TOLKIEN'İN "MUTLAK" TARAFSIZLIĞI

Hayatın her alanında olduğu gibi hikayelerde, şiirlerde, filmlerde ve tabii ki romanlarda karşımıza çıkan iyi kötü karşıtlığı, okuyucunun ya da izleyicinin her daim ilgisini çekmiş ve kurgunun devamlılığını sağlamıştır. Peki, kafamızdaki iyi ve kötü kavramlarının içini dolduran fikirler nelerdir; neyin iyi veya kötü olduğuna nasıl karar veriyoruz? Daha da önemlisi yazarlar ve senaristler eserlerinde bu kavramları nasıl değerlendiriyor? İyilik ve kötülük hakkında devamlı düşünürken bu soruları çok da fazla sorgulamadığımızı fark ettiniz mi? Bu sorulara yanıt bulmaya çalışırken son zamanlarda okuduğum ve izlediğim eserleri düşündüğümde beni en tatmin eden yaklaşımı döneminin ve şimdinin en popüler eserlerinden biri olan Yüzüklerin Efendisi serisinde bulduğumu söyleyebilirim. Fantastik bir roman üzerinden bu konu nasıl değerlendirilebilir diye şüphe etmeniz normal ancak gelmiş geçmiş en özgün yazarlardan biri olan J. R. R. Tolkien 'in iyilik ve kötülük kavramlarına yaklaşımı bu tartışmaya oldukça uygun bir örnek olabilir. Bana göre herkesin fark edemediği bu tarafsızlık oldukça değerli ve esere hayat veren en önemli ayrıntılardan biridir. Peki neden Yüzüklerin Efendisi? Romanı tek cümleyle özetlersek; güç uğruna karşı karşıya gelen iki taraf ve tarafların bu güç uğruna verdikleri mücadele diyebiliriz, oysa bu taraflardan hangisinin iyi hangisinin kötü olduğuna neye göre karar veriyoruz bunu hiç düşündünüz mü? İki tarafta kendi çıkarları için savaşırken birini iyi diğerini kötü yapan nedir? Tolkien'in karakterlerine can verirken bu sorular doğrultusunda hareket ettiğini görebiliyoruz. Roman içinden vereceğim örneklerle bunu daha net bir şekilde gösterebileceğimi düşünüyorum. Bu örneklerden ilki kitabın en önemli karakterlerinden biri olan Gandalf the Grey. Tolkien'in okuyucularına yansıtmak istediği tarafsızlık ve iyi kötü farkındalığı bu karakterde vücut buluyor diyebiliriz. Seri boyunca Gandalf'ın iyi mi yoksa kötü biri mi olduğu konusunda kesin bir karara varamıyoruz, bunun yerine verdiği kararların ne kadar doğru ya da ne kadar yanlış olduğunu tartışıyoruz. İşte bu tam da Tolkien'in vermek istediği şey; çünkü iyi insan ve kötü insan diye bir şey yok aslında, bunun yerine insanların verdiği doğru veya yanlış kararlar var. Bir diğer örnek de başka bir ana karakter olan Frodo Baggins olabilir. Herhangi bir taraf tutmamasına rağmen kazanan tarafın çıkarlarına hizmet etmiş olmasının onu iyi ya da kötü bir karakter yaptığını düşünmüyorum. Eğer Frodo "iyi" ya da "kötü" bir karakter olsaydı ona verilen görev sırasında yaşadığı şiddetli iç çatışmaların hiçbiri olmazdı. Çünkü Frodo'yu tarafsız, bir bakıma da erdemli kılan kendi öz eleştirisini yapabilmesi ve hedefe yönelik, ortak çıkarlar doğrultusunda hareket etmesidir. Bu noktada iyi ve kötü taraf diye bir şeyin olmadığını, sadece karşılıklı farklı çıkarlar çatışması olduğunu söyleyebiliriz. Yüzüklerin Efendisi her ne kadar fantastik bir roman olsa da birçok realist romanın dahi yakalayamadığı gerçek dünya ile ilgili ayrıntıları ve çatışmaları başarıyla okuyucuya yansıtıyor. Romanın ve filmlerin bu kadar popüler olmasında bu özelliğin büyük bir etkisi olduğunu düşünüyorum. İyilik ve kötülük kavramlarının net sınırlar olmadan gerçek dünyada olduğu gibi işleniyor olması okuyucunun romanla arasında bir bağ kurmasını kolaylaştırıyor ve Tolkien'in tamamen gerçeküstü dünyasında bile kendisini yabancı hissetmemesini sağlıyor. Bu özelliğin, Yüzüklerin Efendisi'nin diğer fantastik romanlardan ayrılarak insanlık kültüründe kendine sağlam bir yer edinmesi sağladığını düşünüyorum. Mutlak iyi veya mutlak kötü gibi gerçekdışı kavramlara bu tamamen hayal ürünü olan dünyada rastlamayışımız oldukça dikkat çekici değil mi sizce de?