MISIR TANESİNDEKİ MUTLULUK

Neydi bizi mutsuz eden, asık suratla gezdiren? Nereden geliyordu her sabah uyanınca üzerimize çöken kara bulutlar? Sonbahar havasındaki neşeyi yok etmeyi görev edinmiş bir peri değneğini sallayıp hayali acı tozları mı saçıyordu üzerimize? Her ne idiyse bizi mutsuz eden, çıkıp kendisini göstermelidir. Durup dururken ruhumuzu daraltan bu sebebi öğrenmeye hakkımız var. Şayet böyle bir sebep olmasaydı, gülümsememizi eksik etmezdik, karşılaştığımız herkese neşe tohumları saçardık. Kesinlikle, en mutlu insan biz olurduk. Ah, şu sebep olmasaydı!.. Yazımızın sonlarına doğru daha çok yer vereceğimiz filmden bir alıntı yaparak konuya girmek istiyorum: "Uyanık olmam gerektiğinde uyuyordum. Uyumam gerektiğinde sessiz kalıyordum. Küçük bir haz bana kendini sunduğunda ondan kaçınıyordum."(Girl, Interrupted). Bunları söyleyen bir insan hayatın ona sunduğu ufak tefek mutluluk parçalarının farkına varabiliyor mudur sizce? Ya onları neredeyse bilinçli olarak görmezden geliyorsa?.. Hava yağmurlu, dolayısıyla hafiften karanlık. Durakta bekliyorsunuz, dolmuş geliyor. Biniyorsunuz. Koltuklar boş, ayakta kimse yok, oturuyorsunuz. Kulaklığınızdan gelen yumuşak piyano sesine dolmuşun hafif sarsıntıları ekleniyor. Melankolik bir hülyaya dalmak için ideal ortam. Dolmuş yolcu toplamak üzere bir hastanenin yoluna sapıyor. Hastane çıkışının beş metre ilerisinde onları görüyorsunuz: satmak için getirdiği cevizleri bir teknede karıştırıp hazırlayan anne ile soğuk almaması için annenin iki kat giydirdiği yün hırkayla oturan küçük kız... Küçük kızın elinde minik bir koçan haşlanmış mısır, iştahla onu yemeye koyuluyor; bir yandan da mısırından taneler koparıp oturduğu bankın arkasında toprağı gagalamakta olan kuşlara atıyor o taneleri. Belki de bir koçan mısır uzun süredir midesine giden ilk yiyecek olmasına rağmen o, kuşlarla yemeğini paylaşırken nasıl da gülümsüyor! Onun ifadesinde içten bir mutluluk seziyorsunuz. Siz daha ne olduğunu anlamadan içiniz ısınıyor, hafiften gözleriniz doluyor. Belki kulaklığınızda o anda iyice tizleşen notaların da bir katkısı var gözlerinizdeki yaşlarda. Öyle olmalı tabii ki, yoksa böylesine duygusal bir tepkiyi nasıl verecektiniz? Müzikteki notaların sihri bu tabloya eklenip beyninizi böyle bir tepkiye yönlendirmiş olmalı. O kadar uzun bir süredir mutsuzdunuz ki duyguları kendi kendinize hissedemezdiniz zaten. En azından siz böyle düşündünüz. Acaba bu küçük kızın koşulsuz mutluluğunu görmek baskıladığınız birtakım duyguları su yüzüne mi çıkarmıştı? En son ne zaman onun gibi içten gülmüştünüz siz? Sırf yaşamanın, hissetmenin ve paylaşmanın verdiği hazzı en son ne zaman duymuştunuz? O günler çok uzak olmasa gerek. Şöyle bir geriye yaslanın. Anılarınızı yoklayın ve çocukluğunuzun kayıtsız şartsız neşesine dönmeye çalışın. O zaman her şey ne kadar da olağan ve kolaydı, değil mi? Ailenizin ekonomik imkanları ne durumda olursa olsun neredeyse koşulsuzca mutlu değil miydiniz? O zamanlar doğduğunuz çevrenin sınırlarından dışarı adım atmadığınızdan toplumsal kurallar, paranın