DON GİOVANNİ

Geçtiğimiz kış bir arkadaşımla ara tatilde yurtdışına çıkmak istiyorduk. Bütçemize de uygun ve çok uzun uçuş saatleri gerektirmeyen bazı Avrupa şehirlerine göz gezdirirken Viyana dikkatimizi çekti. Ankara'da da özellikle operaları hiç kaçırmayan, fırsat buldukça giden bir ikili olduğumuz için operasıyla ünlü bu şehir ön planda kendini gösterdi. Böylece turistik tatilimize Wolfgang Amadeus Mozart'ın Don Giovanni operasını Viyana'da izleme keyfini katmaya karar verdik. Ankara Devlet Opera ve Balesi'nin hazırladığı Don Giovanni operasının temsilini Ankara'da da iki defa izlediğimiz için oyuna çok hakimdik ve karşılaştırma imkanı bulduğumuz için de çok şanslı hissediyorduk. İkimizin de en sevdiği opera oyunu olması ve tam benim doğum günüme denk gelmesi de şevkimizi katbekat arttırıyordu. Paralarımıza kıyarak en güzel yerden aylar öncesinden biletlerimizi aldık. Gezimizin en önemli durağı burası olacaktı. Resmi giyinmenin önemli olduğunu bildiğimiz için o geceye özel kıyafetlerimizi bile çok önceden hazırladık. Sonunda temsilin olduğu akşam geldi çattı. Güzelce hazırlanıp opera binasına gittik. Opera binasının da başlı başına bir sanat eseri oluşu, 150 senelik geçmişi ve ilk açılışının da 1869 yılında yine Don Giovanni operasıyla oluşu büyülü havasını bizim gözümüzde ikiye katladı. Ankara Opera Binası'nın da o büyülü havayı yakaladığına inanıyorum ama tabiki 1934 yılında açılan, Viyana Opera Binası'na göre çok daha genç olan bir binayı 1869 yılında açılan ve 1945 yılında bir bombalama atlatan Viyana Opera Binası ile karşılaştırmak sanırım biraz haksızlık olur. Temsilden önce giriş alanında beklerken etrafımızdaki insanlara göz gezdirdik. Kendi yaşlarımızda insanlar hiç göremedik, yaş ortalaması ellinin üzerindeydi. Bastonlarıyla veya tekerlekli sandalyeleriyle gelenler çoktu; buna rağmen hepsinin kıyafetlerine çok özen göstermiş olduğu belliydi. Operanın kültürlerine bu kadar yerleşmiş olmasına imrendim. Genç insanların etrafta olmamasının sebebi sanırım bizim en pahalı kategoriden bilet almış olmamızdı; çünkü sonradan öğrendiğimize göre öğrenci ve turistlere 2 euro karşılığında arkada ayakta izleme imkanı tanınıyormuş. Hatta bazen ücretsiz bile içeri alabiliyorlarmış. Bu imkanı yaratmaları da çok hoşuma gitti; çünkü opera aslında emeğinin karşılığı düşünüldüğünde çok ucuz; ancak emeği işin içine katılmadan düşünüldüğünde pahalı ve dolayısıyla lüks olarak değerlendirilebilecek bir aktivite. Maalesef operanın bizim kültürümüzün içine bir türlü tam olarak katılamadığını, sanatçılarımızın emeğinin karşılığını çoğunlukla alamadıklarını bilerek, kendi operalarımıza giderken yüksek beklentilerim olmadan izleyip çok memnun ayrıldığımı birçok sefer için söyleyebilirim. Aynı mantıkla Viyana Devlet Operası'nın bir temsiline gitmek için aylarca bekledikten sonra (sahne tasarımı, kostümler, ışıklar, dekor ve sanatçılar bakımından) beklentilerim yükselmişti; ancak temsil başladığında ilk dekor yüzünden gözümde hemen puan kaybetti. Sahnenin tepesinden asılmış oldukça büyük, gösterişli bir avize göze çarpıyordu. En başta avizeyi gerçek bile sanabilirdiniz; ancak hemen sonrasında gözleriniz biraz daha alıştığında fark ediyordunuz ki gerçek bir avize değildi baktığınız; güzel bir perspektifle çizilmiş bir avize resmiydi yalnızca. Ankara'daki temsillerde daha güzel açılış dekorları vardı; hatta tüm oyunun dekorları çok daha iyiydi diyebilirim. Maddi konularda Ankara Devlet Opera ve Balesi'nin Viyana Devlet Operası'na oranla çok daha kötü durumda olduğunu belirtmeye gerek yok diye düşünüyorum; bu sebeple Viyana'daki dekorların çok daha güzel olabileceğini düşünmüştüm ama yanılmışım. Aslında yanılmış olmaktan da mutluyum, opera konusunda sandığımdan çok daha başarılıymışız; yine de hevesle gittiğim Viyana'da bu anlamda hayal kırıklığına uğradım. Özellikle son sahnedeki; Don Giovanni'nin cehenneme alındığı, oyunun duygularının en üst seviyede yaşandığı sahnedeki dekor Ankara temsilinde çok daha başarılıydı. Daha etkileyiciydi, insanın tüylerini diken diken etmeyi başarmıştı. Viyana temsilinde aynı sahne sönük kaldı. Sanatçılar konusuna gelirsek, Türk sanatçılarımız en az Viyanalı sanatçılar kadar iyiydi. Zaten istesem de bu işle uğraşan bir sanatçıyı eleştiremem diye düşünüyorum, yaptıkları işe çok saygı duyuyorum, ne kadar emek isteyen ve kolay olmayan bir iş olduğunun farkındayım. Ancak eleştirel bakmam gerekirse, gerçekten Türk sanatçılarımızla gurur duydum. Genel olarak sanata değer verilmeyen ülkemizde bu yola baş koymuş sanatçılarımızın, Viyana'da özel okullarda bu konularda eğitim gören, ödenekleri yeterli şekilde ayrılan, saygı duyulan ve devlet tarafından sonsuz destek gören sanatçılara taş çıkartacak profesyonellikte ve en az onlar kadar yetenekli olmaları beni çok mutlu etti. Sonuç olarak; Viyana'da, opera ve klasik müzik denildiğinde akla ilk gelen şehirde, açılışının 150 sene öncesinde yine Don Giovanni operasıyla yapıldığı binada Don Giovanni'yi izlemek, farklı kültürlerden insanlarda aynı anda aynı duyguları yaşamak, o havayı solumak çok güzel bir deneyimdi. Dünyaca ünlü bir opera topluluğunu Ankara Devlet Opera ve Balesi'yle karşılaştırmak başta saçma gelse de deneyimledikten sonra Ankara Devlet Opera ve Balesi'nin gerçekten çok güzel işleri layığıyla yaptığını, takdir ve destek görmesi gerektiğini fark etmek de beni çok mutlu etti. Umarım devletimiz ve halkımız da zamanla Viyanalılar kadar olmasa bile bu sanat dallarını kucaklar ve bu kurum ve kişiler hak ettikleri desteği, takdiri görürler. Ben kendi adıma elimden geleni yapacağım. Temsil Öncesi Viyana Opera Salonu Temsilden sonra Viyana Opera Salonu Sanatçılardan Bazıları Selam Verirken