ÖĞRENMEMİZ GEREKEN HER ŞEY

Bir sabah uyandığında kendini hamamböceği olarak bulan Gregor Samsa'yı bilmeyeniniz yoktur. Peki ya hamamböceği sabah uyandığında kendini Gregor Samsa olarak bulsaydı? İki gözü, iki kulağı ve bir kalbi olan bir insan olarak? Haruki Murakami Kadınsız Erkekler kitabında, Aşık Samsa öyküsünde böyle bir spekülasyondan yola çıkıyor ve hala cevabını bulamadığımız bir soruya cevap arıyor: "İnsan olmak ne demek?" Elbette bir öyküden uzun bir geçmişi olan böyle bir soruya bizi hayrete düşürecek, hiç duymadığımız veya düşünmediğimiz bir cevap beklemek gerçekçi olmaz. Üstelik hepimizin kafasında insanın neden sadece biyolojik bir varlığın ötesinde olduğuyla ilgili az çok bir şeyler vardır. Murakami de benim kafamdakileri ufak bir dokunuşla harekete geçirdi. Edebiyatın yapabileceği en güzel şeylerden birinin de bu olduğuna inanırım. Öykünün başında Gregor Samsa'nın insan olarak uyanmaktan pek de memnun olmadığını fark ediyoruz. Kendine neden balık veya günebakan olabilecekken savunmasız bir insana dönüştüğünü soran Samsa bana bebekleri hatırlattı. Onlar da dünyaya gelmekten hiç hoşnut değildir ve şansları yaver giderse uzun yıllar içinde yaşayacakları bu dünyaya verdikleri ilk tepki, kulak tırmalayıcı ve iç yakıcı bir ağlamadır. Ama görünen o ki Samsa'nın işi bebeklerinkinden daha zor. Bebeklerin insan olmayı öğrenmek için önlerinde çok zaman var. Buna karşın Samsa bir yetişkin, bu yüzden herkesin ondan toplumsallaşmış bir insan olarak hareket etmesini, diğer insanların bildiği şeyleri bilmesini bekleyeceği bir durumda. Parmaklarında birkaç tane eklem yeri olduğunu ve onları nasıl hareket ettireceğini yeni öğrenen birinden çok büyük bir beklenti bu! Gelelim zavallı Samsa'nın bu beklentiye uygun ve gerçek bir insan olma yolunda başından geçenlere. Samsa'nın insan olur olmaz ilk yapması gerektiğini hissettiği şey beslenmek. Karnındaki acı veren histen kurtulmanın tek yolu bu. Ama bir balığa dönüşmüş olsaydı da açlık hissedecekti. Bu insan olmak için ayırt edici bir özellik değil. Yine de bunun öyküye zekice eklenmiş bir şey olduğu fikrindeyim. Bunu biraz açıklarsam belki bana hak verirsiniz. Samsa bir şeyler giymesi gerektiğini, çıplak dolaşamayacağını karnını doyurduktan sonra fark ediyor. Bazıları bunun için şöyle diyecektir: Fiziksel ihtiyaçlarımız tatmin edilmeyi beklediği sürece bir hayvandan farkımız olmaz. İnsan olmanın getirdiği davranışlar, tavırlar, erdemler ve düşünceler ancak bir hayvan olarak tatmin olduktan sonra söz konusu olur. Benim de buna bir itirazım yok fakat burada yazarın yalnızca buna işaret etmeye çalıştığından şüpheliyim. Adem ve Havva'nın hikayesini hatırlayalım. Havva yasak meyveyi yedikten ve Adem'e yedirdikten sonra ikisi de çıplak olduklarını fark eder ve üstlerini etraftaki çalı çırpıyla örtmeye çalışırlar. Samsa'nın yaşadığı da benzer bir durum. Çıplak olduğunun farkına varmak ve bir şeyler giymek zorunda olduğunu anlamak hem Adem ve Havva'nın hem de Samsa'nın durumunda acı verici bir kavrayış. Adem ve Havva cennetten kovulurken Samsa artık bir şeyleri bilmenin ve buna göre davranmanın sorumluluğu altına giriyor. Bu da bir bakıma cennetten kovulma olabilir mi dersiniz? Bilmek ve bu bildiklerin sebebiyle ölene kadar sürecek bir sınava tabi olmak. Bu insan olmanın önemli bir parçası olduğu kadar tatsız bir parçası aynı zamanda. Ama Samsa'nın insan olmaktan anladığı bununla sınırlı kalmıyor. Samsa aşık oluyor. "Bu dünyada öğrenmesi gereken çok fazla şey vardı. Ancak eğer insan değil de balık ya da günebakan olmuş olsaydı, böylesine garip bir yürek sıcaklığını asla duyumsayamazdı. Öyle hissetti." (Murakami 201). Bu cümle kalbi olan herkesi bir şekilde etkiler diye tahmin ediyorum. İnsan olmanın kıymetini hissettirecek türden bir sevgiyi yaşayanlar bunu daha iyi anlayacaktır. Diğerleriyse en azından bunun nasıl bir şey olduğunu merak edecek ve zihinlerinde tatlı bir hayal peyda olacaktır. Bunların dışında kalanlar sayılarının oldukça yüksek olduğuna bahse girerim insan olmayı çok da hak etmiyor.