Olasılık

Olasılık da, tıpkı pek çok sözcüğün olduğu gibi, çift değerlidir. Bir yandan olasılıkların varlığı yaşam yollarının birden fazla oluşu anlamına gelerek tek bir yönde ilerlemek zorunluluğundan, çıkmaz sokaklara saplanıp kalma tehlikesinden korunmamızı sağlarken ki bu olumlu yanıdır olasılığın- olasılıkların fazlalığının kişinin başını döndürdüğü, özgürlük sarhoşluğuna yol açarak karar almayı güçleştirdiği durumlar da oldukça fazladır. Bir örnekle anlatmaya çalışacağım: A şehrinden B şehrine gitmek için önümüzde birden fazla yol seçeneği olsun. Yollardan bir tanesinde iki şehir arasındaki mesafe kısa olduğu halde yolun bozuk olması durumun avantajını azaltıyor. Diğer yol ise hem kısa hem de bozuk değil ancak pek çok araç tarafından kullanıldığı için trafiğin yoğunluğu dolayısıyla sıkışma riski var. Kullanılabilecek bir üçüncü yol ücretli oluşu dolayısıyla düşündürücüyken sonuncusu da uzunluğu nedeniyle dezavantajlı. İki şehir arasında dört farklı ulaşım olasılığımız var, her biri avantaja ve dezavantaja sahip. Bu olasılıklar arasında hangi yolu seçeceğimizi belirleyen o anki ihtiyacımız ve maddi imkanlarımız olacaktır. Aracımıza güveniyorsak bozuk yola girebilir, parayı düşünmeyecek denli acelemiz varsa ücretli yolu tercih edebilir ya da vaktimiz varsa uzun yoldan gidebiliriz. Olasılıklar bu örnekte olduğu gibi somut durumlardan oluşuyorsa bilincimiz ihtiyaç doğrultusunda karar almamızı sağlayacak kadar pratik işler. Ancak her zaman ihtiyaçlara göre şekil alan durumlarla karşılaşmayız ve olasılıklar bulutu da yukarıda bahsi geçen dört yol kadar belirgin olmayabilir. Birbiriyle çatıştığı için aynı hedefe götürmeyen yol ayrımları ortaya çıkınca bunlar arasında bir seçim yapılmalı, yollardan biri tercih edilmelidir. İki şeyi de aynı anda isteyebileceğimiz bir an geldiğinde isteklerimiz arasından birini elememiz gerekir. Olasılıklara sahip oluşumuz bir zenginlik gibi görünse de, içlerinden birini seçmemiz, diğer tüm fırsatları yok saymamız da her zaman başka bir seçenek olduğundan yanlış yaptığımızı düşünmeye yol açabilir. Yaşam yollarının çokluğu anlamına da gelebilecek olan olasılığı beslemek, aceleci kararlara vararak tek bir yolu seçmemekle mümkün olabilir. Peki, aldığımızın kararın aceleci olup olmadığını anlamamızın bir yolu var mıdır? Kararın aceleyle alınmamasının kendisi de ertelemeye dönüşerek eylemsizliğe yol açmaz mı? Olasılıklar karşısında nasıl davranılacağına ilişkin genel geçer bir kural bilmiyorum. İnsanlardan bazıları olasılıkları bir an önce teke düşürmek ve bildikleri yolda ilerlemek isterlerken, bazı insanlarsa olasılıkların çokluğunu korumak adına karara varmakta zorlanacaklardır. Olasılıkların olgunlaşmaları için fırsat tanımak en doğrusudur belki de. Sonuçta insanın istekleri arasında çatışmalar olsa ve bu çatışmalar yaşam boyunca defalarca yinelense de, hiçbir çatışma sonsuza değin sürmeyecektir. Olasılıklardan biri diğerini geride bırakarak ön plana çıkacak, kendini gösterecektir. Bunun gerçekleşmesi için yapılması gereken tek şey sakinlik içinde olasılıkları değerlendirmektir. Paniklediğimiz anlar olasılıklardan en fazla korktuğumuz anlardır. Böyle zamanlarda aceleci kararlar alır ve çoğu zaman da aldığımız kararlardan pişmanlık duyarız. Acelecilik belki de olasılıkların karşısına çıkabilecek en kötü durumdur. Aceleciliğin gerisinde korku, panik, endişe gibi ruh halleri vardır. Bu sözcüklerle ifadesini bulan ruh hallerinde sakin kalmayı başaramayız ve bir an önce kurtulmak için eyleme geçmek zorunda hissederiz kendimizi. Olasılıkların varlığının tadını çıkarabilmek, izlenmesi gereken tek bir yolun olmayışından zevk alabilmek, deneyime açık olabilmek için gereken anahtar sakin bir ruh halidir. Eğer sakinsek, olasılıklar içinde seçim yapma zorunluluğundan sıyrılır ve kendimizi olasılıkların içine bırakarak bilinmeyeni, yeni olanı deneyimleyebiliriz. Olasılık karşısında takındığımız tutum nasıl bir ruh hali içinde olduğumuzu açığa çıkarması açısından değerlidir. En azından şu iki ruh hali arasında bir ayrımı kavramamıza yol açar: Sakinlik mi panik mi?