SHAKESPEARE JUDİTH KADAR ZORDA MI?

Kadın, ta ilkel çağlardan günümüze değin ev işlerinden muzdarip olan, çocuğuna bakan, evine ekmek getiren "bey"ini bekleyen bir hizmetkar yaftası yemiştir. Tarihin elinin uzanabildiği her noktada kadın pasiftir, kadın erkeksiz eksiktir; çünkü o eksik etektir. Hatta o prenses masallarında bile böyle değil midir? Kadının bu masallardaki neredeyse tek işlevi - tabii buna işlev denebilirse- güzel olmak ve prensini beklemektir; çünkü o, prensi olmadan bir hiçtir. Gördüğünüz gibi edilgen ve eksik kadın kavramı zihinlerimize öyle bir yerleşmiş ki, bunun etkisini bu masum metinlerde dahi görmek mümkün. Lütfen yanlış anlamayın beni; kadının böyle bir varlık olarak doğduğunu anlatmaya çalışmak değil niyetim, sadece erkeğin baskınlığı ile zihinlerimizde böyle bir "kadın" kavramının oluşturulduğundan bahsediyorum. Burada, bu fikrin aşılanmaya devam etmesi halinde kadının kendini erkek egemenliği altında ezilmeye mahkum, güçsüz bir varlık olarak görmeye devam edeceği gerçeğini dillendirecek kadar ileri gitmek zorunda hissediyorum kendimi. İşte tüm bunları İlham Yazar'ın yönettiği "Shakespeare Zorda" adlı oyunu izledikten sonra düşünme imkanı buldum. Çünkü oyun, kadın olduğu için o dönemde yasal anlamda oyuncu olma şansına sahip olmayan, fakat bunu çok istediği için erkek kılığında oyunculuk yapmaya çalışan Shakespeare'in kız kardeşi, yani Judith etrafında dönüyordu. Hatta oyunu izlerken kahramanımızın meşrulaşmış ilk kadın sahne oyuncusu olacağını, tarihte -nihayetinde bir oyun da olsa- bir ilke tanıklık edeceğimi düşünmüştüm. Ne var ki, İngilizceye kattığı yeni sözcükleri düşünürsek hiç de değişime kapalı olmadığı çıkarımında bulunabileceğimiz Shakespeare'in bile kız kardeşine bu konuda tam olarak arka çıktığı söylenemezdi. İşte orada, oyunda tek kadın olan Judith aslında dünya üzerindeki tüm kadınların vekili, onun yaşadıkları ise kadının yapmak istediklerinin fakat yapamadıklarının bir göstergesiydi. Neyse ki kadınlar Judith'in çektiğini çekmiyor günümüzde, "Şu mesleğe sahip olamazsınız!" şeklinde bir yasal sınırlama yok önümüzde en azından. Anlayacağınız, yakın tarihimizde bu "hizmetkar kadın" ya da "güçsüz kadın" kavramı biraz da olsa kırıldı. Artık istediğimiz mesleği seçebiliyor, bir erkeğe bağımlı olmadan hayatımızı sürdürebilecek, ayaklarımızın üstünde durabilecek kadar para kazanabiliyor, yetebiliyoruz kendimize. Tabii bu söylediklerimin belirli coğrafi bölgeler için geçerli olduğu aşikar, yoksa ülkemizin doğu kesimlerinde hala "çocuk" gelinler "dede" damatların varlığı altında eziliyor, Afrika'da çoğu kız çocuğu eğitim göremiyor maalesef. Ben ise şanslı tabakadan sayıyorum kendimi, önümde düzgün bir eğitim fırsatı olduğu için, istediğim mesleği seçebildiğim, kararlarımı kendim verebildiğim için. Dünya üzerindeki her kadın benim sahip olduğum fırsat ve imkanlara sahip olamasa da bu "etkin" kadın oranının en azından giderek arttığını söylemek mümkün. Bu noktada şunu belirtmeliyim ki günümüz kadınları için kullandığım "etkin kadın" sadece geçmişle kıyaslama yapmak amacıyla tercih ettiğim bir kavram. Hala erkekle aynı derecede hak ve özgürlükleri olan; erkekle aynı ölçüde sosyal, ekonomik ya da politik anlamda saygı gören bir kadın profili oluşturulmuş değil çünkü. Tamam, meslek sahibi olan kadın sayısı arttı ama kadınlar hangi oranda mesleklerini gerçekten kendi ilgi alanları doğrultusunda, baskı altında kalmadan seçiyor? Bunu dillendirme ihtiyacı hissediyorum, çünkü üniversitesini yeni seçmiş biri olarak bizzat bu ortamın içinde bulundum. Çevremde ailesinin yaptırımıyla istemediği bölümlere giden pek çok kız arkadaşım oldu. Şanslı addettiğim kendim bile "Hangi alanı istiyorsan onu seç." laflarının arkasından bayan mühendislerin kullanacakları doğum izinleri nedeniyle şirketler tarafından tercih edilmediği imalarına maruz kaldım tercih dönemimde. Demem o ki, hizmet etmeye mahkum yaftasından kurtulmuşlarımızın bile hala geçmemesi gereken, toplumun belirlediği birtakım sınırlar var. Sınırlarımızdan, zincirlerimizden kurtulmak ise bizim elimizde. Ancak bizim çabamız ile kadın, erkek ile eşit derecede hak ve özgürlüklere sahip olabilir. Ne var ki, dünya üzerindeki her kadın benim gibi düşünmüyor. Birçoğu artık bu durumu kanıksamış ve özgürlük arayışına girmeyi gereksiz buluyor, hatta "feminist" damgası yemekten korkuyor. Çünkü eşitsizliklerin ortadan kaldırılmasını amaçlayan feminizm düşüncesi "erkek düşmanlığı" ile karıştırılıyor ve sevilmiyor günümüzde. Ancak ne feminizmin böyle bir tarafı var ne de feministlerin böyle bir algısı. Bu sadece, her akımda olduğu gibi, konuyu abartan ve başka yönlere çeken taraftarların varlığının bir sonucu. Şunu unutmamak lazım ki, bu kavrama olan önyargınızdan kurtulamıyorsanız diye söylüyorum, önemli olan "feminizm" kavramı değil, bu sözcüğün altında yatan fikir ve tutku. Bu fikre bu tutkuyla sahip çıkabilirsek hayallerimizdeki kadın profilini oluşturamamamız için hiçbir neden yok gibi görünüyor.