'Her Şey'in Bir Ufaklığa Etkileri

Amerikalı bir astrofizikçi ve astrobiyolog olan Carl Sagan'ın hazırladığı ve yazdığı, hem belgesel serisi hem de bir kitabı olan "Cosmos" kısaca 'Her Şey' demek. Sagan, üstün bir bilimadamı olmasının yanında, her insanın bir bilimadamına dönüşemeyeceğinin kesin bir bilincinde olarak; hem bilimin halk tarafından anlaşılması ve sivillerin etraflarında olan bitenden objektif olarak ve dogma kazanımlardan sıyrılarak- kısmen haberdar olması hem de bilimi herkes tarafından ilgi çekici bir biçimde anlatarak kendi içlerindeki bilim uğraşının ve hayranlığının insanlar tarafından fark edilmesini sağlayıp bilime yeni dehalar kazandırmak için bu eserleri oluşturuyor. Sagan'ın beni kendine hayran bırakması ve bana tam bir 'idol' olması da işte burada başlıyor. Çocukluğuma dair olayların çoğunu elbette hatırlamıyorum ancak hatırlayıp da çok sevdiklerimse genelde sabahları kimse uyanmamışken kalkıp buz dolabındaki o ilginç bir şekilde siyah ve- mandalina dolu poşeti önüme alıp bilgisayarın karşısında bağdaş kurduğum ve defalarca izlediğim o belgesel cdlerini tekrar oynatmak için gerekli yuvasına koyduğum anılarım. Hepimiz mutlaka izlemişizdir hani şu 'Dünya, Güneş'e bir adım daha yakın olsa yanardık; Güneş'ten bir adım daha uzakta olsa donardık.' bilgisi(!) yer alan güneş sistemi belgesellerini. Bense 8 yaşındaydım ve bu söylem bana göre bir saçmalıktı. O zamanlar 'belgesel' kavramını, bilginin sel olup aktığı ders filmleri olarak tanımlamıştım hala çok hoşuma gidiyor açıkçası bu tanım- ve 'Allah dünyayı çok güzel yarattı'dan öteye gidemeyen cümleler bana hiç etkileyici gelmiyordu. Bunun arkasında, inançları yüceltmek için yanlış bilgilerin verilmesinin doğru olmadığını düşünmem yatıyor. Zira tarihte yanlış bilgi verilerek din övülmezdi. Gerekli övgüyü bence İstanbul'un fethinden sonra Fatih'in burayı bilim merkezi yapmak adına bilim adamlarını İstanbul'a çağırmasını veya çocukluğumdan beri okuduğum Ali Kuşçu gibi matematik alimlerinin çalışmaları gibi gerçek kaynaklar ile delillendirip dillendirmek gerekiyordu. Bence bu daha iz bırakan bir etkiydi. Bu konuda ciddi iyileştirmeler olması gerektiğini uzun zamandır düşünüyorum, zira mutlak hatalı veriler her zaman küçük düşürücü bir izlenim bırakır. Cosmos serisine erişmemse işte tam bu zamanlara denk geldi. 'Carl Amca' klasik belgesellerdeki gibi, ekranda gezen ardışık resimler, oynayan figürler ve bilimden uzak, yalnızca bir seslendiricinin konuştuğu basit bir belgeselden çok ötesini yapmıştı. Görüntüde yer değiştiren animasyonlar yerine hareket eden hep kendisiydi, 'Cosmos'u izlemek sanki dedenizin yanına oturup size hikayeler anlatması gibi çok içtendi. Carl Amca kendi araştırmalarını, anılarını ve öğüt denebilecek yöntemlerini -8 yaşında bir çocuğun anlayacağı şekilde- paylaşırken ona resmen hayran oluyordum ve bu his tanımadığınız bir dedeniz için hiç de garip değildi. Cosmos'un bana göre çok çekici diğer bir noktası ise 'Her Şey'i adeta bir 'hiç' olduğumuzu ima ederek aktarmasıydı. Serinin bir bölümünde Sagan çok büyük bir yemek masasına tek başına oturuyordu. Eski bir fırında -ki belgesel 1980 yapımı olduğu için o zamanlardaki normal bir fırın olsa gerek- unla haşır neşir olmuş bir çırağın elmalı pasta yapımından o elmalı pastanın sofraya gelene kadarki süreci kısaca gösteriliyor, Sagan tepsiyi eline alıyor ve zor zekat bir dilimi parçalayarak kesip tabağına koyuyordu ve diyordu ki : "Eğer sıfırdan bir elmalı pasta yapmak istiyorsanız, önce evreni yaratmalısınız."(1) . Şu an 19 yaşındayım ve hala bir kopyasını saklayıp sürekli tekrar izlediğim bu belgeselde bu sahne beni hep şaşırtıyor. Çok sıradan bir şekilde, dünyanın herhangi bir yerinde, şu anda muhtemelen birileri elmalı pasta yiyordur. Ama biz o pastanın sahibi değiliz ve bu çok aşağılayıcı. Bir tatlıyı bile en baştan yapabilecek bilgiye ve donanıma sahip olmayan canlılarız, bunu bana fark ettirdiğinde ilk önce çok garipsemiştim ve Carl Amca'ya muhteşem bir saygı duymuştum. Sonraysa kendi adıma daha da çok üzülmüştüm, çünkü ben elmalı pasta yapmayı bile bilmiyordum. Ne zaman kendime dair bir kibir sezsem, hemen duraksar, bu sahneyi izler ve ayaklarımı tekrar yere basarım. Hatta bu o kadar derin bir etki ki konuyu kulağıma küpe yapmak için bilerek elmalı pasta yapmayı hala öğrenmiyor ve evden her uzun süreli ayrılışımda annemden bana elmalı pasta yapmasını ve bir kapla valizime koymasını istiyorum. Ancak bu şekilde kendimi beğenmiş olmamaya çalışıyorum. İnsanları yersiz kibirlerinden kazımak için oldukça sade bir yöntem bana kalırsa. O kadar basit ki, elmalı pastayı bile kendiniz yapmıyorsunuz hatta..! Onlarla tanıştığım andan beri Cosmos ve Carl Amca bilgiye ulaşma ve onu yorumlama hakkında bana çok fazla donanım kattı. Astrofizik başta olmak üzere bilime olan sevgimi Carl Amcaya ve onun üslubuna borçluyum belki de. Onun etkileyerek bilime çektiği insanlardan biri de benim ve bu alanda ilerlemek ise benim adeta ödevim oldu. Sebebi ise yine Cosmos'da da söylediği gibi 'Bir yerlerde müthiş bir şeyler, keşfedilmeyi bekliyor.'(2). Benim için iyi ve faydalı insan olmanın yolu bu çünkü. Anımsamayı çok sevdiğim o anılarımın devamına gelince; ben izlemeye dalmış ve evrende Carl Amca ile gezinirken annem uyanırdı ve yediğim mandalinaların kabuklarından geri kalanların belli olmadığı poşete bakardı. Sonra göz göze gelirdi benle ve bir daha hiç gülemeyecekmişçesine kahkaha atardı bana. Sonraysa zamane çocuk programı ve çizgifilmlerinden Duma Duma Dum ve Pokemon'u beraber izlerdik...