Yazan: Gülin Langbroek

Murathan Mungan, Cenk Hikayeleri adli öykü kitabında insanoğlunun pek çok farklı yüzünü ortaya seriyor. Her bir öyküsü masalsı ve ders çıkarılabilir nitelikte. İhaneti, tutkuyu, toplum geleneklerini ve güç gibi kavramları işleyerek insan doğasını sorgulayan bu kitap, birbirinden etkileyici sözler barındırmaktadır. Çocuk masallarından nasıl bir ders çıkartılıyorsa, Cenk Hikayeleri akıcı ve öğretici doğasından dolayı bir nevi yetişkinler için bir masal kitabi olarak sayılabilir. Yazar aşkı bulmanın mı yoksa bulduktan sonra devam ettirmenin mi daha zor olduğunu sorguluyor. Toplumun asktan beklentisi, bir kez aşık olduktan sonra duyguların her gün kat be kat artması, aşık olmanın bir nehirden suyun akması kadar doğal ve kendiliğinden gelmesidir. Doğru, aşık olmak kendiliğinden olur. Ancak o aşkın büyümesi ve olgun bir hal alması çabaya bağlıdır. Cengiz Aytmatov'un Al Yazmalım romanından örnek verecek olursak, aşk, tutkudan ziyade emektir. Mungan'ın kitaptaki ilk öyküsü Şahmeran'ın Bacakları'nda da işin içine ihanet girmektedir. Şahmeran, "insanoğlu ihanet eder... sevdiğinin, güvendiğinin, inandığının ihanetine uğramaksa anlatılır, katlanılır, dayanılır bir acı değil." der. Burada yazar, sevginin, aşkın veya bir kişiye duyulan herhangi bir kuvvetli duygunun zamanla şekil değiştirebileceğini, bu nedenle aşık olmak ne kadar kolaysa o aşkı güçlü ve masum tutmanın bir o kadar zor olduğunu, çaba gerektirdiğini belirtmek istemiştir. Belki de aşkın gücünü bastırabilecek tek şey ihanetin verdiği acıdır, ilişkilerde olmaması gereken yegane şeydir. Çünkü ihanet, ilişkiye sarf edilen çabayı sıfırlayabilir. Yazarın ihanetten kastı illa aldatmak değildir. İhanet, kandırmak, yanlış izlenim vermek ve faydalanmak da olabilir. Cengaver, Şahmeran'la konuşurken ona ihanet etmeyeceğine inandırmaya çalışır. Şahmeran da der ki, "sen şimdiki Camsap olarak her yemini edersin, üstelik beni inandırabilirsin de; ama bir gün ihanet edecek olan şimdiki Camsap değildir ki artik." İnsan değişir, hiç tahmin etmeyeceği şeyler yapabilir. Bir yıl önceki ben ile şimdiki ben farklı insanlardır. Bu, insanin sürekli bir değişim ve etkileşim içinde olmasından kaynaklanmaktadır. Peki bu değişim sureci, yapılan ihanetler için bir bahane midir? Değişmek kaçınılmazdır. Öyleyse gerçek aşk, bir insanı bütün halleriyle kabul etmek, değişmesine rağmen onu her gün yeni benliğiyle sevebilmektir. Öykülerden çıkardığım başka bir ders ise insanların savunmasız görünmek istemediğidir. Bir kişinin karsısında savunmasız olmak, güçsüz görünmektir. "Gücü, güçsüzlüğünü gizler" (syf. 53) insanoğlu. İki tür güç yarışı vardır. Biri, kişisel bir boyutta, diğeri ise toplum boyutundadır. Ökkeş ile Cengaver de iki çocuk, toplum çapında "erliklerini kanıtlamak" amacıyla töre gerçekleştirirler ve sonucunda acı çekerler. "Törenin hukuku acıyla sınanıyordu, acıyla öğreniliyordu". Töre gibi güç gösterileri, acıyla sonuçlanmalarına ve insanların da bunun farkında olmasına rağmen neden hala devam etmektedir? "İnsanoğlu, kendinden sonraki kuşakların inançlarının ve yasama biçimlerinin değişebileceğine inanmak istemez" diye cevap verir Mungan bu soruya. Buna toplumumuzdan verilebilecek en basit örnek, köy enstitülerinin güçlendikçe köy ağalarının otoritelerini kaybetmesi, bunun sonucunda da komünist damgasını vurarak okulları kapatmalarıdır. "Oysa bilgi de, hava gibi, su gibi, güneş gibi bütün insanlığındır. Onu insanlardan esirgemeye kimsenin gücü yetmez. Yasaklar gerçeği yok etmez, yalnızca erteler." Cenk Hikayeleri, aşırı betimlemelerden uzak, özlü sözlerle dolu ve odaklanmış bir yapıttır. Her zaman insan doğası üzerine kurulu ve sorgulayıcı eserlerden kendime bir şeyler katabileceğimi düşünerek okuyacağım kitapları seçmem, bu kitabi sevmemin baslıca sebeplerinden biridir. Murathan Mungan'in öyküleri beni henüz hayal kırıklığına uğratmadı, çünkü ondan ne bekleyeceğimi hiçbir zaman bilemiyorum.