EVVEL ZAMAN İÇİNDE

İnsan bazen öyle şeylerle karşılaşıyor ki hayatının kocaman bir boşluk olduğunu düşünmekten kendini alıkoyamıyor. Gündelik sıkıntılarının kendi kuruntusundan ibaret olduğunu anlıyor. Fazlasıyla da şaşırıyor bu duruma çünkü o her lezzeti tattığına, her duyguyu yaşadığına, her zorluğun üstesinden rahatlıkla gelebildiğine inandırmış kendini. Aslında bunlar insanın kendine yakıştırdırdığı, üstüne giydiği elbise gibi bir şey. Gerçekten ve nesnellikten son derece uzak, yanılgılardan oluşan bir hayat perdesi. 1997 yılında dünyaya geldim. Büyüyorum, gözlemliyorum, seviyorum ve hissediyorum. Hayatım bunların etrafında şekilleniyor. Pamuklu pijamalarım, yünlü terliklerim, elimdeki demli çay, yan koltuğumda uzanan annem, mutfaktan sesi gelen babam... Karşımdaki televizyonda, sonu gelmemiş ve asla da gelmeyecek olduğuna emin olduğum, yüzlerce haber... Bombalar, çığlıklar, gözlerinde dipsiz karanlık barındıran çocuklar, yasaklar, kısıtlamalar, kavgalar... İzliyoruz hep birlikte. Kulağımız hep orada. İlla ki düşünüyoruz biraz "Nasıl oluyor da insanlar, insalıktan bu kadar sıyrılabiliyor?". Fazla geçmeden de kapatıyoruz televizyonu. Hemen eleştirmeyin, hepimiz aynıyız bu konuda kabul edelim. Biliyoruz çünkü "ucu bize dokunmuyor". Kısa bir zaman sonra da ışık hızıyla akan hayatımıza devam edip hafızalarımızı sıfırlıyoruz. Yarın tazeleriyle doldurmak üzere... Ama sanırım hafızamı sıfırlandıramayacağım ve tarihin acı tokadını yediğim bir kitapla tanıştım. Anlar gibi yapmaktan bir adım ötesine gidebildiğim bir kitap. İçimi donduran ve yakan, insanlıktan umudumu yitirdiğim ama başarabileceği şeylere de fazlasıyla inandığım bir yapıt. Gerçek hikayelere dayanan filmler, kitaplar; biz okuyuculara hayatla ilgili daha çok ipucu veriyor sanırım. Bir şeyleri keşfetmeye daha yakın hissediyoruz. Ben de tam olarak bu merak açlığımı doyurmak üzere aldım elime "12 Yıllık Esaret"i. 1853 yılında yazılmış, 2013 yılında da filmi çekilmiş bir dizi olay... Kurgu olmasını dilediğiniz ama göz ardı edilmesi imkansız olan gerçekliğin ta kendisi. Günümüzde kölelik bize çok uzak bir kavram. Hatta ütopik bir olaydan bahsediyormuş gibi hissedebiliriz. Çünkü hiçbirimiz tam anlamıyla özgürlüğümüzle sınanmadık. Annemiz eve gelme saatimizi sorguladı, bayırlarda koşmak isterken sınıflarda ders dinlemek zorunda kaldık, evet. Ama anlatmaya çalıştığım sınırlama kesinlikle bu değil. Bu, hayatın kendisi. Aslında alıştığımız ve eğer olmasaydı kendimizi boşlukta hissedeceğimiz bir yaptırım. Bence hiçbirimizin tam olarak önemini anlamadığı ve şartlar sebebiyle de anlamakta fazlasıyla zorlanacağı salt özgürlüğümüz, bizi hayatta bir şeyler başarmaya iten en büyük motivasyonumuzdur. Bir anlığına düşünün, çalışıyorsunuz ama size kazandırdığı hiçbir şey yok, sabah kalkıyorsunuz çünkü başkasını bunu istiyor, bedeniniz başkalarının fantezi dünyasının oyuncağı, düşünceleriniz kimsenin umrunda değil, okuma yazma bildiğiniz için dayak yiyorsunuz, aynı sizin gibi olan insanların tanrıcılık oynadığı bir düzenin içinde sıkışıp kalmışsınız. Ağızlarından çıkacak kelimelere, cüzdanlarındaki paraya göre savruluyorsunuz hayatın dikenli kucaklarında. Ve önünüze sunulan gerekçe "ten renginiz". Siyahisin ve bunu hak ediyorsun. Aşık olduğun kadına gözlerinin önünde tecavüz edebilirler, ses çıkaramazsın çünkü siyahisin. Solomon Northup "Hakikaten, en çok hangisinden korktuğuma karar vermek zordu: Köpekler, timsahlar ya da insanlar!" derken ne kadar basit ama anlamlı bir şey demiş, diye düşünmüştüm. Birinin doğuştan sahip olduğuve kimsenin üzerinde söz sahibi olamayacağı özgürlüğüne, başkası gelip nasıl da hakkıymışçasına istediğini yapabilirdi? Ne köpekler ne de timsahlar varoluşlarından beri böyle bir şeye kalkışmışlardı. Çünkü bu, ne içgüdülerinde ne de kodlarında vardı. Buradaki konunun ten renginden ötede olduğunu kavramalıyız. İçindeki canavarı uyandırmış her insanın "ten rengi" bahanesiyle varlığını, egosunu taçlandırdığı bir durumdan söz ediyorum. Özellikle o zamanlarda bu vahşete dahil olan her insanın ağır bir inanç sistemiyle yanıp tutuştuğunu bilmekte fayda var. İnandığı, uğruna ibadetini yaptığını, dualar ettiği tanrınn; yarattığı bir varlığa bu muamleyi gösterecek kadar nefretinden gözü dönmüş bir sürü... İnsanoğlunun birbirine üstün gelme çabasını, şiddete olan açlığını tarihin her döneminde görüyoruz. Özgür bir hayat için; uyanmış olan canavarı nefret ve ötekileştirmeyle besleyenlerin, kendi öfkelerinin köleleri olduğunu anlatabilmeyi ne çok isterdim! YAREN ÖZEN 12 Yıllık Esaret: Solomon Northup'ın Olağanüstü Gerçek Hikayesi , Zodyak Kitap, 2014