En Tehlikeli Eylemsi

Gerçekler vardır. Bir de hatıralar... Gerçeklerin bize yarattığı etkiyi, yaşadığımız sürecin varlığının yadsınamaz yansımaları olarak tanımlayabiliriz. Hatıralar ise geçmişte yaşananların zamansal olarak en gerçek ve kısası şimdiki zaman üzerine izdüşümleridir. Peki, bizlere soyut bir dünya sunan ve duygusal karmaşalarımızın kaynağı olan hatıralarımızı neden bu kadar önemsiyoruz? Vüs'at O. Bener'in ilk ve beni en çok etkileyen romanı olan Buzul Çağının Virüsü kitabının okuma sürecinin başından sonuna her vaktinde, zihnimde bu sorunun çözümünü düşünüyordum. Hatıralarımın, içinde bulunduğum ve doyasıya yaşamaya çalıştığım şimdiki zaman için yararlı olmadığını düşünüyorum. Belki de şu an böyle düşünüyorumdur, gelecek bir vakit tam aksini de düşünebilirim, bilmiyorum, kararsızım. Zihnimde, zaman kavramının tanımı ve önemi değişiyordur belki de. Gün geliyor, hatıralarımızın en samimi ve güvenilir belgelerden oluştuğunu düşünüyorum; gün geliyor, hiçbir zaman kavramının geçmiş zaman kadar tehlikeli olmadığı fikri ağır basıyor. Genç yaşımın getirdiği bir merak duygusu ve kararsızlık da etkilidir düşüncemin sabit kalmamasına. Esasında, hatıraların faydası konusunda büyük bir ikilem içinde kalmamın ana sebebi de hatıralarım. Eski düşüncelerim ile yeni düşüncelerim çatışıyor ve beynimde yaşanan bu savaş bende bir kararsızlığa yol açıyor. Bu sebeple şu anki düşüncem hatıraların hayatımızı bir mahpushaneye çevirdiği yönünde. Çünkü hatıralarımızın bizlere anımsattığı güzel veyahut kötü duygular yaşadığımız süreci değiştirmekte, insanlara ve hayata bakış açımızı etki etmektedir. "Gerektikçe yıkayıp duyarlı imge yüzeyine yansıtıyor yaşananları, kimi aynı gözalıcı parlaklıkla, kimi yas peçesi altına gizleyerek, uçagitmiş leylak kokusunu duyurtarak."(Bener 106) Bu durumu da bir nevi özgürlüğümüze tehdit olarak algılıyorum. Yapacağım eylemleri seçememek, özgürce seçememek, içinde bulunduğum andan bir süre kopmak ve geçmişe dönüp baktığımda gelecek diye tabir edeceğim ölüme eylemsizce yaklaşmak beni çok rahatsız ediyor. Hatıralarımızı düşünmeyi, eylemsizce diye nitelendirmem sert gelebilir bazı insanlara. Bu eleştirinin haklı bir tarafı da var elbet. Eylemsizce dururken de bir eylemde bulunuyoruz esasında; hatıralarımızı kurguluyor ve onları bizlere fayda sağlar bir duruma getiriyoruz. Fakat zihnimizde yaptığımız bu eylemin evrilmiş insan beyninde yaşanan pragmatik bir süreç olduğu gerçeğini görmezden geliyoruz ve geçmişte yaptığımız hataların bulunduğu hatıraları kurgulayarak hatamızı unutmamızı sağlayacak kadar hafifletmek yahut ahlaki açıdan pişman duymayacağımız anlara, daha da kurgularsak mutlu anlara dönüştürüyoruz. Kurgu ile yaşadığımız an için herhangi bir gerçek eylemde bulunmuyor ve sandığımızın ötesinde etik dışı olan eylemlerimizin sorumluluğundan kaçınma suçunu işliyoruz. Eylemlerimizden ve eylemlerin yarattığı sonuçları görmezden gelme suçu cezasız kalmıyor. Öyle bir vakit geliyor ki, kurgucu yönettiği filmini kaybediyor, kitabın isimsiz kahramanı soğuk suyla uyanırcasına gerçeklerin şok etkisine uğruyor; geçmişin en hakiki imlerini, gerçeklerini görüyor ve eyleminden dolayı hissettiği azap verici duyguyu tekrar yaşıyor. Hepimizde bu süreç defalarca yaşanıyor ve geçmişten duyduğumuz acının hissiyatı, gerçek eylemin verdiği acınınkini bir noktada geçiyor ve yarar için yaptığımız bu eylemsiz eylemden zarar görmeye başlıyoruz. İşlediğimiz en büyük suç ise özgürlüğümüzü kendi isteğimizle hapsetmek. Hatıra, kurgulanmış hatıra karar verme yetimizi bağımlı hale getiriyor. Bağımlılığı hissettiğim vakit dünyadan, yaşamımdan tiksinmeye başlıyorum. Belki de üniversite çağında olmak beni özgürlük taraftarlığına itiyor ve yaşanabilecek en özgür hayata olan açlığım, özgürlük kavramı açısından bende bir fanatizme neden oluyor. Özgürleştikçe, daha da özgürleşme isteği doğuyor insanda. Buna rağmen, hatıralarımızın özgürlüğümüzü kısıtladığı düşüncesinin mantıklı bir olgu olduğuna inanıyorum. Benim istediğim özgürlük, sorumluluk doğurmayan, nedensiz, eylemin ve düşüncenin sadece yaşanan zamanda kaldığı, saf gerçeklerin var olduğu bir dünyadan geçiyor ve hatıralarımız bize ne böyle bir dünya vaat ediyor, ne de mahpushanemizin duvarlarını inceltiyor. Bu durum beni istediğim özgürlüğe ulaşabilme konusunda umutsuzluğa itiyor. Umutsuzum. Endişeliyim. Özgürlük aramaktan yoruluyorum. Pes etmedim ama etmeme az kaldı. Şu anlık olumlu düşünüyorum, umarım böyle de devam eder; fakat öyle bir gün gelebilir ki isimsiz avukatımızın ağzından dökülen "Ölümlülüğe sevinmek yalanı, ölümsüzlüğe vurgunluk aldanışı yanında daha mi yiğitçe, sağlam, düz, gerçeğe en yakın gerçek."(Bener 64) cümlesi benim de ağzımdan dökülebilir.