Kuyular ve Kanatlar

"Akşam geç kalma, hava kararmadan dön.", "O insanlarla görüşmeni istemiyorum, güvenmiyorum onlara.", "Bu kıyafetle dışarı çıkılır mı hiç, git üstünü değiştir." bunlar gibi o kadar çok laf işitmişizdir ki hepimiz... Çığlıklar atarak beni rahat bırak demek de istemişizdir zaman zaman. Neden? Çünkü özgürlük adını verdiğimiz bir hayalimiz var. Kimse bize karışmadan, biz kimseye karışmadan yaşansın, herkes kendi adına kararlar verebilsin istiyoruz. Ama özgürlüğümüz kısıtlanıyor. Çünkü ailemiz, sevgilimiz bizi kısıtlıyor. Onlarla sınırlı kalmıyor, hiç alakamız olmayan insanlar, sırf aynı toplumun parçasıyız diye bunu kendilerine hak görüyor, onlar da bizi kısıtlıyor. Peki bunlarla sınırlı kalıyor mu? Kalmıyor elbette. Özgürlük diye çırpınan biz, evet evet biz, kendimizi kısıtlıyoruz. Hatta belki de en çok biz kısıtlıyoruz kendimizi. Çünkü kanatlanmak istiyoruz. Çünkü bizi sınırlamaya çalışan bu dipsiz kuyulardan kurtulmak istiyoruz. Ve bu düşüncelerle kendimizi kör ediyor, kendimize ettiğimiz kötülüğü göremiyoruz. Peki neden çığlıklar atmak istedik? Önceden, birileri bize yapma diyene kadar özgür müydük de bu kadar sinirlendik? Yoksa bu sinirimiz aslında en büyük engelin yine kendimiz olduğunu hissettiğimiz için kendimize mi? İleride bir gün istediğimiz gibi veya istediğimizi sandığımız gibi- yaşayabilecek, "özgür" olabilecek miyiz? Tamam, bu kadar özgürlükten söz ettik. Ama nedir ki özgürlük? Bana sorarsanız, bir sınırlama olmaksızın, dış etkilerden bağımsız düşünmek ve karar vermektir özgürlük. Bence doğamız gereği biz bu özgürlüğe tam olarak sahip olamayacağız asla. Çünkü dış etkenleri hiçbir zaman sınırlayamayacağız. İçimizdeki etkenleri bile sınırlayamıyoruz ki... En basitinden, yaşamı bir yol gibi düşünelim. Sonu belli bir yol... Evet sonu bellidir ama yola nereden çıkacağımız tamamen kader -veya bazılarına göre şans- işidir. Bazen karşılaşsak, hatta bazen yola beraber devam etmeye karar versek de oralara gelene kadar farklı noktalardan yola çıktığımız, farklı yollardan yürüdüğümüz için de karşımıza birbirimizinkinden farklı seçenekler çıkar. Sağa mı gitsem sola mı gitsem diye düşünürüz en basitinden. Sonra sola gitmeye karar verince de, bu tamamen bizim kararımızmış gibi sevinir; "Özgürüm ben! Bu benim kararım, bu benim hür iradem." deriz. Ama unuturuz bizi oraya getirenin kendi seçimlerimiz olmadığını; aslında yolun ta kendisi olduğunu. Sadece bununla da sınırlı kalmaz bizi bu özgürlük yanılsamasına hapseden etmenler. Sokakta gördüğümüz kadın, asansörde karşılaştığımız amca, marketteki adam... Bütün bu insanlar da bizi hür irade dediğimiz şeyden uzaklaştırır aslında. Mesela, "Hakkımda ne derler?", "Laf olur, söz olur; adım çıkar.", "Ayıp olmasın." diye diye sınırlarız kendimizi. Ha bir de tabii ki yaşlı teyze bizi dürtüklemesin diye ona yerimizi veririz; içimizden geldiği için değil de zorunda olduğumuz için yaparız yani. İstediğimiz kıyafeti giyememek, düşüncemizi söyleyememek, istediğimiz saate dışarı çıkamamak, kahkaha atamamak gibi... Toplum bizi baskıladıkça kabulleniriz bu durumu, fark bile etmeyiz bazen. Bu söylediklerime rağmen hala "Benim kanatlarım var, özgürüm ben; bunlar etkilemez ki beni." diyebilenler varsa, söyleyeceklerim henüz bitmedi. Bilinçaltı dediğimiz şey devreye girdi mi başlar asıl esaret. Hani derler ya, "Bilinç buzdağının görünen yüzüyse bilinçaltı görünmeyen yüzüdür." ne kadar da doğru bir laf aslında. Bir düşünsenize, karşımızdaki insan burnuna dokunursa, bir süre sonra biz de burnumuza dokunuruz; su içerse biz de susadığımızı hissederiz veya yanımızdaki üstünü başını düzeltirse biz de eteğimizi çekiştiririz. Kıyafetini düzelten kadınların, burnuna dokunan adamların yarattığı "aynalama" isteği dışında, bir de farkında olmadan kendi kendimizi manipüle ettiğimiz durumlar vardır. Kimi zaman bu, bütün gün aklımızdan çıkmayan insanı rüyamızda görmektir. Kimi zaman ise bir efsaneyi, masalı düşünüp durarak onu gerçeğe dönüştürmektir. Bence Kırmızı Saçlı Kadın'da olan da budur işte. Kuyulara atmak istediklerini bastıramayıp kendini Oidipus ile Sophokles'e; Rüstem ile Sührab'a kaptıran Cem, onları bilinçaltına öylesine yerleştirmiştir ki hayatını, yaptıklarını şekillendirenin bu efsaneler olduğunu fark bile edememiştir; kaçmaya çalıştığı baba - oğul mücadelesini kaderi yapmıştır. Ezcümle, özgürleşmeye çalışmak, bataklıkta çırpınmak gibidir adeta. Ne kadar dikkat etsek de, kırmaya çalıştığımız zincirlerimiz, kaçmak istediğimiz kuyularımız bizi bir şekilde daha da içine çeker. Çünkü korktuğumuz, uzaklaşmak istediğimiz şey bir kere bilinçaltımıza yerleşti mi, onu gerçek edene kadar uğraşır dururuz. Bu yüzdendir karanlık kuyulardan çıkamayıp kanatlanamayışımız. Özgürlük fikrine olan esaretimizdendir ona kavuşamayışımız. Ve hatta belki de özgürlüğümüzün önündeki en büyük engelin ne toplum ne de aile olduğunu; asıl engelin aynalarla dolu bir odada kaçmaya çalıştığı şeylerin tam üstüne giden bizler olduğunu fark ettiğimiz içindir çığlıklar atma isteğimiz.