocuğun bile ülkedeki sosyo- politik kutuplaşmadan ne denli etkilenebileceğini gözler önüne seriyor. Bu duruma ek olarak film boyunca Pedro'nun ailesinin Gonzalo'ya sadece zengin bir ailenin çocuğu olduğu için züppe olarak seslenmesi ise Şili'deki sosyo-politik kutuplaşmanın ne denli ciddi olduğunu açık bir şekilde anlatıyor. Bir diğer vurucu sahne ise filmdeki tuvalet sahnesi. Bu sahne Şili'deki sosyal eşitsizlikleri ve zenginle fakir arasındaki ekonomik uçurumu gözler önüne seriyor. Gonzalo Pedro'nun evine gittiği ilk gün tuvaleti kullanmak istiyor fakat karşılaştığı tuvalet karşısında yaşadığı şoku gizleyemiyor. Tuvaletin 5 ev tarafından ortak kullanılması, evin dışında olması ve inanılmaz boyutta pis oluşu Şili'deki zengin ve fakir sınıf arasındaki uçurumu gözler önüne seriyor. Sahnenin devamında Gonzalonun babası sosyalizmin her ne kadar Şili için iyi olabilecek olsa bile kendileri için kötü olduğunu Gonzalo'ya anlatiyor. Buda Şili'de devasa eşitsizliğin zengin sınıflar tarafından kabul edilmekle birlikte kar hırsının insanları ne kadar duyarsızlaştırdığını gözler önüne seriyor. Filmdeki önemli anlardan biri ise Gonzalo'nun Pedro ile beraber Allende taraftarlarına bayrak satmaya gitmesi. Bu sahne dönemin Şili'sindeki politik ortamı gözler önüne seriyor. Bu sahnede eylemde çıkan olaylar sosyalistler ve milliyetçiler arasındaki nefreti gözler önüne seriyor ve darbeye uzanan politik koşulları bir nebze irdelememize olanak sağliyor. Filmin bir diğer önemli sahnesi ise final sahnesi; bu sahne darbe esnasında özellikle fakir sınıfların nasıl bir asker/polis terörüne maruz kaldığını gözler önüne seriyor. Askerlerin fakir küçük bir kızı vurmakta bir saniye bile tereddüt etmezken, Gonzalo'nun zengin oluşu sebebiyle gitmesine izin vermeleri ile yaşanan olaylar ile darbenin vahşiliği gözler önüne seriliyor. Bu sahne 73 darbesinde özellikle solculara karşı yapıldığı bilinen sistematik baskıyı ve asker terörünü gözler önüne seriyor. Sonuç olarak Machuca isimli film Şili'de demokratik yollarla seçilmiş Allende hükümetine karşı CIA ortaklığıyla General Augusto Pinochet yönetimi altında geçrekleştirilen askeri darbeyi dramatik bir şekilde beyaz perdeye yansıtıyor. Bu darbe 10 binlerce sol görüşlü insanın öldürülmesi ve bir o kadarının da sürgüne gönderilmesiyle sonuçlanıyor. Film üst-orta sınıflar ve fakir sınıflar arasında yaşanan sosyo-politik çekişmeyi çok etkin bir şekilde izleyiciye yansıtıyor. Filmde üst-orta sınıflara elitist bir porte çizilirken, işçi sınıfı sistemin bir kurbanı olarak yansıtılıyor.