Yeterli Olmak Yetmez

Hiç binalarla konuşmayı denediniz mi? Elbette benim bahsettiğim binalar dört bir yanınızda gördüğünüz, tamamen ütilitarist amaçlar güden, ortalama 15 katlı ve her katında birbirine özdeş daireler barındıran binalar değil. Ne yazık ki ülkemizdeki piyasa çoğunlukla bu tür binaların inşa edilmesini destekliyor. Bu mantaliteyle inşa edilen her bina, ruhunun bir parçasını kaybetmiş solgun hastalar gibi kambur ve hüzünlü dikiliyor şehrin siluetinde. Sonra şehirlerimiz de ruhsuz oluyor. Özdeş dairelerden oluşan özdeş apartmanların arasında egzoz dumanının gri buğusuna maruz kalan şehirlerimiz kimliklerini yitiriyor. Benim konuşmayı tercih ettiğim binalar tarihi veya geleceği olan binalar. Şimdiki zamanda var olup sadece şimdinin ihtiyaçlarını gidermek için tasarlanmış olan yapılar dün yoktular ve yarın da olmayacaklar. Anlayacağınız onların bana anlatabilecekleri veya benim dinlemeyi isteyebileceğim bir hikayeleri yok. Tek amaçları onların, "ortalamayı" tutturup bize sadece "yeterli" olanı sunabilmek. Düşünün bir, hayatınızın çoğu 100 metrekarelik evinizin duvarları arasında geçiyor. Neden 100 metrekare? Çünkü ortalama bir insanın ihtiyaçlarını karşılamak için bu kadar alan yeterli. Güzelim dünyamızdan benim payıma sadece 100 metrekare düşüyor. Onun da hepsi benim değil. Alt katımda ve üst katımda oturan komşularımla paylaşıyorum payıma düşen bu naçizane alanı. Benim için yeterli olduğu varsayılan mutfağımda yemek yapıyor, salonumda vakit geçiriyorum. E peki ben şimdi böyle bir binaya gitsem bana bilmediğim ne anlatacak? Muhtemelen hayatı hacimlerle kısıtlanmış bir başka bireyin siyah beyaz monoton hayatını. Teşekkürler, almayayım. Öte yandan, doğru binayla konuşmayı denerseniz eğer, size işlevden çok daha fazlasını anlatacaktır. Size bir ideolojiyi tanıtacak, hiç aşikar olmadığınız bir yaşam tarzını gösterecek ve hatta içinize çektiğiniz havada yaşanmışlıkları tatmanıza izin verecektir. Belki taşların 1 dizilişindeki bir değişimde, yapı üzerinde gerçekleştirilen bir restorasyon çalışmasının izlerini görecek ve yeniyle eskinin kesişimine şahit olacaksınız. Belki de devasa kolonlar ve modern cam cephenin görkemi arasında, sizin adım attığınız zeminde yürüyecek nesillerin hayalini kuracaksınız. Ben kendimi bildim bileli bu düşüncelerle konuşurum binalarla. Hatta kaldırımlarda yürürken önüme değil, yukarı bakarım genellikle. Ne var ki bir başkasının binalarla konuştuğuna hiç şahit olmadım şimdiye kadar. Geçen gün izlediğim Medici dizisinde, Cosimo de Medici'nin kubbesi henüz bitirilmemiş Floransa Katedrali'ne gidip orada kimi zaman kendini aramaya çalışması, kimi zaman da kendini binayla özdeşleştirerek düşüncelere dalması sizin de anlayabileceğiniz üzere oldukça derinden etkiledi beni. Dizide bina artık sadece statik kuralları üzerine bir araya getirilmiş materyallerden ibaret değildi. Çok daha fazlasıydı. Bir düşünce, bir politika ve hatta nefes alıp veren, ruhu olan bir bireydi. Cosimo'ydu Medici: Masters of Florence dizisinde betimlenen kubbesiz Floransa Floransa Katedrali. Katedrali Dizide Floransa Katedrali bir meydandı. Kubbesi, o kadar geniş bir açıklığı kapatmak için gerekli olan teknik bilgi henüz geliştirilmediğinden ötürü tamamlanamayan katedral, bir güç meydanıydı. Floransa'nın önde gelen ailelerinden hangisi katedrali tamamlarsa, o aile aynı zamanda siyasi gücünü de bu binanın fiziksel varlığı üzerinden kanıtlayacak ve yapının görkemiyle şehri kanatları altına alması misali şehirdeki iktidar ve otoriteyi elde edecekti. Yani kubbenin inşası sadece yeterlilikle değil, aksine yeterliliği aşıp sınırları zorlamakla ilgiliydi. 2 Günümüzde hala ayakta olan bu binayı ziyaret edebilir, kubbesinin altında durabilir ve önünde özçekim yapabilirsiniz. Bütün bunlardan ziyade, benim gibi sadece gölgesinde oturup bu gölgenin oluşması için tarihin nasıl şekillendiğini, Rönesans'ın temellerinin nasıl bu binanın temelleriyle birlikte atıldığını gözlemleyebilirsiniz. Sonra da katedrale istediğiniz herhangi bir soruyu sorup, sorunuzun cevaplarını onun devasa gövdesindeki ipuçlarında arayarak ufak bir muhabbet edebilirsiniz. Katedralin günümüzdeki hali ve Floransa'daki devasa konumu 3