Dışımızda Gelişen Olaylar

"Ölmem gerektiğini söylediler. O adamların soluğunu çaldığım için benimkinin de çalınması gerektiğini söylediler."1 Ölü Gömme Törenleri'ndeki Agnes Magnusdottir, Natan ve Petur adındaki iki kişiyi öldürmekle suçlanan üç insandan biri. Suçlu olduğuna kanaat getirilen diğer bir kişiyle birlikte, İzlanda'nın halka açık son idamının kahramanlarından. Ölmeye mahkum bir kadını görüyorsun. Diğer insanların nasılsa onu dinlemeyeceğini bildiği için hikayesini kendi açısından anlatmamış bile. İçlerinde sevdiği adam olan Natan'ın da bulunduğu iki kişinin ölümüyle yargılanıyor. Ama ilerledikçe Agnes'in suçlu olmayabileceğine karar veriyorsun. Hiç de cani biri gibi durmuyor. Daha çok seçme şansı elinden alınmış, hem yetim hem öksüz, kendi deyimiyle "sevilmemiş" bir kadın. Tarihi belgelere bakıldığında kadının suçunu ispatlayacak kesin bir delil ya da bir şahit de yok. Kadının dedikodulara kurban gitmiş olabileceğini düşünüyorsun. Sonra, yazarın da düşündüğü gibi, belki gerçekten cinayete bulaşmıştır ama onu buna şartlar zorlamış olabilir diyorsun. Kitaba göre diğer katil Natan'ı iyileşemeyecek bir yarayla bırakmış, Agnes de Natan'ın acısı çabuk son bulsun diye onu bıçaklayarak yaşamına son vermiş. Bu da onu suçlu yapar mı? Ya da başka bir yorumla belki Agnes ikisini de öldürmedi, sadece olaylara seyirci kaldı. Müdahale etmedi ya da edemedi. Bu yüzden bazen yaptıkları şeyler bile tanımlayamayabilir insanları. Gerçek her zaman gözüktüğü kadar net, olaylar bahsedildiği kadar sığ olmayabilir. Agnes, tarihi belgelerden edinemeyeceğimiz boşluklardan ötürü kafamızda tanımsız kalıyor. Onu sadece o insanları öldürdüğünün söylendiği belgelerden bilebiliyoruz. Ama davranışlar yanıltır. "Bazen insanlar daha en başından talihsizdir, asla fırsatları olmaz. Ya da belki bir yanlış yapmışlardır."2 Böyle durumlar, Agnes'inki kadar keskin sonuçlara neden olacak ya da onunki kadar ağır olan olaylar olmasa da, hemen herkesin başına gelir. Bazı olaylarda seçme şansımız kalmaz elde. Bazen istesen de tüm şartlar sana karşı gelir o yüzden olmaz. Bu kadar. Elinden gelmez. Yer ve zamanın imkansızlığına dahi karşı gelebilirsin ama, aradığın insan olduğunu düşündüğün kişide bile öyle bir özellik çıkar ki aşamazsınız. Farklısınızdır olmaz. Durumların sana koyduğu sınırları aşamayabilirsin. Hep bu noktaya dönüp duruyorum. Hayat kurgulandığı gibi gitmiyor. Bazen kafanda bir konuşma kurguluyorsun, bir kişiyle karşılaşacak olsan ve bu konu açılsa diye, ama konuşma asla o noktaya gitmiyor. Çünkü kendin dışındaki etkenlerde bir hükmün yok. O insanın ne diyeceğini bilemiyorsun ve o insan senin düşünmediğin bir yerden konuyu çeviriyor, kalıyorsun. Yine de ben sık sık olmuş olan konuşmaları kafamda canlandırıyorum. "Böyle olsaydı." , "Böyle olmalıydı." diye. Peki ya cidden seçimi zor olan bir durumla karşı karşıya kalsan? Ya Agnes gibi sevdiğin adamı acı çekmesin diye öldürmek zorunda olsan? Ya değer verdiğin bir insandan onun iyiliği için uzaklaşman gerekse? Ya gerçekten aşık olduğun biriyle farklılıklarınızdan dolayı yürütemeyeceğini bilsen? Bu durumlarda ne karar verir insanlar? Yapılması gerektiği herkesçe bilinen ama uygulaması çok zor olan o kararları alabilir miyiz çoğumuz? Doğrusu 1 Hannah Kent, "Ölü Gömme Törenleri" (Türkiye: Yapı Kredi Yayınları, 2014), 13. 2 Kent, "Ölü Gömme Törenleri", 117. pek sanmıyorum. Zor kararlar vermem gerektiğinde nasıl kabuğuma çekildiğimi kendim görüyorum. Doğru olan bu, biliyorum, ama yapmaya cesaretim yetmiyor. Topluyorum tüm cesaretimi, uygulamaya geçince balonum sönüyor. Bazı insanlar üzüleceklerini bilseler de doğru olan şeyi yapabiliyorlar. Peki doğru olan şeyi yapmaya değiyor mu? Belki Agnes, diğerlerinin dediği gibi soğukkanlı ve cani, ruhsuz bir kadın, belki de, yapılması gerekeni yapmaya cesareti olan az sayıda insandan biri. Öyle ya da böyle, yaptığı yüzünden kafası baltayla uçuruldu. Yaptığını sevdiği adamı kurtarmak için yapmış olsa bile, bu katlanması gereken sonucu değiştirmeye yetmedi, kimse de onu dinlemedi.