Ruhsuz Bedenler

"Bize cenneti vaat ettiler ama yeryüzünde cehennem yarattılar." 1979 İran Devriminden sonra Humeyni'nin yandaşları tarafından söylenen bu sözde aslında ne kadar güzel kandırıldığımızı belirtiyor. Dünyanın belki de en güzel sözsüz çalışmaların yapıldığı İran'da bugün halen daha bazı çalgı aletleri yasak, bazı müzik türlerinin yapımı ve yayımı engellenmiş durumda. 1979 İran Devriminden sonra Humeyni ülkedeki bütün radyo yayınlarını engellemiş. Hatta siyasetçilerin cenazelerinde bile ulusal marşın çalınması yasaklanmış. Bütün sanat akademileri kapatılmış. Nasıl bir zihniyet müziğin ülkeden tamamen kaldırılmasını hayal edebilir ki? Bir insan başka bir insanın emeğine karşın nasıl bu kadar saygısız bir yaptırım uygulatabilir? Bir annenin bebeğine bile ninni söylemesinin engellendiği bir ülkede o çocuklar nasıl hayata tutunabilir? Tutunamadılar. Devrimden sonra kapatılan İran Bale Akademisinin bir üyesi olan Elaheh'ın annesi uyuşturucuya karşı daha da direncini yitirdi ve Elaheh 13 yaşındayken aşırı dozdan, bir daha hiç dans etmemek uğruna hayata gözlerini kapattı. Annesini bu kadar küçük yaşta böyle bir sebepten dolayı kaybeden Elaheh için hayat daha da zor bir hal almıştı. Her ne kadar filmimizin başkahramanı Afshin, Elaheh'n bağımlılığını yenmesi için elinden gelen her şeyi yapmaya hazır olsa da Elaheh'ın sorunundan daha büyük bir sıkıntı vardı. Dans edemiyor, şiir okuyamıyor hatta bazen özgür bir şekilde düşünmekten bile korkar duruma gelmiş bir ülke de insanlar bir bardak gibi kırılıp bir daha hayata dönemiyorlardı. Üniversitelere, iş yerlerine, bütün kamu kuruluşlarına sızmış olan Humeyni'nin kurduğu milis topluluğu(Besic) uygun görmedikleri her şeyi yok etme hakkına sahiptiler. Sokak ortasında el ele tutuşan bir çift mi gördün? Evli değillerse bıçaklayabilirsin. Ya da bir kadın gülüşünün seni ve çevrendeki diğer erkekleri tahrik edecek kadar yüksek tonda olduğunu mu düşünüyorsun? O kadının çenesini kırabilirsin. Besic milisleri 1979 yılından beri bu barbarlığı ve yobazlığı ellerinde sıkıca tutuyorlar. Yalnızca Yeşil Hareketi önlemekle kalmayıp, kendi ideolojilerini yüceltmek ve yükseltmek de amaçları arasında bulunuyor. Yıllardır süre gülen dogmatik düşünceleri yıkmak uğruna yapılan onca şeye rağmen İran şu an halen daha acı çekiyor. Sanki 1979 yılından beri anahtarı kaybolmuş bir kafes gibi olan İran'da sanat yapmak istiyorsan ülke dışına "kaçmak"tan başka tercihin yok. Doğduğun topraklardan kaçmaya sürükleyen zihniyeti halen daha destekleyen insanlar gördükçe, insanlığa olan umudumu yitiriyorum. Kendi topraklarından kendi vatanından hatta kendi insanından nefret etmek kadar insanı yaşamaktan soğutan başka bir şey yoktur. Kim bilir İran'ın o şartlarında yaşayan kaç insan Besic gelip onları infaz etmeden önce hayatlarına son vermiştir. Benim için, Elaheh'in annesi bu duruma en iyi örnek. Tutkuyla yaptığın şeyin hükümet tarafından getirilen yasakla daha fazla yapamayacak oluşun ölümden farklı bir şey değildir. İran ve İran gibi ülkelerin vatandaşlarında görmek istedikleri tek şey sorgulamadan hareket eden bedenler. Ne düşünmelerini istiyorlar ne yaratıcı fikirlerde bulunmalarını ne de harekete geçmelerini. Böyle şartlarda yaşarken isyan etmenin ne anlamı var? Ağzından çıkan tek bir kelimenin ölüm feryadın olduğunu bilerek yaşamanın ne önemi var? Afshin arkadaşının pasaportuyla Fransa'ya gitmeyi başardığında, sahnede bir anda kendini ifşa etmesi hepimizin yapabileceği bir şey değil. Her ne kadar Fransa elçiliği bu girişiminden dolayı ona sığınma hakkı tanımış olsa da sahnenin arkasında bekleyen Besic milisleri onu oyunun hemen sonrasında öldürebilirlerdi. Ama yapmadılar. Belki de yapamadılar. Çünkü başka bir ülkede senin kendi ülkenin çıkarlarını gözetmek için yaptığın insanlık dışı eylemler o ülkenin adalet sistemi tarafından cezaya tabii tutulabilir. İşte bu yüzdendir ki şu an şeriatla ya da "demokrasi" adı altında şeriatla yönetilen ülkelerin sanatçılarını yurt dışına göndermemesinin altında yatan neden bu. Yeter ki ülke içinde kalsın biz onu kendi kanımızla yıkarız zihniyeti yüzünden kim bilir kaç sanatçı yaşarken ölüme mahkum ediliyor. Bu tutsaklığa bir son vermemiz için hiçbir sebep yok. Ne yazık ki yeterli güce sahip olmadığımız için belki de birkaç nesil daha özgürlük kelimesini sadece kavram olarak bilecekler.