Simyacı son yıllarda kendinden sıkça söz ettiren bir kitap olması sebebiyle adını duymayanımız pek azdır. İlgimi çeken ve beni bu kitabı okumaya Anlam Arayışımızı Anlatan Bir Roman: Simyacı sürükleyen süreç sadece çokça söz edilmesi değil elbette. Ayrıca sevdiğim yazarların kitapla bağlantılı ilişkilendirmelerde bulunması ve kitabın konusu kitabın çekiciliğini arttıran faktörler oldu. Şunu belirtmeliyim ki birçok popüler kitap gibi hayal kırıklığıyla sonuçlanmadı benim için. Yalnızca sanatsal olarak insanı tatmin etmekle kalmadı. Bunun yanında insanın anlam arayışı yolculuğunda kendi varoluş amacını tekrar sorgulamaya teşvik etmesi derin bir felsefi boyut kattı esere. Ancak bütün bunlara rağmen yapıtta temel eksiklik mantıksal çıkarımlarda bulunmaya uygun olmayan yapısı olarak karşımıza çıkıyor. Yani olay örgüsünde akılla açıklanamayacak masalımsı çok fazla unsur var. Bu eleştirime katılamayan çok insan ortaya çıkabilir. Zira yazarın amacı mantıksal bir olay kurgulamak olmadığı ve kitabın kurgusunun da buna göre şekillendiği iddia edilebilir. Aslına bakılırsa da bu iddianın doğruluk payı vardır ancak benim eleştirdiğim temel nokta da tam budur. Yazarın daha mantıksal bir olay kurgusuyla belirlediği amaca ulaşması çok daha uygun olacaktı. Şunu söylemeliyim ki sağlam bir mantıksal kurgudan uzaklık, kitabı ilginç bir mistik havaya büründürmüş durumdadır. Öyle ki satır aralarında adeta Mevlana'nın Mesnevisi'ni veya Muhyiddin in Arabi'nin eserlerini okuyor gibi hissediyor insan. Örneğin birçok sayfada sıklıkla tekrar edilen 'Her şey bir tek ve aynı şeydir.' (Coelho, 2000, p. 87) sözü buna güzel bir örnektir. Kitapta geçen bu ve buna benzeyen sözler adeta tasavvuf felsefesinin derin etkilerini barındırdığı açık bir şekilde ortadadır. Yazarın başlangıçtaki yer ve mekan seçimini bilinçli olarak Endülüs'ten yana kullandığını söyleyebiliriz. Bu seçim adeta daha kitabın başından yazarın etkilendiği kültürel coğrafyanın sırlarını bize veriyor. Diğer bir deyişle kitap batı felsefesinin sınırlarının dışına çıkıp farklı ufuklara ulaşacağını haber veriyor. Bu yönüyle insanı doğunun tarihi mistik atmosferine doğru sürüklüyor. Kitaptaki mistik atmosfer adeta insanı yeni bir ufukla tanıştırmakla kalmayıp günümüz maddiyatçı dünyasına karşı bir manifesto niteliğindedir. Kitapta kullanılan benzetmeler yoluyla yazar bu noktaya çok güzel atıflarda bulunuyor. Özellikle kahramanımızın hazineyi bulmak için her şeyi olan koyunlarından vazgeçmek zorunda kalmasından vaha müşavirliği gibi saygıdeğer bir makamı terk etmesine kadar birçok örnekte bu atıflar görünebilir. Bundan daha fazla olarak yazarın kendi anlam arayışımızı tamamlamak için sadece maddi zenginliklerden değil aynı zamanda manevi hislerden dahi vazgeçmek gerektiğini belirtmesi üzerinde durulmaya değer bir noktadır. Kitabın farklı noktalarında kahramanımızın sevdiği iki farklı kızdan vazgeçmesi bu vurgunun en belirgin olduğu kısımlardır. Bu anlayış dahi Anadolu ve İslam topraklarının yazarlarıyla belirgin bir paralelliğin varlığını kanıtlamaktadır. Kitabın psikolojik açıdan değerlendirmesi de en az tasavvufla olan bağlantısı kadar çarpıcı. İngilizcesi 'Self- determination' olan bir teoriyle bağlantı kurmak aradaki benzerliği görmek adına bize yardımcı olacaktır. (RM Ryan, 2000) Bu teoriye göre insanın içsel bir motivasyonla hareket etmesi insanın psikolojik gereksinimlerini karşılaması için birinci şarttır. Yani toplum veya otoritenin verdiği hedefler, ödüller için veya cezalandırmadan korkulduğu için değil içsel olarak bilinçli tercihlerde bulunmak temel alınmaktadır. Bu çerçeveden bakıldığında kahramanımız bu teori için çok güzel bir örnektir. Ailesinin gönderdiği okulu bırakıp çoban olmasından tutun da gerektiğinde koyunlarını satabilmesine kadar birçok şey kahramanımızın güçlü bir içsel motivasyona ve kararlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Bu manada tasavvufi ögelerin yanında modern psikolojik teorilerle ilişkilendirilebilmesi kitaba artı değer katan unsurlardandır.