Bir Numaralı Kural

Değişimin hayattaki nadir kurallardan biri olduğunu herkes kabul eder. Öyle ki katılırız ya da katılmayız üzerine gerekenden fazla özlü söz vardır. Öte yandan herhangi bir konuda değişime tanıklık edecek kadar uzun yaşayan bir insan hayattan başka ne ister bilemiyorum. Olumlu ya da olumsuz bir değişimin hayatımıza yansıması yaklaşık onlarca yıl sürdüğünden bunları anımsamanın da bir güç olduğu tartışmasız bir konudur. Tarihe tanıklık etmek isteyenlerin birincil kaynağının sanat olduğunu belirtmem gerekir. Sanat sayesinde yaşadığımız çağdan çok daha öncesine ait eserleri bulabilmemiz ve bu eserleri dönem özelliklerine göre değerlendirmemiz mümkündür. Bu anlamda, kendi çağımıza ait olmayan eserleri değerlendirirken o dönemlere kısa bir yolculuk yapabileceğimiz kanısındayım. Böylece benim krim, değişimin yıkıcı kuvvetine karşı koymanın tek yolunun sanat ile olacağıdır. Yılların değiştirdiği ve eskittiği değer yargılarına geri dönüp bakmak istediğim zaman, o dönemlere ait sanat eserlerine başvurmayı düşündüğümü söyleyebilirim. Bu şekilde, karşı koyamadığımız değişim olgusuna bir nebze de olsa karşı koyabildiğimi düşünmekteyim. Tarihi bir skorla biten bir maçı seyrediyor olmak sizi değişimin önemli bir tanığı yapabilir. Çocuklarınıza hatta torunlarınıza anlatacağınız harika hikayelerle bu hikayenizi bir sonraki nesillere taşıyabilirsiniz. Bununla yetinmeyip çocuğunuza o maçta gol atan efsane futbolcunuzun ismini verebilirsiniz fakat bu efsanenin sonsuz olmadığını içten içe biliyorsunuz. Orada bulunan kimse sizden iyi yorumlayamamış da olabilir ancak hiçbir şey metnin yerini tutamaz. Bu anlamda, söz uçar yazı kalır atasözünü desteklemekteyim. İster nesnel ister öznel bir anlatıma sahip olsun, başta kitaplar olmak üzere yazılı metinler bulundukları dönemleri ve değişimleri en net şekilde ifade eder. Kitaplar, bana göre sanatın en kalıcı halini oluştururlar. Konularından bağımsız olarak, kitapların yansıttığı olgular veya düşünceler bir anlamda değişime kafa tutmuş, sonsuz olmaya adım atmıştır. Başta tarihçilerin çoğu, hatta bilime saygı duyan insanların önemli bir kısmı nesnel eserleri değerlendirmeyi tercih ederken halktan bazı insanlar bu görüşü kabul etmez. Benim bu tartışmadaki yerim ikinci olarak bahsettiklerimin yanıdır diyebilirim. Nesnel olarak görülen eserlerin yazarlarının, özellikle Osmanlı Devleti Dönemi'nde ne kadar bağımsız olduğu sabaha kadar tartışılır. Öte yandan öznel görüşler ifade ediyorsa olsa dahi bir eseri kaleme alan sanatçının benim gibi düşünmediğini, hayata benim gibi bakmadığını nereden bilebilirim? Bu durumda da, o konuya veya o döneme ait başka belgeler ve kitapları okuyarak bu karmaşanın içinden çıkmayı mantıklı buluyorum. Yüzyıllar önce yaşasaydım nasıl düşünürdüm acaba sorusuna cevap aramama bile gerek kalmıyor. Sanatın iyisi kötüsü olmadığı gibi faydasızı faydalısı da olmaz. Her biri topluma dair şifreleri içinde bulundurur, eseri eleştirmeden önce sizi sinemada saatlerce sıkan o savaşı çıkaranlara tepki verin. Sanat, tarih gibi değişmiyor mu? Elbette değişiyor. Hatta sanat anlamını yüklediğimiz metin, artık yalnızca bir erkek ismi. Sanatı milimetre çapında bir kabloda ya da beyaz perdede görebildiğimiz günlerdeyiz oysa verdiği his aynı değil. Bu konuda muhafazakar olunması taraftarıyım. Değişimi anlatırken, binlerce yıl değişimin kendisinden etkilenmeyip kendine kağıt üzerinde yer bulmuş sanatı küçük bir alan ile kısıtlayamayız. Kağıdın direncine de teşekkür etmemiz gerekir. Aksi bir durumda bildiğimiz tüm eserlerin ve kayıtların kalitesi ve güvenilirliği en fazla Nasreddin Hoca Fıkraları gibi sözle aktarılan eserler kadar olurdu. O ince kablo isterse bin kitabı depolasın, verdiği hissiyat bir kitaba dahi eş değer değilse ben bu durumdan nasıl olumlu bir nokta çıkarayım? Hali hazırda bu durum zaten tartışılmaktadır. Kuralların, yasaların hatta örf adetlerin değiştiği bir dünyada değişim kadar güçlü başka bir hareket olduğunu düşünmüyorum. Toplumda yaşanan büyük değişimler hiçbir zaman hafızalardan silinmeyecektir fakat konuya detaylı bir bakış açısı kazandırdığımızda orta saha oynayan bir futbolcunun hangi yıl hangi rolde oynadığına dair bir bilgiyi sadece ama sadece bir sanat eserinde bulabiliriz. Günümüz, detaylar ve kenarda gizli kalmış bilgilerin çığ gibi büyümesidir. Hitit Analları'nın tarihi bir eser olmadığını kim iddia edebilir ? Belki basit bir metindi fakat yazıya dökülmesi onu ve yaşananları ölümsüzleştirdi. Tıpkı yazıdan ve sanatttan güç alan diğer unsurlar gibi.