Gerçekliğin Gerçekliği

Uzun ve yorucu bir günün ardından bilgisayarınızın başına geçiyorsunuz ve birden gizemli bir mesaj alıyorsunuz: "Matrix seni hapsetti, beyaz tavşanı takip et." Olanlara bir anlam veremiyorsunuz ve geçiştiriyorsunuz ta ki kapınız çalınıp beyaz tavşanı görene kadar. Telaşlanıyorsunuz ve ardından zihninizde bir soru beliriyor. Nedir bu Matrix? Çok geçmeden kendinizi kırık dökük bir evde buluyorsunuz. Olanlara hiçbir anlam verememiş olsanız da seçim vakti gelmişti. Mavi hap mı? Yoksa kırmızı mı? Kırmızı hapı seçtiniz ve gerçeği öğrenmenizin zamanı geldi. Neo'nun kırmızı hapı seçmesinin ardından gördüğüm manzara beni dehşete düşürdü. Milyonlarca insan kapsüllerin içinde kablolara bağlanmış bir şekilde yatıyordu. Neo gerçeklikle tanışmıştı. Peki biz insanlar gerçek bir dünyada mı yaşıyoruz? Binlerce yıl boyunca filozofların çabaları bu soruyu yanıtlamak içindi. Bazıları kendilerine göre yanıtlar da buldu fakat çoğu insan için bu soru cevabı olmayan bir denklem, yani paradoks. Bu soruyu biraz değiştirip günlük yaşantımıza indirgeyelim. Rüyadayken gerçekliği mi yaşıyorum yoksa bizim gerçek diye tanımladığımız gerçeklik mi gerçek? Bu gerçekliği nasıl düşündüğümüze bağlı, ben gerçekliği beynimin oluşturduğu bir illüzyon olarak tanımlıyorum. Eğer biri bizim kafamıza kablo takıp beyin sinyallerimizi düzenleseydi, o anki algıladığımız çevre gerçek olurdu. Bu yüzden rüyadayken gerçekliği yaşıyoruz diyebilirim. Uyanıp, rüyanın içindeki ögeleri çevremizde algılayamayınca, rüyanın gerçek olmadığı yanılgısına kapılıyoruz. Bize bir seçim sunulsa, gerçek olmayan bir dünyada yaşamak ister miydik? Cyper istiyor. Onun düşüncesine göre gerçeklik ne hissettiği ki bu da tamamen benim düşüncemle örtüşüyor. Bir diğer yandan çoğu insan gerçek olmayan bir dünyada yaşamak istemez. Ta ki o seçim sunulana kadar. Çoğu bilinmeyen bir sonuçtansa, alışıla gelmiş sonucu seçecektir, yani sahte dünyayı. Bununla birlikte her zaman gerçekliğin bilinmezliği onları cezbedecek ve içlerinde bir merak duygusu bırakacak. Filmde de denildiği gibi "Ignorance is bliss" (Cehalet mutluluktur). Matrix sadece gerçek ve sahte dünyayı konu almaz, ayrıca toplum kavramını da derinlemesine inceler. Neo gerçek hayata ilk adımını attığında aklında bir başka soru belirdi. Bunca insan neden tüpler içince saklanıyordu? Kısa bir sürenin ardından Neo'nun makinelerin egemen olduğu bir toplumda varlığını sürdürdüğünü gördüm ve ardından Morpheus'un yaptığı açıklama şok ediciydi. Makineler insanların enerjisini kullanıyorlardı. Onları bir pile indirgemişlerdi. İçinde bulunduğumuz dünyada belki makineler hüküm sürmüyor olabilir fakat insanları pile indirgeme eylemini biz birbirimize yapıyoruz. Eski çağlardan günümüze, rahatına düşkün olan insanlar diğer insanlardan faydalanmışlardır. Akla ilk olarak Orta Çağ'ın karanlık dönemleri gelse de modern dünyamız bundan farksız. Milyonlarca insan canına dişine takıp çalışmasına rağmen hakkettiklerini alamazken, bazı yöneticiler onları kullanıp emek harcamayarak hakketmedikleri seviyelere geliyor. Ne yazıktır ki, bu duruma hemen hemen her ülkenin kamu kuruluşlarında sıkça rastlanılıyor. Yöneticilerin varlığı gerekli bunu inkar etmiyorum ama önemli olan insanları istismar etmemek. Neo gemiye bindi ve sadece sekiz kişiyle tanışabildi. Toplumu takip eden milyonlarca insan kendi zihinlerinde hapsolmuşlardı. Toplum doğruyu ve yanlışı söylüyor ve doğrudan sapmamamız gerektiğini söylüyor. Bu durum karşısında kendi benliğimizi bulmamız çok güçleşiyor. Bu yüzden sadece az sayıda insan topluma yön veriyor. Tam da bu konuya değiniyor Matrix. Toplum ne söylerse onu yapıyoruz, sonucunda ise benlikten yoksun insanlar yetiştiriyoruz. Çevresindeki insanların fikirlerini sorgulamayanlar kaosa neden oluyor. Bu bir töresel kavgadan ülke yönetimine kadar her yerde karşımıza çıkıyor. Din buna iyi bir örnek. Doğduğumuzda nüfus cüzdanımıza yazılıyor ve çoğunlukla hayatımızın geri kalanında bu durum böyle devam ediyor. Çok az insan bu durumu sorguluyor ve dini kitapları okuyup dini öğreniyor. Diğer insanlar ise etrafındaki topluluk ne söylerse onu doğru olarak kabul ediyor. Basit gibi görünen bu durum günümüzde tartışmalara, kavgalara, cinayetlere hatta savaşlara yol açıyor. Bunun gibi sorunları aşmak ancak eğitimle olabilir. Çünkü insan bilmediği bir konu üzerinde doğru yorum yapamaz ve ne kadar bilirse o kadar benlik ve özgünlük kazanır. Neo'nun kafasına iğne saplanmıştı ve alternatif Matrix'te eğitiminin vakti gelmişti. Uzun bir sıçrama yapması gerekiyordu denedi fakat yapamadı. Oysa o seçilmiş kişi değil miydi? Anlaşıldığı üzere toplumun zincirlerini kırmış insanlar bile kendi zihinlerinin zincirlerini kırmakta zorluk çekiyor. Biz nasıl yapabiliriz? Hayatınız boyunca yapamam dediğiniz durumları düşünün, neden yapamazsınız? Örneğin, neden yüksek notu siz alamazsınız ya da yüksekten atlayamazsınız? Çünkü çok iyi bir ikna becerimiz var. Öyle ki kendimizi bile gerçek olamayan bir durum karşısında ikna edebiliyoruz. Neo'nun inandığı gibi kendimize inanmalıyız. Ne olursa olsun inancımızı yitirmemeliyiz, her ne zaman inancımızı yitirsek işte o zaman yenilmişizdir, yine kendimizi hapsetmişizdir. Matrix filmini küçükken izlediğimde, filmin sadece basit bir gerçeklik aldatmacası olduğunu düşündüm. On senenin ardından izledikten sonra ise toplumu derinlemesine eleştirdiğini fark ettim. İnanıyorum ki bu filmi bir on sene sonra izlediğimde ise film bir başka anlam daha kazanacak. Bu tür filmleri bu yüzden seviyorum. Anlamı derin ve ben büyüdükçe filmde büyüyor benimle birlikte.