Alex değil 6655321!

Otomatik Portakal, ilk önce sıradışı ismiyle beni cezbetmeyi başarmış; sinema tarihindeki en sevdiğim yönetmenlerden biri olan Stanley Kubrick'in filmini çektiğini öğrendiğimde benim için okunması kaçınılmaz bir hal almış roman. Normal şartlarda kitap okunduktan sonra film izlenirken; ben önce Kubrick'in uyarlamadaki başarısıyla Oscar'ı kucaklatan filmini izleyip daha sonra Anthony Burgess'ın satırlarının arasında başladım yolculuğa. İyi ki de öyle yapmışım çünkü filmi izlerken kitaptan çıkarılmış kısımlar için sızlanmak yerine kitabı okurken karşıma çıkan yeni ayrıntılarla filmin daha fazla anlam kazandığı, yaşanacakları bildiğim halde şaşırmaya devam ettiğim bir süreç yaşamış oldum. Otomatik Portakal'ın dili, karakterleri ve olay örgüsü tamamen kendine has. Alışılmış romanların aksine, iyilerin yanında değiliz bu kitapta. Başka bir kitapta olsa kendisinden nefret edilmesi kaçınılmaz olan, yaptığı kötülüklerle ve ahlaksızlıklarla insanı çileden çıkartabilecek potansiyele sahip bir baş kahramanımız var. Arkadaşları - ya da kitaptaki dille "Drogileri" ona Alex diye sesleniyor olsa da şeytanın vücud bulmuş hali demek daha doğru gibi. Bütün bunlara rağmen Burgess'ın okuyucu üzerindeki hakimiyeti sayesinde, olaylar gelişirken ne kadar kızsak da içten içe Alex'e destek olurken, yardım etmeye çalışırken buluyoruz kendimizi. Alex, kanı kaynayan, kendisinin her şeyi yapabilecek potansiyele sahip olduğu inancıyla yaşayan, taze reşit olmuş bir karakter. Halen ailesiyle yaşıyor olsa da evini otel gibi kullanan, ailesini ayaklı para banknotları olarak gören, başı sıkışmadığı sürece anne baba Sert 2 kavramının ne olduğundan bihaber bir beşer. Günlerini drogileriyle birlikte insanlara zarar vererek hiçbir sorumluluk almadan kendi arzularının peşinde koşarak geçiriyor. Bunu yaparken en büyük destekçisi de bir süt barı. Bu bar, sütün içine karıştırdığı değişik yabancı maddelerle gençlerin vahşileşmesine ve suça yönelmesine sebebiyet veren bir mekan. Bu tarz kötülükleri tetikleme görevinin, süt gibi masum bir içeceğe yüklenmiş olması kitabın en beğendiğim zıtlıklarından bir tanesiydi. Hiçbir şeyin göründüğü gibi olmayacağının bir başka göstergesiydi. Hiç beklemediğimiz kişilerden, olmasına ihtimal dahi vermediğimiz olaylardan, kalkmamızı en çok zorlayan darbelere maruz kalacağımızı anlatan bir metafor gibiydi. Süt içmek istemek gibi masum bir arzunun bile kötü düşüncelerle ne kadar farklı bir boyuta taşınabileceğini görüyorduk. Asıl önemli olan şeyin niyet olduğunu vurguluyordu Brugess. Dervişlerin işlediği bir cinayetin bir sürü kötülükleri önleyebilmesi gibi süt içmek de şaytani ellerde bir sürü kötülüğün başı olabiliyordu. Drogileriyle birlikte yaşlıları gasp edip, evlere zorla girip etrafa zarar verirken, Alex'in kendini demir parmaklıkların arkasında bulması çok uzun sürmüyor. Özgür hayatına tekrar kavuşabilmek için her şeyi göze alan Alex, hayatının akışını tamamen değiştirecek, devlet tarafından yürütülen ve bir daha asla suç işlememesini sağlayacak bir deneye gönüllü oluyor. Bu deney, onun geri kalan hayatında kötüyü seçebilmesine olanak vermeyecek bir sonucu amaçlıyor. Burgess, bu çalışma boyunca insan iradesiyle ilgili etik unsurları en çarpıcı yönleriyle satır aralarına sığdırmayı başarmış. Ne kadar herkesin yararına olacak bir deney gibi gözükse de Alex'in yaşamak zorunda bırakıldığı şeylerin hiçbir insani yanı olmadığını gözler önüne sermiş. Seçim yapabilmek, insanı insan yapan özelliklerin başında geliyor. Sahip olduğu iradesiyle insan diğer varlıklardan ayrılıyor. Hata yapmak yanlış olan bir davranışı tercih etmek insanın en doğal yetilerinden biri belki de en önemlisi. Herhangi bir insanın bu yetisinin elinden alınmasının da savunulabilecek hiçbir yanı yok. Bu tür bir mahrumiyete Sert 3 sebep olmanın yanlışlığı, mahrum bırakılan insanın yapabileceği yanlışların tamamından çok daha kötü. Kansız bir cinayet! Alex deneyi tamamlayıp topluma zararsız bir birey olarak hapishaneden çıktığında Burgess'ın belirttiği gibi Alex değildi; o artık 6655321'di. Arka arkaya dizilmiş bir rakamdan ibaret nefes alan bir robottu. Yaptıklarına, işlediği suçlara bakarak hak ettiğini buldu bile diyemiyordu insan. İdamdan daha beter bir cezaydı ona verilen. İnsani kavramlara bambaşka pencereden yaklaşmayı tercih etmiş ve sonunda ismi gibi içeriğiyle de akıllardan silinmesi zor bir esere imza atmış Burgess. Filminden sonra okunmasını tavsiye ettiğim, içindeki küçük sürprizleri ve özgün diliyle bir baş ucu kitabı Otomatik Portakal.