Var Olduğu İçin Mi Varlık, Bir Anlamı Olduğu İçin Mi? Ne yapıyoruz biz insanlar olarak, ne katkımız var etrafımıza? Diğer canlılardan farklı olarak şu dünyaya neler kazandırdık? Yemek, içmek, nefes almak, var olmak pek çok canlının yaptığı şeyler; peki farkımız ne? Bu farkımız bizi biz yapan şey, yani özümüz mü, hiç bilmiyorum. Bu üç soruyu sık sık düşünürüm ve düşündüğüm bağlama göre farklı cevaplar bulurum bazen. Öznellik Nedir? kitabını okurken az önce sorduğum soruların cevabının hepsinin aslında insan özüne bağlandığını fark ettim. Soruları cevaplayabilmek için önce "öz" kavramının açıklanması gerektiğini düşünüyorum, ancak bu kolay bir iş değil. Sözlük anlamına bakarsak, özün, bir kimsenin benliği, kendi manevi varlığı olduğunu görebiliyorum (TDK). Sartre'ın kendi felsefesini, Varoluşçuluk'u oluşturduğunu da biliyorum, yani Sartre diyor ki insan kendi özünü oluşturmakla yükümlüdür. Bu fikre katılmakla beraber ben daha fazlasını düşünüyorum bu konuda: Ya çevremizdeki geri kalan her şeye de bir anlam yükleyerek onların özünü oluşturan yine biz, insanlarsak? İnsanları çok yüce bir varlık olarak gördüğümden ya da yüceltmeye çalıştığımdan söylemiyorum bunları, sadece bazı şeyleri fark etmeye başlıyorum. Biz insanlar var olduğumuz günden beri çevremizdeki varlıklara anlamlar yüklemişiz, nesneler hatta canlılar arasında bile bağlantılar kurmuşuz ve bir süre sonra bunları artık fark etmeden, bilinçaltımızdan yapmaya başlamışız. Bence diğer canlılardan asıl farkımız o. Bir kaplanın gözüne kestirdiği ceylanı av olarak görmesi gibi değil de; bizden milyonlarca kilometre uzakta olan yıldızlara isim vermişiz mesela, onları bir araya getirmişiz, "takımyıldız" kavramını oluşturmuşuz, yıldızlardan harita çıkarmışız. Bir kaplan için ceylan, sadece besleneceği bir hayvandır ve maddesel varlığının ötesinde bir anlama sahip değildir. Ancak az önceki verdiğim örneği baz alırsam, yıldızlar bizim için tonlarca kütleden mi ibarettir? "Takımyıldız" diye bir kavrama ait olması, hatta bir isme sahip olması onun maddesel varlığıyla mı alakalı? Cevap hayır, o yıldıza isim vermesek de yıldız, yine yıldız olarak kalmaya devam edecekti. Ama şimdi hangisini iddia edebiliriz bu yıldızın özü hakkında; bu yıldızın özü takımyıldızın bir parçası olup yön göstermek miydi yoksa ısı ve ışık saçan bir kütle olmak mıydı? Aslında oradaki yıldız, "takımyıldız" kavramından da haberdar bile değil, bunu da yaratan biziz. Bu noktaya kadar zaten işler sanki hiç karışmamış gibi sonrasında Sartre kafamı daha da çok karıştırmaya devam etti. Biz nesnelere yalnızca isim değil aynı zamanda bir görev veriyoruz tamam, ama nesnelerin özünü oluşturduğumuzun farkında mıyız? Ya da bunun farkında olmak bir şey değiştirir mi? Okuduklarımdan sonra cevap verirsem, evet değiştirir. Söylediklerime şöyle bir örnek verebilirim. Hepimiz refleks olarak nefes alıyoruz her zaman. Ama nefes aldığımızı fark ettiğimiz anda, nefes alışlarımızı kontrol etmeye başlarız. Sartre da benzer bir örneği merdiven benzetmesi kullanarak vermişti (37). Çevremizdekilere isim ve dahası görev vermek de aynı şekilde işliyor. Zamanın başlangıcından beri bunu yapıyoruz ancak yaptığımız şeyi fark ettiğimiz an işler değişiyor çünkü bilinçleniyoruz. Bilinçlenmek demek de kontrol etme gücüne sahip olmamız anlamına geliyor. Öznellik kavramı da burda işin içine giriyor. Hepimiz, bütün insanlar, bomboş birer sayfa olarak dünyaya geliyoruz Sartre'ın dediği gibi. Ömrümüzü bu boş kağıdı doldurmakla harcıyoruz, kendi "özümüzü" ve "öznelliğimizi" yaratmakla uğraşıyoruz. İyi ya da kötü bir şekilde başarıyoruz. Bu kağıt önümüze hiçbir zaman dolu olarak gelmiyor, ya da silinmez tükenmez kalemle yazılan bir şey olmuyor. Bilinçlediğimiz zaman da kendimizi kontrol edebiliyoruz. Ancak Sartre'ın dediği aksine sadece kendi kişiliğimiz için bunu yapmıyoruz. Çevremizdeki dağı, taşı, güneşi, ayı maddesel olarak biz var etmemiş olsak da onlara maddelerinin ötesinde bir görev veriyoruz, onların da özüne kendi katkımızı yapıyoruz. Bana sorarsanız, bizim dünyaya yaptığımız en büyük katkı da bu. Maddelere kendi maddelerinin ötesinde bir anlam koymak: varlığı, uzayda hacim kapladığı için değil, bir anlamı olduğu için varlıklaştırmak.