Yeni Fikirler

Günümüzde eskiden yaşamış insanlara göre daha açık fikirli olduğumuzu düşünürüz. Bunu savunmak için kendimizce kanıtlarımız da vardır. Hepimiz büyük düşünürlerin zamanının oturmuş fikirlerine karşı çıkan fikirlerini yayımladığı zaman aldıkları tepkileri anlatan hikayeleri biliriz. Bazen insanların eski zamanlarda ne kadar dar görüşlü olduğunu düşünür ve modern ve yeni fikirlere açık bir toplumun üyesi olduğumuza seviniriz. Günümüzde çoğu insanın eski zamanlardaki insanlara kıyasla daha açık fikirli olduğuna katılmama rağmen ne kadar daha açık fikirli oldukları sorusuna ilişkin görüşlerim son zamanlarda biraz değişti. Bu değişimde Edgar Allan Poe'nun 1848 yılında yazdığı Eureka adlı eserinin etkisi büyük. Kitap Poe'nun evrenin işleyişiyle ilgili düşüncelerini anlatıyor. Anlattığı şeyler Poe'nun yaşadığı dönemdeki çoğu insanın anlamsız olarak değerlendireceği düşünceler olmasına rağmen bazı tezleri oldukça mantıklı ve bilimsel olarak çağının üstünde olan fikirler içeriyor. Bu yenilikçi fikirlerin bir bilim adamından değil de bir yazardan çıkması oldukça ilginç. Öyle ki insanın yeni fikirlere bakış açısını sorgulamasına yol açıyor. Bilimsel teorinin eski çağlara göre çok daha gelişmiş ve tutarlı olduğu bir çağda yaşıyoruz. Belki de bu, insanların bilimsel olan her şeye kesin doğrular olarak bakmasına yol açıyor. Bazen insanlığın bilgi birikiminin kısıtlı ve sürekli bir gelişim içinde olduğunu unutuyoruz. Bu açıdan eski çağlarda yaşayan, yıldızların gökyüzündeki delikler olduğuna kendini inandırmış ve bu inancının kesinlikle doğru olduğunu düşünen insanlardan pek bir farkımız yok. Bildiklerimizi kesin doğrular olarak görmek bizi her ne kadar bilgili olsak da dar görüşlü bir insan yapıyor. İşin kötüsü bir konuda tecrübemiz arttıkça o konuya olan bağlılığımız da artıyor ve yeni düşünceleri kabul etmemiz de bir o kadar zorlaşıyor. Bu durum bir konuda bilgi sahibiyken, yani yaratıcılığımızın en çok işimize yarayacağı evrede, yeni fikirler üretmemize çoğunlukla engel oluyor. Yeni fikirlere açık olmak bazen gerçekten de zor. O güne kadar hep inandığımız "gerçekleri" geride bırakıp yeni ve henüz benimseme fırsatı bulamadığımız düşüncelere ikna olmamızı gerektiriyor. Bu bazen yeni düşünceleri yalnızca sorgulamamıza bile engel olmaya yetiyor. Yeni düşünceleri saçma ve mantık dışı olarak görmemiz de bu yüzden. Ve unutulmaması gerekir ki, insanların saçma ve mantık dışı olarak gördüğü bu fikirler, defalarca daha önceki fikirlerden daha gerçek ve daha doğru düşünceler olmuştur. Bu sebeple insanların yeni düşüncelere olan ön yargılı tavrının ister bilim, ister felsefe olsun her türlü düşünsel aktivitenin gelişimine büyük zarar verdiğini düşünüyorum. Peki bu durum nasıl düzeltilebilir? Belki insanlara küçük yaştan açık fikirli olmanın iyi bir şey olduğunu öğreterek başlamanın iyi bir çözüm yolu olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak bu düşünceye katılmıyorum. Bence tarih boyunca insanoğlunun yeni düşünceleri kabul etmemekteki bu ısrarcılığı ancak bir yolla açıklanabilir: İnsan doğuştan dar görüşlü bir canlıdır. Bu yüzden yapabileceği tek şey bilinçli bir şekilde kendi dar görüşlü doğasından uzak durmaya çalışmaktır. Açık fikirli olmak insanın çocukken öğrenip sonra bilinçsiz olarak yapacağı bir şey değil, insanın kendisine sürekli olarak hatırlatması gereken bir meseledir. Tabii ki yazının en başında da söylediğim gibi insanların önyargılı olmamak konusunda geçmişe göre hiç gelişme kaydetmediğini idda etmiyorum. Sadece bu sorunu insanlığın henüz tam olarak aşamadığını söylüyorum. Bu yüzden yeni bir fikirle karşılaştığımızda "saçma" diyerek geçiştirmek yerine en azından fikir üzerinde biraz düşünürsek bilimi veya başka herhangi bir düşünsel bilgi birikimini zenginleştirebiliriz. Unutmamak gerekir ki insanlığı ileriye taşıyan şey eski ve oturmuş fikirlerin üzerinde düşünmekten ziyade, yeni fikirler üretmektir. Yiğit Ege Bayiz 21602582