CUMHURİYET İÇİNDE OSMANLI

Bir kitabı almadan önce o kitabın sizin için uygun olup olmadığını, neler anlattığını, nasıl bir üslubu olduğunu nasıl anlarsınız? Kimileri kitaptan rastgele bir bölüm açar ve okumaya başlar, kitap ilgilerini çekerse bu onlar için doğru kitap demektir. Kimileri kitabın en arkasında yazan tanınmış yazarların yapıt hakkındaki yorumlarını okur, kimileriyse kitabın ilk bölümünü açıp okumaya başlarlar... Eğer siz de kitabınızı, kitabın ilk bölümünü okuduktan sonra alıp almamaya karar verenlerdenseniz Yaşar Kemal in İnce Memed adlı romanı tam size göre demektir! Zira yapıtın ilk bölümü sadece 2, 5 sayfacık, yani ilk bölümü okumanız çok zamanınızı almayacaktır. Üstelik Yaşar Kemal bu 2, 5 sayfalık giriş bölümünde siz yapıtta mekanı olarak seçilen Toros dağları ve civar köylerini, köylüleri, bu köylülerde süre gelen toplumsal hiyerarşik düzeni gayet sade bir dille anlatmaktadır. Uzun lafın kısası daha ilk bölümden bu dönem romanı olarak kaleme alınan yapıtta sizleri nelerin beklediğini anlamanız mümkün, tıpkı çok yakında vizyona girecek bir filmin fragmanını izlemek gibi. Osmanlı zamanından bekli de daha öncelerinden kalma bir kulluk kavramı vardır bizim milletimiz de. Önceleri sadece Allahın kullarıydık, sonraları padişah efendilerimizin... İlerleyen dönemlerde de toprak ağalarının... Cem Yılmaz haklı galiba biz millet olarak kendimizi ezmeye ezdirmeye pek müsait bir toplumuz. Hadi "emri ferman yüce padişahımındır" mantığını anlarım o dönemler öyleymiş peki ya Cumhuriyet sonrası? Ya bu toprak ağalığı sistemine ne demeli? Kitabı okuduktan sonra köylü Cumhuriyet sistemi hakkında ne düşünüyormuş deseler, köylü yeni sistemden korkuyor derim, dikkat ettiyseniz kitapta ne zaman bir devlet kavramı geçse: Aman bu durum hükümetin kulağına gitmesin! Ankara duyarsa halimiz nice olur? diyen köylüler çıkıyor karşımıza. Peki ama neden? Cumhuriyet köylü karşıtı değildir ki? Bilakis köylüyü milletin efendisi olarak gören, her köylü kendi toprağına sahip olmalıdır diyen, toprak ağalığı sistemine karşı olan bir yapıdır. Ezilenin, haklının yanındadır; cumhuriyette herkes eşittir. Bu sistemde Abdi Ağalar yoktur; Abdiler, Aliler, Rızalar, Cabbarlar vardır. Ama köylü bunu nerden bilsin hele ki Anadolu nun ücra bir köşesindeki, ülkede ne olup bittiğinden bir haber, tüm günü ağalarının tarlasında, ağaları için karın tokluğuna çalışan hatta bazen karnını bile doyuramadan çalışan köylüler nereden bilsinler Cumhuriyeti? Onlar bir tek ağayı bilirler. Astığı astık kestiği kestik sözü kanun kabul edilen ağayı... adı ne olursa olsun ister Sefa ister Abdi ister Veli biri gider biri gelir küçük bir Osmanlı devleti gibi. Cumhuriyetin içinde yaşayan Osmanlı! Belki de kontrol edilmekten hoşlanıyoruzdur? Kendi gücümüzün farkına varmaktansa, ezilenler olarak bir araya gelip zulmedenlere başkaldırmaktansa, daha kötüsü de olabilirdi buna da şükür. diyip kaderimize boyun eğiyoruzdur. Mehmed in Abdi ağayı yakarak öldürdüğünü duyduktan sonra köylü nasıl da sevip sahiplenmişti Memed i! Kurtarıcı, yüce insan olmuştu Memed, peki ya sonra? Abdi Ağanın ölmediğini duyunca? Ya Abdi ağa geri gelir de onların Memed in tarafını tuttuğunu görürse! Dünyayı başlarına yıkmaz mıydı? O anda birden bire kötü, hadsiz adam oldu Memed, o kimdi ki kimin malını kime veriyordu? Ağanın tarlalarında yaz boyu çalışan köylünün ürettiği bulgurun, arpanın tamamını köylüye bırakmak ha! Vay densiz vay! Köylülerde kendilerince haklıydı, eli kolu uzundur ağanın dağda eşkiyaları vardır, hükümette adamları, jandarmada tanıdıkları... oraların padişahıdır ağa dedikleri. Sizlerle bu filmin fragmanını da, aslını da izlemiş yani kitabı okumuş bir kişi olarak yapıtı okuduktan sonra birkaç nokta üzerinde düşünmenizi istiyorum. Sizce bize her anlatılan doğru mudur? Misal Sefa Beyin hanımı, Abdi ağa ile Memed arasında yaşananları Abdi ağadan dinledi e haliyle Abdi ağayı haklı buldu, onlara göre İnce Memed azılı bir suçluydu. Buna karşın köylü Memedi şahinimiz diye severdi, kendiliklerinden ona para yollarlardı. Peki ya sizce bu hikayede kim haklıydı? Toroslarda Anadolu nun dört bir yanında eşkıyalar vardı bir zamanlar, belki hala da vardır, peki bir insan niye durduk yere eşkıya olur? Yada bir insan ne kadar sabredebilir? Bizim bir anlık öfke, gözü dönme diye düşündüğümüz şey ya yılların birikimin patlamasıysa? Tıpkı Memed in durumunda olduğu gibi. Memed in Abdi ağayı öldürmeye kalkmasının sebebi Hatçe nin Abdi nin yeğenine verilmesi değildi, bu yıllardır biriken itilip kakılmanın, dayak yemenin, küçük görülmenin sonucuydu.