SÜRREALİZME BAKAN FARKLI BİR PENCERE: KADINLAR, KUŞLAR, YILDIZLAR

Sanatın her dalına hep ilgim olmasına rağmen, eskiden farklılıklardan, uç noktalardan hoşlanmazdım. "Her tarz müzik dinlerim." deyip yeni çıkan, çok farklı işler yapanlara -uzun bir kabullenme sürecinden sonra beğenip dinlesem de- burun kıvırırdım. Picasso'nun resimlerine herkes bayılırken, gerçekçi manzara resimlerinden uzak, tamamen soyut çalışılan o tablolardan hiç anlamazdım. Mimarlık eğitimi almaya başladığım gün bu algılarım yavaş yavaş kırılmaya başladı. Bir eser estetik olarak hoşuma gitmese bile, en azından yapılış amacını, anlatmak istediklerini anlamak için kafa yormaya başladım. Böylelikle sığ bakış açısından kurtulup yeniliklere açık olmanın zevkine vardım. Sakıp Sabancı Müzesi'nde yer alıp 23 Eylül 2014 - 1 Şubat 2015 süresince ziyarete açık olan "Joan Miro. Kadınlar, Kuşlar, Yıldızlar" sergisi için İstanbul'a gittik. Bu sergi, sanatı biraz daha anlamaya başladıktan sonra gittiğim ilk 'farklı' resim sergisi oldu. Öncelikle, serginin düzeni çok başarılıydı. Saat başı rehber ile gezme imkanı, her ziyaretçi için sağlanan işitsel ve görsel tanıtım materyalleri, herkesin Miro'yu daha iyi anlamasını amaçlıyordu. Giriş salonunda Miro'nun hayatından kısaca bahseden bir video karşılıyor bizi. Eserlerinden ufak örneklerle, yaşadığı çevreyi, geçirdiği zorlukları ve eserlerinin buna göre nasıl şekillendiğini genel hatlarıyla öğreniyoruz. Daha sonra salonlar arasında gezdikçe dönemlere göre gruplanmış eserlerini görüyoruz. Her salonun girişinde tekrar bu eserlerin ortaya çıktığı dönemle ilgili bilgi alabiliyoruz. Böylelikle sergide ilerledikçe Miro'yu her şeyiyle daha iyi anlıyoruz. Kimseden destek görmeden ortaya koyduğu eserlere onunla bir hayran kalıp, onunla bir yapmamız 1 gereken işin kesinlikle bu olduğunu hissediyoruz. Bu ilgi ve sevgiye rağmen sanatla istediği yakınlıkta olamayınca, Miro'yla birlikte biz de Barselona'daki yaşamından bıkıp Montroig'daki çiftliğe gidiyoruz, orada daha huzurlu zamanlarımız olduğunu hissediyoruz her tabloda. Boşluktan, aynı şeyleri yapmaktan sıkılıp yeni yöntemlere yöneliyoruz. Kendine has yöntemlerinin zamanla gelişmesine şahit oluyoruz. Miro'nun tablolarında genelde karmaşık arka planlar var. Önceki eserini tamamladıktan sonra fırçasını temizlemeden yeni eseri için arka planı oluştururmuş. Arka planlar rastgele yapılmış olmasına rağmen o kadar hoş renkler barındırıyor ki, bir insanın resim yapmaya başlaması için yeterli bir sebep olabilir. Miro'nun yeteneği ve arzusu, bu teşvik edici arka planlarla birleşince, sayısız eserlerinin nasıl oluştuğunu kolaylıkla anlıyoruz. Sergide beni en çok mutlu eden şey, bütün soyutluğuna rağmen resimleri büyük ölçüde anlamam oldu. Kullandığı renk yelpazesi bile hislerini açıkça belirtiyor. Sinirlendiğinde kırmızı ağırlıkta tablolar yapıyor. O tablodan bize bakan bir çift göz adeta öfke kusuyor. Huzurlu ve mutlu olduğu zamanlarda ise daha yumuşak ama canlı renkler kullanmış. Tablolara bakınca renklerin verdiği yaşama sevincini biz de hissedebiliyoruz. Eserlerin isimleri de düşüncelerimizi Miro'nun bakış açısına yaklaştırıyor. Şair Kadın diye adlandırdığı eserinde ne gerçek bir kadın var, ne de şair olduğunu anlayabileceğimiz doğrudan bir ayrıntı. Ancak, diğer eserlerinden öğrendiğimiz doğrultuda kadını ifade ederken kullandığı simgeleri görüyoruz önce, sonra renklerin ve 'rastgele' çizilmiş geometrik ve organik çizgilerin şiirselliğini yakalıyoruz, nihayet orada gerçekten şair bir kadını algılıyoruz. Bir Kadına Aşık Şifreler ve Takımyıldızlar ise kırmızı tonlarıyla aşkı hissettiriyor. Kadın iri gözleriyle orada olduğunu vurguluyor ve etrafında onun yönettiği onlarca takımyıldızı, kadın olmasa tutunamazlarmış gibi bağlılar bu gözlere. Eser isimlerinde kısa ve öz olmak gibi bir kaygı gütmemiş Miro, tıpkı çekilen hatıra fotoğrafının arkasına birkaç satır iliştirir gibi isimlendirmiş eserlerini. Böylece fotoğrafların Miro'nun gözündeki anlamlarını algılamamız kolaylaşıyor. 2 Miro'nun resimlerindeki zıtlıklar beni derinden etkiliyor. O rengarenk arka plandaki simsiyah gölgeler, minik minik yıldızların arasında kocaman güneş, onca organik formun arasında düzgün bir çokgen... Onca gelişigüzel çizgide bile bir sistemi takip etmiş Miro. Kimisinde birbirine değmeyen çizgiler, kimisinde bir nesnede toplanan çizgiler kullanmış, yani düzensizlikleri bile belli bir düzene uyuyor. Miro'nun tarzı öyle ayırt edici ki, tüm o biçimsiz figürler ayrı ayrı imzasını taşıyor ustasının, tek bir sahipsiz çizginin bile Miro'ya ait olup olmadığını birkaç resmine baktıktan sonra anlayabiliyorsunuz. Sabancı Müzesi'ndeki sergi, hem Miro'yu ve çizgisini daha yakından tanımamı, hem de kendi içimdeki sanata farklı bakış açılarından da bakmayı öğrenmiş yeni gözlemciyi fark etmemi sağladı. Sanat eserlerini, benim zevkimi tatmin etmesinden öte; vermek istediği mesajı, seçtiği yolda, ne derece verebildiğine göre değerlendirebilmenin özgürlüğünü hissettirdi. Kalıplara takılıp kalmadan, her düşünceyi kendi çerçevesinde eleştirebilme erdemini yavaş yavaş kazandırdığı için, müstakbel mesleğim mimarlığa karşı da bir kere daha hayranlıkla doldum. 3