İç Kale ve Özgürlük Anlayışı / Sümeyye Küçük

Tarih boyunca insanların hayatlarını şekillendiren en önemli etken özgürlük olmuştur. Kimi insan özgürlüğünü zorluklar karşısında mücadele ederek kazanmaya çalışsa da; kimisi kendi iç dünyasına çıktığı yolculukta bulmaya çalışır. Stefan Zweig de özgürlüğünü Montaigne gibi kendi iç dünyasında arayanlardandır. Zweig, Montaigne adlı denemesinde Montaigne in hayatını çocukluğundan ölümüne kadar ele alarak onun özgürlük anlayışını ve kendini bulma çabasını anlamaya çalışmıştır. Montaigne insana her yaşında hitap edebilen, seslenebilen bir yazardır. Eserleri her okunduğunda farklı anlamlar sunar okuyucuya. Montaigne din savaşlarının hüküm sürdüğü bir zamanda kendini şatosundaki kulenin çalışma odasına hapsetmiş, kitapların arasında kendini sürekli yazmaya ve okumaya adamıştır. Seçtiği bu yaşam biçimiyle Montaigne karşılaştığı zorluklar karşısında dünyadan elini eteğini çekip vurdumduymazlık yerine, kendi iç kalesinde, kendi benliğini kaybetmemek uğruna bir savaş vermiştir. Montaigne' in de belirttiği gibi "Dünyanın en önemli şeyi, insanın kendi kendisi olmayı bilmesidir" ( Montaigne 81). Montaigne in bütün meselesi kendisi olmaktır. Kendisi olmayı bilmeyen, kendi benliğini tanımayan bir birey karşılaştığı zorluklar karşısında ilk insani değerlerini ve kendisini kaybeder. Aynı zamanda Montaigne in asıl amacı ve zevki kendini bulmak değil aramak eylemidir. Kendisine "Ben kimim?" diye sorular yönelterek kendini aramaya koyulur. Kendisini gözlemler, inceler ve kendi iç sesine kulak verir. "İnsana dair her şeyi önce insandan yola çıkarak sorgulamak ne kadar doğru bir yöntemdir?" sorusuna cevaptır Montaigne'in denemeleri. Montaigne düşüncelerini ve eserlerini başkalarına yardımı dokunsun diye değil üretmemiştir. O aradığını kendisi için aramış yazmış ve okumuştur. Ancak kendini anlamak için yazmaya başlamasına rağmen Montaigne kendisini derinden tanıtan eserler bırakmamıştır arkasında. Montaigne ne babasının ona sunduğu eşsiz eğitim fırsatlarından ne de ona sunduğu ün ve servetten mutludur. Onun için ün, servet, ailesi, karısı ve hatta sayısını ve isimlerini bile bilmediği çocukları birer ayak bağıdır. Tüm bunlar Montaigne için olağanüstü önemli kişiler değildir. Babasının ona sunduğu ün ve servet ise sadece kendi benliğine ve özgürlüğüne kavuşmak için kullandığı bir araçtır sadece. "Krallığım" diye nitelendirdiği kütüphanesindeki kitapları ise ona hizmet etmekle yükümlüdür ve beğenmediği kitapları okumamakta özgürdür. Genç yaşlarında sadece böbürlenmek ve kendini göstermek için okumuş, ilerleyen dönemlerinde bilge olmak için ve şimdide ise sadece canı istediği için okuduğunu belirtmiştir Montaigne. Zweig a göre bu Montaigne in kitaplarla kurduğu özgürlük ilişkisidir. Montaigne için dünyayı daha özgür yapabilecek kişiler sadece kendi özgürlüğüne sahip çıkabilenlerdir. Bu yüzden Montaigne aradığı özgürlük yolunda kitapları kendisine yoldaş seçmiştir. Montaigne'e göre insan kendini bir kargaşa döneminin içinde bulduğu zaman dünyayla ilgilenmemelidir. Çünkü onu ne değiştirebiliriz ne de daha iyi kılabiliriz. İnsan sadece kendisiyle ilgilenmeli ve kendi içinde kurtarılabilecek ne varsa onu kurtarmaya çabalamalıdır. Başkaları yıkmaya çalışsa da, bizler onarmaya ve aklını tüm bu sorunlardan korumaya çalışmalıyız. Hatta kendin için ayrı bir dünya kurup kendini asıl dünyaya kapatmak kendi benliğimiz için en gerekli olanıdır. Bu yüzden Montaigne in iç kalesi dokunulmazdır. Dışarıdan hiç kimse içeri giremez ve kendini arama eylemine müdahale edemez. Montaigne kendini arama eyleminde kendine bir başkası gibi bakar, dinler ve gözlemler. Ancak Montaigne sadece kendi benliğine dönerek dış dünyadan, siyasetten, ailesinden ve günlük işlerinden uzakta aradığı özgürlüğün kendisini kaçtığı sıkıntılardan uzaklaştırmadığını görmüştür. Kendi benliğini bulmak için kapandığı ve kimsenin girmesine izin vermediği kulesi, özgürlük için çıktığı bu uzun yolda onu işine yaramamıştır. Kulesine kapandığında, aşağıdan gelen birbiriyle kavga eden insanların çıkardığı gürültülerin ve günlük hayatın bitmek bilmeyen işlerinin kafasını kurcalayacağını bilmektedir. Uzun süren içine kapanıklık döneminden sonra, Montaigne iç dünyasından sıyrılıp, yeniden dünyaya dönmeye karar vermiştir. Buraya kadarki bütün açıklamalar göz önüne alındığında, Montaigne sadece kendi iç dünyasında, kendi benliğini ve özgürlüğü aramamış, ölümünden sonrada birçok yazara, filozoflara ve insanlara rehber olmuştur. Yazar Stefan Zweig de yaşadığı, karşılaştığı zorluklar karşısında Montaigne i anlamaya çalışmış ve dayanamadığı yerde Montaigne gibi hayata eşiyle birlikte son vermeye karar vermiştir.