Kontrabas

21 Kasım akşamında Alman roman ve oyun yazarı Patrick Süskind'in Kontrbas adlı oyununu izledim. Monolog olarak yazılan bu oyun, Süskind'in çıkış yaptığı ilk büyük eser olarak nitelendiriliyor. Genel olarak bir müzisyenin üzerinde toplumun, bireyin ve özellikle cinselliğin etkilerini anlatırken orkestra üzerinden toplumdaki hiyerarşiyi de eleştiriyor. Kahraman, monologda neden müzisyen olduğunu, müzisyen olmak için aştığı zorlukları ve müzisyenlik hayatında çektiği acıları anlatırken bir yandan da sık sık orkestraya yeni katılan soprano bir genç kıza olan aşkından bahsediyor. En sonunda aşkını ilan etmek için delice denebilecek bir yönteme karar veriyor ve oyun burada bitiyor. Oyun boyunca bahsettiği bu aşkın sonunu, hatta aşkını ilan edip edemediğini dahi bilememek beni gerçekten hayal kırıklığına uğrattı diyebilirim. Ancak daha sonra Tolkien'in Yüzüklerin Efendisi serisini yazarken söylediği bir söz geldi aklıma: "Bir hikaye anlatılmalıdır yoksa o bir hikaye olamaz. Ne var ki, anlatılmayan hikayeler, hikayeyi devam ettirir." Bu sözün ne demek istediğini Kontrabas'ı izledikten sonra anladım. Örneğin birkaç sene önce, üç saat sürmesine rağmen gözümü dahi kırpmadan büyük bir hayranlıkla izlediğim Fosforlu Cevriye'yi şu an hayal meyal hatırlıyorum ancak neredeyse hiç beğenmediğim bu oyun hafızama kazınmış durumda. Hikayenin devamını bilmemenin verdiği merak onu unutulmaz kılmaya yetiyor ve hayal kırıklığını bir miktar azaltıyor. Biraz da oyunun başlarından bahsetmek istiyorum. Kahraman babası gibi ruhsuz bir memur olmak istemediği ve müzisyen annesine daha çok benzemek istediği için müzisyen olmaya karar vermiş ancak annesinden de pek hoşlandığı söylenemez. Bu sebepten de annesi gibi flüt çalmak yerine çalgıların en iri ve en kabası olan, en tok sesli kontrbası seçiyor ve kaderin bir cilvesi olarak devlet orkestrasında babası gibi memur olarak çalışmaya başlıyor. Kontrbasın hatlarının bir kadın vücuduna benzemesinden dolayı da her çalışında öç duygusuyla sembolik olarak annesinin ırzına geçtiğini belirtiyor. Her ne kadar roman türü eserlerde genelde aşkın bir ifade şekli olarak cinsellikle sık sık karşılaşıyor ve bunu yadırgamıyor olsam da Süskind'in eserlerindeki cinsellik olgusunun bu kadar uçlarda olmasını çok garipsiyorum. Örneğin bütün dünyada yayımlanan ve hatta filmi çekilen, Patrick Süskin'n en büyük eseri olan, Koku adlı romanda da durum çok farklı değil. Cinsellik olabilecek en uç noktasında ve bütün doğallığından uzak olarak işlenilmiş. İnsanın kötü, ayıp, zararlı olarak nitelendirdiği ve görmezden gelmeye, yok etmeye çalıştığı, sınırlandırıp baskı kurduğu taraflarının daha sonra daha güçlü bir şekilde nüksettiği bir gerçek. Örneğin öfke kontrolü problemi yaşayan insanlar genellikle başkalarının ayarsız öfkesine maruz kalanlardır ancak ayarında yaşandığında öfke insan için oldukça sağlıklı bir duygudur. Bunun gibi cinsellik de insani bir ihtiyaç olduğu için yaşanmalıdır fakat sahiplenilmezse, kontrol altına alınmazsa ve bastırılmaya çalışılırsa çok daha güçlü bir şekilde, Süskind'in eserlerinde olduğu gibi sınırları zorlayarak karşımıza çıkar. Bu sebeple acaba Süskind'in eserlerindeki anlaşılmaz cinselliğin kaynağı bu bastırılmışlık mı, düşünmeden edemiyorum. Ayrıca okuyan kitlenin büyüklüğü de dikkatimi çekti. Daha önce de dediğim gibi toplumumuzda cinsellik ayıp olarak nitelendiriliyor ve son yıllara kadar cinsellik içeren kitap ve filmler sadece bizim toplumumuzda da değil, Dünya genelinde hoş karşılanmıyordu. Yani yine insanların üzerinde bir baskı vardı. Süskind'in roman ve oyunlarının bu denli büyük başarılara ulaşmasını okuyan ve izleyen kitlenin duygularındaki bastırılmışlığa veriyorum. Nitekim günümüzde bu baskılar biraz daha hafiflediği ve cinselliğe daha rahat yaklaşılabildiği için ben Kontrabas'ı izlerken cinselliğin doğallığından uzak olarak anlatılmasından son derece rahatsız oldum. Pek beğenmediğim bu eserin benim için parlak sayılabilecek tek yanı yarıda bitmiş gibi bir his verdiği için uyandırdığı merak hissi idi. Bunun dışında son derece rahatsız edici bir oyundu ve tam anlamıyla bir hayal kırıklığıydı.