Mülksüzler

Lise hayatım boyunca birkaç farklı yerde birkaç farklı kişiden duyduğum bir kitaptı Mülksüzler fakat bu kişilerin ve yerlerin bende bıraktığı olumsuz etkilerden olacak, kendimi bir türlü bu kitabı okumaya ikna edememiştim. Herhangi bir felse temele dayanmadan "aykırı" ve "anarşik" takılmaya çalışan gençlerin birbirlerine hava atmak için kullandıkları bir kitap olduğu izlenimine kapılmıştım. Sonra yapacak daha iyi bir şey bulamadığım sıcak bir yaz günü kitabı Kobo'ma ( bir e-kitap okuyucu) yükledim ve daha ilk sayfalardan itibaren ne kadar yanıldığımı anladım. İnsanlar hakkında yanılmamıştım tabii ki, fakat kitabın kendisi tüm bu olumsuz çevrelerden bağımsız bir şekilde çok güzeldi. Kitabı okurken çok zevk almamın sebeplerinden biri sanırım baş karakterin (Shevek) zikçi olması olabilir. Shevek'in düşünce sistemini ve olaylara tepkisel yaklaşımını kendime yakın gördüğümden bu durum kendimi kitabın içinde bulmamı sağladı. Son zamanlarda okuduğum en sürükleyici ve "eğlenceli" kitaplardandı. Girişte bahsettiğim genç arkadaşlardan biri olmaktan korkmadan rahatlıkla söyleyebilirim ki kitap genel olarak birey ve toplumsal ilişkilerimize yönelik çok önemli ve yerinde birtakım eleştirilerde bulunuyor. Bu eleştirilerin birkaç tanesinden ve bende bıraktıkları etkilerden bahsetmek isterim. "Yaşadığı sürede de, ölümünden sonraki bir çok yıl içinde de kendi dünyasının [Dünya] zikçileri onun [Einstein] yöntemine ve yenilgisine sırt çevirmişler, verimli teknolojik sonuçlarıyla kuantum kuramının görkemli tutarsızlıklarını takip etmişler, en sonunda da teknolojik usulle o kadar yoğun olarak ilgilenmişlerdi ki bir çıkmaza girmişler, hayal güçleri tükenmişti" (sf. 486). Bu yazı için biraz teknik kaçabilir, fakat kitapta en çok etkilendiğim görüşlerden biri bu. Kısaca özetlemek gerekirse, 1960'larda yapılan deneyler Einstein'ın kuantum ziğine karşı getirdiği eleştirilerin ve itirazların geçersiz olduklarını gösterdi. Böylece tüm bilim dünyasını (etkisi bugüne kadar da süren) bir "kuantum furyası" ele geçirdi. Bu yönelimin bir sonucu olarak günümüzde teknolojik gelişime verilen önem, ayrılan zaman ve kaynaklar artarken temel bilimler ihmal ediliyor. Bu benim de (en azından kendi bildiğim çevrelerde) gözlemlediğim üzücü bir durum. Bu durumun ülkemizdeki yansımalarından biri için Ali Nesin'in bir gazete demecine bakabiliriz : "Türkiye bir mühendisler ülkesi. (...) Bilimsel gelişmeyi teknolojik gelişme olarak algılıyorlar. Tek amaçları elektrikli araba yapmak. En sonunda yapacağım bir tane elektrikli araba önlerine koyacağım." Kitapta rastladığım bir diğer eleştiri de eğitim sistemimiz hakkında : (ülkemizde durum daha da içler acısı, fakat o bu yazının konusu değil.) "Sınav sistemi ona anlatıldığında çok şaşırmıştı; doğal öğrenme isteğini, bu bilgiyle doldurulma ve istenildiğinde geri kusma dizisinden daha fazla engelleyebilecek bir şey düşünemiyordu" (229). Bu tespitin üzerine söylenebilecek çok fazla bir şey yok. Gerçekten de küçük yaşlardan itibaren öğrencilerin kafalarına zorla hazır bilgileri yığıp, "sınav" zamanı bu bilgileri geri kusturup sonra insanların geleceklerini bu sınav sonuçlarına göre belirlemek, ideal bir öğrenim yolu olmaktan son derece uzak. Shevek'in de vurguladığı gibi sınav sistemimiz "öğrenme" ve "merak" duygularını azami düzeye indirmek için sanki özel olarak tasarlanmış gibi. Sorgulama ve araştırmacılık gibi gerçekten önemli hususlar yerine ezberleme ve hızlı işlem yapma gibi sözde "yetenek"ler ön planda tutuluyor. İşte yalnız bu "eğitim" süreci boyunca merakını ve akıl sağlığını koruyabilen azınlık ileride insanlığı ileri taşıyacak eylemlere katılabiliyor. Sonuç olarak, gerek günümüz ve hatta belki de gelecek toplum yapısına getirdiği eleştirilerle gerek insan doğasına bakış açısıyla beni derinden etkileyen bir kitap oldu. Miraç Lütfullah Gülgönül 21602357 Bibliyografya : Le Guin, Ursula K. Mülksüzler. İstanbul : Metis Yayıncılık, 2016.