KALPLERE ULAŞAN ÖYKÜLER

! "Sanatçının amacı insanları yükseltmektir. Yükseltmek için de endividüalizmden mümkün olduğu kadar muhite, hayata dönmek muhitten birçok şeyler almak ve muhite birçok şeyler vererek yaymak..." (Varlık, 65. sayı) Sanata dair bu sözleri ile aslında anlatmak istediğimiz birçok şeyi söylüyor bize Sabahattin Ali. Öyle bir yazar ki Sabahattin Ali, size köy yaşamını adeta köylüymüşcesine anlatan, size sosyolojik tespit yapma imkanı sağlayan... Öykülerinde o denli içselleştirilmiş bir yaşamı anlatıyor ki, kendinizi adeta o havayı soluyan bir birey olarak hissediyorsunuz. Aşkı, düşkün kadınları, köyü ve köylüleri, işçileri anlatıyor bizlere o mükemmel gözlem yeteneğiyle. Ali'nin öykülerinde ilk planda konunun derinliği göze çarpıyor. Bu öyle bir derinlik ki, hem sanat incelikle işlenmiş hem de konu en sıradan insanın bile anlayabileceği ölçüde samimi ve halkın içinden seçilmiş. Aslında kritik nokta da bu işte. Tasvirin, canlandırmanın, beliğ anlatımın gücü kullanılırken; bu insanları sıkmayacak biçimde düzenleniyor ve Ali'nin de dediği gibi sanat halk için yapılıyor öykülerde. Bunu o denli başarılı yapıyor ki ne bir sanatçı okurken kuru anlatımdan şikayet ediyor ne de köylü bir çoban konudan uzak kalıyor. Bu iki uç noktayı başarılı biçimde harmanlıyor büyük yazar. Kendi devrinde yapılmak istenen ama bir türlü başarılamayan bir kompozisyon Ali'nin yaptığı. Bu sayede hem Cumhuriyet dönemi aydınları hem de dönemin halk sınıfı aynı zevkle, aynı heyecanla okuyor Ali'nin yazdığı satırları. Babasının sık sık görev yerini değiştirmesinden olsa gerek Anadolu'yu karış karış gezen ve anlayan Ali gördüklerini ve yaşadıklarını mükemmel tasvir gücüyle harmanlıyor ve karşımıza bu muazzam öyküler çıkıyor. Evet, işte bendenizi en çok etkileyen özellik de bu aslında. Hani derler ya görmek ile bakmak arasında fark vardır diye, işte Ali görenlerden hatta gördüğünü anlayan ve anlatabilenlerden. Elbette yazarların anlatım gücü yüksektir ama Sabahattin Ali'nin farklı bir yönü var. Köy toprağının kokusu burnunuza geliyor, dağların ardındaki güneş sizin üzerinize batıyor öykülerde. Şu anlatımdaki inceliğe bir bakın: "Avni, siyah gözlüklerinin buğusunu ceketinin kolu ile sildi, paltosunun yakasını indirdi. Şapkasını çıkardı. Adamakıllı seyrekleşmiş olan beyaz saçları kafasının çatlak ve lekeli derisine yapışmıştı." (s. 16) Anlatılmak istenen fotoğraf öyle ayrıntılı, öyle canlı bir biçimde gözler önüne seriliyor ki Ali'nin bir an yazar değil de ressam olduğunu düşünüveriyorsunuz. Tasvirin yanında, anlatımda var olan zarafet de göze çarpıyor. Okurken şaşırıyor ve de hikayeye dalmış buluyorsunuz kendinizi. Orada kalıyor ve sadece okuyorsunuz. Anlatımının diğer önemli özelliği ise şüphesiz ki kullandığı Türkçenin kalitesi. Beni kendine hayran bıraktı yazar bu konuda. Cumhuriyetin ilanı ve ardından gelen devrimlerden sonra ortaya çıkan dil karmaşası sanki Ali'ye hiç uğramamış. O devirde yazılan ve günümüzde hiç sadeleştirilmeden okunan ender yazarlardan biri Sabahattin Ali. Öykülerini okurken tasvirler, konu ve anlatım gözünüze çarpıyor ama kullanılan Türkçe hiç dikkat çekmiyor. İşte yazarın özelliği de burada. Kulaklara hiç farklı gelmeyen bir dil ile yüz yıl kadar önce yazılmış öyküler gerçekten etkileyici düşünüldüğü zaman. ! Anlatımın gücünden bahsettikten sonra, konunun anlatılış biçimindeki samimiyetten söz edilmeden olmaz. Yeni Dünya'da yazar aşkı, köylü ve işçileri, doktorları, aydınları ve çocukları anlatıyor. Bu sırada kafanıza bir şey takılıyor, ben bu anlatılanı biliyorum, ben bunu yaşadım diyorsunuz. Bir yerlerden gözünüzü ısırıyor cümleler. Bu duygunun nedeni anlatımdaki samimiyet işte. Köy sosyolojsini, Türkiye gerçeklerini o denli bildiğimiz gibi işliyor ki, sanki bildiğiniz bir olay anlatılıyor gibi okuyorsunuz her öyküyü. Samimi oluyor yazar her konuda, yaşadığında. Ne varsa onu anlatıyor, ne bir eksik ne de bir fazla. Bu becerinin benim üzerimde bıraktığı etki şüphesiz ki diğerlerinden fazla oldu. Çünkü köy yaşamını, oralarda yaşanan dramı, bürokrasideki tıkanıklığı okurken boğazım düğümlendi. Nasıl oluyor dedim kendi kendime. Köylerde yaşananları duyardık, az çok bilirdik oradaki dramı ancak bu denli etkileyici anlatılmamıştı bizlere hiç. Yeni Dünya'yı okuduktan sonra başka bir gözle, daha duyarlı, daha sorumlu bir biçimde bakmaya başladım köy yaşamına. Herhalde Ali'nin de yapmak istediği buydu. Bakın diyor ki: "Şimdi içim rahat, aradığını bulan ve başka bir şey istemeyen biri gibi sükunet içindeyim. Dünyada bundan büyük saadet olur mu?" (İçimizdeki Şeytan, s. 75). Rüzgarlı sonbahar akşamları kadar huzurlu uyu büyük usta, saadet her daim seninle olsun! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !