İNSANLIĞIN SINANDIĞI KENT

Brezilya'nın o akşamüstü ortaya çıkan muhteşem manzarasıyla başlıyor film. Tam altın kumlu plajlarda gün batımını seyredeceğiz derken kamera birden gecekonduların olduğu geniş bir mahalleye yöneliyor. "Cidade de deus" yani "Tanrıkent". Doğru düzgün üstü başı olmayan fakir çocuklar ve pis sokaklar. Suç kokusunu kilometrelerce öteden alabileceğiniz bir cehennem. Bana yaşadığım şehirdeki gecekondu mahellesini hatırlatıyor. Orada yaşayan bir arkadaşımın zor yaşam şartlarını ve hayata tutunma becerisini. Hayatın herkese karşı adil olmadığının en bariz örnekleri bu tür mekanlar. Herkes şanslı doğmuyor malesef. Bir keresinde ben de bulunmuştum o sokaklarda. Dar ve pis sokaklarda kendi hayatınızı düşünüyorsunuz, elde edemediklerinizin değil, elinizde olanların farkına varıyorsunuz. Düşündürüyor bu sokaklar sizi. İnsanlar hemen anlıyor yabancı olduğunuzu ve süzüyorlar sizi baştan aşağı ve görüyorlar belki de elde edemediklerini sizde. Filmde bir çok karakter var hayatta da karşılaşabileceğimiz. İyi, kötü, lider, masum çocuklar, aileler... Kimileri kendini alamazken suç kokusunu ciğerlerine kadar çekmekten, kimisi de solumamaya çalışıyor o kokuyu belki de hayatı pahasına. Öyle bir yer ki burası: ölümün artık sıradanlaştığı, silah seslerinin geceyi bölmesinin doğal karşılandığı. İyiyle kötünün savaşı bu. İnsanlığın sınandığı büyük bir savaş. Gücün hevesine ve geçici ihtişamına kapılanların, erkenden devrildiği bir savaş. Siz istemeseniz de sizi içine doğru çeken bir girdap burası, doğru ya da yanlış kavaramları arasında görünmez çizgilerin olduğu. Eğitim diyorum filmi soluksuz izlerken, eğitim ne de büyük etkiye sahipmiş meğer. Sigara ve esrar kullanan ilkokul çocuklarını gördükçe, ahşap kokan sıralarda oturmalı bu çocuklar, ellerinde silahla kaldırım köşelerinde değil diyorum. Dünya düzeni buna bağlı. Eline kitap alıp da okuyan insandan zarar gelmez çünkü. Kitap okuyan insan, başkalarının bakış açısıyla bakabilir dünyaya. Bunu başarabilmek suçtan kurtulabilmektir aslında, çünkü olayların sonucunu çift taraflı gören insan, empati yapıp hareketlerini önceden engelleyebilir. Filmde de öyle zaten. Kitap okuyup, gazete de çalışan çocuk bir nebze daha iyimser, biraz daha koruyabilmiş içindeki insanın varoluşsal özelliklerini. Ama kimse suçsuz değil bu kentte, sadece gri noktalar var simsiyah bir yeryüzünde. Kötüler neden kötüler peki? Para, güç, hırs, intikam... Pek çok nedeni var bu kentteki kötü insanların suç işlemesinin. Kimisi, zaten çivisi çıkmış bu dünyanın liderlik koltuğuna ne pahasına olursa olsun oturmak peşinde, kimisi de sevdiği birinin intikamını alma yolunda. İnsanları aslında dış görünüş ya da düşünebilme yeteneğinin değil de, toplum içinde iletişim kurup yaşayabilme becerilerinin insan yaptığı sonucunu çıkarıyorum filmden. Her insandan bir anda bir canavar çıkabileceğini, kimi zaman nasıl da hayvani duygularla iş yapılabilineceğini görüyorum. Aşkı da pas geçmemiş yönetmen. Bu kapkara bulutlarla kaplı kentte, ufak bir delik açmış ışığın süzelebileceği. Aşk, insana insanlığını yeniden hatırlatan eşsiz sahiplenme duygusu. Bir yerden sonra aklın durduğu, kalbin hakim olduğu bir evre. Kalp devreye giriyorsa zaten vicdan da çıkıverir ortaya. Suçun başı dertte artık çünkü en büyük rakibi vicdan var karşısında, namağlup bir şekilde gelmiş bu güne kadar. Vicdan ki insana özünü hatırlatan içgüdü. Ama aşk kolay değil bu kentte. Suç, vicdana bu üstünlüğü vermemek adına elinden geleni yapmakta. Ve yine suçun büyük kumpaslarına yenilen insan, vicdanını bir türlü açığa çıkaramamakta. Filmin bitiş anları ölüm üzerine. "Hızlı yaşa genç öl" felsefesini benimseyen çocuklar ve gençler, bir bir boğuluyor bu büyük suç denizinde. İyiler can yeleğine sahip, üşüseler de öldürmüyor onları bu dalgalar. Sonuçta yine iyinin kazanıp, kötünün kaybettiği klasik sahneler sıralanıyor art arda. Brezilya'nın o muhteşem gün batımında bu sefer "Tanrıkent" den çıkıp, ormanla mükemmel plajların kesiştiği noktaya doğru hareket ediyor kamera. Suç bitti. En azından sonuçları unutulana kadar. Eğer sizde toplumun alt tabakasının yaşam tarzını ve elinizdeki imkanların varlığını sorgulamak istiyorsanız bu film tam size göre.