KAVRAYAMAMAK ÜZERİNE

"Kavrayamamaktan hoşnut olmak neden bu denli zor?" (Kaçırdıklarımız, 112) Alıntıladığım cümlenin bendeki yansımasını anlatmak için aklıma gelen kişisel bir deneyimim var: Bir kitaplık satın almak için mağazalardan birine gidiyorum. Kitaplık çeşitleri arasında geziniyorum. Farklı çeşitlerde, tasarımlarda ve büyüklüklerde olan, hepsi de montajı yapılmış halde alıcının zevkine sunulan modeller arasında zevkime uygun olanını seçiyor ve satın alıyorum. Mağazanın görevlileri kitaplığı evime kargoyla gönderiyorlar. Fakat hiç de küçük olmayan bir sorunum var o da; mağazada gördüğüm kitaplıklar dört dörtlük monte edilmiş ve duvara sabitlenmişken, evime gönderilen kitaplığın kutulara sıkıştırılmış halde olması. Kutuları açıyorum, tek tek parçaları çıkarıyorum, bir torbanın içerisinden vida ve diğer aparatlar çıkıyor ve bir de montaj kılavuzu. Kitaplığın montajını benim yapmam isteniyor. Uğraşmaya başlıyorum. Bir rafı diğerine birleştirmem, sonra da bir başka rafa vidalamam gerekiyor. Montaj kılavuzuna ne kadar bakarsam bakayım ve ne denli uğraşırsam uğraşayım bir türlü kavrayamıyorum hangi parçanın hangisiyle birleştirilmesi gerektiğini. Yorulmaya ve öfkelenmeye başlıyorum. Zaman ilerledikçe ve yapamadığımı gördükçe parçaları birleştirme işi giderek daha umutsuz bir hal alıyor. Parçaların arasında kaybolmuş gibi hissedip bir mola vermek, biraz sakinleşmek, kafamı yeniden toparlamak için kalkıyorum. Sonrasında işe geri dönsem de ne fayda! Parçaların nasıl bir araya getirileceğine dair prosedürün yazılı olduğu montaj kılavuzu hiç tanımadığım yabancı bir dille yazılmış gibi. Kavrayamıyorum. Kavrayamıyor olmaktan dolayı öfkem giderek artıyor ve kavrayamamak bende bir nefret oluşturuyor. Kitaplık parçalarıyla savaşmaya başlıyorum, tıpkı Don Kişot'un yel değirmenleriyle savaşması gibi. En sonunda bir usta çağırmaya karar veriyorum. İşi ustasına bırakıyorum ve kitaplık kısa süre içinde kullanıma hazır hale geliyor ustanın becerisiyle. Adam Phillips'in "Kaçırdıklarımız" adlı kitabındaki "Kavrayamamak" başlıklı bölümü okurken yakın zamanda başımdan geçen bu öfke uyandırıcı deneyim yeniden canlandı hafızamda. Kavramak için kendimi zorlamıştım ve belki de bu zorlayış yüzünden kılavuzun içerisindeki son derece basit ayrıntıları okuyup anlayamamış, sonuç olarak da kitaplığı oluşturmayı başaramamıştım. Kavrayamamaktan hoşnut olmak gerçekten de zor. Kavranması zor olan şeylerle dolu bir dünyada yaşıyoruz ve her şeyi kavramaya, anlamlandırmaya çalışıyoruz umutsuzca. İlgi alanlarımızın, becerilerimizin, kavrayabileceklerimizin sınırının farkında olmadan her şeye el atıyor ve sonunda yorgunlukla, öfkeyle, hüsranla pes etmek zorunda kalıyoruz. Montaj kılavuzuna sahip maddi bir nesne olan kitaplığın bütünlüğünü kavrayabilmek bile bu denli zor olabilirken, kuralları herhangi bir kitapçığa yazılamayacak kadar soyut olan toplumsal ilişkileri düşündüğümde tam anlamıyla kaotik bir durumun içinde yaşadığımı hissettiğim anlar oluyor. Bir başkasıyla uyumlu bir ilişki kurmak için onun kişiliğine dair bazı temel özellikleri kavramak zorunlu olsa da son derece karmaşık ve meşakkatli bir iş gibi algılıyorum bu kavrama çabasını. UMUT KOÇAK Belki de kavrama zorluğunun peşini bırakabildiğimiz ölçüde ilişki kurabiliyoruz. Kavramak için çabalamak öylesine yorucu ve bir başka insan o denli karmaşık ki, ancak kavrayamazsak, akışına bırakırsak içinden çıkabileceğimiz, rahat rahat iletişim kurabileceğimiz anlar oluyor. Kavrayamamaktan hoşnut olmayı öğrenmemiz gerek. Tanımak için gerekli olan rahatlık kavrama çabasından vazgeçmekle kazanılabilir. Çünkü kavramak bir anlamda ele geçirmek, avucuna almak, esir etmek anlamlarına da geliyor olabilir. Birinin ne dediğini kavradığımızı söylediğimizde o kişiye daha fazla konuşacak boş alan bırakmıyor olabiliriz. Kavrama çabasında aceleci olmamak, sabır göstermek önemli bir meziyet bana göre. Olanca karmaşıklığıyla bir insanı kavramak için kim bilir ne kadar uzun bir zamana ihtiyaç vardır. Erkenden kavramaya çalışmak, kavrayamamaktan acı çekmekse zorlama bir insanlık halidir fakat insan ilişkileri açısından kısıtlayıcıdır da. Bu yüzden bana göre, her şeyi veya herkesi kavramaya, anlamaya çalışmaktansa kavrayamamanın normalliğini ve getireceği mutluluğu bazı durumlarda kabul etmeli ve öğrenmeliyiz.