BİR USTA

İzlenim, bir bilincin üretebileceği olgudur. İki kişi ve nesne, görünüm, olay vb. karşı karşıya geldiğinde, karşılaşmanın süresi ne kadar kısa olursa olsun bir izlenim oluşur. Sonraki ilişkiler -eğer sürerse- bu ilk izlenimi derinleştirir ve daha anlamlı, etkili ve sürekli bir hale getirir. İşte Nazım Hikmet, bu olgunun değerini iyi bilen ve şiirlerini bu olgunun temeline dayandıran bir şairimizdir. Şiirlerinde verdiği ilk izlenim, insanı şairin diğer şiirini okutmaya yönlendirir. Türkiye'de yaşayan, sanata az çok ilgi duyan herhangi bir bireyin, Nazım Hikmet Ran'ın birkaç dizesiyle tanışmaması düşünülemez. Bu, elbette benim için de geçerli bir durum. Önce sağda solda duyduğum birkaç dize ve ardından bu büyük şairi daha iyi tanıma ve anlama arzusu bende etkisini hemen gösterdi. En sonunda şairin bütün şiirlerini nasıl büyük bir zevkle okuduğumu fark edince, edebiyata çok meraklı olmayan ben, şiiri bu şair sayesinde sevmeye başladığımı anladım. Nazım'dan etkilenmenin elbette tek boyutlu olması düşünülemez. Ancak etkilenmenin temelinde onu anlayabilmem var, duyguların taşınabilmesi var. Bu duygular da çok net ve duru bir Türkçeyle dile getirilince, insan dilinin zenginliğini, bir dille neler yaratılabileceğini düşünmeden edemiyor. Temel malzemesi dil olan edebiyat için, özellikle şiir için, bu özelliğin son derece önemli olduğunu düşünüyorum. Önceleri Arapça ve Farsçanın, şimdilerde ise Batı dillerinin yoğun Canpolat 2 etkisindeki dilimizin durumu ve bu alandaki çabaların cılızlığını düşününce, bu güzel Türkçe, daha da değerli oluyor. Nazım'ın dili bende "sahicilik" duygusunu kolaylıkla oluşturuyor. Şair, müthiş şeyler söylüyor, dile getiriyor, muhteşem şiirler oluşturuyor ama bunlar bildiğimiz "şiir" değil. "Şiir gibi olmayan şiir" ya da "Şiir budur!" dedirtiyor insana. Bu durum pek tanımlanamayan, ifade edilemeyen, ancak hissedilebilen etkilenişleri dile getirmektedir. Nazım'ın şiirlerinin özünü oluşturan, aşklarıyla birlikte yoğurduğu kavgasına olan inancı, memleketini sevdalarının en önüne koyan tavrı son derece etkileyici geldi bana. Günümüzde yurtseverlik kavramının ve sevda adına yaşananların geldiği noktayı; bu noktadaki niteliksiz bozulmaları düşündüğümüzde, şairin dizelerinden yansıyanlar, unutulmuş, nostaljik zamanlara özlemi körüklüyor. Onu okurken, kimi zaman bir çocukluk anıma, kimi zaman da çok eski bir dosta bakar gibi hissediyorum. Nazım'ın toplumsal alanda sırtını dönmeden ilgisini, desteğini yitirmeden, bireysel olanı, kendine ait olanı yaşaması başlı başına bir ustalık. Hani, "Büyük dava adamları, yaşamlarından, sevdalarından ödün verirler." denir ya, Nazım'da da böyle olmuş elbette. Şair buna rağmen yaşamdan ve sevdadan kendine önemli bir bakiye almış şiirleri için. Zaten tüm bunlar olmasaydı, eksik olurdu, diye düşünmeden edemedim. Şair, bana göre, sevdayı ve kavgayı birlikte götürmüş. Bu iki kavramı yoğurup eritmesi ve sanatına yansıtması çok güzel, çok etkileyici ve destansı geldi bana. "Yaşamak bir ağaç gibi/ Tek ve hür/ Ve bir orman gibi/ Kardeşçesine..." (94) dizeleri bunun özeti, ifadesi değil midir? Nazım'ı beğenir ya da beğenmezsiniz. Bunu iki açıdan yapabilisiniz; sanatı ve dünya görüşü. Aslında ikisi pek yakın pek iç içedir ama; "Nazım'ın sanatını beğenmiyorum" diyenin şiire ait bir kanısı yok demektir. Dünya görüşü ise bu yazının içeriği dışında tutulmaya çalışılmıştır. Sadece Canpolat 3 kimi evrensel ilkeler ve doğrular ölçeğinde şunu söyleyebilirim: Nazım, asla "Neme lazım, beni ilgilendirmez." dememiş olmakla bile saygıyı sonuna kadar hak etmektedir. Bütün şiirlerinde bu boş vermeyiş tavrı rahatlıkla görebiliyoruz. Onun her dizesinde her satırında "güneşli günler" göreceğine dair inancı izledim. Belki de "bana ne"ci olmayışının altında bu sağlam inanç yatmaktadır. "Anlamalı sevgilim/ O bir müthiş bahtiyarlık/ Anlamak gideni/ Ve gelmekte olanı" (54) dizeleri de bu inancın bir göstergesidir. Zaten anlamak başlı başına bir mutluluk değil midir?