ÇERÇEVELERİ KARIŞTIRMAYIN

Bu yazıya Türkçe okuma, yazma bilmiyorum diyerek başlasam, ne düşünürdünüz? Kesin bir ironi ya da bu yazının ana fikrinin anlaşılma derecesini güçlendirmek için sorulmuş bir soru olduğunu düşünürsünüz diye sanıyorum. Evet, aynen öyle! Tabi ki Türkçe biliyorum, ama yazarımız ve birçok farklı insan gibi bildiğim şeyin hem varlığını reddetmeyeceğim hem de onun önemini vurgulamamazlık yapmayacağım. Birçok farklı alanın uzmanının anlayamadığım bir sebepten dolayı- kendi alanını yüceltmek uğruna yaptığı bir mantık hatasının sadece başka bir türü bu soru. Yazarımız bu kitabında, genel manada kitabın işlediği konuya katılsam da, çözüm üretme sürecinde yaptığı bu mantık hatasını size anlatmadan geçemeyeceğim. Konuşmanın imkansızlığını çok güzel anlatmış olan yazarımızın üstüne ben de, bu fikre katılma sebeplerimden önce imkansızlığın çözülememesinin tek sorunu olan mantığın ikinci plana atılmasından bahsedeceğim. Hemen birkaç örnek ile bu üstünde ısrarla durduğum mantık hatasını sizin için daha somut hale getirelim o zaman. "Bilim her şeyin açıklamasıdır." ve -bu kitabın bir bölümünde bahsedilmiş olan- "Sanat, konuşma eyleminin gelişimi için tek yoldur ve mantık haddini bilmelidir." gibi birçok farklı konunun uzmanları bu tarz söylemlerde bulunmuşlardır. Buradaki sorun şudur: Bu tarz temel fikirlerin oluşumları akıl yürütme ve mantığın iyi ya da kötü bu durumlarda kötü- kullanımı ile meydana gelir. Temelde her şeyin açıklamasını mantık ve akıl yürütmenin dışında tutmak ya da "haddini bilmek" gibi bir aşağılamada bulunmak, çok açık bir mantık hatasıdır ve yanlıştır. Bu, girişte bahsettiğim sorun ile aynıdır ve tercümesi şudur: "Ben bu konunun üstüne düşündüm ve cümlelerimi mantıklı bir sırada size anlatıyorum, başka şekilde anlatamam değil mi? Ama dikkat edin, bu demek değildir ki mantık çok önemlidir ve her şeyin temelidir." Maalesef bu mantık hatasına düşülmektedir, eğer bir fikir var ise; bu fikir, bir dizi akıl yürütme sonucu oluşmuştur. Daha temelde akıl yürütme ve mantık kullanılmadan yapılamayan bir şeyin, bu durumlarda bilimin ve sanatın, her şeyin temeli olduğunu iddia etmek çok aciz bir durumdur. Bana sorarsanız aşağılık kompleksinden de başka bir şey değildir! Mantık ile olan kısmı sonuçlandırdıktan sonra -bence de- çok önemli bir soruna mükemmel ve sanatsal bir dil ile değinmiş olan yazarımıza bu konuda hakkını verdikten sonra, naçizane birkaç fikrimi de sizlere sunmak istiyorum. Dönemimizde, imkansızlaşan diyaloglar gerçekten de yazarın abarttığını katiyen düşünmüyorum- bireyselleşmenin ve yazarımızın egoların beslenmesi olarak tanımladığı bu içe kapanma durumundan dolayı oluştuğunu düşünüyorum. En bariz örneklerden birini size şöyle özetleyebilirim: Eğer birisi bana "Sen çok iyi bir insansın." der ise, aklıma ilk gelen soru "İyi nedir?" olur. Çünkü herkesin kendi hayatı, tecrübeleri ve duyguları ile oluşturduğu fikirleri veya okuyup öğrendiklerinden yola çıkarak kendisini yakın gördüğü ideolojiler var ve bunlar her insan için aklıma gelen bu sorunun cevabını değiştiriyor. Yani daha da özetlemek gerekirse göreceli bir durum. Bunun dışında bir sürü farklı