Değerlim

Kaybedene kadar değerini anlamayacağımız, anlayamayacağımız belki de sahip olduğumuz en değerli varlığımızdır özgürlük. Benliğimizin bir parçası olarak gördüğümüz içindir belki de, o kadar içselleştirmişizdir ki sahip olunabilecek bir şey olduğunu bile unutmuşuzdur. Sadece vardır özgürlük; doğduğumuzda, tüm yaşantımız boyunca, hatta ölürken bile. Kimse kaybedeceğini düşünmez bu yüzden özgürlüğünü, onu kaybetmek adını kaybetmek kadar saçma gelebilir bir insana. Solomon Northup tarafından otobiyografik roman şeklinde kaleme alınan "12 Yıllık Esaret" adlı eserin başkahramanı Solomon Northup da özgürlüğünü kaybetmeyi hiç beklemiyordu. Marangoz ve kemancı olan özgür, siyahi bir adamdı, ta ki bir gün kendisine bir sirkte müzisyenlik teklif eden iki adam tarafından kaçırılıp köle olarak satılana kadar. Solomon'un durumunun trajikliğini anlamak için bunun üzerinde biraz durmak herkese yeterli gelmelidir. Kendi halinde yaşadığı dünyasından acımasızca koparılıp on iki yıl boyunca köle hayatı sürmeye mecbur bırakıldı. Şimdi kendinizi bir an için onun yerine koyun. Bir gün gözlerinizi açtığınız zaman bir eşya gibi satılmak üzere bir yere götürülüyorsunuz. Size sahip olmak için para ödeyecek "efendi" size istediğini yapmakta özgür, sizin için ödediği paraya dayanarak. İstediği her şeyi yapmanızı bekliyor, kim bilir hangi şartlarda, nasıl zorlamalarla... Üstelik kafasına göre sizi başka birisine satabilir, tıpkı Solomon'un on iki yıllık esareti boyunca üç farklı insana satılması gibi. Böyle şartlar altında yaşamak zorunda olduğunuzu düşünün. Elinizden hiçbir şey gelmiyor, kimse size yardım etmek istemiyor çünkü aslında kimse yardıma ihtiyacınız olduğunu düşünmüyor. Onlar size baktıklarında sadece işleyen bir düzen, amacına uygun kullanılan bir eşya görüyorlar. Sizin için bir "özgürlük" kavramı olabileceği akıllarına bile gelmiyor. Onu sizden nasıl çalmış olabilecekleri gibi bir konu ise söz konusu bile değil. Sadece onu çalmakla kalmıyorlar; evinizi, ailenizi hatta isminizi bile alıyorlar elinizden. Geçmişinizle olan tüm bağları kopartıp amaçlarına uygun bir "varlık" yaratmaya çalışıyorlar. Tabii Solomon özgürlüğünü almalarına bu kadar kolay izin vermiyor, mücadele etmeye çalışıyor. Özgür bir insan olarak haklarından bahsetmeye çalışıyor, karşılığında dövülüyor ve bir daha özgür hayatından bahsetmesi halinde öldürülmekle tehdit ediliyor. Koşullar böyleyken özgürlüğünü kazanma umudunu da git gide kaybediyor Solomon. Birkaç yıl öncesine kadar ailem yapmayı istediğim bir şey için onay vermediği zaman bile özgürlüğümü nasıl kısıtladıklarını ve beni nasıl istediğim şeylerden alıkoyduklarını düşünüp onlara gönül koyar, biraz da üzülürdüm. Sonuçta istediğim şeylere özgür irademle karar verebilme yeteneğim vardı, neden özgür irademle yapabilmem gibi bir durum söz konusu olmasındı? Bunun gibi küçük şeylerde bile aklıma hemen özgürlüğümün kısıtlandığı gelirdi, acaba Solomon'un yerinde olsam nasıl şeyler hissederdim, inanın hiç bilmiyorum. Üzerinde hiçbir etkimin veya fikrimin olmadığı bir hayata gerçekten "hayatım" demek mümkün müdür? Alara MESCİ Her gün uyandığımızda özgür insanlar olarak kalktığımız için yeterince minnet duygusu hissetmiyormuşuz gibi geliyor bana, kendim için de bu durum böyle. Aslında bir insan özgürlüğünü kaybettiğinde benliğini de kaybeder çünkü. Bu bir tiyatro oyununa benzer, sana nasıl bir insan olman gerektiğini, neler yapmak zorunda olduğunu söylerler ve sen de yaparsın. Fakat bir oyunda bile canlandırdığın karaktere kendinden bir şeyler katmana izin vardır. Özgürlüğünü aldıklarında ise böyle bir şey söz konusu değildir. Bir insanı tanımlayan geçmişi değil, yaptıklarıdır derler. Bir şeyler yapma, bir şeylere karar verme yeteneğini elinden aldıklarında veya engellediklerinde seni tanımlayacak şeyleri de ellerinden almış olurlar. Ah, insanlar özgürlüklerini kaybettiklerinde başka neleri de kaybedeceklerini bir bilseler...