Eleştirmek En Kolayıdır

İnsanoğlu olarak yapmaktan kendimizi alamadığımız bir şeydir eleştirmek. Sebebini kesin olarak ortaya koymak zor. Ancak birkaç muhtemel sebepten söz edebiliriz. Bunların ilki kuşkusuz kolay olmasıdır. Burada bahsettiğim tabi ki yıkıcı bir eleştiri. Bunun haricinde edebi manada yapılan veya yapıcı amaçlar içeren eleştiriler de var elbette. Ben daha çok hiçbir temele dayanmayan ve sadece bir işin görünen yüzüne bağlı kalınarak yapılan eleştirileri kastediyorum. Bunlara eleştiri adını vermek ne kadar doğru o da ayrı bir bahis tabi. İkinci bir neden olarak bence dilin kemiğinin olmamasını söylemek de mümkündür. Bunu biraz açmak gerekirse dilimizle beynimiz arasındaki kopukluktan kaynaklanan bir sorun olduğunu söyleyebiliriz. En yalın ifadesiyle bizler insanoğlu olarak düşünmeden konuşuyoruz. Laflarımızın nereye gideceğini, ne gibi sonuçlar doğuracağını, ağızdan çıkan bir lafın adeta bir kurşun misali dönüşünün olmayacağını ve bunun gibi daha nice olguları düşünemiyoruz. Bütün bunların da ötesinde bence bizler kendimizle yüzleşmekten oldukça korkuyoruz. Bu korku da üçüncü ve benim açımdan en tehlikeli nedeni meydana getiriyor ki bu da kendi eksiklerini örtmek adına başkalarını eleştirmek. Reşat Nuri Güntekin tarafından kaleme alınan Acımak adlı eseri okurken kendinizi bir anda, yukarıda bahsettiğim sebeplerden kaynaklanan, bir eleştiri girdabının içinde bulmanız işten bile değildir. Çünkü eserin başkahramanı Zehra Öğretmen, işine duyduğu sevgi ve idealist oluşunun yanı sıra affetme duygusunu yitirmiş bir insan olarak okuyucuya sunulmaktadır. Burada bahsedilen yitirilmiş affetme duygusu öylesine keskindir ki; Zehra Öğretmen'in, bu huyundan vazgeçmesi için maarif müdürü tarafından birkaç kez ikaz edildiği belirtilmektedir. Ayrıca kitabın büyük bir kısmında, nerdeyse sonuna kadar, Zehra Öğretmen'in neden bu denli acımasız olduğuna dair bir bilgi verilmemektedir. Bütün bunlar Zehra Öğretmen'in okuyucu tarafından ciddi bir biçimde eleştirilmesine sebep olabilmektedir. Ancak kitabı bir bütün olarak ele aldığımızda, insanın ne kadar da kolay aldanabileceğini ve yanılgının insanoğlu için ne kadar sıradan olduğunu net bir şekilde görebilmekteyiz. Buradaki yanılgıyı diğer durumlardan farklı kılan ise çift taraflı bir yanılgı olmasıdır. Romanda hem Zehra Öğretmen kendi hayatıyla ilgili düştüğü yanılgıların farkına Demircan 2 varmaktadır hem de okuyucu hiçbir şeyin göründüğün gibi olmadığını, başka bir deyişle her mevzunun altında bilemeyeceğimiz bir takım nedenlerin yatabileceğini görebilmektedir. Bu bakımdan baktığımızda roman olay örgüsü ve sonlanışı itibariyle eğitici ve öğretici mesajlar içermektedir. Acımak bu yönüyle okunduğunda insanların daha naif bir şekilde düşünmesine ve daha hoşgörülü olmalarına katkı sağlayabilecek bir eserdir. Eğer fikirlerimi toplamam gerekirse şunu söyleyebilirim ki romanlar da aslında ucundan, kıyısından, bir yerinden hayatı tutarlar. Ona bir anlam vermeye hatta bazen de şekil vermeye çalışırlar. Bu romanda da bu gerçekliği görmek mümkündür. Romanın idealist bir öğretmene onun eksik yönü itibarı ile yaklaşıp, bu eksiği gidererek mükemmel bir kişiliğe kavuşmasını sağlaması bunun güzel bir örneğidir. Örneğin, romanda Zehra Öğretmenin olumlu yanları daha baskın bir şekilde işlenebilirdi oysa yazar onun eksik yönleri üzerine olay örgüsü kurgulamayı tercih etmektedir. Bu da aslında insanların hayata bakışıyla örtüşmektedir. Bizler de çoğunlukla olaylara bakışımızda aynı tutumu sergiliyoruz. Bir insanda veya durumdaki güzel yanların fırçasıyla kötülükleri örtemiyoruz. Hatta aksine daha da kötülükleri belirginleştiriyoruz. Bütün bunlara ek olarak kitabın sonunda acıma duygusu kazanarak mükemmel karaktere sahip bir insan konumuna erişen Zehra Öğretmen de insanların mükemmele ulaşma arzusunun bir parçasıdır. Ve bana göre hayatın tam da ortasından gelmektedir. Bundan dolayı kitapları bu bakış açısıyla okumak, okurlar için hayatı ve insanları anlamak, onları eleştirmeden önce daha temkinli olmak adına oldukça önemlidir.