Öngörülemeyen Etki

Amazon Ormanları'nda bir kelebeğin kanat çırpması, ABD'de fırtına kopmasına sebep olabilir mi? Edward N. Lorenz'in çalışmalarından biri olan Kaos Teorisi'ne göre olabilir. Ashton Kutcher isimli başarılı oyuncunun başrol oynadığı The Butterfly Effect adlı film de bu teoriyi anlatıyor. 2004 yılında ABD'de bilim kurgu türünde vizyona giren bu film, çocukluğunda hafıza sorunları yaşamasından ötürü yazdığı günlüğünü tesadüfen okuyan başrol oyuncusunun, zamanda yolculuk yaparak geçmişte yaşadığı kötü olayları kimsenin zarar görmediği veya en az zarar gördüğü bir hale getirme mücadelesini anlatıyor. Açıkçası geçmişte yaşanmış olayları değiştirmek hepimizin en az bir kere üzerine düşündüğü ve bunun gerçek olmasını dilediği bir olgu. Ben de filmin sonunda verilen mesajı idrak edene kadar böyle bir şeyin mümkün olmasını isteyenlerin tarafındaydım. Ancak filmin sonunda anladım ki; geçmişte yapılan yanlışlar düzeltilse dahi şu ankinden daha iyi yaşantıların ortaya çıkacağı hiçbir suretle kesin değil, diğer bir deyişle sadece bir olasılık. Şöyle bir düşünelim. On yaşında bir çocuksunuz ve okulda sıradan bir gündesiniz. Kantinden aldığınız suyun kapağını açtığınız sırada arkadaşınızın kolu size çarpıyor ve bir miktar su öğretmenin masasına dökülüyor. Ardından öğretmeniniz sınıfa giriyor ve bugün film izlenileceğini (hiç bir zaman böyle bir öğretmenim olmadı!) ve uygun bir film seçmeniz gerektiğini belirtiyor. Öğretmen seçilen filme tıklamak üzereyken biraz önce dökülen su sebebiyle fare kayıyor ve yanlışlıkla uzayla ilgili bir filme tıklıyor. O film izleniyor ve siz filmden o kadar etkileniyorsunuz ki uzayla ilgili bir mesleği icra etmeye karar veriyorsunuz. Çok çalışıp bir uzay mühendisi oluyorsunuz ve çalıştığınız yerde iş arkadaşınızın oğlu size çözemediği zor bir fizik sorusu yöneltiyor ve siz de bu soruyu kolaylıkla cevaplıyorsunuz. Daha sonra o soru üniversiteye giriş sınavında çıkıyor ve iş arkadaşınızın oğlu birçok kişinin yapamadığı o soruyu sizin sayenizde cevaplıyor. O genç kazandığı puan ile aynı sınava giren sizin çocuğunuzun derece olarak tam bir sıra önüne geçiyor. Oğlunuz istediği üniversiteyi kazanamıyor ve farklı bir şehirde istemeyerek de olsa bir üniversiteye kayıt yaptırıyor. O şehirde bir kıza aşık olan oğlunuz, o kıza açılıyor ancak kız bu ilişkiye sıcak bakmadığı gibi oğlunuzu tüm sınıfın önünde küçük düşürücü ifadeler kullanıyor. İstemediği bir şehirde ve bölümde okuyan oğlunuz bu olanları kaldıramıyor ve bulunduğu şehirde var olan yüksek bir köprüden kendini sulara bırakıyor ve hayatını kaybediyor. Şimdi sormak istiyorum, siz o suyun kapağını açmasaydınız da bugün oğlunuzu kaybedecek miydiniz? 1 Benim cevabım, hiç kimse bilemez olurdu. Çünkü geçmişe baktığımızda olayların sonucunun bizim irademiz dışında gerçekleştiğini görüyoruz. Evet belki günlük işlerimizde attığımız adımların küçük çaplıda olsa nelere yol açabileceğini kestirebiliriz ama o adımın bizim isteklerimiz dışında başka hangi olayları tetiklediğini bilemeyiz. Bununla birlikte her ne kadar hepimizin hayatında "keşke" dediği anlar olsada bunlara çok takılmadan yaşamamızı devam ettirmemiz gerektiğini düşünüyorum. Çünkü geriye dönüp değiştirmek istediğimiz en basit şeyler bile başkası veya bizler için daha kötü sonuçlara yol açabilir. Gelecek için endişelenmek bile bu söylediğimin kapsamına girebilir. Çünkü bizler ne kadar düzenli, disiplinli ve zeki olursak olalım en kibar tabir ile bir kendini bilmez bir çuval inciri berbat edebilir. Diğer bir deyişle, her şeyi en ince ayrıntısına kadar planlasak bile, bir başkasının bunu mahvetmeyeceğini kimse söyleyemez. Kız arkadaşınıza bir sürpriz yapmak istemiş ve onu özenle seçtiğiniz bir mekana götürmüş olun. Belki de götürdüğünüz o mekanda, kız arkadaşınız gelecekte eşi olacak kişiyle tanışacak. Kim bilebilir ki... Tüm bu olanlar ışığında, aldığımız bir kararın veya sorduğumuz bir sorunun, niyetimiz ne olursa olsun, hedeflediğimiz şey dışında başka neleri etkileyeceğini kestiremiyoruz. Peki bu bilgiler ışığında nasıl yaşamalıyız? Önemli bir karar alırken çok dikkatli bir şekilde düşünmeli miyiz? Yarın sabah okul yolundaki fırından alacağım poğaçanın neyli olacağı hususuna kafa yormalı mıyım? Poğaçam kaşarlı olursa başka patatesli olursa bambaşka bir hayat beni mi bekliyor olacak? Ya da yarın gireceğim istatistik sınavında alacağım not, İsveç'te yaşayan ve benimle hiçbir bağlantısı olmayan bir kişinin hayatında bir etki yaratacak mı? Kafamda cevapsız sorular... Her ne kadar üzerine düşünülmesi, tartışılması, yazı yazılması ve ilgili sorulara cevap verilmesi güç bir konu seçsem de Amazon'da kanat çırpan bir kelebeğin Japonya kıyılarında oluşan bir kasırganın oluşumunda etkisinin olabileceğini bilmek yüzümde bir tebessüme sebep olduğunu itiraf etmeliyim.