DÜZEN

"Yaşamın Ucuna Yolculuk" kitabını okuduktan sonra sanırım Tezer Özlü'ye en çok intiharı yakıştırmıştım çünkü bu duygu ve düşüncelerin sonucunda kendi hayatına son vermeyi ancak o seçebilirdi. Fakat öğrendim ki ölümü bir hastalıktan olmuş ve bu hastalık onu erken yaşta yakalamış. Bunu öğrendikten sonra ise düşünmeye başladım: "Eğer daha uzun yaşasaydı kim bilir Türk edebiyatına nasıl eserler bırakırdı?", bugüne kadar Tezer Özlü'nün hiçbir kitabını okuma fırsatım olmamıştı ama onu bir cümlesinden dolayı tanıyor ve seviyordum. O cümle ki ülkemizi son zamanlarda en iyi özetleyen cümleydi. "Burası Bizim değil, bizi öldürmek isteyenlerin ülkesi.", bu cümle onu sevmeme yetmişti ve şimdi ise bir ödev için onun kitabını alıp onu daha iyi tanımaya uğraşıyordum. Peki, yazarın bir kitabıyla onu tanımak mümkün müydü? Eğer bu kadar içten yazan bir yazarsanız tanımak, yazarın iç dünyasını hayal etmek mümkündü. Tezer Özlü bu kitabında sürekli varoluşun kendisiyle birlikte ölümü getirdiğinden bahsediyor. Yolculuk yapıyor, kitabın adındaki gibi yaşamın ucuna yolculuklar gerçekleştiriyor. Bu yolculuklar onun kendisiyle yalnız kalmasını sağlıyor ve gittiği otellerde, caddelerde, sokaklarda, gezdiği mekanlarda kendisini arıyor. Bir sokağın boş olmasını kendi yalnızlığıyla bağdaştırıyor ve o sokağı kendisine benzetiyor. Bu yalnızlığını da o kadar güzel anlatıyor ki şu cümleleriyle "İnsan sevgisi zaman zaman yalnızlığımızın boyutlarını aştı, zaman zaman da insanlar yalnızlığımızı bir başınalığımızdan daha derin, daha dayanılmaz boyutlara iteledi."(Özlü 2014: 23). Onu ülkelerden kaçıran sürekli kendini yolculuk yaparken bulmasının nedeni insanlardı, hatta kısacası birileri tarafından yaratılmış ve kurgulanmış bu saçma düzendi. Sahiden kim kurmuştu bu düzeni? "Düzen" kelimesini kullanınca aklıma Uğur Mumcu'nun "Vurulduk Ey Halkım Unutma Bizi" şiirinden bir kısım geldi: "Ya bu düzenin kirli çarklarına ortak olmuşlardı ya da susmuşlardı bütün olup bitenlere.". Evet, hem Türkiye'de hem de dünya genelinde dönüp duran bir çark var. Karşı gelen düzenin dışında kalıyor, onaylayan düzenin içinde. Tezer Özlü de bunu onaylar biçimde şu cümleleri kağıda döküyor: "İnsan yirmi yaşında ya toplumun akılla bağdaşmayan düzenine girer ya da var olur. Uyum istemiyor, var olmak istiyor. Gidiyor. Sınırlarını zorluyor. Ben de gidiyorum. Henüz uyum duyacağım hiçbir şeyle karşılaşmadım."(Özlü 2014: 48) Düşünebiliyor musunuz bir insanın uyum duyacağı bir şeyle karşılaşmayıp kendini yolculuklara ve sözcüklere adadığını ve bunun sonucunda yine de iç huzuruna kavuşamadığını? İşte bütün bunların nedeni o kirli düzen. Bizi biz yapan şeyleri elimizden almaya çalışan, sen şuysan varsın ama buysan yoksun diyen. Çok taraflı düşünmemize engel olan, her şeyin tek bir bakış açısı varmış gibi bize dayatılan sistem. "Onayladığınız yanıtlar yalnız bir yüzey, benim gerçeğimle bağdaşmayan bir yüzey. Ne düzenli bir iş, ne iyi bir konut, ne sizin "medeni durum" dediğiniz durumsuzluk, ne de başarılı bir birey olmak ya da sayılmak benim gerçeğim değil. Bu kolay olgulara siz bu düzeni böylesine saptadığınız için ben de eriştim. Hem