KÜLTÜREL DENEYLER ŞEHRİ

Bombaların atıldığı bir deney tahtası haline gelmiş olsa da zamanla kültürel deneylerin yapıl- maya başlandığı bir başkent düşünün... Bu tezatlığın somutlaştığı yer ise tatilde gittiğim Berlin! Berlin'in benim üzerimde Avrupa'da gördüğüm diğer kentlerden farklı bir etki yarat- masının birkaç sebebi var. Bunların başında Berlin'in deney tahtası gibi görülüp savaşların, soykırımın, devrimin meydana geldiği ve hiçbir zaman hasta yatağından çıkmayı başarama- yan, sokaklarında bile acının hissedildiği bir şehir olması geliyor. Bana göre bu acıların yara- ları da kültürel deneylerle sarılmaya çalışılıyor. Sanat, mimari ve müzik alanındaki gelişmeler ise toplumun iyileşmek için yaptığı kültürel deneylerin başında geliyor. Acılar, kültürel deney- lerle yok edilmeye çalışılırken Berlin hayran kalarak gezdiğim bir yer oluyor. İtalyanların meşhur "Yaşa ve yaşat" atasözünün Berlin'in dinamiğine çok uygun olduğunu düşünüyorum. Almanlar yaşamayı ve sıfırdan başardıkları şeyleri yaşatmayı çok iyi biliyor. Sa- nata verilen önem, ünü nam salmış gece kulüpleri ve enteresan yapılar şehir hayatını daha il- ginç kılarken halk için yaşamı güzelleştiriyor. Benim izlenimlerime göre bu "Yaşa ve yaşat"ın altında yatan sebep ise Berlin'i mükemmelleştirme ve onu derinlerde ırk çatışmasına maruz kalmış utanç dolu geçmişinden uzaklaştırma çabası. Bu çabayla kötü geçmişten soyutlanmış, kültürel faaliyetlerle beslenmiş, binalarıyla, grafitileriyle estetik haz veren ve her köşesinde "Biz iyileştik!" sinyali veren rafine edilmiş bir şehir yaratılmaya çalışılmış. En belirgin kültürel deneyin mimari alandaki gelişmeler olduğunu düşünüyorum. Berlin 2. Dünya Savaşı'nda yerle bir olduğu için çoğu bina 1945 yılından sonra inşa edilmiştir ve hala şehrin her köşesinde devam eden bir inşaat vardır. Berlin'in en turistik yerleri Brandenburg Kapısı, parlamento binası Reichstag ve devasa kilise Berliner Dom'dur. Bu üç büyüleyici yapının tek ortak noktası ise bombadan zarar görmüş olmalarıdır. Hiçbiri zarar görmüş haliyle bırakılmamış, restore edilmiş ve Berlin'i mükkemmele yaklaştırmak için bir ara basamak ola- rak kullanılmıştır. Bana göre Berlin'de bu şekilde hem klasik hem de yeni modern yapıların bu- lunması turistlerin geleceğin geçmiş kadar yoğun olduğu üç boyutlu bir tarih kitabında gezi- yor gibi hissetmesine neden oluyor ve Berlin'e biraz daha aşık olmalarını sağlıyor. Brandenburg Kapısı Berliner Dom Yeni Parlemento Binası Reichstag Mimari yapıların yanında sanat da Berlin'i süprizlerle dolu ve eğlenceli bir şehir haline getiri- yor ve Berlin'in bir parçası haline geliyor. Hemen hemen her sokakta görebileceğiniz graffiti- ler şehre bir heyecan katıyor ve otobüste otuturken bile onları seyretmek size keyif veriyor. Peki ya sanat Alman halkı için niye bu kadar önemli? Cevabı çok basit. Çünkü halk sanatı ilacı olarak görüyor ve sanatla kötüyü iyiye, çirkini güzele çevirebileceğini düşünüyor. Bu yüzden de sanatla hüznü örtbas etmeye çalışıyor ve kültürel deneylerinin yelpazesini biraz daha ge- nişletiyor. Berlin Duvarı'nı ele alırsak onun Alman halkı için şehri ve hayatları ikiye bölen bir bir yıkım olarak nitelendirildiği bilinmektedir. Bu duvarın her bir santimetrekaresi ise birbirin den farklı anlamlar yüklenmiş grafitilerle donatılmıştır. Böylece dikkat yıkıma değil yaratıcı- lığın ön planda olduğu, dünyanın dört bir yanından sanatçıların fikrini özgürce dışa vurabildiği sanat eserine çekilmiştir. Berlin Duvarı yıllarca utancın, üzüntünün sembolüyken graffitilerinin yaratıcılığıyla milyonları kendine hayran bırakan bir başyapıta dönüşmüştür. Berlin Duvarı Berlin'deki yaraları sarma hırsı müzikte de kendini göstermiş ve bu alandaki kültürel deneyler toplumun birçok alanda olduğu gibi müzik alanında da çok gelişmesini sağlamıştır. Müzik kulağım pek iyi olmasa da dinleme fırsatı bulduğum Ber- lin Filarmoni Orkestrası'nın büyüleyiciliğinin objektif bir görüş olduğunu düşünüyorum . Konse- re katılmış birinin bu orkestrayı beğenmemiş olması neredeyse imkansız. Her bir nota öyle bir harmoni içinde melodiye dönüşüyor ki "Almanlar bu konuda da mı kusursuz?" demekten kendinizi alıkoyamıyorsunuz. Böylece müzik de en az sanat ve mimarı yapılar kadar sizi içine çekiyor. Tarihi de en az kendisi kadar ilginç, sokaklarında bile hüznün hissedildiği Berlin kendini kültü- rel konularda geliştirmeye adamış bir şehirdir. Her alanda kusursuz ve rakipsiz şehir beni sanatıyla, mimarisiyle, müziğiyle ve en önemlisi hüznü silme arzusuyla derinden etkilemeyi başarabilmiştir. Benim içinse Berlin ne Hitler'in Berlin'i ne de Einstein'in Berlin'idir. Sadece modern, aydınlık fakat geçmişin izlerini taşıyan, hem eskisiyle hem de yenisiyle Avrupa'nın yeni New York'udur.