PİYONLARINI İYİ SEÇ

"Amazon Ormanları'nda bir kelebeğin kanat çırpması, ABD'de fırtına kopmasına neden olabilir. Farklı bir örnekle bu, bir kelebeğin kanat çırpması, Dünyanın yarısını dolaşabilecek bir kasırganın oluşmasına neden olabilir." Bir kelebek, doğabilecek faciaların sebebi olabilir. Gerçekten de kelebek deyip geçmemek lazım. Bir kelebek gibi, hayatta önemsiz ve aynı zamanda değersiz gördüğümüz varlıklar, esasında bizim bilemeyeceğimiz büyük, kaotik veya bizleri facianın eşiğinden döndüren etkilere sahip olabilirler. Bununla ilgili akıllara gelen kritik olaylardan biri, evrenin yıkıcı ve şiddetli bir patlamayla oluşmasıdır. Sözde, biz buna patlama deriz ve bu durumu kafamızda kaotik bir durum gibi canlandırırız fakat işin özüne baktığımızda durumun göründüğünün tersi olduğunu fark ederiz. O patlama aslında yapıcı bir durumdur yıkıcılığının aksine. Belki patlamayı tetikleyen olay ufak ve asla önem vermeyeceğimiz gereksiz bir detay olan bir taşın yüzeyde sürtünme yaparak, o kara parçasının ısınmasına yol açmasıydı. Bu durumda, bir olayın sonuçlarının olumlu ya da olumsuz olacağına kesin bir tanı getirmek mümkün müdür? Biz bunu göremesek bile, hayatta her attığımız adımda ve her yaptığımız hamlede onlarca seçeneğimiz vardır uygulamak için. Biz, kendi verdiğimiz kararlarla hayatımızı ekip biçiyoruz, bir şekle sokuyoruz. Filmdeki başrol karakterinin de aynı şekilde, olayları değiştirip, sonuçlarına katlanma gibi bir özelliği var. Çoğu seyirci, filmde de gösterilen kahramanın sahip olduğu bu özelliği özenilecek olan bir yetenek olarak düşünürler ve kendilerinde de aynı yetenekten olmasını dilerler. Bu sayede geçmişe dönüp hatalarını ve pişmanlıklarını düzeltebileceklerdi belki de. Halbuki, kanımca asıl kaos bu noktada ortaya çıkardı. Ayrıca filmi izledikten sonra, kararlarımızın ve yaptığımız şeylerin iyi de olsa kötü de olsa hiçbir şekilde geri döndürülemez olduğunu anladım. Örneğin; ben, denize attığım bir taşın oradaki bir balık sürüsünü ürkütüp, suyun açıklarına kaçırdıktan sonra da açlıktan ölmek üzere olan bir köpekbalığına yem olup, o köpekbalığının hayatını kurtardığını bilemem. Ya da o taşı atarak hayatını kurtardığım köpekbalığının, o gün, soyu tükenmekte olan bir deniz kaplumbağasının hayatına son verdiğini... İşte bu yüzden bırakırım bazen bir süreliğine o taşı denize atmak gibi kararlar vermeyi. Bırakırım o tuzu çorbama katmayı ve o şekeri çayıma atmayı. Çünkü verdiğim kararlarla iyi ya da kötü bir olaya sebebiyet veriyorum. Fakat bunun aksi bir örnek olarak, bir gün kaldırımdan evime doğru yürürken dilenen bir çocukla karşılaşmıştım. Paraya gerçekten ihtiyacı var gibi gözüküyordu ki o soğukta beklemeye razı gelsin. Durup ceplerimi karıştırıp iki lira madeni parayı, uzattığı tasına koydum ve yoluma devam ettim. Yolun üzerinden karşıdan karşıya geçeceğim noktaya 5 metre kalmıştı ki yüksek bir süratle geçen bir araba gördüm. İşte o noktada anladım ki bazen, hiçbir karar vermemek bile kötü olaylara sebebiyet verebilirdi; dilenciye para vermekle oyalanmadığım takdirde, hızlı giden aracın bana çarpması gibi. Filmle karşılaştırmak gerekirse, başrol karakterimizin geçmişe gidip bir durumu düzeltmesini ya da düzeltmiş olabileceğini sanmasını, ben, beynimizin ve ruhumuzun, bizden yapmamızı istedikleri herhangi bir şeyin aksini yapmak olarak nitelendiririm. İçimizden ilk geçen şeyi yapmamak, kötü sonuçlar doğurabilir, her ne kadar o karar ya da davranış mantıksız gelse de. Bir satranç oyununda, şahın neredeyse mat edileceği o anda bir piyon oynamak gibi. Alt tarafı bir piyondur aslında, fakat oyunu kurtaracak etkiyi dolaylı olarak sağlayabilir, tıpkı bir kelebeğin kanat çırpışının fırtınaların olmasına ve onlarca insanın evini kaybetmesine neden olduğu gibi. Benim oynadığım o piyon, satranç masamdaki kelebektir, denize attığım o taştır, belki dilenciye verdiğim o paradır. Bu iki saatlik seyir, bana geniş bir pencere sundu ve bu geniş pencereden baktığımda gördüm ki, asla bir piyonu hafife almamalısın çünkü bu oyunun kaderini piyonlar belirler ve kesinlikle geriye döndürülemezler.