Kendine Uğramak

Issız bir adaya düşseniz yanınıza alamadıklarınıza mı üzülürsünüz yoksa geride kalanlardan kurtulduğunuza mı sevinirsiniz? Öyle tahmin ediyorum ki geride bıraktıklarına sevinecek insan sayısı giderek artıyor. Hayatından memnun olan yok. Bu uzaklaşma isteği bulunduğumuz ortamdan çok kendi içimizde yaşadıklarımızdan kaynaklanıyor olabilir. Hayatımız boyunca bize eşlik edecek olan tek kişiyi, kendimizi, yeteri kadar tanımıyor oluşumuz kendimizden uzaklaşma isteğini doğuruyor. Kendimizi başkalarıyla kıyaslıyoruz; başkalarının bizi acımasızca eleştirmesine izin veriyor, bunun bizi geliştireceğini düşünüyoruz. Bizi eleştiren kişi ailemizin bir bireyi, yakın bir arkadaşımız ya da kirlerine saygı duyduğumuz biri olabilir. Ama eleştiriler arttıkça ilişkiler bozulur ya da karşı tarafı üzmemek, ilişkiyi bozmamak için sessiz kalmak kişiyi içten içe mutsuzluğa sürükler. Eleştirel insanlarla yaşamak bizi birçok yönden etkiler. Sürekli ve sık eleştiriye maruz kalmak özgüveni yıpratır. Hata yapma korkusunu artırır, hatta kişinin nerede nasıl davranacağını bile bilmemesine neden olur. Kişinin eksikliklerini doğru tanımaması, aldığı her yerginin doğru olduğuna inanması, kendisini adaletsiz yargılamasına neden olacaktır. Bunun sonucunda kendinden uzaklaşma isteği kaçınılmaz. Sürekli eleştirilmek insan için ne kadar sakıncalıysa aşırı övgü de bir o kadar zararlı olabilir. Hepimiz övülmeyi çok seviyor, özgüvenimizi artırdığını düşünüyoruz. Doğru yer ve zamanda yapılan övgü çok iyi sonuçlar verirken, devamlı olması övgünün amacından uzaklaşıp olumsuz bir etki bırakmasına neden olur. Çocukluğumuzda ebeveynlerimiz tarafından yapılan ölçüsüz övgüler kişiliklerimizi olumsuz yönde etkiliyor. Küçüklükten itibaren ailemizle oynadığımız oyunlarda her zaman birinci ilan edilmek o an bir şakadan ibarettir. Ancak bunun ayrımını o yaşlarda yapamayız. Bu ayrımı yapmayı öğrenemememiz, hayatımızın geri kalanında başarısızlığı kabul edememekle birlikte birçok kişilik bozukluğunu da beraberinde getirir. Abartılı övgüler aynı zamanda özgüveni zedeleyebilir. Aldığımız abartılı övgünün altında gizli bir mesaj da arıyoruz. Bizi olumlu yönde etkilemesi beklenen övgü eksikliklerimizi vurguluyor gibi görünebilir. Kişinin kendi bakış açısıyla örtüşmeyen övgüler bireyin iç dünyasında karmaşa yaratabilir. Kendimizle ilgili görüşlerimizi çok da kolay değiştiremeyiz. Bunun yerine karşı tarafı samimiyetsizlikle suçlayabiliriz. Gereksiz övgülerin altında farklı bir mesaj aldığımı ve bunun beni olumsuz yönde etkilediğini spor eğitmenimin bir yorumunda anladım. Kolaylıkla yapabileceğimi düşündüğüm bir hareket için "Hadi yapabilirsin!" dediğinde bozulmuştum. Amacı beni incitmek olmasa da altında eksiklik belirten bir mesaj olduğunu düşünmemek imkansızdı. Bana göre, övgüsüyle beni yargılamıştı ve üzerimde stres yaratmıştı. Oysaki benim performansımla ilgili geri bildirim almaya ihtiyacım vardı. Çünkü kendimi tanımamı ve becerilerimi geliştirmemi sağlayacak olan övgü değil, geri bildirimdi. İhtiyaç duyduğumuz güç kendi içimizde saklı. Çok uzakta aramak anlamsız. Kişi öncelikle kendini tanımalıdır. Hiç kimsenin mükemmel olmadığını anlamamız aldığımız eleştirilere olan bakış açımızı da değiştirecektir. Güçlü ve zayıf yönlerini objektif olarak görebilen kişi, kendinden ve dolayısıyla diğer insanlardan uzaklaşma ihtiyacı duymayacaktır. Bir birey toplumda ancak yeteneklerinin farkında olursa üretken bir konumda yer alabilir. Yetenekleri ve ilgi alanlarına yöneldikçe mutlu olur. Kendimizi sevmenin, olumlu ve olumsuz yönleriyle kişiliğimize saygı duymanın mutlu bir hayat için gerekli olduğunu bana hatırlatan, önemini vurgulayan Güneş Çavması adlı kitap; sevilmek, toplumda kabul görülmek istediği için kişiliğini reddedenler hakkında hikayeleri bize sunuyor. Anlatmak istediklerimi Esra Van der Wiel çok güzel özetlemiş: "Kendini başkalarından bilme! Başkalarının övgüsüyle sevinen, başkalarının yergisiyle de yıkılır! Kendine uğramadan gitme bu dünyadan!" (Van der Wiel, 563) Ekin Bayram