UYUMSUZLUĞUN BEDELİ

Aynı acemi ressamın fırçasından çıkmış portreler gibiyiz. Tek tip yüz hatları, aynı saç stilleri, benzer silik gülüşler... Ancak asıl korkutucu olan kişilik özelliklerimizin, ilgi alanlarımızın, düşünce şeklimizin gittikçe aynılaşması, belirli kategorilere girebilmesi. O kategoriler dışındakilerin toplumca tespit edilip baskıyla, zorla değiştirilmeye çalışılması; böylece "farklılık" tehdidinin itinayla ortadan kaldırılması. Çok hassas bir toplum yapımız var. Anlayışsızlığın hakim olduğu, hoşgörünün kapı dışarı edildiği bu düzende uyumsuzluğu tolere edebilecek gücümüz yok çünkü. Herkes kendisi için belirlenmiş sınıflardan birine girip, o sınıfa ait olmak; içten içe kendisine dayatılanlara tamamen karşı olduğunu bilse de kabul etmesi gereken algıyı hayatının her ayrıntısıyla benimsediğini göstermek zorundaymış gibi aynı kalemden çıkmış senaryoları paylaşıyor, yaşıyoruz. Peki gerçekten toplumdaki kabul edilmiş ölçülere, kaidelere uygun yaşamak zorunda mıyız? Bireyselliğimizi çeşitlilik olarak sunup hayatımızı toplumdan bağımsız bir şekilde, kendimiz yönlendiremez miyiz? Neil Burger'ın yönettiği Uyumsuz filmini hipnotize olmuşçasına dikkatle izlerken, bir yandan da cevabını aradığım sorular bunlar. Veronica Ruth'un yarattığı distopik dünyada bilgelik, cesaret, dürüstlük, fedakarlık ve dostluk; her on altı yaşına basmış gencin aralarından birini seçip ömrünün sonuna kadar seçiminin gereklerini yerine getirmeye çalışacağı sınıflar. Bir kere seçme hakları var, yanlış bir seçimin sonucu ise bir insanın başına gelebileceklerin en kötüsü: toplumsal yaşantıdan dışlanmak, bir yere ait olamadan, mülteciler gibi tek başına yaşam savaşı vermek. Kişinin kendini ne kadar iyi tanıdığı önemli değil, cesareti seçmiş birinin başka insanlar tarafından cesur olmadığı düşünülürse gruptan atılır. Seçim zamanı geldiğinde kişinin kendini henüz tanıyamamış olmasının da affı yok. En kötüsü de, kendini birden fazla sınıfa ait hisseden ya da hiçbir sınıfa uyum sağlayamayacak insanlar olabileceği ihtimalinin göz önünde bile bulundurulmaması. Ruth'un gergin iplerle sınırları belirlenmiş gruplardan oluşan toplumundan, içinde yaşadığım topluma çeviriyorum yüzümü. Gördüğüm ve yüzleşmek zorunda olduğum şey, insanların benzer şekilde kalıplara sokulmaya çalışıldığı; toplumun, farklılığın çıkıntılık olarak görüldüğü zihniyeti ulaşılıp değiştirilmesi belki de imkansız derinliklerde sakladığı. Verdiğimiz kararlardan pişman olma lüksü 2 tanınmıyor bize. Çünkü kararlarımız kim olduğumuzu belirliyor ve belirleyip de dünyaya ilan ettiğimiz sınırlarımızın dışına çıkaramıyoruz kimliğimizi. Başkalarının ne düşündüğü ise kritik bir nokta. Herkes tarafından onaylanmalıyız. Yaptığımız her bir seçimin, farklılık teşkil ederek mevcut düzene karşı tehlike getirmeyeceğinden emin olunmalı. Kendi kararlarımı sorgularken fark ettim bunu. Özgürce kararlar aldığımı sanmam sadece bir yanılsamadan ibaret aslında. Arkadaşlarımdan etkilenmediğim, aileme onaylatmadığım ya da kabul görmemekten korkup istediklerimin tam tersi yöne dönmemle sonuçlanmayan tek bir kararımı bulamadım geriye dönüp düşününce. Her düşüncemin altında bir şekilde dış etkenler yattığı gerçeği bir tokat gibi geldi. Hep aklımın bir köşesinde sorgulayadurduğum ama kendime itiraf etme cesaretini gösteremediğim bir sonuca vardı bu düşüncelerim: Başkalarının yarattığı bir insan olduğumu fark ettim. Aslında toplumun yüzyıllardır biriktirdiği düzgülerin şekil verdiği, seçimlerinde özgür olduğunu sanan bir piyonum. Kendime hiçbir şey katamama, hep etrafımı izleyip gördüklerimi taklit etmiş olma korkusu kaplıyor içimi. Ardından aklıma gelen bir başka soru da kimin tam anlamıyla özgün olduğu; toplum tarafından onaylanma, kalıpların dışına çıkıp tepki görme kaygısı gütmeden kalbinin sesini dinleyebildiği oluyor. Ancak anladım ki bu soruyu sorarak hala kusurlarımı çoğunluğa mal ederek, hatalı olduğumda bile toplumdaki yerimi korumaya çalışıyorum. Oysaki yapmam gereken bireysel zenginliklerimi doğru ya da yanlış olarak nitelendirmeyip özgürce kararlar almak; kişiliğimi, ne kadar farklı olursam olayım hissettiğim gibi şekillendirip, istemediğim sürece kim olduğumu belirlemek zorunda olmadığımı bilmek. İçine hapsedildiğim grupların duvarları daraldıkça farklılıklarımla, gerektiğinde "uyumsuz" olarak o duvarları yıkabilmeliyim. Çünkü hayat ancak kendimiz olabilirsek, hatta çoğunluğa uymazsak ulaşabileceğimiz mutluluklarla dolu.