İhtilal

Yıllarca yüksek tabakanın normlarına hapsolmuş bir ruhun kurtuluş hikayesi: Olağanüstü Bir Gece. Dört bir tarafı dikenli tellerle çevrilmiş, hapis altındaki ruhunu kurtarmak için hiçbir çaba göstermeyen bir insan, bir gecede yaşadığı olaylar zinciri ile ruhunu kanata kanata özgürlüğe kavuştururken, okuyucu da hafifliyor ve ruhunun anlatıcınınkiyle beraber yükselmesine izin veriyor. Eserde; yaşarken tüm tutkularını öldürmüş, arzulama arzusuna hasret bir adamın iç dünyası anlatılıyor. Anlatıcı, henüz üniversite yaşamanı tamamlamışken anne ve babasının ölümüyle kendisine kalan koca bir servet yüzünden yavaş yavaş bir ruhsal çöküntüye giriyor. Elde ettiği bu büyük servetle kendisini adayabileceği bir meslek, uğraş, tutku arayışından vazgeçiyor ve geçici zevklere doğru yol alıyor. Başlarda yaşadığı güzel Viyana geceleri; topladığı nadir kadehler, İtalyan gravürleri yaşamaya karşı duyduğu açlığı doyursa da, tüm bu geçici zevkler uzun bir süreç sonunda yaşama olan ilgisini kaybetmesine neden oluyor. İçinde bulunduğu yüksek toplumun zevkleri, birbirinin aynısı günler, kadın bedeninde yaşadığı geçici zevkler, hırstan ve tutkudan yoksun deneyimler ruhunda bir çürümeye, duygularında da körelmeye yol açıyor. Ne bir kadına şevkat veya sevgi duyuyor, ne hayatın çarklarının parçaladığı insanlara karşı bir acıma duygusu gösteriyor, ne de heyecan, korku, acı ve pişmanlık gibi duyguların tadına varabiliyor. İçinde bulunduğu toplumun kuralları, anlatıcıyı ruhsal olarak çürütmüş ve eritmiş, diğer insanlardan ayırt edilemeyecek kadar silik bir hale getirmiş. Etrafındaki insanlar onun mutlu ve normal bir adam olduğunu düşünse de; o kendisinin içinde bulunduğu, hayatını emen ve yok eden bataklığın farkında. Ancak bu bataklıktan kurtulmanın tek yolu olan cesareti ruhunda bir türlü bulamıyor. İşte böyle bir ruh hali içindeyken tüm yaşamını değiştirecek cesaret patlamasını yaşıyor ve bir gecede yaşayacağı olaylar zinciri böylece ortaya çıkıyor. Gittiği bir at yarışı esnasında, çaldığı kuponlar ruhunda büyük ihtilallere yol açacak olayların fitilini ateşliyor. Çaldığı kuponların pişmanlığını yaşarken, yavaş yavaş hayatında bir şeylerin değişmeye başladığına anlıyor ve cesur olmaya cesaret edip yaşamın kendisini özgürce sürüklemesine izin veriyor. Sürüklendiği yerde gördüğü yaşamlar onu son derece şaşırtıyor ve aslında çevresinde olan bitenlere karşı uzun süredir gözlerini yumduğunun farkına varmasını sağlıyor. Ancak bir sorun var: Yeni girdiği bu dünyada istenmiyor. Bunca zaman içinde yaşadığı yüksek toplumda ruhunu erittiğini, kendini yabancılaştırdığını anlayan anlatıcı, korkunç bir yalnızlık duygusunun içine yuvarlanıyor. Çaldığı kuponlarla başlayan cesaret patlaması pes etmesine izin vermiyor. "Hayatın en dibindeki lağımlara kadar inmek, tüm geçmişimi tek bir gün içinde harcayıp israf etmek beni cezp ediyordu."(Zweig 2016, 56) şeklinde tanımladığı, ruhunda filizlenen arzular onu daha da fazlasını yaşamaya itiyor. Karşılaştığı bir sokak çetesiyle anlıyor ki, kendisi ruhsal ve ahlaki açıdan bu insanlardan farklı değil. Yaşamış olduğu hayat onu da bu insanlar kadar yozlaştırmış, sahip olduğu değerleri yok etmiş. Tüm bu gerçeklere gözüne açtıktan sonra, başka insanları mutlu etmenin kendisini de mutlu ettiğini fark ediyor. Çocuklarına bakabilmek için sokakta ekmek satan yaşlı bir kadına yardım etmek, bir baloncunun tüm balonlarını satın alarak onu soğukta beklemekten kurtarmak cebini boşaltırken ruhunu dolduruyor. Koskoca bir ömür boyunca tadına varamadığı müthiş duyguları, girdiği bu yeni dünyanın vasat ve fakir tabakadan olan insanları, daha önce karşılaşmadığı sefil yaşam koşulları sayesinde tek bir gecede yaşamaya başlıyor. Pişmanlık, acı, keder, mutluluk, haz gibi duygular artık ona yabancı değil. Ruhunu bu duygularla beslerken özgürleşiyor ve yüksek tabakanın ruhuna vurduğu prangalardan kurtuluyor. Anlıyoruz ki, mutlu olmak ve hayatı bütün yönleriyle yaşamak için yapılması gereken cesur olup başkalarını mutlu edebilmek. Stefan Zweig, Olağanüstü Bir Gece, çev., İlknur İgan (İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2016), 56. Hikaye sona erdiğinde okuyucuya hafiflemiş ve özgürleşmiş bir ruh, sindirilmesi gereken gerçekler kalıyor. Günlük yaşamın hiç durmadan dönen değirmeninde zamanın bizi diğerlerinden hiçbir farkımız, amacımız, tutkularımız kalmayana dek öğütmesine izin vermemek için cesur olmalıyız. Verilen mesaj açık. İnsanoğlu toplumsal kurallara uyma sahtekarlığı altında kendine bir hücre yaratmış ve bu hücrede yaşadığı her geçici mutlulukla tüm amaç ve tutkularını yavaş yavaş öldürmüş. Atılan her cesur adım, amaç ve tutkunun gün ışığına çıkmasını, insan ruhunun yeniden doğmasını sağlayacak ve bizleri özgür kılacak. Merve Yılmaz