ŞADİYE ŞEYDA İNCE

Yanılsama O, benim sol kulağımı çaldı. Ben onun sağ gözünü aldım. O benim on dört dişimi sakladı. Ben onun dudaklarını diktim. O benim kıçımı bile haşladı. Ben de onun kalbini tersyüz ettim. O benim karaciğerimi yedi. Ben, onun kanını içtim. Savaş. İlk insanın dünyada yaşamaya başlamasından beri bildiği, yaşadığı, yaptığı, verdiği mücadeledir savaş. Kendinden bile daha iyi bilir savaşın ne olduğunu, neler getirip götürebileceğini. Çünkü bu dünyaya gözlerini açtığı ilk andan beri insan yaşamak için kendiyle, diğerleriyle, doğayla hep bir mücadele içerisine girmiştir. Girmek zorunda kalmıştır. Dünyada kalıcı bir tür olarak varlığını artık kesinleştirdikten sonra ise işler değişiyor işte. Çünkü sadece yaşamak yetmez, güçlü yaşamak daha önemlidir artık. Güç için, refah için, arzuları ve idealleri için savaşmaya başlar. Zaten ideallerin, fikirlerin insanlardan daha değerli olmaya başladığı bir dünyada para, kaynak ve daha da gelişip güç sahibi olmak için öldürmek ve ele geçirmeye çalışmak kaçınılmazdır. Bazen diyorum ki, işte böyle varoldu insanoğlu ve gelişti. Ama bu gelişme savaşı da acımasızlığı da artırdı. Dünya savaşları, iç savaşlar milyarlarcasının kellesini uçurdu tek tek. Mertlik bozulup meydan savaşı bitince nükleer ve biyolojik savaşlar insan hayatını hiçe saydı. "İnsan yaşamı ölçüt olmaktan çıktığından bu yana, artık hiçbir şeyin ölçütü kalmadı(1)." Böyle kıyımlardan sağ çıktıkları için şanslı mı yoksa tanıklık edip fiziksel ama en çok da duygusal yara aldıkları için şanssız mı olduklarına karar veremediğim binlercesi de yaşamaya devam etti, belki ileriyi düşünmeye çalışarak, susarak. Ama suskunlukla geçiştirmeye çalışmayanlardan birisi İkinci Dünya Savaşına tanıklık etmiş Nobel ödüllü yazar Elias Canetti. Bu kitlesel eyleme tanıklığın sonucu Kitle ve İktidar'ı yazmış kendisi. Fakat bu kitabı yazdığı dönemde başka edebiyat metni yazmamak için "Notlar" tutmuş. 1942-1972 arasındaki notlarını birleştirdiği kitabı İnsanın Taşrası ise kendi ifadesiyle "bilinçli bir yaşamın otuz yılı"nı, "her tümcede kendi anına çok yakın ve sonuçta bir insanın gerçeğini içeriyor." Kendisinin savaşa tanıklık etmesi ve Yahudi kökenli bir Alman vatandaşı olması hasebiyle dağınık ve çeşitli konu ve kişilerle ilgili notlarının içinden savaşı ve ölümü seçtim. Çünkü nasıl yazarın dönemini düşündüğümde aklıma Nazi Almanyası, Japonya'ya atılan atom bombasından başka bir şey gelmiyorsa bugünümüzü düşündüğümde de aklıma Suriye İç Savaşı'ndan, terrör örgütlerine verdiğimiz savaştan başka bir şey gelmiyor ne yazık ki. Canetti'nin ifade ettiği gibi, "İçinde yaşadığımız dünyanın durumunu göremeyenin o dünya üzerine yazacak hemen hiçbir şeyi yoktur(2)." Gerçek savaşı tam olarak yaşadığımı söyleyemem herhalde. Ama Ankara'da canlı bomba patlattıklarında, 15 Temmuz darbe gecesinde üstümüzden jetlerle geçip bize uzak sayılmayacak yerlere bombalar yağdırdıklarında evimdeydim ve duydum savaşın sesini, korktum. Bunlar da savaş; iç savaş, ülkemizde yıllardır sürdürülen gerilla savaşı ama ben bunların hiçbirini şimdiye kadar bilmiyordum, yani yaşamamıştım bu kadar yakından. Burun buruna gelmemiştim. Şimdi düşünüyorum çözüm için. O kadar insanın düşünüp de bir sonuca varamadığı, ulaşamadığı barışı düşünüyorum. Bu dünyanın her bir köşesindeki bütün çatışmaları bitirecek, akan kanı, dökülen gözyaşını durduracak, insanları ölmekten de sürünmekten de kurtaracak bir şeyler işte. Belki de düşünmüyorum, artık vazgeçtim düşünmekten. Çünkü insanlık göç etmiş, geleceğimiz kıyıya vurmuş. Çünkü geleceğimizde bile sadece savaş görüyorum. Uzaya da çıksak, galaksilere de yayılsak savaşırız biz; tıpkı Star Wars'da kurgulandığı gibi. Zaten insanlar için artık savaşmamak gibi bir şey söz konusu değilken bir de gelecekte geçen savaş temalı filmler yapıyoruz. Oyunlarda savaş var. Yazar Uluslar birbirlerine, her defasında ikişer aylığına olmak üzere, birbirlerine yüksek mevkideki görevlilerini ödünç verebilmeliler; ve bu kişiler yolculuk etmek, aynı konuşmaları çeşitli dillerde yapmak, savaşı ve barışı yataklı vagonda halletmek zorunda kalmalılar. (Canetti, 99) böyle bir not düşmüş ama böyle bir şey olsa bile sanmıyorum barışın mümkün olacağını. İnsanlardaki güç algısı değişmedikçe ve güçlü olmak için mücadele etmeye devam ettikleri sürece, insan hayatını ölçüt almayıp saygı göstermedikçe barış hiçbir zaman mümkün olmayacak. Çünkü güç beraberinde köleliği de getirir. Bunun nedeni hiçbir şeyin zıttı olmadan varlığının insan tarafından ayırt edilememesi. Güçlüsündür çünkü diğerlerinden daha çok paran vardır, daha çok kaynağa sahipsindir, çünkü bunlara sahip olduğun için diğerlerine hükmedebilirsin, insanlar hükmetmene izin verir vs. Herkesin eşit olduğu bir yerde sınıflardan bahsedilebilir mi? Ama eşitiz desek bile hangi toplum olursa olsun sınıflar vardır. Çünkü paraya, güce insan değer verdikçe, bunlar için savaştıkça ve buna ulaşınca diğerlerinden ayrıcalığın var sanırsın ve insanlar da sana öyleymişsin gibi davranırlar, onlar senin sahip olduğuna sahip olamadıkları için. Ama bu demek olmamalı ki insan öldürmeli, ona zulmetmeli. Kafadadır güç, sınıflar ayrımı ve hepsi sadece birer illüzyondur bizi yanıltan, ardındaki insan gerçeğini görmemizi engelleyen. Bilmiyorum bütün bu savaşlar, çatışmalar bir gün tamamen son bulur mu. İnsanlar kendi ülkelerinde, topraklarında birbirleriyle ve diğerleriyle saygılı bir şekilde bir arada yaşabilirler mi? Açıkçası bu konu hakkında bir umudum yok. Bu dünyada sadece parça parça olmuş topraklarda ve devletlerde ayrı ayrı yaşayabilirlermiş gibi duruyor. Birlikten uzak, ülke ya da millet olarak sadece kendi menfaatlerini gözeten ve birbirleri üzerinde üstünlük kurmaya çalışarak geçireceklermiş gibi hep.