Koca, Yaşlı, Çirkin İstanbul

İstanbul, tanımlamaya kelimelerin yetmeyeceği, binlerce yıllık tarihi ile dünyanın en meşhur şehirlerinde biri. Tarihin en büyük imparatorluklarına başkentlik yapmış, yüzyıllarca dünyanın merkezi sayılmış bir metropol. Yıl iki bin on yedi, on beş milyonu aşkın nüfusuyla İstanbul hala dünyaca ünlü, önemli ve büyük bir şehir. Böyle başlayan bir yazının bir İstanbul güzellemesi olarak devam edebileceğini düşünebilirsiniz, ama öyle olmayacak. Doğup büyüdüğüm şehrin her geçen gün nasıl daha kötü, nasıl daha yaşanmaz hale geldiğini ve bu güzel şehri bu durumdan kurtarmak için yapılabilecekleri yazacağım bu yazıda. Benim gibi düşünen Burhan Arpad, dayanamamış ve bu konuyla ilgili içini döktüğü bir kitap bile yazmış. Bir İstanbul Var İdi, bin doku yüz ellili yıllardan itibaren aldığı yoğun göç ile İstanbul'un zamanla nasıl beton yığınına dönüştüğünü ve, bu dönüşümü yaşarken neleri kaybettiğini anlatıyor. Türkiye'de yaşayan çoğu insanın yaşama hayali kuruduğu bu şehir artık yaşlandı ve daha fazlasına zorlanmamalı bence. Ülkede önemli olan, sorunlu olan tek şehir gibi davranılmasına, yatırımların büyük çoğunluğunun bu şehre yapılmasına rağmen, özensiz ve çıkar odaklı yapılması nedeniyle İstanbul artık inşa edilecek bir binaya daha dayanamayacak durumda bana göre. Günü kurtarmaya yönelik çözümlerle, geleceğini düşünmeyen insanlara bırakılan bu güzel şehrin kaderi, son elli yıldır talihsizliklerle dolu. İstanbul daha kıyı şeridi ve yakın çevresine kurulu bir şehirken, tarihi surların ve boğazdaki ağaçlık alanların düzensiz ve özensiz bir şekilde imara açılması günümüzde var olan bu çirkin ve kirli İstanbul'a uzanan yolun başlangıcı olarak alınabilir. Ruhsatsız yapılan onlarca bina ile bozulan eşsiz İstanbul boğazı yetmezmiş gibi, şehrin iç kısımlarına doğru ilerleyen çarpık kentleşme ortaya yetersiz altyapı ve yetersiz ulaşım ağı sorununu İstanbul'da yaşayan insanların sıradan bir sorunu haline getirenler ise gözünü para bürümüş siyasiler ve rant sevdalısı müteahhitlerden başkaları değiller. Burhan Arpad' da bu konuya güzel bir şekilde değiniyor kitabında ve taşradan İstanbul'a yapılan göçün zamanla İstanbul'u nasıl taşraya dönüştürdüğünü anlatıyor. Toplumun İstanbul'da gelir dağılımlarına göre nasıl ayrıştığını şaşkınlığıyla birlikte aktarıyor yazar. Ben doğduğum zaman artık çarpık kentleşmenin önüne geçmek için çok geç kalınmıştı. Çocukluğumdan beri benim için gezmeye gidilecek en yakın yer arabayla bir saat mesafedeydi ve bu aksini görmediğim için çok normal geliyordu. Toplu taşıma duraklarında uzun süren bekleyişler, toplu taşıma araçlarında ayaklarımı yerden kesecek kalabalıklarda seyahat etmek gayet normaldi benim için. Bir de sabah dokuz- akşam beş mesaili bir işte çalışan, şehrin bu gereksiz pahalılığında ailesini geçindirmeye çalışan bir İstanbulluyu düşündüğümde içim kararıyor gerçekten. İstanbul'da böyle bir hayat yaşayıp da "Ben mutluyum." diyebilen bir insan yoktur bence. İnsanların hayatlarından kelimenin tam anlamıyla "çalınan" onca zaman tüm ülke için bir zaman kaybıyken, bunun önüne geçilmemesi, azaltılmaya çalışılmaması içinde bulunduğumuz durumu daha da acı hale getiriyor. Bu karmaşa ve kaos ortamına son yıllarda bir de "Kentsel Dönüşüm" eklendi. Şantiye sahasına dönen sokaklar, çimento kamyonları arasında gezinen insanların sabrı test ediliyor adeta. Kentsel Dönüşüm rezaleti üstüne sayfalarca yazı yazılabilecek, başlı başına bir rezalet aslında. Eski ve düzensiz yapıları yıkıp, yerine daha düzgün ve modern binalar inşa etme fırsatı yine paradan ve kendisinden başka bir şey düşünmeyen müteahhitler yüzünden çöpe atıldı. Yıkılan her binanın yerine daha çok gelir elde etmek için şehrin düzenine aksi, yüksek katlı, nahoş görüntü yaratan binalar inşa edildi. Sokaklar eskiden olduklarında daha düzensiz hale geldiler. Burhan Arpad' da Kentsel Dönüşüm özelinde olmasa da bu çirkinliği şöyle anlatıyor: "Günümüz İstanbulu'nda yan sokaklarının beton barınaklarına tıkılmış insanlar doğadan öylesine uzaklaşmış ki, ne yeşil ne çiçeklerin renk cümbüşü ne de kuş cıvıltıları var!" Bu bardağı taşıran son damla olarak kabul edilmeli artık. İnsanları uyanıkken yaşadıkları bu kabustan uyandırmak, daha yaşanılabilir bir İstanbul yaratmak için yapılması gerekenler çok açık aslında. İlk olarak İstanbul'u "altın yumurtlayan tavuk" gibi görmekten vazgeçmeli, çimentolu ellerini bu yorgun şehrin üzerinden çekmeliler. İstanbul'da açlık sınırında, kötü şartlarda yaşayan insanlara Türkiye'nin diğer şehirlerine yapılan yatırımlarla istihdam sağlanmalı, İstanbul dışına taşınmaları konusunda teşvik edilmelidir. İstanbul'a yüz ellinci alışveriş merkezini açmak yerine, o paralar İstanbul'dan taşınacak ailelere teşvik ve yardım için kullanılmalı. Bütün bunları yazarken düşündüklerimin gerçekleşme ihtimalinin ne kadar az olduğunu bir kez daha fark ettim. Yazıyı sonlandırırken yapabileceğim tek şey İstanbul'la ilgili bu gerçekleri fark edebilecek ve gerekli önlemleri alabilecek kadar aklıselim insanların devlet yönetiminde söz sahibi olmasını dilemek olacak.