H

ayatının büyük bir bölümünü Yüzüklerin Efendisi evreninin büyüsü içinde geçirmiş birisi olarak bu serinin benim için kitaptan fazlasını ifade ettiğini başlangıçta belirteyim. Çocukluğumu Yüzüklerin Efendisi filmleri, kitapları ve oyunları ile iç içe geçirdim. Bu yüzden her karakterin, mekanın, şarkının veya objenin bende çağrıştırdıkları normal bir okuyucununkinden çok daha derin ve farklı. Yaşımın ilerlemesiyle birlikte serinin kitaplarından aldığım tat da giderek arttı.( J. R. R Tolkien'in uçsuz bucaksız evrenini çocukken kavramak biraz güç olsa gerek.)Romanlarını birçok defa bitirmiş olmama rağmen, her defasında büyük bir şevk ile okumaya başlıyorum tekrardan. Her seferinde, Boz büyücünün Shire'e girişi, yeni bir maceraya yelken açmanın verdiği heyecanı ve mutluluğu doğuruyor içimde. Shire'in o yemyeşil otlakları içimi ferahlatırken, leziz yemekleri ağzımı sulandırıyor. Frodo'nun başlardaki saflığı ve hobbitlere has dünyadan bihaber oluşunun, kitabın sonlarına doğru tamamen değişeceğini bilmek, o sayfaları okurken yüzümde 'Sen dur, daha neler göreceksin' gülümsemesi oluşmasına sebep oluyor. Kitabı okurken sanki Gandalf'ın arkasında, yüzük kardeşliğinin dokuzuncu üyesi olarak, Orta dünya'nın bir ucundan diğerine seyahat ediyorum. (Bunda serinin başarılı birşekilde sinemaya uyarlanmasının büyük etkisi var.)Frodo ve Sam'in yanında Ayrık Vadi'nin meltemini içime çekiyor, Khazadum'da Gandalf için beraber gözyaşı döküyor ve Minas Morgul geçitlerinde onlar uyurken ben nöbet tutuyorum. Tolkien'in kendi dilini, dinini ve coğrafyasını yarattığı bu uçsuz bucaksız evren, okuyucunun adeta dış dünya ile bağını kesiyor. Sayfaları okurken zaman su gibi akıp geçiyor ve zaten umurunuzda da olmuyor zamanın akıp geçmesi; çünkü siz o süreçte Orta dünya'nın keşfedilmeyi bekleyen ve oldukça tehlikeli bölgelerinde, yoldaşlarınızla beraber seyahat ediyor oluyorsunuz. Kitaplarda hoşuma giden bir diğer şey ise oldukça uzun ve detaylı bir tarihin bulunması. Tolkien'in hayatı boyunca yazıp, bitiremediği Silmarillion'da da bahsedildiği üzere, Yüzüklerin Efendisi serisi Orta dünya'nın son çağının sadece ufak bir bölümü. Böylesine uzun ve kadim bir tarihin olması, insanda gerçek dünyadakine benzer bir kavrayış yaratıyor. Mekanları ve kültürleri daha derinlemesine irdeleyebiliyorsunuz, yaratılış ve gelişim sürecini bilerek. Karakterlerin düşünce biçimlerinden çıkarımlar da yapabiliyorsunuz ait oldukları ırklara bakarak. Bir örnek verecek olursak, elfler Simarillion'da anlatıldığı üzere Eru'nun(Orta Dünya evreninin yaratıcısı) sevgili kullarıdır ve Orta dünya'da kısa süreliğine bulunmaktadırlar. Eru'nun onlara bahşettiği topraklara gitmeyi beklerler; dünya malı onlar için fazla bir şey ifade etmez(Materyalist değillerdir). Elfler daha çok maneviyata önem veririler, gurur, saygı, minnet gibi. Diğer taraftan cüce ırkı ise Eru tarafından yaratılmamıştır ve bazı kusurları vardır. Onları yaratan melek daha dayanıklı yapmaya çalışırken aynı zamanda kişiliklerine inatçılık ve aksilik tohumları serpmiştir. Bu da cücelerin sağlam karakterli ama bir o kadar da dik başlı bir ırk yapmıştır. Kitaptaki her karakterin farklı bir etkisi var üzerimde. Frodo kararlılığı, Sam dostluğu, Aragorn cesareti ve Gandalf bilgeliği simgeliyor benim için. Seri boyunca bazı karakterlerin düşünce yapısında değişiklikler gerçekleşiyor. Aragorn'un, başlarda atalarının zayıflığına ve açgözlülüğüne sahip olduğunu düşünmesi ve bu yüzden Gondor kralı olmaktan korkması, Gimli'nin elf ırkına duyduğu güvensizliğinin, Legolas'ın dostluğuyla beraber kaybolması gibi. Tolkien bu muazzam evreni yaratırken, eşine edebiyatta pek sık rastlanmayan ürünler de üretmiş aynı zamanda. Kendine has bir dil yaratması(Elfçeyi yaratmış ve diğerlerini ondan türetmiştir) veya bambaşka bir din olgusu oluşturması(Silmarillion'un başında anlatılan), hayatını adadığı bu evrenin gelişim döneminde açan birçok çiçekten birkaçı sadece. Tolkien hiçbir eserinde alegori yapmadığını söylese de böylesine kapsamlı bir evren yaratılırken, dönemin olaylarının etkisinin olduğu inkar edilemez bence. Orta Dünya evreni de bizim dünyamız gibi karmaşık gerçeklikler içeriyor; kendine ait bir yaşam döngüsü, iyilik-kötülük kavramları ve adalet sistemi var. Bunlar göz önüne alındığında hiçbir edebi eserin yanına bile yaklaşamayacağı bir tarih ve yapay gerçeklik yaratılmış oluyor. Bu yüzden Tolkien'in bu eseri fantezinin yanında tarih ve felsefe alanlarına da cevap vermekte. Serinin sonunda kötülüğün bir kez daha yok edilmesiyle, karakterlerin bazılarının Orta Dünya'yı terk edip Gri limanlara(Tolkien'in cennet olarak betimlediği yer) doğru yolculuğa çıkması, her okuyuşumda üzerimde eski dostlarımdan ayrılıyormuş hissi veriyor olsa da. Böylesine muazzam bir eseri okuyarak, hayal gücümün derinliklerine Tolkien'in eşsiz dünyasını sığdırabildiğim için kendimi oldukça şanslı hissediyorum.