VAPURLARIN İNSANLARI

Bugüne dek tanık olduğum en güzel sonbahar mevsiminin orta yerinde, yeni şehrim Ankara'nın sessiz sedasız bir hafta sonu sabahında aldım elime kitabımı, burnumda tüten evimin deniz kokusunu ciğerlerimde hissederek çayımı yudumluyorum. Bu cumartesi, çayımı Kadıköy vapurunda içer gibi hissetmemi sağlayabilen şey ise, Murathan Mungan'ın en yeni derlemelerinden olan Edebiyat Seferleri için Vapur Tarifeleri isimli öykü kitabı. İlk kez bir öykü kitabına önyargısız yaklaşmamı sağlayan ise kitabı derleyen isme olan güvenim sanırım. Kendi beğenilerimi keşfetmeye başladım başlayalı az çok bilirim Murathan Mungan'ı. Şiirleri, denemeleri, kısaca Mungan'ı okuması bana hep keyif verir. Onun kaleminde, başka dediğim hayatları yakından tanıma fırsatı bulduğumu hissederim. Edebiyat üzerine yaptığı yorumlarını, edebiyatı hayatımda koyduğum yere yakın bulurum. Mungan'ın1 dile getirdiği gibi ben de edebiyatı, öteki dediklerimizin hikayelerinde biraz da olsa kendimizi bulmak olarak tanımlarım hep. Birbirimizin hikayelerine dokundukça, yaşamımızı anlamlandırmaya biraz daha yaklaştığımızı düşünürüm. İşte yine bugün, bir Mungan seçkisinin başında, o öteki dediğim hayatların ne kadar benden olduğunu hissederek oturuyorum yazımın başına. Boğazı gözümün önüne getirerek biz İstanbul'un insanlarından söz etmek istiyorum. Kitabın orta yerinden, Oktay Akbal'ın kaleminden, Hey Vapurlar, Trenler2 isimli keyifli bir ev öyküsüne takılıyor aklım. Bir ev öyküsü diyorum, çünkü Ankara'daki birkaç ayım sonrasında unuttuğum İstanbul karmaşasının tam orta yerinde hissediyorum kendimi bu öyküde. Sirkeci Garı önünde portakal suyu sıkan amca geliyor gözlerimin önüne, hatta dişlerimi gıcırdatıyorum yeni çıkan portakalın ekşimtırak tadını anımsayarak. Yazarın "kentin gündelik yaşamının kişileri" olarak tanımladığı kalabalığın içinde hayal ediyorum kendimi. Yağmurlu bir sonbahar sabahı, Beşiktaş Meydanı'nda dolmuş kuyruğu beklerken ıslanmaktan tereddüt etmeyen bir İstanbullu olduğumu hatırlayıveriyorum. Otuz üç geçe geleceğinden emin olduğum metro için yirmi yedi geçe evden çıkmaya hazırlandığım zifiri karanlık kış sabahları geçiyor gözümün önünden. Sonra bir de kaçırdığım vapurlar sonrası yaşadığım hayal kırıklıkları... Dünyanın hangi sayılı şehirlerinde her saniye zamana karşı yarışır ki insanlar? Ya da hangi şehirlerde tarifeler ezbere bilinir dakikası dakikasına? Akbal da öyküsünde "İstanbullu garip bir yaratıktır." diye başlıyor zaten anlatmaya benden evvel. Biz İstanbul'un garip insanları, çoğu zaman söylenerek açıyoruz gözlerimizi bu kargaşanın erken sabahlarına. Sinirlenmekten, sorgulamaktan yorgun düşmüş bedenlerimizi kalabalıklar içinde yarıştırıyoruz uykunun mahmurluğu içinde. Belki çoğumuz, bu telaşta yaşadığımız güzelliğin farkına bile varamıyoruz. Hatta kimimizin denizle tanışıklığı bile kısıtlı. Ya da her birimiz aynı anlamı 3 yüklemiyoruz demek daha doğru belki de. Haldun Taner'in Bir Motorda Dört Kişi' si tanımlıyor bence Boğaz'ın dalgalarına telaşlarını karıştıran onca farklı hayatın karmaşasını. Mungan'ın bu seçkisinde okuduğum tüm öyküler, tüm kalemlerde aynı şeyi hissediyorum. İstanbul, yalnız karmaşası içinde kavrulanların her gün aynı rutini yaşadıkları bir şehir değil. İstanbul, onu kitaplara konu edecek bir karmaşanın içinde, gene de her sabah Boğaz'ın havasını koştur koştur içine çekmekten keyif alanların şehri. Vapurların isimlerini şiirlere verebilenlerin, koca bir sevdayı, her sabah aynı trende yaşatabilenlerin şehri. 4 Sait Faik'in vapurunda güverteden izliyorum Burgaz'ı, Leyla Erbil'in elinden tutup yürüyorum 5 Beylerbeyi'nde . İşte ben İstanbul'u edebiyata bu yüzden çok yakıştırıyorum. Ötekilerinin hikayelerinde, o hikayelere dahil olabilecek kadar kendimizi bulabilen biz deniz insanlarına ise "vapurların insanları" demek istiyorum. Çünkü bizler, yalnızca denize kıyısı olan şehirlerde ikamet etmekle kalmayıp, denizin kokusunu hayatlarımızdaki hikayelere sindirebiliyoruz. Biz vapurların insanları, bazen hayatlarından bihaber olduğumuz aynı yüzleri her sabah görüp yanlarından geçerken hissettiğimiz merakı, denize kıyısı olan bir öykü karakterinin hayatına misafir olarak giderebiliyoruz. İşte şimdi yeniden dönüyorum bulunduğum yere. Denize kıyısı olmayan bir şehrin, denize kıyısı olan en yeni yaşayanlarından biri olarak, Edebiyat Seferleri için Vapur Tarifeleri'ni koyuyorum baş ucuma. Evi her özlediğimde küçük bir vapur yolculuğuna çıkabilmek için. 1. "Edebiyat "öteki" dediğinin hikayesinde biraz da kendini bulmak demek değil midir? Yoksa, kendindeki öteki'yle nasıl tanışır insan? Bizi özgürleştiren "ötekiler"dir." (Mungan Murathan, Araya Girip Edilmiş Birkaç Söz, Kadınlar Arasında, Metis Yayınları, 2014) 2. "Hey! Vapurlar, trenler beni buradan götürün" der Baudelaire bir şiirinde... Dolmuş, otobüs, minibüs duraklarında taşıt beklerken hep bu dizeyi mırıldanırım. Upuzun kuyruklarda insanlar dururlar sessizce. Başkaldırma diye bir şey yoktur onlar için. Boyun eğmişler yazgılarına. Bir otobüs gelecek onları alıp götürecek eninde sonunda, ya da bir minibüs fırtına gibi yanaşıp bir bir toplayacak yolcuları, belki de iyiliksever bir dolmuş." Akbal Oktay, Hey Vapurlar Trenler, (der. ) Edebiyat Seferleri İçin Vapur Tarifeleri, Metis Yayınları, 2017 3. Taner Haldun, Bir Motorda Dört Kişi,(der.) Edebiyat Seferleri İçin Vapur Tarifeleri, Metis Yayınları, 2017 4. Faik Sait, Mavnalar,(der.) Edebiyat Seferleri İçin Vapur Tarifeleri, Metis Yayınları, 2017 5. Erbil Leyla, Vapur, (der.) Edebiyat Seferleri İçin Vapur Tarifeleri, Metis Yayınları, 2017