Yalansız Bir An

Kulağa pek hoş gelmese de kabul etmek gerekir ki; yalan günlük hayatımızın bir parçası haline gelmiş durumda. Bu aldatmaca o kadar temel bir davranış ki; ona beyaz, pembe gibi sıfatlar takar durumdayız. Görünen o ki; o derece basite indirgenmiş durumda yalan söylemek. Yalanın İcadı hiç kimsenin yalan söyleyemediği, daha da ötesi fikirlerini olabilecek en keskin ve en dürüst biçimde dile getirdiği, distopik bir evren üzerine kurulu. Kulağa ürkütücü geldiğini itiraf etmek gerek. Nitekim yalan, yediğimiz yemeğin çok güzel olduğundan tutun, eşimizin giydiği kıyafetin ne kadar şık olduğuna kadar birçok basit konuda kullandığımız bir araç. Film, bu araç elimizden alındığında sosyalleşme faaliyetlerimizin ne kadar ürkütücü bir hal alacağını çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor. Olabildiğince dürüst olmaktan bahsettim. 'Dürüst olmam gerekirse', bu filmi izleyene kadar olabildiğince dürüst olmanın ne kadar büyük bir sıkıntı teşkil edebileceği aklımın ucundan dahi geçmezdi. Lakin halen tam olarak kavrayamadığım bir sorun var. Herkesin sadece ve sadece doğruyu söylüyor olduğunu kabul eden bir toplum bu doğruların olumsuz duygusal yükünü bir kenara koymuş durumda. Karşıdaki insandan kırıcı, hatta aşağılayıcı bir dönüt alınıp, "Peki." diyerek her şeye kalındığı yerden devam edilebilmesini oldukça duyarsız buluyorum. Bu beni daha da korkutucu bir düşünceye itiyor. Acaba bize söylenen ya da okuduğumuz şeylerin doğruluğunu tartıyor olmamız mı bizi duyarlı kılan? Eğer gördüğümüz ve duyduğumuz her şeyi sorgulamadan doğru kabul ediyor olsaydık, sadece doğru oldukları fikri durumu daha az acı verici yapar mıydı? Mesela biriyle yemeğe çıkmaya karar veriyorsunuz. Karşınızdaki kişi dürüstçe sizden hoşlanmadığını ve o an orası dışında herhangi bir yerde olmayı tercih edeceğini söylüyor. Bunun doğru olduğunu bilmek, doğru olduğu için bu fikre daha fazla saygı duymamıza sebep olur muydu? Saygı duymaya başladığımız andan itibaren bu artık bir duygusal yük teşkil eder miydi? Bu sorulara kendi içimde bulabildiğim cevaplar sanırım filmi biraz ikiyüzlü bulmama sebep oluyor. Nitekim birinin size olumsuz bir şey söylemesiyle başlayan her konuşmanın, hızlı bir şekilde bir tartışmaya dönüşeceğini düşünüyorum. Tamamen olumsuz bir dönüt alıp, dışarı olumlu hatta onaylayan bir dönüt vermek psikolojik ve kimyasal olarak çok mantıklı değil. Biri bize olumsuz bir vasfımızdan bahsettiğinde, genel olarak ilk tepki; yorumun tartılması, eğer bizim bakış açımızdan da doğruluk payı varsa; karşı tarafın olumsuz bir vasfının ortaya konularak yansıtılmasıdır. Eğer bizim bakış açımızda doğruluk payı yok ise bir itiraz sürecine girilmesidir. Bu düşünüldüğünde böyle bir distopyada, herhangi bir sosyal faaliyetin devam ettirilebilir olmasını mümkün bulmuyorum. Belki de bunun mümkün olmasının tek yolu; ortamın bir ütopya olması. Eğer herkes fiziksel ve karakteristik vasıfları bakımından 'eksiksiz' ise, yalanın olmadığı bir gerçeklikte; sağlıklı bir iletişim ve dolayısıyla sosyal bir ortamdan bahsedilebilir. Ancak ve ancak iki insanın birbiri hakkında yapabileceği olumsuz bir yorum olmadığı noktada yalanın yokluğu, kulağa gerçekçi geliyor. Bu da filmin, yalanın icat edildiği noktaya kadar olan kısmını benim için fantastik bir kurgu yapıyor. Yalanın icat edilmesini takip eden sahneler ise gerçek bir tanrı kompleksini portre ediyor. Düşünüldüğünde elinizde öyle büyük bir güç var ki, bir tanrı kompleksine sahip olmamak işten bile değil. Etrafınızdaki insanlar ağzınızdan çıkan her kelimenin doğru olduğu fikrine o kadar itibar ediyor ki, bir insana onun aslında var olmadığını söylemenin o kişiyi intihara sürükleyebileceği bir noktadalar. Tahmin edileceği üzere tanrı kompleksi ve acemi bir yalancı iyi bir ikili oluşturmuyor. Bunu takip eden olaylar; yalan söyleme 'haklarımızı' ne kadar savurganca kullandığımızı hatırlatır nitelikte. Sanırım bu filmi izleyen bir kişi eğer ki filmden bir ders alma ve alınan dersi kendi hayatına uygulama niyetinde ise, dürüstlük ve yalan kavramlarının hayatında ki yerini bir kez daha gözden geçirmeli.