Öteki Benliğimiz

Hepimizin iki tane benliği vardır: Biri topluma göre şekillendirdiğimiz, normlara uyan; diğeri ise içimizin derinliklerinde bastırdığımız, varlığından yalnızca kendimizin haberinin olduğu benliğimizdir. İlkini anlatmak kolay, doğduğumuz andan itibaren ailemizin, öğretmenlerimizin ve diğer çeşitli dış etkenlerin yoğurduğu, içinde bulunduğumuz zümreye uyan bir benliktir; çevremizdeki diğer insanlarca kabul görmemizi sağlayan da budur. Anlatmaya gerek bile yok aslında, çünkü etkileştiğimiz her insanı dışardan o karşılar. Diğeri ise bunun tam zıttı: Kelimelerle anlatılması mümkün olmayan... Öyle bir yanımızdır ki bu, çoğumuz belki de farkında bile değilizdir. Misal ben, şu an hakkında yazmama "Böyle bir yönün var mı?" diye sorulsa "Hayır, yok." derdim herhalde. Öncekinin aksine, herkeste farklıdır bu benlik. Kimilerinin hayalleri, kimilerinin baskılanmış arzuları bu benlikte barınır. Demin dediğim, farkında olmama durumuna gelince... Kendimizin bu derin, belki de karanlık yönünü keşfetmemiz kimilerinde uzun yıllar alır, kimilerinde de bir anda oluverir olağanüstü bir gecede... Kurallar, çevre baskısı, normlar ve beklentiler... Bunlar günlük hayatımızın farkında olmadığımız bağlayıcı unsurlarıdır. Toplumun ve çevremizin bizi kabul etmesi için belirli şekillerde davranırken aslında kendi özümüzü bir yandan baskılamamıza yol açarlar. Baskılanan tarafımız bir yerden sonra aniden patlar, kendini belli eder ve daha önce varlığından haberimizin olmadığı bu diğer yönümüzle adeta bir yabancıyla tanışır gibi tanışırız. İkinci benliğimiz, bize istediklerini hür irademiz dışında yaptırırken bir yandan da öncesinde yaşadığımız yalan hayatı sorgulatır: "... yıllar, yıllar sonra ilk kez o dakikalarda yeniden gerçek anlamda yaşadığımı, duygularımın felçleşmiş, ama henüz ölmemiş olduklarını, tutkunun o sıcak kaynağının her şeye rağmen kayıtsızlığımın pas tutmuş yüzeyinin altında bir yerlerde gizlice akmayı sürdürmüş olduğunu hissettim..." (Zweig 35). O zamana kadar kendimize yakıştıramadığımız görgüsüzlükler yaptırabilir, suç işletebilir. Eskiden sırf kibarlıktan, beyefendilikten sergilediğimiz görgülü davranışlar yerine sahici iyilikler yapmamızı sağlayabilir. En ilginciyse bunların hepsinden tarifsiz -hem iyi hem de kötü anlamda- haz almamızı sağlar. Ancak bize yaşatacağı olağanüstü bir gecenin ardından sabah uyandığımızda bambaşka bir kişi olduğumuzu hissettirir. "Fakat ertesi sabah yeni güne neşeyle uyandım, içime dolup taşan şükran duygusundan hiçbir şey eksilmemişti." (Zweig 67) Kendime bakıyorum da henüz toplumun beni soktuğu şekle karşı bir başkaldırmışlığım yok. Hatta hoşuma bile gidiyor diyebilirim insanların beni kibar ve saygılı biri olarak nitelemesi, en azından kendi gözlemim öyle. Öte yandan Stefan Zweig'ın Olağanüstü Bir Gece'sinin anlatıcısı da aynen böyle biriydi: Çevresiyle arası iyi, saygı gören ama bir yandan da hep bir şeylerin eksikliğini hisseden biri. "... içimde özlemini çektiğim şey arzulardan ziyade arzulama arzusuydu..." (Zweig 7) derken, aslında adını o an koyamadığı, hep bastırdığı benliğini arıyordu. Olağan bir pazar günü geçirirken kendine hakim olamadan, biraz da muzip hislerle gerçekleştirdiği ufak hırsızlık onda derin suçluluk hisleri yaratmıştı. Bir yanı hala olanlardan haz alırken diğer yanı tarifsiz bir huzursuzluk içerisindeydi. Nitekim aslında bu zamana kadar derinlerinde sakladığı benliği diğeriyle çarpışıyor, o da bunu bir iç çatışma olarak hissediyordu. O olaydan sonra döneminin burjuvalarının yapmayacağı şeyleri sırasıyla, hep daha aşağılara inerek geceye kadar gerçekleştirdikten sonra sabah başka bir kişi, arzularını ve hayallerini baskılamayı bırakmış birisi olarak uyandığını itiraf ediyordu. Bunları anlatma nedenim, anlatıcıyla kendimi karşılaştırmak istememdi. Farkında bile olmamama rağmen benim de bilinçsizce bastırdığım, derinlerimde bir başka kişiliğim olabilir mi acaba? En başta iddia ettiğim üzere herkeste varsa bende de olmalı... Ama nereye kadar kendini gizleyecek acaba? Hangi olaydan sonra "Ben buradayım!" diye haykıracak, merakla bekliyorum. Oysaki Zweig'ın öyküsünü okuyana kadar böyle bir yönümün, diğer insanların da böyle yönlerinin olabileceği ihtimalini hiç düşünmemiştim. Şimdi ise neredeyse emin gözlerle bakıyorum duruma. Anlatıcının yüz yıl önce yaşamış bir burjuva, seçkin bir elit olması da durumu değiştirmiyor, nitekim anlattığı fikir günümüze uymakta. İçinde olduğum olağanlıktan belki hiç çıkmayacağım, belki de anlatıcının başından geçenden daha beter bir olay ufkumu açacak. Ancak bundan sonra toplumdaki yerime, kim olduğuma ve oldurulmak istendiğime daha sorgulayıcı bir açıdan bakacağıma eminim.