SAVAŞ VE SANAT

Yüzyıllardan beri insanoğlunun vazgeçemediği iki şey vardır: Savaş ve sanat. Peki, bunların kesiştikleri bir yer var mıdır? Birçok insanın savaşmayı da bir sanat olarak yorumlamasına karşın, bence insanoğlunun savaşmak veya sanat yapmak için farklı motivasyonları vardır. Savaş daha çok yıkıp dökmeyi, tahrip etmeyi ve öldürmeyi meşru görürken; sanat üretmeyi, inşa etmeyi, yaşatmayı ve sonsuza dek yaşamayı amaçlar. İkisinin kesiştiği tek nokta yalnızca birbirlerini tüketmeleri olabilir. Michelangelo Merisi da Caravaggio'nun Saint Matthew and the Angel adlı tabloyu 1602 yılında yaptığında o dönemin insanları üzerinde daha çok dinsel açıdan olumlu veya olumsuz bir etki bırakmış olabilir ya da o dönemin toplumsal sınıfları arasında farklı biçimlerde yorumlanmış da olabilir. Fakat bu resme günümüzden açılan bir pencereden baktığım zaman savaşın gerçek yüzünü görüyorum. Çünkü bu resim 1945 yılında, II. Dünya Savaşı'nın son yılında, Berlin bombardımanı sırasında tahrip edildi. Bu örnek üzerinden de anlaşılabileceği üzere savaş maddi ve manevi birçok yıkımın yanı sıra sanatsal olarak da büyük kayıplara yol açar. Savaşları doğrudan sanatın düşmanı olarak bile görebiliriz. Savaşları toplumun ve dolayısıyla o toplumun ürettiği sanat eserlerinin düşmanı olarak düşünürsek, savaşları da ancak sanata ve sanatçıya önem vererek hatta sanatı teşvik ederek ortadan kaldırabiliriz ya da en azından asgari seviyeye indirebiliriz. Bir asker olmasına rağmen Mustafa Kemal Atatürk'ün de söylediği gibi sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından biri kopmuşsa, bunun tamiri ancak ve ancak yine sanatla olabilir. Çünkü sanat, bence, hava gibi su gibi insanlar farkında olmasa bile insani ihtiyaçlardan biridir. Bu ihtiyaç karşılanmadıkça insanlar insanlıklarından uzaklaşacak ve bir kavgaya tutuşacaklardır. Bunun sonucunda kaybeden yine sanat ve sanat eserleri olacaktır. Bu döngüyü kırabilmek için toplumdaki sanat eğilimini arttırmak ve halkın küçük yaşlardan itibaren sanat bilincini oluşturmak gerekir. Tarihte de görülebileceği gibi sanata önem veren toplumlar daima egemen olmuşlardır. Yani, egemenlik yalnızca silah, savaşla elde edilmez. Sanat ve sanatçıyla da dünya çapında egemenlik sağlanılabilir. Örneğin; Roma İmparatorluğu'nun askeri gücünün yanı sıra sağlam bir kültür ve sanat alt yapısı olması uzun yıllar boyunca geniş bir coğrafyaya hükmetmesini sağlamıştır. Günümüzden bir başka örnek vermek gerekirse, Amerika Birleşik Devletleri gücünü yalnızca sanayisinden almıyor, Hollywood filmleri dünyanın bütün ülkelerinde izleniyor hatta rekorlar kırıyor. Hatta birçok ABD'li ses sanatçısı ABD'den daha çok diğer ülkelerde konserler veriyor. Bu örneklerden de anlayabileceğimiz üzere sanat toplumları bir araya getirir ve ek olarak savaşla elde edilmek istenen bazı kazanımları da beraberinde getirir. Sanatın varlığı insanlığın varlığına işarettir. Bir yerde bir sanat eseri var ise orada en azından bir insan yaşamış demektir. Sanat insan dışında bir canlının yapabileceği bir şey değildir. Sanatçı olmak, her şeyde biraz sanat arayıp bulmak insanı özüne yaklaştırır çünkü insan bedeni de bir sanat ürünüdür. İnsan kendini keşfettikçe sanatını geliştirir. Yani insan kendi olursa zaten sanatçı olmaya yetkindir. Ayrıca gelişmiş ülkelere baktığımız zaman hepsinin sanatla gelişmiş olduğunu görürüz. Yani, hiçbir ülke yoktur ki sanattan önce savaş sanayisine önem vererek gelişsin. Gelişse bile bu görünürde ve geçici bir gelişme olmuştur tıpkı Nazi Almanyası'nda olduğu gibi. Sanatı geri planda tutarak ve hatta sanatçıyı baskılayarak ülkeyi güçlü hale getirebilirsiniz ama gelişmiş bir hale getiremezsiniz. Nazi Almanyası'ndaki sanat sadece yoz bir sanattı ve modern sanatlar tamamen bastırılmaya çalışıyordu ve bu toplumun gelişimini oldukça kısıtlıyordu. Bu gibi uygulamalar sanatı ve sanatçıyı görünürde öyle olmamasına rağmen bitirmeye yöneliktir ve hatta sanatın toplumun gözündeki değerini düşürür. Şunu kesinlikle söylemek gerekir ki toplumlar sanatla var olur, savaşla yok olur. Toplumu yani bireyleri var edebilmek için sanata yönelmek ve savaştan kaçınmak gerekir. Sanata yöneldikten sonra bile savaşa meyledilirse var olan sanat eserleri Saint Matthew and the Angel gibi kaybedilebilir ve her sanat eseri kendine münhasır olduğu için asla yeri doldurulamaz... Alper Furkan HAMAVİOĞLU Fotoğraf: Caravaggio, Michelangelo Merisi. (1602). Saint Matthew and the Angel.