Sanat Silahtır

Savaş; dünya tarihinin en karanlık ve acımasız olaylarından biridir. İnsanın içindeki duyguların açığa çıkma olayıdır. Bir tarafta acımasızlık, hırs ve açgözlülük; diğer tarafta sefalet, mücadele ve direniş. Hepsinin üstünde ise umut. Yaşam umudu, zafer umudu, direniş ve gelecek umudu... Yüzyıllardır insanlığı ayakta tutan umut. Varolmak için temel ''gıda''... Yakın tarihimizin en kara lekelerinden biri İkinci Dünya Savaşı ve en çarpıcı olaylardan biri Leningard Kuşatması. Nazilerin şehri kuşatıp Hitler'in değimiyle ''St. Petersburg dünya yüzünden silinmeli.'' üç buçuk yıl süren kuşatmada 1. 5 milyon insan açlıktan ölmüş, 1. 5 milyon kişi şehri terk etmiş ve kuşatma sona erdiğinde geriye sadece 700. 00 kişi kalmıştır. Peki bunların hepsi yaşanırken, zorlu bir kuşatmanın altında savaş ve açlıkla mücadele ederken insanlığı ayakta tutan neydi? Bunca dayanılmaz koşul altında, açlıkla, soğukla, bombardıman ve ölümlerle dolu günlerde halkı ayakta ne tuttu? Umut... Umut ve mücadele ruhu. Sarah Quigley'in ''Orkestra Şefi'' romanı: Ölüm ne kadar yakın olursa olsun, hatta nefesini ensemizde hissediyor olsakta, tutunacak bir umudumuz var ise; dimdik ayakta kalabilecek gücümüz de vardır mesajını veriyor. O inanılmaz koşullarda önemli olan bir şeylere tutunmak ve tüm Leningard halkı da bir senfoniye bel bağlıyor, sanki onları hayatta tutacakmış gibi... Meşhur Şoştakoviç'in Leningrad'a adadığı 7 senfonisi; çok zor şartlar altında, açlıkla ve ölümle boğuşarak, müziğe tutunarak halkına umut ve moral vermek için bestelenen bir yapıt. Okudukça zihnimizi zorlayan olaylar; keman sanatçısı Nikolay'ın dediği gibi ''Böylesi bir sıkıntının ortasında, bu çapta senfoni bestelemek mucize sayılır.'' Orkestrayı yöneten Karl Eliaseberg'in sözüyle ise ''Mucize değil çılgınlık.'' Bombalarla parçalanan insanlar, açlıktan bir deri bir kemik kalanlar, yurdundan edilenler... Gördükleri karşısında elleriyle yüzünü kapatan Elias'ın dediği gibi ''Böyle bir manzara karşısında sanat ne işe yarardı? '' Oysaki insan ruhunun en temel özelliği: umudu devamlı beslemesi gerektiğini, sanatın da en az su ve ekmek kadar halk için yaşamsal değeri olmasıdır. Romanda üç ana karakter bulunmakta ve bu karakterlerin üzerinden tutkunun, yurtseverliğin, açlığın, inancın ve umudun öyküsü anlatılmaktadır. İnsanlığın barbarlıkla mücadelesi işlenmektedir. Aç ve yorgun insanların müziğe tutunup çabalamaları, her şeye rağmen dilenmeleri... Çorba yapmak için kaynatılan derilerden, ısınmak için atılan hazinelere, kaldırımlardan taşan cesetlerden, yıkımla mücadeleye... 12 yaşındaki Tanya Saviçeva'nın 9 sayfalık günlüğü insanı insanlığından utandırıyor resmen. Her sayfasında tanıdığı birinin öldüğü tarihi ve saati yazmış. Sekizinci sayfada '' Herkes öldü.'' , son sayfasında ise '' Sadece Tanya kaldı.'' yazılıdır. Böylesi büyük bir trajediden, insanların umudunu ve inancını besleyen bir müziğe neredeyse tam her şey sona ermiş iken; yorgun ve yıkık bir kenti müzik ile ayağa kaldırmak... İşte bu 7 senfoninin bir simgesidir. İnsanın içindeki arayış, sanatın yıkımla mücadelesi ve en önemlisi; umudun hiçbir zaman kaybedilmemiş olması... Şartların ne olursa olsun, yaşam duygusunun yeşererek devam etmesi... Her zaman bir umut vardır. Leningard halkına kendi acılarını, açlıklarını ve bunların içerisinde en önemlisi olan kendi direnişlerini seslendiriyor bu senfoni. İnsanların kalplerine ve hazıfalarına dokunmayı başarıyor. Yitirmeye başladıkları inanç ve umutlarını silkinerek hatırlatıyor ve en sonunda Leningrad'ın düşmediğini, insanlığın hala direndiğini insanlık şavaşının göbeğinde haykırıyor! Romanda bombalar altında provalar, açlık ve soğukla mücadele ederken cepheden çağrılanlar, amatör ve öğrencilerin katılımıyla oluşturulan bir orkestradan bahsediliyor. Provalar sırasında içlerinde ölenler ve sevdiklerini kaybedenler, zar zor yeniden toplanabilen bir orkestra... Karl Eliasberg üzerinden yalnızca yorgun ve yıkık bir orkestra şefinin ve ikinci sınıf orkestrası değil, yorgun ve yıkık bir kentin de ayağa kalkışını görebiliriz. Dayanılmaz şartlar altında, açlıkla, soğukla, bombardımanlarla, yangınlarla, ölümlerle geçirilen bunca zaman; yaratıcılığın savaşa üstünlüğünün, müziğin ve umudun hayatları nasıl değiştirdiğinin hikayesidir ''Orkestra Şefi''. Her zaman gelecek için umut olmalı, şartlar ne olursa olsun tutunacak bir inanç ve umut olmalı. Aksi takdirde insanlık ölür, hayat devam etse de... Ferhat Mutlu 21600806