Ruhun Davranışa Yansıması: Etik

Bağlı olduğumuz ahlaki değerleri esas alarak zaman içerisinde oluşmuş, hayatımızın hemen hemen tümüne etki eden genel geçer kurallara etik diyoruz. Toplumsal yapıyı, bizzat o toplumun inandığı temel değerleri baz alarak düzenleyen bu kuralların en büyük koruyucusu da doğal olarak toplumun kendisi oluyor. Bu yönüyle etik, toplumun bireye dayattığı, hiçbir mantıksal temele dayanmayan yalnızca dogmalar üzerine bina edilmiş katı ve birey açısından son derece zararlı kurallar yığını olarak anlaşılmaya fazlasıyla müsait. Fakat ben tam tersini düşünüyorum. Bence ahlak kuralları ve etik, toplumun kendisini korumak için oluşturduğu bir savunma mekanizması değil, bizzat bireylerin iç güdülerini ve insan ruhunu temel alarak bu kavramların üzerine bina edilmiş geniş çaplı toplumsal mutabakat yasaları. Necib Mahfuz, Kahire Modern isimli romanında bütün inanç sistemlerini, ahlaki esasları dolayısıyla da etik kurallarını reddeden, kişisel hırslarını ve arzularını tatmin edebilmek için her türlü davranışı mübah gören ve bu amaçla her yolu hiç çekinmeden takip edebilen bir gencin öyküsünü ve bu gencin içinde sürekli olarak büyüyen çelişkiler zincirini anlatır. Eğer ahlaki değerler ve etik kuralları yalnızca toplumsal baskıdan ibaretse bu gencin içinden filizlenen ve büyümesi engellenemeyen bu çelişkinin sebebi ne? Aslında bu genç, kişisel hırsları için her türlü ahlaki yargıyı yok saymakla sadece etik kurallarını reddetmiş olmuyor, aynı zamanda bizzat kendi ruhunun derinlerinde yatan ve oradan koparıp ataması mümkün olamayan birtakım gerçekleri de reddediyor. İşte bir türlü gencin yakasını bırakmayan, sürekli rahatsızlık veren çelişki, huzursuzluk da buradan geliyor. Kendi ruhumuzu yok sayıp tamamen rasyonel aklın egemenliğine teslim olduğumuz zaman içimizde sebebini kavrayamadığımız huzursuzluklar uyanıyor ve bu huzursuzluklar bizi mutsuzluğa sürüklüyor. Örneğin, dürüstlük. Bu kavram ahlaki ilkeleri reddeden pek çok kişi tarafından insanı kendi hedeflerine ulaşmaktan alıkoyan, ona faydadan çok zarar veren, toplum tarafından dayatılmış bir kişilik özelliği olarak algılanabilir. Çünkü yalan söylemek, hileye başvurmak, günlük hayatın içinde birçok zorluğun üstesinden gelmemizi sağlarken doğruluk her zaman önümüze engeller çıkartır. Bu pencereden bakınca dürüstlük o kadar da çekici gelmiyor. Fakat ben inanıyorum ki dürüstlük insan ruhunun bir parçası. Neye inanırsa inansın, hangi fikirde olursa olsun bütün insanlar bu parçaya sahip. Ve bu parçanın insan ruhundan koparılması asla mümkün değil. Evet, dürüstlük gibi temel insani değerleri hatta bizzat insanın kendisini reddedenler günlük hayatta nispeten daha başarılı olabilirler fakat bu kişiler, kendi doğalarını inkar etmekten, var olanı yok saymaktan kaynaklanan huzursuzluktan asla kurtulamazlar. Adına ister vicdan, ister başka bir şey diyelim; her insanın mutlaka sahip olduğu varoluşsal değerler, bir şekilde kişinin karşısına dikilip ondan hesap sorar. İnsan, pek çoğunun zannettiği gibi salt rasyonel akıldan oluşmaz. Rasyonalitenin yanında varlığın bir de metafizik tarafı vardır ki bu yanı tam anlamıyla idrak etmek oldukça güç belki de imkansızdır. Her ne kadar bu boyut tam anlamıyla anlaşılamasa da insan denilen oldukça karmaşık organizmanın işleyişinde aktif şekilde yer almaktadır. Tastamam şekilde huzurlu bir hayat sürmek için insan, aklı reddedemeyeceği gibi ruhu da reddedemez. İşte bugün yaşantımızı şekillendiren, hayatımızın en kritik anlarına yön veren ahlak ilkeleri ve etik kuralları, çekirdeğin etrafında olgunlaşan bir meyve gibi ruhun etrafında gelişmiş, olgunlaşmışlardır. Salt akla teslim olup bu ilke ve kuralları reddetmek aslında insan ruhunu reddetmektir ve ruhun inkarı kişiyi kaçınılmaz olarak huzursuzluğa sürükler.