SUÇSUZ CEZA

Bir kadın olarak geldim bu dünyaya. Kadın olmayanlar anlayamaz bu cümlenin aslında neleri ifade ettiğini, basit gözüken kadınlık kavramının altında yatan derin anlamları. Her bireyin hayatını bir yola benzetsek hayat şartları, hayatın o bireye sundukları da o yolun sınırları olur herhalde. Melisa Kesmez "B Yüzündeki Erkekler" adlı blog yazısında çok güzel tanımlamış bir kadının hayatını: "Kadınlık uzun bir yol, zemini engebeli, takılıp tökezlenecek taşı, yuvarlanacak şarampolü bol." Ve işte bugüne kadar karşıma çıkan hayatının engellerle dolu olduğunu, ayağının altında gezinen binlerce taşı, en ufak hatalarla geri dönülemeyecek şarampollere yuvarlanma ihtimalini bile bile ailesi için savaşan kocaman yürekli kadın Sonya Marmeladov... İşlenme amacı ne olursa olsun hiçbir suçun cezasız kalamayacağı düşüncesini temele alan "Suç ve Ceza" adlı romanın en merhametli kahramanıdır belki de Sonya. Fedakarlık, fedakar olmak ve değer yargılarını, toplum ve kendi içindeki değerini ailesi uğruna feda etmek, edebilmek. Bu kavram bence Rusya'nın o dönemdeki şartları içinde Sonya ile vücut bulmuştur. Biz şimdi burada anlatırken o dönemdeki şartlar deyip kolayca geçsek de aslında her yiğidin harcı olamayacak kadar zordur bir insanın o dönemin şartlarıyla baş edebilmesi. Maddi durumu okumak için bile yetersiz öğrenciler, sınıflı toplum yapısı, aydınların alt kesimlerin bulmakta zorlandığı maddiyatı umursamaz ve savurganlıklarla ortalığa saçtıkları ve bundan asla gocunmadıkları hayatları, devletin, halkın değer yargıları üzerinde yarattığı korkular ve maddi baskılar, toplumsal ve ahlaki değer yargılarındaki bozukluklar... Tabi bu bozuklukların kurbanlarını da unutmamak gerek. Ahlak ve değer yargılarındaki yozlaşmışlık, fedakarlık, suç değil ama ceza ve Sonya. Bir kadının değer verdikleri uğruna toplumdaki ve kendi benliğindeki saygısını kaybedişi... Romanın yazıldığı dönemde Rusya'nın durumundan dolayı işsiz kalan bir babanın her gece yaşadığı çaresizliği alkolle unutma çabası ve onun arkasında bıraktığı yıkık dökük hayatı toparlayıp ailesine kadın başına sahip çıkmaya çalışırken benliğini ve inandıklarını kaybetmek durumunda kalan Sonya. Bir suç işlemeden cezasını çekmek mi? Çaresizliklerin en büyüğü belki de. Sonya Marmeladov yaşadığı yoksulluk ve sefalet içinde ailesini tam anlamıyla "yaşatmak" uğruna hayatını ve ailesinin hayatını "fahişelik" yaparak kazanmak zorundadır. Okurken utanmayın. Sonya değer verdikleri uğruna bu damgayı yemekten utanmadı çünkü. "Suç", içinde yaşadığı toplum düzenininken bu suçun "cezasını" Sonya fahişe damgası yiyip toplumun dışına itilerek ödemiştir. Hayatını sarı kart satarak kazanırken toplumdaki insanların ona duyduğu saygıyı kaybetmiş bir yandan da kendine duyduğu saygı, içinde zamanla yok olmuştur. Usta yazar Dostoyevski yapıtta Sonya'dan çoğu zaman "Sonyacık" diye bahseder. Neden mi? Çünkü o kadının ayağının altındaki binlerce taşı, yoluna çıkan sayısız engeli siz görün ister. Sonya ağzı var dili yok bir kadındır yapıtta. Değer verdiklerinin yükü altında ezilir çoğu zaman. Tensel tanımı yapılırken yüzü solgun, bedeni zayıf betimlenmiştir. Belki de ağır gelmiştir omzundaki bu yükler ona. Her nitelikli okur kitabı bitirdikten sonra o kitabı kendi içinde bir süre irdeler, kitabın ufacık da olsa bir bölümünde kendinden bir parça bulur. Ben "Suç ve Ceza"yı okuduktan sonra kadın olmanın nasıl zor ama bir o kadar da değerli bir şey olduğunu daha da iyi anladım. Belki ortada bir suç olmadan çekilen cezaya rağmen Sonya'nın dimdik duruşundan etkilendiğimden, belki de Sonya gibi kendime olan saygımıkaybetmek pahasına değer verdiklerimi değer yargılarımın önüne koyabilecek kadar cesur olduğumdan. Bilemiyorum. Ama bildiğim çok önemli bir şey var: Bir insan nasıl bir hayat yaşarsa yaşasın sevdikleri için her türlü fedakarlığı yapabildiği sürece kendine olan saygısını hiçbir zaman yitirmez. Bu kadar okura, tek başına bir kadın olarak hayata tutunmaya çalışırken toplumda ötekileştirilsen de kendi benliğini yitirmeden değer verdiklerin uğruna savaşabilecek kadar cesur olup, aslında "kirlenmediğini" gösterebildiği için Sonya'ya teşekkürler.