NEDEN KISITLIYOR, KISITLANIYORUZ?

Sevginin bağlılık gerektirdiğinden bahsederler hep halk arasında. Bağlılık da genelde özgürlükten feragat etmek olarak yorumlanır. Bağlılık ile özgürlük birbiriyle çatışan kavramlar mıdır? Birine bağlıyken özgür olamaz mıyız? Bu sorun özellikle erkek ve kadın arasında olan duygusal bağlarda kişisel özgürlüklere dayatılan kısıtlamalar olarak kendisini fazlasıyla hissettiriyor. Her birey, uğruna savaşacak kadar özgürlük aşığı(!) olduğuna inanıyor, ancak konu karşısındaki insan olunca kolayca kısıtlamalar getirebiliyor. Sevdikleri insanlara, evcil hayvanlara (ki bunun da doğru bir yaklaşım olduğunu düşünmüyorum) yaptıkları muameleyi yapıyorlar. Bir tasma takmadıkları eksik kalıyor neredeyse! Doğal olarak da bu durum sağlıklı ilişkilerin en büyük düşmanı oluyor. Birbirlerine duydukları sevginin az veya çok olması bu gerçeği değiştirmiyor. Çevresi tarafından bu tip kısıtlamalara tabii tutulan bir insan, onun da sevdiği insanlara aynısını yapması gerektiğini düşünüyor çünkü bunun doğru olduğuna inanıyor. Yüzyıllardan beri süregelen bu tutuma karşı zaman zaman küçük çaplı isyanlar olmuyor değil ancak bu sorunun yapıtaşına kadar kimse inmiyor. En sevdiğim yazarlardan biri olan John Fowles'ın Koleksiyoncu kitabından, kitabın her sayfasında beni uzun uzun düşünmeye iten bu durum hakkında bir alıntı yapmak istiyorum. Ancak hemen öncesinde o ana kadar kitapta neler olup bitmiş ondan bahsedeceğim. Piyangodan zengin olmuş asosyal bir kelebek koleksiyoncusu olan Fred, çekici, zeki ve sanatsal açıdan yetenekli olduğunu söylediği Miranda'yı şehirden uzakta yeni aldığı bir eve kapatıyor. Tüm parasını Miranda'nın istekleri için harcıyor ve kibar bir hizmetçi gibi davranıyor. Onun yanından ayrılmasına izin vermiyor ama tek amacının onu mutlu etmek olduğunu söylüyor. Lakin özgürlüğü elinden alınan, hatta dış dünyayla ilişkisi neredeyse sıfır olan bir insan ne kadar mutlu olabilir ki! Miranda'nın banyo yapmak istediğini söylediğinde Fred ile aralarında şu diyalog geçiyor: "Akşam yemeğinden sonra, yine banyo için başımın etini yemeye başladı, önce bıraktım biraz mızıldanıp surat assın, sonra da, "Peki, tehlikeyi göze alacağım, ama sözünüzde durmazsanız, bir daha buradan çıkarmam sizi," dedim. "Ben her zaman sözümde dururum." "Bana şerefiniz üzerine söz verir misiniz?" "Kaçmaya kalkışmayacağım üzerine sana şeref sözü veriyorum." "İşaret vermeyeceğiniz üzerine de." "İşaret vermeyeceğim üzerine de." "Ellerinizi bağlayacağım." "Ama bu aşağılayıcı bir şey." "Sözünüzde durmazsanız sizi kınamayacağım," dedim. "Ama ben..." gerisini getirmedi, omuz silkmekle yetindi, sonra sırtını dönüp ellerini uzattı. İp acıtmasın diye altına koymak için bir fular hazırlamıştım, sıkıca bağladım, ama canını yakmadan. Ne var ki zavallı Miranda'nın maruz kaldığı bu özgürlük kısıtlaması, günümüzde de karşımıza çıkıyor, yalnızca farklı şekillerde. Belki banyoya gireceğimizde kimse ellerimizi bağlamıyor ancak farkına dahi varamadığımız birçok durumda ellerimiz bağlı. Aile bireyleri, akraba ve arkadaşlarımız ellerimizi bağlarken ses çıkarmamamız isteniyor, vereceğimiz herhangi bir tepki saygısızlık, terbiyesizlik hatta ihanet olarak sicilimize işliyor. Ancak göz yumduğumuzda da ip giderek sıkılaşıyor; depresyondan tutun strese, agresifliğe kadar günümüzde giderek yaygınlaşan ve hayatın her yönünü etkileyebilecek sorunlara yol açıyor. Zamanla da iş çığrından çıkıyor ve ruhsal açıdan hasta bireyler ortaya çıkıyor. Tüm bu sorunların yanı sıra bu kısıtlama olayının özüne girdiğimizde, benim açımdan bu sorunun "yapıtaşı" olan kavramı görebiliriz. Sevdiğiniz, saydığımız, değer verdiğiniz veya aşık olduğunuz birinden "Onu yapamazsın!", "Oraya gidemezsin!", "Onunla konuşamazsın!", "Onu alamazsın!" gibi emirler aldığınızı düşünün. Bu tip sözlerin ne kadar onur kırıcı olduğunu es geçiyorum, resmen size "Doğru kararları vereceğine inanmıyorum, bunun için kararları senin yerine ben vereceğim." denmesi aynı zamanda neyin göstergesidir? Cevap veriyorum, güvensizlik. Birbirimize duyduğumuz güven hep sözde kalıyor, davranışlarımız ve tutumlarımızın güvenle alakası yok. Güven duygusunun iki insanı birbirine bağlayacağını unutuyor, kısıtlamalar koyarak yapay bir bağ kurmaya çalışıyoruz. Size güvenen biri kısıtlamalara neden ihtiyaç duysun ki? Çevrenizdeki bireyleri gözden geçirin, size kaç kişi "gerçekten" güveniyor? Referanslar: Fowles, John. Koleksiyoncu. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2005. Baskı Ahmet Burak Yıldırım