SİYAH PERİ MASALI

Dilan Ezgi Koç Ve ben, üzüntümden ağlayabilseydim eğer, Gözyaşımla fıçılar doldururdum, Ve gırtlağımdan taşana kadar, Yani son damlasına kadar, Yani geberene kadar, Her şeyi içerdim. Woyzeck Masalı (2015) Ben, mutsuz olduğumda düşünmeyi ertelerim. Kafamdakileri bir kutuya koyup zihnimin en arka köşesine atarım. Kırılma noktasına gelene kadar dokunmam o kutuya. Ama bazen, hiç ummadığım bir anda o kutu açılıverir ve içinde ne varsa etrafa dağılır. Böyle anlar en zorudur çünkü onlarla nasıl baş edeceğimi bilemem. Aylar önce bir cuma akşamı büyük bir heyecanla izlemeye gittiğim müzikal Woyzeck Masalı sırasında, zihnimdeki kutu büyük bir hengameyle açıldı ve ertelediğim her şeyi gün yüzüne çıkardı. Georg Büchner'in 1836 yılında kaleme almaya başladığı ve ölümüyle yarıda kalan bu eser; müziğiyle, koreografisiyle ve kostümleriyle o kadar etkileyici bir hale gelmişti ki sadece koltuğunda oturup oyunu takip eden bir seyirci olarak kalabilmek oldukça zordu. Bana kalırsa işin içine ne zaman müzik girse anlatılmak istenen şey, verilmek istenen duygu bir ise bin oluyor. Tüm bu sebeplerden dolayı o akşam eğlenmeyi umduğum bu müzikal, yerimde usluca oturmama izin vermeyip beni uzun zamandır sormak istemediğim, beklemekten sıkılmış kızgın sorularla baş başa bıraktı. Çoğumuz kendimize "Ben kimim?" sorusunu sorarız. Nereden geldiğimizi, ne yapmak istediğimizi ya da ne önemimiz olduğunu bilmek isteriz ki bence bunda şaşılacak bir şey yok. Birçoğumuzun hayattaki en büyük amacı mutlu ya da tatmin olmak; küçük hedeflerimiz, büyük ideallerimiz, hepsi doğrudan ya da dolaylı şekilde bu amaca hizmet ediyor. Başarılı olmak istiyoruz çünkü bu ya doğrudan bizi tatmin edip mutlu edecek ya da dolaylı şekilde hayatımızdaki başka birini ya da başka bir şeyi etkileyip yine bizi mutlu edecek. Yoksullara yardım ediyoruz çünkü bize iyi hissettiriyor, öksüz bir çocuğun okul masraflarını karşılıyoruz çünkü bir insanın hayatını iyi şekilde değiştirme düşüncesi bizi mutlu ediyor. Yani aslında çok da sorgulamadan verdiğimiz kararlar bile bizim duygularımızla yönlendirilmiş. İnsanlar bana her zaman kendime çok yüklendiğimi, kendimi çok zorlayıp mutsuz olduğumu söylüyor ve buna ısrarla neden devam ettiğimi soruyor. Cevap her ne kadar genel mantığa uymasa ve çoğu kişiye bir anlam ifade etmese de gayet basit: Çünkü beni mutlu ediyor ve bana kalırsa insan "Ben kimim?" sorusuna cevaplar buldukça gerçekten mutlu olur. Çoğumuz bu soruyla yetiniyoruz ama eğer bir adım daha öteye gidip "İnsan nedir?" sorusunu sormaya kalkarsak belki de hiç açmamış olmayı dilediğimiz dipsiz bir kuyunun kapağını açmış olacağız. "İnsan nedir? Biraz toprak, biraz et, biraz kan mı? İnsanı insan yapan nedir?" diye soruyor Büchner, insan olmak olgusunu iyilik ve ahlak kavramlarıyla ilişkilendirerek sorguluyor. Savaşa, haksızlıklara, baskıya ve her şeye rağmen insanın ne kadar insan kalabildiğini soruyor bize. Hiçbir şeyden emin olamadığımız, gerçeklerin saptırıldığı bu çarpık ve şiddet sisteminde insan gerçekten ne için, ne önemi var? Woyzeck Masalı alışık olmadığım türde bir peri masalını andırıyor bana. Başkahramanımız Woyzeck tek başına evrenin anlamını, kendi varlığının sebebini çözmeye çalışan insanı simgeliyor. Her ne kadar başlarda hayatın onun için sürprizleri olduğuna inansa da sonunda evrende küçük bir noktadan başka bir şey olmayıp hiçbir değeri olmadığına ikna oluyor. Özünde iyi bir insan olsa da acılardan, haksızlıklardan, kaçınılmaz olandan kaçamıyor. Bu peri masalı bir anda sistemin içinde sıkışmış, nefes alamayan bir işçinin masalı oluyor; diğer anda ise toplum baskısına dayanamayan, ahlak kurallarının içinde görünmez olmuş ve bu kuralları koyan kişilerin ne kadar ahlaklı olduklarını sorgulayan bir kadının masalı. Kimin olursa olsun bu peri masalının siyahlığı hiç değişmiyor. Toplum bizi bazı olgular üzerinden yontup şekillendiriyor. Bu doğru mu, iyi mi, ahlaklı mı? Durmaksızın bize bir şeyleri dikte ediyor. Biz ise zaten gerçekleri duymak istemediğimizden iplerimizi diğer güçlerin eline bırakıp kandırılmaya devam ediyoruz. "Ben kimim?" sorusundan ötesini ararsak mutsuz olacağımızı biliyoruz çünkü o zaman fark edeceğiz. Küçük hayatlarımıza dışarıdan bakacağız ve sistemin tüm çarpıklığıyla yüzleşeceğiz. Woyzeck Masalı'yla ilgili beni en çok etkileyen şey sizi bir adım ötesine gitmeye zorlayıp oracıkta bırakması. İlerisi için yönlendirmiyor, fikir vermiyor, aklınızda yüzlerce soruyla tek başınıza bırakıyor. Oyunun sonu olmadığı gibi soru işaretlerinin de sonu gelmiyor. "Evette hayır mı suçlu yoksa hayırda evet mi?"