İNSANLIĞIN SON UMUDU, SEVGİ

Aradan uzun yıllar geçti ama belleğimin katmanları arasında hala duruyormuş meğerse o basın haberi. İnsanların doğaya, dolayısıyla kendi benliklerine yakın yaşadıkları küçük bir şehirde, kuduz şüphesiyle gözlem hücresine kapatılan oğlunu yalnız bırakmaya gönlü razı olmaz anasının. Doktorları ikna eder kendisini de aynı hücreye kapatmaları için. Ertesi gün ana-oğul birlikte çıkarlar ölüm hücresinden, sevginin zaferidir bu. Kuşkusuz, hiç kimse o anneyi suçlayamazdı, eğer oğlunu gözlem odasının penceresinden izlemeyi seçmiş olsaydı. Fakat kendini feda etmeyi göze almasaydı, sevginin buyruğunu bastırmanın, tehlike karşısında kendini korumak için oğlunu yalnız bırakmanın ruhundan koparacağı parçayı bir daha asla yerine koyamazdı. Bana bu haberi hatırlatan, George Orwell'in Bindokuzyüzseksendört adlı romanında, Winston Smith'in, ağır psikolojik baskı ve işkence altında sevgilisi Julia'dan vazgeçtiği bölüm oldu. Oysa Winston zaferi kazanmaya çok yaklaşmıştı. ''Seni alt ettik Winston. Perişan ettik seni. Onurun ayaklar altına alındı. Tekmelendin, sopa yedin, sövüldün, acı içinde haykırdın, kendi kanının ve kusmuğunun içinde yerlerde süründün. Yalvar yakar oldun, aman diledin, herkesi ele verdin, bildiğin ne varsa söyledin. Bir insan daha fazla küçük düşebilir mi?'' diyen O'Brien'a, ''Julia'ya ihanet etmedim'' yanıtını verebilmişti. Ne var ki, bireyleri belleksiz, fikirsiz ve duygusuz piyonlara dönüştürmek üzerine kurulmuş olan İngsos rejiminin memurları, amaçlarına ulaşmak için Winston'ın tutunduğu bu son dalı da kırmaları gerektiğini biliyorlardı. Dönüştürme sürecinin son aşamasında, yüzüne kilitlenmiş kafesin birkaç milimetrelik metal perdesinin gerisinde saldırıya hazır bekleyen aç sıçanların bilinçüstüne çıkarttığı korkuya yenik düşen Winston, ''Beni bırakın! Julia'ya yapın! İstediğinizi yapın ona, umurumda değil! Yüzünü paralasınlar, her yerini yalayıp yutsunlar!'' diye avaz avaz bağıracaktı. Bu haykırış, işkencenin ve tutsaklığın sonunu getirse de aslında ölüm fermanıydı Winston'ın. O günden sonra, özgür ama ruhsuz bedenini taşıyacaktı şehrin sokaklarında; yaşamak kadar ölmek, sorgulamak kadar körü körüne inanmak da anlamsız olacaktı onun için. Varlığımızın derinliklerinde gizli en son sığınağımızdır sevgi. Beden ve ifade özgürlüğümüzü yitirmiş olsak bile, düşmana teslim etmemektir sevgiliyi; ondan vazgeçmemek, ona ihanet etmemektir. Bazen bir dava arkadaşı, bazen eş ya da oğul, bazen de vatandır sevgili. Ona duyduğumuz bağlılık bizi hayata bağlar. Karanlık geçitlerden, çaresizlik ormanlarından geçerken elimizden tutar; katlanabilir kılar zulmü ve baskıyı. En ağır tehlikeler altında ya da tehditler karşısında dahi son dayanağımızdır o; çünkü bizi biz yapan, insan yapan köklerin en dayanıklısını, en derinini ona duyduklarımız besler. Kendi var oluşumuzla ilgi kaygıları sevgili uğruna feda edemediğimiz noktada sevgi yiter; var olmanın anlamı kaybolur. Winston ve Julia, tutsaklıklarının sona ermesinin ardından yeniden karşılaştıklarında, korkularına yenik düşüp birbirlerine ihanet ettiklerini itiraf ederler. Fakat birbirlerini suçlamazlar bu yüzden; çünkü her insanın bilinçaltında, hayatta kalma içgüdüsüyle çelişen karanlık noktalar bulunduğunun, bu noktaları dürten işkence yöntemlerine hiçkimsenin karşı koyamayacağının bilincindedirler. Ancak olan olmuştur. Son umut yitirilmiş, sevginin kalesi yıkılmıştır her ikisinin de yüreğinde. Geri dönüşü olmayan bir dönüşümdür bu. Winston'ın ve Julia'nın insanlığının sonudur. Sadece onların da değil, İngsos rejiminin aynı yöntemlerle dönüşümden geçirdiği tüm toplumun ve giderek tüm insanlığın sonudur. George Orwell, bizleri uygarlığımızın kaderi konusunda uyarmakta, sevginin varlığımızın bir parçası olmaktan çıkacağı noktada insanlığın sonunun geleceğine işaret etmektedir. 