Zamanın Ruhu ve İnsanın Ayarı

Her sabah, erken saatlerde işlerine, okullarına yetişmeye çalışan insanların telaşlı, stresli ve yorgun yüz ifadelerine dikkat ederim. Servislerden yığınlar halinde dökülen tek tip giyinmiş, ifadesiz, tekli sıralar halinde, yükselen binalar arasından yeni monoton, içi boş saatlerine ilerleyen insanlar... Bu manzara beni her seferinde dehşete düşürmüş ve gelecekte nasıl bir hayat istemediğim hakkında düşündürmüştür. Çevremde bu manzaranın bir parçası olan birçok kişi vakit kısıtlılığından dem vururken, sahip olunan yirmi dört saatin artık yeterince doyurucu olamadığını söylerler. Peki, aylardır görüşmediğimiz ve özlediğimiz bir arkadaşımızın buluşma teklifini yoğunluk bahanesiyle geri çevirirken, o hep yetersizliğinden yakındığımız kavramı algımızla ve seçimlerimizle nasıl hoyratça kullandığımızın farkında mıyızdır? Bu düzenin parçası haline gelmiş sıradan günümüz insanı gibi aslında ben de yoğunluktan, zamanın kısıtlılığından yakınırdım eskiden. Oysa çoğumuz biliriz ki dar zamandan şikayet ederken devlet dairelerinde, okulda ya da sıkıcı olarak tanımladığımız rutinlerimizde gün, akrebin bir kaç rakam atlamasını takip süreci haline gelmiştir sadece bizim için. Zamanın değerini vurguladığımız bir çok süslü sözde bile maddi zaman hesaplarına girişiriz ve bitmek bilmeyen hırslarımızı, suni ihtiyaçlarımızı karşılamak için kendimize ait olan zamandan daha fazla tasarruf ve fedakarlık etmemiz gerektiğini telkin ederiz kendimize. Bu sürecin sonunda zamanı suçlarız ve bizi yeterince beslemediğini düşünürüz. Oysa zaman üzerine düşünmeden yaptığımız seçimler günün sonunda yüzlerimize yansıyan mutsuzluk, bitiklik ve günün elimizde kalan sıfır karında gizlidir. İlkokul yıllarımdı. Sayı saymayı bile henüz yeni öğrendiğim, maddi hesaplarla pek işimin olmadığı yıllar... Zamanın ölçüyle ve rakamlarla ifade edilen bir değerden ibaret olacağını henüz öğrenmemiştim. Bütün anların kendine özgü, beni heyecanlandıran, yoğun anlamları vardı benim için. Yaptığım tek şey oyunlar oynamak, insanları dinlemek ve parçası olduğum hayata dair sorular sormaktı. Şimdi dönüp baktığımda zamanı bin bir renkle boyadığım, ona kendimce kimlik kazandırdığım ve aynı zamanda ondan beslendiğim en verimli dönemim olduğunu fark ediyorum bu yıllarımın. Michael Ende'nin Momo adlı kitabı ortaokul yıllarımdan itibaren beni zamanın kullanımı ve değeri üzerinde düşündürmüştür hep. Çünkü Momo, çocukluğumuzdan bir karakter olarak çıkıp geliyor günümüze, zamanın anlamının ve sayacının bu üzerinde durduğumuz anların, çevremizle paylaşımlarımızın yüreklerimizdeki yansımaları olduğunu hatırlatıyor bize. Tanpınar " Saatleri Ayarlama Enstitüsü " nde saatin ayarının insan olduğunu ve andaki her şeyin insanın seçimleriyle, algısıyla var olduğunu söylemişti bize. Peki bugün ya insanın ayarı ne durumdadır? Günümüzün "duman adamlar" ı metroda, trafikte ve hatta uykumuzda bile algımıza sızmakla ve bize kalan zamanın kontrolünü ele geçirmekle, eylemlerimizi ve hareketlerimizi kısıtlamakla meşguldürler. Sevdiklerime ya da kendime ayırdığım bir dakikayı harcadığım, cep telefonuma gelen durmak bilmeyen bildirimlerde ya da "sosyal" medyada mutluluğumu, şaşkınlığımı, üzüntümü bir tıklamayla hızlı bir şekilde, yarım yamalak gösterdiğim çoktan seçmeli ifadelerde gösterirler kendilerini. Bazen ise yorucu bir günün ardından gece yatağıma uzandığımda hissettiğim kalbim ve zihnim arasındaki çatışmada yaşarlar onlar ya da hayal kısırlığımızdadırlar bizi özgür çocukluk aklımızdan koparan. Şüphesiz bu modern virüsler zamanımıza, davranışlarımıza teknolojiye yetişememe acizliğimizi kullanarak sızarlar. Hız uğruna besin kaynaklarını kurutan, yerinde duramayan, dinleyemeyen, üretemeyen, tepkilerini bir "tık"la ifade eden ve gittikçe yalnızlaşan kurulu makineler haline getirirler bizi. Ancak Hora ustanın da dediği gibi, yaşarken arada bir durup soluklanmak yaşanılan anı hazmetmek ve onu anlamlandırmak ihtiyacım olduğunu hissederim zaman zaman. Çoğu kişiye zaman kaybı olarak gelebilecek uzun tren yolculuklarını hep sevmişimdir mesela. Kendime ve sevdiklerime harcadığım değerli dakikaların ruhuyla tanışırım ve onlarla içli dışlı olurum o uzun yolculuklarda. Bana zamanın sadece tüketilmesi gereken matematiksel bir değerden ibaret olmayacak kadar soyut ve bereketli bir değer olabileceğini anlatırlar. "Keşke çocuk kalabilseydim" deriz bazı zamanlar. Çünkü Momo gibi çocuklar küçük özgür ruhlarıyla bize sorular sorar, sadece bizi dinleyerek bile içini boşalttığımız saniyeleri doldurmamıza yardımcı olurlar. Bu yorgunluk toplumunda bize davranışlarımızın temel motivasyon kaynaklarımızı aktarırlar. İnanıyorum ki zaman, günlük koşuşturmamızda attığımız her adımı çocuk duyarlılığıyla aldığımız ölçüde mutluluğumuzu besleyen bir değer olacaktır hepimiz için.