Bir Delikanlının Mezar Yazıtı1

Canlılık faaliyetlerinin sona ermesi değil, bilincin yok olmasıdır ölüm, insan için. Güzelliklerin alını morunu, acıların koyu karanlığını hissetmemek; renklerin, seslerin, esen rüzgarın algısını kaybetmektir. Yok olmaktır, silinmektir ölüm. Bir başlangıç da değil, aksine, her bir insanın yazgısı, sonudur. Bu yüzdendir ki, ömür boyunca beklenendir, üzerinde en çok düşünülecek olan gerçektir. Ötesiyle, berisiyle, özlemiyle, korkusuyla... Berisinde hiç bitmeyecek sanılan bir hayat vardır, tek sıkımlık kurşunuyla bir insan beklemektedir; sevenleri, sevdikleri beklemektedir; kederi, sevinci beklemektedir. Ötesinde, kimine göre başka dünyalar vardır; kimine göre, değil bir başka bir dünya, bir karanlık bile bulunmamaktadır. Başka gayelere ulaşmak için ya da hayata tutunamadığından onu özlemle ananların tutkusu ve devasa mezarlara sığınanların, onu iki dudağının arasına almayanların, hatta aklına bile sokmayanların en büyük korkusu da ölümdür. İnsan bu kadar sık ölümü anar, düşünür, ölümden kaçar, korkar da diline, sözüne, yazısına ölüm hiç bulaşmaz mı? Böylesine çelişik duyguların, bambaşka sonuçlar yaratan bir gerçekliğin sebebi, elbette bütün hikayelerde geçmekte, şiirlere düşmekte, edebiyattan taşmaktadır. Bir dilin ürettiği en güzel sözlerin, yazıların içinde mutlaka ölümü anlatan bölümler de bulunur. Türkçe'nin en güzel mısraları da ölümü barındırır, Türkçe'nin en iyi yazıları da. Ne güzel söylemiştir Ergin Günçe, 'Ölüm alışsın artık bize/Bir dans gibi bahçemize gelsin/ Gelsin otursun ılık minderimize'2. Cahit Sıtkı, 'Öldük, ölümden bir şeyler umarak/ Bir büyük boşlukta bozuldu büyü'3 demiş; Cemal Süreya, 'Her ölüm erken ölümdür/ Biliyorum Tanrım'4 diye seslenmiştir. Nazım, 'Ben/Daha ölümü düşünmüyorum/ Ben bir çocuk doğuracağım/ Hayat taşıyor içimden'5 diyerek Turgut Uyar da 'Ama ben onların ölümlü, yanılgan insan,/ Geçen ve bir daha geri gelmeyen bir rüzgar olduklarını unuttum'6 mısralarıyla ölüme değinmişlerdir. Bir çırpıda aklıma gelenler bunlar ancak daha nice söz söylenmiştir ölüm üstüne. Birini kaybetmenin acısı hep anlatılagelmiş, özlemi dillendirilmiştir. Yaşlılığın getirdiği korkuyla ölümle ilgili sözler sarf edilmiştir. Ahmet Erhan'ın yazdığıdır, ölümü anlatır. Ergin Günçe'nin yazdığıdır, ölümü anlatır. Anlatır da anlatır. Güzel dilimde, o kadar roman, bir o kadar şiir, döner durur ölümü anlatır. Anlatır anlatmasına ama ölüm teması sadece Türkçenin sınırları içinde sıkışıp kalır mı? Bütün bir kurgunun, ölüm döşeğindeki bir adam etrafında döndüğü7, bir kaybını gömmek üzere yola çıkan bir ailenin anlatıldığı8 romanlar yazılmamış mıdır başka dillerde? Ölümü anlatan, ona dokunan şiirler yok mudur? Evrensel olan bu konu romanlarda, şiirlerde pek sık işlenmiştir. Ancak ne var ki, yabancı dillerden bizim dilimize yeterli sayıda, en azından romanlar kadar, şiir çevirisi yapılmamıştır. Büyük bir eksikliktir bu. Bu eksikliği yıllardır dolduran, karşılayan, kaliteli çevirmenlerimizden biri de Bilge Karasu'ydu. Yenilik, Vatan San'at, Akis, Forum, Seçilmiş Hikayeler Dergisi ve Argos gibi pek çok yayın 1 Yunan Güldestesi Epigramlarından Dört Mezar Yazıtı, Bilge Karasu, Şiir Çevirileri. Der: Tunç Tayanç, Metis Yayınları, İlk Basım, s. 101. 2 Ergin Günçe, Türkiye Kadar Bir Çiçek. YKY, 1. Baskı, s. 25. 3 Cahit Sıtkı Tarancı, Otuz Beş Yaş. Can Yayınları, 52. Baskı, s. 157. 4 Cemal Süreya, Sevda Sözleri. YKY, 63. Baskı, s. 132. 5 Nazım Hikmet Ran, Bütün Şiirleri. Delta Yayınları, 2. Baskı, s. 274. 6 Turgut Uyar, Büyük Saat. YKY, 12. Baskı, s. 135. 7 Tolstoy, İvan İlyiç'in Ölümü. 8 William Faulkner, Döşeğimde Ölürken. Ahmet Yaşar 21501802 organında yayımladığı çeviri şiirlerin derlenmesiyle bu yönü de okuyucular olarak bizler için tamı tamına ortaya konulmuş oldu. Ben, Metis Yayınları'ndan çıkan, Tunç Tayanç'ın bu emekle hazırlanmış derlemesiyle karşılaştığımda, ölüm temasının işlendiği pek çok şiiri ilk defa, Bilge Karasu'nun başarılı çevirileriyle okumuş oldum. 'Ölümlü kırı toprağın Kar inleyip titriyor Arkasında kapının'9 Canlılık faaliyetlerinin sona ermesi değil, bilincin yok olmasıdır ölüm, insan için. Güzelliklerin alını morunu, acıların koyu karanlığını hissetmemek; renklerin, seslerin, esen rüzgarın algısını kaybetmektir. Yok olmaktır, silinmektir ölüm. Kapının arkasında, hep bizi, varlığımıza son vereceği günü beklemektedir. Kalanlara acı verse, dimağlara endişe, korku da salsa, giden için mutlak bir kapanış, bir sondur. Lorca ise bunu bilerek şu mısraları söylemiştir: 'Öldüğümde isterseniz Bir fırıldakla beni Savuruverin havaya Öldükten sonra!'10 9 Bilge Karasu, Şiir Çevirileri. Der: Tunç Tayanç, Metis Yayınları, İlk Basım, s. 47. 10 Bilge Karasu, Şiir Çevirileri. Der: Tunç Tayanç, Metis Yayınları, İlk Basım, s. 33.