Göç: Değişen Hayatlar

Kesişen yolların birleştiği topraklarda her birimizi geçmişimizden gelen gölgeler takip ediyor. Bazen farkında olarak bazen olmayarak kaderimizi belirliyor bu gölgeler. Orhan Pamuk Kafamda Bir Tuhaflık adlı kitabında, bir boza satıcısı olan Mevlüt karakterinin ve onun yaşadıkları ve tecrübe ettikleri çerçevesinde, köyden kente göç eden insanların yeni hayatlarına alışma sürecine ışık tutuyor. İstanbul'da sıklıkla geçtiğim sokakların yıllar içerisindeki değişimine tanık olmamı sağlayışının yanında, çizilen realist İstanbul portresi insanı düşüncelere sürüklüyor. Yalnız bir bireyin topluma karşı çaresiz duruşu, toplumun bir parçası olma isteği ve hiç tanımadığı bir coğrafyada tanımadığı insanlarla yaşamını devam ettirmek zorunda kalması göç eden insanların yaşadığı bunalımı fark etmemi sağladı. Ağırlıklı olarak köyden kente göç eden insanların yol açtığı dengesiz nüfus ve gelir dağılımının o bireyler üzerinde bıraktığı etki ve o dönemdeki toplumumuzun verdiği tepki, günümüz Türkiyesi'ne göç edenlerin dünyasından bakmama sebep oldu. Kendimi Mevlüt'ün yerine koyduğumda ve şehir hayatına karşı yaşadığı zorlukları düşündüğümde sorgulamam gereken birçok soruyla karşı karşıya kaldığımı hissettim. Kendi memleketini bırakıp daha önce alışık olmadığı bir şehre yerleşme ihtiyacının neden bu kadar ağır bastığının cevabını da birçok insan bilmiyor aslında. Sadece maddi yönden bakıldığında bile doyurucu olmayan kent yaşamı, göç eden kesim için özellikle ilk yıllarda zorlukları beraberinde getiriyor. Alışılagelen tek katlı ve kişiye ait mülklerin yerini büyük şehirlere gelindiğinde çok katlı ve dar evlere bırakışı, bana göre kültür çatışmaları ve yozlaşmayı hızlandıran etkenlerin en büyüğü. Sadece ebeveynlerin değil, çocuklarında uyum sürecinde karşılaştığı sorunlar büyüklere oranla ruhlarında daha derin izler bırakabiliyor. Özellikle çocuklar için iş görüldüğü kadar kolay değil. Hayatlarının en hassas dönemlerinde neredeyse hayatını tamamen değiştirecek bir karar alınıyor ve onlar için yepyeni bir hayat başlıyor. Yeni bir ev, coğrafya, şehir, mahalle, okul... Bu şansız çocuklardan biri de benim çok sevdiğim arkadaşımdı. İlkokulda tanışmıştık. Çekingen ve utangaç tavırlarına, sessizliğine, birden bire gözlerinin dolmasına ve kendini sınıftan izole etmesine anlam vermekte zorlanırdım. Herkes onu o tavırlarıyla kabullenmişti, öğretmenimiz bile. Aynı mahallede otururduk, haliyle okul yolumuz da aynıydı. Bir gün okul yolunu birlikte yürümeyi teklif ettim ve tanıştık. Bu kadar saf ve temiz kalpli olabilirdi bir insan. Ben de herkes gibi çok utangaç olduğunu düşünürdüm o zamanlar. Bence yanılmışız. Özgür utangaç 1 değildi, sadece içinde bulunduğu durum onu bu şekilde hareket etmeye zorluyordu. Bir düşünün, Kars'ın bir köyünden ülkenin en büyük şehrine geliyorsunuz. Her yerde arabaları, otobüsleri ya da ilk defa denizi görüyorsunuz, şehrin gürültüsüne ve kalabalığına tanık oluyorsunuz. Hal böyle olunca Özgür'ün içine kapanması, tepki verememesi, bulunduğu ortamı ve durumu tam algılayamaması ve aşırı korkması gibi birçok hissi ve duyguyu bir arada yaşaması kaçınılmaz olmuştu. Ve maalesef o bu duygularla savaşırken bizlerin Özgür'e bakışı hiçbir zaman samimi ve içten olmamıştı. Vaziyet buydu. Özgür yedi yaşındaydı ve herkes ondan bir anda her şeye uyum sağlamasını bekliyordu. Yedi yaşındaki bir çocuk için bir anda bu kadar radikal bir değişime alışmasını beklemek mantıklı mıydı ya da kabul edilebilir miydi? Sanırım benim cevabım çok belirgin. Yukarıda kendi hayatımdan aktarmaya çalıştığım örnek, bireylerin ve özellikle çocukların psikolojisi ve geleceğinin göç yüzünden ne kadar etkilenebileceğini gösterir nitelikte. Gelecekle ilgili aşırı ümitsizlik, depresyon, uyku sorunu ve suçluluk duygusu gibi çok farklı psikiyatrik belirtiler ile mücadele eden bu insanları sadece bizler gibi hareket etmiyor ve tepki vermiyorlar diye dışlamak makul bir davranış değil. Böyle hareket ederek sadece tekrar normal hissetme ihtiyacı içerisinde olan bu insanların işini zorlaştırmaktan başka bir şey yapmıyoruz. Sonuç olarak, küçük ve az insanlı ama saf mutluluklarla dolu şehirleri terk etmeye mecbur kalan kitlelerin yaşadığı zorluklara üzülsem de büyük şehirlere kattıkları çeşitlilik ve masum karakterleri bütün olumsuzlukları silebilecek güçte olduğunu düşünüyorum.