Kaç Pan'lık Bu Dünya

Eskiden filmleri boş zamanlarımda yapabileceğim, bana hiçbir şey katmayan, tabiri uygunsa kafa boşaltabileceğim zaman kaybı bir etkinlik olarak değerlendirirdim. Çok özür diliyorum Agnes Varda, Jean-Luc Godard, Charlie Chaplin, Quentin Tarantino, Wes Anderson, Nuri Bilge Ceylan ve daha pek çoğu... Sinema gibi bu denli fikir yoğunluğu içerisinde olan bir sanat dalını "kafa dağıtmalık" olarak niteleyerek ne kadar büyük bir ayıp yaptığımı ne yazık ki ancak birkaç sene önce fark edebildim. O günden bu yana yüzden fazla (bu sefer) "kafa dolduran" film izledim. Hepsinin üstünde çok düşündüm, insanlara anlattım, fakat pek azı hakkında yazdım. Bu yazıyı işte bunun için, biraz bile olsa içimdeki fırtınayı dindirmek için yazıyorum. Bazı filmler vardır, en basit açıklamasıyla, sizi değiştirir. Bir bakarsınız ki olayları farklı yorumlar olmuşsunuz, görmediğiniz detayları yakalar olmuşsunuz. Ve bu filmler bundan sonra hep yanınızdadır; karakterler gider, kurgusu gider belki ama sizdeki etkisi kalır. İşte benim için böyle bir film El Labirento Del Fauno yani Pan'ın Labirenti. Henüz her isim yerli yerinde, kurgunun her ayrıntısı, iki sene geçmesine rağmen ben izleyeli, taptaze aklımda. Anılar hayat kargaşasında bir o yana bir bu yana savrulup yıpranmadan bir an önce izlenimlerimi aktarayım. 1944 yılı İspanyası, ülke iç savaş halinde, komünistlere karşı açılmış bir savaş daha ve bir direniş var dağlarda gerillalar aracılığıyla. Ama film bunların hiçbiri üzerinde durmuyor bu yüzden tarihi bir film olarak değerlendiremeyiz, bunlar sadece detay. On yaşındaki Ofelia'nın annesi Carmen ile beraber yüzbaşı olan üvey babasının yaşadığı askeri üsse taşınmalarını ve bunun beraberinde yaşanan olaylar belki de başlıca ögeler. Ama hayır, asıl konu bu da değil. Bu filmin fantastik olarak tanımlanmasının sebebi Pan. Ormanın ruhu. Yeraltı dünyasına hükmeden kralın baş yaveri. Çok karışık oldu. Dilerseniz baştan alayım, en başından. Filmin ilk sahnesinden: Ofelia yerde, o henüz kim olduğunu bilmediğimiz bir kız çocuğu. Yatıyor mu ayakta mı bilmiyoruz, kamera sürekli dönüyor, dönüyor ve yaklaşıyor. Ofelia'nın gözünün içine doğru. Ve birden başlıyor, canlanıyor sahne. Ofelia buraya nasıl geldi sorusunun cevabına ilerliyoruz. On yaşında Ofelia, kısa bir süre önce terzi olan babasını kaybetmenin de verdiği acıyla annesine sıkı sıkıya bağlı, kalacakları askeri üsse gidiyor. Üvey babasını ilk defa görüyor bu kadar yakından, soğuk ve merhametsiz biri yüzbaşı, küçük kız beklediği sıcaklığı bulamıyor ne yazıkki. Bunu takip eden günlerde Ofelia bir labirent keşfediyor. Orada Pan adında oldukça garip görünen (ve konuşan) bir yaratıkla tanışıyor. Pan ona nasıl bir prenses olduğunu, Yeraltı kralının kızıyken dışarı çıkmayı çok arzuladığını ama çıkınca hafızasını yitirip fanileştiğini ve bir daha geri dönemediğini anlatıyor. Kral bir gün kızı geri döner ümidiyle yeryüzün her yerine labirent yaptırmış ve Pan, yeraltına dönebilmesi için üç görevi de başarı ile tamamlaması gerektiğini söylüyor. Görevler sebebiyle başı derde giriyor çoğu zaman yüzbaşıyla, bebek doğuyor, annesi hastalanıyor ve kısa bir süre içerisinde de vefat ediyor. İki görev bitiyor ve sonuncusu. Tek şansı yeraltına, evine dönebilmesi için: Bebeği Pan'a götürmeli. Ofelia bu zorlu göreve de tamam diyor. Bebeği alıp Pan'la ilk tanıştığı yere, labirentin kalbine götürüyor. Farkında olmadığı gerçek ise üvey babasının peşinde olması, dolu bir tabancayla. Kurşun sesi. Ve tekrar ilk sahnedeyiz, Ofelia yerde, yalnız bu sefer kameralar dönmüyor, duruyor, susuyor. İlk sahnede Ofelia'nın gözünün içine doğru girilmesi, "ölmeden önce hayatın bir film şeridi gibi gözünün önünden geçmesi" sözünü hatırlattı bana. Hayattaki zorluklarlarla başa çıkabilmek için Panı yarattı; kendini prenses, babasını tanrı yaptı. Ve bütün sorunlarının, o anlamadığı komünistleri, orduyu, üvey babasını sonunda açıklayabildi kendi dünyasında. Pan'ın Labirenti filmi, hayatında bin bir türlü acı olay yaşamış olan küçük bir kızın gerçeklikten kaçmak ve aynı zamanda olanları anlayabilmek için yarattığı küçük bir dünyanın tablosudur. O yüzden ne tarihi bir filmdir ne de fantastik. Fikrimce Pan'ın Labirenti bir dramdır. Filmi izledikten sonra düşünmeden edemedim. Acaba kaç tane gerçeklik var şu an bu dünyada yaşanan. Bir tane mutlak gerçeklik var mutlaka. Ama binlerce, yüz binlerce belki daha. Ne kadar çocuk varsa işte o kadar. Hatırlıyorum da kendimi nasıl da kaldırımlarda taştan taşa atardım, hayatım buna bağlıymış, "uçurumdan düşer"mişim gibi, koltuktan koltuğa atlarken "lavlar"ın arasına karışmamak için çabaladığımı. Arkadaşlarımla bomboş bir arazide sabahtan akşama kadar kurduğumuz dünyayı. O dünyanın içine bu dünyadan binlercesi sığardı. O kadar hüzünlendiriyor ki Afrika'da açlıktan ve susuzluktan kıvranan çocukların gerçekliklerini düşünmek. Suriyeden kaçanların, peki ya kaçamayanların? Sahile cansız bedenleri vuran o çocukların da son saniyelerinde film gibi geçti mi hikayeleri gözlerinin önünden. Onlar da birer prenses yahut prens miydi krallıklarına ulaşmaya çalışan? Onların da yardımcıları var mıydı Pan adında? Malum günlerde ekmek almak için dışarı çıkan ve vurulan çocukların filmleri bütün dünyada aynı mıdır acaba? Onları da komünist avcısı üvey babaları mı vurmuştur? Babamı bu dünyada etkileyen çok az şey gördüm. Genelde merhamet ile ancak soğukkanlılıkla yaklaşır olaylara. Yalnız konu çocuklar olunca, haber de bilhassa trajik ise, göz yaşlarını tutamaz. Ondan mı geçmiştir bilinmez, ben de böylesi haberlerle karşılaştığım her seferde; kalbimde kesik, yüzümde ıslaklık, dilimde tuz duyarım. N'olur, çocuklar ölmesin.