SIRÇA FANUS'UNDA BİR KADIN

Sylvia Plath; kronik depresyonu, duygusal buhranları şiirlerine, romanlarına, eserlerine en ince ayrıntısına kadar sinmiş; belki de en iyi kadınlar tarafından anlaşılabilecek her yönden güzel kadın. Hayatlara böylesine dokunmuş bir kadının kendi yaşam öyküsüne odaklanmamak elde değil. Çocukluğundan beri süregelen duygusal iniş çıkışları, asla istediği gibi sürdüremediği evliliği, çocuklardan nefret etmesine rağmen sevdiği adamdan çocuk sahibi oluşu, sonra da çocuklarıyla aynı evdeyken intihar edişi... Sırça Fanus; onun hayatından çok fazla şey bulabileceğimiz, intihar düşüncesi ve edimi çevresinde tematize edilmiş, bir bakıma otobiyografi niteliğinde bir roman çünkü kendisinden türettiği Esther karakteri, Plath'in kişiliğine ve hayatına dair önemli ipuçları taşıyor. Sylvia Plath'i okunası kılan, duygusal bunalımlarının ortaya çıkardığı varoluşçu ve itirafçı tutumudur. Genellikle kişisel konularda yazar gibi görünse de yazdıkları dönemin zihniyetine bir eleştiri niteliğindedir de zaman zaman. Büyük beklentilerle New York'a gelen on iki genç kadın, büyük şehrin şartlarında kendilerine verilen imkanlar dahilinde mücadele etmeye çalışırken, kendilerine ve yaşama dair birçok şeyi fark ederler. Sırça Fanus'a konu olan Esther Greenwood, çok başarılı bir öğrencidir, New York onun da beklentilerini karşılamaz. Esther farklı olduğunun farkındadır; kafasındakilerin dünya gerçekliği ile örtüşmediğini bilir, çoğu zaman anlaşılmayacağını düşündüğü için açıklama yapmaktan dahi imtina eder, yaşıtı diğer kızların aksine içinde bulunduğu rekabetin anlamsız ve yorucu olduğunu düşünür ve kendini bir kimlik arayışı içinde bulur. Kendini bir yere ait hissetme isteği, aynı anda birçok şeye ulaşmayı dileyip hiçbirini elde edemeyişi, hırsın bünyesine verdiği zararı fark edişi, zamanla masumiyetini yitirişi hayatını zora sokar bu genç kadının ve bu zor anlarında, başının üstünde beliriverir sırça fanusu. Hapsolduğunu hissettiği fanusta birinin elini uzatıp onu oradan çıkarması gerektiğini hisseder Esther, buna dair her umuda sıkı sıkıya tutunur. Çoğu kadın, çoğu zaman böyle bir fanusun içine sıkıştığını hisseder; buna ne sebep olur bilinmez ama kimimiz kurtuluruz, kimimiz kurtulamayız bu kafesten. Kişinin kozmopolit dünyada kendi benliğine yabancılaşıp bir amacın esiri haline gelmesi, ona ulaşmak için kendi karakterinden ve onu kendisi yapan özelliklerinden vazgeçişi Sırça Fanus'un ana fikrini oluşturuyor aslında. Bu durum, hem yazıldığı dönemin Amerika'sıyla, hem de günümüz dünyasıyla ilişkilendirilebilir. Modern dünyada bireylerin idealleri uğruna bencilleşmeleri ve kişiliklerinden ödün vermeleri, kazanma hırsının, daha fazlasına sahip olmanın çekiciliğinin bizi ne hale getirdiğinin bir göstergesi. Esther de, hiç tanımadığı insanlarla dolu hiç bilmediği bir yerde, kurduğu hayalleri birbiri ardına ellerinden kayıp giderken çöküşe mani olamaz, gördüğü psikolojik tedaviler de intihar girişimlerine. İyileşebileceğinden, içindeki kara delikten kurtulabileceğinden şüphelidir; gittikçe daha da hırçınlaşır gerek ailesine, gerek yakınlarına, gerekse kendisine karşı. İç dünyasında kuşku, kararsızlık, umutsuzluk, ümit öyle karışmıştır ki; gün boyu birbirinden farklı onlarca duyguya sarılır, aynı anda hepsini tecrübe eder. En ücra dehlizlerine kadar sinen yalnızlık duygusu, onun cam fanusun ötesindeki dünya için iştahını kabartsa da, kendi gerçekliğini kabullenir. Sonunda fanusundan, içindeki yalnızlık dahi sökülmüş bir şekilde çıkıp insan kalabalığının içine ani bir kararla girer ve bu da kaybolmuşluğun asıl tanımıdır işte. Belki de bizler, Esther gibi fanusumuzu kırıp kurtulamayacağız ondan; ikiliklerimizle, çelişkilerimizle, buhranlarımızla anlaşılmayı bekleyeceğiz; belli ki Plath yapamadı bunu, yaşama tutunamadı ve ölümü seçti. Sylvia Plath'in bu romanı, hayatı yorumlamak ya da anlamlandırmakla çaba harcayanların, küçük hesapların peşinde koşanların değil; yaşamı yaşamak olarak düşünenlerin romanıdır.