İNSAN OLMA DENEYİMİ

Yansımalarla yaşıyoruz biz hayatı. Biz, hepimiz, tüm insanlar yani. Aynalar koyuyoruz evlerimize, asansörlerimize, çantalarımıza; birikmiş küçücük bir su birikintisinde bile kendimizi arıyoruz. Hep aynalar değil; bazen bir kitap, bazense bir film yansıtıyor benliğimizi. Düşüncelerimizi ve bir yandan da karakterimizi zorluyorlar, aynalardan farklı bir yansımayla. Neyi umut ederek başladığımız ve ne hissederek bitirdiğimiz önem arz ediyor bu deneyimlerde. Çoğunlukla iyileri ama yalan yok bazense kötüleri destekliyoruz. Ölüm sıradan geliyor. Kurşunlar anlamsız ve hayat bir o kadar da değersiz bir filmi izlerken. Çünkü izlediğimiz sadece yaratılmış bir karakter ve tamamı bir kurgudan ibaret. Peki ya ana karakterin kendimiz olduğu bir kurgu gerçek olsaydı? Tüm bu düşünceler, Westworld adlı diziyi izlerken takılıyor aklıma. Kısaca; Westworld, vahşi batı temel alınarak oluşturulmuş bir tema parkı ve parkın kalıcı sakinleri insanlardan ayırt etmesi bir hayli zor olan robotlar. İnsanlar ise bu tema parkına, kelimesi kelimesine, istedikleri her şeyi yapabilmek için geliyorlar. Robotları öldürebiliyorlar mesela, onlara acı çektirebiliyorlar ya da onları mutlu edebiliyorlar. Dediğim gibi insanlar canlarının istediği her şeyi yapabiliyorlar ve robotlar insanlardan farksız bir görünüme sahipler. Bu noktada özgürlüğün sınırları ve ahlak devreye giriyor. Örneğin, her şeyi yapabileceğiniz bir yerde ne yapardınız, hangi sınıra kadar zorlardınız kendinizi? Eğer kanunen bir insanı öldürmek yasak olmasaydı, bunu yapabilecek cesareti ve vicdanı kendinizde bulabilir miydiniz? Eğer cevabınız 'hayır' ise, bu kadar kesin konuşmamayı öğütlerim size. Çünkü Westworld tema parkı, insana kendi karakter sınırlarını zorlatıyor, hem de kanlı canlı bir kurgunun içinde yaşarken. Karşılarında, alnından ter, gözünden yaş akan, titreyen, insan görünümünde bir 'robot' var ve onlar hiç acımadan vuruyorlar. Bu bağlamda, insanlara potansiyellerini gösteriyor. Özgürlük sınırsızsa ve hiyerarşik olarak en üstün sizseniz, iyi kalmak mümkün olmuyor ve insanların içindeki vahşet bir şekilde üstün geliyor. Aynada gördüğümüz yansımamızdan farklı olan bir yüzümüzü tanıtıyor bizlere. "İnsanlar olabilecekleri kişiye bir anlığına bakmak için buraya geliyorlar" diyor tema parkının yaratıcısı Doktor Ford. Anlıyoruz ki; insan, yaşadığı hayattaki kişiliğiyle özdeşleşiyor. Olabileceği binlerce karakter varken, mevcut şartlara hangisi daha elverişliyse onunla bütünleşiyor. Şartlar değiştiği an, insan da değişiyor kısaca. Şaşırtıcı bir haber değil. Dizide en önemli noktalardan bir diğeri ise, duygular. Robotlar da hissediyor. Acıyı biliyorlar, sevinci biliyorlar, aşkı, vicdanı, pişmanlığı kısacası bir insanın hissedebileceği tüm duyguları onlar da hissediyor. Tek bir farkla, onların hissetmesi gerekenler önceden belirlenmiş. Belki tam da bu yönümüzle en gelişmiş canlı olma sıfatını hak ediyoruz. Duygularımız eşsizleştiriyor bizi. "Acı çektiğin an en gerçekçi halindir" diyor dizide yazılımcı, bir robota. Yani bir robotun insan formuna en çok yaklaştığın an, en yoğun hissedilen duyguyu, acıyı, hissettiği an oluyor. Bilinç belki de tam bu noktadan sonra, yani hissedilen yoğun duygudan sonra oluşuyor. Bilinçsiz olduğumuz rüyalarımız gibi Güloğlu 2 Westworld robotları. Nasıl ki bizim için hayat, gözümüzü açıp hissederek, düşünerek devam ediyorsa, onlar için de bilinç bundan farksız. Westworld dizisi, yapay zeka ve teknolojinin ötesinde, bana insanlığımızı sorgulatıyor. Bir an bile robotlar insanlara nasıl bu kadar benziyor diye düşünemeden, gerçek insanların davranışlarının analizleri meşgul ediyor beynimi. En vicdanlı karakterin bile değişimi şaşırtıyor, zor anlarda insanların kendilerine bile güvenmemesi şaşırtıyor. Duyguların insanlar için ne kadar emsalsiz bir varoluş yarattığını anlatıyor. Belki de tüm insanlığın özü budur. Tüm davranışların, deneyimlerin, özgürlüğün ve getirilerinin nedeni duygularımızdır. Hırs, intikam, üstünlük isteği, nefret... Belki de robotlar yaratılırken konulan her bir kod gibi, bu duygular da bize kodlanmıştır. Çünkü görüyoruz ki, kötü şartlar kötülük getiriyor. Yapılacak en doğru şey ise, bunları içimizden atamıyorsak, içimizde bırakmak olacaktır. Dış dünyaya yansıttığımız her bir kötü duygu, aynı Westworld'deki gibi bir kaosa ve düzen bozukluğuna sürükleyecekse, kötü biri olmak yerine, düşüncede bırakmak belki de kaostan kurtarır...