Avrupa'daki Son Adam

"Bilinçleninceye dek başkaldırmayacaklar ve başkaldırmazlar ise de hiçbir zaman bilinçlenemeyecekler." Bin Dokuz Yüz Seksen Dört... Dünya üzerinde yazılmış en başarılı politik-bilim kurgu eseri olarak nitelendirilen, nesillere ışık tutacak, dünyalar aydınlatacak bir George Orwell romanı... Dünyayı evlerimize getirdiği vaadi ile hayatımızın tam olarak merkezine oturmuş olan televizyon ve gazetelerin bize görünen dünyalarının tamamen ve koskocaman bir yalandan ibaret oluşuna dair yazılmış olması ile insanı derin ve bir o kadar yoğun bir meraka sevk eden bu roman bizlere, ünlü İngiliz yazar George Orwell tarafından 1949 yılında armağan edilmiştir. Olaylara bakış açısı ve genel havası itibarı ile biraz "kasvetli" olarak tanımlayabileceğimiz "Bin Dokuz Yüz Seksen Dört", yaşanan olaylara ve tahminler silsilesi sonucunda yaşanabileceğine kanaat getirilen olaylara "gri" bir bakış sergiler. Bin Dokuz Yüz Seksen Dört'ün en belirgin ve en "işte budur"luk özelliği ise yazıldığı zamanda değil, yazıldığı zamanın yıllarca sonrasında anlamını toparlayabilmesidir. Esas olarak Bin Dokuz Yüz Seksen Dört, izdüşümünde olduğumuz 2010'lu yıllarda kendini bulmuş, yazarının öngörüsüne hayran bırakmıştır. Romanın en büyük silahlarından biri de şaşkınlığa hükmedişteki o sonsuz ve sınırsız güçtür. Sadece Bin Dokuz Yüz Seksen Dört'te değil, Orwell'in tüm karakterlerinde hissedilebilen bir özelliktir bu. Onun kahramanları, aşktan ve sevgiden bahsederken bir anda eli kanlı bir katile, korkak ve pasif biriyken kimsenin cesaret edemediğine gözü kapalı atılan biri haline dönüşebilir. Bin Dokuz Yüz Seksen Dört, anlattığı tüm olaylar ve içerdiği tüm karakterler itibarıyla geleceğin romanı olmasının yanında o dönem olay ve liderlerini de başka isimler altında okuyucuya sunmaktadır. Romanda yıllarca süren savaşların sonucu olarak dünya üç büyük devletin egemenliğine kalır: Okyanusya, Avrasya ve Doğu Asya. Kitap ilerledikçe okuyucu da öğrenir ki, aslında bu üç devletin de birbirinden pek bir farkı yoktur. Bin Dokuz Yüz Seksen Dört "Okyanusya" tarafını anlattığı için, diğer iki devletin durumunun çok zor olduğunu ve onların tamamen güçten düşüp Okyanusya'nın kısacık bir zaman diliminde dünyanın tamamına hakim olacağı düşüncesi sık sık empoze edilir. Romanda, bilinçli olarak kimi figürler dünyanın o zamanki büyük olay ve şahısları ile özdeşleştirilir. Romanın en önemli unsuru olan "Big Brother" Stalin ve Hitler ile, Emmanuel Goldstein ve kitabı Leon Troçki ve kitabı The Revolution Betrayed ile, Düşünce Polisi ise Gestapo ve Nkyd ile özdeşleştirilmiştir mesela.... Bunlar tabii ki edebiyat ve tarih düşünürlerinin iddiası olmaktan öteye geçememiş argümanlardır. Asrın dehalarından George Orwell'in bu iddia ve tezlere yönelik bir açıklaması bulunmamakla birlikte romanın ilintilenmiş kavramları ile düşünüldüğünde büyük bir paralellik göze çarpmaktadır. Romanda geçen, "partinin varlığını sürdürmesi düşünce polisinden bile çok, sorgusuz sualsiz inanan, körü körüne bağlanan böylelerine bağlıydı." Cümlesi aslında net ve değişmez bir siyasal özet niteliğindedir diyebiliriz. Şimdinin tüm siyasal hareketlenmelerine ülke ayırt etmeksizin bakıldığında, seçmen kitlesinin sahip olduğu özelliklerin yönetim şekillerine etkisi net biçimde göze çarpmaktadır. Bunu Orwell'in dile getirdiği şekilde anlama dökmek ise çok az insan için kolay olabilecek bir hadisedir. Orwell'in Bin Dokuz Yüz Seksen Dört'ünden bahsederken atlanmaması gereken bir diğer önemli husus da kitaptaki partinin sloganlarıdır. "Savaş barıştır.", "Kölelik özgürlüktür.", "Bilgisizlik kuvvettir." Diyen bu sloganların tamamı politik bir ayna hükmündedir. Orwell'in ince ince işlediği, mümkünatı olan tüm siyasal manevraları ustalık ile yerleştirdiği bu romanı ütopik bir dünya ile gerçek dünya arasındaki bağlantısal uyum ile de alaka toplamayı başarmıştır. Orwell, yarattığı dünyanın önemli parçalarından olan partiye biçtiği rol ile, onun sloganları ve inandığı değerler ile bir mesaj vermek istemektedir. Bu mesaj oldukça sarih ve dokunaklıdır. Siyasal düzen, politik düşünce ve yaklaşımlar mutlak bir yalanın esiridir. Yalanların olduğu bir dünyanın meşru düzen içerisinde bu denli dürüstlük ile anılır olması da Bin Dokuz Yüz Seksen Dört'ün değindiği, çözmeye çalıştığı bir çıkmazdır. Bin Dokuz Yüz Seksen Dört, yazının genelinde de vurguladığım üzere sadece bir roman değil, hem geçmişe dair bir günlük hüviyetinde, hem de geleceğe dair bir kılavuz hükmünde seyreden olağanüstü bir eserdir. Orwell'in Bin Dokuz Yüz Seksen Dört'ü babalarımız, biz, çocuklarımız ve onların çocukları için bir rehber, bir yol gösterici olma rolüne yüzyıllarca devam edebilecek bir efsanedir.