HER ŞAPKADAN FİL ÇIKAR MI

Mehmet Erkin ŞAHSUVAROĞLU "Küçükken, okumamızın mutlaka tavsiye edildiği bir kitap nedir" deseniz, akla ilk gelen kitaplar arasında o sayılır. Hatta dünyada en çok okunan ve en çok sevilen çocuk kitabı diye geçer. Benim de kitap hakkındaki düşüncelerim bu yöndeydi, ta ki geçtiğimiz günlerde elime geçinceye kadar. Kitabın ilk sayfasını açtım ve insanların genelinin şapkaya benzettiği fil yutmuş boa yılanı resmini gördüm. Sonrasında kitabın aslında büyüklere hitap ettiğini anladım. "Bazı kitaplar niçin farklı yaş iklimlerinde tekrar tekrar okunmalı" diye arkasına bir sürü soru ve ünlem işareti koyabileceğimiz cümlenin saldırısına uğradım Küçük Prens'i son bilinçli okuyuşumdan sonra. Üstelik Gülün Adı gibi dev bir romanı yazan Nobel sahibi Umberto Eco'yu kaybettiğimiz şu günlerde, onun, öğrencilerine bu iki işareti hiç kullanmamaları gerektiğini öğütlediğini günlük gazete haberlerinden öğrendiğim halde... İnsan gerçekten istediği şekilde mi yaşıyor veya mantıklı şeyler mi istiyor? Niyetlerin arkasındaki entelektüel değer nedir? Bu gibi sorular, düşünen okuyucu için ufuk açıcı oluyor kitabın bitiminde. Küçük Prens aslında varoluşumuzu hatırlatan, yaptığımız yanlışları açıkça eleştiren ve bütün bunları tatlı bir dille ortaya koyan bir başyapıt. Her şeyin gözle görülmeyeceğini, en değerli olanın yani varlığın özünün, kalp gözüyle anlaşılacağını söylüyor küçük prens. Bu paradigmanın öncüllüğünde kitabı gözden geçirdiğimizde baobab ağaçlarını emperyalist zihniyete benzetebiliriz, çünkü esere göre gezegenlere en çok zarar veren şey baobab ağaçları hatta yazarın kitapta en muazzam çizdiği resim baobab köklerinin gezegeni sarıp sarmaladığıdır. Bu kanıya yazarın dünya savaşlarına şahit olmasından, sebebin doğrudan veya dolaylı olarak emperyalizm olduğu gerçeğinden varmak mümkündür. Kendi minik gezegeninde yalnız başına gün batımını izlemekten keyif alan bir küçük prensin, Dünya'ya geldiğinde insanları bir arada yaşamalarına rağmen yalnız bulduğunu görüyoruz. Yabancılaştığımız bir dünyada ne kadar para kazansak da, başarı elde etsek de manevi olarak tatmin olamadıktan sonra hayatımızı boşuna yaşamışızdır. Küçük dostumuzun seyahatinde dünyevi isteklerin onu çok şaşırtması da biz insanları, düşler sokağına bir kez daha itiyor. Örneğin iş adamı ile karşılaştığında, daha doğrusu parası olduğu için her şeye kudretinin olabileceğini sanan bir adama tıpkı bir kralla karşılaştığı gibi şaşırmış ama kendilerine Küçük Prens'e has öğretici tavrı göstermiştir. Yıldızların tek sahibi olduğunu söyleyen, fakat Küçük Prens: "yıldızların sana ne faydası var?" dediğinde cevap bulamayan iş adamı gerekli dersi çıkarmış mıdır bilemeyiz ama okuyucu evrensel bir mesajla sarsılıyor. Bizim için hakiki anlam içermeyen şeylere sahip olsak, ne kazanırız olmasak ne kaybederiz? Küçük Prens'in aristokrasiyi eleştirmesi, daha da genelleştirirsek otokrasiye ve emredici insan hallerine soylu direnç göstermesi, bütün dünyanın özgürlük hissiyatına tercüman oluyor. Kral halkına yapamayacağı şeyleri emretmiyor ve halkı olmasa da krallığının anlamı olmayacağını söylüyor. Bu basit gözüken diyalog bile yöneticiler için güzel bir öğüttür. Yazar, çeşitli insan tiplemelerini betimledikten sonra işçi sınıfına dikkat çekmeyi ihmal etmemiş ki küçük prens gittiği gezegenlerde gördüğü insanların niyetlerini fener açıp kapatan basit gözüken işçinin yaptığından çok daha saçma buluyor. Bu betimlemeden ise kapitalizm ve krallık eleştirisinin ardından bir komünizm eleştirisi çıkarabiliriz. Antoine de Saint-Exupery, ideolojiler çağında idrakimize giydirilen bu deli gömleklerinin hepsine çocuk üslubunca karşı durmuş ve bu kartondan kaleleri bir bir yıkmış... Kanaatimce bizlere bu eserde verilmek istenen mesaj, kendi benliğini unutmuş insanoğlunun olaylara kalp gözüyle baktığında gerçeği görebilmesidir. Ayrıca önemli bir ayrıntı olarak tilkiyle arkadaş olan Küçük Prens'in onu evcilleştirdikten sonra kopamadığıdır. Kahramanımızın o bölgeden ayrılmasına rağmen zihninin köşesinde ona büyük yer ayırdığını görüyoruz. Küçük Prens'in muhatabı olan tilki, tanışmalarından önce sıradan bir tilkiydi onun için... Hiçbir önemi yoktu. Hayatta bazı değersiz gözüken şeyler vardır ki, kimilerine çok büyük anlamlar ifade eder. Eşsiz eser yazarın sulu boya resimleriyle ayrı bir havaya bürünmüş, hatta günümüzde bile dünyanın çoğu yerinde Küçük Prens resimleri görebilmekteyiz. Yediden yetmişe herkesin anlayacağı bir dilde yazılmış ve bana kalırsa herkesin kendince anlamlar çıkarabileceği bir eser. Okuyucu yazarmış gibi okursa -zaten genellikle öyle okunmuştur- duyguya daha çok yaklaşır. Hepimizin kimseye söylemediği bir Küçük Prens dostu vardır. Yalnız kaldığında onunla dertleşir, onunla paylaşır diğer insanların anlamayacağı ciddi konuları... Acılarını, inançlarını, değerlerini... Exupery, Küçük Prens'in ilk sayfalarında bizi şapka resmiyle boşuna meşgul etmiyor. O şapkadan koca bir fil çıkarıyor. Meğerse şapka diye gördüğümüz şey: fili yutmuş bir yılandır. Her kitap Küçük Prens kadar evrenseli yakalasa insanın şu soruyu sorası gelir yine de: "Her şapkadan fil çıkar mı?"