Cennet - Cehennem & Feodalizm

Ölü Canlar adlı roman, 1809 yılında Ukrayna'da doğan ve hayatını yazarlığa adayan Nikolay Vaslyeviç Gogol'ün ölümsüz eseridir. Aslında üç cilt olarak tasarlanan bu kitap, ilk cildinde Rusya'yı ve yönetim şeklini yerden yere vursa da, ikinci cildinde Rusya'yı iyi yönleriyle ele alacaktı. Gogol, geçirdiği bir buhran sonucu ikinci cildi yaksa da, ölümünden sonra kısmen bulundu yayımlandı. Kitabımızı yapısal olarak incelersek, Dante tarafından yazılan İlahi Komedya ile olan benzerliği gözümüze çarpar. Çoğu şiir okuyucusunun bildiği üzere İlahi Komedya adlı başyapıt; cennet, cehennem ve araf üçlemesinden meydana gelmektedir. Ölü Canlar adlı kitapta da benzer bir zıtlık vardır. Kitabın ilk sayfalarından ilk cildin sonuna kadar Rusya'nın kötü yanlarını öğrenecek, oradaki cehenneme tanık olacaksınız. Dönemin en büyük sorunu olan feodalizm, kitaptaki ana konumuzdur. Gogol, Rusya'da da hakim olan bu feodal sistemi sıkça eleştirir ve sistemin açıklarını gözler önüne serer. Fakirin fakir kalmaya, zenginin ise daha çok para kazanmasına zemin sağlanan bu sistemin açıklarından birini ise baş karakterimiz Çiçikov kullanmaktadır. Çiçikov, para kazanmak uğruna akla gelebilecek her türlü sahtekarlığı yapma potansiyeline sahip bir köle tüccarıdır. Fakat Çiçikov, diğer tüccarlardan farklı olarak çalışmayı iyi bilen değil, ölü köleleri satın almaktadır. Feodal sistemin meşru bir parçası olan köleleri kullanarak para Bedircan ÇOPUR 21200421 Sayfa 1 kazanan Çiçikov, şehir şehir dolaşıp ölü köleleri satın aldıktan sonra onları yaşıyormuş gibi belgeleyip devletten bir miktar para aşırmaktadır. Burada görüldüğü üzere, feodal sistemde kölelerin sadece iş gücünden değil; ölü olanlarından bile ticaret yapılmaktadır. Bu durum, o dönemdeki insanların hayatlarının ne kadar ucuz olduğunu, derebeyliklerin ülkeye getirdiği kötülükleri kısaca anlatmaktadır. Gogol, Çiçikov'un köle satın almak için geldiği şehri tanıtırken kritik bir simge göze çarpar. "Tabeladaki tek bir 'Meyhane' adı, günden güne yok olan iki başlı kartal armasının yerine geçiyordu"(5). Çift başlı kartal, mutlak monarşiyi simgeler ve Orta Çağ'a ait pek çok mekanda karşımıza çıkar. Bu simge, kilisenin egemenliğinin ve üstünlüğünün tek parçada birleştirilmesinden meydana gelir (Feodalizm, Wikipedia). Gogol, zaman geçtikçe yok olan "çift başlı kartal" simgesinden bahsederken aslında feodal sistemin hakimiyetini yitirdiği yönünde gönderme yapmaktadır. Kitabın bazı bölümlerinde, yönetim şeklinin yanı sıra Rusya'nın yaşayış şekline de göndermeler yapıldığı görülür. Gogol, romanın ilerleyen sayfalarında bir polisten bahseder. Dbrobyajkin adındaki köye sık sık ziyarette bulunan polisin asıl amacının, köyün kadınlarına tacizde bulunmak olduğu düşünülür. "Polis başına gelenleri hak etmişti. Ama köylüler, adaleti kendileri verdikleri için bağışlanamazdı; Polis yolda ölü bulunmuştu, giysileri paramparça, yüzü tanınmayacak durumdaydı"(163). Burada görüldüğü üzere, köylüler kendi düzenlerini kurmakta, gerektiğinde suçlulara şahsen ceza verebilmektedir. Polisi devlete, köylüleri de Rus Halkı'na benzetebiliriz. Devlet yanlış bir şeyler yaptığında halk birlik olup karşısına çıkabilir, hatta ceza dahi verebilir. Bu aralar Ukrayna'da ve Gogol'ün memleketi olan Rusya'da tam olarak bu duruma benzeyen vakalar gerçekleşmektedir. Geçtiğimiz haftalarda, rüşvet yiyen Ukrayna'lı bir devlet memuru halkın arasından birkaç kişi tarafından çöp kovasına atıldı. Görüldüğü üzere halk gerektiğinde kendi hükmünü giydirebiliyor. Bedircan ÇOPUR 21200421 Sayfa 2 Bütün bunların dışında Gogol, Rusya'nın hızlı büyüyüşüne de değinmektedir. "... kimse yetişemez hızına. Altında yollar toza batıyor, köprüler çatırdıyor, her şey geri çekiliyor... Her şeyi geçiyorsun!" (207). Bu sözleriyle Rusya'yı betimleyen ünlü yazar, Rusya'nın toprak kazanma hırsını hızla ilerleyen bir arabaya benzetiyor. Tüm bu sözleriyle defalarca eleştirilse de, Gogol gerçek Rusya'yı okuyucuya çekinmeden anlatıyor. İlk cildin sonuna kadar Rusya'nın cehenneminden bahseden Gogol, tıpkı Dante'nin eserinde de olduğu gibi, ikinci ciltte Rusya'yı iyi yönleriyle anlatmaya başlıyor. Kitapta yaptığı bir mekan tasviri, okuyucuyu birden bire ters köşeye vuruyor. "Çavdarların içinde bir bıldırcın ötüyor, otların arasında su tavuğu çığlık atıyor, tarla kuşları yükseklerde sürüler halinde uçarak gözden yitip gidiyor, turna kuşları üçgen biçiminde diziler halinde uçuyor, çığlıkları uzaklardan duyuluyordu" (223). Rusya'nın cennetinden bahsetmek gerekirse, kimsenin Gogol'den daha iyi betimleyebileceğini düşünmüyorum. Bu kitabın dünya çapında ünlü ve önemli olmasını kitabın konusuna bağlayabiliriz. Daha önce bahsettiğim üzere, feodalizm baş belası bir sistem olmakla beraber dünyanın dört bir yanında hakim olan bir sistemdi. Gogol ise Ölü Canlar adlı eseriyle dünya çapında bazı kesimlerin sözcüsü olmuştur ve göz ardı edilemeyecek kadar destekçisi vardır. Kitapta açıkça belirtilmese de, Gogol'ün düşüncelerini yayma amacı aşikardır.