İLK SEÇİM: DOĞMAK

On sekiz yıl önce bir nisan ayının gün doğumunda ilk seçimimi yaptım ben: dünyaya gelmek. Her insanın ilk seçimidir doğmak. Daha sonra binlerce, milyonlarca hatta milyarlarca başka seçimler yaparız hayat boyu. Her gün, hatta belki de her an, farkında olmadan yaptığımız seçimlerdir bunların çoğu. Eve hangi yolu kullanarak dönmek, hangi yemeği sipariş etmek, arkadaşımızın sorduğu soruya ne cevap vermek... Her bir seçim ne kadar küçük veya önemsiz görünürse görünsün önümüze onlarca başka seçim, onlarca başka olasılık çıkarmaktadır. İnsanın yapmak zorunda kaldığı seçimler için dilden dile dolanan bir klişe vardır: "Her seçim bir vazgeçiştir." Peki gerçekten öyle midir? Aslında çok önce izlemiş olduğum bir filme geçenlerde tekrardan denk geldim. İlk seferinde karmaşık geldiğinden midir yeterince kendimi filme veremediğimden mi bilemiyorum, film beni hiç etkilememişti. Fakat geçen gün tekrar izlediğimde etki çok farklıydı. Film adeta beni içine aldı, metafizik ve felsefenin iç içe geçtiği bir düşünce evrenine götürdü. Filmin adı Bay Hiç Kimse (Mr. Nobody). Filmde 2092 yılında dünyada kalmış son ölümlü olan Nemo Nobody'nin ölüm döşeğinde hayatındaki farklı seçimlerin doğuracağı farklı senaryolar işlenmektedir. Nemo'nun çocukluğunda yapacağı bir tek seçim, annesiyle mi babasıyla mı gitmek, milyonlarca farklı seçim, sonsuz farklı olasılık ortaya çıkarmaktadır. Aslında her insanın hayatında böyle değil midir? Seçtiğimiz her olasılık bize yeni seçimler sunarken seçmediğimiz her olasılık da bir o kadar seçim şansını elimizden almaktadır. Yaptığımız çoğu seçimi ise rastgele yaparız. Rastgeleden kastettiğim ise sonucunu bilmeden, önümüze çıkaracaklarını kestiremeden yaptığımız seçimler. Çünkü hiçbir zaman tercih etmediğimiz olasılığın yaşanmamış sonuçlarını bilemeyiz, bilemeyeceğiz. İnsanın hayattaki seçimlerini, kararlarını en zor yapan şey de bu zaten. Doğru seçimi mi, iyi seçimi mi yaptığını bilememek... Filmde doğmadan önce yaşayacağımız her şeyi bildiğimize ve insanların dudaklarının üzerindeki çukurun doğarken melekler tarafından bırakılmış, her şeyi unutarak doğmamızı sağlayan bir özellik olduğuna inanılmaktadır. Fakat doğum esnasında melekler Nemo'yu unutmuştur. Bu yüzden Nemo yaşamdaki bütün seçimleri ve bu seçimlerin getirdiği olasılıkları bilerek doğmuştur. Bu da filmi izlerken benim için yeni bir düşünce sorusu haline geldi. Eğer seçimleri zor kılan şey sonuçlarını bilememekse Nemo gibi tüm seçeneklerimizi bilerek doğmak doğru seçimlerin anahtarı mıdır? Eğer şu an seçtiğim her yolun dallanarak, yeni yollara ayrılarak başka duraklara varışını ve tüm bu yolları, durakları görebilsem doğru ve güzel hayatı yaşama şansım olur muydu? Belirsizliğin seçim yapmayı zorlaştırdığını savunuyor olsam da bu soruya da evet cevabını veremiyorum yine de. Çünkü hiçbir seçim ardından yalnızca iyilikleri getirmeyeceği gibi yalnızca kötülükleri de getirmeyecektir. Tüm seçeneklerimi bilerek içinde en çok güzelliği barındıran seçeneği seçebilirim belki ama bu diğer seçeneklerin barındırdığı güzelliklerden vazgeçmek değil midir? İki açıdan da düşündüğümde, getirilerini ve götürülerini bilerek de bilmeyerek de seçim yapmak kolay değil. İki türlü de bir vazgeçiş var, birinde vazgeçtiğimiz şeylerden haberimiz yok diğerinde haberimiz var. İşte tam da bu noktada Nemo Nobody'nin bir sözü bu karanlık, karmaşık seçim labirentinde yol gösterici bir ışık oluyor benim için: "Seçim yapmadığın sürece tüm olasılıkları mümkün kılarsın." İşte diyorum, çözüm bu, seçim yapmamak! Seçim yapmadığım zaman vazgeçtiğim hiçbir olasılık da olmuyor. Yaşanabilecek milyonlarca senaryo olasılığı varlığını bir seçim anına kadar sürdürmeye devam ediyor. Fakat insanoğlunun doğası seçimler üzerine kuruludur. Yaptığımız her şey bir seçimin sonucudur. Tam da bu yüzden Nemo Nobody'nin bu cümlesi şu an için kanıtlanamayan bir metafizik teorisi olarak kalıyor. Yine de, düşünüyorum, eğer seçim yapmamak gibi bir şansımız olsaydı ve öbür boyu seçim yapmayarak yaşanacak tüm olasılıkları mümkün kılsaydık, hiçbir şey seçmeyerek de tüm olasılıkları yaşamamayı seçmiş olmaz mıydık? Ve bu da yine bir vazgeçiş olmaz mıydı?