Edebiyatın Getirdiği Sefalet

Edebiyat benim için her zaman boyama kitaplarında çizginin dışına taşan kısım olmuştur, her ne kadar boyama kitabının tertipsiz ve düzensiz görünmesini sağlasa da çizgilerden taşan kısım boyama kitabının bir şekilde birine ait olduğunu gösterir, özneldir. George Orwell'ın edebiyatı da boya kitaplarındaki çizgilerden fazlasıyla taşıyor, fakat bu taşma sadece bir çeşit tertipsizlik veya düzensizlik yaratmıyor kitap içerisinde, Orwell'ın boyama kitabını okuyan biri düzensizlikten ziyade rahatsızlık, gerginlik duyuyor, içinde bulunduğu durumun yabancılığını ve huzursuzluğunu en derinlerde hissediyor. Orwell'ın diğer kitapları gibi Paris ve Londra'da Beş Parasız'da da yazarın çizginin dışına taştığı kısımlar kitabı elinizde tuttuğunuz sürece bir sancı hissi yaratıyor. Yazar bir akşam yemeği saatini Zola kadar gerçekçi betimleyememekten yakınıyor ancak romanın dert etmesi gereken ilk sorun kesinlikle bu değil zira Paris ve Londra'da o akşam yemeği dışında yaşadığı her şey okuyucuya gereğinden fazla gerçek geliyor. Sıfırı tüketme çabası içerisinde olmak, kölenin köleliğini yapmak, yoksulluğun varoşu olan Paris'te yaşaya yaşaya Paris'in kendisi haline gelmek... Bunlar sadece romanda kaldığı sürece okuyucuda buruk bir tat bırakan olaylar fakat sorun şu ki romanın yazarı yoksulluğa aslında kimsenin yeteri kadar uzak olmadığını, herkesin başına eninde sonunda geleceğini savunuyor. Edebiyatın yarattığı sefillikten müthiş keyif duyan bir okuyucu olarak yazarın bu uyarılarına kitabı okurken fazla kulak astığımı söyleyemeyeceğim ancak kitabı irdeleme fırsatı bulduğum bu yazıda sefaletin nefesinin ensemizde olabilme olasılığını ciddiye almam gerektiğini algılama zorunluluğu içerisinde hissediyorum kendimi. Herkesin eninde sonunda başına gelecek bu yoksulluğun ağına gerçekten ben de düşmek zorunda mıyım? Öncelikle şunu bir açıklığa kavuşturalım: lüksün ve sefaletin aynı anda barındığı ortamlarda (bu romanda bu yerler Paris ve Londra oluyor) sefaletin tarafını tutmak zorunda olma gerçeği bile, sefaletin etkilerini hissetmeden, insanı bir nebze fenalaştırmaya yetiyor. Fakat bu durumun eninde sonunda herkesin başına geleceği gerçeği? Bana kalırsa bu doğru değil. Orwell'ın gözlemlediği gibi bulunduğunuz şehir ne kadar yozlaşmış olsa da herkesin bir gün maddi anlamda bir sefaletin içine gireceğini söylemek pek de gerçeği yansıtmıyor düşünüldüğünde. Fakat yazarın burada bahsettiği belki de dar anlamda bir "maddi sefalet"ten ziyade hayatın herhangi bir anında ve herhangi bir konuda yaşanan sefalettir diye de düşünmeden edemiyorum bu satırları da yazarken. Bu argümana katılmak daha mantıklı geliyor. Ancak yukarıda da bahsettiğim gibi edebiyatçının boyama kitabındaki çizgilerin dışına halihazırda taşacak olması yazarı tartışacağı konuyu daraltmaktan alıkoyuyordur. Böyle bir durumda da Orwell'ın maddi/manevi her türlü sefaletten söz ettiğini varsaymak yanlış olmayacaktır. Bu koşulda da kendimize "ben ne tür bir sefalet yaşadım ya da yaşayacağım?" sorusunun gelmesi gerekiyor. Kendi deneyimlerinden yola çıkarak bu soruyu cevaplama yetisine sahip olduğumu sanmıyorum ancak etrafımdakilere bakarak, onların hayatlarının belli bir döneminde bir şeyin yoksulluğunu biraz da olsa çektiklerini söylemekte pek güçlük çekeceğimi sanmıyorum. Bu durumda Orwell'ın söylediği "sıradan bir milyonerin sadece yeni bir takım elbise giymiş sıradan bir bulaşıkçı" olması şaşılacak bir durum olmaktan çıkıyor çünkü her ne kadar edebiyata malzeme olsak da boyanın çizgiden taştığı yerlerde hepimizin bir şeyin sefaletini çekiyor oluyoruz. Günün sonunda sıradan bir milyoner bile olsak da sefalet önlüğünü üstümüze geçirmek durumunda kalıyoruz ve bizi bu durumdan kurtarabilecek tek şey çizgilerin aşılmaması yani edebiyatın yok sayılması olacaktır belki de. Cenk Er