EDEBİYAT KAÇ PARA EDER?

Bu yazıda George Orwell'in "Orwell, George. Kitaplar ve Sigaralar. London:Tribune, 1946." adlı denemesi dönemin politik çalkantıları da göz önünde bulundurularak ortalama bir insan hayatında kitapların mı yoksa sigaraların mı daha değerli olduğundan bahsedilecektir. Yazar bu denemeyi yazdığı dönemde yani günümüzden yetmiş sene öncesinde insanların ve toplumların kitaplara bakış açısını kitaplarla kıyaslayarak hangisinin daha çok önem taşıdığını vurgulamaya çalışmıştır. İlk olarak, insanlar günlük hayatlarında kitap okumayı, satın almayı, bir koleksiyon yapmayı hobi olarak görmektedirler ve hobi de standart bir insan yaşamı için lüks gözükmektedir. Bundan ötürü kitaplara ayıracak parası yoktur insanların. Aslına bakılırsa her kitap da o kadar pahalı değildir; fakat insanların böyle bir alışkanlığı olmadığı için bir kitap okumuş olmanın onlara katacağı manevi değerle ilgilenmiyorlardır. George Orwell de tam bu konuda insanların hayatında sigaranın ne kadar vazgeçilmez olduğunu ve kitaplara kıyasla her zaman daha ön planda tutulduğunu göstermeye çalışmıştır. İnsanlar sigaraya harcadıkları parayı bir lüks veya kayıp olarak görmemektedirler; çünkü sigara onlar için artık temel bir ihtiyaca dönüşmüştür. Belki de her gün bir paket aldıkları sigaraya verdikleri para kitaplardan çok daha fazladır; ama bunu göz önünde bulundurmazlar. Ayrıca kitaplar sigaradan daha uzun sürede tükenirler hem maddi hem manevi olarak. Bunun kanıtı ise bir kitabı okuyup bitirdikten sonra onu rafa kaldırıp başka bir zaman diliminde yeniden gözden geçirebilirsiniz; ama bir sigarayı içip bitirdikten sonra onun izmaritini yere atarsınız, ayağınızın ucuyla ezersiniz ve bir daha yüzüne bakmaya şansınız olmaz. Bununla beraber sigaranın insan sağlığına verdiği zarar da yanında cabası. Nitekim bundan yetmiş yıl önce sigaranın zararları hakkında toplum çok fazla bilinçli değildi ve filmlerde, gazetelerde veya günlük hayatta çok tüketilen bir madde olduğu için kitaplara bir türlü sıra gelmemekteydi. Genel olarak eleştirilere tabi tutulmakta olan edebiyat olgusu toplum tarafından dışlanmaya maruz kalmaktadır; çünkü bu sanat türü ihtiyacın aksine bir lüks olarak insan hayatında damga vurmaktadır. İnsanlar ortada bu kadar acımasız gerçekler varken, yaşam şartları zorken bunlardan edebiyatla kurtulamayacklarının farkındadırlar. Bundan ötürü de edebiyatı hep bir köşeye itmeye çalışırlar. Edebiyatın lüks olması gerçeği onun "Sanat, toplum içindir." anlayışına ters düşmektedir. Böyle bir durum söz konusuyken sadece boş vakti ve çok parası olanlar sanatla uğraşır diye bir kanı çıkmaktadır. Bunun sonucunda ise "Sanat, sanat içindir." olgusu gün yüzüne çıkmaktadır. İnsanların cehaletle savaşmaya çalışmayıp da sadece tekdüze bir şekilde hayatlarını sürdürüp kitaptan uzak kalmaları onları sadece kitapların verdiği bilgilerden mahrum bırakmaz. Ayrıca onların kendilerini geiştirmeye çalışmadıklarını ve bir ot gibi yaşadıklarını gösterir. İlginçtir ki, insanlar kitaplara para harcamazken giyim kuşam, teknoloji, kozmetik gibi alanlara harcadıkları paranın belki de çeyreği kadar olan kitap parasını vermeyi çok görmektedirler; çünkü hayatlarında hiç denemedikleri ve okumanın nasıl bir haz olduğunu bilmedikleri için bunu göz önünde bulunduramazlar. Günlük hayatta o kadar gereksiz, değersiz sırf moda diye birçok şeye para harcayan insanlar bu tarz meseleler için para buluyorlar da nasıl konu kitaplara geldiği zaman fakir oluyorlar parasız kalıyorlar bunu anlamak gerçekten çok güç. İnsanların yapmış olduğu bu tezat ne yazık ki toplumu eğitimsel açıdan belli bir düzeyin üstüne çıkaramıyor. Sonuç olarak, yazarın yaptığı bu hesap kitapta çıkan sonuç kitaplardan yana olmasına karşın insanlar bunu yine de anlamayacaklardır; çünkü zaten George Orwell yaptığı bu tespiti de bir kitap haline getirmiştir. Herhangi bir kitap alıp okumayı bilmeyen insan, gelip de bu yazarın bu kitabını almayı düşünemez bile. Bu durum sonuncunda ise insanların bu konu karşısında farkındalık kazanmaları imkansız hale gelmektedir. Olay sadec yazarın anlattıklarından ibaret değildir ne yazık ki; çünkü onun da anlattıklarını değerlendirebilmek için onun yazığı kitabı alıp okuak ve bunun üstüne konuşmak gerekir. Bu farkındalığa ulaşmak ne yazık ki kitap okumadan mümkün gözükmemektedir.