Kolombiya'dan Türkiye'ye Aynı Kırmızı Pazartesi

Gabriel Garcia Marquez, en iyi romanım dediği Kırmızı Pazartesi adlı eserinde Kolombiya'da işlenmiş olan gerçek bir namus cinayetini çarpıcı bir şekilde aktarmıştır. Romanın başında cinayetin işlenişini direkt olarak okuyucuya veren yazar daha sonra bu cinayeti bir gazetecinin bakış açısıyla incelemiş. Romanı okumaya başladığımda diğer cinayet konulu romanlardan farklı olduğunu ilk sayfadan hissettim; çünkü diğer cinayet romanları gibi cinayeti işleyenler okuyucudan gizlenmiyor veya okuyucuya bir katili bulma macerası anlatılmıyor. Marquez, okuyucu dahil herkesin işleneceğini bildiği bir cinayeti anlatıyor ve aslında toplumsal eleştirisini de bu durum üzerinden yapıyor. Romanı okudukça insan, namus cinayetleri ve toplumlar üzerine düşünmeden ve özeleştiri yapmadan edemiyor. Ben de bu romanı okurken sıkça namus cinayetleri hakkında düşündüm ve romanın başından beri dikkatimi çeken, Kolombiya'da işlenen bu cinayetin Türkiye'deki namus cinayetlerine ne kadar benzediğiydi. Bu roman sayesinde her gün televizyonda, gazetelerde gördüğümüz bir Türkiye gerçeğinin aslında evrensel bir problem olduğunu fark etttim. Santiago Nasar'ın, Angela Vicario'nun bekaretini alması suçlamasıyla Vicario kardeşler tarafından öldürülüşü, bana Türkiye'deki Mehmetlerin, Ahmetlerin, Rojdaların, Ayşelerin aynı nedenle aile bireyleri tarafından öldürülmesini hatırlattı. Bilici, 2 Kolombiya'da bekaretin namusla bağdaştırılması ve cinayete kadar giden sorunlara yol açması, Kolombiya'da da işerin Türkiye'deki gibi yürüdüğünü gösteriyor. Fakat bu ne Kolombiya ne de Türkiye'yle sınırlı bir gerçek, aslında namus cinayetleri evrensel bir problem. Marquez de romanında tam olarak bunu söylemek istiyor. Bu eser Türkiye'deki ve Kolombiya'daki gibi baskıcı, dindar ve gelenekçi toplumlarda namus cinayetlerinin nasıl normalleştiğini gösteriyor. Romanda cinayetin işleneceğini tüm kasaba halkı biliyor ama hiç kimse bu duruma müdahale etme gereği duymuyor ve kendilerini böyle bir sorumluluktan kurtarmak istiyor. Marquez bu durumu şöyle aktarmış: "Ancak cinayeti engelleyebilecekken yapmayanların çoğu, namus sorunlarının ancak faciada rol almış kişilerin erişebildiği kutsal alanlar olduğu bahanesiyle kendilerini avutmuşlardı." (Marquez, 96) Türk toplumunda da aynı romandaki Kolombiyalılar gibi cinayete göz yumma ve bir şekilde işin içinden çıkma çabası var. Bu durum Türkiye'de ve dünyada işlenen tüm namus cinayetlerinin de aslında Marquez tarafından dolaylı ve istemli olarak eleştirildiğini kanıtlıyor. Her toplum, namus cinayetlerine gelenekçi veya dinsel kalıplar kullanarak bir kılıf uyduruyor ve bunu normalleştiriyor. Bugün Türkiye'de hala işlenen töre cinayetleri tıpkı Kırmızı Pazartesi'de işlenen cinayet gibi birçok kişi tarafından biliniyor ve engellenmiyor. Gabriel Marquez'in anlattığı dönemde toplum namus cinayetini o kadar normalleştirmiş ki Santiago Nasar'ı öldüren Vicario ikizleri ceza bile almıyor üstelik o dönemde Kolombiya'da namus cinayetleri hukuken meşru müdafaa kabul ediliyor: Bilici, 3 "Avukat, cinayetin namus uğruna meşru müdafaa olduğu tezini savunmuş, bu da mahkeme heyeti tarafından kabul edilmişti; davanın sonunda da ikizler bu suçu aynı nedenlerle bin kez de olsa yeniden işleyeceklerini beyan etmişlerdi." (Marquez, 50) Eski yıllarda Türkiye'de de cezasız kurtulanlar olsa da bugün toplum namus cinayetlerine karşı belli bir bilinç düzeyine ulaşmış ve artık yargıda namus cinayetleri ağır cezalara çarptırılmakta. Fakat hala bu cezalar namus cinayetlerini engellemekte yeterli olmuyor çünkü kadına şiddet ve yozlaşmış namus düşüncesi toplumun zihinde hala canlı. Marquez'in memleketi Kolombiya'da durum oldukça değişmiş; belki de bu roman sayesinde birçok namus meraklısı hatasının farkına varmış, aydınlar insanları mantıklı olana yöneltmiş ve namus cinayetleri oldukça azalmış. Benim düşüncelerimi de Türkiye'ye olan benzerliği sayesinde etkileyen bu roman, belki Türkiye'de daha çok okunsa nice yanlış düşüncenin önüne geçmekte etken olacak. Gabriel Garcia Marquez bunu düşünerek yazmadı belki ama Kırmızı Pazartesi benim gözümde yalnızca bir Kolombiya romanı değil aynı zamanda bir Türkiye romanı ve acı bir Türkiye gerçeği.