OYUN

Henüz beş yaşındayım. Ve sevgili babam bana bir gün gel cici kızım seninle güzel bir oyun oynayalım. Oyunumuzun adı satrançtı. Ben biraz heyecanlı ve meraklı bir şekilde babama bakarken babam beni rahatlatan cümleler sarf ediyordu: "merak etme hepsi ile tek tek tanıştıracağım seni. Bu piyon, kale, at, fil, vezir, şah." Bana beyaz on altı taşı verişi aklımda. Her gün biraz oynadık. Öyle ki babamın eve gelişini daha bir heyecanla bekler olmuştum. Taşları tanıdıkça kuralları öğrendikçe babamın hamlelerini tahmin etmeye çalışmak çok eğlenceliydi. Acaba bu taşı oynatırsam babam ne yapar? Taşımı babama kaptırmak istemiyordum. Ama babam benimle ciddi ciddi satranç oynamaya başlayınca işler değişti. Artık gerçek birer rakiptik. Arada annemin desteğini de alarak müsabakamızı uzatsam da babamın vezirimi almasıyla hüngür hüngür ağlamaya başlıyordum. Derken gözyaşı ile biten oyunlarımız beni hem hırslandırıyor hem ümitsizliğe düşürüyordu. Bir sonraki adımı düşünmek, kendimizi karşımızdakinin yerine koymak demekti. Acaba şimdi nasıl düşünecek ve ben ne kadar zarar göreceğim veyahut rakibimi nasıl alt edeceğim. Annem benim üzülmemi asla istemezken babam oyunu hakkıyla oynayarak beni gerçek hayata hazırlıyordu. Oyun da olsa kurallar kurallardı. Bu kurallar hayatımız boyunca olacaktı. Hiç kimse bizim gözyaşımıza bakıp bize oyun vermeyecekti. Öylesine bir oyundu ki stratejisi olmalıydı, insanın. Bir davranışının nelere sebep olacağını ön görmesini öğrenmeliydi. Babam küçük kızını zorlu bir hayata hazırlamak istiyordu ve sonunda oyun kaybetmenin dünyanın sonu olmadığını öğrendim. Kaybetmeye tahammül etmeyi öğrendiğim gün hayata pozitif bakış açısıyla bakma hikayem başladı. Satranç sadece bir oyun değil. Bilimin ve sanatın estetikle buluştuğu zekanın stratejik yolculuğu... En çok ta şu tanımı seviyorum: Kralların Oyunu. Stefan Zweing'in Satranç adlı kitabında kimisi için bir gelir kapısı kimisi için kahreden yalnızlığına hayat arkadaşı ve kimisi için bir oyundur, satranç. Savaş karşıtlıyla tanınan Zweing'in intiharından önce yazmış olduğu son kitabı olan Satrançta benimkisi gibi eğlenceli bir hikaye yok. Hayata tutunmanın zorlu ve düşündürücü bir yoluydu, satranç. İlginç bir şekilde eğitim düzeyleri, kültürleri ve yaşamları farklı insanları aynı masada buluşturuyordu. Gariban bir köylü çocuğunu, iyi bir aileden gelen eğitimli bir Yahudi'yi ve eğitimle iyi bir hayat standartını yakalamış hırslı bir mühendisi. Onların birbirinden farklı satrançla başlayan hikayeleri vardı, satrançla başlayan farklı kazanımları. Satranç oynamak bana empati yapmayı öğretti. Fakat empati yapmak, altı yaşımla yeni başlayan okul hayatımda çok zorluklar yaşattı. Sürekli beni çimdikleyen sınıf arkadaşıma asla çimdik atamadım. Benim canım acıyordu ve karşılık vererek onun acını acıtmak istemiyordum. Evimizde empati yapmak yere göğe sığdırılamazken okulda benim hayatımı hiç te kolaylaştırmıyordu. Keşke herkes davranışlarının yıkıcı etkisini ön görebilseydi. Keşke toplumlar, devletler de... Bazı şeyler asla tamir edilmeyecekler, kırılan bir bardaktan bahsetmiyorum bile. Kırılan kalplerden, incinen ruhlardan bahsediyorum. Dünyada kazanacağınız hiçbir şey bir insanın gözyaşına değmez. Ama bu başarı hırsı, sahip olma hırsının insanı baştan çıkarıcı albenisini yok saymıyorum. Lakin belli sınırları olmalı insanın, İnsan olanın. Bize benzemeyeni dışlayıp ötekileştirmek kolay gelir. Başkalarının cesetleri üzerinden saadetli hayatlarına devam eden bu hastalıklı ruhların empati yapmasını beklemiyorum tabi. Dünyanın her gün bir tarafında bir terör saldırısı haberi alıyoruz. Bu ölümler üzerinden korku mesajlarını dünyaya veren örgütler ve kutuplaşmalar, insanların ölümüne oh olsun diyecek kadar zavallılarmış bir dünyada bulunmak gerçekten çok zor. Keşke farklılığımızın zenginliğimiz olduğunu bilebilsek. Dünyanın bir yerinde dökülen gözyaşlarının dünyanın diğer tarafına kadar etki eden domino taşları misali yıkıcı etkisi olduğunu görebilsek. Bir tarafta patlayan bombaların karşılığını başka tarafta başka insanların öldürülmesi olacağını biliyoruz artık. Sıra kimde acaba? Bir zamanların Almanya'sında sebebi ne olursa olsun milyonlarca insan sadece Yahudi oldukları için öldürüldüler, yakıldılar, sürüldüler. Yıllarca çalışıp biriktirdikleri tüm emekleri hiçe sayılmış türlü işkenceler görmüşlerdi. İnsanın ruhsal yıkımının en büyük tetikleyicisi yalnız kalmaktır. Arkadaşlarından, büyüdüğü çevreden, yaşam standartlarından ayrı kalmak... Ve sonunu göremediğiniz toplama kampları, ne zamana kadar kalınacağı belli olmayan işkence odaları. Ne adına? Benimle aynı değilsin. Sen farklısın. Bu korkunç trajedi sadece onları mı etkilemeliydi? Şu söyleyip durduğumuz, insanlık nerede? Neredeydik... Yüzyıllar değişse de insanlık çok çok yol aldı desek bile bazı şeyler değişmiyor. Dünyayı katlanılmaz kılan şey kalplerin uzaklaşması. Diğerlerini yerin dibine koymak istercesine ötekileştirme. Keşke neşeli bir şarkıda buluşsaydık. Ah! Şu ötekileştirmenin gözü kör olsun. Gökçe Filiz Çavuşoğlu