Özgürüm, Öyleyse Düşünüyorum

"Bu maskenin altında etten fazlası var. Bu maskenin altında bir fikir var ve fikirler kurşun geçirmezdir." V For Vendetta adlı başyapıtta geçen bu replik filmin beni en çok etkileyen kısımlarından biriydi. Filmin anlatmak istediği şeyi tam anlamıyla veriyordu bu söz ve beni de çok düşündürdü. Tarih boyunca birçok diktatör veya yönetici, kendilerine muhalif olan fikirleri yok etmeye çalıştılar. Bazen bu muhalif düşünceleri taşıyan kişileri öldürerek, bazen de devletin bütün olanaklarını ve medya unsurlarını kendi kontrollerinde tutup halka sadece kendi fikirlerini dayatarak yapmaya çalıştılar bunu. Eninde sonunda, insanların büyük bir kısmı düşüncelerinin kontrol altına alınmaya çalışıldığını anladı ve dayatılan fikirleri reddederek harekete geçti. Böylece kafalarından hiç yok olmayan muhalif düşünceler ortaya çıktı ve olması gerektiği gibi, halk yönetimi ele aldı, filmde olduğu gibi. Yüzyıllardır birçok kez tekrarlanan bu süreç hep aynı şekilde son buldu: Düşünce ve din özgürlüğünün daha fazla olduğu ve yöneticileri büyük ölçüde halkın belirlediği yeni bir devlet. Öte yandan, düşünce ve din özgürlüğünün tam olarak uygulandığı bir devletin hiç olmadığını ve bundan sonra da olmayacağını düşünüyorum. Bunun sebebi tamamen insanoğlunun özgüvensiz, önyargılı ve olaylara şüpheyle yaklaşan yapısı. Bir eylemi gerçekleştirirken veya bir fikri ortaya koyarken, "Bunu yaparsam insanlar benim hakkımda ne düşünür?" sorusunu kendimize sormadan edemiyoruz. Bu da özgürlüğümüzü büyük ölçüde kısıtlıyor. Fikirlerin "kurşun geçirmez" oluşu da düşünce özgürlüğünün tam olarak sağlanamamasının bir sebebi bence. Çünkü bir düşüncemizi dile getirdiğimiz zaman, bu düşüncenin asla yok olmayacağını ve bizim düşüncemiz olarak kalacağını biliyoruz. Bu da bir düşünceyi söylemeden önce birkaç kez daha ele almayı, bazen de hiç söylememeyi gerektirebiliyor. Fikirlerin asla yok olmamasının düşünce özgürlüğünü tam olarak sağlayamamakta bir payı olsa da, düşünce özgürlüğünü ortaya çıkaran da aslında yine bu. Çünkü insanlığın tarihine yön veren bütün fikirler ve ideolojiler bu sayede ortaya çıkıyor. İnsanlar öldükten sonra bile dünyada bıraktıkları izin silinmemesini düşüncelerinin yok olmamasıyla sağlıyor. İnsanların arkalarında bıraktıkları bu düşünceler, zamanla büyüyor, daha fazla kişiye ulaşıyor ve diğer benzer düşüncelerle birleşip büyük kitlelere hitap eden ideolojileri oluşturabiliyor. Bu da insanları kendi fikirlerini söylemeye ve yaşatmaya itiyor. Düşünce özgürlüğü üzerine bu kadar düşününce aklıma Ocak ayında yaşanmış bir olay geliyor. Charlie Hebdo adlı Fransız karikatür dergisinin çizerlerine yapılan saldırı beni çok derinden etkilemişti. Fransızca eğitim veren bir okulda okuduğum için bu olay daha da çok ilgimi çekmişti. Olayın yaşandığı günden sonra haberleri okurken kendi kendime "İsteyen istediğini çizer, düşünür; bu başka kimseyi ilgilendirmez." diye düşünüyordum. Daha sonra çizerlerin ölümüne sebep olan karikatürleri gördüğümde ise "Ama onlar da bayağı provoke etmiş." demekten kendimi alamadım. İşte bu yüzden, düşünce özgürlüğü hiçbir zaman tam olarak sağlanamıyor. Çünkü bir grup insanın hoşuna giden bir şey, diğer bir grubun nefretiyle karşı karşıya kalabiliyor. Bu olayda Charlie Hebdo çizerleri en doğal hakları olan düşünce ve ifade özgürlüklerini kullanmış, fakat bunu yaparken diğer insanların dini inançlarına saygılı olmayı ihmal etmişti. Sosyal yaşamın en büyük olgularından ikisi; ifade özgürlüğü ve başkalarının inançlarına saygılı olma kavramları çarpışmıştı bu olayda. Dünyanın birçok yerinde düşünce özgürlüğünün sandığımızdan daha az olduğunu düşünüyorum. Birçok gazete veya televizyon kanalı, birilerinin istediği şekilde yönetiliyor ve haber yayınlıyor. Bu şekilde yöneticiler halka sadece kendi düşüncelerin empoze ediyor ve insanların düşünme süreleri azaltılarak düşünce özgürlükleri kısıtlanmış oluyor. Bu da çeşitli muhalif ideolojilerin ortaya çıkmasını kısmen önlüyor. Muhalif gazeteciler düşüncelerini yazdıklarında saldırıya bile uğrayabiliyor. Gazeteciler veya çizerler düşüncelerini ifade etmek istedikleri için bunu yapıyorlar, biz kimsenin düşüncesini okumak veya dikkate almak zorunda değiliz. Bu yüzden Charlie Hebdo çizerlerinin, ne kadar bazı insanların dini inançlarına saygısızlık etmiş olsalar da, kesinlikle öldürülmeyi hak etmediklerini düşünüyorum. Bu örnekte olduğu gibi, insanların değerlerine saldırıldığında bile düşünce özgürlüğü yok sayılmamalı bence. Böyle bir durum söz konusu olduğunda, saldırıya uğrayan kişi hakkını hukuki yollardan arayabilir, aramalı. Çünkü insanların düşündükleri şeyler onları öldürmek için bir bahane değil. Diğerlerinin istemediği şekilde düşünen insanları öldürmek de hiçbir şeyin çözümü değildir, ne de olsa fikirler kurşun geçirmezdir. Onur Tepençelik