Kaygan Zemin

Hayır, yanılıyorsunuz. Asıl mesele Faustus doğmakta değil Faustuslaşmakta. Faustus içimizden, çevremizden birileri değil, hepimizin içinde bir yerler. Diğer nice duygu ve eğilim gibi oturmuş, yerleşmiş. Bu yerler onun evi, bizlerse onun Tanrı misafirleri... İnsanoğlu birtakım eğilimlere sahiptir. Kimileri bu eğilimleri fark eder ve bu eğilimlerin kendisini yönetmesine izin vermeden onları kölesi haline getirir, kimiyse bu eğilimlerin akıntısına kapılır gider. Bunların insan üstünde etkileri çok kuvvetli ve çeşitli olabilir. Kimi zaman insanı dibe de vurabilir, aynı hızla şaha da kaldırabilir. Bir bakıma benzin gibidir, kullanmayı bilirsen yol yaptırır; kullanmayı bilmezsen yakar, bilemedin zehirler. İşte Faustus'u dibe vuran, onu yakan eğilim ise kibirdi. Oyunda da özellikle işlenen yedi günahın ilki ve bana kalırsa Faustus'la en özleşeni olan kibir aczin kabul edilmeyişinden öte nedir ki? Bilgi insanoğlunun sahip olabileceği en büyük güç olabilecekken, içimizdeki kibir tohumu bizi kamçılar. Bu kadar bilgimiz varken kibre borçlu olduğumuzu düşünürüz kimi zaman, hak etmişizdir böbürlenmeyi. Ama bu aldatıcıdır. Bu borç yiğidin kamçısı değildir, kesinlikle değildir. 1 Bilginin ödülü kibirlenmek olmamalıydı, kabul ama Faustus'un bunca zamanlık çabasına, bilgisine ne oldu; haksızlık değil mi bunca yaşadıkları? İşte o nokta, Sokrates'in geldiği nihai duraktaydı o da. Bildiği şeyler ona bilmediklerini hatırlatmaktan öte gitmiyordu. Bunu fark etmişti, elinde emekleri ve kendisine göre emeklerinin karşılığı kadar olamayan bilgisi vardı. İstediği yerde miydi? Asla... Tam burada bir tercih var; hem de büyük bir tercih. Dahası için kafa mı tutacak, kibrine yenik mi düşeceksin; geldiği noktadan ötesine elini uzatmanın mümkün olmadığını ve kendi aczını kabul mü edeceksin Doktor? Korkarım o, bildiği şeyin hiçbir şey bilmediği olduğunu2 kabul edemezdi çünkü belki de bir kaybediş, vazgeçiş olarak görmüştü bu ve buna benzer ifadeleri. O vazgeçmek istemiyordu. Faustus tercihini yaptı, yazar ise kalemi bırakalı çok oluyor. Ama inanın, oyun bitmedi. Hala sahne sırasını bekliyor, içimizdeki onca duygu arasından seçilmeyi bekliyor. Pikachu gibi lakin o kadar masum değil. Belki de evden işe giderken atılan o ilk adımda, sınavdan erken çıkmak için ayağa kalkarken, spor salonlarında dinlediğimiz müziğin her vuruşunda Faustus bizi yokluyor. Bak diyor, ben buradayım ve sen ne harikasın, kimse senden öte değil. Bunu bilerek yaşa diyor; ama sadece senin değil, birçok kişinin içinde aynı sahneyi oynuyor. O zaman bizi diğerlerinden ayıran ne, ne konuda üstünüz diğerlerinden? Sahi, kimiz biz? 3 Bu kibir de epey yalaka baksana herkese sen özelsin diyor, beni kandırıp cehennemlik yapacak haysiyetsiz. İyi de o zaman neden var, bu benim içime neden konmuş? Madem kötü ve kaçış yok, onun yaptıklarından neden ben sorumlu olayım? Bu konuda birkaç düşüncem var. Kafama da epey yattı. İnsanların beni kendilerinden aşağı görmesini engelleyecek, kendimi koruyacak bir mekanizma gibi, bir işçi gibi çalıştırabilirim. Belki moralimi bozan olayları atlatmamda bana yardımcı da olabilir. Kendime güvenimi arttırdığı ölçüde başarımı da arttırabilir. Teşekkürler canım. Ama neden yönetmem gerektiğini düşündüğümde ise çok geniş bir pencere açılıyor. Herhangi bir kavgaya şahit olduğumda içimden geçen ilk şey insanoğlunun yine kibrine yenik düştüğü oluyor çünkü biliyorum kendimize yediremediğimiz şeyler var bu problemlerin kökünde. "Bunu bana nasıl yaparsın? Bırak ya, gidiyorum buradan." Gizli özneyi bulalım. Ben buldum, pek de gizli değilmiş. Cevap veriyorum, ben! "Bunu bana nasıl yaptın, bunu bana, benim gibi yüce bir şahsiyete nasıl layık gördün?" "Vay terbiyesiz bizim ülkemizle ilgili nasıl böyle konuşur, hemen işgal edelim oraları bir daha bizim işimize laf söyleyemesin." En küçük anlaşmazlıktan en büyüğüne kadar hepsinin temeli kibir. Bir üstünlük savaşı. Bir kendini kabul ettirme felsefesi, kendini tatmin. Fakat dikkate alınmıyor ama bu uğraşların sonunda yine kibrin sahibi zarar görüyor, tıpkı Faustus gibi. Faustus gibi Tanrı sevgisinden mahrumiyet yaşanıyor değil belki ama bu sahip ve sahibeler nice insanın sevgisini kaybedip geriye kendilerini seven bir tek kendilerini bırakıyorlar, aslında kendi cezalarını yine kendileri infaz ediyorlar. İşte ilahi adalet... Kibir kötüdür, kimi zaman sonuçlarını da ödetir; öğrendik artık ama doğrusunu isterseniz aslında o benim arkadaşım. Etrafımda kimse yokken bile o benimle. Kopmadı benden bu vefalı arkadaş. Ama artık yeter. Biraz esnetmeliyim bağları. Bu sefer de acziyetimi kabul edeyim. Acizim ben, aciz. Acıkana kadar hükümdarım, susayana kadar kimse durduramaz beni. Ama ihtiyaçlarım kibrimin önüne geçtiğinde bir çaresizlik bulutu kaplıyor gökyüzümü. Öyle bir bulut ki bırakmıyor kendini üzerime serinleyeyim, çekilmiyor ki ısınayım. Manzaram oluyor bir süre. Acaba tüm bu görüntünün ötesinde ne var diye düşünmekten kendimi alamıyorum. Sanırım bu noktada dahasını isteme duygusu da geliyor. Tam da soluk borumun iç zarına dayanıyor bu his. İstiyorum, erişemiyorum. Erişemediğimi kabul mü edeceğim, dahası için isyana gark mı olacağım? Tercih sırası şimdi bende, herkeste. Her gün aynı oyun oynuyor. Kendi sahnemin yönetmeni mi olacağım, figüranı mı? Görelim...