SANAT İNSANIN AYNASIDIR

İlk sanat eserlerinin ne zaman ortaya konduğunu merak etsek ve öğrenmek istesek karşılaşacağımız tarih ne olurdu? Hadi ne zaman ortaya konulduklarını geçelim. Neydi o ilk sanat eserleri? Nasıl ortaya kondular? O ilk eserleri dünyaya kazandıran insanlar neden yaptılar bunu? Bu soruların cevabını o eski zamanlardaki insanlara sorsak herhalde bugünkü sanatçılarla benzer cevaplar alırdık. Ben bir sanatçı değilim yani en azından kendimi o kefeye koyamam ancak bu sorulara tahminen de olsa bazı cevaplarım var. Acaba diyorum o insanlar ölümün karşısında yani yok oluşun karşısında dikilmek için mi yaptılar bütün bunları. Yok olmamak için eserleriyle sonsuza kadar var olmayı mı istediler acaba. Yoksa yaşadıkları tüm o hayat tecrübelerini, hissiyatlarını ve düşüncelerini mi aktarmak istediler? Bu soruların sonunun gelmeyeceği gibi verilecek cevapların da sonu gelmeyecektir. Kime sorsanız farklı bir cevap alırsınız. Bu durum günümüzdeki sanatçılar için de geçerli. Hepsinin farklı bir amacı vardır sorsanız. Bence bu sorunun cevabı ise insanların paylaşma arzusudur. Yaşadıklarını, düşüncelerini ve hissettiklerini anlatma isteğidir tetiği çeken. Neden diye soracak olursanız şöyle söyleyeyim: bir yazarın yazdığı eserlere, bir ressamın çizdiği resimlere bakın. Hepsinde mutlaka bir şey anlatma içgüdüsü ya da yaşadıklarını paylaşma isteği görürsünüz. Stefan Zweig de o sanatçılardan biri. Oldukça ilginç bir hayatı olan Zweig, hayatının özelliklerini eserlerine taşımayı başarmış bir yazar. Hayatı gelgitlerle dolu olan bir yazar. Nazi Almanya'sından kaçışı, gittiği onca ülke, hayatının bir özetidir. Son eseri olan Satranç'ı ölümünden kısa süre önce yazdı. Bu eseri bitirdikten kısa bir süre sonra intihar etti. Hayatını aşırı düşüncelere karşı mücadele ederek ve bunları eserlerinde, verdiği konferanslarda anlatarak geçirdi. İnancını yitirmiş olmalı ki eşiyle birlikte zehir içerek hayatına son verdi. Aslında Stefan bunun ipuçlarını çok çok önceden veriyordu okurlarına. Eserlerindeki karakterler kitabın sonunda ya ölüyorlar ya da deliriyorlardı. Bunun en bariz örneği şüphesiz Doctor B. idi. Doctor B. Hayatının büyük bir bölümünü hapishanede geçirmiş bir karakterdir. Hapis yılları boyunca yalnızlığın getirdiği sıkıntıları yaşamıştır. Bu durum onda zamanın akışındaki yavaşlığa karşı bir sabırsızlık oluşmasına sebep olmuştur. Bu sabırsızlığından eline şans eseri geçirdiği bir satranç kitabı sayesinde kurtulmuş ve hayatını bu kitaba ortak etmiştir. Uzun bir süre sonunda hapisten çıkmış ve dünya satranç şampiyonu olan Mirko Czentovic ile karşılaşmıştır. Aslında kitaba yazarın hayatını göz önünde bulundurarak bakacak olursak tüm bu karakterlerin yazarın hayatından ne kadar çok iz taşıdığını görebiliriz. Hapis yılları boyunca satranç kitabını ezberlemiş olan Doctor B. Eline yıllarca satranç taşı almamasına rağmen oyunun gidişatını 5 6 hamle önceden görebiliyordur. Ancak Doctor B.'nin tek bir zaafı vardır o da ona hapis yıllarında miras kalan sabırsızlık. Dünya şampiyonu da onun bu zaafını öğrenir ve oyunu iyice yavaştan almaya başlar. Sonuç olarak Doctor B. Dayanamaz ve sinir krizi geçirir. Yazarın hayatıyla ne kadar da benzer değil mi? Daha önce dediğim gibi sanat eserleri sadece estetik sunmazlar bize. Bir mesaj taşırlar. Satranç aslında yazarın hayat mücadelesini simgeliyordu. Doctor B. de yazarın kendisini. Tıpkı Doctor B. gibi Zweig de hayata ve hayatın getirdiklerine karşı sabredememiş hayatına son vermişti. Hayatına son vermeden önce bizlere şu sözleri bırakmıştı yazar: "Bütün dostlarımı selamlarım. Umarım, uzun gecenin ardından gelecek olan sabahın kızıllığını hala görebilirler! Ben, çok sabırsız olan ben, onların önünden gidiyorum.". Şimdi tekrar soruyorum: sanat eserleri neden ortaya konmuştur? Sadece estetik için mi yoksa?...