ÜLKEMİN BEŞ GÜZEL ŞEHRİ

Ahmet Hamdi Tanpınar'ın "Beş Şehir" adlı deneme kitabını geçen ay okuma fırsatı yakaladım. Sıradan bir seyahat kitabı olduğu düşüncesiyle başlamak istemedim ama oda arkadaşımın ısrarı üzerine kütüphaneden aldım ve okudum. Kitaptaki beş şehrin mükemmel anlatılması ve bende yeni ufuklar oluşturması bana kitabı iyi ki almış okumuşum dedirtti. Kitabın konusunu kaybettiğimiz değerlerin arkasından hissettiğimiz hüzün ve yeniye ve yeniliklere karşı olan arzu oluşturmaktadır. Normalde bu iki duygu zıt duygular gibi görünebilir ama bu iki duygu sevgi çatısı altında birleştirilebilir. Tanpınar, kitabında Ankara, İstanbul, Erzurum, Konya ve Bursa'dan bahsetmiştir. Tanpınar'ın yaşamında tesadüfler ve güzel anılar oluşturan bu beş şehir, onun özgün edebi diliyle kaleme alınmıştır. Yazar kitabının her sayfasında şehrin coğrafyasından o şehirde yaşamış şahsiyetlere, sosyal hayatından tarihine kadar birçok detaya değinmiştir. Cumhuriyet döneminin en güzel şehirlerini ele alan bu kitap Tanpınar'ın aslında diğer kitaplarında da olduğu gibi tarih ve kültürün ortak bir paydada buluşturulması projesi gibidir. Çünkü bu şehirler Türk Devletleri'nde büyük yerler edinmiş, başkentlik yapmış şehirlerdir. Bu şehirler de kültürel açıdan, tarihi açıdan birçok özellik barındırır kendi içinde. Mimari gibi, edebiyat, sanat gibi... Selçuklu gibi, Osmanlı gibi... Ben de yazımın kalanında kitaptan okuduklarım ışığında bu güzide şehirlerimiz hakkındaki duygularımı söyleyeceğim. İlk olarak Konya'dan bahsetmek istiyorum. Konya benim için çok önemli bir şehir. Çocukluğumun 3 yılı geçti orda. En güzel çocukluk anılarımı Konya'da yaşadım ben. İlk Konya'da aşık oldum. Yazın sıcağında annemin balkondan su atmasıyla sevindim her seferinde. Konya mükemmeldir. Çünkü Konya bozkırın kalbidir. Kendini sineye çeken bir güzelliği vardır. O sıcağın ortasında çeşmeleri, gölgeleri ile çölde su bulan bedevi mutluluğu yaşatır insana. Mevlana'yla, Şems'le kültürel bir doygunluk yaşattırır. Selçuklu sultanlarına, eserlerine tarihi bir yolculuk yaptırır bu şehir insana. Maddi manevi bütün hisleri yaşattırır Konya. Bursa. Tamamıyla bir Türk şehridir. Bursa'nın fethinden İstanbul'un fethine kadar 130 yıl sade, baştanbaşa ve her detayına kadar Türk şehri olarak tasarlanmış, bu da yetmemiş benliğini kaybetmemiş canlılığını, kültürel dokusunu hala sürdürmektedir. Bursa'ya gittiyseniz sayısız türbeleri, camileri, mezarları, çeşmeleri gezmişinizdir. Her birinin tarihinde Osmanlı'yı görürsünüz. I. Murad'ı, Yıldırım Beyazıd'ı görürsünüz. Türk damarınız depreşiverir bir anda. Yapılan savaşlar, yaşanan zorluklar geliverir aklınıza. Tanpınar'ın da dediği gibi "Bursa, Türk ruhunun en halis ölçülerine kendiliğinden sahiptir." Kitapta ele alınan ve henüz gitmediğim tek şehir Erzurum. Gitme fırsatım olmadı henüz, çok uzak çünkü evimize. Ama kitabı okuduktan sonra yaşadım resmen Erzurum'da. Sanki dedem oldum da askerlik anılarım geçti Erzurum'da. Sanki onun akranları gibi üşüdüm Sarıkamış'ta. Sanki Tanpınar oldum da Ulu Önder'le tanıştım Erzurum Lisesi'nde, oturduk sanki muhabbet ettik. Sayfaları çevirdiğimde Malazgirt'e gittim sanki 1071'de Anadolu'ya ulaşmanın mutluluğunu yaşadım. Tarih olarak aldı götürdü beni Tanpınar farklı zamanlara fakat aynı şehir içinde. Aynı zamanda doğal güzelliklerini de öğrenmiş oldum. Dağların havasını içime çektim sanki kana kana içtim buz gibi suyundan. Kışın soğuğunu yaşadım bu kitapta. Öğrencilik hayatım Ankara'da geçtiğinden az çok biliyorumdur diye düşünüyordum Ankara'yı. Bildiğim şeyler sadece park bahçelerle sınırlıymış. Timur'la Yıldırım'ın karşılaştığı, Bizans-Arap mücadelesinin en kanlı savaşlarının yapıldığı, Eti, Frigya, Lidya, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı Devletlerinin iç kalesi olan bir şehirmiş meğer Ankara. Maalesef, yağmalar ve yangınlar sonucu çok az eser kalmış bu devletlerden. Tanpınar da çok içerlenmiş bu duruma, Ankara'nın tarihini unutturmuş bu eserleri kaybetmek. Son olarak da İstanbul'dan bahsetmek istiyorum. Çünkü benim hayallerimin şehri İstanbul. En azından üniversiteyi okumak isteyip, belli başlı sebeplerden gidemediğim şehir. Hayranlık duyduğum şehri, Tanpınar da büyük bir hayranlıkla anlatmış. Cumhuriyet Dönemi'ndeki edebi gelişmeleri de 16. yüzyılın büyük mimarı Mimar Sinan'ı ve eserlerini de ustalıkla anlatmış bizlere. Camileri, çeşmeleri sadece güzellikleriyle değil, sanki bir mimar gibi anlatmıştır. Osmanlı Dönemi mimari anlayışını öğretmiştir bu kitapta. Ülkemizin beş güzel şehrinin doğal güzelliklerini bir gezgin, geçmişini bir tarihçi, eserlerini bir mimar gibi anlatmış Ahmet Hamdi Tanpınar. Ben gezmeyi, Öğrenmeyi çok seven biriyim. Bu mükemmel kitap da sürekledi götürdü beni. Gezdiğim yerleri bir kez daha yaşattı, henüz gidemediğim Erzurum'a da en kısa zamanda gezip görme öğrenme isteği uyandırdı. Ülkeme daha çok bağlandım bu kitapla. Sizlere de tavsiye ediyorum. Gidin, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın "Beş Şehir" adlı kitabını alın okuyun ve bu tarifsiz duyguyu yaşayın. Ayhan Sağlam