AHLAKLI VE DAHA AHLAKLI

Bir insan daima dışarıdan göründüğü gibi midir? İyiler iyi, kötüler kötü müdür? Peki ya iyinin iyi, kötünün ise kötü olduğuna karar veren merci kimdir? Bu soruya verilebilecek en iyi yanıt "kişinin çevresindeki insanlar" mıdır? Peki ya bir insan kendisinin iyi veya kötü olduğu hakkında fikir üretebilir mi? Bence evet. Kişi, ebeveynlerinden görüp öğrendiklerini etrafına yansıtır. Ebeveynleri için ahlaklı olan, onun için de ahlaklı olandır. Ebeveynleri için ahlak dışı olan ise aynı şekilde onun için de ahlak dışıdır. Peki iyi ahlak sahibi olmak insanın daima doğru olanı yapacağının bir garantisi midir? Örneğin namus cinayetlerini ele alalım. Sözde namus temizlemek için insan öldürmek, bazı coğrafyalarda yetişmiş insanlar için gayet olağan gelebilir. Namusunu temizleme amacı ile bir başkasının canını almak o insan için ahlaklı ve doğru bir davranıştır. Lakin böyle bir kültürün içinde yetişmemiş bir insan için ise namus cinayeti yalnızca cinayettir, namus cinayetleri onun için ahlak dışıdır ve doğru bir davranış değildir. Doğruluk ve yanlışlık kavramları herkes için farklılık gösterir, dolayısı ile herkes için ortak bir ahlaktan, ortak bir doğrudan söz etmek mümkün değildir. Bir insan doğru olanı yaptığını düşünürken bir başkası ise yapılanın tamamıyla yanlış olduğunu düşünebilir. Doğruluk nedir? Doğruluk, düşüncenin gerçek olanla tezat oluşturmaması mıdır? Peki ya gerçek, o nedir? Gerçek ise somuttur ve nesneldir. Yani doğruluk bilginin bir özelliği iken gerçek ise ne kadar reddedilirse edilsin gerçek olmaya devam edecek bir olgudur. Örnek vermek gerekirse, Güneş'in var olması gerçeklik ise Güneş'in sıcak olması doğruluktur. "Doğruyu, bütün doğruyu ve yalnızca doğruyu söyleyeceğine yemin ediyor musun?" Bu soruyu sayısız filmde duymuşuzdur. Peki ya bu sözün orijinal dilinden çevrilmiş bu hali doğru mudur? İsterseniz bu yeminin orijinal metnine bir göz atalım "... tell the truth, the whole truth, and nothing but the truth...". İngilizcede truth kelimesi gerçek anlamına gelmektedir, doğru kelimesinin karşılığı ise true'dur. Bunun yanı sıra tell kelimesi söylemek değil anlatmak anlamına gelmektedir. Yani eğer bu yeminin çevirisini "Gerçeği, bütün gerçeği ve yalnızca gerçeği anlatacağına yemin ediyor musun?" şeklinde yapar isek çok daha isabetli olacaktır. Bir insan yalan beyanda bulunmadan da yalancılık yapabilir. Eğer gerçeği söylediği halde gerçeklerin tamamını söylemiyor ve bir kısmını kendine saklıyor ise bu davranış pasif yalancılık olarak adlandırılır. Orta Doğu kültüründe bütün gerçeği anlatmamak yalancılık olarak sayılmıyorken Batı kültüründe ise gerçeğin tamamını açıklamamak da aynı şekilde yalancılık ve ahlak dışı bir davranış olarak sayılmaktadır. Bana göre eğer bir ülkede herkes bir yandan yalancı konumuna düşmek istemiyor bir yandan da kendi çıkarlarını korumak için gerçeğin tamamını su yüzüne çıkarmaktan kaçınıyor ise o ülkenin ne ticareti ne politikası ne de refahı hakkında olumlu sözler sarf etmek mümkün olacaktır. Yani "Bana dokunmayan yılan bin yaşasın." mantalitesinden uzaklaşmak gerekmektedir. Şu ana kadar anlattıklarımı kısaca özetlemem gerekir ise şunları söyleyebilirim. Bir kimseyi hal, hareket ve davranışlarına göre yargılaman önce o kişinin yetişmiş olduğu toplumun sosyal yapısı hakkında da bilgi sahibi olmak gerekir. Bir kimseye "Neden bunu yaptın, neden bunu söyledin?" şeklinde çıkışmadan önce bir kez daha düşünüp bu hareketlerin onun içinde yetiştiği toplum için olağan karşılanan hareketler olup olmadığından emin olmalıyız. Daha önce de belirttiğim üzere tek bir ortak ahlak olmadığı gibi ortak bir doğru da yoktur.