KLONLAMA VE ETİK

"Ah keşke bir tane daha benden olsa da işlerimi benim yerime yapsa!". Hemen hemen herkesin dile getirdiği bir yakarış. Teknolojinin ilerlemesiyle belki de klonlar bu hayali gerçekleştirmek için yaratılacak. Dolly ile birlikte ilgileri üstüne toplamaya başlayan klonlama konusu, her yıl daha da geliştiriliyor ve ilgi arttıkça konu üstüne yapılan tartışmalar da artıyor. Klonlamayı hastalıklara çözüm, daha fazla verim gibi yönlerden dolayı destekleyenler bir yanda, klonlamanın etik olmadığı üzerine tartışanlar bir yanda. Kevin Guilfoile'in usta eseri Klon'da, gelecekteki klonlamanın yaygınlaşmaya başladığı dünyada bu teknolojiye karşı çıkan bir adamın bir hareketi, olaylar silsilesini beraberinde getiriyor. Yakın gelecekte olabilecek olayların bir habercisi olan kitap, hem kurgusu ve anlatışıyla hem de henüz insanların çok alışık olmadığı bir konudan dolayı çektiği ilgiyle yükseldi. Bu yazımda ben de klonlamanın etik yönü üzerinde durmak istiyorum. Öncelikle, daha yeni gelişen bir alan olduğu için, toplumda klonlama hakkında bir önyargı var. Bu önyargının da asıl kaynağı bilinçsizlik. Sadece izlenilen bilim kurgu filmlerinden yola çıkarak klon tanımı yaratmak ve bu tanıma göre bir pozisyon almak tabii ki de yanlış. Günümüzde klonlamanın her ne kadar bir organizma çapında yürütülme çabası olsa ve toplum tarafından bu yönü daha çok göz önüne alınsa da güdülen diğer bir amaç hastalıklara karşı kök hücre ve genetiksel olarak sağlıklı hücrelerle genetik bozukluklara çare bulmaya çalışmak. Klon'da bir genetik doğum kliniğinde çalışan Doktor Davis Moore'a ve ailesine düzenlenen saldırı, klonlamaya karşı görülen tepkiye verilebilecek bir örnek. Kitapta da görüldüğü üzere, bu uygulamaya karşı çıkanların öne sürdüğü birkaç tez var. En büyük iki tez ise dine aykırılık ve çekirdeği değiştirilmiş yumurtadan elde edilecek hücrenin aslında bir insan hayatı olduğu tezi. Bu iki fikir aslında birbiriyle bağlantılı ve birbirini destekleyen tezler. Problem şurada ki bilimi dinle çürütmeye çalışmak veya buna paralel olarak ahlaksızlıkla çürütmeye çalışmak bilimsel tartışmaya temelinden aykırı. Yine de, öne sürülen bu fikirlerle ilgili birkaç noktaya değinmek istiyorum. Bir embriyonun insan sayılması için gereken süre ne kadar? Bu tartışma senelerdir bilim dünyasında dönmekte. Birçok araştırmacıya göre yapay döllenme ve embriyonik dönemde oluşan kök hücreyi kullanarak doku veya gerekli parça elde etmek haklı bir uğraş. Bilimsel açıdan bakılacak olursa bir embriyonun acıma hissini duymaya başlaması bile yirmi dördüncü haftaya yakın zamanlarda gerçekleşiyor. Kendi bilincini kazanması ise çok daha sonra gerçekleşiyor [1]. Bu zaman zarfından önce embriyo henüz tam bir insan statüsüne ulaşamıyor. Yapay yönden kök hücre karşılamak için çekirdek aktarılan yumurtaların insan statüsüne ulaşmadan alınması bu bilgiden dolayı bana göre etik yönden pek bir karşıtlık çıkarmıyor. Doğal yönden bir spermle döllenmediğinden dolayı bu embriyonun ne kadar insan olduğu hakkında tartışanlar da var. Karşı çıkan insanlar ise Tanrı tarafından embriyoya bir bilinç verildiğini ve artık onun bir insan statüsüne kavuşması gerektiğini savunuyorlar [2]. Dini açıdan görülen bu yaklaşım, bir hücrenin insan olduğunu savunurken birçok başka noktayı da göz ardı ediyor. İnsan sağlığı için somatik hücrelerle (vücut hücreleri) yapılan klonlama sonucunda oluşan hücre, yapay biçimde çekirdeği değiştirilmiş bir yumurta olduğu ve bundan dolayı eğer gelişirse sağlıklı bir insan olabileceği için bu tekniği bir cinayet olarak nitelendiriyorlar. Bu bakış açısından bakılacak olursa her ay menstrual döngü yaşanırken atılan yumurtalar da eğer döllenirse bir insan olma özelliğine sahip. Belirli bakış açıları, olaya dogmatik ve tek bir pencere içinden yaklaşıyor. Dini gerekçeler etik tartışmaların bir parçasıdır ama bilimsel düşünceyi çürütmek için kullanılamaz. Kitapta da görülebileceği üzere, Klon'da karşı olan grubun da yaptıklarına gösterdikleri gerekçe dinsel bilgiler ve kendilerine Tanrı tarafından bir görev verildiği düşüncesiydi. En sonunda her şey insanların seçimine dayanıyor. Kürtaj probleminde olduğu veya olması gerektiği gibi yapay gelişim için yumurta bağışlayacak insanın kararına göre yapılmalı. Ondan öte, sözde hayatlarını kaybeden veya acı çeken embriyonik hücrelerin durumundan çok, hasta ve çektikleri acıyı hissedebilen insanlara çözüm getirememe durumunu da göz önünde bulundurmalıyız. Organizma çapında yapılmaya çalışılan klonlamada ise birçok bozukluk görülebilmekte. Biraz acımasızca görünebilir ancak başarısızlık olmadan başarıya ulaşılamayacağı için bu çalışmaların da devam ettirilmesi gerekmekte. Başarısızlık oranı düşüp başarı oranının yükselmesi ancak bu sayede olur. Sonuç olarak, insanların klonlama hakkında bilinçlendirilmesi ve durumun sadece bir yönden değil, birçok yönden değerlendirilmesi gerektiği kanısındayım. Etik; kesin bir görüş içermeyen, bütün görüşlerin tartışıldığı bir alan olduğu için kesin bir sonuca ulaşmak zor. Ama klonlama, tüm tepkilere karşı devam ediyor. İleride umuyorum ki, Klon'da olduğu gibi şiddet düzeyine ulaşacak tepkiler gösterilmez ve tıbbi düzeyde klonlama birçok insan için umut kaynağı olur.