Kendisiyle Empati Yapmak

Empati yeteneğiniz ne kadar kuvvetli? Bilmeyenler veya unutmuş olanlar için az çok empatiyi açıklayayım. Empati, kısaca bir başka kişiyle ortak duyguları paylaşabilme eylemi. Yani üzgün gördüğünüz bir arkadaşınızın dertlerini dinleyip kendinizi onun yerine koyarak fikirler üretebiliyorsanız, empati yeteneğine sahipsiniz. Şimdi tekrar sorayım. Empati yeteneğiniz ne kadar kuvvetli? "Arkadaşımın derdini dinleyecek kadar." cevabını maalesef kabul edemiyorum. Çünkü, bu yetenekte önemli olan yalnız sevdiklerinizle değil, sevmediklerinizle ve hatta tanımadıklarınız ile aynı duyguyu paylaşabilmek. Sevmediğiniz kimselerle aranızdakileri bilemem ama "Ben empati kuramam." diyenlerin bile tanımadıkları hatta asla tanıyamayacakları bir bireyin duygu durumuna gireceklerine eminim. Sonuçta hangimiz bir kitabın sonunda ağlamayıp, karakterlerle vedalaşmadık ki? Veya hangimiz ana figürün sorununu benimseyip kırk yıllık dostmuşçasına çözüm aramadık ki? İşte yazarın hissettiklerini özümseyip, izlerini hayatınızda gördüğünüz eserlerden bir tanesi de Cevdet Karal'ın Cesedi Nereye Gömelim şiir kitabı. Pembe gözlüklerle baktığınız dünyada bardağın yarısını boş görmenize de neden olsa karakter gelişimi yaşadığınızı fark edeceğiniz bir kitap. Kitaplara ve çevremize karşı farklı iç dünyalara sahip olduğumuz gerçeğini açığa çıkarmadan önce, kitapların bizi nasıl etkilediğine dair bir örnek vermek istiyorum. Mükemmel geçen bir günün ardından kahvenizi hazırlamış, "Kitabı, yaşamın, bireysel gerçekliği yeniden kurma çabasını boşa çıkaran deneyimler üzerine kurulu olduğunu umutsuzca kabullenen okura, o hoşnutsuza, yorulmuşa armağan ediyorum"(Karal, 2015) diye başlamış bir yazarın kaleminden çıkmış şiirleri okumaya hazırlanıyorsunuz. İnsan psikolojisi o ya çoğunluktan olmak için, armağan edilenlere dahil olmak istiyorsunuz. Bunun için kendi gerçekliğinizi ve var oluşunuzu sorgulamanız, hatalarınızı göz önüne alarak umutsuzluğa kapılmanız gerekiyor. Düşüncelere dalıyorsunuz. Birkaç satır daha... "Bakınca görmesinler içimi, böyle iyi/ İçimde bir cenaze töreni, böyle iyi/ Unutuş öldürmüyor hiçbir şeyi"(Karal, 2015). Hani o zorla unuttuğunuz sevgili vardı ya, hatırladınız. Hani haftalar boyunca gece gözüne uyku sokmayan o yanlış kararınız, ya yeniden yaparsanız? Bir kitap üzerine konuşurken bile kitaptaki duygu durumuna bürünürken, bir tanıdığımız için empati yapmak neden bu kadar zor peki? Kitaplar, okur için özel eşya alanına girerler bir bakıma. Bir başka deyişle okuma eylemi bireysel bir uğraştır ve kişinin nasıl okuduğuna veya okuduğundan çıkardığı anlama başka kimse karışamaz. İşte bu bağlamda, okuduğunuz kitaptaki bir karakterle ortak bir nokta yakalayıp kendinizi onun yerine koyduğunuzda kendi gelecek veya geçmişinizi okuyor olursunuz. Oysa bir arkadaşınızı dinlerken kendinizi onun yerine koymak, özel bir hikayeye tecavüz gibi gelir. Kitap karakteri ve bireyi bu kapsamda karşılaştırabiliriz. "Ölüm aç kurt gibi kapıp kaçıyor elimdeki günleri" (Karal, 2015) dizesini allem eder kallem eder boş geçirdiğimiz günlerle bağdaşlaştırır, Karadeniz'de gemilerimizi batırıp dünyada kalan vaktimizi doğru kullanacağımıza söz veririz. Peki arkadaşımız gelip, "Ölümün ne zaman geleceği belli değil, günler göz açıp kapayana kadar geçiyor." dese, bundan kendimize ders çıkarır mıyız? Şu anki tartışmam kitapların mı insanların mı daha iyi birer arkadaş olduğuna doğru kaysa da demeye çalıştığım okumanın, dinlemekten daha kişisel ve etkili bir eylem olması. Başka bir deyişle, sessizliğin sesten daha etkili bir psikolojik silah olduğu. Hatta ulaşılabilecek kitlelerin aynı olması durumunda sözcüklerin daha çok insanı manipüle edebileceği. Cesedi değil duygularımı gömecek yer aramama neden olan Karal, beni nasıl, bir distopyada yaşadığıma ikna etti? Şiirleri tek tek geçerken daldığım düşüncelere neden yıllardır dalmamıştım? Sevgilisinden ayrılmış arkadaşımı teselli ederken neden aşk acısı çeken yazar için umutsuzluğa kapılıyorum? Hepsinin tek bir açıklaması olmalı. Siz bir hikaye olursunuz, çevrenizdekiler bir başka hikaye. Onların anca ön ve arka kapakları size aittir, siz ise kendinizin bile bilmediği derinliklerinize dalabilirsiniz. Tekrar empati yeteneğinize gelecek olursak, hayır, "Ben empati kuramam." diyenler tanımadıklarının duygularını kitap yoluyla paylaşmıyor. Empati kurdukları karakterler zaten kendileri ve ne yazık ki kendiniz ile empati yapamazsınız. Pınar Ekin Alparslan