Şiir Çevirmeninin Zor İkilemi

Dünyada her yıl yaklaşık 900 milyon yeni eser yazılıyor, yaratılıyor ve açığa çıkarılıyor. 7 milyar nüfuslu gezegenimizde biz de Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları olarak çağı yakalamak, gelişmelerden haberdar olmak ve bilgi birikimimizi arttırmak için bizimle alakalı olan ya da olmayan binlerce yazılı ve sözlü eseri her yıl çevirmeye çalışıyoruz. Bu yüzden her yıl yeni çevirmenler yetiştiriyor ve eğitiyoruz. Ayrıca yazılı bir eseri başarılı bir şekilde çevirebilecek düzeye ulaşmış çevirmenlerimiz de ellerinden geldiği kadar hızlı bir biçimde yabancı kaynakları Türkçeye çevirebilmek için çalışıyorlar. Ancak her işte ve meslekte olduğu gibi de çevirmenliğinde birçok farklı zorluğu olduğunu söylemek lazım. Öncelikle belirtmek isterim ki bu yazıda şiir çevirilerindeki zorluklar üzerinde duracağım zaten yazılı eserler kısmının düz yazılar, makaleler ve bilimsel raporlar kısmı incelendiğinde genellikle bilimsel makalelerin ya da düz yazıların yani genel olarak bu tarz eserlerin şiire oranla çevirisinin daha kolay olduğunu belirtmemde fayda var. Çünkü bu tarz eserlerde genellikle somut şeylerden söz edildiği ve bu somutluğun doğrudan bir yolla soyutluğa ve dolaylı bir anlatıma girmeden direkt anlatılması da bu eserlerin çevirisini kolaylaştırmaktadır. Bu tarz çevirilmesi diğer türlere kıyasla biraz daha basit olan türlerin aksine çevirilmesi oldukça zor olan türler de mevcuttur. Çevrilmesi en zor türlerden biri sayılan şiire gelindiğinde ise konuların somuttan çok soyuta yöneldiğini ve genellikle verilmek istenen mesajın dolaylı yoldan verildiği görülür bu yüzden şiir çevirmenleri diğer çevirmenlere göre her zaman biraz daha dikkatli olurlar ve eseri çevirme süreci diğer eserlere göre daha uzun ve zorlu olur. Ama şiir çevirmenleri genellikle az önce bahsettiğim şeylerden daha büyük bir zorlukla karşı karşıyadırlar. Bu zorluk aslında bir ikilemdir. Şiir çevirmenlerimiz şiiri çevirirken şiir yapısını mı korumalıdır yoksa şiirin içeriğini mi korumalıdır? Bu çok önemli bir husustur ve genellikle şiir çevirmenlerinin yaşadıkları en büyük zorluklardan biridir. Bu sorunun ikisini de korumalıdır gibi bir cevabı bulunmaz çünkü şiirlerle ilgili az çok bilgisi olan her insan böyle bir şeyin mümkün olmadığını bilir hele ki başka bir dilden yapılacak olan çeviri söz konusu olduğunda bu neredeyse imkansızdır. Peki, sorumuza geri dönecek olursak yapı ve üslup mu daha önemlidir yoksa içeriği korumak yeterli olur mu? Öncelikle şunu belirtmek isterim ki ben bu ikilem konusunda içerikten yanayım, şiir gibi yapı ve üslup unsurları önemli olan bir türde bile asıl amaç içindeki içeriği öğrenmek olduğu için önemli olan içeriktir. Zaten bir yazılı eseri yabancı dilden dilimize çevirmekteki amaç da içeriğini öğrenmek değil midir? Sonuçta herhangi bir eserin yapısına bakmak orijinal dilinde de mümkün olacaktır zaten çevirinin amacı zaten yazılı eserin içeriğini öğrenmek olduğu için bu ikilemde diğer tarafta olmak zaten baştan yanlış bir davranıştır. Bu ikileme diğer taraftan bakacak olursak çeviride yapı ve üslup unsurlarının korunması gerektiğini savunan görüşün incelenmesine gelirsek şiirde yapı ve üslubun çok önemli olduğunu hatta tarih boyunca dönem dönem şiirde içerikten çok yapı ve üsluba önem verildiğini söyleyerek bu görüşü de savunabiliriz. Özellikle coğrafyamızda da Servet-i Fünun gibi dönemlerde de şiirde yapı ve üslup öne çıkmış ve içeriğin önüne geçmiştir bu yüzden yapının şiirin en önemli unsuru olduğunu savunan azımsanamayacak büyüklükte bir kitle vardır ve tarihteki az önce bahsettiğim dönemleri örnek göstererek bu fikirlerini sağlamlaştırarak savunmaktadırlar. Ancak yazımın üst kısımlarında da belirttiğim gibi yabancı dilden yazılı bir eser çevirmekteki amaç içerik hakkında bilgi sahibi olmak olduğu için yapılan çevirilerde korunması gereken unsur içeriktir.