ŞADİYE ŞEYDA İNCE

Stres Altında Günlük hayatımızda, eğitim ve iş hayatında rahatsız olduğumuz pek çok durumla veya ortamla karşı karşıya kaldığımız olmuştur. Vücudumuzun bu durumlara karşı verdiği fiziksel tepkileri yakından da tecrübe etmişizdir. Bu tepkilerin sağlığımız üzerindeki yan etkileri hakkında verilen bilgiler konusunda çoğumuz hemfikiriz: Stres bizi hasta ediyor. Bağışıklık sistemi problemlerinden kalp hastalıklarına, depresyondan Alzheimer'e kadar pek çok hastalığa davetiye çıkardığını sık sık duyuyoruz. Fakat psikolog Kelly McGonigal'dan dinlediğim konuşma (How to make stress your friend, 2013, TEDTalks Conferences) strese bakış açımızı değiştirecek türden. Daha iyi anlamak adına öncelikle yapılan araştırmayı sizlerle paylaşmak istiyorum. Birleşik Devletler'de sekiz yıl süren ve otuz bin yetişkin üzerinde gerçekleştirilen çalışmada katılımcılara geçen yıl ne kadar strese maruz kaldıklarını ve stresin sağlıkları için zararlı olduğunu düşünüp düşünmedikleri soruluyor. Cevaplar ve ölüm kayıtlarına bakıldığında yoğun stres altında kalanların ve stresin sağlığa zararlı olduğuna inananların erken ölüm riskinde %43'lük bir artış olduğu saptanıyor. Yoğun stres altında kalan fakat stresin zararlı olduğunu düşünmeyen insanların, daha az stres yaşayanlarla birlikte en düşük erken ölüm riskine sahip olanlar olduğu da bulunuyor(1). Bu bilgiyi hazmetmek için videoyu durdurmak zorunda hissettim kendimi. Televizyonda, dergilerde, internette hastalıklar ve stres arasındaki bağlantı hakkında sayısız araştırmalardan ve sonuçlarından bahsediliyor ama hepsi stresin fizyolojik ve psikolojik birçok hastalığın tetikleyicisi olduğu sonucuna varıyor. Buradan hareketle biz de stresi sağlığımız için bir düşman ve hatta sürekli yaşanması durumunda onu anksiyete olarak tedavi edilmesi gereken bir hastalık olarak görüyoruz. Stresin sağlığımız için zararlı olduğunu düşünerek aslında kendimiz için hiç de iyi bir şey yapmadığımızı anlamak, benim için kabul edilmesi en zor olandı. Çünkü istemesek de yoğun stres yaşadığımız durumlar oluyor hepimizin. Ama stresin yoğunluğu haricinde, stres hakkındaki düşüncelerimizin ve stresi nasıl algıladığımızın gerçekten ne kadar büyük bir önemli olduğunu da gözler önüne seriyor bu çalışma. Çünkü risk yeterince büyük gerçekten. Hastalıklar ve stres arasındaki bağlantıyı inceleyen birçok araştırma, stresin insan vücudundaki hormonel dinamizmini ortaya çıkarıyor. Bu dinamizmin anlaşılması sonucu stresin sağlık üzerinde zararlı etkileri olduğunu, hastalıkların tetikleyicisi olduğunu düşünmek kaçınılmaz ki ben de birçok kişi gibi bu araştırmaların sonuçlarından dolayı stresin zararlı olduğuna inanmıştım. Bunu üniversite sınavına hazırlanırken yaşadım mesela. Bu yoğun stres yaşadığım dönemde zona isminde virüs kaynaklı bir hastalık geçirdim. Bu hastalık daha önce suçiçeği geçirmiş kişilerde görülüyor. Virüs, suçiçeği olduğunuz dönemde sinir ucuna yerleşiyor ve bekliyor aslında. Sizin zayıf anınızda, bağışıklık sisteminin zayıfladığı anda ortaya çıkıyor. Üzüntü ve yoğun stres yaşadığım o dönemlerde, bundan dolayı gerçekten zor günler geçirdim. Artık bazı şeylere karşı tutumumun değişmesi gerektiğini de fark ettirdi bana; onu yönetebilmeliydim. Şimdi öğrendim ki stresi yönetmek adına, ona karşı olan algımızı değiştirmenin yanında bize yardımcı olabilecek, vücudumuzun kendi ürettiği ilaçlardan da faydalanmak gerek. Oksitosin, bunlardan biri. Bu hormon, stresi ve etkilerini dengeleyerek özellikle stres sonucu kalpte oluşan hasarları onarıyor. Aynı zamanda insanı sosyal ilişkiler kurmaya ve yardımlaşmaya iterek, sosyal içgüdüler kazandırıyor. Yani insanlarla ilişkiler kurdukça ve yardımlaştıkça vücudunuzdaki bu hormonun seviyesi artırabiliyorsunuz. Bir öğrenci olarak dersler ve sınavlar konusunda her öğrenci gibi çok yoğun stres altında olduğum dönemler olmuştur ve sanırım bunun Bilkent'te olması da kaçınılmaz. Bununla başa çıkabilmek adına yardımlaşma ve sosyalleşme konusunda bulduğumuz her fırsatı değerlendirmemiz gerektiğine şimdi bir kat daha inanıyorum. Stres konusunda birçok araştırması olan Hans Selye şu tezi söylemiştir: "Bugün yaygın hastalıkların çoğunun mikropların, virüslerin, zararlı maddelerin veya her türlü dış etkenlerin yarattığı aksaklıklardan çok strese uyum gösterme eksikliğinden kaynaklandığını görüyoruz(2)." Verdiğim örnekte de olduğu gibi, stres hayatımızda kaçınılmaz ama biz buna uyum sağlayabiliriz ve sağlamalıyız da. İnsanlarla sosyal bağlar ve yardımlaşma ağları kurup onu kendi lehimize kullanarak stresin üstesinden gelebiliriz. Çoğumuz şu sözü duymuştur: "Hastalık yoktur, hasta vardır." Hastanın strese karşı olan düşman algısını değiştirmek, yaşam kalitesini artıcı ve stres sebepli hastalıklardan erken yaşta ölme riskini azaltıcı bir rol üstlenebilir gerçekten. Stresi elimizi ayağımızı birbirine dolayan bir engel olarak görmek yerine, bizi cesaretlendiren, sosyal ilişkilere iten ve vücudumuzu hazırlayan bir ateşleyici olarak görmek sanırım daha mantıklı olacaktır.