Siyah ve Beyazın Oluşturduğu Bir Desen: Satranç

Siyah ve beyaz renkli karelerin oluşturduğu desen adeta bir ruhu süslüyor. Kareler üzerinde oynanan her bir oyun ise bu ruhun içinde gizlenen iç çatışmaları, beklentileri veya ümitleri barındırıyor. Bu oyunda kazanma isteğinin yarattığı hırs ve odaklanılan tek nokta olan galip gelme düşüncesi, bu ruhu gitgide yok ediyor sanki. Siyah ve beyaz desenlerinin gittikçe belirsizleştiğini hayal edebiliyorum. Kazanma hırsı ile beslenen bir ruhun yavaş yavaş yok olmaya başladığını görebiliyorum. Ruhun yaşadığı çatışmayı, satranç tahtası üzerinde oynanan bir oyuna benzetiyorum. Fakat galibi asla olamayacak bir oyuna... Satranç adlı eserde, Stefan Zweig adeta yaşadığı dönemi, bir satranç tahtası üzerinde kurduğu maket ile anlattığı fikri beliriyor zihnimde, sayfaları çevirdikçe. Kazanma isteği ve hırsın tamamen ele geçirdiği Czentovic adlı karakterin ve onun 'küçük dünyasının' yansıtılması oldukça dikkatimi çekiyor. Çünkü bir satranç tahtası üzerinde oluşturulan, tek bir odak noktası üzerine temellendirilmiş küçük bir dünyayı ve bu dünyada yaşanan ruhsal karmaşayı Czentovic'in karakteri aracılığıyla zihnimde canlandırabiliyorum. Czentovic'in başka hiçbir konuda yeteneği olmamasına rağmen yalnızca satranç oyununa odaklanıp kendi küçük dünyasını kurması ve bu küçük dünyanın adeta katı yürekli bir hükümdarı haline gelmesi beni oldukça şaşırtıyor. Acaba yazarın böyle bir karakteri bize sunmakla dikkat çekmek istediği bir şeylerin olup olamayacağını düşünüyorum. Merakla siyah ve beyazın oluşturduğu desen ile bezenmiş sayfaları çevirirken, bu soruya en uygun cevabı Dr. B adlı karakterin verebileceğini düşünüyorum. Zihnini ve neredeyse ruhunu sıkıca kavramış satranç oyununun ellerinden kurtulmaya çalışan fakat tam tersine oyuna daha da bağlanan Dr. B, şaşırtıcı bir şekilde, oyunu hem kendisine karşı hem de kendisi olarak oynuyor. Hem siyah taşlarla hem de aynı anda beyaz taşlarla oynamasının, karakterin kendi kendisiyle olan içsel çatışmasını yansıttığını düşünüyorum. Bu durumda kişinin böyle bir içsel çatışmayı ruhunda hissetmesinin nedenini ararken, karakterin dış dünyasında maruz kaldığı baskıları veya kısıtlamaları da düşünmemiz gerektiğini savunabilirim. Böylece, bu düşüncem, yazarın, toplumsal bir çöküşün varlığına işaret ettiği fikrinin de kapısını aralayabilir. Czentovic adlı karakteri, hırs ile odaklanılmış tek bir amacın olduğu ve satrancın katı kuralları ile yönetilen küçük bir dünyanın hükümdarı olarak görürken, Dr. B adlı karakteri ise bu küçük dünyanın baskıları ve kuralları ile sınırlandırılmış siyah beyaz kareli zemininde, tahta bir piyon olduğunu hayal ediyorum. Böyle bir dünyanın karşı konulamaz hakimiyeti, Dr B'yi adeta bir piyon gibi ele geçiriyor ve egemenliğini bu karakterin ruhunda da sürdürüyor. Stefan Zweig'in hem içinde bulunduğu toplumun yani dış dünyanın hem de kişilerin iç dünyalarının resmini çizdiğini düşünüyorum. Fakat bu resmi, iki zıt renk olan siyah ve beyaz ile bize sunuyor. Böyle bir resim, şu soruyu aklıma getiriyor: Dış dünyadaki çatışmalar, kişinin iç dünyasındaki çelişki ve ruhsal karmaşanın şekillenmesine bir neden olarak gösterilebilir mi? Stefan Zweig, Satranç adlı eserinde, kahramanın, baskılar ve kurallarla şekillenen içsel çatışması, kişiyi, toplumu ile birlikte değerlendirmemiz gerektiği fikrini zihnimde canlandırıyor. Böylece, baskılar sonucunda toplum içerisinde ortaya çıkan çatışmada, kendisi ile çelişen bir toplum var olabileceği gibi bu durumun yansımalarının, kişinin iç dünyasında yaşayabileceği içsel bir karmaşa ve çelişki olarak da şekillenebileceğini düşünüyorum.