BULANMAMANIN SAÇMALIĞI

J. P. Sartre Hayatımı, varoluşçu felsefesini ve derin yazınını harmanlayıp onları ete kemiğe bürümüş olan 20. Yüzyılın başarılı yazarı, filozofu Sartre' ı okumadan öncesi ve sonrası olarak ikiye ayırabilir, hatta hayatımda üzüldüğüm, sevindiğim, eleştirdiğim, eleştiremediğim her şeyi tekrar tekrar gözden geçirebilirim artık. Sartre'ın "Bulantı" romanı; insana sorgulamayı dahi sorgulatacak, iğrençten daha iğrencini bulabilmeyi öğretecek, bir jazz müziği ile özlemlerin ve mutlulukların aslında ne kadar yakınken bir anda anlamsızlaşabildiğini yüzüne vuracak, insanın bütün zayıf noktalarını bir tokat gibi okurun yüzüne indirebilecek, varoluşumuzun veya var olamayışımızın ne kadar mide bulandırıcı ve saçmanın tanımıyla yakın anlamlara sahip olduğunu içimize derin bir ukte olarak saplayacak nitelikte. Sartre, sorguladığı varlığı ve hiçliği anlatmak için diğer filozoflardan daha özgün bir yol seçmiş kendine ve başarılı filozofluğunun yanında sıradışı yazını onun derinliğine derinlik katmış. Sartre "Bulantı" romanında varoluşun anlamsızlığından duyduğu bulantıyı dile getirir ve aslında hayatındaki her şeyin nasıl anlamsız, saçma ve içi boşaltılmış 'varolamayışlar' olduğunun tasvirini yapmaya çalışır cümleleriyle. Bulantı romanının içi sürekli bulanan ana kahramanı Roquentin'in bulantıyla geçen günlerini, varlığa anlam yüklemeye olan çabasını, bir kaşık sevince umutla yaklaşmışken içini sarsan bulantıyla nasıl umudunu tekrar tekrar kaybedişini anlatmıştır. Roquentin; başından geçen olayları düzensiz olarak tuttuğu güncesine yazan, otellerde ve pansiyonlarda yaşayan, sevdiği kafelere, caddelere uğrayıp çevresindeki olayların, insanların ve tartışmaların içindeki bulantıyla nasıl anlamsızlaştığını cümle cümle kaydeden bir karakterdir. 1 Kadir Can ÇELİK 21300841 / 37 Requentin'in bulantıları bir olayla başlar ve bir süre sonra ardı arkası kesilmeyen bir hal alır. Her şeyin anlamsız gelmeye başladığı bir hayatın içinde bulur kendini. Varoluşuna, olayların akışına, hayata sürekli anlam yüklemeye çalışır fakat bulantısından doğan var oluşun anlamsızlığı hep onun düşüncelerinden baskındır. İçindeki bulantıyı hiç yenemez ve bu bulantılar esnasında defalarca Albert Camus'un da "Yabancı" romanında yaptığı gibi "saçma" kelimesinin tanımını yapar. Saçma olan; var olamayan veya anlamı yüklenmemiş varolamayışlardır Requentin'e göre. Bir şeylerin var olabilmesi için bir anlama sahip olması gerektiğini söyler ve bulantıları sonucu anlamsızlaşan her şeye ona saçmalığı hissettiren şeylere "varolamayışlar" der. Requentin ilk bulantısını bir sahil kenarında yürürken keşfeder. Sahilde gezinirken yassı taşları denizde sektiren küçük çocukları görür. Bu anı okurken Requentin'in monoton hayatı dışında küçük de olsa mutluluğa muhtaçlığından bir arayış içinde olduğunu ve anlam veremediği genel mutsuzluğuna yenik düştüğünü kolaylıkla anlayabilirsiniz. Denizde taş sektiren çocuklarla karşılaştığında onların taş sektirmek gibi küçük bir eylemden haz alışlarına ve gülüşmelerine hayran kalır. Onlar gibi mutlu olmak ister ve eğilip ıslak kumların arasından yassı bir taş alır. Taşın üzerine yapışan ıslak kumları hisseder ve taşı denize atmayı beceremeden yere atar. Sahildeki çocukların onun bu durumuna gülmesi, onunla