ÇİZGİ ÖTESİ

Normal olmak ne demektir? Biz bir durum, bir olay ya da bir kişiyi gözlemledikten sonra normal ya da anormal kıyaslamasını nasıl yapabiliyoruz? Bu sorulara elimden geldiğince cevap vermeye çalışsam da sonunda kendimi bir çıkmazın içinde buluyorum. Gerçekten normal nedir bizler için? Anormal olarak gördüğümüz şizofreni hastalığı normal olarak kabul edilseydi günümüze kadar gelişen süreçte neler değişirdi bilemiyorum; fakat Okay Uludok'un 40 Şizofrenden 1 Öykü eseri aklıma hiç gelmeyeceğini zannettiğim bu sorulara cevap bulmaya itti bir bakıma. Bu yaratıcı, hayal gücünün doruk noktalarda olduğunu hissettiğim öykülerin hepsinin şizofren bir yazarın kaleminden olduğunu bilerek okumaya devam etmek benim için gerçek anlamda bir deneyimdi. Şizofreniyi "normal" insanlar olarak yadırgıyor ve onu dışa vurumun önlenmesi gereken bir hastalık olarak görüyoruz. Fakat bu kanıya çoğunluk olarak vardığımızı da düşünmeden hareket etmememiz gerekir. Biz çoğunluk olarak bu kanıya varırken aslında gerçek doğru ve yanlışı; normali ve anormali ayırt edemiyoruz. Örneğin şizofren olarak kabul ettiğimiz bir grup insanı belirli bir alanda, sadece birbirleriyle iletişime geçebilecek bir şekilde tutmuş olsak, onlar için anormallik kavramı olmaz. Fakat içeriye normal bir birey girdiği zaman normallik kavramı bizim kabul ettiğimiz durumun tam tersi şeklinde yansır. Bana kalırsa bu basit örnek bile bir sürü kavramın çoğunluğa göre oluştuğunu göstermeye yetiyor. Asıl sorun ise bizim yaptığımız kategoriye ayırmanın ve genelleme yapmanın doğru olup olmadığına karar vermekte. Aslında biz uzun süredir çizdiğimiz birtakım sınırlara kendimizi hapsediyor ve sınırı geçen bireyleri soyutlamaya çalışıyoruz. Sadece hastalıklar için değil, duygu ve düşünceler için, kısacası hayatta karşılaşabileceğimiz her durum için bu davranışı gösteriyoruz. Geçmişi incelediğimiz zaman homoseksüelliğin önüne geçmeye çalışmak için insanlara yapılan onlarca deneyle karşılaşabiliyoruz. Bu durumun önüne geçmekte başarısız olan deneyler aynı zaman da tarihte derin bir iz de bırakıyor. Benim için bu durum şizofreni ve bipolar bozukluk için de geçerli olabilir. Kişilerin tedavisinde kullanılan ilaçlar elbette etki gösteriyor ve hastalık olarak tabir ettiğimiz bu bozuklukların gerilemesi için önemli bir adım oluyor; fakat hastalar bu tedavi sürecinde neler yaşıyor, hayata olan bakışları nasıl değişiyor sorularını da düşünmeden edemiyorum. Empati kurmanın bile neredeyse hiç yapılmadığı bu dönemde şizofreninin nasıl bir şey olduğunu anlamak, hissetmek neredeyse imkansız olmalı. Fakat insan, şizofreninin neye benzediğini Uludok'un da her hikayesinde değişen insanı bir gülmeye, bir ağlamaya iten bu kısa öykülerden kolay bir şekilde fark edebiliyor. Şizofreninin nasıl bir şey olduğunu, kaç farklı çeşidinin olduğunu düşünürken aklınıza kendini heykel zanneden adam geliyor bu kitabı okumanın ardından. Sadece karakterleri hatırlatmakla kalmıyor, bizim büyük bir sorunumuzu da başarılı bir şekilde gözler önüne seriyor eser. Farklı olanı soyutlama alışkanlığımız sadece bir ülke ya da bir ırka özgü değil, maalesef ki bütün dünyanın ortak olarak edindiği kötü bir huyumuz. Onları, uygun tedavi ve eğitim sistemiyle çizdiğimiz sınırın içine almak yerine sınır dışındaki yerinde bırakıyor, gelişme ve toplumun bir parçası olabilme şanslarını ellerinden alıyoruz. Kısaca özetlemek gerekirse normal ya da anormal düşünmek kişiden kişiye, çevreden çevreye değişebilen bir bakış açısı. Durum bu olunca insanları birtakım dayatmalara göre ayırmak ve dışlamak kulağa saçma geliyor. Artık çoğunluğun kabul ettiği değerleri değiştirmek mantıksız belki ama empati kurarak çizdiğimiz sınırları genişletmek ya da daraltmak bizim elimizde. Şizofreni ise çizgi dışında bıraktığımız anormalliklerden sadece bir tanesi. Bana kalırsa bir şizofrenin kırk kısa öyküsüyle hayattan nasıl soyutlandığını insanlara göstermeye çalışmasını da takdir etmek gerekir. Elif Ceren Fitoz