Beyaz Yakalılık Dini

Üniversite okumanın sorgusuz sualsiz bir iyi bir şey olarak addedilmesinden rahatsız oluyorum. Evet, üniversite okumanın kişisel gelişime en büyük katkıyı sağladığı fikrinin bir yanılgı olduğunu iddia ediyorum. Sizlerin hatırına tavrımı biraz daha yumuşatıp bu iddiamın herkes için değil ama insanların önemli bir kısmı için geçerli olduğunu söyleyeyim. Üniversiteler birçok insanı, hayata hazırlamaktan ziyade hayatı ezberletiyor. Karakteri tam oturmamış, kendisine nasıl bir hayat çizeceğini belirleyememiş insanlar, üniversite eğitimi sonrasında basmakalıp, sıradan, zevksiz, sorunlu tipler haline geliyorlar. Üniversite mezunu insanların özgür bireyler haline geldiklerini; vizyonlarının açıldığını; yerelde çırpınmaktansa uluslararası düşünmeye başladıklarını söylediğinizi duyar gibiyim. Ancak biraz düşünün, çevrenizdeki üniversite mezunlarına bakın. Onlar, hayatlarında gerçekten özgün kararlar alan bireyler mi yoksa "beyaz yakalılık dininin" gerekliliklerini yerine getiren, yani hayatı ezberden yaşayan makineler mi? On üniversite mezunu tanıyorsanız en fazla yarısının birinci gruba dahil olduğunu düşünüyorum. En azından benim tanıdığım üniversite mezunları içi durum böyle. Kalan beş kişilik grup ise üniversite mezunu oldukları için tatillerinin büyük kısmını AVM'lerde geçiriyorlar; arabesk müzik dinlediklerini söylemekten utanıyorlar; hayatlarının bir bölümünde mutlaka tenis kursuna gitmiş oluyorlar; inandıkları beyaz yakalılık dinine ait "plaza insanlığı" mezhebinin gerekliliği olarak günde en az üç vakit Starbucks, Beymen, YKM gibi mekanlarda yer bildirimi yapıyorlar. Bu insanları rahatlıkla genelliyorum çünkü daha önce de dediğim gibi bunlar, üniversite eğitimleri boyunca hayata hazırlanmaktan ziyade hayatı ezberlemiş insanlardan oluşuyor. Bu yaşamın, herkesin ulaşması gereken zirve nokta olduğunu düşünüyorlar. Beyaz yakalı olmanın ezberlerini genç yazar Hakan Bıçakçı, Doğa Tarihi isimli eserinde çok güzel anlatıyor. Kitap, biraz önce bahsettiğim 10 üniversite mezunun beş kişilik kısmının yaşadığı gündelik hayatı konu edinmiş. Plazalar, giyilmesi gerekenler, yenilmesi gerekenler, beyaz yakalı olmanın gereklilikleri, üniversite okumuş olmanın verdiği temelsiz özgüvenler, sürekli genç ve şık görünme mecburiyeti, başkaları tarafından belirlenen alınacaklar, satılacaklar ve hatta yiyecekler... Tüm bunlar arasında sıkışıp kalan üniversite mezunlarının kendileri olmaktan çıkıp yaşadıkları robotik hayat eserde çok güzel anlatılıyor. Peki ya hayatı ezberden yaşayan bu insanlar üniversitelere gitmeseydi ne olurdu? Bence bu işin kazanımı, 50 yaşına kadar sıkıcı ve boğucu bir yaşama hapsolmamak için bir şanslarının oluşuydu. Yani üniversitede beyaz yakalı olmanın farzlarını öğrenmeselerdi belki de kendi yollarını çizecekler, böylesine iğrenç bir hayata mecbur kalmayacaklardı. Bu noktada, üniversite okumanın maddi ve kültürel birçok kazanımı olduğu itirazı gelebilir. Elbette ki bu kazanımları reddetmiyorum ancak bunlar, on üniversite mezununun ilk beş kişilik gurubu için, yani kendi yolunu çizen özgür bireyler için geçerli. Diğer insanlar belki de üniversite okumasalardı maddi açıdan daha başarılı olacaklardı. Kafanızı ekranlardan ve kağıtlardan kaldırıp gerçek dünyaya bir bakın. Örneğin OSTİM'deki ya da bir Anadolu şehrindeki sanayi tesislerini inceleyin. Bunların kayda değer bir kısmının kurucularının lise mezunu dahi olmadıklarını göreceksiniz. Peki ya üniversitelerin insana vizyon kattıkları savı? Resmini çizdiğimiz plaza insanını düşünün. Bu insan dışarıdan cafcaflı gözükse de gerçekten bir dünya vatandaşı mı? Sizce o kişi dünyanın sorunlarıyla gerçekten ilgileniyor mu yoksa zamanının çoğunu, beyaz yakalı olmanın gerekliliklerini karşılamak için mi harcıyor? Bir üniversite öğrencisi olarak, üniversite okumanın insanı mutlak surette kötü etkilediğini iddia ettiğim düşünülmesin sakın. Elbette ki üniversite okumak insanlara vizyon kazandırır, maddi olarak birçok avantaj sağlar ancak bunlar sadece bahsettiğimiz on kişiden ilk beş kişilik grup için geçerlidir. Benim rahatsız olduğum konu insanların üniversite okumasından ziyade, son yıllarda ülkemde görülen kayıtsız şartsız üniversite okuma fetişidir. Üniversite mezunu olmanın tek çıkar yol olarak görülmesidir.