ÇEYİZ SANDIĞI

Bizim zamanımızda şöyleydi. Ben senin yaşındayken, ben küçükken, benim ailem, biz öğrenciyken... gibi sözleri çok duymuşuzdur büyüklerimizden. Şimdilerde yaşanan zamanla, geçmiş yaşamlar kıyaslanmıştır çoğu zaman. Bunları dinlemeye meraklıysanız, hem siz hem de bu hikayelerin sahipleri çok şanslıdır bence. Evet, büyükleri dinlemek herkese aynı duyguları yaşatmaz. Anlatılanlar kimilerine eziyet gibi gelirken kimilerimiz zevkle kulak verir, masalımsı bir tat alırız bu yaşanmışlıklardan. Anlatılanları, bir hikaye tadında veya kendime burdan nasıl bir pay çıkarabilirim edasıyla dinlemek bana keyif verici gelmiştir. Annemin, anneannemin, teyzemin, babaannemin hatta annemin anneannesinin çocukluk ve gençlik dönemlerine ait anıları ilgi çekici gelmiştir bana her zaman. Naftalin kokan sandıkların açılıp da içinden ne çıkacağını bekleyen gözler gibi benim de kulaklarım bu gerçek hikayeleri duymayı beklerdi. Annemin anneanneme ettiği tatlı serzenişleri, büyük anneannemin söze girip siz ne yaşadınız ki demesiyle bizi bir zaman, bir kuşak daha geriye götürdüğü o günleri özlediğim zamanlarda Nazan Bekiroğlu'nun Mücella adlı romanıyla tanıştım. Mücella romanının her sayfasında karşınıza bir tanıdık çıkıyor. O, dinlemekten zevk aldığınız masal tadındaki anıların sahipleriyle kitaptaki karakterlerin örtüşen hayatları, romandaki kurguyu daha gerçekçi kılıyor insanın gözünde. Annesinin çizdiği görünmez sınırlar içinde yaşamını sürdüren iyi niyetli, çalışkan, mülayim bir kız Mücella. Tıpkı benim gibi demeyeceğim, çünkü bizim neslimiz böyle değil ama tıpkı anneannem gibi diyebilirim rahatlıkla. Mücella'nın annesi Neyyire Hanım için kızının iffetli olması önemliydi. Çarşıda, pazarda fazla görünmemeliydi. Kızı için her zaman tedbirli davranmıştı, dizgini en baştan sıkı tutmuştu. Mücella bu kafa yapısı ile büyütülmüş, ilkokuldan sonra okutulmamıştı. Sadece mahallenin bakkalına kadar gidebilmiştir tek başına. Ömrü çeyiz yapmakla ve ev işleriyle ne beklediğini bile bilemeden geçmiş Mücella'nın. Artık bir kısmeti de çıkmayınca kendi gibi zaman içerisinde sararan çeyizlerini elleriyle dağıtmış mahallesindeki ihtiyaç sahiplerine... Çeyiz yapmak vazgeçemediğimiz geleneklerimizden biridir. Eskisi kadar el emeği, göz nuru şeyler yapılmasa da her anne kızına çeyiz olarak verebileceği şeyleri düşünür. Evlenmesini ister evladının, mürüvetini görmek ister. Zamanında kendi için kurduğu hayalleri şimdi kızı için kurmaktadır. Zaman çabuk akıp gittiğinde de telaşlanır, belki de kızının mürüvvetini görememe korkusu kaplar içini. Evliliğin her zaman mutluluk getirmeyeceğini bilirler aslında ama yine de umutla beklerler o zamanı. Döndük dolaştık yine evlilik konusuna geldik. Ne tesadüftür ki önceki yazıda bahsettiğim filmde de bu konu işlenmişti. Filmde mutlu sona ulaşılmıştı. Okuduğum romanda ise hayatını çevresindekileri izlemekle, gününün büyük bir kısmını çeyiz yapmakla geçiren yalnız bir kadının dramatik hikayesiyle buluştum. Eskilerde çeyizi zengin olan kız hamarat, çalışkan, evcimen diye tanınırmış çevresinde. Annelerin ve gelinlik kızların ellerinde oyalar, nakışlar, etaminler, iğne oyaları görülürmüş. Genç kızlar ellerindeki kumaşların, dantellerin üstüne iç dünyalarını, söze dökemedikleri duygularını işlerlerdi belki de. Tıpkı Mücella'da olduğu gibi. Mücella'nın nakışlarında da motiflerinde de yazılmamış bir mektup, söylenmemiş bir şarkı, bir şiir, bir destan vardı. Annesi ve çeyizlerinden başka neyi vardı ki Mücella'nın. Onun dantellerinde bazen bir çığlık, bazen mutlu bir gülümseme, bazen yanık bir türkü... Bahçe sınırlarını aşamayan hayat serüvenlerinde genç kızların iletişim yoluymuş çeyizleri. Şimdilerde böyle bir şey yok. Şimdinin kızlarının bu taraklarda hiç mi hiç bezi yok. Gerek de kalmadı zaten. Şimdilerde çeyiz sandıkları yaşlı kuşak insanlarının anılarını süsler oldu! Teyzemle annemin "Hem çeyizimizi yaptık hem de ne hayaller kurduk birlikte." dediği aklıma geldi. Annem ne tığı ne de dantel iplerini sevebilmiş. Aklı fikri okumaktaymış. Yine de hem örmüş hem okumuş annem. Sandığında hayalleri de olmuş, çeyizleri de annemin. Hayallerinin çoğuna kavuşmuş. Çeyizlerini ise serip bir kere bile kullanmamış. Annemin hayalleri Mücella'nın hayalleri gibi sandık köşesinde kalmamış. Benim de bir sandığım olsun isterim. Çeyiz sandığı değil ama büyüklerimin anılarından oluşan, içerisinde eski zaman hikayelerinin olduğu kocaman bir sandık. Hayallerden çok hayat tecrübeleriyle dolu bir sandık olsun. Tecrübeler hayallere ulaşmada bir basamaktır çünkü. Bu sandıkta annemin, anneannemin, babaannemin hatıraları olsun. Bu sandıkta okuduğum roman karakterlerinin, izlediğim filmlerdeki oyuncuların anlarsın gibisinden göz kırpan bakışları olsun. Benim sandığımın köşesinde örnek aldığım bir öğretmenimin kulağıma küpe olan cümleleri kalsın. Kendime özgü sırlarımı saklayayım bu sandıkta. Hiç yollanmamış bir mektup, sararmış bir resim ya da kurutulmuş bir gül...