Tesadüfün Böylesi

Çocukken her şeyi başarabileceğime inanırdım. Çevremde gelişen ve beni doğrudan ilgilendiren birçok olay üzerinde yaptırım gücüm olduğunu düşünürdüm. Neredeyse her bakımdan ebeveynlerime bağlı olduğum o dönemde bu tür düşüncelere kapılmamı çocukluğun getirdiği saflığa veriyorum. Şimdi ise içinde bulunduğum birçok durumun benim tarafımdan olduğu kadar başkaları tarafından da şekillendirildiğinin farkındayım. Şu ana kadar sadece insan faktörünün etkisinden bahsettim. Bazıları kaderci bir anlayış belirleyip, aslında bir insanın başına gelen iyi ya da kötü her şeyin tanrı kaynaklı olduğunu düşünebilir. Sanıyorum bu iki yöntem birçoğumuzun yaşamını açıklarken kullandığı en popülar iki yöntem; fakat birçoğumuzun gözden kaçırdığı bir seçenek daha var. O da hayatımızı tesadüflerle açıklamak. Neden bir anda tesadüfler hakkında konuşmaya başladım? Acaba bu bir tesadüf mü? Kötü espriyi bir kenara bırakıp soruyu cevaplandıracak olursam, tesadüf kavramı hakkında yazmamın sebebi yıllar önce birkaç defa izlediğim, geçtiğimiz günlerde ise oda arkadaşımın zorlamasıyla tekrar maruz kaldığım 1994 yapımı, Robert Zemeckis imzalı Forrest Gump adlı film. Filmin adının maalesef hikayesi hakkında çok fazla ipucu vermemesi ve filmi de izlememiş olmanız ihtimalini düşünerek, filmin kurgusal içeriği hakkında birkaç söz söylemek istiyorum. Filme adını veren karakter olan Forrest Gump düşük zekalı, babasından ayrı yaşayan ve yaşıtları tarafından istismara uğrayan bir çocuktur. Ancak birtakım fiziksel yeteneklere ve ilginç bir mental azme sahiptir. Onca olumsuz olarak nitelendirilebilecek özelliğine rağmen Forrest, sıradan bir insanın yaşamasının beklenmeyeceği birçok olay yaşar ve bu olayların birçoğu başına gelen tesadüflerden kaynaklanır. Anlayabileceğiniz üzere, Forrest'ın yaşadığı bu tesadüfler tesadüf kavramını sorgulamama neden oldu. Tabii ki bu kavramı farklı yönlere çekerek detaylıca tartışabiliriz. Sanıyorum burada akla gelen ilk seçenek evrenin başlangıcı gibi açıklaması güç ve içinde birçok soru işareti barındıran fenomenlerde tesadüfün izlerini aramak. Ama böyle bir girişim bu denli kısa bir yazı için çok fazlaihtilaf yaratacağı için başka bir seçeneğe yönelmek istiyorum. Filmden de ilham alarak, tesadüflerin gerçek dünyada bir bireyin kişisel hayatında ne ölçüde etkili olabileceğini en çok güvendiğim bilgi kaynağım olan kişisel deneyimlerimden faydalanarak tartışmak istiyorum. Tesadüflerin etkisini konuşmadan önce, bir konuya açıklık getirmeliyim. Halk arasında "Tesadüf diye bir şey yoktur." gibi sıkça kullanılan bir söyleyiş vardır. Bu düşünceye katılmadığımı belirtmek istiyorum. Elbette gerçekleşen her olayın matematiksel bir olasılığı vardır. Tıpkı bir zar atıldığında üç gelme olasılığının altıda bir olması gibi. Zarın bir kere üç gelmesini hiçbirimiz tesadüf olarak nitelendirmeyiz. Çünkü hangi olasılık dahilinde üç geleceğini biliyoruz. Peki ya matematiksel olarak hesaplamanın imkansız olduğu durumlar? Sokakta yürüyorsunuz ve yıllardır görmediğiniz bir tanıdığınızla karşılaşıyorsunuz. Maalesef bu karşılaşmayı matematiksel bir tabana oturtamıyoruz. Öyleyse bu durumu nasıl olur da şans ve olasılık gibi matematiksel terimlerle açıklayabiliriz? Bu tür durumları tesadüf gibi tanımlaması zor kavramlarla açıklamaktan başka bir şansımız yok. Gelgelelim bu tesadüflerin yaşantımızdaki etkisine... Hatırlarsanız birkaç paragraf önce kötü bir espri yapmıştım. Belki bu yazıyı yazmam da bir tesadüftür diye. Bunu söylememdeki asıl amaç bu sıkıcı yazıda biraz olsun okuyucunun yüzünü güldürmek de olsa, durumu tesadüfün yapamadığım tanımı üzerinden değerlendirecek olursak, aslında bu yazıyı yazmamın da bir tesadüf olduğunu görebiliriz. Şu an karşımda oturan oda arkadaşıma neden o filmi seçtiğini sorduğumda "Bilmiyorum." cevabını alıyorum. Onunla aynı odayı paylaşmamız ve o filmi bana izletmesi gibi zincirleme birçok olayın matematiksel ihtimalini hesaplamaya çalışıyorum; fakat başaramıyorum. Neden ve nasıl olduğunu bilmediğim bir sebepten dolayı, yapılabilecek sonsuz sayıda aktivite varken; şu an bu yazıyı yazıyorum. Günümün yaklaşık sekizde birini bilimsel olarak nedenini açıklayamadığım bir aktiviteyle geçiriyorum. Sanıyorum az da olsa matematik bilen herkes bunun azınsanmayacak bir oran olduğunu görecektir. Bu oran ne denli büyük olsa da, tabii ki bu hayatta tesadüf olmayan şeyler de var. Tıpkı bu yazının günün birinde okunacak olması gibi. Ama iyi ya da kötü, hiçbirimiz tesadüflerin hayatlarımız üzerindeki etkisini küçüseyemeyiz. Yoksa bir bakmışız...