Kontrbas: Bir Yalnızlık Senfonisi

Patrick Süskind tarafından yazılmış bir monolog. Oyunda bir kontrbasçı ile kontrbası arasında geçen ilginç ilişki üzerinden birçok toplumsal ve bireysel konu ele alınıyor. Bu ilişki derin bir sevgiyle başlarken oyun ilerledikçe nefrete dönüşüyor. Sevgi ile nefret arasındaki geçiş çok net bir biçimde görülebiliyor. Orkestrada ve hayatta hep geri planda kalan bir devlet memuru olan bir kontrbasçı neden var olduğunu ve hayatın neresinde durduğunu, rolünü sorgulamaya başlıyor. Hayatta birçok konuda bizim de yaptığımız gibi. Hayatın akışında kaybolup giderken bir noktada duraklayıp ben kimim ve ne yapıyorum sorularını sorduğumuz an. Hayat sahnesindeki en önemli anlardan biri çünkü kendimizi bulmamıza olanak sağlayan bir fırsat ama aynı zamanda da sonucu bizi yıkabilecek bir an. Kendi varoluşumuzun sınırına geldiğimiz bir an. Kontrbasçı orkestrada nasıl geri planda olduğunu anlatırken aslında hayatta var olan hiyerarşik yapıyı sorguluyor. Bir devlet memuru olarak bu sorgulamaları yapabilmesi bence cesaret isteyen bir durum. Günümüz seyircilerinden de bahsediliyor oyunda seyircilerin alkışlamazlarsa kendilerini cezalandırılmış hissettiğinden bahsediliyor. Orkestraya yeterli takdiri sunamamaktan korkan bir seyirci var karşımızda. Oldukça tuhaf bir durum. Bu da hiyerarşik bir durum aslında bir nevi. Orkestrayı kendinden üstün gören bir seyirci kitlesi var karşımızda çünkü. Bütün bu alkışlar üzerine orkestra üyeleri ayağa kalkarken kontrbasçıların doğru düzgün ayağa bile kalkamadığından çünkü zaten ayakta olduklarından bahsediliyor. Burada bence toplumdan dışlanma durumu muazzam bir örnekle anlatılmış. Hayatımızda bir orkestra gibi olduğuna göre burada gördüğümüz durumu birçok yerde bulabiliriz. Toplumsal yapıdaki hiyerarşiden bahsediyorum. Devlet memurunun başındaki müdür ile arasında olan hiyerarşik ilişkiye bakabiliriz. Bence bu hiyerarşik düzen sonunda kendi kurbanlarını yaratıyor. Toplumdan dışlananlarını, kötü muamele görenlerini... Tıpkı bu devlet memuru kontrbasçı gibi. O aslında sistemin bir kurbanı ve bu sistem onu varoluşunu sorgulamaya itiyor. Kendi sanatçı ve devlet memuru kimlikleri arasında gidip geliyor sürekli. Bence bir sanatçının özgür olması gerekir ama burada gördüğümüz devlet memuru kalıpları arasında sıkışmış bir sanatçı. Kendi önüne sunulan notaları her gün çalışıp sunmak zorunda olan ve bununla hayatını kazanan biri. Bir sanatçı yaratıcı olup yeni bir şeyler ortaya koymalıdır. Bu yüzden yenilik ve yaratıcılık yoksa sanatta yoktur ama bir enstrümanın çalınışındaki fark da ortaya eserin bambaşka bir yönünü çıkarabilir. Fakat bu tam anlamıyla bir yaratıcılık sayılabilir mi? Bir sanatçı ve devlet memurunu birbirinden ayıran bu keskin tanımlamaların arasında kalmış olanlara uygun bir sözcük var mı bilinmez. Zamanla kontrbasa olan hayranlığı ve nefreti büyüyen kontrbasçı kendisinden beklenilenlere de şaşırıyor doğrusu. Orkestrada bu kadar geri planda olup da bir de nasıl böyle bir beklenti içine girebiliyor insanlar anlamak güç. Tabii en büyük beklentiyi fırtınalar yaratmak isteyen bazı besteciler yapıyor mesela Beethoven'in sekizinci senfonisi gibi. Bir anda herkes sizden dünyadaki hiçbir kontrbasçının çıkaramayacağı sesleri çıkarmanızı bekler. Bütün bu beklentilere tam anlamıyla karşılık verseniz dahi bütün alkışı orkestra şefi ve diğer üyeler alır. Size de arkada sessizce beklemekten başka bir görev düşmez. Tıpkı hayatta olduğu gibi. Hayatta kendimizi sorguladığımızda beni bu noktaya ne getirdi, neden bu işi yapıyorum gibi sorular sorarız. Kontrbasçımız ise bunu neden bu enstrümanı çalmaya başladım diyerek yapıyor. Tabii ki durum aile ilişkilerine uzanıyor. Kendisi meğersem ailesinde de sevilmeyen biriymiş. O annesini severken annesi babasını seviyormuş ve babası da kardeşini. Kısacası kimse ona değer vermiyormuş. Kontrbası seçerken de annesine duyduğu öfke çok etkili bir unsur bence. Belki de toplum tarafından dışlananların hikayesi ailelerinden başlıyordur. Bu kontrbasçı gibi içimizde biriktirdiğimiz öfkeyle yaptığımız seçimler sonucu kendimizi paramparça olurken bulabiliriz. Varoluşumuzu sorgularken açığa çıkanlar bizi tüketip parçalara ayırabilir veya kendi boşluğumuzu taşıyabilecek kadar güçlendirebilir. Kendi kalbimizde kendi boşluğumuzu taşıyabildiğimiz ölçüde özgürüz. ARYA BENGİSU EROĞLU