VİCDANİ YAPTIRIM

"Suç, sosyal düzenin bozukluğuna bir başkaldırıdır." "Suç ve Ceza", suç işleyen kişinin işlemiş olduğu suçun cezasını er ya da geç vicdani ve fiili olarak mutlaka çekeceği esasına dayanmaktadır. Romanda Rusya'nın büyük şehirlerinden birindeki yoksul halkın hayatı dile getirilmektedir. Dostoyevski paraya ihtiyacı olduğu ve karısının ağır hasta olduğu bir dönemde, karısının başucunda beklerken bu şaheserini yarattı. Romanı, bu kadar beğenilen bir eser haline getiren ise hiç şüphesiz Dostoyevski'nin her romanında fark edilen fakat en yoğun halini bu eserde canlandırmış olan bir sınırsız akıcılık, kilitli ve sert düğümlü bir konu. "Suç ve Ceza" okuyan her okuyucu, bilinçsizce ve farkında dahi olmadan bir vicdan sorgulaması içerisine girer ve aynı zamanda, tam bu sırada Dostoyevski de kafamızın içerisine girmiş olur. Eğer kafamızın içerisi odalar, odacıklar, dolaplar ve çekmecelerden oluşuyor ise, hepsini birden aynı anda harekete geçirme marifetine sahip bir eserdir "Suç ve Ceza". Eseri bitirdiğinizde de aradan günler geçse de beyin hala okumaya devam eder. Doğası gereği, bu kadar karmaşık fakat anlaşılır ve etkileyici bir eser ile bağ kurmaya çalışır. "Suç ve Ceza"nın okuyucuları için, ona bağlananlar için bir kötü yan tesiri de mevcuttur: Eseri okuyan herhangi biri, bu eserden sonra herhangi bir başka edebiyat eserine bu denli önem veremeyecektir. Onu başka bir eserin etkileyemeyeceği düşüncesine kapılır insan. Tolstoy'un "Onun kalemini tanrı kullanıyor" dediği bir yazar ve eser için bizim düşüncelerimiz ne kadar farklı olabilir ki? Roman kahramanı Raskolnikov sıradan bir suçlu değildir. İşlemiş olduğu suçu hem kendi zihninde hem de diğer insanların gözünde meşru hale getirebilmek amacıyla, kendi iç dünyasında oluşturduğu toplumsal psikolojik bir deney olarak işler. Romanda cinayet öncesi ve sonrası katilin içinde bulunduğu psikoloji çözümlenmesi, suçlu olan Raskolnikov' un felsefi teorisi analiz edilerek bir arada verilmiştir. Bu özellikler yazara dönemin ahlaki ve zihinsel yalpalamalarını ve özellikle şehirde yaşayan farklı sınıfsal kökenlere mensup demokrat gençlerin sürekli değişkenlik arz eden kararsızlık içeren ruh hallerini yansıtabilme olanağı vermiştir. Raskolnikov dürüst, aydın ve akıllı bir kişidir. Petersburg'da küçük bir evin dolabı andıran küçücük çatı kısmında yaşamaktadır. Şehirde yaşayan yoksul insanların hayatlarını gözlemlemekte, kendisi ile birlikte birçok insanın da bu düzen içinde kaçınılmaz olarak yoksulluk, hastalık, erken ölüm gibi kötü yazgılarının olacağını düşünmektedir. Böylesi düşünceler kendi iç dünyasında yoğun duygusal arayışlara neden olmaktadır. Dostoyevski, romanını sadece olay örgüsü ve yaşananlar ile sınırlandırmayacak kadar usta bir sanatçıydı elbette. Bu tezimizi doğrular nitelikte bir veri de "Suç ve Ceza"yı oluşturan karakterlerin her birinin isimlerinin seçilme şekli. Eserin hemen her kahramanı kendisine uygun bir isim ile adlandırılmış, bunlar bilinçli olarak seçilmiştir: Ayrılıkçı, hizipçi anlamına gelen Raskol'nik'ten doğma Raskolnikov, kirli su birikintisi anlamındaki luzha'dan türeyen Luzhin, akıl anlamına gelen Razum'dan türemiş Razumihin ve tabii ki şeker gibi bir karakter olarak tasarlanmış Marmeladov'un marmelat isminden türemiş olması. "Suç ve Ceza"nın dillere destan efsaneviliğine kayıtsız kalmak eserin doğduğu topraklar için de mümkünsüz olacaktır elbette. St. Petersburg'da, eserde bahsedilen evlere, sokaklara, köprülere ve hatta barlara tur düzenleyen kişi ve firmalar var. İnternette birazcık araştırma yapmak, araştırma yapanı Raskolnikov'un evine, Katerina İvanovna'nın akıl sağlığını tamamen yitirdiği köprüye, Sonya'nın yaşadığı binaya, Kristal Palas'a ve diğer tüm mekanlara götürebilir. Bir suç anını, bir cinayeti kelimelere dökerek, saniye saniye yaşıyormuşçasına sizi içine çeken ve olayın içinde kendinizi bulmanızı sağlayan bu eser konuya suçun tanımı açısından bakar. Suç, TDK'ya ve diğer tüm dillerdeki tüm otoritelere göre; törelere, ahlak kurallarına ve yasalara aykırı davranış olarak açıklanmıştır. Bazı eylemlerin bazı ülkelerde suç iken bazı ülkelerde olmaması da suçun tanımının ne denli boşluklarla dolu olduğunu ve suça dair Raskolnikov'un yorumlarının ne denli yerinde olduğunu bizlere kanıtlar. Suçun genetik değil de sosyal ve toplumsal bir olgu olduğunu da kulağımıza fısıldar. İnsanın suç işleme psikolojisini bu denli derinlemesine ve detaylı işleyen psiko-sosyal tahlilde bu kadar başarılı bir eser daha önce ve şimdiye dek verilmemiştir ve verilmesi de mümkün olacak gibi görünmemektedir. Suç işleyen bir insanın, suçu işlediği yeri tekrar görmek istemesine ait psikolojisini, yaşadığı iç hesaplaşma ile nasıl kendini cezalandırarak ele verdiğini başka bir yazar ve eser başka türlü anlatamaz. Dostoyevski'nin şahsımca en etkileyici, insana ait psikolojik durumlar ile bu durumlara Dostoyevski'nin ustaca hakimiyetini 19. yüzyıl Rusyası ile harmanlayan bu eşsiz benzersiz romanı, hemen her Dostoyevski romanında olduğu gibi ana karakteri ile kendi ruhsal durumunu yansıtmaya çalışan Dostoyevski'nin verdiği en "kutsal" eser olarak nitelendirilebilir. "Dünyada açık yüreklilikten zor ve övmeden kolay bir şey yoktur. Açık yüreklilikle yüzde bir değerinde bile olsa, bir nota falsolu oldu mu, uyumsuzluk hemen fark edilir; övmede ise baştan aşağı tüm notalar falsolu bile olsa, yine de kulağa hoş gelir ve zevk ile dinlenir." diyen "Suç ve Ceza" için bizim diyebileceğimiz tek şey her notanın kusursuzca yerleştirildiği efsanevi bir sanat eseri olduğudur.