İnsan Olmak ve Diğer Serzenişler

Aya Tırmanmak ve Diğer Öyküler, Le Guin'in alışılmış fantastik roman tarzından farklı olarak, gerçek olabilecek fakat olması bir hayli ilginç olan olayları, biraz kinaye ve çok az gerçeküstücülükle harmanladığı 18 öyküden oluşan bir derleme. Öyküler, mekan, zaman ve kişiler yönünden birbirlerinden oldukça bağımsız. Bir çiftlik evinde bekar bir hamile kızın anlayışlı babasıyla yaptığı sohbetten, düşük zekalı annesini kürtaj kliniğine götüren bir kızın korkularına, oradan da arkadaşlıklarının ve anılarının verdiği coşkuyla kum tepeleri üzerinden aya tırmanan bir kıza götürüyor bizi kitap. Çoğunlukla kadın ve kadının toplumdaki yeri üzerine odaklanmış gibi görünse de aslında tüm insanlığa göndermeler yapılıyor kitapta. Fantastik gibi gözüken hikayeler bir gerçekliğe bağlanıyor ve tam tersine gerçekçi başlayan bir öykü gerçeküstücü bir bakış açısıyla sonlanabiliyor. Gerçeğin gerçeküstücülükle kucaklaştığı yapısı kitabın önemli bir yapıtaşı. Kitabın yapısının dışında dikkat çeken bir diğer durum ise farklı öykülerde benzer ve hatta aynı isimli karakterler kullanılmış olması. Yazar, bu ayrıntıyla okuyucularına, birbirlerinden alakasız, oldukça farklı hatta birbirlerine düşman olabilecek karakterlerin aslında ne kadar benzer, ne kadar aynı, ne kadar "insan" olduklarını vurgulamak istemiş. İnsanı, insan yapan şey zekası mıdır, hırsı mıdır, merhameti midir yoksa karmakarışık vücut mekanizması ya da sırları çözülemeyen beyni midir? En genel bilinirliğiyle, insan bir bütündür. Hem duyguları vardır hem de yaşamasını devam ettirmesini sağlayan mekanizmaları ve sistemleri. Peki, insanlık nedir? Her insanda insanlık var mıdır? İnsanlık, bir kişiyi insan yapan kusursuz çalışan mekanizmaları ve sistemleri gibi maddi unsurlarının çok dışında, tamamen manevi yönüyle ilgilidir. İnsanlık, geceleri rahat uyumamızı sağlayan vicdanımız, içimizi ısıtan sevgimiz, kendi kendimizi fethetmiş hissettiren merhametimiz ve en önemlisi herkese karşı gösterdiğimiz ve herkesten beklediğimiz hoşgörümüzdür. Hoşgörü ki bizi biz olarak tutan, en az insanınki kadar karmaşık bir yapısı olan toplumun çekirdeğini oluşturan ve en önemlisi insanlara dengeyi, huzuru ve mutluluğu sağlayan hoşgörü. Gelin görün ki günümüzde insanların büyük çoğunluğu hoşgörüden yoksun. Günümüzden farksız olarak geçmiş de hoşgörüsüzlükler, bencillikler ve ötekileştirmelerle dolup taşmıştır. Bu durum bana bencilliğin ve öteklileştirmenin insanın doğasından kaynaklandığını düşündürüyor zaman zaman. Böyle bir sonuca varmak aslında hiç de zor değil. Biraz düşünürsek herhangi bir kişi için onun bencil olduğunu iddia edebileceğimiz bir şey kesinlikle buluruz fakat her nasılsa aynı biz, kendimizin bencil bir yönünü asla göremez ve hatta bize gösterilmeye çalışılan bencilliklerimizi bile kesin ve kendimizden emin bir şekilde redderiz. Öyle ki bu cümleyi okuyan veya duyan herhangi bir kişinin aklına muhtemelen ilk gelecek şey, bu fikirlerin sahibinin kendi kusurlarını görmeksizin diğer insanları suçladığı olacaktır. Kendi kusurlarını görmeyecektir yine. Asıl problem bu bencilliğin bir başka insani duygu olan nefretle birleşmesi. Tam da bu noktada ötekileştirme problemi ortaya çıkıyor. Ötekileştirme, bireysel olarak düşünüldüğünde de bir ideolojiye dönüştüğünde de çok ciddi bir sorun hatta insanlık tarihinin gelmiş geçmiş en büyük sorunu. Bugüne kadar yapılmış tüm savaşların, çatışmaların altında yatan sebep bu. Kendisi gibi olmayanı eleştiren, dışlayan ve daha da korkuncu yok etmek isteyen zihniyet değil mi insanlığın yüzünü kızartan tüm o savaşların, soykırımların, cinsiyetçiliğin, kan davalarının, cinayetlerin sebebi? Günümüzde de etkisini hissettirmiyor mu bu zihniyet insanları gavur, ateist, dinci, çapulcu ve daha nice kalıplara sokan; karşısındaki dinlemeye bile zahmet etmeden susturan, astıran, kestiren. Çözüm mü? Aklımda birden fazla çözüm önerisi olmasına rağmen öyle iyi anladım ki insanın doğasını, öyle iyi farkına vardım ki insanların bencilliğinin; önerilerimi dile getiremiyorum, getirmek istemiyorum. Evet, bu bir sitem, bu bir serzeniş, bu bir yakarış. Yakarıyorum insanlara düşünsünler, fark etsinler, kabul etsinler, bir olsunlar diye. Yakarıyorum tüm içtenliğimle ama...