SENA ÖZYAPI

Yorgun Akşam Yemekleri Küçük insanların, küçük yaşamları olurmuş. Peki, küçük insan kimdir? Bir insanı hangi kaideyle, neye göre küçültebilirsiniz? Diyelim ki insan dediğimiz etten, kemikten ve bir adette yürekten ibaret olsun. O halde bu insanların hiç görmediğiniz o koca yüreklerini, böyle dar kalıplara nasıl kolayca sığdırabilirsiniz? Birkaç ünlü tabloyu ararken denk geldim Van Gogh'un Patates Yiyenler adlı bu şaheserine. Düşündüm ki bu insanlar sadece, sefil hayatlarının elleri nasır bağlamış basit birer kahramanları değillerdi. Kahraman da değillerdi, en azından Van Gogh tarafından resmedilene kadar. Çünkü temsil ettikleri kişiler, toplumun yalnızca belli bir tabakası değil toplumun ta kendisiydi esasında. O çağda, doğdukları günden itibaren önemsiz oldukları söylenmiş, kolayca hor görülmüş ve iş gücü sömürülmüş bir toplumun, tek tabloluk bir betimlemesi... Değil odayı, masalarını zar zor aydınlatan ışığın altında, yorgun yüzlerinin anlattığı binlerce hikaye anlatılabilir şimdi. Yaşamaya mecbur bırakıldıkları hayatlarına karşı duydukları memnuniyetsizliklerinin, o dönem dile getirilemeyen ifadeleri. Sahip olduklarına bakılmaksızın sahip olamadıkları şeyler yüzünden küçük görülen, dev yürekli insanların suskun bir akşam yemeği... Şimdi ise günümüzün ya da diğer bir deyişle modern çağımızın vadettiklerine, değişen şartlarına karşın halen devam eden bir toplumsal ayrıştırma, ötekileştirme söz konusu. Çünkü bir bakıma bugün, sahip olduklarımızı yalnızca finansal değerlerini göz önünde tutarak değerlendiriyor; en değerli olanın, fiyatı en yüksek olan olduğunu düşünerek eşyanın peşinden manasızca koşuyoruz. Bunun yanında finansal değeri ölçülemeyecek kadar değerli her şeyimizi de ister istemez göz ardı ediyoruz. SENA ÖZYAPI Yetmiyor, insanlara da değer biçer hale geliyoruz. Sadece giyimine kuşamına değil, sahip oldukları fikirler ve sahip olamadıkları imkanlar, statüler yüzünden insanlara istediğimiz gibi muamele etme hakkı elde ettiğimizi düşünüyoruz. Mesela kampüste, birkaç öğrencinin çay-kahve içtikleri bardaklarını göz göre yere attıklarına şahit oluyorum. Çöp kutusunun iki adım arkada olduğunu hatırlatmama karşılık bunun, kendilerini ilgilendirmediğini söylüyorlar. Görevlinin tek işinin bu olduğunu ve parasını hakkıyla kazanması gerektiği cevabını alıyorum. Bir insanın diğer bir insana, bile bile nasıl bu kadar acımasız davranabileceğini görünce hayret ediyorum. O görevliler, o çok çok değerli güzel insanlar, birer arka plan unsurundan başka bir şey değiller şimdileri. İşte onlar, bir bakıma günümüzün patates yiyenleri ve bir de onları küçük, öylesine değersiz görenler karşısında sağlam durabilen kocaman yürekleri... Şimdi akşamları patates yiyen bir ailenin çocuğu olarak hayal ediyorum kendimi. Yazgıma boyun eğmiş usulca beklerken, benden daha şanslı binlerce çocuğun şımarma, her şeyden şikayet etme haklarına sahip olduklarını düşünüyorum ve ailem dışında kimsenin beni zerre umursamadığını. Oysa insanların nankör varlıklar olduğunu keşfedeli henüz çok olmamıştı. İnsanlık kelimesinin sadece iyi erdemleri temsil etmediğini de yavaş yavaş öğrenmeye başladığım zamanlardı. Halbuki görmesi o kadar da zor değil ki çevresine, diğer canlılara hatta en çok da kendi türüne bu kadar zarar veren başka bir varlık olduğunu hiç sanmıyorum. Sonuçta, tarih boyu kişisel hırslar nedeniyle çıkartılan savaşlarda da en çok, canı kıymetsiz görülen o insanların çocukları zarar gördü ve en az da onlar hatırlandı. Bu insanlık atom bombasını Hiroşima'ya atan; ten rengine, diline ve dinine göre ayırdıkları arkadaşlarına zulüm eden insanlık. Kısacası tarihte hiçbir varlık kendi türünü bu kadar kolay harcamadı. Şimdiyse kaderi ve doğası gereği bunlardan kendini arındıramayan insanı ve insanlığı olumlu bir ifade kullanmak isterken tereddüt içerisindeyim. Sonuç olarak Patates Yiyenler sadece döneminin değil, bugünün ve hatta yarının toplumunu da hor görülmüş, dünyaları başlarına küçültülmüş insanları patatesli akşam yemeklerinde bir araya getirerek betimleyen bir eser. Öyle bir toplum ki insanlar, mesleklerine ve de kıyafetlerine göre belirlenen fiyat etiketleri üstünde, izninizle kabul görmeyi bekliyor hepinizden. Gogh, Vincent van. Patates Yiyenler. Van Gogh Müzesi, Amsterdam.