Cem Kutlu

Mektuplar, İki Bilim İnsanı, Biraz Bilim ve Bir Tutam Aşk Einstein ve ilk eşi Mileva Maric'in 1897-1903 yılları arasında birbirlerine yazdıkları aşk mektuplarını ele alan Albert Einstein & Mileva Maric: Aşk Mektupları, Einstein gibi önemli bir bilimadamının özel yaşamını ve bilimsel çalışmalarının gölgesinde kalan, hemen hemen hiç bilinmeyen aşık yönünü okuyucuya aktarıyor. Bahsi geçen mektupları Almancadan İngilizceye çeviren çevirmen, Shawn Smith, "On üçüncü mektuba kadar Einstein'la Maric'in birbirlerine resmi bir şekilde 'siz' diye hitap ettiklerine dikkat edilmelidir, ilk kez on üçüncü mektupta daha samimi olan 'sen' kullanmıştır" diyerek Albert Einstein ve Mileva Maric'in birbirlerine karşı ne kadar saygılı ve mesafeli olduklarını belirmiştir. Elli dört adet mektubu içeren bu kitap, Einstein ile Maric'in Zurih Federal Teknoloji Enstitüsü'nde birlikte okudukları günlerden her biri kendi memleketinde, birbirlerinden ayrı oldukları dönemlere kadar çok farklı zamanlarda ve mekanlarda yazılmıştır. Bilim insanlarının romantizme, aile kurmaya, bir ilişki yaşamaya daha az vakit ayırdığını, hatta zaman zaman ayıramadıklarını düşünürdüm, Einstein ve Maric'in aşk mektuplarını okudukça yanıldığımı farkettim. Çoğumuz Albert Einstein'ı, yüzyıla yakın zaman önce yaşamış olmasına karşın hala adından söz ettiren çalışmaları ile tanımışızdır. Einstein ile ilk eşi Mileva Maric, Zurih Federal Teknoloji Enstitüsü'nde benzer yıllarda fizik bölümünde üniversite eğitimlerini alırken tanışmış ve birbirlerinden hoşlanarak mektuplaşmaya başlamışlardır. 1897-1903 yılları arasında Einstein ile Maric'in birbirlerine yazdıkları mektupları inceledikçe, Einstein'ın Einstein olmadan önceki akademik gelişim sürecine tanıklık ediyor, onun da çoğu insan gibi duyguları olduğunu ve sırılsıklam aşık olabileceğini, tabiri caizse gözünün aşktan kör olabileceğini görüyoruz. Einstein yüreğindeki derin sevgi ve tüm içtenliğiyle Mileva Maric ile ilişkilerini ailesine anlatıyor ve annesi ilişkilerine acımasızca karşı çıkıyor. Annesi konuyu iyice abartıyor ve Einstein'a "Tıpkı o da senin gibi, o da bir kitap ama senin bir karın olması lazım" diyor ve acımasızca ekliyor: "Sen otuz yaşına geldiğinde o yaşlı bir cadı olacak." Fakat Einstein biraz gençliğin verdiği tecrübesizlik ve sevgili Dollie'si Mileva Maric'e olan sevgisinin gözünü kör etmesi nedeniyle pek aldırış etmiyor. Einstein annesinin tavrı hakkındaki düşüncelerini Mileva Maric'e şu cümle ile açıkça ifade ediyor: "Bu tavırlarının beni kızdırmaktan öteye gitmediğini şimdilik anladığı için bir süredir beni "tedavi" etmekten kaçınıyor. " Özellikle Einstein tarafından yazılan mektuplarda dikkat çeken bir diğer unsur ise mektupta akademik konulardan da bahsediyor olması. Mileva Maric'in de bir fizikçi olması nedeniyle Einstein neredeyse her yeni mektubunda Maric'e fizikle alakası olmayan insanlar için neredeyse anlaşılması imkansız olan, ancak Mileva Maric için anlaşılması zor olmayan cümleler kuruyor; "Thomson etkisini araştırırken K'nın T'ye bağımlılığını belirlemek için senin kullandığın yönteme benzeyen ve aynı zamanda bu tür bir araştırmayı da gerektiren değişik bir tekniğe başvurdum. Keşke yarın başlayabilseydik! Bedeli ne olursa olsun Weber'le iyi geçinmek zorundayız çünkü en iyi donanımlı laboratuvara o sahip." Einstein'i büyük bir bilimadamı yapan özellik tam olarak burada ortaya çıkıyor, Mileva'ya ne kadar aşık olursa olsun, ona sevgi sözcüklerinin yanısıra meslektaşı olması nedeniyle aşk mektuplarına bile bilimi katmadan duramıyor, büyük bir heyecanla akademik hayatındaki gelişmeleri de sevgilisine aktarıveriyor. Bu kitabı okudukça Einstein hakkında yetersiz bilgim olduğunu farkettim; hem onun mesleğini ne kadar ön planda tuttuğunu hem de hiç bilmediğim duygusal yönü hakkında bilgi sahibi oldum. Einstein ne kadar aşık olursa olsun o duygu selinin arasında bile bilimi ihmal etmiyor, mesleğine duyduğu sevgiyi her fırsatta gözler önüne seriyordu, çok sevgili Dollie'sine yazdığı mektuplarda bile...