SENFONİNİN SONU

Dilan Ezgi Koç Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş adlı romanında "... yaşam, enstrümanları akortlu da olsa akortsuz da olsa, devamlı çalan bir orkestradır..." diyor Jose Saramago. Aklımda bir kaos ortamı canlanıyor, kemanların her biri farklı bir tonda inanılmaz bir karmaşa yaratıyor; üflemeliler birbirine girmiş, adeta kavga ediyor; köşede ise kontrbaslar viyolonselleri sakinleştirmeye çalışıyor. Bu sırada piyano görevini tamamlayıp sahneden ayrılıyor ve sonra sıra trompete geliyor, rolünü oynama ve bir iz bırakma sırası... Bence yaşam da gerçekten bir orkestra eseri, mesela bir senfoni; hepimiz orkestrada bir yerlere aitiz, hepimizin eserde var oluşumuzun bir amacı var. Örneğin siz obua grubuna ait olabilirsiniz, göreviniz kısa ve anlamlı ezgileri çalmak olabilir. Gösterişli ve parlak pasajlar geldiğinde ise görevi flütlere devredersiniz. Belki de viyolonsel grubuna aitsinizdir, bazen kontrbaslarla beraber bas partisini çalıp zemini diğerleri için hazırlarsınız. Bazen ise ana tema size kalır çünkü çalgıların hiçbiri, yürekten gelen sesleri sizin gibi içtenlikle anlatamaz. Bir saatlik senfoni boyunca orkestradaki her kişinin, her enstrümanın hatta her telin bir görevi, bir sırası ve kaçınılmaz olarak bir süresi vardır çünkü var olan yok olmak zorundadır. Tıpkı her doğanın kalp çarpıntısının ölümünün habercisi olması gibi... Ölmek ve yok olmak... Birçoğumuzun en büyük korkusu, en korkunç düşmanı belki de. Bazılarımız kendi ölümümüzden korkuyoruz, bazılarımız ise sevdiklerimizi kaybetmekten. Bunun doğallığını ve gerekliliğini kabullenemiyoruz, nasıl edebiliriz ki? Biz gelecek planları yaparken, beklenti içindeyken bir anda her şey bitiveriyor, hiçbir şeyin anlamı kalmıyor. Ölüm bize merhamet göstermiyor, ölüm o kadar dikbaşlı ki bizim ne istediğimizi umursamadan kendi bildiğini yapıyor. Bu kadar büyük ve tehditkar bir güç karşısında korkmaktan başka bir şey yapamıyoruz. Ama benim kafamda ölmekten çok daha büyük bir korku var: Varlık ve yokluk arasındaki sürede yaşayamamış, sadece var olmuş olarak kalmak. Senfonide ölçüleri sayıp sıramı bekleyerek zaman geçirip uzakta kalmak, parçası olamamak... Bu yüzden hem hayatımın kendime bir anlam ifade etme fırsatını hem de eserde bir etki ve iz bırakma şansımı kaçırmış olmak... Senfoninin adını duyduklarında insanların kafalarında çalan ezgi olmak bir yana hatırlanacak bir değere bile sahip olmamak... İşte bu noktada var olmak ve yaşamak arasındaki fark devreye giriyor çünkü insan hayatını yaşamaya değer kılmadığı zaman gerçekten ölür. Bunun tersini başardıktan sonra senfonide solomun ne zaman bittiğinin benim için bir önemi kalmıyor. Çünkü yaşamamak başka bir şey, ölmek başka... Peki, ya ölüm artık öldürmüyor ise? Saramago, romanında ölümün görevini yerine getirmediği bir yer ve zaman kurguluyor. Ertesi gün kimse ölmüyor. Kaza geçiriyorsunuz, vücudunuz parçalanıyor, intihar ediyorsunuz ama ölmüyorsunuz, ölemiyorsunuz. Ölümün artık öldürmüyor olması hayatı nasıl değiştirir? Önce aklınıza sonsuz bir yaşamın ihtimali geliyor, seviniyorsunuz. Ölüm yok! Sevdiklerinizle beraber sonsuz bir yaşlanma ve giderek büyüyen bir insan topluluğu var. Daha derin düşününce ölümsüzlüğün çağrıştırdığı ilk umut dolu hisler yerini şüpheye bırakıyor. Çünkü sonsuzluğa yaklaştıkça bir şeyler kaybetmek zorunda olduğumuzu fark ediyoruz. Mesela potansiyelimizi, düşüncelerimizi, harekete geçme yetimizi... Bu durumda canlı olmak ve yaşamak arasında ne fark kalıyor ki? Bana kalırsa sadece "var olduğumuz", gerçekten yaşamadığımız her dakika zaman kaybı ve ben çoğu zaman o dakikalardan hiç zorlanmadan vazgeçebilirim. İki yıl önceki ben olsam o dakikalardan her zaman vazgeçebileceğimi söylerdim ama şu an biliyorum ki ölümle karşı karşıya gelmeden yaşamayı ne kadar istediğimiz hakkında yorum yapmanın çok da bir anlamı yok. Sık sık kabuslarıma giren iki sene önceki bir olaydan bahsetmek istiyorum. Ailemle bir akşam ziyaretinden dönüyoruz, hepimiz arabadayız. Trafik ortasında hareket halindeyken bir anda yanık kokusu alıyoruz ve arabanın içinden yükselen dumanları görüyoruz. Babam panik halinde arabayı durdurmaya çalışıyor ama yapamıyor çünkü her yerden arabalar çıkıyor. Korna sesleri ve bağırışlar, o kaos ortamını dünmüş gibi hatırlıyorum. Sonunda durdurmayı başardığında hepimiz can havliyle dışarı koşuyoruz, etraftan insanlar yardıma koşuyor çünkü arabamız alev almaya başlamış. Dumanı bir dakika geç fark edip arabayı durduramasak ve içinde kalsak neler olurdu düşünmek bile istemiyorum. O gün orada ölseydim, kaybedeceğim ve hiç sahip olamadığım şeyleri düşündükçe kalbim sıkışıyormuş gibi hissediyorum. Bu olaydan sonra önceden çok da anlam veremediğim hastane yataklarında kanserle cebelleşen, her defasında umudu kırılan ama pes etmeyen insanlar, savaş alanlarında vücudundan parçalar kopan ama yine de hayatta kalmaya çalışan askerler anlamlı gelmeye başlıyor. Şartlar ne kadar korkunç olursa olsun insanlar belki içgüdüsel olarak belki de yaşadıkları sürece umudun da var olmaya devam edeceğini düşündüklerinden, hayatta kalmak istiyorlar. Bu durum insan olmaktan mı yoksa güçlü olmaktan mı kaynaklanıyor hala emin olamıyorum ama artık biliyorum ki her ne kadar bazen yaşamak ölmekten çok daha fazla cesaret gerektirse de yaşanan zamanlar boş bile olsa, onlardan vazgeçmek hiç de kolay değil. Ne zaman ve nasıl olursa olsun, gerçek dünyada hepimiz bir gün öleceğiz. Ama asıl soru şu ki hepimiz gerçekten yaşayacak mıyız? Varlık ve yokluk arasındaki zamanda öylesine kum saatindeki taneciklerin yere düşmesini mi bekleyeceğiz yoksa var oluşumuza bir anlam mı kazandıracağız tamamen bize bağlı. Hani hep derler ya ölmeden önce hayatın bir film şeridi gibi gözlerinin önünden geçer diye, benim kendim için en büyük isteğim o filmi izlemeye değer yapmak.