Karanlığın Ardından Gelen Uyanış

Tarihi biraz incelersek belirli dönemlerde bazıtoplumların ve coğrafyaların karanlığa gömüldüğünü görürüz. Bu toplumlar adeta cehalet bataklığında saplanıp kalmışhaldedir ve kendilerine yardım edecek veya çözüm üretecek herhangi bir dostu yoktur. İşte bu yüzden toplumların birbirleriyle ilişkileri önemlidir. Bazıtoplumların yüzyıllar önce bulduğu icatların zaman zaman, başka toplumlarıyüzyıllar sonra bu bataklıktan kurtaran aletlere dönüştüğü görülmüştür. Çin'de icat edilen matbaanın yüzyıllar sonra İngiltere'ye ulaşmasısonucu halkın üzerindeki karanlık perdeyi kaldırmasıbuna verilebilecek en güzel örneklerden biridir belki de. Tabii bu sadece matbaa geldiği için olmuyor, matbaanın gelmesiyle birlikte dini kitaplar çoğaltılıyor; bu sayede halk dinin aslında nasıl bir şey olduğunu kendisi kavrıyor ve bu yüzden dini kurumların halk üzerinde etkisi azalıyor. Yazar da kitapta genel olarak bunu anlatmış. Bu toplumların tarihini incelemişve önümüze koymuş. Bu sayede aslında toplumların birbirlerini düşündüğümüzden daha çok etkilediğini bize göstermiş. Birbiriyle ilişkisiz olduğunu düşündüğümüz bazıolayların aslında o kadar da ilişkisiz olmadığınıgösteriyor bu kitap bize. Örneğin coğrafi keşiflerin sonucunda kurulan koloniler sayesinde Doğu ve Batıülkelerinin birbiriyle ilişkisinin artmasıve bu ilişkilerin ticaret yaparak devam etmesi sonucu karşılıklıkültürel ve teknolojik etkileşiminin artmasıve bu etkileşim sonucunda iki tarafın da neredeyse yeni bir çağa girmişgibi değişmesi... Düşününbir gün sabah erken saatlerde limana gelen bir gemide bulunan bir aletin kaderinizi değiştirebileceğini. O gemi geldikten sonra hiçbir şey eskisi gibi olmuyor. Sizden önce yaşayan jenerasyonların akıl bile edemeyeceği bir dünya görüşü ve bilgiye ulaşma imkanıelinize geçiyor. Fakat böyle bir aydınlanmayı, "uyanışı" yaşamak için önce okuryazar olmak gerekiyor. Okuryazar olmak, elinize geçen bilgileri değerlendirme gücüne sahip olmak demektir. Okuryazar olmayan insanın fikirleri sadece başkalarından duyduğu şeylerden kendine uygun olanıseçmeye odaklıiken sizin elinizde bu fikiri yaratma gücü bulunuyor. Fikirler bilgi sayesinde oluşur ve bu bilgi de güç demektir bence. Bir fikir sayesinde yüzlerce, binlerce belki de milyonlarca insanıetkileyip üzerlerinde hakimiyet kurabilirsiniz. Örneğin; 13. ve 14. yüzyıllarda kilise toplumun üzerinde neredeyse mutlak güce sahipti. Bunun en büyük nedeni de kutsal kitaplara sadece din adamlarının erişiminin olmasıydı. Sadece onlar biliyordu dinin nasıl bir şey olduğunu. O kitapta yazan şeylerle acaba o rahiplerin ve din adamlarının söyledikleri örtüşüyor muydu? Bunu bilmenin herhangi bir yolu yoktu. Bu sayede kilise insanların üzerinde etkin bir güç konumuna geçebildi. En azından matbaa sayesinde insanların kutsal kitaplara erişmesine kadar. İşte o zaman insanlık kilisenin etkisinden kurtuldu ve bu yüzden ikinci el bilgiden kaçınmalıyız. Tabii ki bu uyanıştoplumlarda doğrudan gerçekleşmedi. Çünkü bu insanlar cahillik bataklığında çok uzun süre saplıkalmıştı. Bu insanlar adeta yürümeyi unutmuş, yüzyıllar boyunca mağaradan çıkmışgibiydiler. Kendi fikirlerini işlemeyi bilmiyorlardıçünkü yüzyıllardır başkalarının fikirlerine uygun yaşıyorlardı. İşte burada bilim ve sanat devreye girdi. İnsanlar bilim ve sanat sayesinde doğayıdaha iyi anlamayıbaşladılar ve kendilerini daha iyi ifade etmeyi öğrendiler. Fakat bu demek değil ki sanat ve bilim sadece bu uyanış dönemlerinde yapılıyor. Bu uğraşlar o karanlık dönemlerde de vardıfakat bazısınırlamalar 1dahilinde. Örneğin dinin insanlarıbaskıaltında tuttuğu dönemlerde insanlar sadece din adamlarının izin verdiği kadarıyla ürün/eser verebildiler. Mesela İslam toplumları hümanist dönemlerde doğa bilimleri ile uğraşma şansınıelde etti. Fakat sadece saray ve bazıelit mektepler gibi sınırlıbir çevre bu şansa erişebildi. Dinler; ortaya çıktıklarıdönemlerde bu uyanışa, yazarın tabiriyle "rönesansa" sebep olan kurumlardıaslında ama yozlaşmalardan dolayıinsanların ihtiyaçlarınıkarşılayamaz hale geldiler. Bu yüzden bir dönem toplumu kalkındıran bu kurumlar bir süre sonra insanlığın gelişmesini frenleyen ve bilgiye ulaşımı engelleyen bir oluşuma dönüştüler. Bunlardan aslında şu sonucu çıkarabiliriz : Bütün bu sorunlarıkendimiz yaratıyoruz ve aynışekilde kendimiz yok ediyoruz. Tarihten ders alıp bu yanlışlarıyapmayıbırakmalıyız. Çünkü bir daha aynıbataklığa girersek kendi başımıza buradan kurtulamayabiliriz. Uğur Aydın