İyilik Mi, Kötülük Mü?

"Yapabilecekken yapmadıklarımı düşünmeye başlarsam bir kara deliğe kapılacağımdan korkuyorum." Brezilyalı ünlü yazar Paulo Coelho'dan insanı düşünmeye iten bir roman. Eserlerinde her zaman hüznü ve mutluluğu etkileyici bir dille işliyor ve bu durum okuyucunun gerçeklikten kopmamasını sağlıyor. Sonuçta bizler de hüzün ve mutluluk arasındaki o yolda sürekli seyahat eden gezginler değil miyiz? İsminden de belli olacağı gibi, yazar bu romanında "aldatma" olgusunu işliyor. Kadın anlatıcının bakış açısından anlatılan olaylarda, bir kadının yaşadığı içsel çatışmalar anlatılıyor. Evli, kocasını ve çocuklarını seven, işinden memnun olan, yani genel olarak bakıldığında mutlu olması gereken bir kadının bir bunalım içinde olması normal midir? Kadın ruhuyla alakalı genel düşüncelerden sıyrılmış bir yazar olmasına rağmen bu romanda bana göre eksik bırakılan birkaç yer var. İnsan sadece sevdiklerine mi ihanet eder? Peki ya insan kendine ihanet edebilir mi? Aldatmak aşağılık bir davranış mıdır, yoksa insanın kendi hayatını kurtarmak için giriştiği "hayata tutunma" çabası mıdır? "Aldatmak" fiil, üç hece, 8 harf. Bu küçücük kelimenin içine bir insanın sığdırabileceği anlamları hayal etmekse, tam bir işkenceye dönüşebilir. İnsan doğasına bu kadar işlemiş, insana bu kadar zarar verebilen başka bir kelime var mıdır? Varsa bile ben bilmiyorum. Peki bir insanı bunu yapmaya iten sebepler ne olabilir? Bu soruyu aldatılan her insan kendisine ya da aldatan kişiye sormuştur. Sanki bunun açıklanmasının bir önemi olacakmış, yaşatılan o aşağılanma duygusunu hafifletecekmiş gibi. Eğer bir açıklaması olursa eylemin kendisi o kadar da acıtmayacakmış gibi düşünülür. Bu doğru olabilir mi? Birini aldatmanın açıklaması olabilir mi? Benim için bu sorunun cevabı "evet"tir. Bu cevabı vermemin sebebiyse, "insan olmak" denilen şeyi kendimce özümsemiş olmam. Karşımdaki insanın söylediği söze değil, o sözün arkasındaki anlama bakmak ve bu anlamı özümseyerek o kişiye karşılık vermek beni "ben" yapan şeydir. Bilinçli bir şekilde aldatılmayacağımın göstergesidir, çünkü bazı insanlar "aldanmak" istedikleri için aldatılırlar. Eğer bütün insanlar benim gibi düşünseydi, birbirlerine söyledikleri sözleri benim gibi yorumlasalardı, yine de birbirlerini aldatırlar mıydı? Cevabım hala "evet". Bazen gerçeklerden kaçmak için aldatırlardı. Bazen sadece canları öyle yapmak istediği için aldatırlardı. Bazen bilinçsizce aldatırlardı. Bazense karşılarındaki kişinin canını bilerek yakmak için aldatırlardı. İnsanlar hep aldatırlardı. Geçmişten yola çıkacak olursam, Havva bile Adem'i aldatmadı mı? İstediğini yaptırmak için kandırmak da aldatmakla eş değer değil midir? İnsanlığın başlangıcından beri var olan bir olguyu bugünkü acizliğimizle yok edebilir miyiz? Heyhat, tarih bize bunun mümkün olmayacağını açıkça gösteriyor. İnsan beyni için bilmemek, mutluluktur. Bilmediği şeyler insanın canını acıtmaz, sorun teşkil etmez, yormaz ve üzmez. "Aldatmak" eyleminin en masum açıklaması budur. Peki bir insanı bilinmezlikle baş başa bırakmanın açıklaması nedir? Aldatılmak, aciz bırakılmaktır. Bilinmezlik, genel kanının aksine, o kadar da mutlu etmez insanı. İçimizde "aldatmak" duygusuna karşı koyamayan bir taraf vardır, ama aciz bırakılmaktan nefret eden tarafımız da diğeri kadar güçlüdür. Tanrı'nın yarattığı bu çeşitli duyguları her hissedişimizde bir kez daha şaşırır, bir kez daha kendimizi bir açmazın içinde buluruz. Bir insanı kendisiyle savaşmaya itmenin, özgüvenini zedelemenin, hatta kendisinden nefret