Korku, insanın dış dünyayla hesaplaşamadığı noktalarda ortaya çıkar. Korku, bitmeyen ve sonu gelmeksizin süren hesaplaşmaların bileşkesidir. Korkuyu beklemek ise, yapılan bir yanlışın farkında olunmasından başka bir şey değildir. Lise mezunu, başarısız ve belki de bu yüzden isimsiz olan sıradan birinin sözde gizli bir mezhepten tehdit mektubu almasının ardından yaşadıkları, kimin için ibret alınacak bir olaylar serisi olabilir ki? Ama Oğuz Atay'ın aklındakinin bu olduğunu düşünmüyorum. Eğer karakter isimsizse bunun tek bir gerekçesi olabilir; topluma mal etmek... Eserin genelinde eleştirel bir tutuma rastlamak oldukça güç ancak eseri okuduktan sonra kendi kendime, isimsiz ve isimli karakterleri eleştirdiğimin farkına varmam beni oldukça şaşırtmıştı. Oğuz Atay benden bunu mu istemişti, 1977'de hayata gözlerini yummadan önce? Tipik Oğuz Atay'dı işte; ironi ve mizah. Sonrasında kitabı bir bütün olarak ele aldığımda zihnimde adeta bir Rönesans yaşadım. İletişim yayınları, bu sekiz adet hikayeyi amaçsızca bir araya getirmiş olamazdı. Neredeyse bütün Görsel 1: Oğuz Atay'ın kendi hikayelerde tutunamayan ve "farklı" olay ve karakterlere eserinin kapağından okurları selamlaması... rastlamaktaydım. "Beyaz Mantolu Adam"da acıyan ve merak eden ben, "Unutulan"da özlem duygusuna kapılmıştım. Duygu karmaşası içerisinde bitirdiğim kitabın sonunda tutunamayan karakterlerin ortaklığı dikkatimi çekti. Tutunamamaktı, insanları küçük yaşlarından itibaren zorluklara ve inanca sürükleyen. Uzak veya yakın gelecekteki toplumdan dışlanma ihtimali, insanların hayatlarını kurmalarındaki sürükleyici güçtü. Etkilenmemek elde değildi bu hüzün veren ama bir yandan da acı bir gerçek olan tutunamama durumundan. Bazı düşünceler daha çok mutluluk verdi ve bazıları ise daha da derin bir düşünce seli ve hüzün yarattı üzerimde. Babasına ancak öldükten sonra bir mektupla açılabilen "farklı", bir o kadar da çekingen ruh yapısını gördüm; insanoğlunun uyguladığı zulmün haddi hesabı yoktu, dertlendim. Demiryolunda seyyar satıcılık yapan yazarların hazin sonu, edebiyat ve geleceği hakkında endişeye düşürdü beni ancak sonradan olayın iç yüzünün farkına vardım; Oğuz Atay, duygudaşlık yoluyla, kendini yenileyemeyen bireyin sonunu, yani tutunamamayı gözler önüne seriyordu. Okurken hikayelerin, çok da uzun olmayan fakat bazen geçmek bilmeyen saatlerin içerisine daldım. Korkuyu bekledim, ama gelmedi. Babasına mektup yazan evlat oldum ve yanıt bekledim umutsuzca ama çok geçti... Tahta bir atın yarattığı kargaşaya şahit oldum, küçük bir kasabada. Kasaba halkının tahta bir yapıya yüklediği değeri ve değersizliği yüzüme vurdu Oğuz Atay. Batı'ya hem bu kadar tepkili olan hem de bu kadar seven toplumun iç çelişkisi, kaçınılamayacak kadar açıkça karşımda duruyordu. Tuğrul ile karşı çıktım bu tutarsız ve sonuçsuz düzene... M. C'nin çaresizliği ve Dr. Akın Korkmaz'ın tepeden bakışını ve kompleks tatminin farkına vardım, kısa ama etkili bir mektup sayesinde. Çelişkiler içerisinde bocalayan 1 insan ve insan kitlelerinin çaresi olamadıysam da en azından şahit oldum bu kum temelli düzene. Empati, sonuç doğurmadı; bocalamaya devam etti tutunamayanlar... Yazılan ama kağıttan başka kimsenin şahit olmadığı mektupların duygu yoğunluğuna ve içtenliğine dışarıdan bir göz olarak değil, mektubu yazarcasına dahil oldum. Farkındalık, bu eserler dizisinin muhtemelen yarattığı en faydalı histi. Yalnızlığın ve toplumdan dışlanmanın bireye etkilerini "Ağlayacaktım neredeyse; fakat ağlamadım, yanımda beni daha fazla duygulandırabilecek kimse yoktu çünkü" sözleriyle Görsel 2: Giyim, bakış ve görüşlerdeki farklılıklar, tek başına yabancılaşmaya sebep olabilir mi? dinledim, yaşamış olması mümkün olabilecek hayali hikaye karakterlerinden. (Atay 94) İnsanın, insanla uyumsuzluğu ve aynı zamanda sürüp giden düzeni göz önüne alarak, muhteşem uyumu zihnimde yer etmeye başlamıştı. "Ülkenin bu ıssız köşesinde birkaç kişiden ibaret küçük topluluğumuzda huzur içinde yaşamayı beceremiyorduk" (Atay 192) diyen seyyar hikaye yazarının toplum hakkındaki tahlili, beklenmedik bir bilgi birikimi hissi yaratıyordu üzerimde. Ne yazık ki, yine de, ne korku kapıma geldi bir hikaye karakteri olarak; ne de hikayelerimi satabildim ilgisiz halk kitlelerine. Sonuca baktığımda ise Tuğrul gibi aykırı karakterlerin idealize edildiği fikrine kapıldım. Bugün de baktığımda benzer düşüncelere sahibim. Toplumda çoğunluğun söylediğinin her zaman doğru olmadığı düşüncesi ve iletisi hakim eserde. Bu düşüncenin, eseri okuduktan sonra düşünce süzgecinden geçiren okurun zihninde de yer etmesi mistik bir olay olmayıp, eserin ve yazarın bir başarısıdır. Oğuz Atay'ın gözünden kendi eserini incelediğimde ise toplumun yabancılarının bir sıra halinde kendi maruzatlarını ifade ettiklerini görmek de ayrıca kitaba bir meclis boyutu eklemiş oldu. 2 Faydalandığım Eser Atay, Oğuz. Bütün Eserleri 4: Korkuyu Beklerken. İstanbul: İletişim Yayınları, 2011. 3