DİNDAR TOPLUMLARLA LAİK TOPLUMLAR

Din olgusu yüzyıllar boyunca insanları ve dolayısıyla toplulukları etkilemiş bir olgudur. Doğaldır ki her topluluk bu olgudan farklı boyutlarda etkilenmiştir. Bazı toplulukların bir numaralı yol göstericisi, meşalesi din olmuşken bazıları ise din ile olan ilişkilerini bireysel düzeyde bırakmıştır. Bireysel düzeyde bırakmakla kastettiğim durum her bireyin din alanında özgürce kararını verebilmesidir. Laikliğin kitabi tanımını biraz yorumlayacak olursak bahsettiğim durumun laiklik olduğunu fark edebiliriz. Özdemir İnce, Cehaletin Rönesansı adlı eserinde bu iki tür toplumu birçok açıdan kıyaslamış. Kıyaslamak ne kelime, adeta savaş meydanına çıkarıp çarpıştırmıştır. Bunu bu denli sert yapmasının sebepleriyle ilgili birkaç fikir var kafamda. Kitabın içeriğine azıcık göz atacak olursak yazara göre laik toplumlarla dindar toplumlar arasında çok büyük mesafeler olduğunu görebiliriz. İkinci sebep ise kitabın isminde gizlidir aslında. Cahilliğin yeniden doğuşunu kitabına isim olarak uygun gören yazar, Türkiye'deki laiklik karşıtı hareketlerden rahatsızlığını ifade etmiştir bu isimde. Özdemir İnce'nin yaptığı karşılaştırmaları ben de kendi içinde bulunduğum durumlar açısından yapmak istiyorum. Merak ettiğim soru ise gerçekten laik toplumlarla dindar toplumlar arasında bu kadar büyük farklar olup olmadığı. Olaya önce özgürlükler açısından bakacağım. Laik toplumların sağladığı özgürlüklerin dindar toplumların sağladığından fazla olduğu hepimiz için su götürmez bir gerçektir. Dinin doğası böyledir çünkü, insan hayatını düzenleyen kurallar bütünüdür din. Peki, özgürlüklerin fazla ya da az olmasının nasıl avantajları veya dezavantajları olabilir? Öncelikle özgürlüğün insanı düşünmeye, Çelik 2 sorgulamaya iten bir olgu olduğunu fark etmeliyiz. Özgür olan insan merak eder her sabah doğan sarı nesnenin ne olduğunu ve neden bir süre sonra kayıplara karıştığını. Yalnızca özgür insan sorgulayabilir gezegenlerin hareketlerini, Dünya'nın yuvarlak olup olmadığını. Din ise sınırlar çizer insanın karşısına, aşılmaması gereken sınırlar. Dindar bir toplumda din adamları evrenin merkezinde Dünya'nın olduğunu savunuyorsa böyle bir toplumda Dünya'nın merkezde olmadığını söylemek kolay olmayan bir davranıştır. Tarihe baktığımız zaman çok acı örnekler görmekteyiz bu hususta. Kimi aydınlar çağlarının önüne geçerek kendilerini olduklarından daha özgür görmüşlerdir. Sonuçta ise günahkar oldukları düşünülmüştür içinde bulundukları toplum tarafından. Bazılarının çalışmaları engellenmiş, bazıları ise canlarıyla ödemiştir özgürce davranışlarının borçlarını (!). Özdemir İnce'nin Cehaletin Rönesansı demesi haklıdır baktığımızda, zira günümüze baktığımızda gördüklerimiz bu tablolardan çok da uzak değildir, ne yazık ki. Günümüzde daha hafif tepkiler var belki ama yine de bazı düşünceleri özgürce ifade etmenin zor olduğunu itiraf etmeliyiz. Fark etmemiz gereken ise dinle bireyi baş başa bırakan uygarlıkların, bırakmayanlara göre ne kadar önde olduğudur. Buradan bir ders bile çıkarabiliriz belki. Özgürlük deyince hemen arkasından onun can yoldaşı hak gelir. Herhangi bir bağlama girmeden önce hakların ne kadar önemli olduğu vurgulanmalıdır. Hak kişinin kazandığı şeylerin tamamıdır. Örnek vermek gerekirse ay boyunca ter döken çalışanın hakkı, ay sonunda aldığı maaşıdır. Ne kadar güzel işleyen bir çark, değil mi? Maalesef dindar toplumlar bu çarka sokulmak isteyen çomaklarla doludur. Dinin bağlayıcı unsur olduğu toplumlarda hak edene hakkının verilmemesi yahut hak etmeyene bir şeyler verilmesi alışılmamış bir durum değildir, ne yazık ki. Rüşvet bunun çok acı bir örneğidir. Bir başka çarpıcı örneği ise beşik ulemalığıdır. Yeni doğmuş çocukların, henüz hiçbir eğitim dahi almadan din bilgini sıfatıya anılmaları ve bu sıfatın haklarından yararlandırılmaları ne kadar normal karşılanabilir? Bütün bu anlattıklarımın en üzücü olan tarafı ise bu olayların dindar toplumlarda oldukça yaygın olmasıdır. Beni oldukça şaşırtır bu, din ahlak Çelik 3 gerektirir çünkü ve ahlak bu yanlışlıkları yasaklar. Belki de laik toplumlar ahlaklarını korumanın etkili yöntemlerini bulmuştur, dindar toplumlar bu yozlaşmışlıklarla baş etmeye çalışırken. Hakikaten büyük farklar olduğunu görüyorum dindar toplumlarla laik olanlar arasında. Söylediğim şeylere yapılması muhtemel bir itiraza cevap vermek istiyorum. Diyebilirsiniz ki bahsettiğin durum yozlazmış bir din anlayışı içeriyor, dinin özünden uzaklaşmış bir din anlayışı. Bu haklı bir itiraz olacaktır fakat gözden kaçırmamamız gereken bir nokta var. Dinin bağlayıcı olduğu toplumlarda bu yozlaşma kaçınılmaz gibidir çünkü bu toplumlarda dine inanan insanlar ve onları istedikleri şekilde yönlendirmeye çalışan insanlar yer alır. Bu da doğal olarak dinde veya dinin uygulanmasında bazı bozukluklara yol açar. Laik toplumlarda da başkalarını yönlendirmeye çalışanlar vardır ancak laik toplumlarda kurallar üzerine düşünülerek yorumlar yapıldığı için yozlaşma daha zordur. Dindar toplumlarda yozlaşmayı kolaylaştıran etken dinin dogmatik yapısıdır, insanların sorgulamadan inanma eğilimidir.