Yaşanmamış Hayat

"Kaçırdıklarımız", en azından kapağını gördüğümde edindiğim beklentileri pek karşılamadı ki kitabın hayal kırıklığı hakkında olduğu düşünülürse bu oldukça ironik. Bazı kavramları genellikle Shakespeare'den alıntılar yaparak, felsefi olarak inceleyen bir kitap. Bu tür kitaplar ilgi alanı olmayana pek hitap etmez ama edebi yazılmaları ilk amaç olmamasına rağmen insan beklenmeyecek kadar güzel kısımlarla karşılaşabilir. Kitabın daha girişinde trajedilerin istediklerini elde edemeyen insanlar hakkında olduğu söyleniyor. Ve karıştırılmamasını, istediğini elde edemeyen herkesin öyküsünün tragedya olmadığını açıklıyor. Ayrım fazlasıyla önemli çünkü kendi istediklerini elde edemeyen pek çok kişi bunun bir felaket olduğuna fazlasıyla ikna olmuştur. Kitabın ana konusunun, diğer kavramları da incelemesine rağmen, hüsran olması şaşırtıcı değil sanırım. Bize hep istediğimiz ne olursa olsun, gerçekten isteyip yeterince çalışırsak o şeyin gerçekleşeceği söylenir. Bu, bütün başarısızlıklara istek ve çalışma eksikliğinin neden olduğu anlamına gelir. Kulağa fazla güzel geliyor değil mi? Çalışmanın önemini yadsımamakla birlikte günlük yaşamda bile ne kadar çok işin sırf şanssızlık yüzünden ya da beklenmeyen koşullar nedeniyle yanlış gittiği hatırlatmak isterim. Neredeyse hepsi. Herkes beklediği kazancı elde etmek için elinden gelen her şeyi yaptığını düşünür ama en sonunda çoğu girişim başarısızlıkla sonuçlanır. Bunun adil olup olmamasını bir kenara bırakırsak, ki değildir, sonuçtaki başarısızlığı safi şanssızlıkta aramak da yanlış olur. Tüm olasılıkların hesaba katıldığı durumlarda bile başarının önünde bir engel vardır ve bu engel de işe girişen kişinin kendisidir. Hüsrana sebep olan şey beklenen başarıya, amaca ulaşılamamasıysa buna sebep olan iki şey var demektir: Yapılan işin yetersiz kalması (isteğin, çalışmanın) ya da beklentinin çok yüksek olması. İkincisi çok daha düşünmeye değer, hayattaki başarımızı zorunlu olmayan her beklentimizi azaltarak arttırabileceğimiz. Tabi burada sadece fikirden hareketle düşünüyorum, yoksa bunun ilk akla geldiğinde olduğu kadar faydalı olmadığı hemen anlaşılır. Barizce, beklentilerimiz daha düşük olursa başarılarımız da daha önemsiz olur. Hiçbir kaşif, mucit tanımıyorum ki kazayla değil, imkansızı hedefleyip isteyerek bir şey icat etmiş ya da keşfetmiş olmasın. Ancak başkalarından daha büyük şeyler bekleyip onlardan daha büyük hedefleri olursa biri, başkalarından daha çok şey başarabilir. Beklentileri küçük tutmak yine de kişisel çapta, günlük yaşamda çok faydalı olabilir diye düşünüyorum. Safi kişisel çıkar da değil, insanların genel ruh hali için. Mesela, tanıdığım, kendine "yeni bir şey keşfetmek", "yapılmamışı yapmak" türünden bir hedef koyan kimse yok. Herkes mezun olunca en sonunda en yüksek kademelerine yerleşeceği bir şirkete girmek ister ama. Son model bir araba, sözde akıllı telefon almak, kendi evine taşınmak (sıradan bir apartman dairesi değil elbette)... Bir de gerçekleşmesi biraz bile kişiye bağlı olmayan "başarılar" var. Tutulan takımın maçı kazanması, piyangodan alınan bilete ödül çıkması vs. Bunların gerçekleşmesi sevinç kaynağı olabilir ama gerçekleşmezlerse hüsrana sebep olmamalılar. Asıl yanılgı burada. Başarabileceklerinden, başarmak için çabaladıklarından fazlasını isteyenlere hep eleştirsem de benim de aynı konuda farklı bir sorunum var. Aslında ben de beklentilerimi gerçekçi seçtiğimi söyleyemem. Genelde kendimden de başkalarından da en fazla ortalamayı beklerim. Daha az göze çarpsa da bu da çok yaygın bir sorun olabilir. Ve gerçekten hangisi daha kötü emin değilim, başarabileceğinden ya da değiştirme yeteneğinin olduğundan fazlasını istemek mi, sınırlarını test etmeden onların altında durmak mı? En iyisi insanların kendi yetenekleriyle başarabileceklerini bilip beklentilerini ona göre koymasıdır ama kendini o kadar iyi tanıyan kaç kişi vardır bilmiyorum.