İNANCIN EVRİMİ

Dini inanç, yaşadığımız dünyada bir hayli çeşitlilik gösteren; bu çeşitler arasında çok belirgin farklar olmasına rağmen eleştirilmesinin veya yerilmesinin olası olmadığı bir gerçektir. Bu inancın belirlenmesi mantıksal olarak temelini vicdan ve zihniyetten alır ve bu inanç inananda bir mutluluğa vesile olur, başka bir deyişle insanlar vicdanını rahat tutmak ve doğru olanı yaptıkları konusunda tatmin duygusu yaşamaya meyilli oldukları için bir yaratıcıya veya büyük bir güce inanma eğilimindedirler. Lakin değişimin payidar olduğu bu dünyada bu durumun mutlaklığını sürdürmesi ve insanların tutumunun aynen devam etmesi beklenen bir durum değildir elbette. Bugün bizi bir yaratıcıya ya da doğaüstü bir güce inanmaya zorlayan nedir? İnanmaktaki amacımız bir huzura erişmek midir yoksa sorgusuz inancımız bizi aslı olmayan sahte bir huzura mı eriştirir? Zaman inancımızı güçlendirir mi yoksa güçleştirir mi? Bu soruları sorgulayıcı ve düşünsel bir temele oturttuğumuzda karşılaştığımız gerçek, bize bir insanın doğuştan gelen ve psikolojik nedenlere bağlı olduğu bir gerçeğin nasıl şekil değiştirdiğini ve insanın saadete ulaşması için bir araçken nasıl da insanları baskılamak için bir araç haline geldiğini gösterecektir. Bu konuyu beni belirli nedenlere ve oturmuş, kalıplaşmış yargılara daha geniş bir çerçeveden bakmaya iten The Book of Eli filmi ile bağdaştırarak inceleyeceğim. Din insanın en hassas değerlerinden biridir ve bir nevi insanın karakterinin temelidir. Bu değer o kadar hassas bir mertebeye gelmiştir ki insan bunu sorgulatmak bir yana dursun sorgulamaya bile cesaret edemez. Bu da mantıksal olarak insanın bir inanca yönelme nedenini sorgular. Lakin asıl mesele bu sualsiz kabulleniş değil, bu kabullenişin insanların baskılanmasında ve kontrol altında tutulması için kullanılmasıdır. Bahsettiğim vaziyet neticesinde yazımın başlığında belirttiğim gibi inanca bağlılık nedeni saadetten korkuya dönüşmekte, bu dönüşüm insanları dini sorgulamaya korkar bir hale somaktadır. Bunun sonucunda inanç sahipleri bir nedene veya sorgulamaya gerek duymadan korktuğu için inanmaktadır. Bu tutum da insanları inançlarını sorgulamanın yanlış olduğu görüşüne yönlendirmiştir, başka bir deyişle sorgulamanın yanlış olduğu bir algı oluşmuştur. Aynı zamanda bu anlayış inançların yanlış algılanması ve sorgulandığı takdirde bu yanlışlıkların doğru kabul edildiği inançtan uzaklaşması ile sonuçlanır. Montaigne'in 'İnsanların en çok inandıkları şeyler, en az anladıklarıdır.' Sözünde anlatılan durumun asıl nedeni budur. Nesiller boyu sorgulanmayan inançlar değişmeye, yanlış yorumlanmaya ve çağdışı kalmaya mahkum olmakla birlikte bu süreçten geçtikten sonra sorgulandığı takdirde mantıkla bağdaşmayan bir temele oturacak ve akabinde Montaigne'in sözünde dediği gibi sorgulayan ve anlayan inanmamayı, sorgulamayan ise inanmayı seçecektir. Sorgulamadan inanan ve inancının temelini korkunun oluşturduğu bu güruh, doğal olarak inançlarının temellerine ve bu inancın ruhban sınıfına inanacaklardır. Bir inançta yetkin kişiye inanmak kötü bir şey değildir tabii, ancak sorgulayıcı yaklaşım eksikliği bu kişilerin görüşlerinin yargılanmamasına neden olmakla beraber; inanan insanların inançlarının akıbetini bu yetkin kişinin hırsına ve vicdanına bırakır. Böylelikle gücünü inanç birliğinden alan tarikatlar ve teşkilatlar oluşur ve bu topluluklar doğal olarak bir lidere bağlanırlar. İnancın insanın doğrularını belirlediğini de göz önüne aldığımızda, karşılaştığımız gerçek bir insanın doğrularını yani dolaylı olarak seçimlerini başka bir insanın yönettiğidir. The Book of Eli filmi bu durumu güzel bir kurguyla gözler önüne sermiştir. Filmde büyük bir güneş patlaması ile medeniyetin ve insanlığın büyük ölçüde kavrulması sonucu insanlar maddi ve manevi olarak büyük bir sefalet içine sürüklenmiş, bu kargaşada Gary Oldman'ın oynadığı Carnegie karakteri büyük patlamadan sonra Dünya üzerinde kalan incili veya incilleri aratmaktadır. Buradaki amacı az önce bahsettiğim gibi kişisel hırslardır ve bu hırsları geçekleştirmek için insanlar kontrol etmesi gerekmekte ve bu kontrol için de incili bir araç olarak kullanmak istemektedir. Film başta her ne kadar abartı bir kurgu olarak gelse de, sonrasında dinin insanları manipüle etmek için en kolay yol olduğunu hissettirmektedir. Özetle film inancın insanlara huzur veren bir gerçek olmasından insanları kontrol etmek için bir araç haline dönüşmesini gözler önüne sermektedir. İnanç sorgulanmadığı ve kavranmadığı sürece hırs sahipleri tarafından kullanılacak ve The Book of Eli filmindeki rolüne bürünecektir. Yani sorgulamadan inanmak korkuyu ve yobazlığı, yobazlık manipülasyonu beraberinde getirecektir. İnancı bağnazlığın ve yobazlığın nasıl kirlettiğini, inananları yanlışa sürüklediğini Ulu önder Mustafa Kemal ATATÜRK şu sözleri ile betimlemiştir: 'Bizi yanlış yola yönlendirenler, saf ve temiz halkımızı hep aldata gelmişlerdir. Tarihimizi okuyunuz, dinleyiniz... Görürsünüz ki milleti mahveden, tutsak eden, perişan eden fenalıklar hep bağnazlık örtüsü altındaki küfür ve kötülükten gelmiştir.'