Levent Berk Güngen

İnsanoğlunun Maddi ve Manevi Gelişimi Birbirine Paralel mi? Dönem arası tatilinde, birkaç yıl süren onarımdan sonra kapılarını ziyaretçilere açan Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ne yeniden gitme fırsatım oldu. Bu müzede Eski Taş Çağı'nda yaşamış ilk insanlardan başlayarak Anadolu'da yerleşmiş başlıca uygarlıklara ait eserler sergileniyor. Bu eserleri inceleyince, insanoğlunun gelişim süreci bende merak uyandırdı ve geçmişimize daha farklı bir açıdan bakmaya başladım. Bu gelişim sürecinin bence en dikkati çeken özelliği zaman tablosu. İnsanoğlunun gelişimi başlangıçta çok yavaş. Yüzbinlerce yıl süren bir Taş Çağı'ndan sonra insanın gelişimi birden hızlanıyor ve son on bin yıl içinde insanoğlu Ay'a gidecek kadar ilerliyor. Bence insanlığın gelişimindeki bu hız, yerleşik hayata geçilmesi ve onun sonucunda gelen rahatlık ile ilgili olmalı. Bütün zamanlarını avcılık ve toplayıcılıkla geçiren ilk insanlar yerleşik hayata geçince oluşan boş zamanlarında zekalarını kullanıp yeni aletler geliştirmek için fırsat buluyorlar. Bu yeni icatlar da insanoğluna biraz daha fazla boş zaman ve yeni imkanlar sağlıyor ve böylece gelişim süreci kendini besleyerek hızlanıyor. Günümüzdeki bilgi patlaması da bu sürecin ulaştığı son noktadır. İlk Çağ insanıyla günümüz insanı arasında biyolojik açıdan fazla bir değişiklik yok aslında. Buna karşın manevi dünyalarımız çok farklı. Eski insanların manevi dünyalarının bize oranla daha zengin olduğunu düşünüyorum. On bin yılda bilimde çok yol katetmişiz ama buna karşın birçok şeyi de yitirmişiz gibi hissediyorum. İnsanlar, evrenin sırlarını açıklayamadıkları İlk Çağ'da anlıyamadıklarını tarif etmek ve yorumlamak için çeşitli mitolojiler oluşturmuşlar. Bütün doğa olaylarının açıklamasını mitolojide aramışlar. Bu inançlarla içiçe yaşamalarında günümüzde görülmeyen ve etkileyici bulduğum bir heyecan var. Günümüz dünyasında insanoğlu eskisi gibi olmasa da halen mitolojinin etkisinde. Okuduğumuz kitaplar ve izlediğimiz dizilerdeki dünyalar hep mitolojiden izler taşıyor. Öte yandan, biz günümüz insanları bu konularla sadece ilgileniyoruz; mitolojideki tanrılara benzer saygı duyduğumuz kahramanlar yaratıyoruz ama onların gerçek olmadığını biliyoruz. Böylece, eski dünyanın mistikliği bizde eksik kalıyor. Mitoloji konusuna benzer bir şekilde, insanoğlunun gelişim sürecinde teknolojik açıdan kazanımları olmasına karşın yitirdiği değerler de olmuştur. Bunun en belirgin örneği hızlanan hayatımızda kaybettiğimiz sakinlik ve huzur. Hayat hızlandıkça ve hırslarımız doymadıkça acelecilik doğamıza aykırı olsa da toplumlarımızda sıradan olmaya başladı. Ateşle oyanayan çocuklar gibi heyecanımızın ortasında tedbiri elden bırakabiliyoruz. Bu konu sırf bireysel düzeyde de değil. Geçmişte görülmemiş olanaklara sahip olunca tüm insanlık almış başımızı gidiyoruz. Küreselleşmeyle yayılan acelecilik ile dünyada hayat hızlanırken dünya küçülüyor olsa da bu yeni hayata ayak uydurmak zorlaşıyor; kendimizi kaybediyoruz. Daha önemli ve daha büyük şeyler yapmaya çabalarken, bu amaçlarımızın gerçekten bize yararlı olup olmayacağını sormayı ihmal ediyoruz. Elimize geçen yeni teknolojileri doğru şekilde kullanmayı bilemeden onlarla büyük hatalar yapabiliyoruz ve ağır bedeller ödüyoruz. Bu arada doğayı da hırslarımıza kurban ederek bu acelecilik ateşinde kendimizi yakıyoruz. Çıldıran yeni dünya düzenide insanoğlunun kendi kıyametine neden olmasıyla ilgili senaryolar arttı. Çok değil, daha birkaç kuşak önce böyle bir senaryonun oluşmasına olanak veremiyorduk. Günümüzde böyle tehlikeli bir dünya oluşturuyorsa "gelişmek" neye yarar? Bilime karşı sonsuz saygım olmasına rağmen, felsefi açıdan bilimin getirdiği sorumlulukları üstlenecek kadar geliştiğimizi düşünmüyorum. Günümüzdeki tedbirsiz ve duyarsız bu zihniyetin insanlık için "en gelişmiş" zihniyet olmadığı ortada. Sonuç olarak teknolojik üstünlüğümüze rağmen bugünün insanının eski zaman insanından üstün olduğunu düşünmeye cüret etmemeliyiz ve hatta atalarımızdan acilen (tekrar) öğrenmemiz gereken bazı dersler var: doğada belli başlı bir yerimiz olduğu gibi, hadsizlik ettiğimiz zaman "tanrıların gazabı" veya benzer kötü sonuçların geleceği gibi...