Teknolojik Yanılsamalar

Black Mirror serisi her bölümde farklı bir distopyayı, teknolojinin karanlık yüzünün yaşamımızı ve bizi nasıl değiştirebileceğini anlatıyor. Anlatılanlar her ne kadar gerçekleşmesi imkansız gibi dursa da izlerken günümüzde de yaşanan olaylarla bağdaştırabileceğimiz sahneler mevcut. İzlediğim bölümde ise gelişen teknoloji baskı ve şiddetle yönetmenin gereksiz hale geldiği, topluma daha hoş gözüken sosyal bir kontrolü mümkün kılıyor. Bireylere sahte ihtiyaçlar ve bu ihtiyaçları gidermek içinse bireyler var olan tüketici sistemde seçim hakkına sahip olduğunu zanneden modern köleler olarak çalıştırılıyorlar. Ben de dizide anlatılan bu kavramların aslında yaşadığımız zamandan hiç de uzak kavramlar olmadığını ve günümüzdeki tüketim toplumunun kapitalist düzen tarafından nasıl köleleştirildiğini inceleyeceğim. Kapitalizimin uç noktada yaşandığı bu sistemde bugünkü yaşamımızdan da yansımalar görmek mümkün. İzleyeni korkutan durum ise bu distopyadan sadece birkaç adım uzakta olmamız. Dizide göze çarpan bir unsur, ekranlarla kaplı hücrelerde yaşayan insanlara zorla izletilen ve geçmek için ücret ödenilmesi gereken reklamlar. Günümüzde de medya ve internet bu tarz reklamlarla şişirilmiş durumda. Artık interneti herhangi bir şey yapmak için kullandığımızda onlarca reklam dikkatimizi dağıtmak için uğraşıyor. Anlatılan distopyadan tek farkımız ise hücrelerde yaşamamamız. Etrafımızı saran ekranlar ve bu ekranlardan kesintisizce yayınlanan tüketme arzusunu arttırıcı reklamları artık kanıksamış durumdayız. Cep telefonlarımız, bilgisayarlar ve televizyonlar. Hepsi hemen ulaşabilmemiz ve ulaşılabilmemiz için en portatif hale getirilmeye çalışılıyor. Yeter ki insanlar bu düzenden hiç uzaklaşamasın, insanların tüketme arzuları körelmesin. Şu anda seçme hakkımız çok düşük seviyelerde olsa dahi hala var. Ancak ilerleyen zamanlar için aynısını söylenemez. Hayatımız gitgide teknolojiye bağımlı hale gelirken bu ekranlardan uzak kalmak izole bir yaşam sürmek anlamına geliyor. Kullandığımız teknoloji her ne kadar bizim kontrolümüz altında olsa da bu sonu gelmeyen reklam akışına engel olamıyoruz. Artık dikkatimizi çalmaya çalışan, kapitalist sistemi besleyen, satın almayı zevk veren bir eylem olarak tanıtan reklamlardan yoksun hiçbir medya yok. Teknoloji şu an bize zorla tükettirilmese de diğer eğlence yollarından en baskını ve en kolay ulaşılabileni. Bu özellikler de onu diğer yollardan daha çekici kılıyor. Tabi ki de şirketler de herkese kolaylıkla ulaşılabilen bu pazarı reklamlarıyla dolduruyorlar. Teknolojinin artan taşınabilirliği ile artık bu reklamlara kullandığımız her araçla maruz kalmak korkutucu derecede kolay. Dizide gösterilen başka bir olgu ise halihazırdaki sistemin yarattığı sahte ihtiyaçlar. Anlatılan distopyada her birey sanal dünyada bir yansımaya sahip ve bu bireyler avatarlarına çeşitli eşyalar ve eklentiler alabiliyorlar. Bu satın alınabilir hizmetler gerçeğe hiçbir katkısı olmadığı halde reklamlar ve sistem bunları birer gereksinim olarak pazarlıyor. Günümüzde de aslında daha azıyla yetinebileceğimiz ürünlerin yeni modelleri bize birer ihtiyaç olarak gösteriliyor. Bu yeni modellerde beraberinde yeni ihtiyaçlar getiriyor. Sürekli gereksizce yenilenen bu ürünlerin yarattığı sahte ihtiyaçlar döngüsünde hapsolmuş durumdayız. Sistem isteklerimizin birer ihtiyaç olduğuna bizi inandırmaya çalışıyor. Modası geçtiği söylenerek yenisi alınması iddia edilen giysilerin ya da yeni modeli çıktığı için daha halen kullanılabilir haldeki teknolojik aletlerin bir köşeye atılması. Kendi hayatımdan örnek vermek gerekirse henüz üç sene önce aldığım telefonun üstüne iki yeni modeli çıktığı için aklımdan telefonu değiştirmek düşüncesini çıkaramıyorum. Yeni modellerin reklamları ve sanki eskinin hiçbir değerinin kalmadığını sandıran tanıtımlar kesinlikle bu düşünceyi körüklüyor. Sahte ihtiyaçların doğurduğu bir başka sorun ise kişileri gerçeğe körleştirmesidir. Dizide de ana karakter farkına vardırılmadan köle olarak çalıştırıldıkları, ekranların pencerelerin yerine geçtiği bu yerde gerçek bir şeyin peşinde. Burada çalıştırılanlar kendilerini bildikleri bileli burada çalışmanın normal ve gerekli olduğunu sanıyorlar. Oysa sistem kendi tanımladığı özgürlük duygusunu kişilere aşılayarak onları özgür olduklarına inandırabilir. Bireylere kendi seçimlerini yaptıklarını sandırarak onları birer tutsak gibi yaşatmak sahte tanımlarla mümkündür. Aynı ürünü üreten yüzlerce markadan seçebilmenin özgür olmakla uzaktan yakından alakası yoktur. Asıl özgürlük o ürünü almadan da ihtiyacını gidermek için bir yol bulunmasıdır. Yaşanılması gereken hayatın lüks bir hayat olduğunu empoze eden sistem ve medya, durmadan tüketmek için durmadan çalışmayı zorunlu kılıyor. Satın almayı zorunlu kılan bu tüketici toplumda "hayatlarını geçinmeye adayanlar, hayatlarını yaşamaktan aciz kalırlar."i Peki bireyin özgür olmadığı halde özgür olduğunu sanması, dayatılan ihtiyaçlarını karşıladığında mutlu olması bir nevi "Cehalet mutluluktur." mantığıyla yaşaması yanlış mıdır? Unutulmaması gereken bu sisteme tutsak olmuş kişilerin istediklerine sahip olduklarındaki mutluluk aynı zamanda o isteklerin tatmin edilmemesi durumunda üzüntüyü de getirecektir. Kısa süreli mutluluklar için aralıksız çalışmak ve o mutluluğa sahip olunmadığı sürece hissedilen bunaltı o mutluluğun yerine geçemez. i Marcuse, Herbert. "One-Dimensional Man". 1964. Web. Sayfa 130.