MENFAATLER ARASINDA SIKIŞMIŞ ZAVALLI BİZ İNSANLAR

Her zaman nasıl bir insan olmamız gerektiği söylenir bize. Dürüst, mert, çalışkan yani toplumda yer edinebilen ve sevilen biri olmamız için neler yapmamız gerektiği... Peki, gerçekten öyle mi? Yani toplumda yer edinmek için ahlaklı ve toplumun isteklerini yerine getiren bir insan mı olmamız gerek? Amacım toplum çizgisinden çıkmak değil fakat sorgulamak istediğim bir nokta var: Gerçek hayatta ahlaklı ve dürüst insanlar toplumda yer edinebiliyor mu? İşte türlü çıkmazları içinde barındıran bu soru "Kadın Kokusu" isimli filmden sonra aklımı kurcalamaya başladı. Başrolünü Al Pacino'nun üstlendiği bu film oyunculuklarıyla ve sahneleriyle sizi etkileyen, uzun ama bittiğinde sizi olduğunuzdan farklı bir insana dönüştüren bir yapıt. Kör bir emekli albay olan Frank (Al Pacino) ilk başta aksi ve huysuz bir karakter olarak görülse de, izlendikçe insanın bakış açısını değiştiren bir karakter. Çünkü gerçek hayatta böyle insanlara rastlamamız pek de mümkün değil. Hepimiz toplumda bir yer edinmeye çalışıyoruz ve bunun için kendimizden fedakarlıklar yapıyoruz. Olmadığımız insanlar olarak gösteriyoruz kendimizi. Daha ağır bir biçimde toplumla alışveriş yapıp kendimizi satıyoruz bir nevi. Buna değiyor mu peki? Burada da karşımıza lise öğrencisi olan Charlie çıkıyor. Charlie ise çalışkan, ekonomik durumu çok iyi olmayan ama gelecek vaat etmekle beraber seyirci kaldığı olaydan dolayı bir seçim yapması gereken bir genç olarak karşımıza çıkıyor. Sıradan bir çocuk oyunu ispiyonlamasından farklı olan her insanın büyük ya da küçük fark etmeden karşılaştığı ya da karşılaşabileceği zengin -doğal olarak güçlü- insanların karşısında kendi emekleriyle bir yerlere gelmeyi başarmış kişiler arasında geçen bu olay insanın kendi davranışlarını sorgulamasına neden olacak bir cinsten. Hepimiz hayatımızı seçim yapmak üzerine kuruyoruz ve her seçimimizin iyi ya da kötü sonuçları var. Keşke dememek için "doğru" seçimler yapmaya çalışıyoruz. Merak ettiğim nokta ise biz seçimlerimizi kendimiz için mi yoksa toplum için mi yapıyoruz? Burada her seçimi tamamen kendimiz ya da tamamen toplum için yapmamızın mümkün olmamasıyla birlikte seçimlerimizi kendimiz için yapmamızın bencillik sayılması sorunu doğmakta. Bencillik her zaman toplum için bir sorun, kişiyi toplumda yer edinmesinden uzaklaştıran bir olgu olarak karşımıza çıkmakta. Kime sorsanız bencillikle alakası yoktur. Ama hayır, hepimiz çok benciliz çünkü hepimiz toplumu kandırıyoruz. İşte filmdeki yaşlı ve emekli olan bu albay tipik bencil insan örneğini gösterse de benim için o sadece belki de yaşanmışlıklarından kaynaklı olarak toplumda yer edinmeye çalışma isteklerini bitirmiş birisi. Filmin son sahnesinde Harry için yapılan disiplin kurulundaki onu koruyucu tavrıyla tipik bir bencil olmadığını bize kanıtlamakta. Filmde tanıdık gelen bir diğer nokta ise masum olan ve içine düştüğü durumdan nasıl çıkacağını bilemeyen Harry'nin seçimi. Harry ya yanlış şeyler yaptıklarını gördüğü arkadaşlarını müdüre söyleyecek ve müdürden Cambridge Üniversitesi'ne gidebilmek için tavsiye mektubu alacak ya da gördüğü insanların kim olduğunu söylemeyip okuldan atılacak. Harry'nin tamamen suçsuz olduğu ve şans eseri düştüğü bu durumda yapması gerekenin cesaretli biri olup arkadaşlarını korumak olduğu düşünülebilir. Fakat gerçek hayatta hepimizin öncelikli olarak yaşam mücadelesi verdiğimizi düşünürsek bencillik de bu hayat mücadelesiyle birlikte gelen ayrılmaz bir parça olmaz mı? Yani hepimiz az ya da çok benciliz. İşte bu yüzden, ben filmde Harry'nin gördüklerini anlatmasını beklemiştim çünkü bunun haksızlıklara karşı sessiz kalmamak konusunda beni cesaretlendireceğini düşünmüştüm. Başkalarını bu kadar düşünmek için hayatımız çok kısa. Hayatımız çok kısa, hayatı kaçırıyoruz parça parça ya da bütün- ve aynı Peyami Safa'nın da dediği gibi "Görülecek, işitilecek, tadılacak, okunacak, yazılacak, yapılacak o kadar çok şey birikiyor ki, bundan sonra hayatımın bütün bunlara yetişemeyeceğinden korkuyorum." diye düşünmeli ve bazen sadece kendimizi düşünmeliyiz. Hayat kendimizi tam anlamıyla topluma sevdirmek için çok kısa çünkü. Bu noktada toplumun bir parçası olduğumuzu da unutmamalıyız, yani aykırı olmak da olmamalı amaç; toplumun istekleri ve kişisel isteklerimizi bir dengede tutmalıyız. Fakat bu dengeyi sağlamanın da sadece kişiye bağlı olmadığını kişilerin faklı derecedeki güçlerinin dengeleri bozduğunu da film çok belirgin bir şekilde göstermekte. Nitekim genç Harry'nin çekinceleri de bu yüzden kaynaklanmakta. Dünyanın başlangıcından bu böyle süregelmektedir. İlk çağlarda bu kaynağı fiziksel güçken günümüz dünyasında bu güç para. İstesek de istemesek de parası olanın istediği toplum şeklini doğal biçimde kabul etmekte bireyler. Bu da "güçlü olanın adaletinin" sürmesini doğurmakta. Film ise buna bir karşı çıkış niteliği göstermekte. Filmin sonunda beklendiği gibi Harry kazanan taraf olmakta ve seyircilere de "her zaman hakkaniyetli olmanın" en sonunda zor da olsa güzel sonuçlar doğuracağı düşüncesi sunulmakta. Bu gerçek dünyada ne kadar gerçek olabilir, bilmiyorum. Bu düşüncem pesimistlik olarak algılanmamalı çünkü, romantik olup iyi olmanın her zaman kazandıracağını düşünmek insanın bir hayal aleminde yaşaması demektir. Önemli olan ise az önce de belirttiğim gibi menfaatler arasında ne kadar güç de olsa dengeyi kurabilmekte. Yani ne toplumdan ayrılmalıyız ne de tamamen ona bağlı olarak yaşamalıyız. Nebahat Başak Eser