satın alabilecekleri, tek başına hayata tutunmak gibi olgulara henüz yabancıydınız. Ne zaman ki biraz büyüdünüz bu büyüme yaşı tahminen sekiz, on olabilir, ne yazık ki daha fazla bekleyemez gerçek dünya- ve toplumun farklı bir yüzünü tanımaya başladınız, o zaman hayata bakış açınızda köklü değişimler olmaya başladı. Böyle bir süreçte kendiniz olmanın rahatlığı yerini uyum çabasına bırakır. Artık siz de toplumun bir parçası olmaya çabalayan bir birey haline gelmişsinizdir. Eninde sonunda olur bu, dur diyemezsiniz. Bu durumda önemli olan onu nasıl idare ettiğinizdir. Toplumun kısıtlı beklentileriyle kendinizinkiler arasında bir denge kuramadıysanız günler, yıllar geçtikçe kendinizi bir yabancı gibi hissetmeye başlarsınız. Bu belki de sandığınızdan daha çok sayıda insanın yaşadığı bir durumdur. Girl, Interrupted: "Tıpkı senin istediğin gibi, kötü adamı oynuyorum." Sahnesi "'Sosyal zıtlık ve genellikle kötümser bir tutum gözlenir.' İşte beni anlatıyor." (Girl, Interrupted). Ana karakterimiz kendi hasta kaydını okurken böyle söyler. Karşı koltukta oturan arkadaşı küçümseyen bir bakışla: "Bu, herkesi anlatıyor." (Girl, Interrupted) diye cevap verir. Çoğu insan ironik bir biçimde toplumun beklentileri karşısında direnemiyor ve bir yandan da kendisiyle çelişiyor, tüm bu süreç onu yabancılaşmaya ve ardından mutsuzluğa itiyor. İronik diyorum; çünkü söz konusu olan durum, kuralları koyan toplum olgusunu oluşturan çoğunluğun bizzat kendisinin yaşadığı bir süreç. Bir dakika, tam da bu noktada umutsuzluğa kapılmaktan uzak durmamız gerekiyor, mademki büyük çoğunluk böyle bir mutsuzluğa sürükleniyor ama toplumun çarkları dönmeye devam ediyor, öyleyse bu çözümsüz bir durum olamaz. "Tıpkı senin istediğin gibi, kötü adamı oynuyorum." (Girl, Interrupted). Ana kahramanın defterinden arkadaşının kendisiyle ilgili gerçek fikirlerini okuyan sosyopat bir karakterin sözleridir bunlar. Topluma, insanlara nasıl bakarsak onları öyle görürüz. Çoğunlukla olayları ve kişileri gerçekte oldukları gibi değil de o zamana kadarki birikimlerimiz ışığında manipüle ederek algılarız. Bu durumu göz önünde bulundurursak yazımızın en başındaki soruya verilecek cevap ne bizim prensiplerimizle uyuşmayan toplumsal kurallar ne de bizi bir türlü anlamak istemiyor gibi görünen insanlardır. Esas sebep bizim kendimiz, hayatımızı yönlendirirken takındığımız tutumdur. Eğer toplumsal kuralları kaskatı sınırlamalar olarak ve insanları da birbirlerini anlamaktan çok uzak varlıklar olarak görmekte ısrar edersek, mutsuzluk kendiliğinden gelir. Fakat bunun yerine toplumsal kurallara farklı bir açıdan yaklaşıp onların değişebileceğini göz önüne alarak bizi sınırladıklarına yönelik yargıdan kurtulursak ve çevremizde gördüğümüz insanların da en az bizimki kadar ciddi iç çatışmaları olduğunun farkına varıp onlara da kendimize de tarafsız bir gözle bakmaya çalışırsak hayatla barışabiliriz. O zaman, kuşlarla birkaç mısır tanesi paylaşmakla gerçek bir mutluluk hissine ulaşabilen o küçük kız gibi biz de yaşamın olağan akışı içinde sahiden mutlu olmayı başarabiliriz.