İÇİMİZDEKİ GERÇEK: YERALTI ADAMI

İnsanlar hayatları boyunca özellikle hep bir şeyden kaçar ve korkarlar. Bu şey kendileridir; kendi gerçek benlikleri. Kendi düşüncelerini anlamak, yaptığı şeyleri gerçekte hangi nedenle yaptığını bilmek bir insan için varılacak en son noktadır ve bence kimse buna kolay kolay ulaşamaz uzun bir yol katetmeden. Bu yüzden Dostoyevski nin ' yeraltı adamı' 40 yasında: Kendisine göre artık her şeyin bittiği, bir insanın ölmesi gerektiği yaş ve aynı zamanda da benliğini, tüm o iğrenç, tahammül edilemez kişiliğini çözümlediği yaş. Dostoyevski gerçekten onun neden bir yeraltı adamı olduğunu bana fazlasıyla gösterdi. Çünkü onun içinde yaşadığı büyük karmaşayı, kişilik bozukluklarını, zıtlıklarını ve kendisiyle çelişmelerini okudukça gerçekten de ona yeraltından daha uygun ve " yeraltı adamı"ndan daha güzel bir isim bulamadım. Zamanla bu adam benim ' tüm kalbimle' nefret ettiğim bir tip haline geldi. Gerçekte böyle bir insanla karşılassam onun kelimenin tam anlamıyla aşağılık bir insan olduğunu ve insan içine çıkmaması gerektiğini düşünürdüm.- tabii ki onun aklından geçenleri, düşüncelerini bilseydim- Aslında bu adamdan nefret etmemin iki büyük sebebi var: Birincisi : Sürekli benimle oynaması. Ne zaman söylediği şeylere inansam " aslında öyle değil" diyerek çok farklı nedenler ileri sürdü ve gözümden defalarca düştü. Artık ilerledikçe ona tahammül edemez oldum. Tam okumayı bırakacakken farklı ama hiç düşünmediğim noktalara değinmesi tekrar içimde bir istek uyandırdı. Ama yeraltı adamı beni sürekli kandırdı- tam onun kişiliğine yakışır bir şekilde-. Ben kendimi anlaşılması güç bir insan olarak tanımlardım ama yeraltı adamı beni gerçekten mağlup etti. Aslında belki de ondan nefret edişimin sebebi beni okuyucu olarak kandırması değilde; benden daha karmaşık ve anlaşılmaz bir kişiliğe sahip olması, bu üstünlüğümü elimden almasıdır. Ama ne yazık ki yeraltı adamı gibi kendimi yeterince iyi tanımıyorum, işte bir mağlubiyet daha! İkincisi ise, okudukça dayanamadığım, berbat bir insan olarak gördüğüm yeraltı adamının aslında bir o kadar da iyi bir düşünür ve aydın olması. İnsanlıkla , uygarlıkla , bilimle, doğa yasalarıyla ve daha sayamadığım birçok konuyla alakalı çok farklı tezler öne sürmesi beni çok şaşırttı. Başta kendini hasta, kişiliksiz, yerin dibinde bir adam olarak tanıttı, okuyucu olarak tüm bu sıfatlarına beni inandırdı ama sonra derinlere indikçe, o derinlerdeki adamın düşünür bir yeraltı adamı olduğunu gösterdi. Evet bunu kabul etmek benim için çok zor oldu. Ama o bir dahi! Ve bir insanın hem bir "yeraltı pisliği" hem de çok iyi bir düşünür olması, bu iki zıt öğeyi bulundurması ondan daha çok nefret etmeme neden oldu. Bir insanın bir niteliği olmalı. Akıllıysa akıllı, tembelse tembel, kötüyse kötü, iyiyse iyi. Ama yeraltı adamı, hem iyi hem kötü, hem aşağılık ruhlu hem de cok zeki. Aslında yeraltı adamı da bir niteliğinin olmayışından yakınıyor ve kendini bir türlü bir kalıba sığdıramıyor ki zaten bu onun için mümkün değil. Yeraltı adamından nefret ettiğimi birçok kez söyledim ama açıkçası düşüncelerini, neden kabuğuna çekildiğini okudukça onunla birçok benzerliğimiz