KURALLARI YIKAN YAZARIN FİL ÖYKÜSÜ

Öncelikle, kitabın konusuna giriş yapmadan evvel, kural tanımayan yazar Jose Saramago'nun Filin Yolculuğu'nda kullandığı dilden bahsetmek istiyorum. Yazar için 'kural tanımayan' sıfatını uygun buluyorum çünkü; yazarın bu kitabı alışagelinen dil bilgisi kurallarından saparak, dilediğince kaleme aldığını görüyorum. Yazar ne büyük harf kullanımına dikkat etmiş ne de noktalama işaretlerine. Konuşma çizgilerine bile yer vermeyen yazarın, noktalama işareti olarak yalnızca virgül ve noktayı kullanması, en azından romanı okunabilir hale getiriyor. Her ne kadar yazarın neden böyle bir üslup kullandığını anlayamasam da, kullanmamayı tercih ettiği dil bilgisi kuralları onu diğer yazarlardan ayırıyor ve eşsiz kılıyor. Ancak; ben yine de yazarın üslubu nedeniyle kitabı okurken oldukça zorlandığımı belirtmek isterim. Kitap, Süleyman adında bir fil ve fil terbiyecisinin hediye olarak Portekiz'den Viyana'ya uzanan yolculuklarını anlatıyor ve bu yolculuk esnasında ilginç olaylar yaşanıyor. Zaman zaman beni duygulandıran kitap, bazen de beni güldürmeyi başarıyor. Süleyman adlı filin davranışları, neredeyse onun bir insan kadar duygusal olduğunu gösteriyor. Portekizlilerle vedalaşırken başlarını okşaması ve derinden kopan çığılığı ise, okurken insanı hayrete düşürüyor. Başta bana soğuk gelen Portekizli kervanın, veda anında hikayenin içinde bir daha yer almayacaklarını bilmek garip bir şekilde beni üzüyor. Bu yönüyle yazarı takdir ediyorum. Çünkü; hoşlanmadığımı sandığım karakterlerin, kitabın belli bir kısmından sonra gidecek olmalarının beni hüzünlendirmesi, aslında yazarın, karakterleri okura belli etmeden sevdirdiğini gösteriyor. Hikayenin ikinci kısmından itibaren fil terbiyecisi Subhro'nun ve Süleyman'ın yolculukları bambaşka bir hal alıyor. Hatta öyle ki; Viyana arşidükünün emri üzerine bu iki ana karakterin isimleri bile değişiyor. Subhro'nun adı Fritz olurken, Kanuni Sultan Sülayman'a yapılan atıfla filin adı da Muhteşem Süleyman oluyor. Viyana yolunda çeşitli yerlerden ve zorluklardan geçen kabilenin yolculuğu, Muhteşem Süleyman'ın doğal yapısıyla renklendiriliyor. Her ne kadar makam sahibi olsa da Viyana arşidükü bile Muhteşem Süleyman'ın ihtiyaçlarına ve keyfine riayet etmek zorunda kalıyor. Filin su gördüğünde banyosunu yapmasına, tonlarca su tüketmesine, hatta öğle uykusuna bile... Bütün bunlar romanı eğlenceli kılıyor ve okurken bana zevk veriyor. Bu iri yaratığın doğal yapısı ve insanların onu görünce verdikleri tepkiler, okumaya değer diye düşünüyorum. Kervanın yanından geçtiği köylerdeki hareket, okurken insanı heyecanlandırıyor. Köylülerin ve diğer insanların haklı olarak başta daha önce hiç görmedikleri bu yaratıktan korkmaları, fakat daha sonra Süleyman'a alışmaları ve onu sevmeleri kitabın son kısmına kadar devam ediyor. Ta ki son kısma kadar... Kitabın final bölümünde, yazarın ani ve beklenmedik bir şekilde Subhro ve Süleyman'ı tarihe karıştırması beni oldukça şaşırtıyor. Hikayenin bu şekilde sonlanmaması gerektiğine inanıyorum. Uzun uzun kahramanların yaptığı yolculuğu anlatan Jose Saramago'nun romanı ani ve keskin bir şekilde bitirmesi, başta her ne kadar beni hayal kırıklığına uğrattıysa da, daha sonra bunun nedenini anladığımı sanıyorum. Kitabı dilimize çeviren Pınar Savaş'ın da en başta belirttiği gibi;yazar bu kitabı yazarken hastalığından dolayı birçok kez ara vermek zorunda kalmış ve kitabın bir kısmını da hastanede kaleme almış. Hatta en büyük korkusu kitabı tamamlayamamakmış. Zannediyorum ki; Jose Saramago'nun romanın sonunu aceleyle getirmesinin sebebi, yaşadığı bu sağlık problemiydi. Yine de ben şunu belirtmek istiyorum ki; her ne kadar roman ani bitiyorsa da, yazarın bu romanı bitirebilmesine çok seviniyorum. Yer yer eğlenceli, bazen de duygusal anlarına şahit olduğumuz bu romanın, bir sona ulaşabildiğini görmek oldukça sevindirici doğrusu. Hafsa Ebrar Yıldırım