DUMAN ADAMLAR ve ZAMAN TASARRUFU

Bu seferki yazımda geçen sene ODTÜ Oyuncuları'ndayken okuma fırsatı bulduğum Michael Ende'nin yazdığı Momo kitabından bahsetmek istiyorum. Kitap her ne kadar çocuk kitabı olarak kategorize edilse de aslında okunduğu zaman anlaşılıyor ki her yaştan bireyin kitaptan kendine göre çıkarabileceği bir nasihat, bir tavsiye var. Ancak ben kitabın tümünden ziyade Michael Ende'nin de çoğunlukla üzerinde durduğu 'Duman Adamlar' hakkında yorum yapacağım. Duman Adamlar'ı tanımlamak gerekirse, sürekli insanlar arasında dolaşan ancak farkedilemeyen, gri giyimli, gri suratlı, ağızlarından sigaraları eksik olmayan ruhsuz insanlar. İşleri ise insanlara zaman tasarrufunun önemini anlatıp bir çeşit senet imzalayarak insanların zamanlarını daha sonrası için biriktirdiklerine inandırmak. Yaptıkları şey bir bakıma emeklilik sigortasına benziyor diyebiliriz. Paralarımızı bizden şimdi alıp daha sonra katlayarak bizlere vereceklerini söyleyen bankaların yaptıklarıyla pek de bir farkı yok aslına bakarsak Duman Adamların. Bizleri anı yaşamaya değil de sonrasını garantilemeye itiyorlar. Ağustos Böceği ve Karınca hikayesinde olduğu gibi. Oysa sonrasını ne kadar kafamıza takarsak, andan o kadar uzaklaşıyor ve o kadar soyutlaşıyoruz. Halbuki bu ne bankaların ne de patronlarımızın isteyecekleri bir şey. Çünkü onlar bizlerden en fazla verimi alıp, bizleri en iyi şekilde çalıştırmayı amaçlıyorlar. Sanırım yönetenler açısından bu pek de çözümü olmayan bir durum. Yani bir nevi paradoks. Bu paradoksu kıran ve çözümüne sahip olanlar ise insanlar. Çözümü ise sanat, spor ve eğlence aktiviteleri. İnsanlar gerçekten bir futbol maçını izlemek istedikleri için mi stadlara gidiyorlar, yoksa avazları çıktıkları kadar bağırıp üstlerindeki kaygıyı, siniri boşaltmak için mi? İnsanlar gerçekten içerisindeki resimleri incelemek için mi sanat galerilerine gidiyorlar, yoksa çevrelerine "Bakın! Ben halen hayattayım, sıradanlaşmadım, benim de zevklerim var!" çığlığını atmak için mi? İşte bu noktada insanlar kendileri olmalı. Anın farkında olup "Ne yapıyorum ben?" sorusunu kendilerine yöneltmeliler. Bu olmazsa eğer farkında olmayıp kendileri için bile önemsiz hale gelmeye başlarlar. Oysa insan için en derinlerde kendisinden önemli bir şey var mıdır? Her ne kadar tarihin sayfalarında büyük ihtimalle yer edinemeyecek olsa da insan, değerli olup hatırlanmak ister. İşte tam olarak burada bile bir gelecek kaygısı görürüz. Bunun yerine yaşadığı sürece çevresiyle, ailesiyle, arkadaşlarıyla iyi bağlar kurup, onlara elinden geldiğince yardım edip onlarla birlikte mutlu olabilse insan, tam anlamıyla yaşamış olur. Hem de en güzel haliyle. Gel gelelim hiçbir insan geleceğini unutup da yaşamamalıdır. Yapacağı şeylerin sonucunda nelerle karşılaşacağını bilmeli ona göre davranmalıdır. Ancak günümüz problemi önceden de bahsettiğim gibi bu değil zaten. Gelecek için şimdiyi feda etmek bizim sorunumuz. Bunu bize bir sorun değilmiş gibi gösterenler ise Duman Adamlar'dır. Kitabın sonuna doğru baş karakter Momo, Hora Usta'nın yardımlarıyla Duman Adamlar'ın insanların zamanlarını nerede sakladığını bulup, o zamanları insanlara geri verir. Momo'nun temsil ettiği şey her insan için farklı olabileceği gibi Momo benim için çocukları simgeliyor. Çünkü ben çocuklarda görüyorum Momo'nun sıcak kanlılığını , onlarla hissediyorum o cesareti. Dış dünyaya karşı hepimizin koca koca setleri varken, çocuklar setlerden tamamen uzak ve birbirlerine karşı daima açıklar. Biz işimiz düşmedikçe birisine soru sormaya çekinirken onlar yeni insanlar arıyorlar tanışmak için. İşte bu açıklık ve cesaret Momo'yu zamanların saklandığı yeri bulmasındaki baş etkenler. Belki bizlerin de çalınmış zamanlarımızı bulabilmek için biraz açık olmaya ve diğer insanlarla paylaşım yapmaya ihtiyacı vardır. Son olarak yazımın başında da bahsettiğim gibi her insanın kendisi için çıkarabileceği nasihat var bu kitapta. Sanırım benimki de geleceğimizi yönetmek için anımızı satmamalı ve anı yaşarken geleceği boş vermemeliyiz olacaktır.