CYRANO DE BERGERAC

(Cyrano Roxane'a aşkını itiraf etmeye çalışırken Roxane'ın Christian'a duyduğu aştan bahsettiği sahne) " Bu karanlık, bayağı ve yalancı dünyadan uzakta temiz kalpler için bir ülke var. Bu acı, şiddetli ve dolambaçlı dünyadan uzakta mutlu aşıklar için bir ülke. " der filmimizin şair ruhlu kahramanı Cyrano de Bergerac. Söz konusu satırların anlamını ilk bakışta çıkarabilmek elbette zordur. Üzerinde yoğunlaşıp, satır aralarında çokça kez dolaşmanız gerekir. Neden diye sorarsanız eğer size cevap olarak sadece büyük usta Cyrano yine ustalığını konuşturmuş derim. Bu karakterdeki bir insanla aynı dili konuşmak herkesin harcı değildir gerçekten. Çünkü Cyrano olmak, yaşanan tüm olumsuzlara karşı tek başına savaş verip yine de ayakta kalabilme gücünü kendine bulabilmektir. Çünkü Cyrano olmak, sizi sadece dış görünüşünüze bakarak yargılayan insanların olduğu "karanlık ve bayağı" bir dünyada yaşarken saf ve temiz aşkını hayal kırıklıkları olmadan yaşatabileceği bir ülke düşlemektir. Siyah ve beyazın böylesine iç içe olduğu bir dünyada kahramanımız haliyle gelgitler yaşar birçok kez. Aşkın tuzağından bir türlü kurtulmayan Cyrano bir yandan da acının, ümitsizliğin ve çaresizliğin içinde savrulup durur. Film boyunca karakterimizin içinde fırtınalar koparan bu çelişkili duygular sert kabuğunun altındaki "duygu yüklü insan" olan Cyrano'yu ortaya çıkarır. Dünya edebiyatının vazgeçilmez yapı taşlarından biri olarak görülen ve neo-romantik oyundan uyarlanmış olan bu efsanevi film, eşsiz kurgusu sayesinde kısa sürede gönüllerde taht kurmuş, yediden yetmişe herkese hitap etmeyi başarmıştır. Michael Gordon yönetmenliğinde çekilen filmin ana karakterine Gerard Depardieu hayat vermiş, oyununu ise dilimize ünlü çevirmen Sabri Esat Siyavuşgil kazandırmıştır. Filmimizin çekiciliğinin asıl sebebi, destansı ve şiirsel üslubun birleşerek kahramanlık olgusuna alışılmışın dışında bir hava katmasıdır. Ana karakterimiz Cyrano, yedi düvele nam salmış, adı geçtiğinde dahi herkesin hazır ol pozisyonuna geçmesine sebebiyet verebilecek yaptırım gücüne sahip, keskin duruşlu bir silahşör olarak bilinir. Gelgelelim o sert görünüşünün altında aslında haddinden fazla hassas, duygusal, özellikle söz konusu kuzini Roxane olduğunda mantığını bir kenara bırakıp kalbinin sesini dinleyerek hareket eden bir kimlikle çıkar karşımıza. Başlarda bir silahşörün hikayesi gibi görünen bu yapım, ilerleyen sahnelerde Cyrano'nun ağzından dökülen aşk şiirleriyle birlikte ruhumuzun derinliklerinde saklı kalmış hislerimizi ortaya çıkararak bize sıradan olmadığını kanıtlar. İnsanın ruhunu okşayan bu şiirleri duyduğumuz andan itibaren, filmin ilerleyen sahnelerinin hafızamızdan silinmeyecek derecede bir etki bırakacağını sezinleriz. Bu sezgimizin en güçlü savlarından birisi, hüznün gerçek mizahla tam anlamıyla harmanlanmış olmasıdır. Ağlamaya yeltendiğimiz her acıklı sahnede dahi, kahramanımız öyle can alıcı bir söz dizisiyle kendisini gösterir ki bir anda yüzümüzde anlamlı bir gülümseme beliriverir. (Filmin başlangıcında Cyrano'nun balat okuduğu sahne) Her ne kadar kahramanımız kimseden sözünü esirgemeyen, kendine son derece güvenen biri gibi gözükse de söz konusu sevdiği kadın olduğunda Cyrano, aşkı uğruna savaşmayı bile göze alamayacak kadar zayıf bir karaktere dönüşür. Bu güvensizliğinin