alay etmesi de onu iyice derinden sarsar ve orayı terk eder. O taşın var oluşuna ve biraz önce yapmaktan vazgeçtiği eylemin anlamsızlığının onun mutsuzluğuna ve tanımladığı anlamsızlığına karşı koyamayacak kadar anlama sahip olmadığına karar verir. İçi bulanır ve bundan sonra başından geçen tüm olayların ve insanların anlamsızlığını fark etmiş oluşu onun sürekli bulantılara maruz kalmasına neden olur. O taşı sektirince iyi geleceğini çocuklar gibi şen olabileceğini düşünmüştü fakat öyle olmadı. Taş vardı ama bir anlamı yoktu. Anlamsızdı. İlk bulantıdan sonra hayatında onun "varoluşumsuzluğunu" tanımlayabileceği birçok olay yaşar ve "varoluşumsuzluğun" varlığını sürekli vurgular günlüklerinde. En başta sadece kendini anlamsız bulan bir adamın, her şeyi anlamsız bulmaya başlaması ve bundan dolayı içinde biriktirdiği sıkıntı ve bulantı yumağı onu her gün daha çok rahatsız eder. "Pipom altın suyuna bandırılmış gibi. Cıvıl cıvıl bir hali var. İnsanın gözünü alıyor. Ama bakmaya devam ederseniz altın renkli cila eriyip gider, bir odun parçası üzerindeki donuk izlerden başka bir şey kalmaz geriye. Her şey böyle, evet her şey, ellerim bile." Bu paragrafta çevresini ve çevresindekileri nasıl gördüğünü diğer felsefi paragraflarından daha kolay anlayabilir, görebiliriz. 2 Kadir Can ÇELİK 21300841 / 37 Requentin'in günlüklerine dikkat ettiğimde onun mutlu olduğu sadece bir an bulabildim. Hayattan gerçekten zevk aldığı o an bir jazz müziği kadar kısa ve güzel. Uğradığı yerlerde sürekli aynı plağı çaldırır. "Some of these days" adlı parçayı dinler ve ona büyük bir zevkle eşlik eder. Bundan duyduğu mutlulukla bulantısından uzaklaştığı anlar olur. "Some of these days, You'll miss me honey." Sürekli şarkısının sözlerine sayfalarda günlüklerde rastlayabilirsiniz. Bence sanatın güzelliğinin hayata anlam katan bir yanının olduğunu anlatmak istemiş Sartre Requentin'e bir jazz müziğiyle mutluluk dolu anlar yaşatarak. Ayrıca söyleyeceği kelimelerden, kuracağı cümlelerden çok korktuğu bir kadın vardır hayatında Requentin'in. Onun kendisini özlemeyişi ve sürekli aşağılar gibi davranması, ona sitem dolu sözler etmek isterken edememesi, onu bu plağa ve şarkının sözlerine sığınmaya itmiş olabilir. Yani özlemini duyduğu bir kadının kendisini özleyeceğine olan inancı ona huzursuzluğun yanında bir jazz müziği ile huzur vermiştir. "Ben ne büyükbaba, ne baba hatta ne de kocaydım. Oy vermiyordum. Ödediğim vergiler önemsizdi; seçmen ya da vergi ödeyen bir kimse olduğumu söyleyip övünemezdim. Yirmi yıllık baş eğmenin bir memura kazandırdığı saygı değerlik hakkım bile yoktu. Hayatım beni kaygılandırmaya başlamıştı. Yoksa sadece bir dış görünüş müydüm ben?" Bu cümleler ise kendi varlığından bile midesi bulanan bir varlığın kendini anlamsız bulmaya başladığı cümleler. Sartre, romanında felsefi ve edebi harmoniyi çok iyi yakalamış ve anlatmak, sorgulatmak istediği noktaları dikkatli okuyuculara bu kitapta edebi bir dille sunmuş. En başta söylediğim gibi Sartre'ı okuduktan sonra Sartre'dan öncesi ve sonrası olarak ikiye ayırabilirsiniz hayatı. Bir Requentin olmamaya dikkat edin ki hayatın güzel yanlarını daha çok görebilesiniz. Fakat bir Requentin olmaya yakın durmak da bazen hüznü yenebilir, hayat kurtarabilir. Kadir Can ÇELİK 3