İÇİMİZDEKİ BİZ, İÇİMİZDEKİ ŞEYTAN

Hani edebiyat çevresinde hiç bitmemiş olan bir tartışma vardır; sanat sanat için olmalıdır diyenler ve sanat toplum için olmalıdır diyenler. Bu tartışma yıllardan beri süregelir ve zannediyorum ki sonu da gelmeyecektir. Bana sorsanız ben de bu soruya net bir cevap veremedim ta ki Sabahattin Ali'nin " İçimizdeki Şeytan " adlı eserini okuyana kadar. Sabahattin Ali, eserlerini genellikle gerçekçilik akımının etkisinde yazmıştır. Yazdığı eserlerde dönemiyle alakalı düşüncelerini, eleştirilerini ve önerilerini işlemiştir. Bu durum, "İçimizdeki Şeytan" adlı eserinde açıkça görülebilir ancak tüm bunları yaparken sanatı, diğer bir deyişle edebiyatı ihmal etmemiştir. Nasıl diye soracak olursanız söyleyeyim: Eserlerinde hayat bulan karakterler ve gelişen olaylar, yaşadığı dönemdeki gelişmelere ve yazarın hayatına paralellik gösterir. Mesela, eserde yer alan ana karakterlerden olan Macide'nin hayatı Balıkesir'de geçer. Aynı zamanda Balıkesir yazarın hayatının geçtiği önemli yerlerden birisidir. Bu bölümde yazar Bedri ve Macide karakteri aracılığıyla kırsal kesimdeki kadın erkek ilişkilerine olan atıfları ve kadının toplumda sosyal hayatta kendine bulabildiği yer eleştirilmiştir. Yine romanın bir diğer ana karakteri olan Ömer'in arkadaşları aracılığıyla yazar, kendi dönemindeki aydınlar ile alakalı önemli eleştiriler yapmıştır. Örneğin; Ömer ve arkadaşları sık sık toplanır; ülkenin siyasi durumu veya yeni yazdıkları bir yazı hakkında konuşurlardı. Yine öyle bir sohbet sırasında bir şairden yeni çıkardığı yapıttan bir şiiri okuması istenmiştir. Şiirdeki " Tükürdüm gözlerimi ağzımdan boncuk gibi "(Ali, 198) dizesi oradakilerin ilgisini çekmiştir ve hararetli bir şekilde bu dize hakkında alakasız bir sürü yorum yapılır. Sabahattin Ali, bu ve benzeri birçok olay örgüsüyle eleştirilerini okuyucularına sunmuştur. Bu yönüyle "İçimizdeki Şeytan" yazıldıktan yıllar sonra bile bizlere yazıldığı dönemdeki topluma ayna tutan önemli bir eserdir. Bu açıdan bakıldığında bu eser "sanat toplum içindir" anlayışı içerisinde yazılmış denilebilir. Eğer yukarıdaki örneklere bakılacak olursa bu eser sadece toplumu gözeterek yazılmış demek de yanlış olur. Eserin birçok sosyal mesaj ve endişe içerdiği doğru ancak tüm bunları yaparken sanatından ödün vermemiştir. Zaten eserin karakterlerinin okuyucuyu bu kadar sarsmasının ve okuyucuların kendilerini onlarla özdeşleştirmemin önündeki en büyük sebep budur. Eserde psikolojik tahliller çok önemli yer tutar. Bu da okuyucunun yazarın aktarmak istediği düşünceleri özümsemesini kolaylaştırır. Ayrıca bana göre kitabın en can alıcı tarafı yapılan betimlemelerdir. Öyle ki, Sabahattin Ali'nin Macide adlı karakteri betimlemesi neredeyse benim kafamdaki güzel kız portresini değiştirecekti. Varın siz düşünün. Kitabın sanatsallığı bununla da bitmiyor. Ömer adlı karakterin Macide'ye olan ilan-ı aşkı ve sonrasındaki romantik zamanlardaki söyledikleri bir şiir kitabında yer bulabilecek nitelikte. O sözleri okurken bile insanın içini gıdıklayan o sıcaklık sizleri de ısıtacaktır. Kitabın bir diğer özelliği ise atasözleri niteliğinde sözleri barındırmasıdır. Benim en çok ilgimi çeken söz şu olmuştu: "Asıl iyilik tanımadıklarımıza yaptığımız iyiliktir; halbuki biz bütün hüsnüniyetlerimizi dostlarımıza saklayıp bunların dışında kalanları bir çırpıda ve kısa sürede fena addediyoruz" (Ali, 127). Bu ve bunun gibi birçok söze kitapta rastlamak mümkün. Yazar bu sözleri konuşmalara öyle bir yedirmiş ki dikkatli okumazsanız farkına varmadan okuyup geçebilirsiniz. Sonuç olarak, yazımın başında bahsettiğim tartışmaya bu romanın bize verdiği mesajlar ışığında bakacak olursak yazılan bir eser ne tamamen sosyal endişelere yönelik oluşturulmalı ne de tamamen sanat yapmak için. Sabahattin Ali "İçimizdeki Şeytan" adlı eserinde bu dengeyi kurabilmiş önemli bir yazardır. Ki eseri bu denli önemli kılan da budur. Yazarın eseri yazarken takip ettiği bu ince çizgi ona Türk Edebiyatı'nda önemli bir eser yazması olanağını sağlamıştır. Okuyuculara düşen ise çok geç olmadan hayatımıza birçok şey katacak olan bu eseri okumasıdır.