Dünyanın En Pahalı Aynası

Her ne kadar para bizim efendimiz değildir desek de, bugünlerde para harcamadan kaç saat geçirebilirsiniz? Ulaşımı, elektriği bir kenara bırakın, içtiğimiz su bile bedava değil. Bu durum, şehirlerde sürdürmeyi seçtiğimiz yaşam biçiminin bir yansıması; modern insan bulduğunu değil umduğunu elde etme şansına sahip ve suyumuzu bile atalarımızın aksine tadına, kokusuna, kalitesine ve markasına göre seçme lüksümüz var. Ve bu seçimler de vücudumuza giren suyu tanımlamanın ötesine geçip, bizi başkalarına da tanıtıyor. Eğer pahalı ürünler kullanıyorsak, demek ki cüzdanımız bunu karşılayabilecek durumda. Ama sadece belli başlı ürünlerin pahalısını seçiyorsak, hayatta karşılığını daha yüksek tuttuğumuz değerler var. Satın almamak bile bir kişilik göstergesidir; kişi cimri de olabilir, kişisel prensiplerinden veya eski yaşanmışlıklarından ötürü o marka ve o ürünü kullanmak istemiyor da olabilir. Aynı şekilde düşünen ve hisseden insanların alışverişleri, o toplumun tüketim tercihlerini belirleyerek genellemeler yapmamıza izin verir. Kısacası, market fişlerine bakarak insanlar hakkında pek çok şey söylenebilir. Para, Lidyalılardan bizlere miras kalmış eski bir metot, fakat fikir olarak aslında orijinal değil. Tüm biyolojik canlılar, hayatta kalmak için bulundukları ortamla alışveriş yapmaya mecburdur. Para ise sadece, alışverişi standartlaştıran bir araçtır. Ama tabii ki kimse herkesle tamamen aynı olmak istemez, bu nedenle binbir türlü para birimimiz var. Para birimi, ulusları tanımlar, onları diğerlerinden ayrı kılar. Eminim siz de yurtdışına seyahate çıktıysanız, elinize onların değişik değişik renkli ve resimli paraları elinize geçtiğinde bir çocuğun oyuncağını kurcaladığı gibi paraları evire çevire incelemişsinizdir. Bir turist olarak dolaşırken kendinizi yabancı gibi hissettiren sadece yerel halkın dilleri ve gelenekleri değil, paraları, sokakları, eşyaları, araçları ve gereçleridir. Mülk ve para hem günümüzün, hem de geçmişin aynasıdır. Günümüzde tanıdığımız devletler kurulmadan önce, asil ve nüfuzlu birinin adına para bastırması, bir egemenlik göstergesiymiş. Hatta batı dünyası demokrasiye ilk geçerken, oy verme hakkını bile kişinin sahip olduğu gayrimenkule göre belirlemiş. Yani, "paran kadar konuş" denilmiş. Para ve mülke göre sınıflandırma, bu kadar açıkça gözümüzün içine sokulurken tabii buna duyarsız değiliz. Son yıllarda Türkiye'de sayısız marka boykotları oldu. Toplumun bir kesiminin hep beraber birilerine para vermeyi reddetmesi, ekonomik dengeleri pekala etkileyecek bir olay. Birlik olarak dünyayı değiştirmek, bilinçli bir birlik kurarak değiştirmekten çok daha kolay. Evet, kişisel sebeplerimizi sıralayarak başkalarını da bizim gibi davranmaya itebilir ve bu şekildeçevremizi etkileyebiliriz, ancak şu anda içinde bulunduğumuz statülerin çoğunluğunu bilinçli olarak değil, içimizdeki dürtülerle edinmişizdir. Örneğin bugünlerde küreselleşmenin ve çevre kirliliğinin önüne geçmek ve eski değerlerimizi yaşatmak için yerel üreticilerden alışveriş yapmak, el emeği ürünlere daha çok ilgi göstermek çok moda, fakat bunun gibi net ve doğrudan amacı olmayınca insan niye aynı şeyin işlevsel, dayanıklı ve kullanımı rahat versiyonu varken, esasen başkasının çıkarını gözeterek alışveriş yapsın? Fabrikasyon ürünlere ulaşmak günümüzde çok daha kolay, hem de el emeği göz nuru versiyonlarına göre epey ucuzlar. Herkes küçük üreticinin, küçük esnafın çektiği çileyi istediği kadar dile getirsin, zamanın aleyhlerine işlemesi kaçınılmaz. Modern dünyada ekonomiyi kontrol eden sadece kişiler veya ülkeler değil, şirketler hayatımızı yönlendirmede çok büyük güç sahibi. Aslında bir nevi hepsi aracı olarak çalışıp, birinden kendi gelirimizi kazanmamızı, diğerlerine de bu gelirimizi yatırmamızı sağlıyorlar. Tabii direk işin içinde olmadığımızdan kolayca görmediğimiz birçok bilginin de sahibiler, örneğin hammaddelerin fiyatları, hangi kesimlerin daha çok hangi ürünü tercih edecekleri ve daha önemlisi, bunların gelecekte büyük ihtimalle nasıl değişecekleri. Para bizim efendimiz olmasa da, geleceği tahmin etmeyi sağlayacak kadar kudretli bir araç. Para, insanların ve kurdukları her şeyin dürüst bir aynası. İnsanların alım gücü ve bu gücü nasıl kullandıkları onların kişiliğini, hangi ürünlerin seçildiği çoğunluğun tercihini, ülkelerin parasal döngüleri ise onların kimliğini ve gücünü belirler. Ama parayı efendimiz olarak kabul etmeme çabamızda önemli olan, parayı bir araç olarak kullanmaya devam etmek ve amaç haline getirmemek. Belki de şirketlerin çıkar için yol açtığı duygusuz ve hatta çoğu zaman zararlı skandallar, insanların içindeki en üstü kapatılmış yönelmeleri ayna gibi karşımıza sermelerindendir.