YABAN'IN ETKİSİ

"Yaban"ı ilk okuduğumda tarihi sadece ders kitaplarından öğrenen, birkaç da Mustafa Kemal'in hayatıyla ilgili kitap okumuş lisenin daha başında olan birisiydim. Tarihi sadece bu savaşı şu yılda o ülke kazanmış, yani ezberden ibaret zannediyordum çünkü düşünmeye teşvik edilmemiştik. Öyle ki "Yaban"ın kapağını açtığımda okumuş olmak için okumak havası vardı. Zaten sınavdan önceki gün özetini okur, biraz hocayı dinler ve ezberler, dersi de 5'le geçerdim, ta ki "Yaban"la tanışana kadar. Daha önce hep Türklerle başka milletler arasındaki çatışmayı değerlendirirken bir anda asıl çatışmanın aynı milletten olan insanların arasında olduğunu fark ettim. Öncelikle şunu söylemeliyim ki "Yaban"ın mükemmel bir gözlemcinin ve dünyaya objektif şekilde bakan bir bilgenin ürünü olduğu çok açık. Yakup Kadri o dönemin fotoğrafını o kadar iyi çekmiş ki insanlar ve olaylar arasında bağlantı kurup sonuca kendi yorumumla ulaşmaya başladım. Özellikle de Anadolu'da bazı insanların neden ayaklanmadığını ve düşmanla iş birliği yaptığını Salih Ağa'nın kendi menfaatini düşünmesiyle, Zeynep Kadın gibi ezilen köylülerin din altında sömürüldüğünü ise Şeyh Yusuf, azınlıkta olan milli duygularını önde tutan aydınları Ahmet Celal, masumiyeti ise Hasan ile sembolize etmiş yazar. Aslında biraz daha ileri gidersek günümüzde bile bu kitapla bazı gerçeklikleri bağdaştırabiliriz. Mesela kapitalizmle yürütülen dünyada Amerika gibi emperyalist ülkeleri Salih Ağa, Orta Doğu'da dini kullanarak sömüren kişileri Şeyh Yusuf ve sömürülenleri Zeynep Kadın ya da diğer cahil, fakir ve her şeyi kabullenen insanları gösterebiliriz. Bu eserin temelini aydın-köylü çatışması oluşturuyor. Bunun ayrıntılarına inmek lazım çünkü soruna sorunla yaklaşmak olmaz, çözümle gelmek lazım. Bu çatışmanın en büyük nedeni herkesin kabul edeceği gibi eğitimsizliktir. Peki neden o dönem(!) halk cahil, hiç sordunuz mu kendinize? Ahmet Celal sormuş: "Kabahat benimdir. Kabahat, ey bu satırları heyecanla okuyacak arkadaş; senindir... Ve cehalet denilen zifiri karanlık içinde, ruhları, her yanından örülü bir zindanda gibi mahpus kalmıştır."(Yaban, 181). Aslında cahilliğin sebebi aydınlarmış. Bilge kişilerin zamanında bilgeliklerinden halkın faydalanmasına önem vermemesi felaketi doğurmuştur. Sadece sen aydın, geri kalan hiç kimse değilse ne önemi var ki senin aydın olmanın? Cahilliğin nelere neden olabileceğini en iyi şekilde yaşayan ülkelerden biridir Türkiye. Halk milli duygularından bile vazgeçecek duruma gelmiştir. Ahmet Celal'in "Felaket bizi birleştiremedi. Aramızdaki, benimle onlar arasındaki uçurumu belki, daha ziyade derinleştirdi."(Yaban, 170) sözü bu duruma bir kanıttır. Başka açılardan da bakmak lazım olaya. Aç insan her şeyi yapabilir. Köylüye işgal kuvvetleri tarafından bulunulan vaatler gerçekten cezbedici. Yaşamlarına eskisinden daha iyi ve barış içinde geçireceklerine inanıyorlar. Hem milli duygusu zaten olmayan bir insan birkaç örgüt ve askeri birliğin İngiltere gibi ülkelerin karşısında durabileceğine nasıl inanabilir ki? Köylünün bakış açısını "Gerçi, yılın bütün ürünü, küçük yığınlar halinde toprağın üstüne yığılmış duruyor. Bunları bırakıp nasıl gitmeli? Yılın bütün ürünü... Ve bu, köylü için, tek hayat meselesidir. Onca yeryüzünde bundan üstün, bundan önemli bir olay çıkamaz."(Yaban, 147) cümleleriyle özetleyebiliriz. Yazarın bu kitabı yazış amacından bahsetmek istiyorum. Öncelikle bence yazar kendi gözlem ve fikirlerini Ahmet Celal üzerinden okuyucuya aktarmaya çalışmış. Yani kitabı araç olarak kullanıp halkla arasında bir köprü oluşturmuş. Ayrıca kitapta Ahmet Celal'in bilinçlendiremediği halkı yazarın ta kendisi bu eser sayesinde yapmaya çalışmış. Cahil halk uyanmayı reddedince neler olabileceğini anlatarak bizlere yol göstermeyi amaçlamış. Ayrıca aidiyetsizlik konusunu da işlemiş arka planda. Birey, toplumu kendisine uydurmak isterken aslında zaman içerisinde bireyin kendini ait hissetmediği ortama alıştığını işlemiştir yazar. "Yaban" kaderine boyun büken ve yozlaştırılmaya çalışılan tüm milletler tarafından kesinlikle okunulması gereken bir roman. Yakup Kadri'nin kendi tarzı sayesinde sıkılmadan okunuluyor. Kim bilir belki de bu eser "Yaban"cılaştırılmaya çalışılan halklara önderlik edecek, nice direnişlerin rehberi olacak. Maddiyat uğruna vatanını, dilini, tarihini değiştirecek insanlara sonlarının nasıl olduğunu gösterecektir. Böylece uyutulmak istenen milletleri kabustan kurtarıp aydınlık günlere uyandıracaktır. Hatta bu milletlerden birine mensup olan ben, bu ve bunun gibi romanlar sayesinde "Yaban"cılaşmayı reddediyorum. Dedelerimizin uğruna savaş verdiği toprak, dil ve geçmişimize sahip çıkıyorum. Özellikle şu günlerde herkesi büyük usta Yakup Kadri'nin kitabını bugünle bağdaştırarak okumaya davet ediyorum.