Kıskanıyorum, Öyleyse Varım

Günlük hayatta çok kez kıskançlık ve haset kavramlarını birbirlerinin eşanlamlısı olarak kullanırız. "Kıskançlıktan kudurdu." ya da "Hasedinden çatladı." cümlelerinin özdeş olduğunu düşünmeye eğilimliyizdir. Peki gerçekten öyle midir? Öyle sanıyorum ki kıskançlıkta bir kişiye ya da bir nesneye duyulan sevgi, muhabbet, aşk veya ilgiden dolayı o kişiyi ya da şeyi kimselerle paylaşamama, onu kendine saklama, kendine kısma var. Çünkü etimlojik olarak biliyoruz ki Fransızcada kıskançlık anlamına gelen "jealousy" köken olarak Fransızcadan gelmektedir. Aynı zamanda bir tür perde olan ve dışarıdan toz, ses veya ışık gelmesini önleyen nesnenin adı da jaluzi. Yani hem kavram hem de nesne olarak ikisinde de bir kısma, diğer kişilerden ve ortamlardan ayırma, kendinin eyleme söz konusu. Ya kendinde olanı vermeme ya da sizde olmayanı çekip alma gibi durum mevcut kıskançlıkta. Ancak hasette ise durumlar farklılık gösteriyor bence. Hasette bir biçimde elde edilemeyen, bizim değil de başka insanların sahip olduğu özelliklere, varlıklara, yaradılış özelliklerine karşı bir miktar kin ve nefret var. Yani haset kavramının bir parça patolojik bir ruhsal duruma işaret ettiği söylenebilir. Türk filmlerinde, romanlarında ve hatta gazetelerin üçüncü sayfalarında sık sık gördüğümüz cinayet gibi suç unsurları taşıyan haberlerde "Ya benimsin ya kara toprağın." tarzı yaklaşımlar görürüz. Burada eğer bir kadın, erkeğin aşkına karşılık vermiyorsa, yani amiyane tabirle adam kadını elde edemiyorsa ortaya maalesef kadına şiddet türünden vahim durumlar çıkmakta. Bu da aslında haset kavramının ruhlarımızı ne denli kirleten bir insanlık hali olduğunu gözler önüne sermektedir. Bu iki kavram arasında bir ayrım yapmaya çalıştım. Tamamen kendi tecrübelerimden hareketle böyle bir fark olduğunu düşünüyorum. Ancak diğer yandan da hasetteki patolojik durumun aksine kıskançlığın her insanda olan ve olması da gereken bir özellik olduğu kanaatindeyim. Zira kıskançlığı sonunda taraflardan birini ya da her iki tarafı da bir miktar yaralasa da bir şeyleri elde etmek için mücadele etmek, çaba sarf etmek anlamında ele aldığımız zaman, kıskançlığın elzem bir insanlık hali olduğunu düşünüyorum. Çünkü kıskançlık bu açıdan hayatla dolu olmak, hayatı dolu dolu yaşamak, hayatta belli emelleri veya arzuları olmak manasına gelir. Doğrusu bu da bizi hayvanlardan ya da bitkilerden ayıran bir şeydir. Bir amaç uğruna bilinçli bir şekilde adım adım hareket edebilmekten bahsediyorum yani. Yaşama dair projesi olmayan, yaşamda gelişmek için hamle yapmayan, tutku sahibi olmaktan korkan kişilerin ne için yaşadıklarını anlamakta güçlük çektiğim için belki de bu kadar keskin bir çizgi çiziyorum. Yani sanırım 17. yüzyıl Fransız filozofu Descartes'in "Düşünüyorum, öyleyse varım." sözünden ilham alarak "Kıskanıyorum, öyleyse varım." denebileceğini düşünüyorum. Kıskançlığın hayatta mesafe kat etmek bağlamında kişiye yakıt sağladığını söylerken kıskançlığın karanlık yüzünü de görmezden gelemeyiz elbette. Karşı tarafa çelme takmak, hayatı zindan etmek anlamında kıskançlık taraflar arasında yıpratıcı, hayat enerjisini sömürücü bir özellik de taşıyabilir. Yani kıskançlık bence öyle bir şeydir ki o hassas denge sağlanamadığında siyah ve beyaz gibi tamamen zıt iki uca dönüşebilir. Toparlayacak olursam kıskançlık ve haset arasında belli bir fark vardır. Haset, büyük çoğunlukla karanlık duyguları kapsar iken, kıskançlık bir bakımıyla yaşama beceriksizliği bir bakımıyla da yaşam enerjisidir. Nükleer enerji gibi birçok faydalı alanda kullanılarak insana ve insanlığa çok yararlı yaşam tecrübeleri kazandırarak zengin, tutkuların gerçeğe dönüştüğü bir hayat sunabilir. Diğer yandan da gene nükleer enerji gibi insanın ya da insanlığın sonunu hazırlayacak kadar da tehlikeli olabilir. Yeter ki biz insanlar olarak gezindiğimiz suların derinliğini sezebilecek kadar bilinçli olalım. Bereket Çelebi