İYİ BİRİ OLMAK NEDEN ZORDUR?

Pratik Etik isimli kitabında Peter Singer ahlakın yalnızca bir şeyleri yapmaktan kaçınmakla ilgili olmadığından bahsediyor. Yazar ayrıca ahlak dediğimiz şeyin amacının ideal ve hayali olanı bulmaktan ziyade, uygulanabilir olanların en doğrusunu bulmak olduğunu vurguluyor. Bu, ahlak kavramını günlük hayatlarında karar alırken akıllarının ucundan bile geçirmeyenler için şaşırtıcı bir haber. Çünkü herkes, yasalara uyuyor olmanın ötesinde herhangi bir çaba göstermeyenler ya da hiçbir çaba göstermeyenler dahil, kendini ahlaklı ve iyi biri olarak görüyor. Ben ise iyi biri olmayı hep çok zor bir şey olarak görmüşümdür. Bunu başaramadığım zamanlar olduğunu hissettiğim zamanlar az değildir. Bu yüzden iyi biri olmanın çok kolay olduğunu düşünen insanlar gördüğüm zaman önce hayrete kapılır, daha sonra sinirlenirim. İyi biri olmayı zorlaştıran en önemli şeylerden biri, neredeyse sonsuz seçenek arasından seçim yapmak zorunda kalmamız. Bunu anlamak için en iyi yollarından biri sokaktaki bir dilenci bir çocuğun sizden para istediğini hayal etmek. İki seçeneğiniz olduğunu düşünebilirsiniz: Para vermek ya da para vermemek. Kimi insanlar para verdikleri için, kimi insanlar para vermedikleri için doğru olanı yaptıklarına inanırlar. Para verenlerimiz arabalarına binip verdikleri miktarın on katı değerinde benzini yakmadan hemen önce bir çocuğa yardım etmiş olmanın sessiz gururunu yaşarlar. Para vermeyenlerimiz ise herkes kendisinin yaptığını yapsa o çocuğun sokaklarda sürünmeyeceği fikrine sarılırlar. Bir zamanlar ben de ikinci tutumun doğruluğuna inanmıştım. Ta ki bir arkadaşım beni kendisinin arkadaş olduğu küçük bir dilenci çocukla tanıştırana dek. "bu paraları babana mı vereceksin?" sorusunu boğazı düğümlenerek bozuk Türkçesiyle " baba yok, üldü(öldü)." şeklinde cevaplayışını gördüğüm için mi, yoksa "bu paraları ne yapacaksın?" sorusunu belirgin bir şekilde gururlanarak "eve yemek alacağım." şeklinde cevaplayışını gördüğüm için mi fikrim değişti bilmiyorum. "okulu boş verme, bir doktor olsan sana buna kıyasla çok daha fazla para verirler." gibi bir şeyler saçmalamaktan daha iyisini yapamamış olduğum maalesef doğru. Halbuki o çocuğa verdiğimden çok daha fazla paraya ve iki seçenekten çok daha fazlasına sahiptim. Ona belki sokak çocuğu olmasını önlemek için düzenli bir bulabilir ya da sağlayabilirdim. Belki oyun oynamaya ayırdığım zamanı böyle insanların sorunlarına daha kapsamlı çözüm bulmak için kullanabilirdim. Yıllar içinde bunun faydasının bir sürü insana dokunabileceğine şüphem yoktu. Çocuğun babasının kaderini paylaşmaması için şehrin kötü durumda olan bölümlerindeki insanlar için hayat şartlarının yükseltilmesi adına elimden gelebilecek ne varsa en azından onları yapabilirdim. Bunlardan hiçbirini yapmadım. Yardım edilmesi gereken çok fazla insan vardı. Bunları hepsi orta derecede iyi insanlar bile değildi. Dünyaya baktığım zaman gördüğüm karanlık şeylerin görebileceğim güzel şeylerin üstünü örtmesine izin verdim. Korkunun beni daha kötü biri yapmasını engellemedim. Ben çok ahlaklı, pek ilkeli duruş gibi şeylere pek inanmam. Bence duruşun ekstra ahlaklısı olmaz. Eylemin ahlaki konumumuzu alçaltacağı zamanlarda, eylemsizlik bizi daha yukarı çıkarmaz. Dünyada o kadar şey olup biterken ahlaklı ahlaklı durduğunu söyleyenlerden de gıcık kaparım. Ahlak erdemine sahip olmak için yalnızca iyi niyet yeterli değil. İyi niyet kişinin bencil dürtülerini yenemiyorsa iyi niyet hiçbir işe yaramaz. Ayrıca doğru eylemin ne olduğu ayırt edebilecek miktarda idrak kapasitesine ve o eylemi gerçekleştirebilecek miktarda kuvvete ihtiyaç var. Bence gerçekten ahlaklı biri olmak için yüksek miktarda yaratıcılığa da ihtiyaç var. Bunlar olmadan ancak durmayı başarabiliriz. Bu özelliklerin hepsi çalışmayla bir miktar geliştirilebilir özellikler, bu yüzden bir insanın kendini geliştirmemesi bence ahlaksızcadır. Yaptıkları, bir şeyi uzatmasını istediğiniz bir insanın yerinden kalkmadan kolunu o nesneye doğru uzatıp "Bak, yetişemiyorum." demesine benzer. Salih Taylan Tamamoğulları İyi biri olmak, eğer ki böyle bir şey mümkünse, gerçekten çok zor. Bu yüzden eğer iyi biri olmak konusunda hevesliysek çok çalışmaya hazırlıklı olmalıyız. Şanslıyız ki hayatta mükemmeliyetçi olmayı seçebileceğimiz konular arasında, buna değebilecek olan belki de tek konu iyi biri olmak.