olduğunu fark ettim. Bunu kendime itiraf etmem kolay olmadı çünkü çelişkileri sevmem, kendisiyle sürekli çelişenleri sevmem bu yüzden yeraltı adamını da sevmedim ama okudukça ona ne kadar benzediğimi fark ettim. Yeraltı adamı bir yerde aynen şunu diyordu " Benim asıl kızdığım şey, en sinirli anlarımda bile içimde bir öfke ya da hıncın bulunmaması, bütün cartcurtları yalnızca gönlümü hoş tutmak için yapmamdı... Yaratılışım böyleydi işte" Burada yazarın tamamiyle beni anlattığını düşündüm bir an. Bir insana bazen çok fena sinirlenebilirim hatta öfkeden kudururum ama karşıdaki ufak bir iyilik de yapsa hemen yumuşarım yani aslında içimde kızgınlık falan yoktur sadece öyle gözükmesini isterim ve gerçekten de yazarın düşündüğü gibi bunun yaratılışımdan geldiğine inanıyorum, istesem de değiştiremiyorum . Diğer bir benzerlik ise yeraltı adamı kendini herkesten akıllı buluyor diğerleri onun gözünde budalanın teki. Ben de içten içe kendimi diğer insanlardan daha akıllı bulurum, diğerlerinin benim gibi düşünemeyeceğini inanırım -bunun ne kadar yanlış olduğunu bilsem de-. Ama yine onun gibi tam yapılması uygun olan, yeri gelen şeyleri yapmak yerine tam tersini yaparım ve yine yeraltı adamı gibi utanarak köşeme çekilirim ama bundan onun gibi haz almam. Kendimle ilgili üzücü ya da utanç verici bulduğum olaylar bana haz vermekten çok beni daha depresif yapar. Onunla bu konudaki tek farkımız bu olsa gerek. Yeraltı adamının en doğru bulduğum düşüncelerinden biri de insanları "iki ayaklı nankör yaratık"lara benzetmesi. Yazar bunu yaşadığı çağda yazmış ama günümüzde bile hala aynı portre var. İnsanlar "nankörler" kendilerine verilenlerin, sahip oldukları maddi manevi ne varsa değerini bilmezler. Bence bunu görmek için biraz kafanızı çevirip çevrenize bakmanız yeterli. Her istediğine sahip, huzurlu mutlu bir hayatı olan, ama yoldan kolay çıkıp, sapkınlıklar yapan onlarca insan bulabilirim size. Sanırım yazarın insanoğlundan asıl nefret etme nedeni bu- ki benim de bir zamanlar öyleydi-. Yeraltı adamının da anlatmaya çalıştığı gibi insanlarda ölçüsüzlükten gelen bir erdemsizlik ve bunun sonucu olarak da nankörlük var. Yeraltı adamı tezatlarla, çelişkilerle dolu bir adam. Tüm insanlığa küfreden, ama sonunda kendisinin de en az o küfrettiği insanlık kadar aşağılık olduğunu kabul eden, öyle olduğunu düşünen bir adam. Dostoyevski aslında bir insan yaratmamış bu yapıtında. Zaten her çağda yaşamış, yaşayan ve yaşamaya devam edecek olan yeraltındaki insanların ruhunu aktarmış. Aslında onların çelişkilerinden ya da kötü düşüncelerinden çok, onların gerçekleri herkesten ne kadar iyi bildiğini, ne kadar geniş düşünebildiklerini, varoluşlarındaki amacı, çevrelerini ne kadar iyi sorgulayabildiklerini ve en önemlisi de kendi benliklerini, düşündüklerini tüm çıplaklığıyla ne kadar yüksek sesle haykırabildiklerini göstermiş. Bence aslında Dostoyevski kendi içindeki ve hepimizinde içinde çok az bir miktar da olsa bulunduğuna inandığı "yeraltı adamını" anlatmış. Çünkü bu kitabı okuduktan sonra şuna inandım ki istesek de istemesek de, hatta bu düşünceden nefret etsek de hepimizin içinde yeraltı adamları var ve giderek bizi ele geçiriyorlar.