Satıcının Ölümünün Sorumlusu

On dört yaşındaydım sanırım. Okuldan eve gelip bilgisayar oyunu oynamayı hayal ederken, annemin o akşam tiyatroya gideceğimizi söylemesi moralimi bozmuştu. "Tiyatro çok sıkıcı bir şey, siz gidin ben evde kalayım." diyip duruyordum anneme. Her ne kadar tiyatronun "sıkıcı" bir şey olduğunu söylediğim için pişman olsam da, o tiksinç, çocukları aptal yerine koyan bazı kalitesiz çocuk oyunlarını seyretmiş birisi olarak, kimse beni suçlayamazdı bu düşüncem için. O gün annemin zorlamasıyla izlediğim Cyrano de Bergerac, tiyatroya bakışımı tamamen değiştirmişti. Tiyatronun ne kadar büyüleyici bir dünya olduğunu o gün anlamıştım işte. Yeni sezonun başlamasıyla geçen gün sevgilimin tavsiyesi üzerine izlediğim Satıcının Ölümü de bana bu büyüleyici dünyayı tekrar yaşattı. Dekor, oyuncu performansları, hikaye ve mesajlar o kadar etkiledi ki beni, bu blog yazısının konusu olmaya hak kazandı Arthur Miller'ın bu eseri... "Düşünsene. Ömür boyu çalışıp, bir evin borcunu öde. Sonunda senin olsun, ama içinde oturacak kimse bulunmasın." Kapitalist sistemin yırtıcılığının sonucunu en açık şekilde özetliyor Linda bize bu sözle. Otuz beş yıl eşek gibi çalışır, bir yerlere varmak için var gücünle uğraşırsın; yaşlanıp kullanılamaz hale geldiğindeyse, yirmi yıl önce adını koyduğun patronunun oğlu tarafından işten atılırsın. İhtiyar bir işsizsindir artık, bir çocuğun oynamaktan sıkılıp köşeye attığı, artık onu eğlendiremeyen oyuncaksındır. Şaşırmışsındır. Hiç düşünmemişsindir bu duruma geleceğini. İş en sonunda öyle bir hal alır ki, evin borcunu ölüm sigortandan gelen parayla öder karın. Artık ailenden kimsenin yaşamayacağı evin borcunu... İşte satıcı Willy'nin hikayesi... Bir ekonomik sistem, bir insanın akli dengesini yitirip intihar etmesine neden oluyorsa, başarısızdır, daha fazla sürdürülmesinin anlamı yoktur. Dolayısıyla satıcının ölümünün en büyük sorumlularından biridir her şeyin para ve itibar olduğu toplum ve ekonomik sistem. Para, para, para... Paran yoksa eğer mutlu uyanma şansın yok. Para kazanma olanağın yoksa eğer, durumun çok daha kötü. Başkalarından aldığın borçlarla -ki o da gururun el verdiği sürece- geçinir, sürekli hesap yapmak zorunda kalırsın. Sahip olduğun tek şey ise umuttur. Umut; Pandora'nın kutusunda kalan son kötülük... Her ne kadar insanların yaşama sevincinin devam etmesini sağlayan şey olarak görülse de, işlerin sürekli daha kötüye sarmasına neden olan şey aslında. Eğer Willy, en başından beri boş umutlarıyla oyalanmasaydı, her şey çok farklı olmaz mıydı? Willy'i intahara sürükleyen, artık umutsuzluğa kapılması değil, ölümünün oğlu Biff'le arasını düzelteceği, sigortadan gelecek parayla sorunların biteceği umudu değil miydi? Willy'nin umudu, Biff'le inatlaşmasının da en büyük nedenlerinden biriydi aslında. Willy'i yalanlardan inşaa edilmiş surların içine çekilmeye itiyordu bu umut. "Hayır, bu sefer gerçekleri konuşalım baba!" diye ortalığı ayağa kaldırırken Biff, Willy ona "Yarın