DÜŞÜNCEYE DAİR KORKUTUCU ÇIKARIMLAR

İnsana kendisi ve hayata yaklaşımıyla ilgili sorular sorduran bazı eserler vardır. Hani bir film izlersiniz ya da bir kitap okursunuz ve zihninizde daha önce orada olduğundan bile emin olmadığınız düşünceler oluşur ya. Öyle bir şeyden bahsediyorum. Bana da olur bu bazen. İçimde bilinmedik hisler kıpırdanmaya başlar. Öylece kendiliğinden oluverir bu. Bir bakmışım ki insan olarak evrendeki yerimi ve dünyaya olan sığ bakış açımı sorguluyor ve eleştiriyorum. Geçtiğimiz günlerde böyle bir şey tecrübe ettim. Her şey bir kitapla başladı. Alison Moore'un Işıklı Ev adlı kitabını bitirdiğimde dedim ki kendime, ben düşüncelerin şekillenişini hiç böyle düşünmezdim. Sanırdım ki düşüncelerimiz bizim kontrolümüzde. Biz ne istersek onu düşünürüz. Biz ne istersek o şekillenir zihnimizde. Böyle zannederdim. Ama kitap bitince anladım ki o mesele hiç de öyle değilmiş. Düşüncelerimizi, bizim diye övündüğümüz fikirlerimizi üreten, değiştiren ve dönüştüren onlarca farklı element var dışarda. Ailemiz, arkadaşlarımız, beklentilerimiz ve genetik özelliklerimiz, kafamızın içinde dönüp duran arı kovanına etki eden en temel faktörler. Bunların dışında ise psikolojik ve fizyolojik faktörleri de yok saymak mümkün değil. Yani aslında düşüncelerimiz, asla tamamen bize ait olmuyor. Olamıyor. Onlarca farklı faktörden etkilenerek kafamızın içindeki şeklini alıyor. Asla tamamen orijinal olamıyoruz. Nedendir bilinmez, bu çıkarımlar beni çok rahatsız etti. Kafamızın içindekilerin bile bize ait olmadığını bilmek, sinir bozucu olduğu için sanırım. İstemeden de olsa gerildim. Dikkatimi dağıtmak ve bu konudan uzaklaşmak istedim. Ben dikkatim dağılsın istersem iki şey yaparım. Ya okurum ya da film izlerim. Zihnimi kemiren sinir bozucu düşünceler okuma kaynaklı olduğundan herhalde, canım başka bir şey okumak istemedi. Ben de bir film seçip onu izlemeye karar verdim. Vizyona yeni girmiş filmleri tararken Amy Adams'ın Arrival filmini gördüm. Amy Adams çok sevdiğim bir oyuncudur. O yüzden iyi bir seçim olur kanaatiyle oturup Arrival'ı izlemeye koyuldum fakat filmin ilk yarısı bitince fark ettim ki bu film de benim kaçınmaya çalıştığım o konuyu işliyor. Düşünce yapımızı şekillendiren faktörlerden birini anlatıyor. Dil... Belki çok da farkında değiliz ama konuştuğumuz dil de ne düşündüğümüzü ve nasıl düşündüğümüzü çok ciddi bir biçimde etkiliyor. Sanırım bir dil, bir insan lafı da biraz bunu vurguluyor. Farklı bir dil öğrendiğimizde o dille birlikte fikirlerimiz de yeni bir şekil ve boyut kazanıyor. Mesela insanoğlu üç boyutlu bir evrende yaşadığı için iki boyutlu bir dil kullanıyor. Yazılarımız tek bir çizgi halinde. Bir başlangıcı ve bir sonu var. Bu aynı zamanda bizim dünyayı ve kendimizi algılayışımızı da belirleyen bir şey. Biz dünyayı ve hayatı da iki boyutlu olarak algılıyoruz. Her şeyin bir başlangıcı ve bir sonu olduğunu düşünüyoruz. Bu anlamda zaman kavramı da iki boyutlu bizim için. Tek bir çizgi halinde akıyor. Geçmiş hatıralarımızda, gelecek ise ileride bir yerde bizi bekliyor. Zamanda yolculuk denen şey, bizim algılarımızla mümkün değil çünkü zamanı lineer olarak algılıyoruz. Halbuki dile yönelik algımız lineer yani iki boyutlu değil de üç boyutlu olsaydı. Cümlelerimiz bir çizgi değil de daire oluşturuyor olsaydı, zamanı da dairesel olarak algılardık. Bilindiği üzere dairenin bir başı ya da sonu yoktur. Üzerinde özgürce hareket edebilirsiniz. Bir başka deyişle dairesel bir zaman algısı, zamanda yolculuğu da mümkün kılardı. Bu açıdan yaklaştığımızda ise aslında başladığımız yere geri dönüyoruz. Düşüncelerimiz bize ait değil. Dış faktörler onları şekillendiriyor ve bizim bir şeyleri düşünme ve algılama şeklimiz, hayata ve evrene bakış açımızı da değiştiriyor. Ne enteresan değil mi? Korkutucu ama enteresan!