Bakıp da Görememek

Roman, öykü, deneme, oyun, şiir gibi çeşitli türlerde eserler yazmış olan Jose Saramago, Nobel Edebiyat Ödülü kazanmış olan tek Portekizli yazardır. Yazdığı birçok eserde olduğu gibi Körlük adlı romanında da noktalama işareti olarak nokta ve virgülden başkasını kullanmamıştır. Jose Saramago, Körlük adlı kitabında hem olayın geçtiği ülke ya da şehir hakkında hem de romandaki karakterlerin isimleri hakkında bilgi vermemektedir. Yazar kitabındaki karakterlerden bahsederken karakterlerin belirgin özelliklerini kullanmıştır. İlk kör olan adam, doktor, doktorun karısı, arabayı çalan kişi gibi kelimelerle kelimeler veya kelime grupları kullanmıştır. İlk kör olan adam kendi körlüğünü "bir süt denizine batmış gibiyim" (Saramago, 11) sözleriyle anlatmaktadır. Aslında körlük bulaşıcı ve beyaz olmamasına rağmen kitaptaki körlük hem bulaşıcı hem de ilk kör olan adamın kendi körlüğünü anlattığı gibi beyaz olarak tanımlanmıştır. Benim düşünceme göre, yazarın romanda bahsetmiş olduğu bu körlük bir metafor olarak kullanılmıştır. "Bakabiliyorsan, gör. Görebiliyorsan, gözle. (Nasihatler Kitabı)" (Saramago, 9) sözleriyle başlayan Körlük adlı roman, kitaptaki körlüğün bakmak ile görmek arasındaki bir farklılık olduğunu anlayabiliriz. İnsanlar daima bir yerlere ya da bir şeylere bakmaktadır ancak bunların birçoğunun farkında bile değildirler. Bir şeyi görebilmemiz için onu fark etmemiz gerekmektedir. İnsanlar genel olarak odaklanmadığı nesneleri fark etmekte zorlanırlar. Bakmış oldukları halde göremeyecekleri çok sayıda şey de olacaktır. Bakmak ve görmek eylemleri arasındaki en önemli farklılık ise, insanlar gördükleri şeylere bakmak zorundadırlar ama baktıkları her şeyi göremezler. Kitapta geçen "Bakıp da beni görmeyen kişileri bakıp da görmeye benim hakkım yok" (Saramago, 73) cümlesinden de anlaşılabileceği gibi, yazar da bakmak ile görmek eylemlerinin farklılığına değinmiştir. Bunlara ek olarak yazar, kitabın sonunda herkesin görmeye başlamasının ardından doktorun karısının "Sonradan kör olmadığımızı düşünüyorum, biz zaten kördük, Gören körler mi, Gördüğü halde görmeyen körler." (Saramago, 339) sözleri, kitaptaki körlüğün bakmak ile görmek arasındaki farkındalığa varmaktan ibaret olduğu anlamına gelmektedir. Romanda anlatılmakta olan olayları kendi hayatımızla bağdaştırabiliriz. Kitapta doktorun karısı bütün olan biteni görmesine rağmen bunu diğerlerinden saklamaktadır. Gerçek hayatta da insanların çoğu etrafında olup bitenleri gördüğü halde sanki hiç görmemiş gibi davranmaktadır. Tam da kitapta anlatıldığı gibi kör olmadığı halde körmüş gibi davranan hatta kendisinin de kör olacağı anı bekleyen doktorun karısı, insanların bazı durumların farkına varamamaları ya da bu durumları umursamamalarına örnek olarak gösterilebilir. Günümüzde birçok toplumsal sorunun nasıl çözülebileceğini bildikleri halde dile getiremeyen insanlar vardır. Bazen birçok kişinin fark edemediği bir sorunu anlayan ancak bu konu hakkında fikrini dahi belli etmeyen insanlar da olabilir. Bu insanlar, doktorun karısı gibi sorunların bilincinde olmasına rağmen, aynı doktorun karısı gibi bütün olan biteni görmezden gelmeye çalışmaktadır. Kitapta, olan bitene daha fazla seyirci kalamayan doktorun karısı, diğer insanları bulundukları durumdan kurtarmak için elinden geleni yapmıştır ve bütün bu olayların sonucunda insanlar körlüklerinden kurtulmuşlardır. Tıpkı kitapta olduğu gibi toplumdaki sorunların farkında olan bu insanlar da doktorun karısı gibi olaylara daha fazla seyirci kalmak istemediği zaman bu sorunlar artık sorun olmaktan çıkacaktır. Sonuç olarak, Jose Saramago yazmış olduğu bu romanda karakterlerin isimlerini vermemesinin ve olayların geçtiği yerlerden bahsetmemesinin asıl amacı kitaptaki körlüğün evrenselliğinden dolayıdır. Ayrıca bahsedilen bu körlük ise insanların olaylara bakış açısına ya da gördüklerini umursayıp umursamamasına bağlıdır. Aynı zamanda bu körlük baktığı halde göremeyen insanların körlüğüdür. Günümüzde de bazı insanlar toplumda yaşanmış olan sorunlara müdahale edebileceği halde sessiz kalmayı yani kitaptaki haliyle körlüğü tercih etmektedir. Toplumdaki insanları bu körlükten kurtarabilecek kişiler ise bütün olan biteni fark edenler ve bu gördüklerine sessiz kalmayanlardır.