HAYAT VE SEYİRCİLERİ

Bir canlının gözlerini ilk açışı ile son kapayışı arasında geçen küçücük dilime "hayat" adı verilir. Hiç durmayan bir saat gibi işleyen zaman da bu aralıkta binlerce farklı şey yaşatır, sayısız değişik şey gösterir canlıya. Bu nedenle bence hayatın başrol oyuncusu zamandır. Baştan sona kesilmeyen, aksamayan ve kontrol edilemeyen zamanın yanında tüm diğer canlılar ise ancak bir seyircidir aslında. Kendi hayatlarına istedikleri kadar yön verseler de aslında bu süre içinde kontrol edebildikleri şeyler yaşadıklarının milyonda biridir. Bu sebeplerle canlıların birer izleyici konumunda olduğu kabul edilir ise, gözler bu hayattaki en önemli silahtır onlar için. Murathan Mungan da Solak Defterler adlı kitabındaki "Ağacın gözleri" şiirinde bu durumu benzetme yolu ile işlemiştir. Giriş kelimeleri, "kesidine bak içindeki halkaların" şeklinde ağacın yaşını belirten halkaları kasteder. Ağaçlar yeryüzündeki en yaşlı ve en durgun canlılardır. Bu nedenle de en iyi seyirci aslında onlardır. Başlıkta da kullanıldığı gibi, bir ağacın gözleri en çok şeye tanık olmuş zamanı en ağır yaşamış şeylerdir o yüzden. Hareket etmek, konuşmak, kendini ifade etmek gibi özelliklere sahip değillerdir. Tomurcuklarını ilk açtıkları dönemden köklerinin kuruduğu evreye kadar tüm hayatlarında sadece zamanın kurbanı olmuş ve başlarına gelen, etrafta yaşanan şeylere tanık olmuşlardır. Daha sonra ağaçlar için "yaşar gibi değil, seyreder gibi" ve "ağaç gibi kabullenmek"(Mungan, 2016) kelimelerini de kullanan Mungan bu kanılara da destek çıkmıştır. Fakat hayatın tek seyircisi ağaçlar değildir. En somut örnek onlar olsalar da, tüm canlılar birer seyircidir ve insan da şüphesiz ki bunlardan biridir. Diğer canlılara üstünlük sağlamış ve düşünme yeteneğinin fazla olması sebebiyle onları ezmiş olsa da zamanın karşısında insan da yenik düşer. Zaman bazen insanı mutlu eder, bazen ise yaralar. Bazen heyecanlandırır, umut verir, bazen ise içini karartır hüzünle kaplatır. Sonuç olarak kontrol hep zamandadır. İnsan zamanı ne yok edebilir, ne durdurabilir ne de biraz olsun hızını değiştirebilir. Murathan Mungan'ın şiirinde bahsettiği asıl konu da insanlardır zaten. Ağaç benzetmesini insanlar için yapar. "... solgunlaşıp uzaklaşan her şey gözlerinin önünde, ayaktasın seyrettiğin manzaranın içinde..."(Mungan, 2016) bu dizelerde insana seslenir. Tüm insanlığa değil ancak zamandan ağzının payını almış, zamanın akışına ve yaşattıklarına yenik düşmüş birilerinedir bu söylem. İstemediği şeyler olan, genelde aşk acısı veya hasret duyguları ile yanan insanlara seslenir. Onlar zamana karşı en büyük yenilgiyi alanlardır zaten. Çünkü belki de en çaresiz durum onlarındır ve çaresizlik insanı zamana karşı tam bir seyirciye çevirir. Kavuşanlar zamanı durdurmak isterken kavuşamayanlar zamanı hızlandırmak ister. Ayrılanlar geri almak isterken hiç kavuşamayacaklar da yok etmek ister belki. Fakat hepsinin tek yapabildiği bu dileklerine aldırış etmeyen zamanı kabullenip yaşamak ve hayatı seyretmektir. Mungan'ın dizelerindeki insanın seyrettiği manzara da hayatın ta kendisidir zaten. "kendi hızıyla eskiyen" tabirini kullanır bunun için de. Hayatın motorudur bir nevi zaman ve kimse dokunamaz. İnsanın belirlediği değil, kendi hızı ile eskir hayat ve bu hız da zamandır. Mungan'ın kelime oyunları ve benzetmeleri şiirinde çok etkili ve hızlı bir şekilde işlemiştir ağaç, insan ve zaman kavramlarının bu derin ilişkisini. Sonuç olarak atılan her adım, verilen her karar önemlidir ancak hayatın gerçek kontrolcüsü insan değil zamandır. Herkes Mungan'ın dizelerindeki bir aşık kadar etkilenmese de zamandan, herkesin hayata seyirci olduğu zamanlar vardır. İnsan da bir ağaç kadar etkisiz olmasa da, hayat üzerinde asla bir oyuncu değil, diğer her canlı gibi bir seyirci olacaktır her zaman.