Okumak ve Yazmak Üzerine

"Çok gezen mi bilir çok okuyan mı bilir?" sorusuyla büyüdü yeni nesil, bizim nesil. "Tavuk mu yumurtadan çıkar yumurta mı tavuktan?" sorusuyla beraber çocukluğumuzun klişeleriydiler. Şimdilerde söylenince bir tepkiyle karşılaşılıyor çünkü insanlara bir usanma geldi bu sorudan ama bundan da ötesi bu soruların bir cevabı tam olarak yok. Sorunun içinden çıkmaya çalışırken verdiğimiz "Gezerken okuyan bilir" veya biraz büyüyüp, düşünmeyi öğrendiğimizde verdiğimiz espriyle karışık "Yaşayan bilir" gibi cevapların en makulu hem okuyup hem de gezmek yönünde olanlar olacaktır. Bazıları da Evliya Çelebi'yi örnek göstererek gezmenin insanı bilge yaptığını savunur. Ancak buna alternatif olarak yazmak bir cevap olabilir mi? Yazmanın insana kattığı şeyler ile okumanın insana kattığı veya insandan aldığı şeyler nelerdir? Beynin tamamen farklı yerlerinde işlenen okuma ve yazma eylemleri gerçekte ne kadar yakın ve bağlantılıdır? (Karaçay 23) Okumak fiili, başka insanların düşüncelerini kendine doğru çekmek aslında. Okumayı, Alman filozof Arthur Schopenhauer tarafından ağır biçimde eleştiriyor; okumayı başkalarının yırtık elbiselerini üstüne geçirmeye benzetiyor ve bunun kendi kafamız yerine başkalarınınkilerle düşünmek olduğunu söylüyor (Schopenhauer 71). Ardından insanların zihninin başkalarının düşüncelerine dalmayı alışkanlık haline getirmemesi ve böylelikle burnunun ucunda duran meseleleri gözden kaçırmaması için; daha önce yürünmüş yolları yürümeye, kullanılmış yöntemleri kullanmaya alışmamak ve yabancı bir düşünce yolunu takip ederek kendisininkini unutmamak için çok fazla okumaması gerektiğini söylüyor (Schopenhauer 72). Schopenhauer bu tespitlerinde bir yere kadar doğru iken bir noktayı kaçırıyor. Okumanın insanın, kendi düşüncelerinin yanına başkalarının düşüncelerini de koymasını sağlaması, onu farklı fikirlerin üstünden geçirip adeta onların bir tadına baktırması ve bu yolla ona farklı ufuklar, derinlikler kazandırması gibi işlevlerini yok sayıyor. Böyle farklı ufuklara yürümeden kendi kısıtlı düşünce dünyamızda en fazla ne kadar derin bir insan olunabilir ki? Burada derin insandan kasıt olaylara dışarıdan bakabilendir. Zaten ancak olaylara dışarıdan bakabilen insanlar başkalarına fikirlerini aktarabilirler. Schopenhauer bunları belki de o dönemdeki derin insan sayısındaki azlıktan veyahut olaylara tek açıdan bakan yobaz ve dogmatik kafadaki insanların sayısındaki bolluktan söylemiştir. Öyle insanların yazılarını okumanın insanın aklını aynı onlarınki gibi kısıtlı hale getirebileceğini belirtmek istemiş olabilir o düşünceleri "yırtık elbise"ye benzetirken. Fakat bunun yanında, okuma ile yazmayı birbirine bağlarken yaptığı tespitler önce bahsedilenlere göre daha doğrudur: "Yürümek için baston ne ise düşünce için kalem de odur, fakat nasıl ki insan en kolay bastonsuzken yürürse, en kusursuz biçimde de elinde kalem yokken düşünür. İnsan ancak yaşlanmaya başladığında bir baston kullanmayı ister, kalem de böyledir." (Schopenhauer 90) İnsan eline kalem alıp kendini yazmaya ve bunun için düşünmeye zorladığında çok iyi sonuçların çıkmadığını belirten yazar öbür taraftan da zaman geçtikçe kalemin insanın düşünmesine yardımcı olacağını söylemiştir aynı yaşlanınca baston kullanmamız gibi. Yazmakla ilgili Emile Zola da ancak yazıya aktarılmış düşüncelerin bir kıymeti olduğunu, kalanların ise boş uğraşlardan, rüzgarın alıp götürdüğü bir saatlik hayallerden farklı bir şey olmadığını savunur. Demek ki elimizde kalemle düşünceleri beklemememiz lazım, ancak kafamızda dönüp duran düşünceleri de küçük esintiler kapıp götürmeden, bir an önce kağıda dökmek gerek. Aslında burada ortaya çıkan şu ki elden geldiğince yazmak önemlidir fakat bunun yanında çok okumak insana zarar da verebilir. Bu, başta sorulan soruya hem gezip hem de yazmanın en doğru cevap olabileceğini gösteriyor aslında bize. Peki, çok yazan mı bilir çok gezen mi?