DEĞİŞMEYEN TEK ŞEY DEĞİŞİMDİR

Victor Hugo'nun ünlü romanı Sefiller'i küçükken ilk defa okumuştum. O zaman okuduğum kitap asıl kitabın kısaltılmış, çocuklara uygun hale getirilmiş bir versiyonu olsa da konu, beni derinden etkilemişti. Büyüdükçe bu büyük esere olan hayranlığım daha da arttı. Bu hayranlığın sebeplerinden biri de romanın bir insana katabileceği birden fazla değere sahip olması. Tarihe bağlı bir konuyla ilerleyen roman fedakarlık, iyi niyet, cesaret gibi birçok temayı içinde barındırıyor. Bu yazıda ise Jean Valjean'ı örnek vererek bir insanın değişime her zaman açık olduğunu ve ünlü bir atasözünün, "İnsan yedisinde neyse yetmişinde de odur" sözünün geçersizliğini savunacağım. Öncelikle Jean Valjean'ın hikayesini kısaca anlatmak isterim. Valjean, bir ekmek çalma suçundan dolayı tutuklanan ve kaçmaya çalışmasından ötürü cezası on dokuz yıla çıkarılan bir mahkumdur. On dokuz yılın sonunda kurtulduğunda ise kendisine verilen bir belge yüzünden gittiği her yerde bir suçlu muamelesi görür. Sonunda kendisini evine davet eden bir rahibin gümüş takımlarını çalar ama yakalanınca rahip hiçbir suçlamada bulunmaz, hatta neden daha fazla almadığını sorar. Bu olay Valjean'ın ruhuna, kişiliğine dokunur ve artık dürüst bir hayat sürdürmeye başlar. Rahibin yaptığı bir hareket, bir iyilik Valjean'ın hayatını ve ileride karşılaşacağı birçok insanın hayatını değiştirir. Bu tarz değişimler, hayatlara dokunan olaylar sandığımız kadar nadir değildir. Çünkü insanlar sürekli etkileşim içinde olan canlılardır. Aristo'nun Politika adlı eserinde bununla alakalı bir söz geçer: "İnsan politik bir hayvandır." Burada bahsi geçen "politik" sıfatı insanların bir toplum içinde yaşamasının, bir toplumun parçası olmasının gerekliliğini gösterir [1]. Toplumda yaşayan insanlar birbirleriyle etkileşime girer. Her etkileşim, kelimenin aldığı leş ekinden anlaşılabileceği üzere, iki taraflı olarak gerçekleşir. Her etkileşim, iki tarafın da hayatını değiştirir. Her karşılaşma, her iletişim bir farklılık yaratır. Bu farklılıklar ve etkileşimler ise evreni, hayatı birçok farklı şekilde etkileyebilir. Bu konuda birçok düşünce ve ortaya atılmış birçok teori var. Belki bunlardan en ünlüsü ve bana göre en ilgi çekici olanı ise paralel evrenler teorisi. Bu teoriye göre sonsuz sayıda paralel evren, sonsuz sayıda olasılık vardır. Bu teoriden yola çıkarak denilir ki verdiğimiz her karar, yaşadığımız her karşılaşma farklı bir paralel evrende tam tersi olarak görülebilir ve bu evren bizimkinden farklı gelişebilir [2]. Bunun sebebi de bizim, çevremizdeki insanları kararlarımızla veya söylemlerimizle etkilememizdir. Böylelikle gelişen zincirleme olaylar, farklı insanlar ve farklı durumlar doğurur. Her insan değişime açıktır. Bu değişimler sadece kendisini değil, çevresindekileri de değiştirebilir. Buna örnek olarak Valjean ve Javert verilebilir. Hayatını iyiye ve Cosette'i yetiştirmeye adayan, suçlu kimliğinden arınarak kendini değiştiren Valjean; bir yandan da Javert'ten kaçarak yaşar. Ancak bir gün Javert'in kaderi Valjean'ın ellerine bırakıldığında, Javert'i serbest bırakır. Bu iyiliğe dayanamayan, bir suçlu tarafından kurtarılan Javert; artık bu insanı kovalayamayacağını, hayatının en büyük hedeflerinden birinin boş olduğunu fark ederek intihar eder. Bu örnekten de görülebileceği üzere, bir insanın değişebilmesi için gerçekleşen etkileşimin sevgi veya arkadaşlık duygusundan çıkması zorunlu değildir. Düşmanlar, birbirlerinden nefret eden insanlar bile bir diğerinin hayatını değiştirebilir. Herakleitos'un bir sözü vardır: "Aynı ırmakta iki kere yıkanılmaz." Bu söz, değişimi ve oluşu simgeler. Bence bu sözü insanlara da uygulayabiliriz. Bir insan da ırmak gibi sürekli değişir; günleri aktıkça birikimler, ırmaktan geçenler değişir. Bir insan asla dünkünün aynısı değildir. Her yeni gün, her yeni karşılaşma insana bir şeyler katar. Önemli olan bu değişime hem açık olup hem de bu değişimi kabul edip etmeyeceğimize karar verebilmektir.