MODERN DÜNYADA ORTAÇAĞ ESİNTİLERİ: BÜYÜK DİKTATÖR

Sinema dünyasının gelmiş geçmiş en büyük dehası, pantomimi ve sinemayı insanlara sevdiren ve de filmleriyle insanlığın gölgede kaldığı anlara ışık tutan büyük üstat Charlie Chaplin yeni yıl ile birlikte 125. yaşını geride bırakmış olacak. İşte bu beş çeyrek asırlık dev çınarın en çok ses getirmiş, kendisinin eleştiriler silsilesiyle karşı karşıya kalmasına neden olmuş ve günümüz dünyasındaki ortaçağ fikirlerini trajikomik bir şekilde anlattığı ölümsüz eseridir Büyük Diktatör. Birinci Dünya Savaşı'nda yaşadığı uçak kazasıyla hafızasını yitiren ve upuzun bir uykuya dalan Yahudi bir berberin, Hynkel diktatörlüğündeki hayali Tomanya'da gözlerini açmasıyla izleyiciler Hitler dönemi Almanya'sının bir parodisiyle karşı karşıya kalıyor. Değinmekte fayda var; hem Yahudi berber rolünü hem de Hynkel rolünü üstlenmiş Charlie Chaplin. Filmin hemen başında ise iki karakter arasındaki benzerliğin tamamen tesadüfi olduğu vurgulanıyor. Daha sonra çalışma kamplarına gönderilen Yahudi berber ise kamptan kaçmayı başarabildiği bir gün Hynkel'in de aynı esnada o bölgede olması sayesinde Diktatör ile karıştırılıyor ve kendini daha sonra Tomanya halkına tutkulu bir konuşma yaparken buluyor. Senaryosu gayet ilgi çekici. Yarattığı Hynkel tiplemesi ile ve Hynkel'in Hitler'i andıran komik tavırlarıyla izleyiciyi kahkahaya boğmaktan da bir an olsun uzak durmuyor Chaplin. Ama filmin arkasındaki tüyler ürpertici dram filmin güldürü amaçlı yapılmadığını açıkça gözler önüne seriyor. Ana tema açık ve net: Günümüz dünyasındaki ortaçağ insanlığı. "Hızlı geliştik ama bu sırada kendimize de zarar verdik" diyor Yahudi berber rolündeki Chaplin filmin sonunda. Ne kadar da muazzam bir tespit. Tarih, insanlığın yaşadığı hızlı gelişim ve bunu takiben tecrübe edilen açgözlülüğün getirdiği trajedilerle dolup taşmakta. Stalin Rusya'sında öldürülen binlerce insan, Nazilerin soykırımı sırasında yaşamlarını yitiren sayıları yüz binleri aşan Yahudiler ve daha birçoğu insanlığın tarihteki kara lekesi. İşte bu nedenle Büyük Diktatör gülme zamanını değil, tüm insanlığın oturup düşünmesi gerektiği bir zamanı işaret ediyor. Kişisel arzuların ve hesaplaşmaların toplumsallaşmasının getirdiği yıkım yine Chaplin'in Hynkel tasvirinde izleyiciye selam duruyor. Öyle ki ofisindeki balon üzerine çizilmiş dünya haritasıyla oynarken fazla ileri giden Hynkel en sonunda balonu patlatıyor. Tabii patlayan bu balonun aslında yaşadığımız gerçek dünya ve içindeki güzel insanlık olduğunu söylemeye gerek bile yok. Nefret tohumlarının ekilmesi ve insanları belli bir kesime karşı kin tutmaya yönlendirme bugün bile politikanın önemli bir parçası. Nazi Almanya'sı ise temel devlet ideolojisinin nefret üzerine kurulduğu belki de tarihteki en büyük ölüm yuvası. Bu nedenledir ki Charlie Chaplin insanlığı aydınlığa yönlendirmek için bu korkutucu ülkeden yola çıkarak filmini tasarlamış. Yarattığı hayali Tomanya ülkesinin ise ortaçağdan kalma temeller üzerine oturtulduğunu sık sık vurguluyor. Bu bağlamda Hynkel'in Yahudileri katletme emrini verdiği sırada sarf ettiği şu sözleri kilit role sahip: "Gettoda küçük bir ortaçağ eğlencesi düzenleyeceğiz." Takip edilmesi zor bir hızla ilerleyen insanlığın, bu hızlı gelişim yolculuğunda hislerini ortaçağdan aynen taşımış olması kabul edilmesi zor, üzücü bir gerçek. Ama tüm yükü Hitler'e, Stalin'e yüklemek de yanlış olur. Hitler'in Almanya'sına, Stalin'in Rusya'sına tanık olan günümüz devlet başkanları tarihi unutarak bugün Orta Doğu'yu ortaçağdan kalma bir dürtüyle kana buluyor. Günümüzde, yakınlarda bir yerlerde belki de içimizde aynı Tomanya dürtüleriyle hareket eden Hynkel'ler kendi metotlarıyla düzenlemiş oldukları Fırtına Birlikleri'yle ayrıştırılmış kesimler üzerine kan kusuyor. Dolayısıyla, Büyük Diktatör'ü izlemek için çok güçlü bir nedeniniz var diye düşünüyorum. ortaçağ açgözlülüğünü ve nefretini yenmek modern toplum barışına çözüm getirmek için gerekli kıvılcımı Chaplin size fazlasıyla sağlıyor. İç karartıcı olduğunu kabul etmekte fayda var ama yaşam tarzımızın özgürlük ve güzellik olması için bu kıvılcımlara ihtiyacımız var. Büyük üstat Chaplin Büyük Diktatör ile üzerine düşeni yapmış ve insanlığa karanlıktan çıkması için gereken ışığı göndermiştir. Şimdi ise biz modern topluma insanlığın üzerindeki karanlığı aydınlatmak için bu ışığı aklın önderliğinde kullanmak düşüyor. İyi seyirler...