Bir Hayatın Edinebileceği Eşdeğer

"İnsanı değerli kılan karşılaştığı hayatlardır." demiş Maupassant. Öyleyse bir hayatı diğerlerinden daha özel ve değerli kılan ne olabilir? Yapılmış olunan kararlar ya da kazanılmış statüler anlam, önem taşır mı yoksa daha soyut; kişinin karakterinin parçaları mı kişinin önemini diğerlerinin gözlerinde resmeder? Mükemmel olunabilir mi ki somut ve objektif bir tanımla, her insanın önemsediği değerler ve kriterler bu kadar farklıyken? Peki ya seçimler nasıl oluşuyor ve ilişkiler kurulup devam edebiliyor hayati önem taşıyan kararlar alınabiliyor? İlişkiler de sonuçta karşılaştığınız bir başkasının hayatının geleceğine merak duymak ve gerçekleşirken orada olmak için ona bir şekilde kendimizi bağlayabilmek. Evlilikse artık yasal boyutu, daha emin ve kesin bir adım. Oysa bir insan bir diğerini nasıl bu kadar etkileyebilir yahut biri için mükemmelliğin tanımı olabilir? Ahmet Altan'ın Bir Hayat Bir Hayata Değer denemesinde de göz önünde bulunmuş farklı şekillerde çok yetenekli olan kimselerin gerçeküstü, birer kurmaca hikayeden ibaretmişçesine duran ama yaşanmış ilişkilerini anlatıyor. Ünlü bilim adamları, profesörler, yazarlar geçiyor Altan'ın eserinde ve bu kimselerin çevrelerindeki karakterlerden etkilenip hayat yönlerini değiştirişleri hatta yaşam çizgilerini o insanlar üzerine çizebilmeleri yer alıyor. Bir yazarın hayatını düşündüğümüzde; çoğu büyük yazardan ellerine kalemi almadan duramadıklarını, kendilerine hakim olmayı denediklerinde de yalnızca süründüklerini düşündüklerini duyduk, okuduk başta Sait Faik olmak üzere. Juan Ramon Jimenez'in Altan'ın kitabında anlatılmış hayatı ise okuyanları birçok farklı noktada şaşırtıp duygu seline sürükleyebiliyor. Bir kişi, nesne ne olabilirse umutsuzca sonuna kadar bağlanabilmek hala mümkün gözükmüyor bana özellikle her şeyin geçici oldu bu hayat düzenlerimizde. Hayatta hiçbir kararımdan emin olamazken tüm güvenini ve benliğini bir kişiye adamayı seçmesi çok aykırı duruyor. Juan Ramon Jimenez için hayatını bağlamayı seçtiği insan karısı Zenobia'ydı. Zenobia hastalandı ve ölmek üzereydi yalnızca o tanık olabilsin diye Jimenez'e olan değerin farkında olan Nobel Komitesi sonucu zamanından erken açıkladı. Zenobia öngörüldüğü gibi sonrasında hayatını kaybetti ve Jimenez bir daha yazmadı. Başarılı olduğu hatta Nobel ödülüne layık görülebildiği uğraşını ve belki onun hayatını asıl değerli kılan şey olarak gördüğümüz becerisi; yazmayı öylece bırakabildi. Verdiği değerin önceliği farklıydı. Hayatlarımızın daha da bireysel önemlerimizle sürdürdüğümüz bu dönem zihniyetinde; kendi hayatınızı bir başka hayatla birleştirip birlikte tek bir hayatla yetinmek gibi gözüküyor onların hayatı. Sanki Jimenez, Zenobia'nın hayatına atlamış, onun hayatının bir parçası olmak istemişti öyle ki Zenobia'nın hayatı son bulunca Jimenez de yaşamayı bir denli bırakmış oldu. Zenobia ve Jimenez hiç birbirleriyle karşılaşmamış olsalardı ya ne olacaktı? Zenobia hiç bu kadar değerli sayılabilir miydi; yahut en başta Zenobiasız Nobel'ini alacak adımı atmış olur muydu Jimenez? Milyonlarca insanın arasında dünyaya, yaşama yapabildiklerimizin etkileri karınca adımları boyutunda dahi olamazken bir kişi için her şeyi değiştirebilmek üstüme alabileceğimden çok daha büyük bir sorumluluk gibi gözüküyor bana uzaktan. İlişkilere, diğer insanlara ihtiyacımız olduğu yok sayılamayacak bir gerçek, var oluşsal ihtiyaçlarımız arasında. Destek, ilgi, değerli bulunabilmek ve daha birçok etken çoğumuzun hayatta bir gün daha kalkıp yaşayabilmemizde önemli yapıcı parçalar. Bunların yanı sıra bu destek ve sevgi yalnızca tüketilen bir kuram da değil, diğer insanlarla paylaşabilmek ve onları desteklemek, onları bir şekilde iyi yönde etkileyebilmek de ihtiyaç duyduğumuz hayat etkenleri. Günlük aktivitelerde ihtiyacımız olan bu çoğunlukla basit etkileşimlerse oldukça az gereksinimlerle oluşabiliyor bir hayatı paylaşmanın aksine. Bizlere mal olabilecekleri de sınırlı. Daha fazlası genellikle kendinizden daha fazla parçayı öne koymanızı gerektirebiliyor. Böylece kaybetme korkusu, üzülebilme kaygısıyla kendilerimizi olabilecek büyük şeylerden yoksun bırakıyor olabilir miyiz? Bencilliğimiz ve var olduğunu düşündüğümüz sınırlarımızla hayatlarımızdaki imkanları zihinlerimizde oluşturduğumuz gerçeklik süzgeçlerine takıp üzerinde bir kere daha durmuyor gibiyiz. Bir hayatın değeri; diğerlerinin gözlerinde var oluyor ve somut bir derece taşıyabilmekten çok uzak. Tüm bu gözden geçiremediğimiz unsurlar hayat değeri skalasının verilerini oluşamadan parçalıyor; varılabilecek tek sonucu ise bir hayatın bir hayattan ibaret olduğu, kendi skalasız sisteminde. Hayatlarımızın içinde barındırabileceklerindense bihaberiz çünkü çoğu olasılık hayata uygulanamayacak kadar imkansız gözükebiliyor. Sadece başka bir insanın etkisiyle tamamen her şeyin değişebilecek oluşu bizleri olasıklara karşı daha açık fikirli yapmalı. Yaşamadan bilemeyeceğimizi fark etmeli, riskleri alabilecek olduğumuz sürece hayatlarımızı daha maceraperest bir ruhla yaşamaya çalışmalıyız. Jimenez de bir hayatın kendi varlığında yaratabileceği değişikliği biliyordu, deneyimlemişti ancak Zenobia'nın değerini kendi gözünde azaltmadan yaşayamaya devam edebileceği yol yaratamadı kendisine.