İNSANLIĞA BİR ELEŞTİRİ

Belliydi ki alıştığım filmler gibi değildi. Birkaç satır, gereksizden, çirkinden hatta güzelden sıyrılmış, alt metni dolu, saf, yalın konuşma. Gerisi simsiyah boşluk, boşluk ve boşluk. 2001 A Space Odyssey''den bahsediyorum. Belki aşinalığınız vardır. Düşünsel temeli, üzerine örttüğü temadan sıyrılmış, bağımsız bir bütün oluşturmuş. Sanki uzayı değil, su altını konu alsa, balıklar üzerine çekilmiş olsa dahi vermek istediğini verecekmiş gibiydi film. Peki, film ne değildi? Şimdilerde rağbette olan filmler gibi muğlak, dallı budaklı bir olaylar zincirinin üzerinde kurulmamıştı. Bir sonraki sahneyi tırnaklarınız yiyerek bekleyeceğiniz film değildi. Gergin atmosferi o kadar netti ki müzik desteğine ihtiyaç dahi duymuyordu. Ancak her şeyden önemlisi anlaşılması oldukça güçtü ve zannederim ki yazı boyunca bunu izah etmeye çalışacağım. Uzayda geçen bir bilim kurgu filmlerinden beklentilerimiz nelerdir? Lazerler, devasa uzay gemileri... A Space Odyssey, bu sevmediğim kalıplardan kurtulmuş, apayrı bir temel ile meydana getirilmiş. Temelde insanlığa eleştirel bir çerçeveden bakışı konu etmiş ve bu eleştirel bakış filme o kadar güzel serpilmiş ki filmi bitirdiğinizde bir boşluk içerisinde hissediyorsunuz kendinizi. Bu neydi, ne oldu, o da ne derken ürettiğiniz düşünceler boşlukta yüzmektedir çünkü. Düşünceleri bir kenarından tutup anlamlı bütünler haline getirmenin zorluğunu da kavrıyorsunuz böylece. Meğer her an yaptığımız düşünme eylemi ne kadar da zormuş? Filmin kolay anlaşılmayan yapısı, beni bir kenarda oturup düşünmeye itti. Bu sırada düşüncelerimi mümkün olduğunca bir bütün haline getirmeye çalıştım. Sonrasında merakımı gidermek amacıyla internette küçük bir gezintiye çıktım. Yapılmış eleştirileri okudum, insanların filme ne kadar farklı noktalardan yaklaştığını gördüm. Bu küçük gezinti sayesinde fikirlerimi derledim ve sanıyorum ki bütüne bir miktar daha yaklaştım. Bu bütünü anlatmak için film içerisindeki bir sahneyi hafifçe anlatmak istiyorum. Bir taş, etrafı "şaşkın" maymunlarla sarılmış. İnsan üstü bir varlığın uçsuz bucaksız çölün kuytu bir köşesine bıraktığı, filmdeki adıyla Monolith. Karşılaştıkları "objeyi" anlamlandıramayan zavallı şaşkın maymunlar, dokunmakta dahi tereddütlüler. İnceleyen bakışlar esnasında hiçbiri cesaretini toplayıp öne bir adım atacak cüreti bile hissetmiyor belli ki. Daha sonra anlamlandırılmak üzere filmin yaklaşık yarım saati bu maymunlar ile geçiyor. Belli ki insan ile ilişkilendirilip önemli bir karşılaştırmada bulunulacak. O halde bu taşa bir de insan açısı ile bakalım. Yeni evinde ya da daha doğru kelimeler ile anlatmak gerekirse ikinci evinde, yani Ay'da araştırmalarına devam eden insanoğlu anlamlandıramadığı bir "şey" ile karşılaşır. Bu "şey" üzerine eğilip ne olduğunu, ne olmadığını kavramaya çalışan bilim insanları, en sonunda bunun insan dışı bir yapı olduğunu keşfinde bulunur. Merakını gidermiş gibi gözüken insanlar, önünde bir anı fotoğrafı çektirecek cesareti çabucak toplamışlardır. Bilinmezliğin büyüsünü zihinlerinde yıkabilmeyi başarmışlardır. Filmin insanlığa eleştirisi de burada, bu cesarete atıf ile başlar. Toplumundan, aleminden ayrışmanın olağanüstü hızına ayak uyduramamış kendisini bir varlık, kendisinden olmayanları hiçlik olarak gören insanoğlunun her an yaptığı yanlışı, kendini üstün görmeyi yüzünüze çarpar film. Aslında insandır küçük olan. O kadar küçüktür ki bir bebektir koca evrende. Bir bebek olarak insanlığın atmaya çalıştığı ve belki de attığı adımlar öylesine büyüktür ki sürekli yara bere içerisinde bırakır kendisini. Sürekli darbe alır, akıllanma emaresi göstermez. Bedeninin fazlasını ister, bedeninin dışına çıkacak eylemlerde bulunur. Böyle tanımlanmıştır insan bu filmde. İnsan aptaldır, daha gideceği çok yol vardır. Eleştiriler derinleşir ve şiddetlenir. Şimdi amaç, insan bedeninin acizliğini göstermektir. Bedenin aslında bir hapishaneden fazlası olmadığını vurgulamaktır şimdiki amaç. Aslolanın bilinç olduğunu göstermektir. Attığımız adımların bedenimizin sınırlarından kurtulmayı gerektirdiğini yüzümüze çarpmaktır şimdi. Filmin kapalı kutular ardında sakladığı düşünceleri, benim eşeleyip ulaşabildiğim kadarıyla böyledir. Hiç kuşkum yok ki daha da derine inilebilir, benim gözümden kaçırdığım sayısız detay bizi beklemektedir. Yalnız yanlış anlaşılmasın, elbette film tartışılmaz doğruları konu etmiştir demiyorum. Filmin eleştirilerini köken aldığı fikri temel elbette tartışılabilir. Doğruluğu, yanlışlığı söz konusu edilebilir ama bu derinlikte insana bir bakış açısı geliştirebilmiş bir filmin beni etkilediğini sanırım rahatlıkla söyleyebilirim.