EVREN NADİREN ÇOK TEMBELDİR1

Daha önce hiç aklınızı kurcaladı mı nereye ayak bastığınız? İki bin on yedi yılının insanı hayrete düşüren soğukluktaki şu nisan ayında toprağın üstünde titrek adımlar atıp devamlı bir yerlere yetişme çabasındayken sigaranızın külünü silkelediğiniz yere birkaç hafta önce kimin topuğunu bastığını düşünmek zaman kaybı olarak görülebilir belki. Bilirsiniz, varoluşsal sorunlar yalnızca bir sosyal medyada paylaşıp birkaç kalp falan almak için yaşanır aslında. Modern dünyamız da zaten bizi tüketmeye itmekten başka pek bir işe yaramaz. Yani eğer biraz entelektüel birikimiz varsa ama önemli de biriyseniz ve mesela pragmatist felsefenizi üstünüze giyip müthiş önemli ilişkiler kurmak durumundaysanız bir an için kapılsanız da bu düşünceye, sonraki saniye kaybolduğunda aklınızı kurcalayanlar, onların üstüne düşünme fırsatını tekrar bulana kadar günler geçebilir. Koşuşturmalarımız, bu hastalık derecesindeki meşguliyetlerimiz... Ana rahmine düştüğümüzden beri ilerleyen bir hikayemiz var. Hikaye demek kulağa etkileyici geliyor aslında, burada etkileyiciliğini konuşmuyoruz, hayır. Hatta ben zamanın çizgi gibi ilerlemediğini bildiğimiz bu dünyada sürekli takvimin bir yerlerinde olduğumuz gerçeğini oldukça can sıkıcı buluyorum. Hikayemiz bu takvimin üstünde. O işi şu kadar hafta sonra halletmek, diğerini de bu kadar gün içinde yapalım, diye ayarlamak... Sistemin kıyısında köşesinde, tam ortasında, herhangi bir yerinde yani, bulunmak için hıncahınç çalışmak zorunda hissetmemizin zavallılığı bir yana, kendi hayat standardımızı arttırmak, hatta seçtiğimiz birilerininkilere benzetmek için bunca çaba sarf ederken biraz soluklanıp o özendiğimiz hayatlara bile tam anlamıyla bakmayı beceremiyoruz. Bir şekilde kendimizi hapsettiğimiz bu düzende zerre uğraşmıyoruz da farkındalığımızı geliştirelim diye. Daha önce nereye ayak bastığımızı merak etmememizin normalliği, üzücü bir tablosunu çiziyor hepimizin. Zaman dümdüz ilerlemiyor, diye hatırlatmak istemiştim ya... İşte hikayenin etkileyici anlamı ama hayatlarımızın oluşturduğu tablonun kasveti burada birleşiyor: Hikayelerimiz iç içe ama gözümüze sokulmadıkça asla ama asla fark edemiyoruz bunu. Ufak bir yerde yaşıyor olsak belki fark edilecek bir şey olmayacaktı, her şey alenidir öyle yerlerde. Her gün alışveriş yaptığınız marketin sahibinin kızı, sizin oğlunuzla aynı sınıftadır örneğin; her sabah önünden geçtiğiniz kahveci, kardeşinizin eski sevgilisidir. Herkes, herkesin hayatına oradan, buradan dahildir ve çoğu kez de etkilerinin bilincinde olurlar. Dünyayı böyle düşünmenin ilk seferde bir miktar abartı bulunabileceğini reddetmiyorum ama en basitinden şu görece gereksiz bilgilerden biriyle anlatmaya yaklaşabilirim derdimi: Birbirinden bağımsız sekiz arkadaşınız varsa dünyadaki insanların tümüne ulaşmanız mümkün. Çünkü aslında her yerde herkes, herkesin hayatına oradan, buradan dahildir ancak çoğu kez etkilerinin bilincinde olmaları mümkün olmaz. Bunun, evrenin tembel bir yapısı olduğunu düşünmemizin, suçlusu hepimiziz ve evet bu bir suç. Etrafındaki hikayeleri görememek, duyarsızlaşmak en hafifinden suça ortaklık etmek demek. Zamanla sadece kendi çizgimizi umursamaya itiliyoruz, müthiş ilgili görünüp üstelik. Ne hislere gereken tepkileri vermenin yolunu öğrendik takvimimizin bir yerinde ne de ortaklaşa hayatlar sürmenin inceliklerini. Bundan ki bu kadar iç içeyken hepimiz, hala sadece kendimizden mesul olduğumuzu sanabiliyoruz. Sanırım Zülfü Livaneli de bütün bunları anlatmak, gözümüze sokmak için "ufak bir yer" seçti herkesin birleştiği. Nasıl körleştiğimizi üst tabakanın süslü, samimiyetsiz ve yapay hayatlarından anlatırken onların servis yapan garsonlara bakışı2 bile bir çeşit özetiydi tüm yazımın. Bir yanda burjuvanın etkilediği tüm fakir hayatlar, diğer yanda o ihtişamlı Konstantiniyye Oteli'nin mutfağından çıkıp gecekondu mahallesine gitmek için metrobüste dakikalar harcayan alt tabakadan insanların diğer tarafa, düşünmeye kalksa onlar, belki midelerini bulandıracak kadar etkileri olmasını ayırt edemememiz asıl ve en büyük acizliğimiz. Bu acizliğin nihai ortaklığını fark etmekse bir çeşit günah çıkarımı. 1 Steven Moffat, Mark Gatiss, Stephen Thompson. Sherlock. 2014. BBC. 2 "(...) Bu hizmeti yapanların insan olduğunu akıllarına bile getirmeden onları tek kimlikle görüyorlar elbette. Hepsi 'garson.' (...) Hepsi tek bir kimlik altında toplanmış." Livaneli, Zülfü. Konstantiniyye Oteli. 2015. Baskı.