TANRIYA YAKLAŞMAK İÇİN SANAT

"Black Square". Türkçe karşılığı, "Siyah Kare". Belki de bir sanat eserine verilmiş gelmiş geçmiş en açıklayıcı isim. Koca bir sanat akımına öncülük eden, modern sanatın mihenk taşlarından biri olarak kabul edilen, ve sonraki versiyonları müzelerde sergilenmediği takdirde astronomik fiyatlarla çeşitli koleksiyoncuların eline geçen bir başyapıt. Sesinizi duyar gibiyim: "İyi de bunda ne var? Bunu ben de yapabilirim!" Belki fiziksel olarak hepimizin böyle bir obje yapabilme kabiliyetine sahip olduğumuz konusunda haklısınız. Ancak hiçbirimiz Kazimir Malevich'in bu eseri yaparak yarattığı etkiyi yaratma kabiliyetine sahip değiliz artık. Ve zaten Malevich'in üzerinde durduğu nokta da tam olarak bu, objenin kendisindense yaratımın önemi... "Black Square", süprematizm adlı sanat akımının öncüsü Kazimir Malevich'in en büyük eseri olarak görülmektedir. Süprematizm, soyut geometrik şekillere önem verir. Ve belki de bu konuda benzediği diğer tüm sanat akımlarından ayrıldığı en önemli nokta, soyut sanatın toplumsal, siyasal veya kişisel bütün niyetlerden ve düşüncelerden, ve de renkler ve objelerden arınmış bir şekilde yalnızca yaratımın verdiği haz için yapılması gerektiğine inanmasıydı. Gayet basit görünen o siyah kare de işte tam olarak bunu simgeliyor. Objeden, formdan ve düşünceden tamamen bağımsız bir yaratım. Ve ortada sanat olarak nitelendirilebilecek tek şey: yaratım süreci. Bir bakıma belki de tanrısallığa yaklaşmak süprematizm. Form ve arkasında yatan anlamlardan uzaklaştıkça geriye kalan şey olarak sadece yaratmanın verdiği zevk ve güç. Bu da insanı düşünmeye itiyor: Acaba gerçekten form olarak varlığımızın bir anlamı var mı, yoksa sadece bir yaratımdan mı ibaretiz. Belki de varlığımızın yegane amacı üstün bir varlığa yaratımın verdiği hazı, tatmini verebilmek. Dünyada kim olarak, veya ne olarak varolduğumuzun hiçbir önemi yok. Çünkü önem taşıyan tek şey varolmamız. Ve eğer yaratım tanrısal bir yetiyse, "sanatçı" olmak demek de "tanrı" figürüne yaklaşmak olmuyor mu? Süprematizm de bu yaklaşımın uç noktası oluyor; yaratımda dünyevi yansımalardan tamamen arınıp bir eser ortaya çıkarmak... O halde sanatçının formdan ve renklerden tamamen kurtulup yalnızca soyutluğa yönelerek bir "tanrı"ya dönüşebileceği söylenebilir mi? Ve sanatçılar aslında tanrıyı oynayanlar mı oluyor? Tarih boyunca insanoğlunu yalnız bırakmayan sorulardan biri olmuştur hayatın anlamı. Anlayamadığından, açıklayamadığından daima korkmuş olan insan, çeşitli cevaplar getirmeye çalışmıştır "Niçin varız?" sorusuna. Peki ya aslında bir cevap yoksa? Varlığımızın hiçbir anlamı, hiçbir amacı yoksa ve asıl önemi olan tek şey varolmamızsa gerçekten sorgulamamıza değer mi? Gerçekten modern dünyada önümüze sunulan "okul-iş-emeklilik" şemasına bağlı kalıp bir şeyler başarmak, adeta bize verilmiş görevleri yerine getiriyormuşcasına çabalamanın bir anlamı var mı? Eğer tek anlamı olan şey varlığımızsa, önemli olan da tamamen kendimize ve isteklerimize odaklı bir "varlık" değil mi? Belki bencilce. Belki egoistçe. Ama bizden önce varolmuş olanlarla bizden sonra olacakların hiçbir anlamı yok aslında. Her şey bizim varolduğumuz kısa süre boyunca anlamlı, bizim sona ermemizle birlikte herhangi bir şeyin varlığının bir anlamı kalmıyor. Çünkü artık varsa da, bizim için "var" değil... O halde herkesin kendi zaman ve uzayının merkezi olduğu söylenebilir. Doğumuyla başlayıp ölümüyle sona eren zaman ve uzay kavramları, bir varoluş. İşte bu süreç boyunca yapılabilecek tek anlamlı şey de yeni yaratımlara yol açmak. İnsanın içgüdüsel olarak üreme ve soyunu devam ettirme isteği de bundan dolayı değil mi? Yeni bir varlık yaratabilmek için. Ve bu varlık somutluktan, şekil ve formdan uzaklaşıp soyut bir yaratıma yaklaştıkça gerçek tanrısallığa yaklaşılmış olunuyor. Çünkü her tür yansımadan, simgelemeden ve benzetmeden bağımsız, yanızca "yaratım" olan bir yaratım ortaya çıkmış oluyor, bir hammadde. Kısacık bir süremiz var, yaşamak, varolmak için. Bu kısa sürede de olabildiğince çok şey yaratmayı amaçlıyoruz farkında olmadan. Bu yaratımın ulaşabileceği en uç nokta da, zaten yaratılmış şeylerin yansımalarından tamamen koparak ortaya yepyeni, daha önce var olmamış soyut bir şey çıkarıp onu somutluğa dökebilmek, yani bir nevi tanrı olabilmek. İşte sanatın insan hayatındaki önemi de tam olarak bu: Tanrıya yaklaşmak. Cem TÜTÜNCÜ 21402247