"İYİ" OLABİLMEK

Geçmişe göre daha az olsa da etrafımda hala duymaya devam ettiğim bir tanım var: İyi insan. Bu tanımla ilgili olarak gözlediğim durum ise, tanımın felsefi boyutta anlamı düşünülerek değil; günlük, genel geçer bir manada kullanılıyor olması. Yani çoğu kişi aslında "iyi"nin ne olduğu ve "iyi"ye nasıl ulaşılacağı boyutuyla ilgili değil. Tarif etmeye çalıştıkları, kendilerinin ve genel olarak içinde yaşadıkları toplumun olumlu bulduğu, onayladığı bir takım özelliklere sahip olan ve etrafındaki hemen herkes tarafından aynı biçimde tanımlanan kişi. Toplumumuza baktığımda "hemen herkes tarafından" iyi olarak tanımlanmanın karşılığının kimseyle tartışmayan, herkesle uyumlu olan kişi olduğunu görüyorum. Peki imkansız gibi görünen bu durumu nasıl başarabiliyorlar? Olumsuz olarak kabul edilen duyguları, duyarsızlaşma veya sınır koymama yöntemleriyle bastırarak. Duyarsızlaşma ile kastettiğim duyguların yüzeysel olarak yaşanması ve karşı tarafla sınırlı bir empati kurulması veya hiç empati yapılmaması. Dolayısıyla böyle birisi etrafındakilerin duygu ve düşüncelerine pek de aldırmaz; sadece içten olmadığını gizlemek için kullandığı mimikler ve sözlerle aldırıyormuş gibi bir izlenim verir. Başkasının davranışından dolayı ciddi bir mutluluk hissetmediği gibi toplumumuzda olumsuz olarak kabul edilen endişe, öfke gibi duygulara da -merkezinde kendisinin olduğu bir durum olmadıkça- pek kolay kapılmaz. Sonuç olarak bunların zemin hazırlayabileceği çatışmalara girmez ve herkesle uyumlu olur. Görüldüğü gibi bu uyumun sebebi hissedilen öfke, korku, endişe vs. sonucunda seçilen davranışın çatışmaya yol açmayacak biçimde olması değil, en başında çatışmaya zemin hazırlayabilecek hislerin düşük düzeyde yaşanmasını sağlayacak bir yöntemin kullanılmasıdır. Bu konuya hemen hepimizin üyeliğinin olduğu whatsupp gruplarından bir örnek verebilirim. Üyelerden birinin yakını vefat ediyor ve duyan diğer üyeler kendisine taziye mesajları atıyor. Mesajlarda dikkat çekici olan "canım" kelimesi ile hitabın yaygın olması. Bu kelime karşı tarafa derin bir sevgi ifade eder. Genel olarak derin bir sevgi hissettiğimiz insanlar acı çektiğinde yanlarında olmak veya en azından aramak ve ilgimizi göstermek isteriz. Halbuki cenazesi olan üyeyi kimse aramıyor, sadece gruba mesaj yazılıyor. Bu da gösteriyor ki "canım" hitabı derin bir sevgiyi göstermek yerine aslında duyarsızlaşmayı maskelemek için kullanılıyor. Bu çıkarımı destekleyen diğer gözlemim ise sık sık grup üyelerine karşı bu tarz ifadeler kullanan kişilerin grupta hiç bir tartışmaya girmeyen ve herkesle iyi geçinen üyeler olması. Sınır koymama ile kastettiğim ise duyarsızlaşmanın tam tersine, etraftaki insanların duygularına öncelik vermek ve onları incitmemek adına sürekli alttan almak, hemen hiç bir şeye itiraz etmemek. Bu şekilde davranmak uyumlu olmak gibi görünse de aldığı diğer bir tanım "ezik olmak". Böyle bir kişi "iyi" olmanın bedelini haklarını koruyamayarak ve sonunda karşı taraftan saygı görmeyerek öder. Tıpkı Asabiyim filminin baş karakteri Dave gibi. Filmde Dave'in yaşadığı haksızlık ve muhatap kaldığı saygısızlıkları işleyen çeşitli sahneler var: Buddy'nin Dave'in hazırladığı omleti yemek istemediğinde tabağıyla duvara fırlatması, patronunun Dave'in suratına telefonu kapatması, herkese zamanında servis yapan hostesin arkadaşlarıyla çene çalarak Dave'i bekletmesi gibi. Karşılaştığı bu tarz durumların hepsinde Dave öfkesini bastırarak sakin kalmaya ve "ezik, iyi" insan olmaya devam ediyor. Kişi yukarda yazdığım hangi yöntemi seçerse seçsin aslında yaptığı olumsuz kabul edilen duyguyu bastırmak. Halbuki olumsuz olan duygu değil, o duyguyu yaşarken verilen tepkilerdir. Ama davranış ve duygu ayrımı yapılmadığında, davranışı kontrol etmek duyguyu yok saymakla elde edilmeye çalışılır. Gözden kaçansa hiç birinin yok edilemeyeceği ve tüm duyguların bütünün parçaları olduğu. Yani öfkeyi ya da olumsuz olarak kodlanmış başka bir duyguyu bastırırken, olumlu kodlanmış neşe, şefkat, hoşgörü vs. gibi duyguları doyasıya yaşayamazsınız. Ya duyarsızlaşmada olduğu gibi hepsini bastırırsınız, zamanla içiniz kurur ve her şeyi yüzeysel yaşarsınız ya da sınır koymamada olduğu gibi sürekli sakin kalabilmek için kendinizi zorlar ve bu arada kendinizi koruyamaz hale gelirsiniz. Hangisi olursa olsun sonuçta içinizde kendinize karşı dev bir öfke birikir. Çünkü asıl haksızlığı siz kendinize yaparsınız ve için için gerçeği bilirsiniz. Dolayısıyla çözüm duygularınızı reddetmekten değil, davranışlarınızı kontrol etmekten geçer.