Oliver'la görüşeceksin yani değil mi?" diyerek duymak istediği cevapları almak için uğraşıyordu. İnsanların objektif yaklaşamadığı bir konu varsa o da evlatlarıdır. Her anne-baba, kendi çocuğuna sahip olmadığı potansiyeller yükler. Henüz beş yaşındaki çocuklar için "Bizim oğlan şimdiden çıkarma işlemini de söktü." gibi cümleler kullanırlar. Eğer komşunun çocuğu çarpma işlemini de öğreniyorsa mümkün değil altta kalmayıp bölme işlemini de öğretmeliler çocuklarına. Oysa o çocuğun tek düşündüğü oyun oynamaktır. Sahi neden böyle yapar çoğu insan? Sanki her insanın mükemmel olması gerekiyormuş gibi... Halbuki insanın ne kadar kusurlu bir yaratık olduğu, en başta evlatlarını yarıştırmasından belli. Bu durumun en büyük nedeni aşağılık kompleksi bence. Özellikle kendileri hayata kalıcı bir miras bırakamamış insanlar, çocuklarının başarılarıyla övünmek istiyorlar. Bu durumun bir yere kadar normal olduğu reddedilemez, fakat eğer gerçekten çocuğumuzda olmayan potansiyelleri varmış gibi görmekte ısrar edersek, yalanlar içinde yüzmekten başka bir şey yapmamış oluruz, Willy'nin yaptığı gibi. En başından beri oğlu Biff'in çok parlak bir geleceği olduğuna inanıp, onun hatalarını görmezden gelmesi, oğluyla arasını açan bir etkendi Willy'nin düşündüğünün aksine: "Baba ben bir hiçim, baba hala anlamıyor musun? Artık bunun inatlık bir yanı kalmadı. Ne isem oyum ben, başka bir şey değil." Willy kendi çalışırken kazanamadığı başarıları oğullarından görmeyi o kadar istiyordu ki, bu takıntısı Biff'in ondan kopmasına neden olan en büyük etken oldu. Hepimiz yaşayamadığımız hayalleri çocuklarımız yaşasın isteriz aslında. Acaba o hayallerin çocuklarımızın değil, bizim hayallerimiz olduğunu ne zaman hatırlayacağız? "Anlamıyorsunuz, Willy bir satıcıydı. Bir satıcı için de elle tutulur bir yaşam tarzı yoktur. Bir vidayı yerine yerleştiremez, size yasaları anlatmaz, ya da ilaç vermez. O sisler içinde bir gülümseme ve ayakkabı boyasına güvenmektedir. Ne zaman ki kendisine gülücükle cevap verilmez... işte o zaman deprem olur. Sonra şapkanda iki delik açar ve sonunu getirirsin. Kimse bu adamı suçlayamaz. Bir satıcı düş görmek zorundadır ahbap. İşin gereği budur..." diyordu Charlie, babasını suçlayan Biff'e cevap olarak. Yanılıyordu. Suçluydu Willy. En başta sistemin topluma kazandırdığı paran ve itibarın yoksa bir hiçsindir anlayışını kendine ideal edindiği için suçluydu. Kendini kandırdığını bile bile kendini kandırmaya devam ettiği için suçluydu. Oğluna yaptıklarından, karısını aldattığından dolayı suçluydu. Fakat cezasını çekti Willy, çekilebilecek en büyük cezalardan biri olan pişmanlığı yaşadı. Kendisini kandırmaya çalışmasına rağmen, gerçekleri görmeyi reddetmesine rağmen, gerçeklerin en acımasız noktaya geldiği o anda, kendisini ikna edebilecek daha fazla yalanı ve gücü kalmadı Willy'nin. Gerçekleri görmek zorunda kaldı ve o ancak tiyatronun aktarabileceği acı dolu pişmanlığı yaşadı. Geriye kalansa o artık kimsenin içinde yaşayamayacağı ev oldu...