Yalnızlık ve Mutluluk Üzerine

Robinson Crusoe romanı, çocukluğumdan bu yana denize ve özellikle adalara duyduğum ilginin başlıca nedenidir. Dört tarafımın da denizle çevrili olduğunu bilmek, uçsuz bucaksız maviliğin ortasındaki küçücük bir kara parçasındayken evrenin içinde aslında ne kadar küçük bir etkiye ve değere sahip olduğumu fark etmek beni gereceğine oldukça rahatlatır. Ayrıca, ada yaşantısının sakinliği, telaşsızlığı, günlük hayatın gürültülerinden uzak olması ve insana doğayla yalnız kalabilme imkanını sunması gibi özellikleri; tek başıma bir adada yaşama hayalimin temelini oluşturur. Bu hayalimin gerçekte ne kadar uygulanabilir olduğunun cevabı ise Robinson Crusoe'da fazlasıyla mevcuttur; hatta deyim yerindeyse Robinson Crusoe, hayalimin bir planlaması niteliğindedir ve bu yönüyle benim için bir başucu kitabı olmuştur. İnsanın doğayla, yalnızlıkla ve kendisiyle mücadelesini konu edinen bu eserde okuyucuyu düşünmeye iten birçok sahne mevcut; ayrıca kahramanın iç dünyasında yaşadığı çatışma halleri okuyucuya gayet başarılı ve sade biçimde yansıtılmış. Bu yüzden salt bir serüven romanı da değil Robinson Crusoe, Batı'nın sömürge düzeni ve din olgusu da çarpıcı bir biçimde işlenmiş. Örneğin Robinson, gemi kazasından kurtulup karaya ayak bastığında ilk düşüncesi böyle bir kaza yaşadığı için Tanrı'ya sitem etmek oluyor, ancak kıyıya vuran cesetleri gördükçe fikrini değiştiriyor ve Tanrı'ya şükrediyor. Romanın ilerleyen bölümlerinde de haliyle bu konu üzerinde çok düşünüyor Robinson ve yalnızlığının aslında Tanrı'yı bulmak için harika bir fırsat olduğunun farkına varıyor. Defoe, bu örneği vererek olumsuz gibi görünen olaylardan, hatta yalnız kalmaktan aslında ne kadar faydalı kazanımlar elde edebileceğimizi bize göstermek istiyor. Örneğin bir adada 25 yıl yalnız yaşamak, birçok insan tarafından düşünülmesi bile korkunç bir durum iken bana kalırsa bu deneyimin insana katacağı değerler paha biçilemezdir. Sadece yalnız kalıp iç sesimizi dinleme imkanı bile, günümüzde bizler için de bir fırsat, hatta ihtiyaçtır. Zira insanın, başkalarını dinlemekten ve iletişim kurmaktan daha çok kendisiyle iletişim kurmaya ihtiyacı vardır. Kendisini tanımayan insan, bana kalırsa mutlu olamaz; çünkü gerçekte onu nelerin mutlu ettiğini keşfetmemiştir. Bu yönden bakınca ada hayatındaki yalnızlığın insana sunduğu doğayla başbaşa kalma ve her türlü kötülükten, açgözlülükten uzak olabilme gibi fırsatlar; kolay kolay elde edilemeyecek, büyük değerlerdir. Zaten Robinson da bir süre sonra bu değerlerin farkına varıp yaşamından keyif almaya başlıyor. Adayı bir malikane, kendisini ise oranın sahibi, hatta hükümdarı olarak görüyor ve mutluluğu bu sayede buluyor. Günümüzde ise haliyle durum bu kadar kolay değil, mutluluğun bulunması uğruna gösterilen çabayı düşününce insan, Defoe'nun okuyucuya vermek istediği ana fikirlerden biriyle karşı karşıya kalıyor: Mutluluğa ulaşmak için çok uzağa gitmeye gerek yok, aslında gerçek mutluluk doğada, hatta içimizde. Etrafımıza biraz dikkatli bakarsak aynı Robinson'un adaya düşmeden önceki hayatında farkına bile varmadığı doğa nimetlerinin aslında insana bahşedilmiş birer armağan olduğunu görmesi ve bir yengeci izlemekten bile büyük keyif almaya başlaması gibi biz de gözümüzün önündeki mutluluğu keşfedebiliriz, yeter ki aramaktan vazgeçmeyelim ve pes etmeyelim. Her zaman bardağın dolu tarafından bakabilmek kolay değil tabii ki ancak Robinson Crusoe bu yönden o kadar iham verici örnekler barındırıyor ki insan bunlardan çıkarımlar yaparak bile mutluluğa ulaşabilir. Örneğin, kahramanımızın adaya düştüğü ilk günlerde bir uçurumun tepesine çıkıp hayatının sonuna kadar yalnız başına adada kalacağını düşündüğü için ağladığı bölümde okuyucu bile gerçekten umutsuzluğa kapılıyor; ama Robinson o andan sonra bile toparlanıp kendinde yaşama devam etme gücünü buluyor. Şu halde, günümüzde bize düşen görev Robinson'un büyüleyici hikayesinden gerekli dersleri çıkarmak ve mutluluğumuza giden yolda birer araç olarak kullanmaktır diye düşünüyorum. ONUR ŞANDA