YOKSULLAR ve UMUTLARI

Ülkemizde taşra genellikle yoksullukla eşdeğer tutulur. Ben de ülkemizin en doğusunda yer alan ve yoksulluk diye tabir edilen mefhumun kendini fazlasıyla gösterdiği bir taşra kasabasında doğdum. Yaşadım ve büyüdüm. Sokaklarında yürürken bile yoksulluğun kokusunu rahatlıkla alabilirdiniz. Derme çatma gecekondu evler mi dersiniz, bakımsızlık içinde çürümeye yüz tutmuş kamu binaları, kırık dökük parklar ve asfalt yüzü görmemiş çamur deryası yollar mı dersiniz. Memleketim yoksulluğun her biçimiyle adeta içselleştirdiği şarkısını mırıldanırdı insanın yüzüne her mevsim. Hele bir de eskimiş, yamalı entarileriyle her şeyden bihaber kendi dünyasında mutlu yaşayan masum çocuklar yok mu? İşte sadece onların varlığı bile yoksulluğun tanımını bir kez daha yaptırıyor, sorgulatıyor insana. Ben küçüklüğümde yoksulluk yaşamadım. Kendimize ait sıcak bir yuvamız, bize yetecek , bizi mutlu edecek aylık gelirimiz vardı. Babam memurdu ancak gelin görün ki herkes benim kadar şanslı değildi; okuduğum ilkokulda buna çok kez şahit oldum. Öyle bir hikayeye tanıklık ettim ki sabır taşına anlatsam inan ki dayanamaz çatlayıverir. Esma isimli bir sıra arkadaşımın hikayesidir bu. Esma'nın ve ölüme gün sayan felçli dedesinin hikayesi. Annesi ise evlere temizliğe gidiyordu bu yüzden evin tüm yükü Esma'nın üzerine binmişti. Bir yandan evin bulaşıklarını yıkıyor, yemeğini ve temizliğini yapıyor, diğer yandan yatalak dedesine bakıyordu. Bu yüzden ne ders çalışabiliyor ne de dışarı çıkıp yaşıtlarıyla oyun oynayabiliyordu. Babası ise evde kazanın kaynamasına yetecek kadar gelir sağlayan günübirlik işlerde çalışıyordu. Asıl mesleği inşaat işçiliğiydi ama kış mevsimi memlekette biraz sert geçtiği için inşaat yapılmıyordu; o da bu süre zarfında hamallık yapıyordu ya da tren istasyonunda su satıyordu. Bir gün babasının bir arkadaşı onun aklını çeler; Alakarga denilen bir köyde, bir dağın tepesinde Ermenilerden kalma harabe bir kilisenin bodrumunda bir manda postunun içine konulmuş çil çil altınlar varmış diyorlar lakin kimse kazmaya cesaret edemiyor. Gündüz gözüyle kazmak kolay, jandarma tepende bitmese... Gecenin karanlığında kazayım desen, dağın her yeri türlü yırtıcı hayvanlarla dolu. Bu işi yapsa yapsa senin gibi bileği kuvvetli, gözünü daldan budaktan sakınmayan biri yapar, diyerek cesaretlendirir onu. Adam düşünür her gün saatlerce el alemin yükünü sırtlayarak, her gün pirinç pilavı ve kuru ekmek yiyerek, iki göz evin kirasını bile denkleştiremeyerek bu iş daha nereye kadar sürecek böyle? Bir gece gider kazmayı vururum, bulursam krallar gibi yaşarım bulamazsam ne kaybederim ki der kendi kendine. Ertesi gece sabaha karşı yola çıkarlar ve çok geçmeden varırlar denilen yere ve hemen işe koyulurlar. Heyecanla ve umutla kazmayı vururlar toprağa. Kaç metre olduğuna dikkat etmeksizin iki fenerin ışığıyla kazarlar da kazarlar ancak ortada ne bir bodrum vardır ne de o efsanevi define. Bir süre sonra bardaktan boşanırcasına yağmur yağmaya başlar. Çıkmaya niyetlenirler ama çukur çok derindir toprak ise tırmanılıp çıkılamayacak kadar çamurlaşmıştır sağanak yağışla. Derin çukur suyla dolup taşmış adamlar oracıkta boğulmuşlar. Dağın başı olduğu için duyan da olmamış. Daha sonradan öğrendim ki koruyup kollayabilecek tek akrabası, yani Esma'nın amcası da 12 Eylül darbesinde gözaltına alınmış ve bir daha da kendisinden haber alınamamış. Yani bu hayatta hiç bir yakını kalmamış annesinden başka. Esma ise bu olayın duyulmasının ardından bir daha okula gelmedi. Kendisinden bir daha hiç haber alamadım, şimdi nerededir? Ne yapar? Ne yer, ne içer? bilmem ama şunu biliyorum ve filmi izlerken de yeniden anladım bunu; yoksulluk olgusunun anılarımda bıraktığı en derin iz Esma'dır. Peki tüm bunların sorumlusu kim? Esma'nın babası mı? Bahtsızlık mı? Bence her ikisi de değil. Bu kirli düzendir fakirliğin asıl sebebi. Bugüne kadar pek çok meslek grubundan ve yaştan fakir insanlar tanıdım. Yoksulluk neden var diye ne vakit sorduysam onlara bana her defasında, kader yanıtını verdiler. Üstüne üstlük bir de;" ... bugünlere de şükür, yeter ki devletimiz, bayrağımız vatanımız var olsun. Allah devlet büyüklerimize uzun ömürler versin edebiyatından dem vururlar. Ben ise artık bunları duymaktan sıkıldım ve yoruldum. Vatan, millet Sakarya. İtiraf etmeliyim bu klişe, benim için bir anlam ifade etmiyor; hele birde yoksullar tarafından dillendirildikçe. Beni filmde en çok etkileyen sahne arabacının atının öldürülmesine rağmen karakolda devletin zengin adamın yanında durması oldu. Cahit Sıtkı Tarancı ustanın o güzel dizeleri aklıma geldi. "/Memleket isterim/ /Ne zengin fakir, ne sen ben farkı olsun;/ /Kış günü herkesin evi barkı olsun."/