ÖZGÜRLÜĞÜN BUGÜNÜ

Bu dönem aldığım Anayasa Hukuku dersinde hocamın tavsiye ettiği kitapların arasında Özgürlük'ü1 gördüğümde, tüm insanlık tarihinin ana konularından olmuş olan, üstüne binlerce kitap, makale yazılmış olan bir konuda, Polonya'da doğup sırasıyla faşizm, sosyalizm, anayasal monarşi gibi rejimleri görmüş olan yazarın görüşlerini merak edip kitabı2 okumaya başladım. Kitap bittiğinde aklımda yer edinen kavram heykelciklerinin yerlerinin biraz değişmiş olduğunu fark ettim. Özgürlük, insanlık tarihi kadar eski ve bir o kadar da tartışmalı bir konu. Tarih, birey olarak mutlak özgür olan her insan evladının zorunlu ihtiyaçlarını daha kolay karşılamak amacıyla bir araya gelip özgürlüklerinden belli miktarda ödün vermek suretiyle bir toplum oluşturması5 ile başlar. Yani aslında tarih, özgürlükle başlar dersek yanlış olmaz. Küçük bir araştırmayla bulunabilir ki, tarihin farklı dönemlerinde bu iki olguya bir anlam kazandırma çalışması hep devam etmiş. Her dönemin filozofları, bu konu üzerine sayfalar dolusu3 -çok eski zamanlarda zihinler dolusu- sözler edip sahneyi sonraki dönemlerin düşünce yıldızlarına4 bırakmışlar. Yine de bugün hala özgürlüğün tanımı tartışmalı bir konu. Peki, böyle bir ortamda özgürlüğün tanımını tartışmak mı daha doğru, yoksa daha realist bir bakış açısıyla günümüz dünyasındaki yerini mi? Bence, özgürlüğün tanımından daha önemli olan aslında onu bugün nasıl kullandığımız ve bugün bu kavramın ne manaya geldiği. Özgürlük, bugün hiç olmadığı kadar önemli. Çok geniş hacimli, her alanda var olan ve her duruma müdahale edebilen devletler çağından yeni yeni çıkan dünyamızda, bu önem, kendini, devletten boşalan alanlarda hissettiriyor. İkinci Dünya Savaşı sonrası, ''Özgür Dünya'' olarak adlandırılan ülkeler6, dünyanın geri kalanına nazaran bu alanların beraberinde getirdiği sosyal problemleri önce yaşadılar. 1960'lı yıllarda İngiltere'de Beatles grubu ile ortaya çıkan ve seksenlerde hippi akımıyla güçlenen akımların iddiası temelde, insanın özgürlüğünün sömürüldüğü yönündeydi. Yanıldıkları, anlayamadıkları belki birçok nokta vardı; ama bu akımlar, o dönemlerde birçok insanın desteğini aldı. Günümüzde ise bu akımların yerini, arkasında milyonlarca insanın desteğini barındıran daha kurumsallaşmış liberal akımlar almış durumda. Tüm bu akımların pek çok ortak noktası olduğunu söylemek zor, lakin hepsi bugün özgürlüğümüzün kısıtlandığını iddia ediyorlar. Peki, bu noktada garip bir durum yok mu? Nasıl olur da Özgür Dünya'nın insanları, baskı rejimleri altında olan milyonlarca insan kadar kendini kısıtlanmış hissediyorlar? Bu noktada sanırım bu insanlar, özgürlük kavramını diğer toplumların insanlardan daha ayrıcalıklı ve somut olarak daha kolay erişilir olarak yaşadıklarından, insanın içindeki mutlak özgürlük isteğine erişmeye daha istekli oluyorlar. İşte bu istekleri de onları, herkesin hakkında söylenecek bir çift söze sahip olduğu, hayatın anlamı ve hürriyet konusunda daha çok düşünmeye yöneltiyor. Tarihsel olarak baktığımda da gördüğüm durum, 18. yüzyıldan beri aynı. Batı fikriyatı, özgürlük hakkında düşünüp yeni bir aşamaya ulaşıyor, ama öz fikrine sadık kalıyor. Örneğin; 1789 İnsan Hakları Bildirgesi'nden8 bu yana değişen çok fazla durum var fakat bir görüş o zamandan beri değişmedi: Hürriyet, ekmektir. Gerçekten bugün dünya düzenine baktığımızda özgürlük, birçok yolun anahtarını elinde bulunduran bir kavram. Örneğin bugün bir kredi derecelendirme kuruluşu, insan haklarını kısıtladığını iddia ettiği devletlerin kredi notlarını düşürebiliyor. Kendini insan hakları anlamında gelişmiş gören devletler, vatandaşlarının bu manada gelişmemiş ülkelerle ilişki içine girmesini yasaklayabiliyor. Yani Ortaçağ'da İslam dünyasında Antik Yunan çevirip fikirlerini tartışan feylesofların veya Yeniçağ'da büyük sütunlu üniversite binalarında düşünce tarihi dersleri veren Batılı düşünürlerin o zaman uygulanacak bir toplumsal ortam olmadığı için uygulanamayan fikirleri, kümülatif bir şekilde bugün demokrasi pratiğinde uygulanıyor. Sonuç olarak bu pratikte çıkan yanlışlardan rahatsız olanlar, çoğunlukla yeni bir akım ortaya çıkartıyor ve demokratik düzen her seferinde kendini yenileyerek adeta bir üst versiyona ulaşıyor. En önemli nokta ise, sabit kalanın ''hürriyet çekirdeği'' olması. Bugün insan hak ve hürriyetlerinin düşmanları elbette var ama önemli olan insanların hürriyetlerinin ve hukukun ekmekleri olduğunu unutmamaları.