de hiçbir çaba harcamadan. Belki de hiç istediğim gibi çalışmadan. İstediğiniz düzene erişmek o denli kolay ki... Aranızda dolaşmak için giyiniyorum. Hem de iyi giyiniyorum. İyi giyinene iyi yer verdiğiniz için. Aranızda dolaşmak için çalışıyorum. İstediğimi çalışmama izin vermediğiniz için. İçgüdülerimi hiçbir işte uygulamama izin vermediğiniz için. Hiçbir çaba harcamadan bunları yapabiliyorum, bir şey yapıldı sanıyorsunuz. Yaşamım boyunca içimi kemirttiniz.. Evlerinizle. Okullarınızla. İş yerlerinizle. Özel ya da resmi kuruluşlarınızla içimi kemirttiniz. Ölmek istedim, dirilttiniz. Yazı yazmak istedim, aç kalırsın, dediniz. Aç kalmayı denedim, serum verdiniz. Delirdim, kafama elektrik verdiniz. Hiç aile olmayacak insanla bir araya geldim, gene aile olduk. Ben bütün bunların dışındayım."(Özlü 2014 :58) Bu cümleleri okuyunca neymiş bu düzen denilen şey sorusu uçup gidiyor akıllardan. Bize dayattıkları kalıplardı düzen. Küçük yaşta bir şeyle severek uğraşırsın ya hani, müzik yaparsın, bir enstrüman çalarsın, yazılar yazarsın kısa öykülerle başlayan ama ailendekiler gelir der ki onu hobi olarak yap, sen oku elinde mesleğin olsun. İşte buydu onlara başarı bu diyerek yıllarca öğretilen çünkü çocuğun iyi bir yerde okuyorsa başarılıdır düşüncesi yerleşmiştir daha önceden kafalara. Çocuğa da bu şekilde aşılanır ve düzen gelecek nesiller için aynı şekilde devam eder. Bunlar hep bu düzenin içinde yer edinme çalışmaları çünkü yer edinince birey olduğunu, özgür olduğunu düşünenlerle dolu etraf. Oysaki işin aslı Tezer Özlü açısından da benim açımdan da o kadar farklı ki. Tezer Özlü tren raylarını sevdiğinden bahsetmiş, ben de severdim ama nedenini bulamazdım. Ona göre gidebilmeyi, bağımsızlığı anlatırmış. Sanırım ben de bu yüzden seviyormuşum, yani özgür olmak bu düzende bir yer edinmeyle değil de bir şeyleri sevmekle başlıyor, onlarda kendinden bir parça bulmakla. Son olarak bu kadar düzen demişken bu düzen neler getirdi bizlere ona bakmak lazım. Aslında tek bir şey getirdi gibi o da sanırım "doyumsuzluk". Her gün yeni bir şey çıkıyor ister teknolojik alet olsun, ister başarıyla ilgili şeyler olsun ve insanoğlu bunların hepsine ulaşmak istiyor. Düzen bunu dayatıyor, varlığının temelleri sanki bunlara bağlıymış gibi ama bir uğraş bulun kendinize, kimse ne der ne düşünür diye düşünmeden. Bir de düzenin parçası olmaktan, doyumsuz olmaktan mutluysanız orada kalın ama eğer değilseniz düzenin dışına çıkın, düzenin içindekilere bakın ve herkesin birbirinin kopyası olduğunu anlayın. Sonra da şöyle düşünün diyerek kabalık etmek istemem ama düşünme ihtimalinizin yüksek olduğu bir şeyi söylemek isterim. "Ben aslında bu sistemden çıkınca birey olmuşum, ben böyle özgürmüşüm.", bu hissi herkes yaşarsa işte o zaman dünya güzel ve yaşanılır bir yer olacak, böyleyken bir anlamı yok. Bakın Tezer Özlü gibi bir insanı kanser etmiş bu düzen. Şunu görmek de mümkün aslında daha net açıklamak için, bu kitap 1982'de yazılmış, yazılanları onaylıyorsanız düzenin varlığının farkına varmak çok zor olmasa gerek çünkü aynı şekilde otuz iki yıl sonra da bu kirli düzen devam ediyor, insanlar hala doyumsuz.