Mutluluğa Giden Yol

Bir süredir düzenli olarak güncel piyasaları, bireysel ve toplumsal eğilimleri takip ederek çıkarımlar yapmaya çalışıyorum. Okuduğum bölüm dolayısıyla ekonomi bilimi ile yatıp kalktığım söylenebilir. Bu bilimi anlamak adına bir girişimde bulunduğunuz zaman duyacağınız ilk terimlerden birisi "kıtlık" olacaktır. Genel bir tanımlamayla, limitli kaynakların en etkin biçimde kullanılması hedeftir ekonomide. Günümüzün en yaygın ve güçlü ekonomik sistemi de kapitalizmdir. Arzularınızın ederinin parasal olarak değerlendirildiği ve yaşamınızı devam ettirirken gerekli koşulların yalnızca para ile sağlandığı sistemin adıdır, kapitalizm. Derslerde verimli kullanımından bahsediliyor, ancak ekonomi sistemimiz rasyonelliğin sınırlarını zorlayan, benliği kaybolmuş insanlara çeviriyor bizleri. Asla doymak bilmeyen piyasanın ve ekonominin yakıtı olma görevini üstleniyoruz. Her bir yanımızın "satın al!" propagandasıyla çevrili olduğu bir ortamda hep daha iyisini ve daha fazlasını isteyen aktörleriz. Ortada bir verimlilik var, ama kullandığımız kaynaklar için değil, satın alma çılgınlığını benimsemiş biz aktörler için var. İhtiyacımız olsun ya da olmasın alıyoruz ve bir üst modeli çıktığı anda gidip yine satın alıyoruz. Bu ulvi sisteme alışmış toplumlardan daha verimli bir para kaynağı olabilir mi? Çarkları oturmuş bu düzende yalnızca somut şeyler değil, soyut bir kavram da alınıp satılıyor. Hatta en büyük payı oluşturuyor o kavram. Aklınıza geldi mi? Elle tutulmayan, gözle görülmeyen neyi satabiliyorlar bize? Cevap: Mutluluk. Şirketler biz tükettikçe varlar ve biz daha çok tükettikçe daha çok kazanıyorlar. Ürünlerin pazarlama stratejisi öyle geliştiriliyor ki onlara sahip olmadan eksik hissediyoruz. Bilinçaltımıza mutluluğu elde etme yolunun, o ürünleri almaktan geçtiği vurgulanıyor. Ne yazık ki bize zorla kabul ettirilmiş bu algının pek de farkında değiliz. İhtiyacımız olmayan yüzlerce şeye sahibiz ama yine de mutlu hissedemiyoruz. Ünlü bir reklamcı olan Frederic Beigbeder'in şu sözleri duruma özet mahiyetinde: "Sizi yenilik bağımlısı yapıyorum. Bir öncekini eskitecek bir yenilik her zaman bulunuyor. Salyanızı akıtmak başlıca görevim. Mesleğimde mutlu olmanız istenmez, çünkü mutlu olan insanlar tüketmezler." İç açıcı olmayan bir tablo var karşımızda. Philip Roscoe'nun kaleminden Harcıyorum, Öyleyse Varım adlı kitabı okuyarak günümüz ekonomi dünyasının hayatlarımızı ne denli etkisi altına aldığını fark edebilirsiniz. Algılarımızın şekillendirildiği, hareketlerimizin kontrol edildiği, tercihlerimizin kendi benliğimizle yapılmadığını gözler önüne seriyor Roscoe. Satın alma çılgınlığından gelen kredi çekme, borç ödeme için başka borç altına girme gündelik karşılaştığımız senaryolar haline geldi. Böyle durumlarda soluğu bankalarda alıyoruz ve sonrasında ver elini faiz karşılaştırma süreçleri, son ödeme günleri, ödeme planları... Hatta yazar bir adım daha öne giderek ekonomi esaslarının hayatlarımızın mahrem sayılan yerlerinde (bedenimizde, ilişkilerimizde, sevdiklerimizde) bile hakemlik yaptığından bahsediyor. İşin daha kötü yanı bunun bizim davetimizle gerçekleştiğini söylüyor. Kurulan arkadaşlıklardan evliliklere dek satın alınan nitelikler üzerinden ilişkiler yürütüyoruz. Çok paraya sahip olmakla, daha doğrusu daha çok satın almayla yüksek statülere erişebiliyor ve daha çekici gözükebiliyoruz. Kısa süreliğine de olsa yapmamız gerekenin ekonomiyi ve esaslarını kenara bırakıp hayatımızın her alanına nüfuz etmelerini engellemek olduğu sonucuna vardım. Bunu, hiçbir zaman mutluluğu hissetmek için harcama yapmamış, ama birçoğu gereksizce alınmış şeylerin taksitlerini ödeyen biri olarak söylüyorum. Anladım ki günümüz ekonomi sisteminde oynanan oyunları, göz boyamak adına yapılan hileleri fark etmek için ekonomi biliminin esaslarını öğrenmek yeterli olmuyor. Bu farkındalığı yaşamamış olmanın bir süre sonra getireceği senaryoda belki de yenilik bağımlılarından birisi rolündeydim. Ama artık sistemin insanlığa dayattığının aksine mutluluğa giden yolun harcama yapmaktan geçmediğinin bilincindeyim. Umarım çok geç olmadan bize öğretilenlerin gün yüzüne çıkmamış işleyişlere sahip olduğunu herkes irdeler ve tek bir ses olarak bu manipülasyonlara son verecek adımları atarız.