Marcel Proust'un Komşuluğu ve Günümüzde Komşuluk

Üst Kat Komşusuna Mektuplar, Kayıp Zamanın İzinde ve Swann'ların Tarafı adlı kitapların yazarı, ünlü fransız düşünür ve yazar Marcel Proust'un gerçek hayattaki üst kat komşusu Madam Willliams'a yolladığı mektupların derlenmesiyle ortaya çıkan bir kitaptır. Ne kadar elde edilmesi zor olsa da (kitabı bulmaya çalışırken çektiğim zorluklardan dolayı) çok samimi ve bir o kadar da incelikle yazılmış mektupları okuyunca bu çabalarınızın hepsine değdiğini göreceksiniz. Bu kitabı okuduktan sonra komşularımızla olan ilişkilerimizde nasıl davranmanız gerektiğini anlayacağımız bir yapıt. Öncelikle neden bu kitabı seçtiğimden bahsedeyim. İlk olarak mektuplarda Marcel Proust, yaşanılan her şeyin mantıklı açıklamalarının üzerinde durmak yerine, her anın duygusal analizlerini yapmayı seven ve en basit, geçici bir his ile derinlemesine hissettiği duyguları birbirine katan, çok değerli aynı zamanda okumaktan ve yazdıkları üzerine düşünmekten zevk aldığım bir yazardır. Bu kitapta Proust'un gerçek hayatta nasıl biri olduğu, çevresindekilerle nasıl geçindiğini, ne tür zorluklar yaşadığını öğreneceğimi düşündüm nitekim de öyle oldu. İkinci olarak kitabın adı beni çok şaşırttı. Bir insan neden üst komşusuna mektup yollar ki? Normalde insan istediği zaman komşusunun kapısını çalıp konuşabilir diye düşündüm ama mektupları yazanın Marcel Proust olduğunu düşününce kafamdaki önyargıları bir kenara bırakıp kitabı okumaya başladım. Mektupların konuların nedir? Proust kendi uyku ve çalışma saatlerinde üst kattaki tadilatlar yüzünden rahatsız olur. Mektuplardan da anlaşılacağı üzere bu tadilatlar canını çok sıkar ama Madam Williams'a şikayet ederken hiçbir zaman kırıcı bir söz kullanmaz ve her zaman büyük bir incelikle kendisinin uyku ve çalışma vakitlerinde sessiz olmalarını rica eder. Hatta Proust bazen bu ricalarıyla komşularını sıkboğaz ettiğini düşünür ve çoğu mektubunda ne kadar mahcup olduğundan bahseder. Günümüzdeki komşuluk ilişkilerine baktığımızda bu inceliği çok nadir görüyoruz. Hatırlıyorum da küçükken evimize bir tadilat yaptırmıştık. Tadilatta çalışan bazı ustaların oluşan çer çöpü yanlışlıkla komşumuzun balkonuna ve bahçesine döktüğünden haberimiz yoktu. Bu olaydan sonra komşumuz bizi güzel bir dille uyarmak yerine kapımıza gelip olay çıkarmaya çalıştı. Belki Proust gibi güzel bir şekilde uyarsaydı hiçbir sıkıntı çıkmadan olay çözülebilirdi. Günümüz komşularının Proust'tan alması gereken bir ders de teşekkür etmek olabilir. Proust'un mektuplarında rica ettiği bazı problemler üst kat komşusu tarafından halledilirse Proust'un bir sonraki mektubunda hemen teşekkür ettiğini görüyoruz. Komşusu Madam Williams ile mektuplaşmaları git gide dertleşmeye ve hatır sormaya dönüşür. I. Dünya Savaşı nedeniyle bazı sevdiklerini kaybettikleri için üzüntü içerisindelerdir ama yolladıkları mektuplarla birbirlerini teselli ederler. Aslında komşuluk ilişkilerinin böyle olması gerekmez mi? Komşu dediğin komşusunun dertlerini dinlemeli onu teselli etmelidir. Günümüzdeki komşuluklarda bırakın dertleşmeyi adam akıllı selam veren yok. Komşular birbirlerinin hayatları hakkında hiçbir şey bilmiyorlar ve bilmek de istemiyorlar. Evlerine çekilip kendi dertlerinde boğuluyorlar. Kitapta gördüğümüz üzere Proust'un ne kadar fazla sıkıntısı olsa da Madam Williams'ın da sorunlarıyla ilgileniyor ve bu dertlerde boğulmamasını istiyor. Belki de Madam Williams'ın Proust ile mektuplaşmaları bittikten sonra intihar etmesinin nedeni kendi dertlerinde boğulması ve ona yardım edecek kimsesinin olmamasıdır. Kitaptaki mektupların nasıl komşu olunacağını göstermesi bir yana Proust bazı mektuplarında sanatsal ve bir o kadar düşündürücü sözler de yazmayı ihmal etmemiş. Yazarlığını sadece kitaplarına aktarmamış. Hayatının her zerresine sanatı ve edebiyatı koymayı ihmal etmemiş. Birinci mektubundaki "Bütün dileklerim, önümüzdeki sene, biten senenin verdiği acıları dindirsin diye, unuttursun demiyorum ama, çünkü yaralı kalplerin gururlu hazinesidir hatıra." (Proust 2015, 19) sözleri ve diğer mektuplarında buna benzer birçok sanatsal ifadeleri beni gerçekten çok etkiledi. Sonuç olarak hepimiz Proust'un yazılarındaki inceliğinden ve komşuluk ilişkilerinden ders almalıyız. Günümüz komşuluk ilişkilerinin Proust'un Madam Williams ile olan komşuluğu gibi dayanışma ve yardımlaşma içerisinde olmasını sağlamalıyız.