İNSANLIĞIN SINAVI: CEHALET

Var olmak. Bulunduğumuz evrendeki diğer bütün varlıklar gibi, kocaman bir boşluğun içinde ufak da olsa bir yer kaplamak. Sadece yer kaplamaktan daha mühim nokta ise bütün bu var olanlara hükmeden, onları kullanan ve hatta onları tüketecek kadar güçlü olan bir insan olarak var olmak. Aslına baktığımız zaman bütün bu güç, kudret ve hatta üstünlük, sadece bir noktaya kadar geçerlidir. Çok ince bir çizgiyle ayrılmıştır insan olabilmek veya sadece bu evrendeki bir nokta gibi hayat sürmek. Yani, cehalet denen kavramı yenebilmek ya da diğer varlıklardan hiçbir farkımız kalmadan yaşadığımızı zannetmek. Cehaleti yenmek dediysem de öyle üniversiteler bitirmek kitapları yalayıp yutmak değil kastım. Düşünebilmeyi öğrenmek, vicdanın ve merhametin biz insanların birer parçası olduğunun farkına varmak ve ona göre yaşamak. Sefaletin, hor görülmenin ve insanların hayatlarının çalınmasının karşısında asırlık bir çınar ağacı gibi dimdik durabilmek. Sevgili okur, yaşadıklarımla ve içimde birikmiş bütün hislerin yansımalarıyla benim gözümdeki cehalet ve merhamet olgularını Merhamet kitabının ışığında sizlere anlatacağım. Cehaleti hissettiğim her dakika, yağmur bulutları ile kaplanmış kapkara bir gökyüzünün altında yaprakları birer birer dökülmüş bir ağaç gibi kupkuru bir üzüntü kalbimi sarmaya başlıyor. Duygularından asla ayrı tutamayacağımız insan oğlunun yapmasına ihtimal dahi vermeyeceğimiz şeylerin apaçık bir şekilde karşımızda durması bizi insan olmaktan bile utandırabiliyor. Kız çocuklarının diri diri gömüldüğünü, insanların zorla köleleştirildiklerini, insan hayatının bir hiç gibi görülüp, özgürlüğün hiçbir anlam ifade etmediği zamanların yaşanmış olduğunu bilmek bile cehaletin nasıl bir karabasan gibi insanların üzerine çöküp bütün değerleri, hakları, düşünceleri ve hatta insanlığı yok ettiğini fark etmek için yetiyor. İşte bu yüzden, ne zaman bir cehalet kokusu alsam bütün varlığımla o cehaletin önüne geçmeyi kendim için bir görev olarak görüyorum. Bir hafta önce yaşadığım bir olayda tam bu konuya parmak basıyor. Akşam karanlığının çöktüğü bir vakitte evime gitmek için yolda giderken orta yaşlarda bir adamın küçücük bir çocuğa, sadece "Ayakkabını temizleyeyim mi abi?" sorusundan dolayı aşağılayıcı bir şekilde bağırması ve onlarca insanın arasında o çocuğu böylesine hor görmesi adeta insanlığımdan utanmama sebep olmuştu. Cehalet ilk defa bu kadar karşımdaydı ve ben o anda öyle bir adamla aynı havayı soluduğum için kendimi pişman hissetmiştim. Bütün bu hislerin ve üzüntülerin olduğu bu dünyada biraz olsun cehaletin sonlanacağına olan inancımızı Toni Morrison bize adeta ders verir nitelikteki bu cümlelerle yerine getiriyor; "Cennette zaman sonsuzdu. Hayal edin. Hastalık yok. Asla. Acı yok. Gözyaşı yok. Ölümde yok." (106) Yani, hala dünyanın bir cennete dönüşmesi gerektiğini, cennetin güzelliklerini ve böylesine güzelliklere sahip olunca adeta sonsuzluğun içinde olabileceğimizi gösteriyor bize. Dünyanın böylesine güzel bir hal almasını sağlamanın, cehaletin olabildiğince ortadan kalkmasının en temel gerekliliği ise merhamettir. Burada ki merhamet kavramı affetmek anlamında değil, zira bir insan başka birinin elinden olmayan sebeplerden dolayı yaptıklarını affetme hakkına sahip değildir. Burada ki merhamet kavramında yansıtmak istediğim insanı insan kılan en güzel, en saf sevgiye ve iyi niyete sahip olabilmek. Merhamet gibi vicdanında temellerinden olan bu hislerin, ne zaman ortaya çıksa adeta karanlık gecenin sonrasında gelen güneş gibi bütün kötülükleri ortadan kaldırdığına inanıyorum. Belki de her dara düştüğümde umudumu kazanmamı sağlayan duyguların bu duygularla paralel olması beni bu inanca itiyor ama ne zaman baksam dünyanın acımasız taraflarına, sevginin ve merhametin olmadığını fark ederek aslında doğru yolda olduğumu düşünüyor ve cahilliği kırmak için yapılabilecek en güzel şeyi yapmaya çalıştığımı düşünüyorum. Adeta uçan bir balonun içerisinde yükselmek için atılan yükler gibi, cehaletimizden ne kadar kurtulursak yani ne kadar merhametli olursak insanlık olarak o kadar yukarılara çıkar ve dünyada ki bu cahiliyetin doğurduğu acımasız sonuçların önüne bir nebze de olsa geçebiliriz. Aksi takdirde cehaletin doğurduğu her ölümde, her ezilmede ve ihlal edilen her özgürlükte bizlerinde parmağının olması durumuyla karşı karşıya kalarak bütün değer ve inançlarımızı çiğnemiz ve ne olarak var olduğumuzu unutmuş oluruz. Yani, varlığımızı, neden ve nasıl bu dünyada olduğumuzu unutmamız demek merhametimizi, sevgimizi ve en önemlisi insanlığımızı kaybetmemiz demektir. İnsan olmanın böylesine derin ve önemli bir kavram olduğunun farkına varmak ve bu kavramın katili olan cehaletin sonuçlarını böylesine görmek bir insanın merhameti anlamasına, iyi niyetin ve sevginin önemine varmasına sebep oluyor. Diğer bir deyişle, bu evrende sadece yer kaplamaktan öteye yapılması gereken şeyler olduğunu ve bu şeylerin yaşadığımız evreni bir cennet gibi güzel kılmakla bir cehennem gibi kül etmek arasındaki seçimi bize yaptırıyor. Bu noktada unutulmaması gereken husus ise değeri milyon dolarlarla ölçülen o kıymetli elmasların bile asla bir insanın gözyaşından bile daha değerli olmayacağıdır. Bu hususun farkına vardığımız zaman sevgimiz ve merhametimiz ile cehaletin önüne geçmek ve insanlığın o değerlerini korumak yegane gayemiz olacaktır. Morrison, Toni. Merhamet. Çev. Zeynep Heyzen Ateş. İstanbul. Sel Yayıncılık. 2015. Baskı