Eşitlikten Yoksun Adalet

Yaşadığınız ülkede hiçbir hukuk sisteminin bulunmadığını hayal edin bir süreliğine. Kaldırımda yürürken güpegündüz bir vakitte çantanızı çekiştirilmesinden aracınızın önünün kesilip sizden para talep edilmesine kadar çeşit çeşit suçun size karşı işlendiğinin gözünüzün önünden geçtiğine eminim. Belirli bir devlet otoritesinden yoksun bölgelerde hukuk sisteminin ve cezalandırıcı gücün olmayışının toplumları nasıl kaotik bir ortama sürüklediğini gözlemlemek günümüzde oldukça kolay. Bu karışıklığın doğal bir sonucu olarak ortaya çıkan güvensizlik duygusu kendini ve etrafındaki yakınlarını koruma isteğiyle birleşince insanların birbirine şiddet uygulamasına, kısaca kendi adalet terazilerini kendilerinin kurmalarına dahi sebep olabiliyor. Hiçbirimiz yukarıdaki gibi parçalanmış ve huzursuz bir toplumun parçası olmak istemeyiz. Bu nedenle aramızda modern hukuk sisteminin gerekliliğinden tereddüt eden birisi olduğunu hiç sanmıyorum. Her nasılsa, hüküm giyen kişi kendimiz veya yakınımız olmadığı sürece hikayeye bir de karşı taraftan yaklaşma zahmetinde bulunmuyoruz. Gazete okuma alışkanlığı olanlar bilir, üçüncü sayfayı geçerken kuyumcu soygunlarından vahşetten sahneler içeren cinayetlere kadar çeşit çeşit suç temalı haberlere gözü takılır insanın ister istemez. Gözü takılır takılmasına ama hapis yatacak olan suçlu şeytanın yakınları ve varsa çocukları, ailesi aklımızın ucundan bile geçmez. Bir kere şeytan damgasını yemiştir çünkü yakınlarının dahi masum olmaya hakkı yoktur. Oysaki üçüncü sayfada isminin baş harfleri ile ilan edilen suçluluğu henüz ispat edilmemiş hatta kendine henüz savunma hakkı dahi verilmemiş o "şeytanın" belki de işlenen suç ile uzaktan yakından alakası yoktur. Bir genç düşünün. On çocuklu bir ailenin yedinci çocuğu olarak fakir, adı sanı bilinmez bir mahallenin gecekondusunda dünyaya gözlerini açmış. Fakirlik diz boyu. Eğitim deseniz, öyle bir yere hangi öğretmen gidip oranın eziyetini çekmek ister? Devlet yine de zorunlu hizmet adı altında gönderir öğretmenini oralara. Fakat bu sefer de bir hafta ders işler gibi yapıp diğer hafta sözde sağlık raporuyla memleketinde kalır öğretmen. Bu nedenle gencin okul hayatı da boş derslerden ibaret kalır. Yıllar sonra bu genç, zengin birisi ile beraber polisin şüpheli listesinde bulunursa işin sonunda mahkemede hüküm giyen kim olur sizce? Zengin ailenin hakimin vereceği karara doğrudan bir etkisinin olmadığını, yani hukuka aykırı bir harekette bulunulmadığını farz etsek de sadece ön yargının bile bir insanın geri kalan ömrünü hapiste geçirmesine sebep olabildiğini görmek tüyler ürpertici bir gerçek. Aynı zamanda varlıklı insanların oldukça tecrübeli ve bir o kadar da yüksek ücret talep eden avukatların yardımı ile mahkemelerde söz oyunları ve kanunlardaki teferruatların yardımı ile belki de suçlu olmasına rağmen ceza almaktan kurtulması da modern hukuk sistemindeki eşitsizliğin bir başka boyutu. Bryan Stevenson da Just Mercy adlı kitabında yukarıda acizane bir şekilde dile getirdiğim halkın haklarının savunucusu olan modern hukuk sisteminin toplumun belirli kesimlerine karşı adaletsizlikler doğurmasının Amerika'nın güney eyaletlerinde siyahilere karşı vücut bulmuş halini ele alıyor. Seksenli yılların başında henüz siyahilerin, federal anayasaya aykırı olmasına rağmen, on iki kişiden oluşan mahkeme jürisine seçilmediği tarihlerde birçok suçsuz siyahi mahkumu hapis cezasından ve hatta elektrikli sandalyeden kurtarmış bir avukat olarak gerçek adaletin nasıl olması gerektiğini şu sözleri ile ifade ediyor: "Karakterimizin gerçek ölçüsü fakir, suçlanmış, hapse atılmış veya idam cezasına çarptırılmışlara nasıl davrandığımızdır." (Just Mercy: sayfa 39)