ettirmenin neresi onurlu bir harekettir? Yani bir insan aldatıldığını bilmezse, bu onu üzüntülerden korur mu? Yoksa öğreneceği zaman yaşayacağı yıkımı ikiye, üçe, hatta milyonlara mı katlar ? Yeryüzünde yaşayan varlıkların arasında en tehlikeli olanı insandır. Sevgisini söylemek için şekillendirdiği kelimeleri aldatmak için de şekillendirebildiği için, insan en korkulası varlıktır. İnsanın aldatmasından korkulması gerektiği kadar, sevgisinden de korkulmalıdır. Çünkü sevgi, aldatma eyleminin gerçekleşmemesi için bir engel değildir. Aşk, dostluk, iyilik, kötülük; bunların hiçbiri bir insanın başka bir insanı aldatmasını engellemez. Bir inancı sarsmanın ve yok etmenin en iyi yolu aldatmaktır. Sevdiğine inandırmanın, aşık etmenin de en iyi yolu aldatmaktır. "Aldatmak" kelimelerdedir, bakışlarda ve dokunuşlardadır, insanın kalbindedir. Bir insanı neye göre "iyi" ya da "kötü" diyerek nitelendiririz? Neden insanları bir sınıfa sokmaya ve kategorize etmeye eğilimimiz vardır? Neye göre "ne yaparsa yapsın özünde iyi biri" deriz? Ben bir insanın içinde iyilik olduğuna inanmıyorum. Tam tersine, her insanın içinde kötülük vardır. Dışarıya yansıyan, başkalarının gördüğü ve "iyi" olarak nitelendirdiği şeyler sadece yüzeye yansıyan parlamalardır. İnsanın kendisi tarafından şekillendirilebilen ve isteğe göre kullanılabilen olgulardır. Aynı dünya gibidir insan; yeryüzünün güzelliklerine hayran oluruz ama sadece gördüğümüz kadarını biliriz. Bu zamana kadar hiç kimse en iç katmanda patlamaya hazır olan o lava, o sıcaklığa erişmeye cesaret edemedi. Herhalde bu, gördüğümüz güzel şeylerin sonu olur. Dünya yok olur ve biz ölürüz, değil mi? İşte tam da bu yüzden insanlar sevdikleri kişilerin iç yüzünü görmek için çabalamıyorlar, yüzeyde gördükleriyle yetinmeyi öğreniyorlar. İçgüdülerinin onları yönlendirmesine izin veriyorlar, ihtiyat kulaklarına fısıldıyor ve gerçek "benlik" ruhun derinliklerinde gizlenmeye devam ediyor. İşte tam da bu yüzden, insanlar birbirlerini anlamaya cesaret edemediklerinden; gururlarının efendisi oldukları kadar kölesi de olduklarından, aldatmaya hakları olduğu kadar, aldatılmayı da hak ediyorlar. İşte tam da bu yüzden, bir insan kendisine "Neden aldatıldım?" diye sormamalı. Nerede yanlış yapıldığı açıkça belliyken "neden?" sorusunu sorarak bir de kendimize ihanet etmiş olmuyor muyuz? Paulo Coelho'nun romanını kelimelerle adeta savaşarak okudum. İçselleştirilmesi çok zor olan bir konu, bir kadının kocasını aldatmasını işlemek de bir o kadar yorucu olmalı. Bu kadın kendisini mi aldattı, yoksa kocasını mı? Aşık olduğunu zannettiği adam için kocasını aldatması bir şey, ama kendisini aşık olduğuna inandırması bambaşka bir şey. Bunların ikisi bir araya geldiğinde ortaya çıkan sonuç, bana göre, ikisinin de aldatmak olarak nitelendirilemeyeceği gerçeği olur. Eyleme geçirmekten ziyade hissettiği şeylerden dolayı suçludur insan. Tam da bu yüzden suçluluk duyar aldatan kişi, çünkü insan sevdiği kişiyi aldatırken kendisini de aldatır. Heyecan, aşk, ihtiras şeklinde yorumlanan bütün duygular aslında bir kadının kendisini özgürleştirme ve monoton hayatına bir anlam verme çabasından kaynaklanır. Aslında bu kadar da basittir, lakin bu küçük eylem yıkıcı bir depreme eşdeğer olabilir. Aldatma konusu hakkında sayfalarca yazılabilir, defalarca konuşulabilir ama "aldatmak" esas olarak her insanın eyleme geçirip geçirmeyeceğine kendisinin karar vereceği bir fiildir. Özgürleştiren ama bir o kadar da kısıtlayan bir eylemdir. Kısacası hem iyilik, hem de kötülüğün ta kendisidir.