Gerçeğe ve Hayale Dair

Gerçek ve kurgu arasında ufacık bir çizgi var hayatımızda ufacık bir fark. Gerçek ve hayal birbirinden tamamen farklı görünse de aslında ne kadar da iç içe. İz bırakan sanat eserleri, çığır açan edebi ürünler aslında hayata farklı bir pencereden bakma yetisine sahip bir çift gözün başarısı. Gerçeği kurgu ile yoğurabilme becerisi sanatçıya kimliğini kazandıran öge. Philip Roth 'un Hayalet Yazar adlı romanı genç bir yazarın rol modeli olarak benimsediği yaşlı bir yazarın evinde yaşadıklarını kendi hayal gücü ve yorumu ile birleştirerek okuyucuya aktarıyor. Gerçeğe kendi dokunuşunu katan Nathan Zuckerman hayatın içindeki sıradan, nesnel bir olaydan sübjektif bir kurgu yaratır. Hayat hepimiz için aynı. Hayatı herkes için farklı kılan hayatı nasıl yorumladığı, kendi öyküsünün anlatıcısı olarak nasıl bir yorum getirdiği kurguya. Gerçekler, iyi bir kurgu ile bükülebilme yetisine sahip insan beyninde. Hayal, hiç olmadığı kadar gerçekçi kılınabilir daha değişik bir yorumla. İnsanın üreten, hayranlık uyandıran yaratıcı yanını da, başkalarının zihnini yalanlarla kandıran, manipüle eden kurnaz yanını da gerçeği kendine göre kurgulayabilme yeteneği oluşturuyor. Roth'un öyküsündeki genç yazar, ressamlar, hatta mucitler bile; hayal etmekten korkmayan, hayatın soyut taraflarını da yakalayabilen insanlar gerçek ile hayal arasındaki farkı bilen, yöneten kişiler. Kişi ancak eserine kendi dokunuşunu kattığında eşsizlik ve kalıcılık yakalayabilir bunu oluşturan en önemli unsurda kendi gerçeklik algısı. Pablo Picasaso ve Salvador Dali'nin modern sanat için bu kadar önem teşkil etmesinin sebebi de resme hayatla iç içe ancak soyut bir algı getirmeleri. Pek çok insan için hayal alemi belirsizlik veya anlamsızlık ifade etse de gerçek sanatçı, soyutu kurgulayabilen ona temkinli yaklaşmayanlardan oluşuyor. Bu kişiler güvenilir anlatıcılar gerçeği diğer insanlara çarpıtarak değil, farklı bir yorum getirerek anlatan özneler. Eserleri veya hikayeleri ne olursa olsun bazen abartıya, benzetmeye başvursalar dahi gerçek öyküyü ana hatları ile aynı bırakan kurguculardandır onlar. Tabii bir de gerçek ve hayal arasındaki farkı anlayamayan, gerçeği tamamen göz ardı ederek kurguyu kendi hayal unsurlarında göre yazan güvenilmez anlatıcılar da yok değil. Yeni bir öykü yazarak karşısındakini kandıranlar da mevcut. Tıpkı Joseph Conrad'ın Karanlığın Yüreği adlı eserindeki ünlü Marlow karakteri gibi. Marlow, güvenilmez bir anlatıcıydı, yalanlarını ve suçlarını örtbas etmek için kendi bakış açısıyla olayları anlatmıştı ve onun bu kurgusu yaratıcı değil belirsiz ve tehlikeliydi. Hayatımızda bazen, kendi yarattığı gerçeği hiçbir şekilde yansıtmayan öykülerle insanların kafasını karıştıran, onları manipüle eden kimseler de oluyor. Kendi hayal ürünü ideolojisini anlatıp, bu öyküye insanları inandırıp peşinden kitleleri sürükleyen Hitler gibi... Bu anlatıcılardan ötürü insanlarda artık soyut unsurlara, kurgulara şüpheyle yaklaşıyor. Sanki hayal etmek, olaylara kendi yorumunu katmak suçmuş gibi. Sanatçıyı var eden onun hayal dünyası peki ya bizleri? Biz sıradan insanlarda hayallerimizle varız. Farkında olmasak da biz de kurguluyoruz kendi hayatımızı. Geleceğimize dair hayallerimizle, geçmişteki anılarımızla kendi filmimizi yaratıyoruz uzun metrajlı bazen ise öykümüzü yazıyoruz bir anlık kesitlerden. Sanatçı ile bizi ayıran fark ise onun her anı gözlemleyip, oluşturacağı kurgu için hayattan parçalar seçen bir algısının olması. Tabii, kendisi hayal ve realite arasındaki farkı çok iyi özümsediği için hayatta da neyin gerçek neyin yalan olduğunu anlayabiliyor. Bence her insan, hayatı kendine göre yorumlamalı zaman zaman. Gerçeği bükerek, çarpıtarak değil soyut ögelerle de bezeyerek öznel bir dokunuş katmalı en büyük eserine: Hayatına. Roth, Philip. Hayalet Yazar. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2015. Kitap