1Ne mutlu ki Orwell'in mesajını tersten okumak da mümkün: sevmeyi unutmadığımız sürece dünyadaki tüm felaketlere, savaşlara ve yıkımlara rağmen insan olarak kalma şansımız var. Bu şansa sıkı sıkı sarılmalıyız. Oysa günümüzde sevgiden çok kolay vazgeçilmekte. Değil yaşamlarımızı, küçücük çıkarlarımızı, gereksiz konforlarımızı sürüdürebilmek için arkadaşlarımız, eşlerimiz, sevgililerimiz karşısında bencilce kendimizi öne sürebiliyoruz. Üstelik, herkesçe benimsenen bu tutum çağımızın yaşam biçimi olarak görülüyor. Yalnız fakat bir örnek bireylerden oluşan küresel bir kente dönüşüyor dünya. Onları birbirinden ayıran sevinçler, coşkular, tutkular giderek silikleşiyor. Kökeninde sevgi olmayan hiçbir duygu yeşerip boy atmıyor. İlişkilerin yüzeyselleşmesine, duyguların körelmesine paralel olarak dünyadaki yaşam koşulları ve dünya barışı da bozuluyor. Hissizleşen toplum, gün be gün yaşanan felaket, kıyım ve derin yoksulluklar karşısında duyarsız kalıyor. 1984 yılı geldi, geçti fakat dünya Orwell'in kurguladığı gibi olmadı diyebilir miyiz? Evet, belki totaliter rejimlerin devri kapandı artık. Ancak çağımızda bireyi ezip hiçleştirmeyi, düşünceleri ve duyguları aynı kalıba dökmeyi amaçlayan diktatörlüklerin yerini almış olan başka dinamikler var: toplumun değer yargılarını belirleyen, ilişkiler ağını şekillendiren medya ve internet, günümüzün dünyasını yöneten rejimler aslında. İnternet ve medyanın pişirip önümüze koyduğu sanal gerçekliği olduğu gibi kabul ediyoruz; zihinlerimiz bu sunumların dayandığı kaynakları sorgulayamayacak kadar sığlaşmış durumda. Sanal alemin dayattığı daimi savaş ve şiddet ruhunu gerçeklik olarak algılıyoruz. Savaş ve şiddetin kalıcı olması amacıyla yine internet ve medya tarafından kurgulanan düşmanlara ve düşmanlıklara inanıyoruz. Bireylerin böylesine kimliksizleştiği, kitlelerin içinde eridiği bir dünyada, bilincini ve duyarlılığını korumaya çalışan az sayıda kişinin sesi ise duyulmuyor. Bindokuzyüzseksendört romanında, Winston Smith günlüğüne tek umudun, bilinçlenmeleri ve devletin zihinsel uyuşturma yöntemlerini görebilmeleri koşuluyla, toplumun yüzde seksen beşini oluşturan proleter sınıfında olduğunu yazmıştı. Smith'in proleteryaya ümit bağlamasının nedeni bu sınıfın hala insani içgüdülerine göre yaşamakta olmasıydı. Ancak proleterler öylesine cahil ve sığ görüşlüydüler ki böyle bir uyanışın imkanı yoktu. Günümüzde bizler de kitlelerin cahil ve sığ görüşlü olduğu bir dünyada medya ve internetin uyuşturucu etkileri altında yaşıyoruz. İnsani içgüdülerimiz giderek zayıflıyor. Oysa binlerce yıldır özlediğimiz barışı kurmanın, doğayı yıkımdan kurtarmanın ve insanları özgürleştirmenin tek çaresi olan sevgi böyle bir toplumda yeşerip boy atamaz. Öyleyse, yapılabilecek bir tek şey kalıyor geriye: toplumsal hayatta giderek yitirilen kültürel zenginliği, düşünme ve sorgulama yetisini, sosyal sorumluluk bilincini kendi bireysel yaşamlarımızda korumak; bu unsurlar üzerine kurduğumuz sevgi ve duyarlılıkların, durgun bir göle atılan minicik taşlar gibi giderek büyüyen, büyüdükçe birleşerek güçlenen halkalar yaratacağına, bu halkaların bir gün bütün insanlığı saracağına dair umudumuzu yitirmemek. 2