Korkut ve Yönet

İnsanların, günlük hayatlarında verdikleri kararlarda, sergiledikleri davranışlarda ve tercihlerinde, bilgi birikimi ve tecrübelerinin yanında, duygularının da etkisini görmek mümkündür. Hayatımızı her noktada etkileyen bu duygulardan birisi de korkudur. Doğuştan gelen bir savunma mekanizması, yaşamsal bir faaliyet olarak tanımlanabilen bu duygu, insanoğlunun varoluşundan beri, başkalarını etkilemek için de kullanıldı. Bireyin kendisini korumasının birinci basamağı iken, korku, insan zekası ile farklı bir boyuta taşındı, diğer canlıları yönetmek ve onlara istediklerini yaptırmak için uygulanan bir strateji haline geldi. Lisede okumuş olduğum, William Golding'in, Sineklerin Tanrısı adlı yapıtında da, Jack figürü ve onun uyguladığı "korku siyaseti", adadakileri korkutarak kontrolü altına alması, beni, günlük hayatımda karşılaştığım bu strateji üzerinde düşünmeye sevk etti. Benim farkındalık sürecine girmemde etkili olan bu yapıt, korkularımdan dolayı taviz verdiğim durumları ve "zorunlu" yaptığım davranışları ayırt etmeme ve duygularımı kendi avantajım doğrusunda şekilendirmeme destek oldu. Korku, insanı çoğu davranıştan alıkoyan ve kendisini kısıtlamasına sebep olan bir duygudur. Fiziksel acı çekmiş bir insanın, kazadan, yaralanmalardan ve hastalıklardan korkmasıdır, psikolojik olarak "zarar görebileceği" durumlardan çekinmesidir aslında; her türlü, kafada biten bu duygu basit bir savunma mekanizması gibi görünse de başkaları tarafından manipüle edilmektedir. Küçük yaşta başlayan "korku siyaseti" en basit haliyle beynimize işlemiştir; "dokunma canın yanar", "dikkat et düşersin", "dışarda kalma hastalanırsın" gibi büyüklerimiz tarafından söylenen bu cümlelerle, yapmadığımız, "yapamadığımız" bu davranışların getirebileceği, "bilmediğimiz" sonuçlardan korkmaya yönlendirildik. Tamam, hepimizin bildiği gibi modern bir çağdayız, "deneme-yanılma" zamanını geride bırakan "bilim" insanlarıyız ancak bu demek değildir ki kendi tecrübelerimizi "korku" ile yeni nesillere aktaralım. Denemek, öğrenmenin en temel parçasıdır; korkma duygusunu aşılayarak önüne geçilmesi gereken bir konu değildir, hatta hiçbir konu da öyle olmamalı. Mesela din. İnanmıyor değilim tabii ki ama "cehennem" inancının da "korku siyaseti" nin bir parçası olduğunu düşünmüyor da değilim. Çok açık değil mi? Kötü bir şey yaparsan, cezasını çekersin. Bu korkutmak değildir de nedir? Bir de "ödüllendirme" kısmı var tabi; en azından korkutmaktan daha iyi. Peki bir canlıya bir şeyi öğretmenin yolu sadece "ödül-ceza" sistemi midir? Takla atana mama, atmayana sopa. Neden insanları "kendi" doğrularını bulacak, öğrenme kabiliyetine sahip bireyler olarak yetiştirmiyoruz? Çünkü işimize gelmiyor. En önemli konu bu; "korku siyaseti"nin amacı da bu. Herkesin kendi doğrusu olsa fikir ayrılıkları olurdu, kaos olurdu; yönetmesi, kontrol altına alması zor olurdu. Bu bizi "ödül- ceza" sistemine iten sebep. Ödüllendirilen birey her zaman daha fazlasını isteyecekken, cezalandırılan birey, daha ucuz ve daha verimli bir yolla eğitilmiş olacak. Böylece insanoğlu en basit stratejiyi buldu; korkut ve yönet. Günümüzde sıkça uygulanan bir yöntem. Bunu "dövmek", "azarlamak" gibi basit tehditlerle sınırlamamak lazım çünkü şu anki yaşamımız eskisi gibi değil; sizden fiziksel olarak daha güçlü de olsa, bir kişiden korkmak şu an mantıklı değil ama bir düşünceden... Çoğu siyasi lider, demokratik olarak görünse de diktatörden pek bir farkı yoktur, hatta daha üst düzeydedir; diktatör basittir, askeri gücü ile korkutur, yönetir ancak çağımızın siyasi adamları, herkese hitap eden, dünyaca kabul edilmiş, halihazırda korku yaratmış düşünceleri kullanarak kontrolü altına alır. Mesela din. "Diktatör" düzeyinde, güç korkusu yaratarak yönetimi sağlayan Jack... Golding'in, ada gibi ilkel bir uzam yaratmasının sebebi de bu değil midir zaten; korkuyu en basit haliyle göstermek, Jack üzerinden yansıtmak. Sadece Jack de değil, çocukların "canavar" düşüncesinden korkmaları da, günümüz korku siyasetinin bir örneği değil midir? Tabii bunu yapıtta "Bizden başka canavar yok belki..." (sf. 105) diyerek bütün "korku siyasetini" özetlemesi, sizce de anlamlı değil mi? Size korkmayın demiyorum ama etrafınızda ne döndüğünün farkına varın. Sizin korkularınızı bilen insanların, kendi amaçları doğrultusunda sizi yönlendirmelerine izin vermeyin. Jack'ten korktuğunuz için akıl ve mantık doğrultusunda ilerleyen, "özgürlüğü" için uğraşan Ralph'i terk etmeyin; çünkü korkmadığınız zaman özgürsünüzdür. Ufuk Bora Üşümüş