Tek Ucu Keskin Bıçak

Zina, dinlerin ezici çoğunluğu tarafından yasaklanmış bir eylem. Bazı dinler konuya ılımlı yaklaşsa da din otoritelerince etik dışı olarak görülen bu eylemin cezası çoğu zaman sadece cennet biletlerinin iptal olmasıyla sınırlı kalmıyor. Örneğin recm gibi uygulamalar günümüzde modern olmayan kültürlerde halen devam etmekte. İstisnalar hariç, bu çağdışı uygulamaların hedefinde kadınların olduğunu söylemek pozitif ayrımcılık olmaz sanıyorum. Bunun sebebi, toplumsal hukukun başlangıcından beri kural koyanların erkek olmasına bağlanabilir. Nitekim kuralları belirleyen erkeklerin gözünde erkek ile kadının aldatması terazide birbirini dengelemediğinden, cinsiyet eşitsizliği bu cezaların uygulanma doğrultusunu belirlemede ana etkenlerden biri oldu ve oluyor da. İleri kültürlerde durum elbette böyle değil fakat toplumlar modernleştikçe artan hoşgörü ve azalan cinsiyet eşitsizliği, meselenin kadın ve erkek boyutları arasındaki anlayış farkını ortadan kaldırmaya yetmiyor. Örneğin erkeğin davranışı "ufak bir kaçamak" olarak nitelendirilebilirken kadının yaptığı "ailesinin geleceğini tehlikeye atmak" olabiliyor çoğu zaman. Coelho bu çelişkiyi Adultery (Türkçe: Zina) adlı eserinde meselenin kadın yönünden işlemiş. Yazarın etkileyici betimlemeleri okuyucuların zihnindeki bazı ön yargıları kırma konusunda oldukça işlevsel olabilir diye düşünüyorum. Özellikle de erkeklerin. Çünkü erkeklerin "kendine has" sandıkları birçok duyguyu bir kadının gözünden aktarmış yazar. Mesela "bir başkasını arzulamak" bunlardan biri. " Balıklardan birinin akvaryumun camına yaslanmış oradan oraya yüzdüğünü görünce kendi kendime şöyle dedim: Balık yola nereden başladığını hatırlamadığı için bitişi de asla bulamayacak. Akvaryumdaki balıkları bu yüzden severiz: Bize kendi yaşamımızı hatırlatırlar, biz de iyi beslenmemize rağmen etrafımızdaki camdan duvarların ötesine geçemeyiz. " (Coelho 105). Bir kadının klasik aile yaşamından sıkılabileceği, başkasına aşık olabileceği, "anne olma"nın bir kadının mutluluğu için yetmeyebileceği gibi fikirler erkeklerin çoğu için oldukça radikal. Sadece erkekler olsa neyse... Kadınların da büyük çoğunluğu bu fikirlerin kadının yapısında mevcut olan bir eksiklikten veya yozlaşmadan kaynaklandığını, yani bir çeşit düşünsel mutasyonun eseri olduğunu düşünür. Her ne şekilde olursa olsun, onlara göre bu doğal değildir. Erkeğin ise doğasında vardır, kaba tabirle "elinin kiri"dir. Bu konuyla alakalı olarak Coelho'nun beni etkileyen tarafı Adultery'de evli bir kadının depresyonunu, onu aldatmaya iten sebepleri, değişiklik arayışını toplumsal etiğin yanlı filtresinden geçirmeden, olduğu gibi sunmasıydı. Aldatma konusunda erkekler lehine olan bu genel kanıyı binlerce yıldır süregelen erkek egemen düzenin oluşturduğunu söylemişken, bir "sorun" olarak aldatmanın neden ortaya çıktığından da bahsetmek gerekir. Zira sorunu anlamadan çözümü sorgulamak abesle iştigal etmek olacaktır. Aldatmanın ilişkileri tehdit eden bir "sorun" olarak ortaya çıkmasının sebebi kadın-erkek fark etmeden her insanda az veya çok bulunan egoist sahiplenme duygusudur. "Kıskançlık" adı