ÖLÜMÜ ANLAMAK

Birçok kişi gibi ben de öğrendiğim bilgiyi ve bu bilginin kaynağını sorgulama alışkanlığına üniversitede başladım. Bu alışkanlık sayesinde hem saf bilgiye kolaylıkla ulaşabiliyor hem de bu saf bilgi üzerinde rahatlıkla özgün beyin fırtınaları yapabiliyorum. Bu alışkanlığa başladığım günden bu yana çoğu kavramı sorgulamıştım ama hayatımızın en önemli kavramlarından biri olan ölümü unutmuşum. Jose Saramago'nun Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş adlı kitabına başlayarak bu eksikliği kapatmaya çalıştım ve ölüm hakkında farklı denizlere yelken açmaya başladım. Jose Saramago'nun ölüm hakkında yazdığı o çarpıcı cümleleri okudukça daha önce duyduğum ölüm tanımlarını gözden geçirmeye başladım. Ardından tüm bu tanımların kaynağını hatırlamaya çalıştım. Birçoğu insan kaynaklıydı. Ölümü tadan insanların tanım yapamayacağını göz önüne aldığımda ölümün tanımını yapan insanların daha önce ölümü tatmayan kişiler olduğunu fark ettim. O halde benim tüm bu tanımları ince eleyip sık dokuyarak sorgulama zamanım çoktan gelmişti. Sahiden bu ölüm neydi? Bahsedildiği kadar zalim miydi? Zalimliğini bedenlerden başkalarına da gösterebiliyor muydu? Işığın varlığını ve neye benzediğini en iyi karanlıkta anladığımız gibi ölümün neye benzediğini de en iyi ölümün olmadığı bir yerde anlayabiliriz. Bu nedenden olsa gerek Jose Saramago okurlarına ölümün bir boyutu olan bedensel ölümleri daha iyi anlatabilmek için bedensel ölümlerin yok olduğu bir ülke inşa eder ve kitabına "Ertesi gün hiç kimse ölmedi." (Saramago 11) diye başlar. Yazar, ölümü unutturma konusunda o kadar titiz davranır ki bitişi temsil eden noktayı bile okurlarından saklar. Tarzıyla ölümü unutturan yazar, hayali karakterleriyle de okurunu yazının içine alır. Kitaptaki hayali karakterler, ölümün etkisinin ortadan kalktığını görünce bu durumu çılgınca kutlamaya başlarlar. Zaman geçtikçe ölümün dünyadaki üstlendiği görevler su yüzüne çıkmaya başlar ve hayali karakterler ölümün eksikliğini acı bir şekilde tecrübe ederler. Bir yanda hastaneler ve huzurevleri umutsuz vakalarla dolup taşmaya başlarken diğer yanda cenaze levazımatçıları ölü insan bulamadıkları için hayvan defnetme işlemlerine öncelik verirler. Durum o kadar çığırından çıkmıştır ki hastanedeki umutsuz vakalar, acılarından dolayı Steve Jobs'un "Ölüm, hayatın en iyi icadıdır." sözünü haklı çıkarırcasına "Su istemiyorum, ölüm istiyorum."(Saramago 38) diye haykırmaya başlarlar. Hatta insanlar ölümü o kadar özlemiştir ki ölmek için yurtdışına kaçmanın yollarını ararlar. Böylece Jose Saramago, yüzyıllardan beri zalim olarak bilinen ölümün o kadar da zalim olmadığını hatta insanlar için bir ihtiyaç olduğunu çok açık bir şekilde ortaya koyar. Yazar ölümü bu denli çarpıcı bir şekilde işlerken ölüm hakkındaki bir ayrıntı daha dikkatimi çekti. Ölümün tıpkı madalyon gibi tek yüzünün olmadığı söyleniyordu. O anda aklıma ölümün sadece bedensel boyutunun olmadığı ve başka boyutlarının da olabileceği fikri geldi. Mesela duygularımız da bedenimiz gibi doğuyor, büyüyor, gelişiyor ve ölüyordu. Bedenlerin canını alan bu ölümün aynı zamanda duyguların da canını alabileceğini düşündüm. Ardından duygusal ölümlerin de bedensel ölümler gibi hayatta bir ihtiyaç olup olmadığını düşünmeye başladım. Aklıma bir anda dünyanın yaşanabilir bir yer olmasının tek sebebi olan sevgi geldi. Bütün güzelliklerin kaynağı olan sevgiyi yok eden ölümün insanlar için bir ihtiyaç olabileceğini düşünmek bile istemiyordum. Ardından uzaktan da olsa kin ve nefreti görmeye başladım. O an anladım ki duyguları yok eden ölümün de bir görevi varmış. Nefreti ve kini yok ederek ardından çiçek açacak sevgiler için temizlik yapıyormuş. Yani bedenleri yok eden ölüm gibi duyguları yok eden ölüm de hayatta ihtiyaç duyduklarımızdanmış. Ölümün bedensel ve duygusal olarak bu denli büyük bir ihtiyaç olduğu hayatta, simyacıların yıllarca peşinden koştuğu hatta hayatlarına bu yolda feda etmekten kaçınmadığı ölümsüzlük aşkının nereden geldiğini sorgulamaya başladım. Sonuçta ölüm bedensel ve duygusal olarak hayattaki en önemli ihtiyaçlarımızdan biriydi ve insanoğlu ölümden nasıl olduysa nefret ediyordu. En başta insanoğlunun ölümün zalimliğinden nefret ettiği için ölümsüzlüğü bu kadar sevdiğini düşünürdüm. Halbuki ölüm bu dünyada nefret edilecek en son şeylerden biri olmalıydı. Dünyayı bedensel ve duygusal olarak birçok dertten ve kirden kurtaran ölüm bunları hak etmiyordu. Bu tezatlığın nedeni insanoğlunun, zalim olarak bildiği ölümü sorgulamamasıydı. Yani insanoğlu bilmediği ölümden nefret ettiğini zannediyordu. Tıpkı Jose Saramago'nun dediği gibi: "Ölmek ve ölümün doğumumuzla edindiğimiz bir kazanım mı olduğu yoksa tesadüfen geçerken bize uğrayan bir hal mi olduğunu tartışmamak." (Saramago 74)