ÖZNELLİĞE FARKLI BİR AÇIDAN BAKMAK

Her daim bir kitabı okumaya başlamadan önce yazarı hakkında ufak bir araştırma yapma gibi bir huyum vardır. "Öznellik Nedir?" adlı eseri okumadan önce yazarı olan Jean Paul Sartre hakkındaki araştırmalarımdan onun Varoluşçuluğun 20. yüzyıldaki en önemli temsilcilerinden biri olduğunu öğrendim. Fransız yazar, "Öznellik Nedir?" adlı eseri yazarken Marksizm'i oluşturan ilkelerden yola çıkarak temelde öznelliğin var olup olmadığını ve de bir önem arz edip etmediğini kendi felsefi görüşleri ile açıklamaya çalışmış ve bazı noktalarda bize öznelliğin insan hayatının vazgeçilmez bir parçası olduğunu göstermiştir. Fakat ne kadar öznel olduğumuz ve ne derece bunu hayatımızda uyguladığımız tartışmaya açıktır. Gerçek şu ki yaşadığımız dünyaya baktığımda öznellikten bahsetmeyi, etrafı karalarla kaplı bir gölde köpek balığı avlamak kadar uzak bir olgu olarak görüyorum. Düşünce tarzımız, ideallerimiz, zevklerimiz, yeteneklerimiz ve hayatımızı oluşturan her bir olgu kendi öznelliğimizi oluşturur. İnsanın içinde bulunduğu çevre ve koşullar dahilinde yaptığı tercihleri zamanla onun kim ve ne olacağını belirlerlemektedir. Bu olgular hayatımızda yapacağımız herhangi bir işi ve her bir kararı öyle ya da böyle etkileyecektir. Sartre'a göre bu olgular önceden- tanımlanmamış olarak insanın çevreyle etkileşimi sürecinde vereceği kararlarla var olmaktadır. Mesela yeni dünyaya gelmiş bir çocuğu müzikle haşır neşir olabileceği bir ortamda yetiştirdiğiniz zaman o çocuğun gelecekte müzikle ilgileneceğini tam anlamıyla söyleyemeyiz çünkü her insanın kendi ruhuna hitap eden bir öznelliği vardır, fakat bu çocuğun hangi müzik tarzı ile ilgilendiği onun gelecekteki ruh haline ne yönde ve nasıl etki edeceğini doğal olarak ortaya koyacaktır. Bu da çevrenin ve yaşadığı toplumun ona olumlu ya da olumsuz bir şekilde dayattığı kişisel dünya görüşünü belirleme şansı vermektedir. Tabii ki her insan hayatında var olan toplum tarafından dikte edilen çeşitli rollerin, kalıplaşmış davranışların, tanımların veya diğer önyargıların kişi bazında toplumsal bir maske olduğunu unutmamalıyız. İşte tam bu noktada Sartre bu kişisel maskelerin ardında var olanın insanın salt Öz'ü olduğunu vurgulamaktadır. İnsanın yapması gereken ise ''Gerçek Öz'' ü yani nasıl yaşayıp, nasıl bir kişi olacağını keşfetmesidir. Yaşadığımız dünya gerçekliği, bireylerin kişisel öznelliğini yok eden, robotlaşmaya zorlayan, belli insanların belli davranışları tıpkı kendi öz tutum ve eylemleri(maskeleri) gibi benimsedikleri bir yapıya bürünmekte ve de çeşitli hayat tarzlarının yavaş yavaş kendini göstermesini ve insanların da buna isteyerek ya da istemeyerek çaresizce boyun eğmesini sağlamaktadır. İnsanlığın geldiği son noktada bireyler kendi özlerinden uzaklaşarak sahte maskeler edinmeye ve belli bir alter kişilik yaratarak bu doğrultuda bir hayat yaşamaya şartlandırılmaktadırlar. Medyada görülen ''yüzler'', yine medya yolu ile bir nevi yaşam koçu olarak topluma yansıtılarak onlar gibi giyinip süslenmemizi, oturup kalkmamızı, konuşup aynı şiveyi taklit etmemizi ve de onlar gibi şarkı söyleyip aynı nakaratı kendimize has üslupla okumak yerine tıpkı onlar gibi söylememizi sinsice dikte etmektedirler. Bir insan düşüncelerini kendine has olarak ifade ettiği sürece bireydir. Düşünce tarzımız ise bizim diğer insanlardan farklı olarak var olmamızı sağlayan en önemli olgudur. Peki, gerçeklerin öğretilmediği ve yanlışların gerçekmiş gibi görüldüğü bir toplumda yaşayan bir insanın nasıl öznelliği kullanarak bir şeyler üretmesi beklenebilir? Toplumumuzda geçmişten gelen ve kronik bir verem hastalığı haline gelmiş eğitim sistemi sorunu bizi öznellikten çok belli kalıplar halinde yaşamaya ve diğerler insanların yaptıklarını taklit etmeye mecbur bırakıyor. Çünkü çocuklarımıza düşünmeyi, sorgulamayı, kendisini ve toplumunu sevmeyi öğretmek yerine, ezberciliği ve tek tip geleneksel düşünceyi zorunlu bir olguymuş gibi dayatmaya devam ediyoruz. Sonuç olarak ben öznel olmayı insanlığın geleceği için ve en önemlisi kendi toplumumun geleceği için çok önemli bir değer olarak görüyorum, fakat öznel olmayı kendime ve çevreme borçlu olduğumu da biliyorum. Yani öznellik, hem benim elimde olan bir olgu hem de çevreme göre şekillenen bir paradokstur. Bana göre öznellik insana kendi hayatının değerini hatırlatır ve kendisi için bir amaç vermeye sürükler. Böylelikle birey kendisini değerli hisseder ve özgüvenini geliştirir. Özgüvenin geliştiği anda ise topluma faydalı ürünler vermek için kendinde güç bulacaktır. Sabri KOÇ