Uzamın Etkisi

Yaşadığımız yer, hayatımızı ne kadar etkiler? Yaşadığımız ev, çevresinde bulunan yapıların ve insanların; hareket, düşünce ve davranışlarımıza etkisi var mıdır? Bu iki sorunun cevabını da barındıran Fyodor Mihailoviç Dostoyevski'nin Suç ve Ceza adlı romanında; varoluşunu sorgulayan, kendini toplumun bir yapıtaşı olarak gören Raskolnikov'un yaşadığı çatışmalar ve bu sürecin sonuçları anlatılmaktadır. Bu yapıtta bir yandan da toplumsal yapının, o toplumda yaşayan bireylerin yaşamlarına etkisi birçok karakter üzerinden gösterilmektedir. Yapıtta karakterlerin yaşadığı ve olayların geçtiği yer yani uzam, Rusya'daki Saint Petersburg şehridir. Yapıtın kurgusunun oluşmasında, romandaki karakterlerin düşüncelerinin şekillenmesinde ve olayların gelişmesinde uzamın çok önemli bir etkisi olmuştur. Öncellikle uzam, toplumsal yapının oluşmasında etkilidir. Toplumsal yapı ise o toplumda yaşayan insanların, hayatlarını nasıl şekillendireceğini belirleyen önemli bir etkendir. Yalnızca dış uzam değil, iç uzam da hayatımızın büyük bir bölümünü etkilemektedir. Yapıtta, uzamın ve toplumsal yapının özellikle odak figür olan Raskolnikov üzerinde çok büyük ve önemli bir etkisi vardır. Maddi yetersizlik yüzünden eğitimini yarıda bırakmak zorunda kalan Raskolnikov, zamanının çoğunu hapishaneye benzeyen odasında tek başına hayatı hakkında düşünerek geçirir bu yüzden düşüncelerinin şekillenmesinde bu odanın boğucu havasının ve ortamının da etkisi olmuştur. Raskolnikov'un yapıtta kendini toplumdaki diğer insanlardan farklı görmesi, düzendeki çarpıklığın, bozukluğun ve sosyal adaletsizliğin düzeltilmesini kendine görev edinmesi; yaşlı tefeci kadını öldürerek suça yönelmesinin bir nedenidir. Bağımsız ruha sahip Raskolnikov'un, suça yönelmesinin bir başka nedeni ise ailesine yük olmak istemeyip kendi başına ayakta durmak istemesidir. Tüm bunların oluşmasının nedeni ise uzam yüzünden oluşan toplumsal yapıdaki farklılıkların, her insanı farklı yönde etkilemesidir. Toplumda, toplumsal yapıdaki farklılıklar yüzünden ekonomik farklılıklar da ortaya çıkmıştır. Yapıtta, parası olan bireyin güçlü taraf, parası olmayan fakir bireylerin ise ezilen taraf olduğunu görüyoruz. Aslında yapıttaki bütün karakterlerin tek amacı, para kazanmak ve yeterli para sahibi olarak rahat bir hayat yaşamaktır. Bu amacı gerçekleştirmek için hepsi, ellerinden gelen her şeyi yapmaya ve hatta kendi hayatlarından fedakarlık etmeye hazırdırlar. Yapıttaki uzamın ve uzam yüzünden oluşan toplumsal yapının, kadın karakterler üzerinde de önemli bir etkisi vardır. Özellikle bazı kadın karakterler, para kazanmak için kendilerinden fedakarlık etmektedirler. Örneğin; yapıtta Raskolnikov'un kardeşi Dunya evleneceği adam olan Lujin'i hiç sevmemesine rağmen ailesini daha iyi şartlarda yaşatmak için evlenmeyi kabul eder. Bir diğer kadın karakter olan Sonya ise dinine çok bağlı olmasına rağmen babası Marmaledov alkolik olduğu için fahişelik yaparak babasının yerine ailesini geçindirmeye çalışmaktadır. Sonya, yaptığı işin tanrının gözünde günah olduğunu bilmesine rağmen ailesini geçindirmek için çok önemsediği inançlarından vazgeçer. Bu karakterler üzerinden de gördüğümüz gibi toplumsal yapı, kadın karakterlerin hep kendilerinden bir şey feda etmelerini gerektirmiştir. Kitapta yaşanan tüm olaylara baktığımızda, uzamın yapıttaki karakterler üzerinde farklı etkileri olduğunu görüyoruz. Uzam, romandaki kişilerin nasıl yaşayacaklarını, nasıl davranacaklarını ve nasıl düşüneceklerini etkilemiştir. Bence yapıttaki yaşanan tüm olayların nedeni toplumsal yapıdır ve toplumsal yapıdaki farklılıkların, karakterlerin yaptıkları davranışlara neden olduğunu düşünüyorum. Sonuç olarak; aynı Fyodor Mihailoviç Dostoyevski'nin Suç ve Ceza adlı romanında Raskolnikov ve diğer karakterlerde olduğu gibi yaşadığımız yerin üzerimizdeki etkisi çok büyüktür. Yaşadığımız ev, çevresinde bulunan yapılar, o mahallede bulunan insanlar; düşüncelerimizin oluşmasında, hareket ve davranışlarımızın şekillenmesinde oldukça etkilidirler. Bu sebepten dolayı yaşamak istediğimiz yeri yani evi seçerken bunları göz önünde bulundurarak ve dikkat ederek seçmeliyiz. 3