Aynadaki Sen

Her insanın tanıdıkları hakkında kafasında oluşturdukları belli başlı düşünceleri bulunur. Bu düşünceler genellikle birlikte geçirilen zaman içinde davranışların incelenmesi, bir duruma verilen tepkiler ve bir olay hakkında o insanın sahip olduğu fikirleri öğrenme yollarıyla edinilir. Yani çoğunlukla insanlar bir başkasını tanırken onda ne gördüklerini umursarlar. Fakat birinin aslında kim olduğu sorgulandığında üç açıdan bu soruya cevap bulunması mümkündür. İnsan, evet, göründüğü gibi algılanabilir; ama herkes dışarıya sunduğu haliyle kendisi olmayabilir de. Ya da insanın nasıl biri olduğunu çok iyi bilmesine karşın aynaya baktığında kendisini farklı biri olarak görmek istemesi de olağan. Bu durumlarda insanı; nasıl göründüğü, aslında kim olduğu ve olmak istediği kişi olarak üç parçaya bölebiliriz. Hangisi olursa olsun insanın kendisini bunlardan biriyle açıklayabilmesi, kendine tamamen yabancılaşmış olmasından elbette daha iyi değil midir? Üç farklı durumdan herhangi biri resme bakıldığında hissedilebilir; ancak resimde kitabın aynadaki görüntüsü doğru şekilde yansıtılmışken, ayna karşısında duran adamın yüzünü ne kendisinin ne de resme bakan kişilerin görememesi oldukça ilginç. Bu resmi gördüğümde düşündüğüm ilk şey kimi durumlarda insanın kendisinin bile kendisini tanıyamaması, kendi benliğinden uzaklaşıp en sonunda kaybolabileceğiydi. Bir sanat eserinden herkes farklı birer anlam çıkarabilir. Ben bu resmi incelediğimde yukarıda bahsettiğim üç kavram ve yabancılaşma durumunu, ressamın anlatmak istediği olarak düşündüm. Resim: La Reproduction Interdite (1937) Rene Magritte Bu düşüncelerden en önemlisi, belki bazen en ürkütücü olanı, insanın kendine yabancılaşmasıdır. Kendine yabancılaşma, kimlik kaybı veya insanların kişiliksiz oluşu ya da aidiyet yoksunluğu şeklinde açıklanabilir. Bu aidiyet yoksunluğu çoğunlukla uzaktan baktığını fark ettirir insanların yaşadıkları hayata. Bir noktaya gelip gözlerini açar ve fark ederler o ana kadar yaşadıkları şeylerden de aslında sorumlu olduklarını. Yaptıklarından keyif alamamakla yüzleşirler, bir nevi hisleri uyuşur. Bazen kahkahalarla gülseler de gözlerinin içindeki gülümsemenin gri bir perdeden ileri gidememesidir insanın kendisine yabancılaşması. Hayatlarına sanki bir vitrin camındaki manken gibi bakarlar. Yabancılaşan birey, neredeyse kendi varlığını bile hissetmeyecek ya da hissedemeyecek bir hale dönüşür. Yabancılaşmış insan, yaşadığının bile sanki farkında değildir ve günlük aktivitelerini bir robotmuş gibi yapar. Bu durum, hayatı tamamı ile tatsız bir hale getirir o insan için. Çünkü kendinden uzaklaşmak, kendine yabancılaşmak başka birinin düşünceleriyle hareket etmeye başlamakla doğar. Bir başkasının aklını kendisininkinin yerine koyan insan, eninde sonunda kendi fikirlerini üretemeyecek hale gelir. İşte bu sebeple tatsızlaşır yaşamı. Çevresindekilere, topluma ve kendisine yabancılaşan kişi, artık neredeyse hayattaki amacını da bilmeyecek hale gelir. Yabancılaşma, bir başkasının düşüncelerini benimsemek, genel anlamda da kendine ait olmayıp sisteme ait olmak demektir. Dış bir zihniyetin ona yapması ve yapmaması gerekenleri söylemesiyle insan, yavaş yavaş birey olma bilincini kaybedip yaşamındaki amacını unutur hale gelir. İnsan haklarının önemini unutur, birbirine saygı duymayı ve sevgi göstermeyi unutur, duyarsızlıklara tepki vermenin en doğal hakkı olduğunu unutur. Yani kendine yabancılaşmak, insanın sadece kendisine verdiği bir zarar değildir. Geniş çerçeveden bakıldığında tüm topluma zarar verebilme yetkinliği olan ürkütücü bir durumdur. Resimden etkilenen yazar Leopold von Sacher-Masoch resimle aynı adı taşıyan bir şiir yazmıştır. Şiirdeki iki dize şu şekilde çevrilebilir. Yalnızlığım öyle bir tablo çizer ki bu gece, Aynadaki yansımam bile bana sırtını döndü.