Özgürlüğün Tarifi

Özgürlük, tarih boyunca uğruna sayısız savaşların ve isyanların yaşandığı; akıtılan kanlarla denizlerin rengini bile değiştirip al kırmızı yapabilen belki de insanoğlunun kıymet verdiği en önemli kavram. Nice filozoflar bu kavram hakkında derin düşüncelere girip bu kavramı tanımlamaya çalıştı, nice güçlü insanlar ise bu kavramı yok saymaya. Gelişen dünya sonrası ise yakın tarihten itibaren siyaset insanlarının diline düştü bu olgu, toplumları uyuşturdular bu sayede. Peki, gerçekten özgür müydük? Özgürlük dediğimiz şey aslında bilinçaltımızdaki basit bir kelime mi? Mesela, yunus balığı gibi derinlere yüzemiyoruz veya bir kartal gibi yükseklerden uçamıyoruz istesek bile. O zaman özgür değil miyiz? Bu çelişkili ifadeleri biraz da olsa açığa kavuşturup, özgürlük kavramının ardındaki sır perdesini daha çok aralamamız gerekli, sizce de öyle değil mi? Doğduğunuz andan itibaren sizi dış dünyayla bağlantısı olmayan bir odaya koyduklarını varsayalım. Hiç kimse fikirlerinize karşı çıkmayacak, eylemlerinizden dolayı yargılanmayacaksınız. Beyninizi yıkayan TV programları, çoğunluğun dayattığı olgular, devletlerin ve büyük reklam şirketlerinin yönlendirici propagandaları olmayacak. Bu durumda özgür olduğunuzu düşünecek miydiniz? O zaman da odanın içinde tıkılı kaldığınızdan odanın kölesi olduğunuzu düşünebilirsiniz. Peki, özgür olmak köle olmamak mıdır? Yoksa ondan daha önemlisi bir şeye bağımlı olmamak mı? Özgürlüğün anlamı için dış dünyanın dayattığı olgulara bağlı olmadan hür fikirlere sahip olmak, köle olmamaktan çok daha önemlidir. Hayatımız boyunca hiçbirimiz yalıtımlı bir odada kalmamış olsak da herkesin zihni dört duvar arasında. Herkes bir önyargıya sahip. İnsanların dış görünüşü, beyninin içindekilerden daha önemli. Mesela bir sosyal deneyde insanlardan para isteniyor. Deneyde iki durum karşılaştırılıyor. Birinci durumda düzgün ve güzel kıyafetler giyilirken, ikincisinde eski ve kirli kıyafetler giyiliyor. Sonuç olarak tahmin edebileceğiniz üzere, düzgün ve güzel kıyafetler giyinikken daha çok para topluyorlar. Bu durum acı bir şekilde, dış dünyanın dayatmalarının insanların zihninde çoktan yer ettiği gerçeğini gösteriyor. Peki ne yapmalı, ne yaparsak daha az bağımlı olup daha çok özgür hissedebiliriz? Öncelikle modernleşme dediğimiz kavrama göz atmamız gerekli. Modernleşme her ne kadar önemli olsa da günümüzün modernleşme anlayışı birçok olgu dayatmakta. Modernleşelim evet, ama bırakın fikirlerimiz bizde kalsın. Önyargılarımızı yenip daha özgür olalım. Bizi biz yapan düşüncelerin aslında dış dünyanın dayatmaları olduğunu görüp daha çok özgür olalım. Özgürlüğümüz ve yaşamımız için inadına savaşalım. Belki de bu konuda kendini üstlerde gören aşırı modern (!) insanların "Özgür İnsanlar" romanındaki sıradan bir çiftçi olan Bjartur'dan ders almaları gerek. Romanda Bjartur özgürlüğünü ve kimseye bağlı olmayan çiftlik hayatını yaşatabilmek için elinden geleni yapar. Fakat adı Kolumkilli olan bir şeytan bu çiftliğin sahiplerine huzur vermez. Binbir türlü bela yaşamasına rağmen Bjartur düştüğü yerden her seferinde ayağa kalkar ve yoluna devam eder. Belki de yazar Halldor Laxness günümüz insanlarına burada ilham vermek istemiştir. Bizlere Kolumkilli şeytanı yani günümüzün dayatmaları ve zorlukları ne yaparsa yapsın, Bjartur gibi asla pes etmemiz gerektiğini göstermiştir. Hayatımızın her yerinde olan bu bağımlılıklardan tek seferde kurtulup özgürlük nirvanasına ulaşmak elbette ki mümkün değil. Fakat önemli olan bu bağımlılıklardan kurtulabileceğimize inanmamız. İnandıktan sonra ise yapmamız gereken yegane şey, her sabah uyandığımızda kendimizi özgür kılmak için daha çok şey yapmak. Böylelikle her gün biraz daha "ben" olup özgürlük nirvanasına yaklaşabiliriz. MUHAMMET KASIM VAROL