CİCERO'NUN YAZGISI

Tanrı, inanç ve kader kavramları yalnız kaldığımda masamın boş köşesini dolduran soruların kaynağıydı benim için. Neden ve sonuç üzerinden çıkarımlar yapmaya çalışıyordum bu konular üzerine. Kendi fikirlerim dışında da insanlar ne söylemiş, ne düşünmüş önemliydi benim için. Sanal sözlükler, bloglar filan derken, Cicero'nun Tanrı Üzerine(De natura deorum), Sezgi Üzerine ve Kader Üzerine kitaplarının olduğunu öğrendim. Cicero'yu hemen araştırdım ve yorumlardan tarzının bana hitap ettiği kanısına vardım. Bu üçlüden elime ilk geçen kitap Kader Üzerine oldu. Yanılmamışım. Hem üslup hem de mantıksal altyapısı ile beni tepeden tırnağa etkiledi. Kader Üzerine'de en çok beni etkileyen şey Cicero'nun nedensellik kavramına bakış açısıydı. Cicero'nun nedensellik üzerine öne sürdüğü nedenler gerçekten insanı tatmin ediyor. Zincirleme nedenleri ile sonuca ulaşırken Cicero, tabiri caizse soru soracak hava kabarcığı bırakmıyor. Kader Üzerine'yi diyalog şeklinde ele almayı tercih etmiş Cicero. Kader Üzerine kitabı, Tanrı Üzerine(De natura deorum) ve Sezgi Üzerine(De divinatione) kitaplarının devamı ve tamamlayıcısı niteliğindeymiş. Serinin sırasını bozmak gibi oldu ancak Yüzüklerin Efendisi gibi olay örgüsü olmadığı için bence kaybettiğim bir şey yoktur. Cicero diğer iki kitaptan farklı olarak Kader Üzerine'de konuyu çift taraflı ele almak yerine, muhabbet ortağı Hirtius'un isteği üzerine tek taraflı ele alıyor. Hirtius gerçek biri midir bilinmez ama tek taraflı bakış açısı Agnostik olan Cicero'nun kader üzerine bilinmezlikten öte kesin bir yargısının olduğu çıkarımını yaptırıyor bana. Cicero aslında yazgının varlığı ve yokluğu üzerine konuşmuyor. Yazgının tanımı içerisinde olan neden-sonuç örgüsünü irdeliyor. Kesin hükümlerle ne dogmatikler gibi yazgı var diyor ne de yazgının olmadığını söylüyor. Bunun nedeni Cicero'nun tanrı hakkındaki düşüncelerinde gizli olabilir. Cicero önceki eserlerinde mükemmel denecek güzellikteki doğayı yaratan tanrının varlığını kabul etmiş. Cicero'ya göre tanrının evvelinin ve sonrasının olmadığı gereği olarak tanrı için zaman kavramı yoktur. İnsanlar için geçerli olan zaman kavramında geçmiş, şimdi ve gelecek tanrı için başlamadan bitmiştir. Tanrı inancı olan Cicero için bu durum, yazgıdan dolayı insanların geleceği önceden bellidir görüşünü ispatlar nitelikte değil. Benim Cicero'yu anladığım kadarıyla insanların tamamen rastlantısal yaşaması veya neden-sonuç ilişiği örgüsü içinde yaşaması tanrı için geçerli olan ve önceden belli olan yazgı kavramını değiştirmeyecek. Bu nedenle Cicero aslında yazgıyı ( tanrının gördüğü neden- sonuç örgüsünü) var kabul edip, yazgının tamamen doğa tarafından oluşturulan salt nedensellikle gerçekleşmediğini iddia ediyor. Neden-sonuç örgüsünde duyular sayesinde insanların çevresinden etkilendiğini kabul eden Cicero, insanın ortaya koyduğu sonucun sadece bu duyulardan ötürü oluştuğunu kabul etmiyor. Cicero, yazgının neden kısmının gerçekliğini kabul ediyor ama insanın kendi aklı ve özgür iradesinden ötürü bu nedenin zorunluluğunu kabul etmiyor. Çünkü eğer aksi gibi sırf nedenden dolayı insanın özgür iradesi olmaksızın sonuç oluşsaydı. Platon'un ve Sokrates'in ahlak ve sorumluluk kavramlarının hiçbir mantığı kalmayacaktı. Bu durumda insanların kendi iradeleri dışında kader olarak etik dışı davrandığı veya suç işlediği, yine kaderleri yüzünden de cezalandırıldığı durumu ortaya çıkacaktı. Bu nedenle özgürlük ve etik çerçevesinde Cicero'nun görüşü bana göre gayet aydınlatıcı ve mantıksaldı. Üslubunda insanları ikna edici mantıksal nedenler kullanan Cicero'nun felsefede bu üslubu kazanmasının altında daha önce aldığı politika eğitim yatıyor bence. Politikacı olmak isteyen Cicero'nun düşsel yeteneğini geliştirmek için ilgilendiği felsefeyi filozof olacak kadar sevmesi, onun politikada kullanmak üzere felsefi bir üslup geliştirmesi yerine felsefede kullanmak üzere politika üslubu oluşturmasına neden olmuş demeden kendimi alamayacağım. Herşeyi kenara bırakıp Kader Üzerine'den bende geriye kalanlara da bakacak olursam, Agnostik Cicero'yu bile ikna eden kendi görüşleri beni derinden etkiledi doğrusu. Tek bir soru işareti bile bırakmayan neden-sonuç ilişkisi, yukarıda yaptığım çıkarımlarda da görüldüğü üzere fikirlerime işledi. Cicero, boş masamın boş köşesini dolduran sohbet ortağım oldu artık benim. Yeni bir konu üzerine sözleştik bile: Tanrı Üzerine.