DELİRME EHLİYETİ

Hayal kurma eyleminin bir insan için "zararlı" olabileceği ihtimalini hiç düşündünüz mü? Daha önce de karşılaşmış olmama rağmen pek irdelemediğim bu fikir Stefan Zweig'ın Alacakaranlıkta Bir Öykü adlı öyküsünü okuduktan sonra yeniden zihnimde belirdi. Tabi ki ölçüsü ayarlanamayan her aktivite gibi hayal kurmanın da bir sınırı olmasının gerekliliğinden başlayarak cevabımı şekillendirebilirdim ama bu yazıda yaklaşmak istediğim açı bundan biraz daha farklı : Hayal kurarken ipin ucunu kaçırmak hangi standarda göre, neye göre "zararlı" ? Öncelikle zarar verici olmaktan kastımı izah etmem gerekiyor. Bu zararı ; uzun süreli hayal kurma seanslarının rahatsız edici bir sonucu olarak fiziken içinde bulunduğumuz evrenin gerçekliğinden kopmak ve bir daha "ayakların yeniden yere basmaması" olarak tanımlayabilirim. Zihninizde büyük ihtimalle bu "ayakları yere basmayan" kişiyi kollarını hareket ettiremeyeceği, yekpare bir kıyafetin içinde aksak adımlarla ileri geri yürüyen bir deli olarak canlandırdınız ama aslında bu etki sanıldığı kadar dramatik zuhur etmeyebilir. Zweig'ın öyküsünde tanımladığı Bob karakteri de görünüşte oldukça normal sayılabilecek bir oğlan. Ne var ki, kişisel istek ve arzularına yenik düşerek, kendi yarattığı bulgularla aşık olduğunu sandığı kişiyi hayatının odağına koyuyor ve hayatı boyunca unutamadığını öğrendiğimiz bir hayal kırıklığı yaşıyor. Bir insanın kafasında yarattığı kurguya inanmaya başlamasının da tam olarak bu yıkıcı etki yüzünden tehlikeli olduğuna inanılıyor. Bunun gerçekleşmesi için de tıbben tasdiklenmiş birer akıl hastası olmamıza gerek yok, hepimiz "fazla" düşünebiliriz. Çünkü her ne kadar böyle bir senaryoyu ihtimal dışı bulsak da, bana göre zihnimizin yarattığı kurgularda kaybolmaya en az Bob kadar müsaitiz. Sadece günlük hayatın telaşı içinde hayal kurmaya dahi vakit bulamıyoruz ve belki de bu şekilde, farkında bile olmadan, kendimizi hayallerin gerçek, gerçekliğin hayal olduğu delilik katmanından "korumuş" oluyoruz. Öne sürdüğüm bu tahminin yarattığı soru işareti çoğunuzun zihninde belirmiştir. Bu korumaya, kendisini fazlasıyla meşgul tutabilecek hayat temposuna sahip olan insanlar nasıl deliriyor? Belki de hayat bazı insanlar için "fazla gerçek" geliyor ve hayal kurmayı yeğliyor; herkesin sıkı sıkıya demir bir çapaya tutunarak kendini güvende saydığı devasa bir hortumun içinde, parmaklarını güvencelerinden gevşeterek boşlukta savrulmayı tercih ediyorlar. O çapaya elleri ve ayaklarıyla sıkıca tutunan, bırakmayı aklında bile geçirmeyen topluluk ise bu kitleyi alışılmadık düşünceleri sebebiyle yaftalamak için fırsat kolluyor. Şahsen, doğrudan yaklaşımla o insanlarda bir şeylerin "bozuk" olduğunu varsayıp ötekileştirmeden önce bir noktayı aydınlatmamız gerektiğine inanıyorum, bu tercih gerçekten de mantıksız bir tercih mi? Düşünsel anlamda koşulsuz bir özgürlüğe sahip olmak, hayallerin ulaşabildiği en uç noktayı dahi bir gerçeklik olarak benimseyebilmek bence bir meziyet olarak bile değerlendirilebilir. Belki de, bu özgürlüğe sahip olamadığımız için istemsiz bir haset güdüsü ile hayallerinde yaşayan ve orada mutlu olan insanların, gerçeklik balyozunun darbesiyle hayata dönmesini umut ediyoruz. Neyse ki sanat ve edebiyat gibi kavramlar sayesinde hayal kurma süreci canlı kalmaya, düşünce dünyası gerçekliğin ezici gücüne direnmeye devam edebiliyor. Bu, benim için, şükredilmesi gereken bir sonuç ; zira ne kadar aykırı bulunsa da, hayat tarzı pek tasvip edilmese de eğer bugün salt biyolojik reaksiyonları gerçekleştiren bir mekanizmadan ibaret değilsek bunu o "deli insan" figürüne borçluyuz. Deli yaftalarına ve gördüğü tepkilere rağmen hayallerini kağıda aktarmak için eline bir fırça, kalem ya da bir enstrüman alan o insan sayesinde bu değerli mirası taşımaya devam ediyoruz ve öyle umuyorum ki edeceğiz de. Unutmamalı ki insan ; nefes aldıkça değil, hayal kurabildiği müddetçe insandır.