Bağdaşmak Zorunda Değiliz

Doğu ile batı arasındaki etkileşim, uzun süreden beri üzerinde düşündüğüm kavramlardan bir tanesi. Bu konu üzerinde okuduğum çoğu yazıda, doğu ve batı arasında yer alan uyuşmazlıklar ve zıtlıklar, bazı kültürel öğelerden ve toplumlar arasında yer alan farklılıklardan kaynaklandığı söyleniyordu. Tabii yakın bir zamana kadar ben de kısmen bu düşünceye katılıyordum. Onur Bilge Kula'nın yazmış olduğu "Avrupalılık Nedir? Türkler Ne Kadar Avrupalıdır?" adlı eseri okuduktan sonra doğu ve batı kavramları üzerinde sahip olduğum düşüncelere bir yeni bakış açısı daha kattım. Bu olgularla birlikte doğu ve batı arasında yer alan uyuşmazlıkların asıl sebebi, kurumsal yapılanmalarda farklılıkların oluşundan ve kültürel faktörlerde ortaklığın olmamasından kaynaklandığın kanısına vardım. Benim bu konuda takıldığım nokta ise doğu ve batı arasında yer alan farklılıkların sebepsiz yere azaltmaya çalışmamız. Avrupalı olmak ve kendimizi onlar ile gerek kurumsal gerekse kültürel anlamda kıyaslayışımız aslında kendi benliğimize zarar vermemize sebebiyet verdiğini düşünmekteyim. Doğu ile batı arasındaki söz konusu bazı yapısal farklılıklar tartışılmaz bir gerçek ancak bu farklılıkların bulunduğu yapılanmada kendimizi değiştirmeye çalışmak yerine, halihazırda sahip olduğumuz değerlere sahip çıkmamız gerektiğini düşünüyorum. Şöyle ki; iki tane bardak düşünün. İkisi de ağızına kadar kaynar çay ile dolu. Bu bardaklardan birisi su bardağı, öteki ise bir çay bardağı olduğunu varsayalım. Çay bardağının altlığı, çay bardağının sabit durabilmesi için su bardağının altlığından alan ve biçim olarak faklı ölçülere sahip. Eğer biz o çay bardaklarını değiştirip su bardağınınkini çay bardağına, çay bardağınınkini de su bardağına koyarsak bardaklar sabit durmaz ve içerisinde bulunan kaynar çay üzerimize dökülür ve bize zarar verir. Bu durum bizi sebepsiz yere yıpratabilir ki bunu bazen çevremde net bir şekilde gözlemleyebilmekteyim. Batı kültüründe yer alan aile ilişkileri bu duruma somut bir örnek olarak gösterilebilir. Batı ailelerinde yer alan genç üyeler, bulur 1 Recep YILDIZ çağıyla birlikte ailelerine karşı sorumluluk hissiyatlarını azaltmak istemektedirler. Benim düşünceme göre bu sosyal yapıya ve kültürel niteliklerle alakalı bir durum. Bizim toplumumuzda da bir bağlamda "batı yaşam tarzı" olarak adlandırılan ve özendirilen bu olgu, bana göre Anadolu topluluklarının aile içi ilişkilerine oldukça zıt bir yapıya sahip. Günümüz Türk toplumlarında, bulur çağına gelen genç bireyler, bazen uygunsuz bir biçimde aile içi iletişimlerine zarar verebiliyorlar. Bu durum açıkçası beni üzmüyor değil çünkü kendi benliğimiz oluşturan değerlerin kıymetini bilemeden gerek kültürel gerekse dinsel yapımızla uyuşmayan Avrupalı yaşam tarzını benimsemeye çalışmamız, benim düşünce anlayışıma göre bize kimliğimizi kaybettirmekte ve bizi gereksiz arayışlara itmektedir. Bu hususta düzeltilmesi gereken noktanın ise zihniyet ve düşünce yapısı olduğunu düşünüyorum. Toplumumuzda herhangi bir konuda "yenilikçi" anlayışı batının sahip olduğu uygulamalar ile ilişkilendirililiyor ki bu bence çok yanlış bir anlayış. Dönüp tarihe baktığımızda Avrupalı insanların, örnek verecek olursak görgü kurallarının neredeyse tamamının doğu toplumlarından öğrendiğini görmekteyiz. Bu durum bile bizim toplumlarımıza batıyı doğudan keskin çizgilerle ayırmanın yanlış bir anlayış olduğunun gösterir. Geçmişten günümüze süregelen ve aydınlarımızın eleştirdiği batılılaşma kavramı, benim düşünceme göre de toplumda yanlış idrak edilmiş ve dikkat etmeden uygulanmaya çalışılmıştır. Elbette ki batılı devletlerin doğu devletlerinden üstün olduğu bazı alanlar var. Klişe olan "İyi olanı al, gerisini bırak." mantığı ile çıktığımız bu yolda dönüp bakınca, iyi olanın üzerine yapışan ve toplumumuza virüs gibi yayılan zararlı olguların, batı uygarlıklarından aldığımız iyi olan şeylerin faydalarını gölgede bıraktığını düşünüyorum. Benim bu hususta üzüldüğüm durum ise ilk Türk topluluklarından gelen ve gerek sosyal, gerekse kültürel açıdan çok zengin bir geçmişi bir kenara itmeye çalışmamız. Değiştirmeye çalıştığımız o olguları benimseyip günümüze göre şekillendirecek olsaydık, benim düşünceme göre çağımızın en gelişmiş ve çağdaş toplumunu oluşturacaktık ki doğu ve batı kavramı tam tersi şekilde süregeliyor olacaktı. 2 Recep YILDIZ