HAYATIN ANLAMI PEŞİNDE...

Sabahattin Ali'nin İçimizdeki Şeytan isimli romanı ne çok büyük zevkle başladığım ne de okurken olayların sonunu merakla beklediğim bir roman oldu. İçimizdeki Şeytan okunurken haz veren, daha çok okuma sürecinde düşündürdükleriyle okuyucuyu içine çeken kitaplardan. Sabahattin Ali'nin anlattığı şey değil bu romanı bu kadar değerli kılan, nasıl anlattığı. Roman, Ömer adında tembel bir gencin Macide isimli genç ve güzel bir kızla tanıştıktan kısa süre sonra evlenmesini, ancak daha sonra parasal sıkıntılar ve düşünce uyuşmazlığı nedeniyle ayrılmalarını anlatır. Romandaki karakterler kaderin küçük oyunlarıyla ve tesadüflerle bir araya gelmişlerdir ama aslında hepsi kendine özgün farklı bir hayat görüşüne sahiptir. Farklı arka planlardan gelen farklı insanların hayatı algılayışındaki çeşitlilik, onların hayatın anlamını da farklı yorumlamalarına yol açar. Bu durum, romandaki karakterler arasındaki çatışmanın ve aslında gerçek hayattaki çatışmaların temel nedenini oluşturur. Hayatın anlamı herkes için farklıdır. Kimi herkesçe tanınmak için, kimi insan ruhunu anlayabilmek için, kimi daha fazla para kazanabilmek için, kimi ise sevgiyi yakalayabilmek için yaşar. Hayata yüklediğimiz bu anlamları sorgulamadan bütün benliğimizle kabulleniriz, attığımız her adımda ve her hareketimizde onu yansıtırız. Peki, hayatın anlamı gerçekten parayla mı ölçülür? İnsan temel ihtiyaçlarını karşılamadan huzurlu hissetmez, düşünemez, felsefe yapamaz. Günümüzde temel ihtiyaçların sadece parayla karşılandığı düşünülürse, paranın insan varlığının en temel ihtiyaçlarından biri haline geldiği savunulabilir. "İşte, iki gözüm, ciltlerle kitabın, saatlerce tefekkürün yapamadığı işi iki kirli kağıt başarır. (...) Cebimize giren iki lira sayesindedir ki havanın biraz açıldığını görmek, rüzgarın serinliğini hissetmek, hatta akıllıca şeyler düşünmek mümkün olmuştur..." (s. 11) Ancak bana göre, para Kamış, 2 insan tarafından uydurulan bir kağıt parçasından ibarettir ve hayatın manasını karşılayacak derinliğe sahip değildir. Hayatlarının merkezine parayı koymuş insanlar hayatın derinlerdeki özünü kavrayacak manevi olgunluğa erişmemiş kişilerdir. Kimi zaman yaşamanın elle tutulur bir manasını göremeyiz. Böyle zamanlarda yuvasız kuşlar gibi rüzgarda oradan oraya savruluruz. Öyle ya da böyle ölümle sonlanacak bu hayatı yaşamak o kadar saçma gelir ki bazen, ölüm en mantıklı çıkış kapısı olarak görünür. Neden ölmek yerine tam da şu anda bulunduğumuz yerde nefes aldığımızı sorgularız. Bu soruya bir cevap bulduğumuzda hayatın bizim için manasını keşfetmiş oluruz. Hayatta bir amaç edinmek yolunda atılan ikinci adım ise hayatın varlığını ve özündeki manasını sorgulama olgunluğuna erişmektir. Romanda Macide'nin hayat ve insan üzerine düşünceleri şu şekilde verilir: Demek hayat böyle iki adım ilerisi bile görülmeyen sisli ve yalpalı bir denizdi. Tesadüflerin oyuncağı olacak olduktan sonra ne diye bir irademiz vardı? Kullanamadıktan sonra göğsümüzü dolduran hisler ve kafamızda kımıldayan düşünceler neye yarardı? Yaşayışımıza ve etrafımıza şekil vermek arzusuyla dünyaya gelmekten ise hayatın ve muhitin verdiği şekli kolayca alacak kadar boş ve yumuşak olmak daha rahat, daha makul değil miydi? (s. 35) Hayatın anlamı peşinde koşan Macide dünyaya gelme nedenimizi sorgular. İnsan hissettiği duyguları ve zihninden geçen düşünceleri etrafındakilerle paylaşmalıdır ki yaşamak mana kazansın. Hayat tarafından şekillenmek değil de, hayatı arzularımıza göre şekillendirmek gerek. İradesiz, olgunlaşmamış insan her açıdan hayat ve muhit tarafından değiştirilmeye açıktır. İnsan gerçekten kendi istediği hayatı yaşayabilir mi ki zaten? Kimse kaderin oyunlarından kaçacak ve kendi yaşamını yönetecek güce sahip değildir maalesef. Bu sebeple de, salt kendi arzularımızı barındıran ve istediğimiz yönde kontrollüce ilerleyen bir Kamış, 3 hayat sürmek düşünülemez. Birtakım rastlantılar ve kaderin oyunları bizi hayatın oyuncağı haline getirir, beklenmedik olaylar karşısında çaresiz bir durumda bırakır. Hayatın bütün beklenmedik ve umulmadık tesadüflerine karşın, insanı yüzüstü ve onun beklentilerini karşılıksız bırakmayacak yegane kavram doğadır. Bana göre doğa, hayatın manasını karşılayacak karmaşıklığa ve yüceliğe sahip tek olgudur. Benim hayatımın anlamı doğayı insani sınırlar içerisinde mümkün olduğu kadarıyla keşfetmek ve anlayabilmektir. Romanda da doğa inancı şu şekilde aktarılır: Söyle, hangi ilim, hangi şiir, hangi aşk, hangi devlet bu manzaradan daha güzel, daha muhteşemdir? Buna rağmen burnumuzu kaldırmadan bozuk kaldırımlarda yürüyüp gitmekte devam ediyoruz. Dünyadaki insanların acaba kaç binde biri şu anda başını aya çevirmiştir? (s. 98) Doğa insanı asla yüzüstü bırakmaz; su, güneş ışığı ve biraz da sevgi karşılığında bütün mucizelerini insana sunar. Bütün güzelliğiyle insana ilham veren doğa aynı zamanda hem mistik, hem de huzurlu olmayı başarır. Hayatın bütün karmaşası içinde bazen sakinliğini korur, bazense köpük köpük taşar öfkesi. Her şeye rağmen, doğa insana karşı şefkatiyle ve insanı sarıp korumasıyla adeta merhametli bir Tanrı'yı andırır, ki bir yaratıcıya olan inanç hayattaki en güçlü inançlardandır. Kamış, 4