Tatlı Yalanlar

Pembe yalan, beyaz yalan, küçük yalan, önemsiz yalan, zararsız yalan... Elbette herkesin hayatının bir zamanında kendine söylediği yalanlar olmuştur. Aslında kağıt üstünde, yani dil açısından bakıldığında anlamsız, saçma geliyor kulağa. Kendine yalan söylemek. Ancak okuyan herkes neyi kastettiğimi gayet iyi biliyor. Zihnimiz bu cümleleri "yalan kategorisi" ne bile sokmaz. Sonuçlarını düşünmez. Bu yalanlar 432000 km/h hız ile beynimizin ön kısmına ulaşır, mantıklı ve gerçekçi düşünme merkezini etkisiz kılar. Kendimizi kandırdığımızın farkında olmayız bile. Bu döngüyü sürekli işlemekten ne alıkoyuyor peki? Tüm yalanlar aynı kapıya mı çıkar? Bazı yalanlar gerçekten de zararsızdır. Sohbet bittiği anda çoktan söylendiği bile unutulmuştur. Karşımızdaki bir insana özelliklede eğer bize güvenen bir insan ise, yalan söylemek çok kolaydır. Söylediklerinizin doğruluğunu sorgulamazlar bile. Daha yakından tanıdığımız birine yalan söylemek daha zordur ve bir o kadar da risklidir. Annemiz, kardeşimiz, dostumuz, sevgilimiz bizi çok daha iyi tanıdığı için "yalancının mumu yatsıya kadar yanar" demişler ya, o kadar bile yanamaz. Fakat bir insanın kendine yalan söylemesi bambaşka bir olaydır. Öncelikle bir soru sormak istiyorum. Bir insan neden kendine yalan söyler? "Şu kadarcık tatlıdan bir şey olmaz, on dakika daha uyuyayım sonra yapacağım ödevi, yarın hazırlarım sunumu" gibi cümleleri şüphesiz herkes kurmuştur kendi kendine. Kendimizi kandırdığımızı bile bile yapıyoruz bunu. Neden mi? Çünkü ahlaki pusulamızın yönünü değiştirmenin ya da vicdanımızı susturmanın, bastırmanın tek yolu bu. Bazı insanlar vicdanı "Kötü olmamızı engelleyen içsel güç" olarak tanımlar. Bana göre vicdan sadece kötüyü engelleyen bir şey değildir. Vicdan iyimser ya da karamsar olabilir. Ancak ikisi de değildir. Ne iyi ne kötü. Hatta "realist" yani gerçekçi de denemez vicdana. Bunun nedeni vicdanın herhangi bir bilgi ile yüklü gelmemesidir. Ahlakımız veya vicdanımız insanların kontrol edemedikleri bir parçasıdır. Ahlaki pusulamız dış etkenler ile oluşur, şekillenir. İlk ve en etkili faktör aile. Hayatımız boyunca bizimle beraber olan ailemiz, en azından çoğu insanın ailesi, bizim "iyi" bir insan olmamız için sürekli öğüt ve nasihatler verirler. Bir sonraki aşama okuldur. Okulda öğretmenlerimiz devralır bizi "iyi" insan yapma görevini. Sonrasında medya ve çevremizdeki insanlara geçer sıra. Bu evrede kişiliğimiz gelişmiş ve ahlaki pusulamız artık hemen hemen kuzeyde sabitlenmiştir. Tüm bu etkenler kolektif olarak vicdanımızı oluşturur işte. "Tatlı yalanlar" ile sesini kıstığımız, yüzümüzü çevirdiğimiz ahlak pusulamız. İşte bu yüzden vicdan ne iyi ne de kötüdür. İnsandan insana değişir. Peki, kendimize yalan söylemek kötü bir şey mi? Ya da şöyle sorayım, vicdanımıza kulak vermek zorunda mıyız her zaman? Cevap tabi ki hayır. Hiçbir insan vicdanının her söylediği kurala uymakla yükümlü değil. Zaten istese de uyamaz çünkü insan türü olarak mükemmel canlılar değiliz. Sahip olduğumuz özgür irade, ne kadar özgürsek artık, buna izin vermez, veremez. Tutsak hissederiz kendimizi. Kelepçesiz mahkumlar. Fakat öyle değil miyiz? Bizi yerlere çöp atmak, çiçeklerin üstünden yürümemek, karıncaları ezmemeye çalışmak gibi yaptığımız halde bize herhangi ceza uygulanmayacağını bilmemize rağmen yapmıyoruz. İşimize gelse bile. Hani özgür irademiz vardı, istediğimiz gibi düşünebilir, hareket edebilirdik? "Karanlıktan yakınmak yerine ışığı yakmak çok daha iyi olur." diyor Bayan Ming'in Hiç Olmayan On Çocuğu kitabının yazarı Eric-Emmanuel Schmitt. On kelime etmeyen bu cümle hakkında yüzlerce sayfa yazılabilir. Durumdan şikayet etmek ya da görmezden gelmek kolay. Ama sorunu çözmek insana zor gelir. İşte o anda başlar yalanlar. "Bugün çok iş yaptım yeter, nasıl olsa birisi yapar" demeyi çok severiz insan ırkı olarak. Çünkü hem elimizi taşın altına koymak bizi hem biyolojik olarak hem zihinsel olarak. Bu yüzden mutluluğumuzun devamı, aklımızın sağlığı ve lanet olası vicdanımızı susturmak için söyleriz tatlı yalanlarımızı.