DEĞİŞEN İNSANLAR

Hayatımda gittiğim ilk tiyatro "Oz Büyücüsü"dür. Demiştim ki "Ya işte, insanlar nasıl şekilden şekile giriyorlar, nasıl önündeki kalabalığı eğlendirmek için kendilerini değiştiriyorlar?" ve şaşırmıştım bir insanın kendi kişilliğinden başka kişilikleri oynamasına hatta kendi türünden başka türleri resmedebilmesine. En son gittiğim tiyatronun ismi "39 Basamak", 1915'te John Buchan tarafından roman olarak yazılmış. 1935'te yönetmen sandalyesinde Alfred Hitchcock ve Charles Bennet tarafından beyaz perdeye taşınmış ve 2005'te ise tiyatro hayranları için kırmızı perdelerin arkasından çıkarılmış. Bu tiyatroda da "Oz Büyücüsü" oyununda olduğu gibi performanstan çok etkilenmiştim. Hatta bu sefer daha da şaşırmıştım. Çünkü oyuncuların aynı sahne içinde birdenbire başka kişiliklere dönüştüklerine şahit oldum. Mesela oyunculardan biri aynı sahnede hem kondüktörü hem de hostesi oynadı. Karakter geçişlerinde oyuncu şapkasını, konuşma biçimini ve tavırlarını değiştirdi. İşte tiyatronun başarılı bir oyuncudan beklediği performans da budur. Oyuncunun, kendinden farklı ögeleri sanki kendisiymiş gibi gösterebilmesidir tiyatro. Aslında bu "değişme" olayına sahneden çok gerçek hayatta şahit oluyoruz. Tanıdığımız insanların daha doğrusu tanıdığımızı zannettiğimiz insanların farklı ortamlar altında şekilden şekile bürünmesi, bukalemun gibi ortama uyum sağlaması bunun bir örneği. Yalnızca bu yetenek sahne gösterilerinde gayet işe yarayan ve oyuncularda aranan bir özellik olsa da gerçek hayatta insan kişiliğini korumalı ve birey kendi olmayı bilmelidir. Sadece karakter sahibi insanlar kendi hayatlarını yönetebilirler. Yoksa birey her işte başka insanlara bağlı olur. Sağlam bir kişiliği olmayan birey kendisini kaybeder yani özünden kopar. Hani derler ya "Nerden geldiğini bil ki nereye gideceğini bilesin.", burda geldiğimiz yer özümüzdür. O zaman bireyin ne yapacağını, hayatını nasıl yönlendireceğini bilmesi için kendini bilmesi, kendi kişiliğini kaybetmemesi lazım. Peki bireyin kişiliği nasıl değişir, nasıl özünden uzaklaşıp kendini tanıyamaz hale gelir? Bireyin kişiliğinin değişmesinde diğer insanlar tarafından beğenilme isteği, dışa dönüklük seviyesi, dürüstlük ve duygusal denge gibi faktörler rol oynar. Tabi bu işin genetik ve toplumsal tarafları da var ama benim tiyatrodan esinlendiklerim insanların beğenilme isteği ve dürüstlükleri. Şimdi bireyin beğenilme isteği üzerine duralım. Diğer insanların kendisi hakkındaki düşünceleri çok önemseyen kimseler kendilerini sürekli iyi göstermeye çalışır. Yalnız burada kullandığımız "iyi" kelimesi kişiden kişiye değişen bir sözcük olduğundan birey sürekli kendini karşısındaki insana göre değiştirmeye çalışır. Karşısındaki bireyin fikirleriyle kendi fikirlerini bir yapmaya çalışır. Aslında bunu karşısındaki kişi tarafından kabul edilmek için yapar ama bu arada kendi özünü kaybettiğini bilemez. İnsan özünü korumalı. Yalnız burada "özünü korumak" ile "dışarıya kapalı olma"yı karıştırmamak lazım. İnsan kendisine yararlı olan fikirleri kabul etmeli ama bu sırada özünden de uzaklaşmamalı. Aradaki dengeyi bulmaya özünü korumak denir. Bireyin kişiliğinin değişmesine dürüstlük çerçevesinden de bakılabilir. Dürüstlüğü önemseyen insanlar kendini karşısındaki insana doğru göstermeye çalışırlar. Başkası gibi davranmazlar ya da karşısındakine göre şekillenmezler. Kendilerini ne kadar iyi biliyorlarsa kendilerinden o kadar bahsederler, ne kendi özelliklerini abartırlar ne de kendilerinden azını söylerler. Bu şekilde kendilerini muhattaplarına tam anlatırlar. Kısacası kendi kişiliklerinden ödün vermezler. Bu yüzden dürüstlük kişiliğin korunmasında önemli faktörlerdendir. Sonuç olarak bir insan kendi özünü korumalı, dışardan gelen her fikre hayır dememeli ama her fikri de kabul etmemeli. Kendisini iyi bilmeli ve kendisinden bahsederken ne yalan söylemeli ne de alltan almalı. Başka insanlara yaranmak için kendini değiştirmeye kalkışmamalı ki kendi hayatını yönlendirebilsin, başkalarının hayatına bağlı kalmak zorunda kalmasın.