SATIN ALINAN HAYATLAR

İnsan doğar, büyür, modern dünya olarak adlandırdığımız sisteme dahil olur, para kazanmak için yaşar ya da yaşamak için para kazanır ve ölür. Hepimiz itiraf etmeliyiz ki aynı Philip Roscoe'nin kitabı Harcıyorum Öyleyse Varım'da dediği gibi, paranın yönlendirdiği ve hayatların parayla satın alındığı bir dünyada yaşıyoruz. Kimimiz bu durumun farkındayız ve en az hasarla yaşamaya çalışıyoruz ya da Philip Roscoe'nin de yaptığı gibi çözüm arıyoruz. Bazılarımız ise satın aldığımız hayatlarımızda mutlu olmaya çalışarak yaşıyoruz. Peki her şey nasıl bu hale geldi? Ya da madeni parayı ilk kullandığı söylenen Lidyalıların hayal bile edemeyeceği bu gelecekte para tarafından kontrol edilmeden yaşayabilir miyiz? Bu ve benzeri soruların yanıtları paranın gücünün farkına varıldığı ilk andan beri tartışılıyor. Ekonomistler arz ve talep ilişkisiyle, grafiklerle ölçmeye çalışıyor paranın gücünü. Sosyologlar ise toplum üzerine etkisiyle yorumlamaya çalışıyorlar. Borçları yüzünden ya da maddi hayal kırıklıklarıyla başa çıkamadığı için intihar eden insanlar ise canlarını ortaya koyarak ölçüyorlar paranın gücünü. Sorularım cevaplarını bulur mu bilemem ama şimdilik ben bu durumun nasıl ortaya çıktığıyla ilgileniyorum. Yani ticarette satın alım gücünü tarif eden bir araç ne zaman amaç haline geldi? Bu sorulara cevap vermek için belki de tarihte yolculuk yapmalıyız. Ticaretin değiş tokuşla yapıldığı ya da buğdayın, pirincin, arpanın en değerli para olduğu zamanlara. Yani yerleşik hayata geçilip üretime başlanan ve sahip olma kavramının yeni yeni insan beyninde yer aldığı zamanlardan bahsediyorum. Bu dönemlerde maddi gücü tarif etmek ya da ürünlerin değerini belirtmek için bir araca ihtiyaç duyulması çok normal. O zaman da insan beyni ve yaratıcılığı girmiş devreye ve dünyada herkesin anladığı ortak bir dil çıkmış ortaya. Kısacası insan bir kez daha değiştirmiş dünyayı ve tarihinin en önemli icadına imza atmış, yani ortak dilimiz para doğmuş. Ama şu anki durumun sorumlusu yerleşik hayata geçen atalarımız ya da şöyle bir bakıp düşündüğümüzde aslında sadece bir kağıt parçası olan para değil. Her şeyi satın alabileceği öğretilen ya da tamamen materyalist duygularla hareket etmesi için eğitilen insan sorumlu bu durumdan. Zenginin muhteşem hayatının tüm medyada abartılarak anlatıldığı, reklamlar tarafından etrafımızın sarıldığı bu dünyada hayata giriş 101 dersinde paranın değeri öğretiliyor hepimize. Ve bizler de para kazanmaya programlanmış bireyler olarak hayatımızı satın alabilecek kadar çok paramız olması amacıyla iş bulmak için okullara, kurslara gidiyoruz. Şanslı ve çalışkansak mezun olduktan sonra bir iş buluyor ve başlıyoruz harcamaya. Ama gerçekten bu tüketim çılgınlığının sonu yok. Her zaman aldığımız bir ürünün daha iyisi, daha yenisi raflardaki yerini daha biz eskisinin taksitlerini bitirmeden alıyor ve toplumsal baskıya dönüşmüş bu tüketim çılgınlığı içinde mağazaların önündeki sırada yerimizi alıyoruz. Bu sonsuz tüketim çılgınlığında bankalar en iyi dostlarımız olarak bize her koşulda yardım sağlıyorlar ve kendimizi borcun borçla ödendiği bir kısır döngüde buluyoruz. Fakir olmanın ayıp sayıldığı bu kısır döngüde ise kazandığının on katını harcayan insan kendini zengin sanıyor ve yeni amacımız parayı hayatın merkezine koyuyor. Bizler 21. yüzyılda çok para kazanmak için savaş verirken geçmişte de durum farklı değildi. İnsan tarih boyunca hayat amacı para için savaştı, öldürdü hatta bu uğurda yeni kıtalar bile keşfedildi. Üretmeyi ve satmayı öğrenen insan, en iyi dostu parayı da icat etti. Ticarette kullanılan araç yüzyıllar içinde amaç oldu. Bu amaç uğruna kitaplar yazıldı, yeni icatlar yapıldı, teoriler oluşturuldu. Para hayatlarımızı satın alabilecek güce ulaştı ve biz parayı harcamayı öğrendik. Fakat aslında harcanan para ya da satın alınan eşya olmadı hiçbir zaman, insanlık hayatını satın almaya çalıştı yüzyıllarca.