HOŞGÖRÜ

Zamanının en büyük bilim adamlarından ve şairlerinden biri olan Ömer Hayyam, astronomi, matematik ve felsefe alanlarında bir çok çalışma yapmıştır. Kendisiyle özdeşleşmiş bir şiir türü olan rubailerini, Rubailer adlı kitapta toplanmıştır. Ahmet Kırca'nın tercümesini yaptığı, Ötüken Yayınları'nın yayımladığı, içinde 180 rubai bulunan ve benim de okuma fırsatı bulduğum bu kitapta, Ömer Hayyam sıkça aşk, din, insan hayatı ve zevke düşkünlükten bahsediyor. İşlediği konuları, özellikle de din konusunu, yaşadığı dönemde insanların dini duygularını ne kadar yoğun yaşadıklarını düşündüğümde, o zamanki toplumun Hayyam'a gösterdiği hoşgörüye hayran kaldım ve o günlerle bu günleri kıyaslamaktan kendimi alıkoyamadım. "Hayyam! Şarap ile mest isen, keyfine bak, Bir ay yüzlünün yanındaysan, keyfine bak, Dünyanın sonu yokluktur, var say ki yoksun; Madem ki varsın, şimdi keyfine bak." 11. yüzyıl'da İran'ın Nişabur kentinde doğan Ömer Hayyam, İslami bir toplumda yetişmiştir. Yukarıdaki kendisine ait rubaiden de anlaşılacağı gibi, Hayyam eserlerinde sıkça dünyevi zevklere ve şaraba olan düşkünlüğünü belli etmiştir. O yıllar, bütün İslam toplumları Müslümanlığı en yoğun şekilde yaşadığı için, onun düşüncelerinin hoş görülmesi, oldukça zordu. Yine de bu düşünceleri hoş görme olgunluğu gösteren ve düşüncelerine saygı duyan, hatta Ömer Hayyam'ı seven İran toplumu büyük bir övgüyü hak ediyor çünkü Ömer Hayyam'ın bu kadar büyük bir bilim adamı olmasının en büyük etkenlerinden birisidir içinde yaşadığı toplum. Sanırım o tarihlerin, neden İran'ın en gelişmiş ve kalkınmış dönemlerinden biri olduğunu, bugünkü İslam toplumlarında bile olmayan hoşgörü ve saygı anlayışı, çok net bir biçimde açıklıyor. Bir toplumun gelişmişlik düzeyini artırmanın ve kalkınmanın en önemli yollarından biridir, başarılı insanlar yetiştirmek. Çünkü her yetişen üst düzey başarılı bir insan, ülkeniz için yeni ufuklar, yeni fikirler ve ekonomik gelişim demektir. Gelişmişlik düzeyini artırmanın ve kalkınmanın en önemli yolu ise, bu başarılı insanların yarattığı yeni ufuklar, yeni fikirler ve ekonomik gelişimdir. Ancak, bence önemli olan, bu insanların yetişebileceği ortamları hazırlamaktır. O ortamları hazırlamanın yolu da, her düşünceye karşı hoşgörülü olmaktır. Hoşgörü konusu üzerinden Türkiye'yi ele aldığımız zaman, ortada büyük bir haksızlık olduğunu görmemek mümkün değil. Sadece bugün değil, geçmişte de, çoğunluğun düşündüğünün aksi düşüncelere sahip olan kesim ve insanlar, her zaman dışlanmış ve hor görülmüştür. Şu an içinde yaşadığımız Türkiye ortamı, tutucu düşüncenin baskın ve çoğunlukta olduğu bir ortam. Bu ortamı ele aldığımızda, Ömer Hayyam şu an içerisinde yaşadığımız Türkiye'de yaşıyor olsaydı, düşüncelerini ifade etmesi ne kadar mümkün olurdu? Ya da aynı özgür iradeyle düşüncelerini ifade etseydi, hor görülmez veya dışlanmaz mıydı? Eminim, geçmişte laik kesimin tutucu kesimi dışladığı, günümüzde tutucu kesimin laik kesimi dışladığı gibi Ömer Hayyam da bu toplum içerisinde dışlanmaktan kendini kurtaramaz ve çalışmalarını gerçekleştiremezdi. Peki, her düşünceye saygı gösteremediğimiz bu şartlar altında, düşüncelerini özgürce ifade edemeyen bir toplum içerisinden başarılı insanların çıkmasını, ülkenin kalkınıp, gelişmişlik düzeyinin artmasını beklemek ne kadar doğru? İşte haksızlık tam da bu noktada başlıyor. Her vatandaş, kendi ülkesinden başarılı insanlar çıkmasını, ülkenin gelişmesini ve kalkınmasını istese bile, kendi görüşüne ters düşüncelere sahip insanları dışlıyor, ne kadar başarılı olup olmadığını umursamadan, önyargılarına kapılıp hoşgörüden yoksun davranıp o insanlara düşüncelerini ifade etme fırsatı bile vermiyor Bu yüzden, eğer her vatandaş gibi siz de ülkenizin gelişmişlik düzeyinin artmasını ve kalkınmasını istiyorsanız, herkese ve her düşünceye karşı hoşgörülü olmalısınız her insana düşüncelerini ifade etme fırsatı tanımak için. Bunu yaparak zamanla bizim de toplumumuzun içinden başarılı insanların çıkabileceğine inanıyorum. İranlıların bin yıl önce Ömer Hayyam'a gösterdiği, ancak bizim hala gösteremediğimiz hoşgörüyü örnek alarak, Ömer Hayyam'ın nasıl bir toplum içinde, ne kadar zıt düşüncelere sahip olduğunu ve buna rağmen o toplumun içinden bütün dünyayı kendine hayran bırakarak ortaya çıktığını düşünün ve insanların fikirlerine önem verin. Çünkü her toplumun içinde, o toplumu geliştirebilecek insanlar vardır ve o düşünceler, hoşunuza gitmese de, sizinkilerden farklı olabilir.