ARKADAŞLIKLAR NE ZAMANDAN BERİ ÇIKAR İLİŞKİSİ OLDU?

Merhabalar herkese, Nobel edebiyat ödüllü bir romandan bahsedeceğim bu kez. Aynı zamanda da Dünya klasiklerinden. Çoğu kişi bu "klasikler" lafını duyunca bir anda soğuyup kitabın muhtemelen dünyanın en sıkıcı kitabı olduğunu ve hemen uzak durması gerektiğini düşünüyor. Hemen uyarıyorum. Ben de sürekli kitap okuyan ve bundan zevk alan biri değilim. O yüzden bu düşünceleri hemen kafanızdan atmanızı öneriyorum. Hala romanı belirtmediğimi fark ediyorum kusura bakmayın- ve özür dileyerek uzatmadan bağlıyorum konuyu. Bahsedeceğim roman John Steinbeck'in usta elinden çıkmış bir başyapıt: Fareler ve İnsanlar. Eserde Steinbeck hem dönemin Amerika'sını hem de karakterlerin dostlukları ve birbirlerine bağlılığını gözler önüne sermeyi amaçlamıştır. George ve Lennie Büyük Buhran döneminde yaşayan iki gezgin çiftlik işçisidir. George daha aklı başında, kurnaz ve zeki biriyken Lennie çocuk zekasında ve davranışlarında bulunan zeka geriliği olan şefkate ve ilgiye muhtaç aynı zamanda olağanüstü bir güce sahip bir karakterdir. Dünyada tek sahip oldukları şey dostlukları ve bir gün kimseye bağımlı olmadan güvenli ve huzurlu bir şekilde yaşayabilecekleri hayalidir. Bu yolculuklarında George Lennie'ye yardım eder, sahip çıkar, onu yalnız bırakmaz ve sorun çıkmasını elinden geldiğince kontrol etmeye çalışır. Birbirlerini, bir diğer deyişle, tamamlarlar. Bu böyle devam eder ta ki kitabın sonuna kadar. Son kısmını İskur t, 2 söyleyip kitabın tüm büyüsünü bozmak istemesem de elimden geldiğince üstü kapalı biçimde düşüncelerimi söylemeye çalışacağım. Hiçbir spoiler duymak istemeyenlere, yazının bundan sonrasına kitabı okuduktan sonra devam etmelerini öneriyorum. Sonra kızmayın... Kitapta en çok gözüme çarpan temalar genel olarak; yalnızlık, arkadaşlık ve bunların yanında Amerikan Rüyasının imkansızlığı, kadının toplumdaki durumu gibi yan temalar. Okuyan herkesi olduğu gibi beni de en çok etkileyen George ve Lennie arasında arkadaşlıktan da öte kurulan bağ. Başka eleştiri veya blogları okuduysanız fark etmişsinizdir ki çoğu, ikisinin arasındakinin çıkar ilişkisi olduğunu savunuyor. Ben kesinlikle öyle düşünmüyorum. Neden diye sorarsanız öncelikle Lennie'nin bir çıkarının olması veya varsa bile bunu düşünebileceğini ben düşünmüyorum. George için ise Lennie'nin kendisi için fiziksel bir güç olduğunu kimse reddedemez ama George'un Lennie'yi kullanması gibi bir durum söz konusu değil. Kendimi düzeltmek gibi olacak belki biraz ama demek istediğim, ikisinin arasındaki ilişkiyi çıkar olarak tanımlamak bana biraz haksızlık gibi geliyor. Aralarında çıkarlar olabilir ama bu arkadaşlıklarını gölgeleyemeyecek cinsten. Arkadaşlıklarının bir artısı diyebilirim bir şekilde. Daha önce de belirttiğim gibi daha çok birbirini tamamlıyorlar. George'un Lennie gibi birine ihtiyacı yok; yeterince zeki, - Lennie kadar olmasa da- güçlü, çalışkan biri zaten. Lennie aynı zamanda ona yük oluyor bile diyebiliriz. Ama diğer karakterlerin de şikayetçi olduğu ve çoğu zaman belirttiği zayıf noktaları yalnızlıkları. Crook arkadaşının olmaması, yalnız olmanın ne kadar kötü hissettirdiğini her İskur t, 3 fırsatta dile getiriyor. Curley'nin karısı onu dinleyebilecek, onla bir şeyler paylaşabilecek kimsenin olmadığını ve ne kadar mutsuz olduğunu belirtiyor. George da zaten Lennie'ye olan sevgisini şu şekilde okuyuculara aktarıyor: "Tanrım yalnız olsaydım ne kadar rahat bir hayatım olurdu benim. Bir iş bulur, başımı belaya sokmadan yaşar giderdim. Kafam rahat olurdu. Ayın sonu geldiğinde de elli papeli cebime indirdiğim gibi kasabaya gider canım ne isterse onu alırdım. Bütün bir geceyi genelevde bile geçirebilirdim. Canımın istediği yerde yemek yer, otele ya da başka bir yere karnımı doyurmaya gider, canım ne çekerse onu sipariş verirdim. İşte bütün bunları her ay yapabilirdim. Koca bir şişe viski alabilirdim ya da ne bileyim bir bilardo salonuna girip kağıt oynardım, belki de bilardo oynardım. (...) Peki, bütün bunlar yerine ne yapıyorum ben? Hiçbir şey, çünkü sen varsın benim yanımda." (Steinbeck, 16.) Kısaca şunu söyleyebilirim ki yaşadıkları dönem ve çevre çok acımasız olsa da onların arasındaki arkadaşlık ikisine özgü ve belki de kimsenin elde edemeyeceği kadar nadir ve bir o kadar değerli. Gözüme çarpan diğer temalar ise belirttiğim gibi Amerikan rüyasının ulaşılmazlığı ve kadının toplumdaki yeri. George ve Lennie'nin hayallerinin ne kadar imkansız olduğunu bilemesem de Lennie'nin ölümüyle ağzımdan kaçtı...- çok yaklaştıkları hayalleri de bitiyor. Crook aslında özetliyor durumu. Özgürlük, huzur ve güvenin bu dünyada olmadığını sinirli bir uyarı şeklinde Lennie'ye ve bize yani okuyucuya aktarıyor. Kadının toplumdaki yerinden de kısaca bahsetmem gerekirse de sorunların nedeninin kadın kaynaklı olduğunu Steinbeck her fırsatta gösteriyor. Cinsel açıdan tehdit ve toplumdaki tabular nedeniyle tehlikeli ve uzak durulması gerektiğini, kadın- erkek arkadaşlığının uygun olmayan bir durum olduğunu gizlemiş satır aralarına. İskur t, 4 Yazımı böyle bitiriyor ve hepinize kitabı okumanızı tavsiye ediyorum. 1992 yapımı bir filminin bulunduğunu ve 4 dalda Oscar adayı olarak gösterdiğini, John Malkovich'in Lennie'yi KUSURSUZ canlandırdığını ekliyorum. Kitap- film karşılaştırmasında çoğu zaman kitap tarafını tutsam da Fareler ve İnsanlar'ın filmi de kitabı kadar başarılı. Çok beğeneceğinizi ve belki de sonunda benim gibi- ağlayabileceğinizi belirterek sizi şimdiden uyarıyorum. İyi eğlenceler!!!! Steinbeck, John. Fareler ve İnsanlar. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2012.