ANLAM VERMENİN EVRİMİ

Anlamlandırmak, anlam vermek midir? Ya da zaten hazırda anlamı olan bir şeye bir anlam yüklemek mi? Bence anlamlandırmak kendi anlamımızı yaratmaktır. Mutluluk adına, hayat adına ya da sadece basit bir günde adını bilmediğimiz bir sokakta yürürken uzaktaki bankta oturduğunu gördüğümüz aile adına bir anlam yaratmak... Stefan Zweig, "Olağanüstü Bir Gece" adlı kitabında anlamlandırmayı anlatmıştır. Kısa bir öyküde, çok sayıda ana dair birçok hikaye anlatmış, her hikayenin ana kavramını kendince anlamlandırmıştır. Kötüyü heyecan verici, iyiyi huzur verici olarak tanımlamıştır. "Olağanüstü Bir Gece" öyküsünde yazarın yaptığı gibi anlamlandırmak; kendi tanımımızı yapmak bizim elimizdedir. Peki ya anlamlandırmak neyi değiştirir hayatta? İyiyi, kötüyü, güzeli, çirkini anlamlandırmak; tanımlara bağlı kalmamak ve kendi tanımımızı yapmak, kendi duygumuzu hissettirmek özgürlük verir insana. Özgürlük kendini keşfetmeyi öğretir. Hoşlandıklarımızı, beğenmediklerimizi gösterir. Bu özgürlüğün en korkutucu sonucu ise anlamlandırılan şeyin gerçek anlamını tamamen kaybetmesi olabilir. Anlamlandırılan şeyin anlamını kaybetmesi insanı aynı Zweig'ın öyküsünde olduğu gibi insanı hapsolduğu umursamaz yalnızlıktan çıkarabileceği gibi onu sonsuz bir umursamazlığa da sürükleyebilir. İnsan kendi anlamlandırdığı kavramlarla yaşamaya kapılıp toplumla beraber yaşamayı, iletişim kurmayı ve tahammül etmeyi unutabilir. İnsan anlamlandırarak neye ulaşmaya çalışır? Zaten ortak bir anlamı olan bir kavrama neden yeni bir anlam yükleme arzusunu hisseder insan? Somut kavramların hepsi, soyut kavramların ise birçoğu sembollerle ve tanımlarla ifade edilir. Renkler, kokular gibi soyut kavramların tanımlanması sırasında her zaman somut ya da başka bir soyut kavrama benzetmeye başvurulur. "Annem çiçek gibi kokar.", "Sarı, güneşin rengidir.", gibi daha da fazla benzetmeyle dolu cümleler sarfederiz onları anlatmaya çalışırken. Fakat duygular tanımlanırken benzetmeden yararlanmak yetersizliğin bile ötesinde kalır. Görülenleri, duyulanları bile anlatabilmek bu kadar zorken hissedilenleri anlatabilmek için sadece benzetmek hiçbir amaca ulaştıramaz düşüneni. Duyguların tanımlanmasında anlamlandırma devreye girer. Bazı insanlar "mutluluktan havalara uçar" bazıları ise sevincini daha sakin yaşar. Her bir deneyim beraberinde kendi özel anlamını getirir. Her deneyimle beraber duyguların anlamı genişler, anımsattıkları çoğalır. İyiyi, kötüyü, güzeli veya çirkini anlamlandırmak ise bu duyguların birleşimiyle gerçekleşir. Çoğu insan kötüyü öfke ya da nefret gibi duygularla anlatmak isterken; biri gelip kötüyü mutlu hissettirmeyen olarak tanımlayabilir. Anlamlandırmanın içindeki bu özgürlük, sonsuz bir boşluk içerisinde toplum, deneyimler ve geçmiş tarafından yaratılmış bir çerçeve oluşturur. Benim hayatımda anlamlandırmak peşinde güçlü olmayı da getirdi. Birçok farklı deneyimle üzgünün tanımını yeterince genişlettikten sonra iyiyi anlamlandırabildim. İyi benim için "üzmeyen" oldu. Bu kendimce yaptığım kısacık tanımla hayata daha neşeli bakmayı, her anımı daha keyifli yaşamayı öğrendim. Kendi anlamlarımı ürettikten sonra anladım insanın neden anlamlandırma arayışında olduğunu ve anlamlandırmanın verdiği özgürlüğü. Anlamlandırmak bana daha dayanıklı bir kişilik, sabit sayılabilecek bir ruh hali hediye etti. Son olarak, anlamlandırmak neye yarar diye soracak olursak; anlamlandırmanın en önemli getirisi Türkçeye "kurtulmak" şeklinde çevrilmiş ama içerisinde çok daha derin anlamlar barındıran salvation kelimesidir. Salvation kavramların yüklerinden kurtulmayı, insanı anlamlar bakımından özgür kılmayı en güzel anlatabilecek kelimedir bence. Anlamlandırmak, anlamların sosyal dünyada bulunan sınırları çok aşılmadıkça hayatı yaşamayı ve hissetmeyi öğretir, yaşamdan alınan verimi arttırır. Kendimiz tarafından oluşturulan tanımların verdiği özgürlük; bizi serbest bırakır, yalnızlığımızı dindirir, tamamen geçiremese bile bize yalnızlıkla iç içeyken eşlik eder. Anlamlandırmak ne yepyeni anlam vermektir ne halihazırda var olan bir kavramın anlamını değiştirmektir ne de bir şeyi anlamaktır. Anlamlandırmak olan sınırları genişletmek ve kendi sınırlarımızı oluşturmaktır.