HAYATA YÖN VEREN MEKANİZMALAR

"Günler, aylar derken bir de bakıyoruz ki ömürler geçiyor. Ve ömür geçerken yaptığımız iki işin kısa özeti şöyle: Düşünmek ve duygulanmak... " (s. 181) diyerek başlıyor Aydın Boysan, manidar bir isim verdiği kitabında, güzel bir denemesine. Okur okumaz istemsizce soruyorum kendime: Gerçekten öyle mi? 'Düşünmek ve duygulanmak' olarak özetlenebilecek kadar az şey mi yapıyoruz koca bir ömürde? Her gün hayat sahnesinde rollerini icra eden milyonların ya da daha dar kapsamlı bir yaklaşımla dersi kaçırmamak için sabahın erken saatlerinde yatağından ayrılan ve akşam eve gelinceye kadar oradan oraya koşuşturan benim yaptığımız şey bu kadar basit mi? Kısacık bir güne bile birçok aktivite sığdırabiliyorken ömrümüzün tamamında yapacaklarımızı düşünmeyi aklımdan bile geçirmiyorum, uzun süreceği kesin. Olaya üstünkörü yaklaşınca ulaştığım sonuç bu. Biraz daha detaylı düşündükten sonra anlamın daha derin olması gerektiğini fark ediyorum. Evet, ömrümüz boyunca hepsini tek tek satırlara dökecek olsak binlerce kütüphane dolduracak kadar sayısız şey yapıyoruz ama hepsinin ortaya çıkmasına neden olan, dolaylı yollardan hayatımızda söz sahibi olan faktörler ortak: Duygularımız ve düşüncelerimiz... Hepimiz bazen aklımızın, bazen de kalbimizin sesini dinleyerek hareket ediyoruz. Bu ikilinin mutabık olduğu durumlar olabilir ama ikisinin de devrede olmadığı bir tane eylem göstermek imkansızdır. Düşünme yetisinin insana bahşedilen en büyük hediye olduğu aşikar, hele de diğer hayvanlardan ayrılan tek noktamızken. Ayrıca çok da zor değil. Düşünmek, bize mantığımızla hareket etme, durumu daha doğru değerlendirme olanağı sunmasıyla duygulanmanın bir adım önüne geçiyor gibi gözükse de duygularımızın bizi insan yapan faktör olduğunu unutmamalıyız. Duygularımız olmasaydı kendi icat ettiğimiz bilgisayarlardan hiçbir farkımız kalmayacağı gibi yaşama değer katan mutluluk, sevgi gibi kavramları anlamlandıramaz, yaşayamazdık. Düşünmenin daha yorucu olduğunu ve bazen mantığımızın da yanılabileceğini göz önünde bulundurursak arada mola verip duygularımızın dümeni ele almasına izin vermeliyiz ama tabii ki her şeyde geçerli olduğu gibi dozunun iyi ayarlanması şartıyla... Mantıklı düşünmeyi devre dışı bırakıp sadece duygularla hareket etmek de en az duygusuz olmak kadar tehlikeli. "Duygu" dediğimiz uçsuz bucaksız okyanusta kaybolmak da en az o okyanusta bilinmeyene yelken açmak kadar kolay olacaktır, hem de eğer yeterince iyi bir kaptan değilseniz. Duygular, doğaları gereği kısa sürelidir ve bu yüzden çoğu zaman güvenilmez oldukları için bizi nereye götürecekleri bilinmez. En güzel duygular bile yaşadığımız farklı olaylar karşısında yerlerini kötü olanlara, istenmeyenlere bırakabilir. Mesela mutluluk... İnsanlar bir ömür mutlu olmayı bekler, bütün benlikleriyle sadece bu amaç için yaşarlar. O ya da bu sebepten mutluluğa ulaşamadıklarında ya da tam ona kavuşmuşken ellerinden kayıp gittiğinde ne olur peki? İnandıkları ve onları yarı yolda bırakan şeylere küsüp mutlu olan insanlara kin beslemeye başlamaları ya da sonu görünmeyen bir kuyu kadar derin bir umutsuzluğa kapılmaları işten bile değil. Duygularımız her an değişebileceği için eğer hakimiyeti tamamıyla onlara bırakıp kendi hayatımıza dışarıdan bir izleyici gibi yaklaşırsak izlemek istemeyeceğimiz sahnelerin içinde bulabiliriz kendimizi. İyisi mi duygulara bir uyuşturucu misali bağımlı olmak yerine, onların sahibi, efendisi olmak. Demem o ki sonsuz duygu okyanusunda iyi bir kaptan olmak... Benliğimiz, hangisinin sesini dinlemeyi kendine daha uygun görürse görsün ortada bir gerçek var ki insan olmak biraz düşünmek, biraz da duygulanmaktan ibaret. Hayatımızı nasıl idame ettireceğimiz bu ikilinin birbirlerine ne kadar baskın geleceklerine ya da dengeyi nasıl sağlayacaklarına bağlı olsa da bana sorarsanız zaman bu kadar hızlı geçerken ikisinden de mahrum kalmamak, hem düşünmüş; kendi sınırlarını zorlamış olmak, hem de her duyguyu tadında yaşamak en iyisi. Tabii ki seçim sizin!