göreceli konuda kelimeler bizim aramızda anlaşmamızla ilgili uçurumlar yaratma potansiyelini taşıyorlar. Aşk, sevgi, güzel, çirkin, doğru ve yanlış gibi birçok farklı göreceli tanım oluşturabileceğimiz farklı konseptler örneklendirilebilir bu konuda. Bireyselleşme sorunu bu göreceli anlayışın neresinde kalır ve egolarla ne alakası var bu durumun şeklinde sorular kafanıza takıldıysa eğer, ilişki şu: İnsanlar içine kapanık ve bireysel başarının her şeyin üstünde tutulduğu bu dönemde fikir paylaşımlarına önem vermiyorlar ve maalesef, bu göreceli olma durumunun farkında değiller. Evet, bu tarz fikirlerin göreceli olması bir sorun teşkil etmiyor, sorunu oluşturan temel unsur bunun farkında olmayan ve bireysel faydayı her şeyin üstünde tutan insanların egolarından dolayı bu göreceli fikirleri mutlak kabul edip konuşmanın imkansızlığının gerçek bir fenomen haline gelmesine sebep olmaktadırlar. Daha da açmak gerekirse, mutlak kabul edilmiş göreceli hiçbir şey hakkında ortak noktada buluşup konuşmak imkansız olan şey. Bu sorunun çözümünü ise yazarımızın aksine mantık kullandığımı itiraf ederek ve tabi ki o olmadan hiçbir şeyin anlamı yok- sizlere sunmam gerekiyor. Sorunumuz, kendi tecrübelerim sayesinde gördüğüm kadarıyla, şu: İnsanlar konuşurlarken kendi fikirlerini ve tecrübelerini mutlak kabul etmektedirler ve ekstra açıklama gerektiren yerleri es geçmektedirler. Çözümü vermeden önce küçük bir uyarıda bulunmak istiyorum, sorunun önemini ve ne kadar kötü bir durum oluşturduğunun farkında olsam da sizlere vereceğim bu çözüm size çok basit gelebilir. Bu, benim bu sorunu önemsiz ve basit gördüğüm anlamına gelmeyeceği gibi mantığın ne kadar güçlü ve basit bir özelliğe sahip olduğunun da kanıtıdır. Çözüme dönecek olursak eğer, hoşgörü çerçevesinde diyaloglarımız esnasında kendimizi dinlediğimiz kadar karşıyı da dinlemeli ve anlattığımız her şey için ayrıntılı açıklamalarda bulunmalıyız. Ayrıntılı açıklamalardan kasıt şudur: (gördüğünüz gibi ben de ayrıntılı açıklamalarıma ayrıntılı açıklamalarda bulunuyorum) Düşüncelerimizin oluşum süreçlerini de konuşmalarımızda karşı tarafa anlatmamız gerekmektedir ki yukarıda örneklerini verdiğim göreceli durumlarda ortak bir noktada anlam oluşturmamız sağlanabilsin. "Ama dediğim gibi, elde ettiğimiz yeni bilgilerle, yaşadığımız yeni deneyimlerle hayal gücünün mantık tarafından görmezlikten gelinen gerçekleri mantığın sınırını genişletir:..."1 Hayal gücü ve fikirler üretilebilir ancak mantığın çerçevesi genişletilemez. Üretilen fikirler ve deneyimlerimizden alacağımız dersler mantık çerçevesi altına sokulmazlar ise gerçeklik kazanamazlar. Yazara hep üstüne düşündüğüm ve bir nevi dert edindiğim bu sorunu güzel analiz ettiği için çok içten teşekkürlerimi sunmak istiyorum ancak mantık ile alakalı bu tarz yorumlar ve üstüne mantık hataları ile dolu çözümler üretmek ile en başta söylediğim gibi, yazarımızın ve bu tarz fikirlere sahip herkesin- kurtulması gereken bir komplekse sahip olduğunu düşünüyorum. Mahmut Esat AKIN Alıntılar 1) Osman Çakmakçı, Konuşmanın İmkansızlığı Üzerine Bir Diyalog, (Zeytinburnu-İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2017), s. 37.