EDİK

Mor Gecelerin Suskun Dili; savaş ve yokluk zamanında Anadolu'yu anlatan gerçekten de 'vurucu' bir eser olsa da türünün diğer örneklerine aslında hiç benzemiyor. Bu denli etkileyici bir anlatımı hayatımda ilk kez Marquez'de hissetmiştim. Olayları, olayların akışıyla beraber değil de kocaman bir objektiften, dışarıdan anlatan bir kitap bu. Anlatılan upuzun sefalet, kıtlık ve umutsuzluk dolu yılları bir çırpıda okudum. Böyle akıcı bir anlatıma rağmen yazar, minik anekdotları, nüansları kaçırmadan, es geçmeden büyülü bir gerçeklik sunmuş bize. Bu kitabı okurken hiç ama hiç yabancılık hissetmedim, bana yakın bir coğrafyada geçse de uzak bir zaman dilimini anlatıyordu ama yine de hikayeden hiç kopmadım. Bu his, bu tat sanırım eleştirmenlerce 'sinematografik' denilerek ifade ediliyor. Ben de Mor Gecelerin Suskun Dili'nde bunu gördüm, galiba en iyi bu şekilde anlatabilirim. Hikaye ilkokul çağlarındaki bir kızın gözünden o zamanın dünyasını, Anadolusunu, şartlarını anlatıyor. Bu özelliği sayesinde hikaye çok geniş bir okur kitlesine sesleniyor. Bu kitabı bir ilkokul öğrencisi, bir genç, bir yetişkin ve savaşı yaşamış nesilden biri okuyabilir. Her biri bu kitaptan farklı anlamlar çıkaracak, farklı tatlar alacaktır. Hatta bir kişi hikayeyi farklı yaşlarında okuduğunda, daha önce keşfetmediği birçok anlamı keşfedecektir. Bu da hikayenin eskimeyen bir hikaye olduğunu gösteriyor ki bence bu evrenselliğin önkoşulu. Küçük kızın hikayesi bir edik etrafına örülmüş. Edik şimdinin çizmesi, ayakkabısı. Her çocuğun küçükken birilerinden istediği bir şey vardır muhakkak, zaten bununla ilgili yüzlerce hikaye var. Bisiklet, futbol topu, oyuncak bebek ve daha niceleri... Kahraman İmran'ı bu yönden diğer çocuklardan ayıran şey, bu hikayede bir çocuğa yüklenmiş çok olgun ve yüce bir tavrın bulunuyor olması. Bunu savaş yıllarının yokluğuna, zorluğuna ve çocukları çok küçükken büyükler gibi düşünmeye zorlayan ruhuna bağladım. Burada İmran'ı okuyan bir akranı, onun çektiği sıkıntıları onun gözünden anlayabilirken ve hikayeyi başka bir zemine oturturken; savaşı bizzat yaşamış biri okuduğunda tamamen farklı bir hikaye bulacak, belki o da kendi çocukluğunu İmran'ın olgunluğunda bulacaktır. Akıcı ve anlaşılır dilinin yanında Anadolu'nun şivesine ve o zamanlar köylünün dilindeki çeşitli terimlere yer veren yazar, belli ki bunun için de ayrı bir mesai harcamış. İlk kez duyduğum onlarca terimi anlamlarıyla birlikte veren yazar sayesinde kelime bilgim gelişti. Günümüzde sıkça kullandığımız çoğu kelimenin kökenini ve eski hallerini öğrendim. Yazar bu kelimeleri yalnızca literatürden değil, Ankara'nın çeşitli köylerindeki büyüklerden de yararlanarak işlemiş. Ayrıca hikayede bazı bölümlerde Orta Asya Türk geleneklerine göndermeler, köylerde hala varlığını sürdüren alışkanlıkların açıklamaları bulunuyor. Hikayenin önüne geçilmeden minik şerpiştirmelerle tarihsel bilgilere yer verilmesi beni çok etkiledi. Bu sayede kitabı okuduğumda hem dokunaklı bir hikayenin içine konuk oldum, hem de kafamda çocukluğumdan beri yer etmiş olan çeşitli tarihi ve coğrafi bilgileri oturtmuş oldum. Okudukça anladım; köyde herkesin binbir türlü derdi, tasası vardı; herkes emin bir şekilde üstüne düşen görevi yerine getirmeye çabalasa da herkes kaybolmuştu, kimse bir şeyin farkında, ayırdında değildi. Hikayeye başlarken, alışılmış bir köy romanı okuyacağınızdan eminsiniz; hikayeyi yarıladığınızda çok şey öğrenmiş ama olanlardan incinmiş hissediyorsunuz; sonuna geldiğinizde ise eğer Marquez okuduysanız, aynı onu okurken olduğu gibi- yüzünüze sertçe çarpan gerçekle hayal arası şeyle sersemliyorsunuz. Etkileneceksiniz, sizin de benim gibi bu narin hikayeyi saatler içinde okumanız dileğiyle! (Yalnızca şiveli kısımlarda yavaşladım, siz de öyle yapın ve Anadolu'nun tadını çıkarın!!!) Suzan Alfazya Hedayatian