verilen bu duygu her iki tarafı da keskin bir bıçak olsa da, toplumdaki güç dengesi erkekten yana olduğu için toplumsal ahlak bu meseleyi erkek lehine çözmüş ve bıçağın öbür tarafını bilinçli olarak köreltmiştir. Aldatmaya bakıştaki cinsiyet bazında farklılık gösteren bu yaklaşımların ataerkil düzenden kaynaklandığını varsaydıysak, ataerkillik azaldıkça yaklaşımların da normalleşmesini ve cinsiyete göre daha az farklılık göstermesini de bekleriz. Nitekim günümüzde olan da tam olarak bu değil midir? Bu bağlamda Adultery günümüzde özellikle modern toplumlardaki bu değişime tanıklık eden bir roman olarak okunabilir, zira eşini aldatan kadınların taşlandığı bir ortamda böyle bir romanın ortaya çıkması, hele hele en çok satanlar listesine girmesi düşünülemez. Sonuç olarak kadının gücü ortaya çıktıkça aradaki makas kapanmaktadır. Burada bu pozitif ivmeyi doğru okumamız için günümüz modern toplumlarının halen ataerkil olduğunu fakat kadına olan baskının görece azaldığını kabul etmemiz şart. Örneğin Batı demokrasilerinde son dönemde görülen tek tük kadın başbakanlar veya bir elin parmağını geçmeyen güç sahibi iş kadınları aslında "İstisnalar kaideyi bozmaz." klişesini haklı çıkaracak cinstendir. Yine de çoğu zaman bir kadın başbakanın varlığı söz konusu toplumun ne kadar cinsiyet eşitlikçi olduğunu göstermek için iyi bir araç olarak görülür. Fakat aynı toplumlarda kadınlar bir meta olarak, erkeklerin kazancını artırmak için bir reklam objesi olarak kullanılıyorsa orada tam anlamıyla bir cinsiyet eşitliğinden bahsetmek mümkün değildir bana göre. Dolayısıyla Batı toplumlarında görülen bu istisnai durumların feminist hareketlerle de birlikte egemen erkeklerde bir zihniyet değişikliğine yol açarak toplumsal etiğe pozitif yönde etki yaptığını yadsımadan, bu meselede küçük yaklaşım değişimlerinin büyük ivmelere sebep olduğunu söyleyebiliriz. Buradan yola çıkarak da gelecekte cinsiyet eşitliğinin tam anlamıyla sağlandığı olası bir toplumsal düzende bu ve bu gibi meselelerdeki çifte standardın kadınlar lehine tersine çevrilme ihtimalini de göz ardı etmemek gerektiği sonucuna varılabilir. Kim bilir, belki o zaman genellikle "doğasına uygun" hareket eden kadın tarafı, "yuvasını bozmak istemediği için durumu kabullenen" ise erkek tarafı olur. İçinde yaşadığımız kültürde bu düşünce kulağa çok absürt gelse de ben gelecekte bunun gerçek anlamda olası olduğunu düşünüyorum. Coelho'nun Adultery'de işlediği de tam olarak bu olasılığın bugün belli şartlar altında gerçekleşmesi aslında. Kitapta görülen bu pozitif olağan dışılık, konuya muhafazakar bakan okuyucuları bu yöndeki ön yargılarını sorgulamaya iten bir özellik taşıyor bence ve bunun kitaba didaktik bir yön de kazandırdığını düşünüyorum. Sonuç olarak ben inanıyorum ki toplumda kadının rolü belirginleştikçe, özgür kadın ortaya çıktıkça bu ve bunun gibi birçok meselede ibrenin yönü değişecek ve en azından iki yüzlü olmayan, her iki tarafı da kapsayan ortak bir etik standart yakalanacaktır. Bu da elbette aşama aşama gerçekleşecektir ve insanlıkla birlikte edebiyat da bu aşamalardan geçecektir. Dündar Alp Erkenci