Günümüzün Reklam Mecrası: Beyin

Reklamlar, artık hayatımızın her yerinde varlar. Telefonlar, sokak billboardları, televizyon, internet, tabletler, gazete, radyo, otobüs ve dolmuş sadece bu yerlerden bazıları. Reklamların zihnimiz üzerindeki etkisine karşı gelemiyoruz çünkü bizden sayıca üstünler ve yetmiyormuş gibi bizi kolayca kandırıyorlar. Peki bu hale nasıl geldik? Bu kadar fazla reklam kime hitap ediyor? Tabii ki de en kolay mecraya: Beynimize. İnsan beyni sıradan bir gün içinde yüzlerce kez reklamlara maruz kalıyor. Ben televizyon karşısında oturup saatlerce dizi izleyen birisi değilim. Bu nedenle reklam kültürüne biraz yabancıyım denilebilir. (Şu an bu yazıyı yazarken internetten "Karışık Reklamlar 2014" isimli bir video izliyorum ve 3 seneye yakın bir süredir düzenli TV izlemeyen birisi olmama rağmen hepsine alışkın hissediyorum.) Sandığım kadar da yabancı değilmişim galiba. Genelde günlük haberleri takip edip, bazı yarışma programlarını izliyorum. Şunun farkındayım ki bu kadar kısıtlı bir sürede bile karşıma her fırsatta çıkarılan bir cümle var: "Bu programda ürün yerleştirme bulunmaktadır." Arada sırada gözüm dizilere de takılmıyor değil açıkçası. Bu ürün yerleştirme işi bana bazen doğallıktan çokça uzak geliyor. Özellikle en uç noktalar hedeflenmeye başlandı artık. İnsanların günlük olarak yap(a)madıkları şeyleri hedefliyorlar. Güney Koreli veya Japon teknoloji firmalarının isimleri her dizide karşımıza çıkıyorlar ya da çıkarılıyorlar. Kamera açılarıyla desteklenip, görsel efektlerle zenginleştirilmiş bir şekilde hem de. Günümüz görüntü kalitesinin artık çok gerisinde kalan tüplü televizyonlarda bile akıllı telefon markaları gayet okunaklı. En çok göze batan ve yapay olduğunu düşündüğüm reklam türü ise bir dizi sahnesi çekilirken arkadaki billboardlarda kocaman boyutlarla yazan markalar. İzleme keyfi bırakmıyor insanda. Zaten sonra da kapatıyorum televizyonu. Beyin faktörü burada devreye giriyor. Her ne kadar keyif almasak da gösterilen cafcaflı görüntüler, şık telefonlar, muhteşem arabalar, kıtır kıtır kırılan eşsiz dondurmalar ve tabii ki reklam müzikleri beynimizde yer tutuyor. Bu tarz görüntüler ve reklam müzikleri sürekli tekrarlanarak, beyine "Bunu aklında tut." mesajı iletiliyor. Bu nedenle istemeden de olsa bütün bu reklamları ezbere biliyorum(z). Issız bir adada, zorlayıcı koşullarda büyük bir para ödülü için kapışırken en motive edici şey ne olabilir? Tabii ki de Kentucky'nin eşsiz formülüyle marine edilen, derin yağda çıtır çıtır kızarmış lezzetli tavuk parçaları! 4000 metre yüksekteki bir uçaktan wingsuit ile atlamadan önce kızgın bir boğa gibi "kanatlanmış" hissetmemiz gerekiyor! Parkta bembeyaz kıyafetlerle oynarken çamurlarda yuvarlanıp yetmiyormuş gibi üstüne vişne suyu döken arsız veletle annesi niye uğraşsın ki? Üstün Alman teknolojisiyle üretilen "beyazları daha beyaz yapabilen" muazzam bir sıvının bir kapak kadarı bu durumun üstesinden gelebilir! "Ruhi Mücerret", çok ilginç bir fikir atıyor ortaya: İnsanların beynine çip takılsa ve konuşmalara reklamlar eklense, hayatımızda neler olurdu? Tabii ki ilk anda insana çok garip, uzay teknolojisiyle üretilen bir proje gibi geliyor. Oysaki biraz düşünüp etrafı gözlemleyince, bu durumdan pek de uzak olmadığımızı fark edeceksiniz. Aslında her cümlemiz reklam kalıntılarıyla dolu. Mutluluğa kapak açıyor, evimizin her şeyini satın alıyor, ateşin çağrısına kulak veriyoruz. Hepimize bi' haller oluyor. Her gece yatmadan önce dünyanın 1 numaralı diş macunu ile ferah bir nefese ve sağlıklı dişetlerine kavuşuyoruz. Bunları normal algılıyoruz. En büyük hatamız da bu: Ne yaptığımızın, neye maruz kaldığımızın farkında bile değiliz. İnsanları kategorize etmeye çalışıyoruz. Kullananlar ve kullanmayanlar. Bu da reklamların istediği bir şey aslında. Gruplara hitap etmek kişilere hitap etmekten kolaydır. Bunu Haçlı Seferleri için Hristiyanların kolayca ikna edilmesiyle örnekleyebiliriz. Günümüzün savaş diyarı ise mobil platform. Her üretici kendi markasını tek lider konumuna getirmek için can atıyor. Belirli bir markanın kullanıcısı olanlar, sanki bu marka kutsal bir emanetmiş gibi davranıyor. Kullandıklarımız sosyal statümüzü belirliyor. Bir "app" bile kullanmıyorsak dışlanıyoruz. Dünya, markalar ve logolar diyarına dönüştü. "Ruhi Mücerret"teki sert reklam eleştirisi, ilginç bir aşk öyküsüyle örtülmeye çalışılmış. Pek başarılı olduğunu söyleyemeyeceğim. Ancak Murat Menteş'in yapmak istediği de bu olmalı. Kitabı tanıtırken herkes Ruhi Mücerret'in Nazlı Hilal'le yaşayacağı aşktan bahsediyordu. Kitap seçerken dış görünüşe aldanmamak gerek sözünü de bir şekilde uyguluyor bu kitap. Kitabın ön ve arka kapağında reklama dair hiçbir görüntü yok. Arka kapakta reklam kelimesi sadece bir kere geçiyor. Murat Menteş iyi bir reklamcılık yapmış kitabını pazarlarken. Daha ilk sayfada kitabın içindeki durumdan kaynaklanan yakınmasını da kağıda dökmüş Menteş: "Bu kitapta anlatılanların tümü hayal mahsulüdür. Umarım asla gerçekleşmezler." Bir aşk romanında yazanlar neden gerçekleşmesin ki Sayın Menteş?