(Birinci baskı, 1842)

Kitaplar dış dünyaya açılan farklı ve güzel pencereler ve iyi ki o pencerelerden bakabilme şansına sahibiz. Okuryazar olmanın da ötesinde başka bir dünyaya açılıyoruz ve orada benliğimizden birçok kesite rastlıyoruz. Bu yazıyı yazmama ve başucu kitabım olmaya neden olan Ölü Canlar buna en güzel örnek. Bana tek bir pencereden aynı manzaraya farklı yönlerden bakabileceğimi ve daha önce belki de hiç dikkatimi çekmemiş bir şeyi fark edebileceğimi gösterdi. Gogol denince çoğumuzun aklına ilk olarak Ölü Canlar mı yoksa üç cilt olarak tasarlanıp ilk cildi çıktıktan sonra bunalıma giren Gogol'un son iki cildi yaktığı hikayesi mi gelir bilinmez fakat bilinen bir şey var ki o da Puşkin'in önerisi üzerine başlanan bu roman tamamlanamadan yayımlanmıştır. Hani bazen çok severek okursunuz bir romanı ve uzun süre etkisinden kurtulamazsınız ya da yazarın üslubunda okuyucusunu etkisi altına alan bir sesleniş vardır öyle bir işler ki o sesleniş içinize artık sizden biri olur yazar yeri gelir siz olur. Zaman geçer romandaki kişiler ve olaylar unutulmaya yüz tutar fakat tek bir cümle bile yeter tekrar hatırlamanıza. Var mıdır romanı okuyup da yıllar geçse de Çiçikov adını duyunca anımsayamayacak olan? Hiç sanmam. Bu romanı ilk olarak yedi yıl önce okumuştum. Rus Edebiyatına daha doğrusu romancılığına olan hayranlığım sayesinde yıllardır durduğu raftan tekrar çıkardım, yeniden okudum ve bugün bitirdim. Yıllar sonra tekrar okumak kitap hakkındaki düşüncelerime ve duygularıma farklı bir açı kazandırdı. İnsan büyüdükçe, araştırıp öğrendikçe, yaşadığı çevreye karşı daha duyarlı olup bir şeylere yön vermeye başladıkça eskiden başka olan her şey bu birikimle daha da başkalaşıyor sanki. Sanırım bazen okur ile yazar arasında bir çekim oluşuyor ve bu çekimden doğan duygular ve düşünceler okuduğumuz sayfalara bizi daha çok bağlıyor ve her okuyuşumuzda başka bir yazar buluyoruz sanki karşımızda. Böyle durumlarda ruh eşini bulmuş gibi hissediyor insan ve sanırım o kişi benim için Gogol. Diğer klasiklerden tamamen farklı bir anlatım biçimi ve konusu vardır kitabın. Kendi ülkesindeki feodal yapıyı ve düşünce sistemlerini bu romanında da sistemin açıklarıyla alay eder gibi iğneleyici bir üslup kullanarak göndermiştir okuyucusuna ki bu durum düşünülünce eleştiri oklarının hedefi olması da yadsınamaz bir gerçek olarak karşımıza çıkar. Tüm bu özellikleri ile kulağa klasik bir Rus romanı gibi gelebilir ama aslında çok daha fazlasını barındırır derinlerde. Ben ilk okuyuşumda hikayeye ağırlık vermiştim. İlgimi çeken şey karakterler arasındaki ilişki ve olayların gidişatı olmuştu. Roman benim için Gogol'un Ölü Canlarından ziyade Çiçikov'un Maceralarına dönüşmüştü. Fakat ikinci kez okuyuşumda içime işleyen ve yıllar sonra bana tekrar açtırıp okutacak olan şey aslında hikayenin perdeye yansıyan bir görüntü olduğu ve asıl anlatılan şeyin çok derinlerde saklı olduğuydu. İkinci kez okumak için biraz geç kalmış olmakla birlikte en sevdiğim Rus edebiyatı romanıdır Ölü Canlar. Daha önce Gogol ve eserleriyle ilgilenmemiş birisi için de iyi bir başlangıç olacaktır. Kendisi de söylemiştir zaten: "Eğer Çiçikov gerçekten aramızda yaşayan biri olsaydı birçok insanın en yakın arkadaşı olurdu." diye. Gogol'da okuyucusuna yakın duruyor bu eserde kimi zaman serzenişte bulunuyor kimi zaman şaşkınlığını dile getirip acıklı sahnelere trajikomik bir hal aldırıyor. Zihnimde, kalbimde ve düşüncelerimde özel bir yeri var Ölü Canların ve bir dahaki okuyuşumda kim bilir hakkında daha neler yazacağım.