YIPRATICI BİR BEYİN FIRTINASI

Pek çoğumuz gittikçe kapitalistleşen bir toplumda doğduk. Kuvvetle muhtemel bu sebeptendir ki ben sosyalist romanlar okurken bir ütopya okuyormuş gibi hissederim. Mamafih Maksim Gorki'nin romanı Ana'da böyle hissetmedim. Kahramanlarımızdan Ana, yaşamı süresince haksızlıklara uğrayan, ezilen bir kadın portesini yansıtıyor, çoğu romandaki çoğu kadın gibi gerçek hayatın yansıması olarak. 1905 Rusyasının kadını ile 2014 Türkiyesinin kadını arasında benzerlikler bulmak beni çok büyük bir umutsuzluğa sevk etti. Gerçekten yok mudur küçücük bir umut kadınlarımız için? Romanımız Ana'nın eşinin vefatından sonra neler olup bittiğini aktarıyor bizlere. Ana'nın kasabası nefret dolu ve çoğu Rus romanında rastlanacağı üzere insanlar zamanlarını çalışarak ve içki içerek geçiriyorlar. Ama oğul Pavel farklı, akıllı, can. Kendini kitap okumaya veriyor ve kitaplar sayesinde kasabadaki rezilliği fark ediyor. Bu noktada kitap ayracımı ilgili sayfaya koyup düşünmeye başlıyorum. İnsan bireysel aydınlanmasını Pavel gibi kolayca başarabilir mi? Kendimi irdeliyorum. Yaşamım bambaşka fabrika ayarlarıyla başlasaydı bu nevi bir içsel devrimi başarabileceğimden emin olamıyorum. Pavel'e duyduğum hayranlık ve belki de bunun getirdiği kıskançlık duygularımla bu gencin hikayesini okumaya devam ediyorum. Sosyalizm'i tek yol olarak gören Pavel'e sonsuz sevgi duyan Ana onun tutuklanmasından, acı çekmesinden çok endişeleniyor ama karşı çıkamıyor biricik oğluna. Haydi buyrun ilkel toplumlardan günümüze miras annelik rolü. Haliyle bu konuda kendimi irdeliyecek pozisyonda değilim, ben de bu normu sorguluyorum. Her kadının içinde bir anne mi vardır yoksa bu bize sonradan dikilmiş bir kumaş mıdır, anne yavrusunun ihtiyaçları için mi didinir durur yoksa egoist felsefenin dediği gibi aslında kendisi ile mi uğraşmaktadır? Her çağda, güneşin aydınlattığı her yerdeki gibi muhalif düşüncenin makus talihi yine yenilmiyor ve Pavel tutuklanıyor. Ana da oğlunun görevlerini onun yerine yaparken bir yoldaşa dönüşüyor. 1 Mayıs'ta bayrağı en önde taşımaya ant içmiş olan Pavel hapisten çıkıyor. Bunun oğlunun sürgününe ya da idamına neden olabileceğini bal gibi de bilen Ana, oğlunu yolundan döndürmeye çalışıyor fakat nafile. Pavel hapse atılıyor. İşte bu noktada beni derin düşüncelere gark eden benzerlikler gözüme çarpıyor. Çarlık Rusyası ile Yeni Türkiye kavramını karşılaştırıyorum. Zenginin çok zengin, fakirin çok fakir olduğu bir tek adamlık, bir muhalefete nefes aldırmama... Bununla birlikte Çarlık Rusyasının sonu aklıma geliyor ama yüzümdeki hafif tebessüm yerini çatık kaşlara bırakıyor çünkü günümüz Rusyası pratikte Çarlıktan pek de farklı bir görünüm çizmiyor. Dönelim tekrar Ana'ya. Haksızlıkların ayırdına varan Ana kente taşınıyor ve hiç boş durmuyor. Rıbin Efendiyi kendine örnek alarak köy köy dolaşıyor günümüz kadın kolları gibi-- ve halkı bilinçlendirmeye çabalıyor. Köy insanlarının nasıl acı çektiğini, karınlarını doyuracak kadar bile para kazanamadıklarını görmesiyle davaya bağlılığı kat be kat artıyor. Ve mahkeme günü gelip çatıyor. Pavel'in davanın haklılığına, Sosyalizmin eninde sonunda gelip gerçek adaleti sağlayacağına dair muhteşem bir konuşma yapmasıyla mahkeme sürgüne gönderiyor Pavel'i. Ana ise oğluyla ve mücadelesiyle bir kez daha gurur duyuyor, oğlunun konuşmasının yazılı olduğu bildirileri taşırken trende yakalanıyor ve şiddete maruz kalıp tutuklanıyor. Kendisi de işçi kökenli olan Gorki'nin kaleminden okuduğumuz Pavel'in savunması beni tıpkı Sokrates'in Savunması gibi çok heyecanlandırırken kitap Yeşilçam gibi mutlu sonlanmıyor, bu görüşün insanlarının kaderini paylaşıyor. İşçi kaderinin modern dediğimiz dünyada sadece kağıt üzerinde iyileşmiş olduğunu düşünüyorum. Bu kitaptan kendime üzerinde kafa yormak için annelik kavramı ve Çarlık Rusyası - Yeni Türkiye karşılaştırmasının yanına kaçınılmaz işçi hayatlarını eklemekle kitabımı bitirmiş oluyorum.