İrade Sahibi Sifon

Git Gel Dolap, Harold Pinter'in kendisine özgü üslubu ile herkeste farklı hisler bırakan bir tiyatro eseridir. Daha önce absürt izlememiş kimselerde, bu türe karşı olumsuz bir bakışa sebep olabilmektedir. Bu etki, oyun bittikten sonra yerini düşüncelere bırakıyor. Düşüncelere dalabilmek bu devirde bir lüks haline geldiğinden iyi ki gitmişim oyuna dedirtiyor insana. Sonra döküyor bu düşüncelerini kağıda... Oyun, iki kişi arasında ve küçük bir odada geçiyor. Dekor ise, basit olmakla beraber, amacına hizmet ediyor. İki masadan bozma yatak, yukarı aşağı durmadan çalışan bir dolap ve iki kapı. Kapıların biri mutfağa açılıyor. Diğer kapının ise nereye çıktığını bulabilmek ise tamamen hayal gücüne bırakılmış. Kapının rolünün ne olduğunu bulmaya çalışırken Pinter bizi her seferinde yanıltmayı başarıyor. Sahnenin görünen kısmı bu olsa da kulis de oyuna dahil oluyor. Kulisin tiyatronun mutfağı olarak bilinmesine gönderme olsa gerek, burada gerçek bir mutfak var. Üç gözü olan bir ocak bulunuyor mutfakta. Karakterlerden Gus'ın içeri gittiğinde yer yer duyulan bir sifon sesi de oyuna eşlik ediyor. Sahnede iki karakter var: Ben ve Gus. Onlar adeta iki başka dünyanın insanları. Biri kara iken diğerine ak diyebilmek de mümkün. Gus, henüz sorgulamaktan vazgeçmemiş bir karakterdir. Okul öncesi bir çocuğun sorularıyla annesini bunalttığı gibi Ben'i bunaltmaktadır. Ben, etrafında olup biteni sorgulamaktansa kendisine gelen görevi beklerken oyalanmayı tercih etmektedir. Oyun içerisinde Gus'ın "Sana bir şey sorabilir miyim?" ifadesi pek çok defa yenilenmektedir. Ben ise her seferinde başından savar onu ve gazetesini okumaya devam eder. Gus'ın da bir şeyler ile uğraşırsa sıkıntısından kurtulacağını söyler. Oyunda bazı imgeler olduğu ise gözlerden kaçmıyor. Pinter, bu imgelerin neleri belirttiğini okuyucuya bırakıyor ve bu kararının çok isabetli olduğu fark edilmekte. Gerek İnan 2 izlerken gerek de sonrasında bu imgelerin gizemini çözmeye itiyor. Bana neleri ifade ettiklerini aktaracağım. Mesela, sifon Gus'ı çağrıştırmaktadır, çünkü Gus da sifon da sadece canları istediklerinde çalışmaktadır. Sifonun da Gus gibi bir iradesi mi vardır? Yoksa da oluşturmaya mı çalışmaktadır? Belki de üstlerinden emir almak istememektedir. Başına buyruk bir sifon yer almaktadır sahnede. Peki, ama ocağa ne demeli? Ocağın çalışıp çalışmaması kendi iradesinden bağımsızdır. Bazen gaz kesilir bazen de kibrit biter. Ocak olsa olsa bir emir eri olabilir. Tıpkı Wilson'dan gelen emirleri harfiyen uygulayan Ben gibi... Wilson'u ne duyuluyor ne de görülüyor ama etkilerini hem Gus hem de Ben üzerinde hissedilebiliyor. Belli ki hiyerarşik zincirin son halkasını oluşturuyor Wilson. Sadece bir kişi olmanın da ötesinde olabilir belki de tanrısal iradeyi simgelemektedir. Git gel dolabın istekleri ve Ben'in bunları cevaplama şekli dini ritüellere benzeyen örnekler içermektedir. Tanrıya seslenirken uyduğumuz aslında gerekli olmayan aşamalar git gel dolapla girilen ilişkide de görülüyor. Nedenini sorgulamaksızın girdiğimiz kalıpların lüzumsuzluğu, yalnızca insan ve tanrı arasındakilerden öte, insanın kendi ırkıyla kurduğu diyalogları da etkilemekte. Bir insanın başka birinden üstün olması mümkün müdür? Düşüncelerimizi gizlemek, hitabet şeklimizi karşımızdakine göre belirlemek, hiyerarşinin bizi sınırlamasına izin vermek insanı diğer canlılardan ayıran en önemli etkendir belki de. Dünya üzerinde yaşayan diğer türlerle kıyaslandığında her anlamda gelişmiş olan insan kendini niçin bu denli dizginlemektedir? Özgür düşünceye ve iletişime bu denli temkinli yaklaşan insanoğlu, bağımsızlık hissini hiçbir zaman tadamayacak. Önemli bir diğer mesajın da, oyundaki kibritlerle verildiği aşikardır. On iki adet kibrit eline geçmektedir Gus'ın. Kibritler belli bir amaca hizmet etmektedir. Aslında, bir amaca hizmet etmek zorunda da değildir. Kibritler istenildiği gibi kullanılabilir. Tıpkı Gus'ın yaptığı gibi... Sadece yakıp izlenebilir mesela veya kulak karıştırılabilir... Ocağı yakmak haricinde İnan 3 her şeyi de yapıyor zaten Gus. Bir düzine kibrit de hızla akıp geçen yıllar gibi amaçsızca harcanmış. İzlerken gereksiz görülen detayların aslında ne kadar anlam yüklü olduğu, üzerine düşünüldüğünde anlaşılıyor. Ben yalnızca birkaç tanesine dikkat çekmeme rağmen kim bilir Pinter'in düşünüp de benim fark etmediğim daha niceleri saklıydı oyunun içinde. Tiyatronun göze olduğu gibi akla da hitap ettiğini kanıtlar nitelikte bir yapıt Git Gel Dolap.