Öznenin Bakış Açısı Üzerine

Jean Paul Sartre 1961 yılında Roma'da bir konferansa çağrılır. Marksistlerin çoğunluğu oluşturduğu bu kitleye "öznellik" üzerine uzun bir konuşma yapar Sartre. Marx'ın, Hegel'in diyalektiğinin tam tersi olarak kurduğu diyalektik materyalizmin tartıştığı meselelerden biri olan öznelliğe Sartre tarafından bir bakıştır bu konuşma. Öznellikten ne anladığımızı kendimize sormalıyız öncelikle. Neler öznel olabilir? Hangi meseleler özneden bağımsız olmalıdır? Bana kalırsa öznenin fikirlerinden bağımsız bir konu düşünülemez. Toplumun daha düşük IQ puanlarına sahip bireyleri için "fikir" yerine genellikle "çıkar" kelimesi tercih edilir, ama bilinmez ki o insanların tek suçu kendi çıkarlarına düşünsel birer kılıf hazırlayacak meziyetlere sahip olmamalarıdır. Karar alma mekanizması için konuşacak olursak; Sartre, öznellik konusunda bize toplumun doğrularından bahseder. Eğer yeterince özgüvenli değilseniz ve kararlarınızda önceliğiniz bariz şekilde sizin iyiliğiniz olamıyorsa, çoğunluğun seçeceği davranışı uygularsınız. Çocukluktan beri insan beynine kodlanan ahlak bunu gerektirir. Cinayet işlemek, çalmak, tecavüz etmek gibi eylemlerin yapılmaması gerektiğinin apaçıklığını bir kenara koyacak olursak; ahlak aslında bir kısıtlamadır. Nasıl yaşanması gerektiğini değil de nasıl yaşanmaması gerektiğini söyler daima. Bize sadece yanlış yolları sunar ve bunları doğrularla berabermiş gibi göstererek bizi bir labirentin içine bırakır. Ona her içten sarılış, çıkışları kapatan yeni bir tuğla olur. Birey olmaktan çıkıp toplumdaki silik herhangi bir karartı olduğunuzdaysa sarı rengini sevmeyi, subjektif davranabilme özgürlüğü sayarsınız. Öznel düşünceyi en çok harekete geçiren konunun güzellik olduğunu çoğu insan kabul eder. Peki güzellik kavramında kişisel zevklerimize ne kadar yer var? Dikkat ederseniz güzellik anlayışı toplumla beraber evrilir. Her 10-15 yılda bir değişmekle beraber daima dünya çapında bir seks ikonu olmuştur. Televizyonla beraber hayatımıza giren bi ikonlar bizim güzellik algımızda büyük rol oynar. Marilyn Monroe bunun en iyi örneklerindendir. Onun vücuduna duyduğu özgüven sayesinde kadınlar uzunca bir süre kilolarına daha az özen gösterebildiler. Televizyondan çok öncesinde bile toplumsal düzeyde kabul gören güzellik kıstasları vardı. Mesela kilolu kadınlar kışın yatağı daha sıcak tutacakları için revaçtaymış bir zamanlar. Bazense toplum kusursuz güzellikten sıkılıp farklıya yöneliyor, Audrey Hepburn ve kalın kaşları gibi. Tüm bunlara rağmen erkeğin genetik kodunda olan tek sabit baştan çıkartıcı vardır, o da soyunu devam ettirebilecek doğurgan kalçalar. Belli başlı bölgesel istisnalar haricinde, dünyanın hemen hemen her yerinde benzer beğeniler oluşturan bir kuvvet var sanki. C. Gustav Jung'un toplu bilinçaltı teorisi burada devreye giriyor. Bizler kendi elimizle döngüler kurup kendi kendimizi mahkum etmek konusunda o kadar başarılıyız ki süper egolarımızı birleştirip kontrol edilemez bir hale getirmişiz. Ben, öznel olduğunu varsaydığımız düşüncelerimizin birçoğunun bu kolektif bilinçaltından çıkıp gelmiş fikirler olduğunu düşünüyorum. Bu dünyadan o kadar fazla insan gelip geçti ki söylenmemiş bir söz, yürünmemiş bir yol ya da düşünülmemiş bir fikir kalmadı nerdeyse. Özgün olma şansımız her geçen gün daha da azalıyor. Özgürlük ve kendin olma kavramları birer uyuşturucudan ibaret artık. Özgür olamayacak kadar bağımlı, özgün olamayacak kadar sıradan ve birey olamayacak kadar toplumuz. Sadece kendimize ait düşünce ve beğenilerimizin olduğu sanrısı, ego mastürbasyonundan ibaret. Pek de bir önem arz etmeyen konularda düşündüklerimiz bizi tanımlamaz. Aynı zevklere sahip bir diğer insanın varlığından duyulan istemsiz rahatsızlığın sebebi de sıradanlığın yüzümüze tokat gibi çarpışıdır. Bu söylenenlerin ışığında önemli olan toplumsal zevkleri olabildiğince yukarı taşımaktır, gökyüzünü sevmek gibi hep birlikte.