Haber ve Toplum

Bazı yazarlar, edebi kişiliklerinin ötesinde dünya görüşleriyle de okuyanların yolunu aydınlatır. Hele ki bahsettiğimiz, tarihçi ve filozof kimliğiyle bilindiği kadar, kalemiyle de övgü toplamış olan Umberto Eco'ysa bir uzun nefes alıp öyle devam etmek gerekiyor cümleye. Klişe bir tabir vardır ya hani, sanatçılar için kıymeti öldükten sonra bilindi derler. Benim Umberto Eco'yla tanışmam da benzeri bir şekilde oldu. Ölümünden birkaç gün sonra, bir gazetenin kitap ekinde hakkında öylesine güzel şeyler yazılmıştı ki hemen bir kitabını okumak istedim. Fazla beklemeden, aynı gün son yapıtlarında olan Sıfır Sayı adlı romanını alıp okumaya başladım. Toplumlar, belki de tarihin başladığı ilk andan beri kontrol altına alınmaya çalışılmıştır. Aslına bakarsanız bu çabanın sebebi, toplumun bir arı kovanı gibi sımsıkı ve güçlü yapısıdır. Öyle ki toplumun takdirini kazanmış ve onu yönlendirebilen bir kişiyi alt etmek kolay olmayacaktır. Buna karşılık, toplumun güvenmediği bir kişinin birçok konuda eli kolu bağlanmıştır diyebiliriz. Bu durumun farkında olan herkes, toplum tarafından sevilmek için büyük çaba harcar. Bunun en etkili yolu, toplumun her bir ferdinin düşüncelerine dokunmaktır. Bu yol göründüğü kadar kolay değildir ama bana kalırsa, gelişen teknolojinin yardımıyla gitgide kolaylaşmaktadır. Eğer 21. yüzyılda yaşıyorsanız ve elinizde medya gibi dünyayı dört bir yandan kuşatmış bir sihirli değneğiniz varsa topluma hükmetmek pek zor olmayacaktır. Hatta eğer düzgün kullanabilirseniz bu sihirli değneği, her insanın düşüncelerine dokunmak bir tarafa hepsinin zihninde yepyeni resimler çizebilirsiniz. Umberto Eco, Sıfır Sayı kitabında bunu şüpheye yer bırakmayacak şekilde kanıtlamış bana sorarsanız. Yarın Gazetesi, romanda gerçekten kilit bir rol oynuyor ve medyanın toplumun yönetimindeki yadsınamaz rolünü ortaya koyuyor. Düşünsenize, bir gazete patronu kendi çıkarları için birçok sansasyonel gelişmeyi toplumdan saklayarak onların yerine yanlış haberlerle, yalan haberlerle de diyebiliriz, insanların gerçeklerden haberdar olmalarını engelliyor. Alelade bir tabirle diyebiliriz ki topluma yol göstermesi gereken bir gazete, ''toplumun uyutulmasına'' katkıda bulunuyor. İnsan, bu çarpıcı durum karşısında Umberto Eco'nun kaleminin de gücüyle gerçek dünyayı sorgulamaya başlıyor. Acaba bizden de gerçekler saklanıyor olabilir mi, gazetelerde okuduğumuz haberlere ne kadar güvenmeliyiz sorularıyla dolmaya başlıyor sayfaları çevirdikçe aklınız. Sıfır Sayı romanını okurken kendimi ister istemez içinde bulduğum bu kuşkucu hali, George Orwell'ın 1984 romanını okurken de yaşamıştım. Tıpkı 1984'teki gibi, insan Sıfır Sayı'daki kötü senaryonun aynısını yaşıyor olmaktan dolayı korkuyor. Umberto Eco ilhamını gerçek hayattan almamış olmasını dileyerek devam ediyorum yazıma. Gazetecilik mesleği, her zaman çok değerli olmuştur gözümde. Hatta her fırsatta dile getiririm, ileride bir gazetede düzenli olarak köşe yazarlığı yapma isteğimi. Çünkü toplumların gelişmelerinde çok büyük görevler düşer her bir gazeteciye. Gelişmiş toplumlarda daha çok gazete okunması ve gazetelerin tirajlarla basılması kesinlikle bir tesadüf değildir. Aynı zamanda gazete ve medya toplumun elindeki büyük bir güçtür. Amerikan başkanı Richard Nixon'ın istifasına bir gazete doğrudan yol açmıştır örneğin. Aslına bakarsanız, Türkiye gibi son dakika haberlerinin bol olduğu ve gündemin her zaman ciddi meselelerle meşgul olduğu bir ülkede yaşıyorsanız daha iyi anlıyorsunuz haber almanın ne kadar önemli olduğunu. Kimi gazetede ufacık bir köşeden görülen, bu görülmek tabirini oldum olası çok sevmişimdir, haber başka bir gazeteye sürmanşet olabiliyor. Haliyle bu gibi durumlarda, haberlerin içerikleri benzer olsa da bambaşka perspektiflerde sunuluyor okuyuculara. İşte burada objektif habercilik akıllara geliyor. Şahsi kanaatim, haberlerin asla objektif olamayacağı yönünde. Çünkü biz insanoğlu pireyi deve yapabiliyoruz. Hele ki siyasi görüşlerimizse mevzu bahis olan, gazetecilikte tarafsızlık fazlasıyla imkansız görünüyor. Ama eğer basın özgürlüğü varsa yani taraflı gazetecilerin hepsi aynı taraf değilse, Sıfır Sayı'daki kötü senaryolar biraz olsun bize uzak olur. Arda Okcu