Yine, Yeniden

"Tarih tekerrürden ibarettir." sözü her zaman kulağıma bir klişe, boş bir cümle gibi gelmiştir. Hayatlarımız geçmişteki yaşanmışlıkların tekrarı, farklı şekillerdeki yansımaları olabilir mi gerçekten, hayat bundan mı ibaret diye düşünmüşümdür. Atalarımızın, bizden önceki nesillerin, anne babalarımızın yaşadıklarının, anlattıklarının şu andaki bizlerin yaşamlarını etkileyebileceğine hatta oluşturabileceklerine inanmazdım, Orhan Pamuk'un "Kırmızı Saçlı Kadın" romanını okuyana kadar. 16 yaşındaki genç kuyucu çırağı Cem Çelik'in kendisi gibi yazar olmak isteyen babasının, annesi ve Cem'i terk edişiyle başlayan romanın devamında, o yaşta kendini tam anlamıyla kaptırdığı kendinden yaşça olgun bir kadınla yaşadığı ilişkiyi, gencin büyümesiyle hayatının karşısına çıkardığı trajik 'tarihi tekerrür'leri, Doğu-Batı karşılaştırmalarıyla baba oğul ilişkisini sunan efsaneleri anlatan yüzlerce cümle ve finalde kırmızı saçlı kadın Gülcihan'ın sanki bize göz kırparmışçasına söylediği son sözler... Bunların hepsini gerçek bir yaşanmışlık tadıyla sunan Orhan Pamuk... Belki de elimde tuttuğum bu kitaptaki hikayenin bu denli gerçekçi oluşudur beni inandıran; hayatın, efsaneleri tekrar ediyor oluşuna. Karşımıza çıkan kişilerin hayatlarımıza girişi, annemizin gençliğinde edinmek istediği mesleği biz çocuklarının yapıyor olması, aynı düşleri farklı kişilerle aynı anda görmemiz, aynı konulu hikayelerin, efsanelerin farklı zamanlarda ya da farklı yollarla karşımıza çıkması ve onları tekrar tekrar okumak isteyişimiz, tiyatro sahnelerinde canlandırılan onca oyunlardan sonra bizi en çok etkilemiş olan 'o an'a dönüşmemiz rastlantı değil. Bunların hepsi kolektif bilinçten gelen ya da başka bir deyişle geçmişimizden tekrar etmek üzere bizlere aktarılmış olan zaman dilimleri aslında. Hepsi zaten önceden oluştu ya da hepsini oluşturduk seçimlerimiz veya düşüncelerimizle belki. Dikkatli bir şekilde incelersek hayatımızı, düşüncelerimizin yaşamımızı etkileme konusunda ne kadar büyük bir rol üstlendiğini görebiliriz. Hiç aklınızdan bir şarkı geçirdiğiniz zaman, aynı anda ya da birkaç dakika sonrasında girdiğiniz bir mekanda, dinlediğiniz bir radyo kanalında o şarkının çaldığına şahit olmadınız mı? Uzun uzun düşündüğünüz ya da sadece bir anlığına aklınıza gelen bir kişiyle Ellialtıoğlu, 2 sorasında karşılaşmadınız mı? Kitapta açık açık söylemeden, üstü kapalı bir şekilde biz okuyuculara verilen bu 'tezahür' durumunu bizzat başkahraman Cem deneyimliyor. Tezahür, yani soyut olanı somut duruma getirme veya başka bir deyişle görünmeyen bir şeyi görünür duruma getirme eylemini fark etmeden, bilinçsizce bu basit örneklerdeki gibi gerçekleştiriyoruz. Tesadüf diye değerlendirdiğimiz durumlar aslında tesadüf olmayabiliyor kısaca. Yaşadığımız çoğu olayın beklenmedik, anlaşılmayan, gizemli yollarla oluştuğunu düşünebiliriz ama biraz da olsa irdelediğimizde aslında arzu veya merak edilen şeyleri var etmek için bir insanın kendi aklıyla onları içsel yaratıcı enerjisiyle birlikte düşünmesi yeterli olabilir. Belki istediğimiz işe girmek, belki birine aşık olmak belki de sonumuzu belirlemek... Bunları hepsi bizim yarattıklarımız olabilir mi? Hayatta yaşayacağımız deneyimleri biz çağırıyor, biz oluşturuyor olabilir miyiz? Tekerrür edecek olan tarihi, efsaneyi biz seçebilir miyiz? Belki de Kral Oidipus, Rüstem ve Sührab efsaneleri Cem'in babasızlıktan, babasına olan bilinçdışı geliştirmiş olduğu öfkesinden <tıpkı Oidipus'un tanımadan bilmeden zihninin derinlerinde var olan babasını öldürüşündeki öfke gibi> ve sırf bundan, bir nedeni bile yokken Mahmut Usta'nın otoritesine karşı gelme korkusundan dolayı çıktı karşısına, farkında olmadan o seçti ve tekrar tekrar okudu bu efsaneleri. Efsanedeki olayları yaşaması sadece birkaç bağlantıya kalıyordu ki bunlar babası, Kırmızı Saçlı Kadın ve oğlu Enver'di. Düşündüklerimiz, geçmişte yaşadıklarımız, efsaneler, kelimeler 'oluşturucu'dur. Hiçbir şey tesadüf ya da rastlantı değil, hepsini biz hayatımızda yapmış olduğumuz seçimler doğrultusunda yaşıyoruz. Yaptığımız her seçim bizi farklı sonuca götürüyor. Bu seçimler belki elimizde belki de çoktan yapılmış, önemli olan kendimizin farkında olmak ve kendimizi olaylara fazla kaptırmadan, dramatize etmeden onlardan sıyrılıp 'büyük resmi' yani zihnimizle oluşturduklarımızı ve seçimlerimizi görmek olsa gerek. Ebru Ellialtıoğlu 21704156