Yaşamın Adaleti

Adaletin terazisini dengede tutmak için yıllarını harcamış Fiona adlı kadın karakterin kendi evlilik yaşamındaki dengenin, hiç ummadığı bir anda, kocasının tensel zevk arayışı yüzünden alabora oluşunu öyküsünü anlatır Ian McEwan'ın Çocuk Yasası adlı kısa romanı. Adaleti sağlamak için hüküm vermekle görevli kadın, ikisinin yaşamlarını ilgilendiren evlilikleri konusunda kocasının hükmüyle sarsılmıştır. Profesyonel yaşamında başkalarının kötü giden evlilikleri, mal paylaşımları, haklar ve yükümlülükler, çocukların velayeti gibi konular üzerine son sözü söyleyen, hatta yaşam-ölüm ikiliği üzerinde dahi söz sahibi olan bu güçlü kadın, özel yaşamında boyun eğmek durumunda olduğu kocasının seçimi nedeniyle bir anda çaresiz ve yapayalnız kalmıştır. Adaletin tam ve mükemmel olmasının, düzgün işlemesinin, sürekliliğinin zorluğu gibi soru işareti dolu sözcük gruplarını düşündüm Çocuk Yasası'nı okurken. Sonuçta yüksek yargı hakimi bile olsanız, İngiltere gibi hukuk ilkelerinin asırlardır çok güçlü işlediği bir ülkede oldukça prestijli bir konumunuz bile olsa, yine de yaşam diye bir şey var ve yaşamın belirsizliklerle dolu zemininde her an ayağınızın kayması ihtimali var; yaşamın adaleti hiçbir hukuk ilkesinin garanti altına alamayacağı denli çok katmanlı, karmaşık şeylere, olasılıklara dayanıyor. Romanı okurken Fiona'nın kocası olan Jack'in eşini yaşam denen oyunu fazla ciddiye almaktan ileri gelen bir tür muhafazakarlıkla nitelediğinde ne demek istediğini düşündüm. O ayrılık anında Jack ve Fiona iki ayrı kişiydiler, evlilik bağı onları bir arada tutamayacak denli zayıflamıştı: Jack yaşamdan keyif almak için yabancı bir deneyime girişmeyi kafasına koymuş, Fiona ise onun deneyim yaşama arzusunu kendisi için bir hakaret olarak algılamıştı. Bu kırılma anının adli değilse de etik bir mesele olarak düşünülebileceği fikrindeyim. Bir yanda yaşamın farklı zevklerini tatmak için onlarca yıldır süren evliliklerinin güvenli sığınağını terk etmekten endişe duymayan bir adam varken, diğer tarafta da yaşamın farklı zevkleri olabileceğini dahi hatırlamayacak kadar uzun süredir işine ve evliliğine son derece bağlı bir kadın var. Kadının zevk aldığı şey kocasıyla birlikte inşa ettikleri düzen; adamsa pek çok şeyin yıkılmasını göze alarak bu düzenin dışına çıkmak, yeni heyecanlar yaşamak arzusunda. Kimin haklı olduğu konusunda bir ayrım yapabileceğimi zannetmiyorum. Sonuçta yaşam kaygan bir zeminde ilerliyorsa ve kimin başına ne geleceğinden asla emin olunamazsa hem Jack'in hem de Fiona'nın kendince haklı sebepleri çokça vardır. Çocuk Yasası adlı romanın pek çok bölümünde yaşamın kırılma anları denilebilecek öyküler, davalar konu edilmiştir yazar tarafından. Bence romanın ironik tarafı şudur ki, kırılma anlarında adalet adına bir seçimde bulunan ana karakter de hakim elbisesini çıkardıktan sonra bu kırılmalardan muaf değildir. Yaşamımız ciddi bir depreme maruz kalıp da kırılma riskiyle karşı karşıya geldiğinde ne yaparız? Bu sorunun yanıtının kişiden kişiye değişeceğini sanıyorum. En tercih edilir olan şey bu kırılmalarla hiç karşılaşmamak olsa gerek. Oysa yaşamın belirsizliği ve olasılıklar deryası içinde kırılmalardan kaçmak nafile bir çabadır. Yine bana göre kırılma anları bir şans olarak da işlev görebilir: Kritik bir karar yaşamımızın o karar anına kadarki kısmını yeniden değerlendirmemize, yaşamımızı ölçüp tartmamıza yol açarak etik bir muhasebe imkanı tanır. Yanlış karar alsak ve yaşamımız onulmaz şekilde yaralansa dahi sonuçta özgürlümüzün bir yansımasıdır yaşamımız üzerinde karar verme yetkisine sahip oluşumuz. Böylesi kritik karar anlarının sayısı çoğaldıkça yaşamımız konusunda söz söyleme şansımızın da artacağı kanaatindeyim. Zannetmiyorum ama yaşamının hiçbir anında kritik kararların sorumluluğunu üzerinde hissetmemiş biri varsa bile o kişinin yaşamı çok da zengin değildir.