MEÇHULE GİDEN

Şehirlerin de hafızaları ve hisleri var mıdır? Mesela İstanbul, silüetine saplanan o koca hançerler veya kurbağaların ismiyle anılan o derenin zehir saçan son hali sizce İstanbul'un canını yakmaz mı? Yakar ama heyhat. Son 100 yılda herkes durmak bilmez bir rant hırsının içine düşmüş durumda. 100 yıllardır kimler bu şehrin büyüsüne kapılmamış ki... Uğruna methiyeler düzülmüş, akınlar düzenlenmiş, kelleler vurulmuş... İstanbul en ihtişamlı günleri de yaşamış en dipleri de. 4 kıtaya hükmetmiş Osmanlı'ya, yaklaşık 1100 yıl egemenliğini sürmüş Bizans'a ve 1400 yıllık Roma İmparatorluğuna başkentlik etmiş Dersaadet, aziz İstanbul. Yalnızca şehirler değildir hafızası olan, şehirlerin sahip oldukları da şehrin sevincine, üzüntüsüne ortak olur. Her taşın her eski binanın hikayesi kendi içinde saklıdır. Kim bilir kimler geldi kimler geçti. Damalı taksi şoförleri, meyhaneciler, el arabasında dondurma satanlar... Son elli yıl içinde çocuk olmuşlar için her biri taze anılardır. İnsanlığın ve inceliğin zamane sanatı değil de kendiliğinden var olduğu yıllardı o zamanlar. Fakat her şey zamanla kimlik değiştirdi, zamana ayak uydurdu. Geleneksel yaşam tarzları ve atalardan öğrenilen değerler zamanla değerini kaybetti. İnce işçilik gereken ustalıklar, insanı ön planda tutan ahlaki değerler yerini Çin malı eşyalara ve makineleşmiş duygulara bıraktı. Herkesin suratında gezdirdiği şablonlar, yapmacık tavırlar... "En yakındakiler yabancı gibi uzaktı da, hiç tanımadıkları daha bir candı. Dinlenmek unutulmuş bir sanattı da çalışmak daha az yorucuydu. Koca koca insanların zerre anlayışı yoktu da bebekler daha bir olgundu. Şaşmıyordu hiçbir şeye. Bu saatten sonra her şey kabulüydü. " (Karakaşlı, 35) Fakat kimlik değişmesi yalnızca insanların ahlakında değil, hem insanların hem de şehrin giyinişinde de değişime sebep oldu. Postmodern mimariyle yapılmış soğuk görünümlü devasa metal yapılar, her biri boy konusunda birbiriyle yarışıyor! Eski konaklara, yalılara bakınca, ince işçiliğin büyük çoğunluğunu barındırmayan, bilgisayarlardan alınan değerlerle yapılan binalar şimdikiler. Veya da kendini yıllardır tekrar eden moda. Dizi yırtık kotlar, sıradan desenli tişörtler... Bir şehir bunca değişimi kaldırabilir mi? Şehir kendisine bunu yapanların zaaflarından yararlanıp onları vuruyor aslında. Eskiden olmadığı kadar birleşik ve entegre bir dünyadayız. Bilgi sürekli akıyor ve herkes koparabildiğini alıyor kendisine. En yararlı bulduklarını, en popüler olanları... Bu şehirde taban tabana zıt görüşte olan bireyler vardır. Ah bir oturup dinleyebilseler birbirlerini... İdeolojik sapkınlıklardan, radikal kararlardan sıyrılabilseler... Her olaya onun gerektirdiği şartlara bakarak ona özgü çözümler getirmek yerine olayı belli ideolojik kalıplar çerçevesinde gözledikleri için bir türlü anlaşamazlar. Birbirlerine onur kırıcı laflar ederler ve sonrası malum. İnsanlar sürekli bir yere yetişmeye çalışıyor, sürekli kişisel başarı derdindeler. Çoğu zaman birbirleri tarafından saygı görülüp benimsenmeyi son plana koyuyorlar, aslında ilk planda gelmesi gerekeni. Aşırı derecede benmerkezci ve cimri oldu insan. İnsanlar gittikçe din, dil, ırk ayrımı yapar hale geliyor demek saçma olur. Artık tüm dillerin içine girmiş, insanların gündelik hayatında farkında olmadan sürekli kullandığı dil varken, İngilizce, tüm dünyada ortak. Din desen, aynı dinden olanlar birbirini vuruyor, farklı dinden olup ta ayrım yapmaya da gerek yok. Irk desen, kimin ne kadar safkan olduğu bilinmezken... İnsan artık doğrudan insanı ayırıyor kendisinden. Yalnızca İstanbul'la sınırlı olmayan bir gerçek bu. İnsanlar için yalnızca çabalarını şekillendiren idealleri ve kendileri var. Peki bu İstanbul hiç mi saf ve doğal kalmış bir şey barındırmıyor derseniz; halen birbiri için atan kalpler, sokak hayvanları için bir kap su koyanlar, çöp kovası bulamadığı için elindeki çöpü saatlerce elinde tutanlar, pazardan çıkan teyzenin elindeki poşetlere yardım edenler halen var. İyi insanın sayısı dünyanın son gününe kadar gittikçe azalır ancak asla sıfır olmaz. Şehir bu ebedi yalnızlığında neler görüp geçirmiştir bilinen veya bildiğini sandığımız bu tarihi dışında? Şu zamanda pek tepkili olduğunu görünce daha önce yaşadığı şeylerin güzel olduğu söylenebilir. Daha doğrusu ona karışmıyorlardı, iyi veya kötü olan her şey insanlığın kendi arasında geçiyordu. Şimdi ise özümseme kapasitesinin üzerinde yaptığımız yüklemeler özümseme doyuma ulaşınca bize geri dönüyor. Şehrin grisi grisine karışmış, musluklarından neredeyse zehir akar hale gelmiştir. Ancak her şeye rağmen hem kendi güzelliğin, hem eskilerin bıraktığı güzellikler seni halen eşsiz kılıyor. Kapalıçarşı'nın gürültülü, renkli ve her girişinde girenin kaybolduğu büyülü yapısı, boğazın o masmaviliğinin üzerine vuran güneşin Çamlıca'dan seyri, seni halen yegane yapan şeylerden sadece birkaçı aziz İstanbul. Ne güzel demiş şair; Bu şehr-i Sıtanbul ki bi-misl-ü behadır Bir sengine yekpare Acem mülkü fedadır Bu İstanbul şehri ki misli benzeri yoktur Bir taşına bütün Acem mülkü fedadır (NEDİM)