Hayatlar ve Satranç

Sıkıcı bir okul günü İhsan Öğretmen herkesin bir seçmeli ders alması gerektiğini söylemişti ve ben içlerinden bana en ilginç gelenini seçtim. İşte satranç, hayatıma böyle girdi ama benim küçüklüğümde satranç erkek oyunuydu ve sınıf kapısının önünde bekleyen tek kız bendim. Korkmadım onlardan, çünkü sonuçta bir erkek çocuğu bunu yapabiliyorsa ben niye yapamayacaktım. Sınıfa ilk girdiğimde çok heyecanlanmıştım. Masalar çok farklıydı ama en önemlisi, duvarda bir tahta vardı ve onun üzerinde siyah, beyaz kareler ve o karelerin üzerinde birtakım yapıştırmalar vardı, kimisi ata, kimisi kaleye benziyordu. Sonra sakinleştim ve masama oturdum. Öğretmenimiz masanın çekmecesini açmamızı ve içindeki taşları çıkartıp tahtadakiler gibi dizmemizi söyledi. İlk ben bitirmiştim. O kadar sabırsızlanıyordum ki, her şeyi bir anda öğrenmek istiyordum. Öğretmen önce taşları tek tek tanıttı ama onların nasıl hareket ettiğini bilmezsek bir işe yaramazlarmış, bu yüzden hareketlerini öğrenmeye başladık. Ben en çok veziri sevdim, özgür ve güçlü olduğu için. Kim bilir, belki de onu biraz kendime benzettiğim içindir. Günler geçiyor, hayatım satrançla birlikte sanki daha bir önem kazanıyordu. O kadar dikkat ve sabır gerektiriyordu ki, onu bırakmak istediğim noktaya gelip ama sonra yoğun bir gayretle tekrardan doğru yola dönmüşlüğüm olmuştur. İlk maçlarımı hiç tanımadığım çocuklarla oynadım çünkü bu ders sadece bizim sınıf için değil, bütün birinci sınıflarla ortak bir dersti ve kendi sınıfımdan tek öğrenci ve tek kız bendim. O oğlan çocuklar önceleri beni nasıl küçümsediler, bunu hiç unutamıyorum. Birkaçının önceden bilgisi vardı ve bazıları özel mat oyunları da biliyorlardı. İlk maçım o kendini beğenmiş oğlanlardan birine denk geldi ve beş hamle sürdü. Ben daha nasıl bittiğini anlayamamıştım ki o çocuk bana daha çoban matını bile bilmediğimden tutun, benim hep kaybetmeye mahkum olduğumdan konuşup durdu. O günden sonra o matı hiç unutmadım ve kuvvetli bir görsel hafızam olduğundan, bir daha ne o çocuğa ne de hiç kimseye o matla yenilmedim. İnsan yeni bir şeyi öğrenirken etrafında aynı şeyi yapan insanların farkına varırmış. O zamana kadar dedemin satranç oynadığını bile bilmezken, artık birlikte yaptığımız bir şey vardı. Tabii, tecrübesiz olduğum için beni hep yenerdi. Ben de kendimi kötü hissederdim ama o bana her mağlubiyetimin sonunda, iyi bir ders alıp başka bir oyunda daha güçlü olacağımı söylerdi ki o zamanlar bunun ne demek olduğunu anlayamazdım. Neyse, biz oynamaya devam ettik ve ben kendimi geliştirdim. İlk satranç günlerimin üzerinden aylar geçmişti ki ilk turnuva günü geldi. Bu okulun turnuvası değildi, dışarıda benim bilmediğim bir yerdeydi. Annem çoğu zaman olduğu gibi geç kalmıştı. Sadece beni almaya değil, turnuvaya da geç kalmıştık. Ben geldiğimde herkes başlamıştı. Annem hakemle uzun bir süre konuştu ve hakemi benim yanıma getirdi. Herkes ikinci oyunlarını bitirmek üzereyken bana, "Sen sıfırdan başlayacaksın ve dereceye girmen de zor" dedi. Annem çok üzülmüştü. "Gel seninle başka bir şey yapalım" diye beni avutmaya çalışıyordu. Dedemin söyledikleri aklıma geldi. Kaybetsem de çok şey öğrenecektim, onun için turnuvaya devam etmek istediğimi söyledim. O yarışmada üç kızdık ve ben ikinci oldum. Annem bundan sonsuz gurur duymuştu. İşte ilkokul günlerim böyle satrançla doldu taştı; lisede ise gene takıma girmiştim ki takımı kapattılar. Dedemin ölümüyle de benimle oynayacak kimse kalmamıştı. Sonra taşınmamız sırasında, neden bilmiyorum, annem satranç takımlarımı atmıştı. Yakınlarda, Şah Mat adlı bir film izledim ve bütün satranç deneyimim, bununla ilgili neler yaşadığım gözümün önünden akıp geçti. Ünlü Amerikalı satranç ustası Bobby Fisher'in hayatıyla ilgili bir filmdi bu. Onun da, tıpkı benim gibi, çok küçükken annesi babası ayrılmışlar ve kendini satranca vermiş. Bu arada satrancı neden bıraktığımı düşündüm. Çoğu zaman zeka oyunu olarak geçen satranç, büyük ölçüde ezberlenmiş hamlelerden başka bir şey değildi. Ben de ezberlemekten çok, hissederek oynamak istediğimden olmalı, çoğu zaman yenilmeye başlamıştım. Ama bu filmi izledikten sonra, içimde yeniden oynama arzusu canlandı. Hani düşünüyorum da zaten hayatın kendisi bir tür satranç oyunu değil mi? Bazı ezber bilgiler bizi ileriye taşırken, hiç beklemediğimiz anda karşımızda birisi bize "şah!" diyecek ve biz de anında toparlanıp gittiğimiz yolda önceliklerimizi dikkatle gözden geçireceğiz. Bu durumlarda verilecek cevaplar, tabii ki, insandan insana değişecektir ama bence satranç bir ezber ve strateji oyunudur. Zaten bu ikisini kullanıyorsan zekanın önemini görürsün oynarken. Hayat da öyle, çünkü geleceğini planlar, bunun üzerine bazı bilgileri kullanır ama bunların arasında zekanı da kullanarak kendine yeni bir yol oluşturursun. Satrançta amaç karşındakini mat etmekse, hayatınki de belirlediğin hedeflere ulaşmaktır.