sebebi filmde de çokça vurgulandığı gibi burnunun büyüklüğüdür. Neden başka bir organ değil de burun büyüklüğüydü karakterimizi kendini toplumdan soyutlamaya iten? Yüzyıllardır süregelen toplumun "güzellik" algısına uymadığı için mi "çirkin " addedilmişti? Benim teorim de aslında bunu tam anlamıyla destekler nitelikte. Dış dünyanın farkına varmaya başladığımız andan itibaren bize keskin hatlarla dayatılan kavramlar hayata bakışımızı etkiler. Bu kavramlardan birisi de estetik ve güzellik algısıdır. Günlük hayatta da sıkça karşılaşabileceğimiz gibi bu tanıma uymayan her canlı ve cansız varlık, çirkin ya da kötü olarak etiketlenmeye mahkumdur. Aslında kimsenin farkında olmadan esiri olduğu bu bilinç, bizi karşımızdakini sınıflandırmaya zorlar. Buna bir çeşit ön yargı da diyebiliriz. Cyrano'yu aşkı uğruna mücadele etmekten alıkoyan sebep, bu algının ona kendini çirkin hissettirmesinden başka bir şey değildir. Bu yüzden başka bir erkeğin sevdiği kadını kendi sözleriyle etkilemesine izin verir. (Cyrano'nun hayatını özetlediğini düşündüğüm resim) Bu satırları yazarken beynime birbirinden farklı düşünceler üşüşmeye başladı. Belki de yıllardır içten içe kendime sorduğum fakat cevabını almaya korktuğum sorular, zihnimin kapılarını zorlayıp bağımsız olmaya çalışıyorlardı. O denli dolup taşmışlardı ki bu zamana kadar sürdürdüğüm sessizliğimi korumakta güçlük çekiyordum artık. Elimde sadece bir toplu iğne olsa dahi ön yargılardan oluşan bu koca tüneli kazıp Cyrano gibilerin öz benliklerini bulmalarına yardım etmek istiyordum. Ve şu soruyu sordum kendime defalarca: İnsanoğlunun değer verdiği tek şeyin fiziksel görünüş olmadığı bir dünyada, Cyrano her şeyden çok sevdiği Roxane'a aşkını itiraf edecek gücü bulabilir miydi kendinde? Dış görünüşünden dolayı kaybettiği öz güvenine ve muhtaç olduğu kadın sevgisine farklı bir dünyada düşünceleri ve fikirleri sayesinde ulaşabilir miydi? Niçin bu filmi seçtiğime gelirsek sebep olarak Cyrano'yu kendi karakterimle özdeşleştirdiğimi gösterebilirim. Sarsılmaz dürüstlüğü, menfaat için karakterini kaybetmemesi, herkes aynı yoldan yürürken onun tek başına da olsa farklı bir yoldan gitmesi, kaybedeceğini bile bile cesurca korkularıyla yüzleşmesi... Bunlar bana göre asla kaybedilmemesi gereken, takdire şayan özelliklerdir. Ne var ki dışlanmasının bir nedeni de onun bu çatal dilidir. Çünkü hepimizin de farkında olduğu gibi insanoğlu gerçeklerden çok duymak istediğini söyleyeni sever, bu kendini kandırmak pahasına olsa bile. Nihayetinde bu yapımın bendeki yeri kelimelerle ifade edilemeyecek kadar başkadır. Ama yine de en sade şekliyle ifade etmem gerekirse hayattaki en önemli erdemin her zaman için karakterimize sadık kalmak olduğunu ve ne olursa olsun ondan ödün vermememiz gerektiğini yeniden hatırlattı bana. Ruhumun derinliklerinde gömülü olanı geri verdin bana Cyrano, teşekkürler... Kendimi yeniden bulmama sebep oldun sen Cyrano, teşekkürler... İnsanların kendini toplumda özgürce ifade edebilecekleri, hiçbir şey için sonuna kadar savaşmadan mağlubiyeti kabul etmeyecekleri, birbirlerini dış görünüşleriyle değil de insanlıklarıyla yargılayacakları, fikren insanlardan ayrıldıkları halde seçtikleri yoldan giderek "ben de varım" diyebilecekleri bir dünya düşlüyorum hepimiz için... (Cyrano de Bergerac filminin iki farklı afişi)