Doğru Bildiklerimiz-Yanlış Düşündüklerimiz

Yıl 1945... Almanya, başlattığı 2. Dünya Savaşı'nın son safhalarının yaşandığı dönemde geri çekilmek zorunda kalmış, komutanlar esir alınmış ya da kaçmış, kaynak yetersizliğinden karşısına aldığı devletlerle sürdürdüğü savaşta dayanamamıştır. Peki, o son dönemde, bütün dünyayı karşısına alan, insanların ya çok sevdiği, ya da çok korktuğu büyük lidere ne olmuştur? Birinci Dünya Savaşı'nda ordusu kısıtlanmış, toprakları işgal edilmiş, koşulları aleyhine olan anlaşmaları imzalamak zorunda kalan bir ülkeyi, yavaş ama sağlam adımlarla silahlandıran, seneler içerisinde iktidara geçen, soykırım yapan, Almanları üstün bir ırk haline getirmeye çalışan liderden bahsediyorum. "Nazi" denince akla gelen ilk isim, "Adolf Hitler "oluyor. İntihar ettiği söyleniyor. Bir şekilde kaçtığı ve savaş bittikten sonra tekrardan yükselecek küçük gruplar yarattığı, bunun için de hayatta kaldığı dedikoduları var. Hangisi doğru, hangisi tatmin edici bir cevap, bunlar Dünya Tarihi'nde bir gizem olarak kanıtlanana kadar kalacaktır. Tek bir şey üzerinde yorum yapılabilir ki, bence nasıl öldüğünden ziyade üstünde durulması gereken asıl konudur. Bu konu, Adolf Hitler'in ölmeden önceki ruh sağlığı, davranışları ve düşüncelerinin ta kendisidir. Pip Utton'nun yazdığı ve Burak Sergen'in canlandırdığı "Adolf" adlı tiyatro oyununda bu olayı izleme şansına eriştim. izlediğim yüz dakika boyunca, tarihi bir kaynaktan edinemeyeceğim bir anlayışa, bambaşka bir bakış açısıyla baktım. Hem gülerek, hem düşünerek, hem de kendimle çatışarak oldu bu gözlemleme süreci. Her şeyden önce, daha oyun başlamadan aklımda bir soru vardı. Oyunun adı neden "Adolf" tu? İlk beş dakika, izlediğim karakter tam da bunun cevabını veriyordu. Karşımdaki "Adolf" bir "Hitler" değildi. Çocuksu bir görünümü, hastalıklı bir bakışı ve birden fazla karakteri vardı. O, hepimizin bildiği, güçlü, kendine güvenen ve insanların korktuğu kişinin yerinde, ölmek üzere olduğunun farkına varan, mantıklı düşünemeyen, hayal dünyasında yaşayan, fikirlerini kendiyle çatışarak ortaya koyan bir çocuktu. Bir şey kanıtlamaya ihtiyacı yoktu. Yaşama isteği, daha doğrusu kaçmak için bir sebebi yoktu. Gerçeklerle yüzleştiğinde beti benzi atmış, yine de Almanya'nın geleceğini düşünen ve gençlere öğüt veren bir tavrı vardı. Halbuki bu sadece bir anlığınaydı. Sonra attığı hastalıklı bir kahkaha, elini yüzüne götürmesinden hemen sonra tavrının değişmesi, bunların hepsi nasıl bir ruh halinde olduğunu yansıtıyordu. Geçmişte yaptıklarını bir ders niteliğinde sunan, elinde küçük bir tabanca ve üniformasında yamuk bağlanmış bir kravatıyla aynada kendine bakan bir hocaydı o. Davranışları anlık, hissettikleri geçiciydi. Peki, neler söylemişti bu kişi? Konuştuklarının bir amacı, çıkarılabilecek sonuçları var mıydı? Devletleri birer oyuncak olarak görmesi, soykırımın atılması gereken bir adım olduğu, kan dökmenin normal, cinsiyet ve sınıf ayrımının hep var olacağını savunması... "Dem"... "Demok"... "Demokrasi"nin ucuz bir alet olmasını söylemesi... Evet, aslında o değişmemişti. İnandıkları, yaptıkları birer gerçek, başkalarına yaşattıkları tarihin değiştirilemez bir parçasıydı. Bu yüzden, delirmeye hakkı yoktu. Gerçeklerden kaçmaya, Berlin top yağmuru altında kalırken kanlar içinde yerde yatmaya hakkı yoktu. Kendini öldürmesi bir cesaret örneği değil, korkaklığının tek göstergesiydi. Belki de bu yüzden, saygı ve nefret duyduğum adam gözümde o andan itibaren bitmişti. Eğer bu savaşı başlatacak cesareti buluyorsa, bitirecek kuvveti de olmalıydı. En azından, kendi savunduklarını bu şekilde koruyabilirdi ve gelecek nesillerine ne için öldüğünü gösterebilirdi. O ise kısa ve pürüzlü olan yolu seçti. Tiyatronun bende yarattığı etki tam olarak buydu. Oyunun içeriğiyle beraber ilgimi çeken başka bir kısımda oynanış biçimiydi. "Adolf" sahnede anı yaşarken biz seyircileri de oyunun içine davet etmiş, yeri geldiği zaman istekte bulunmuş, yeri geldiğinde ise kendi hayal aleminin bir parçası haline getirmişti. Son perdeye yaklaşırken de, oyunu kesip, bize gerçekten ne düşündüğünü açıkladı. Canlandırdığı karakteri kapalı şekilde eleştirirken, sorular sorarak günümüz dünyasıyla 1945 Almanya'sını birleştirmişti. Böylece, tiyatro sadece bir oyun olmaktan çıkıp, farklı bakış açılarının ortaya konulduğu kültürel bir etkinlik haline geldi. Sonuç olarak, Burak Bey bize bir bilgi çorbası değil, sorgulamamıza neden olacak bir idea sistemi verdi ve bu sistemin sadece 1945 yılında sıkışmayıp, şu an bile ensemizde olabileceği hissini yaşattı.