DÜŞÜNMEK

Bazen öyle oluyor ki düşünüyorum ama yazacak bir şey bulamıyorum. Kopuk kopuk cümleler geliyor aklıma, birleştiremiyorum. İşin doğrusu aslında düşünemiyorum, çünkü kendimi kilitliyorum. Sonra canım sıkılıyor, moralim iyice bozuluyor; ya uyku bastırıyor ya da delice bir çikolata yeme isteği. Ama bugün kararlıyım. O kilidi açacak, beni diğer türlerden üstün kılan düşünme yeteneğime tekrar kavuşacağım. "Beni diğer türlerden üstün kılan düşünme gücü": Farklı konularda pek sık duyduğum cümle, kime sorsak onaylanacak cümle. Madem beni, bizi "üstün" kılıyor ve madem herkes konuyu biliyor; kabul ediyor, o zaman "düşünce"den, "düşünmek"ten kimilerimiz neden uzak duruyor ya da durulmasını istiyor? Bu sorunun farklı cevapları olabilir. Örneğin rahata düşkün olma, açık sözlü olayım "tembellik", düşünmemeye iter. Herkesin içinde yaşadığı bir topluluk var. Tabii her topluluğun normları, kültürü, adetleri yani bir sürü görünmeyen ama herkesin bildiği kuralları mevcut. Bu kurallara uymak, sürünün bir parçası olmak, akıntıyla sürüklenmek ciddi bir konfor sağlıyor. Çünkü içinde yaşanılan sistem bu akıntının hızına göre ayarlanır. Bir kaya herkesin yolunu kesiyorsa sistem bu soruna doğrudan veya dolaylı bir çözüm getirir. Fazla enerji harcamadan ilerlersiniz. Tabii arada akıntının hızı, geçtiği yol sizin tercihinizle uyumlu olmayabilir. Yeteri kadar tembelseniz buna aldırış etmemenin bir yolunu bulursunuz. Örneğin yol üstünde çok güzel çiçekler görüp orada biraz durmak veya yan patikadan gelen sesi merak edip yolunuzu oraya çevirmek istediniz, ama o zaman akıntıya uyamayacaksınız. Bu durumda "Boşver, akıntıyla gidersem vakit kaybetmem." veya " Tehlikeli olabilir. Akıntıda güvendeyim." gibi genel geçer kabullerle kendinizi rahatlatarak yolunuza devam edebilirsiniz. Halbuki akıntıyla gitmekten bunalıp ona karşı durmak ve yeni bir yol izlemek size daha fazla güç sarf ettirir. Önce bunu nasıl yapcağınızı düşünmelisiniz. Sonra sürüden ayrılmanın getirdiği tepkilere karşı koymalı ve yeni yolunuzu kendi başınıza, şanslıysanız bir miktar yardımla, belirlemelisiniz. Bu kadarla bitse iyi. Ya önünüze çıkacak engeller? Artık sistemin dışında olduğunuz için kullanabileceğiniz hazır çözümler de yok. Çok fazla parametreyi düşünmek ve alternatif üretmek durumundasınız. Tutsak Güneş romanındaki kurum görevlileri misali tembelliği seven beyinlere göre değil pek. Hangi soru sorulursa sorulsun öğretilmiş bir kaç cevaptan birini veriyorlar. Karşıdaki kişinin ihtiyacının ne derece karşılandığının önemi yok. Sabah işe gelip öğretilenleri harfiyen uyguluyor, akşam işten çıkıyorlar. Beyin tembelliğinin karşılığında elde ettikleri monoton, kişiyi geliştirmeyen ama sorunsuz olacağı garanti edilen bir hayat. Daha ilginç olan bir grup ise düşünmeyi seven, hatta bu yolla hayatını kazanan ama gündelik yaşamında ortaya koyduğu davranışlar yukarıdakilerle aynı olan insanlar. Romanın kahramanı Yuna gibi. Yaşadığı kimi gerçeklere katlanamayıp unutmayı seçen, tamamen bilimsel çalışmalarına dalarak etrafında olup bitenlerden kendini soyutlamış bir bilim kadını Yuna. Kafasını "faydalı buluşlara" gömerek devekuşuna dönüşmüş; işinden aldığı tatmine kapılarak geri kalan konularda otoritenin yaptığı açıklamaları sorgulamadan kabullenen bir dahi. Çünkü bilimsel hayattaki başarının sosyal alandakinden fersah fersah üstün tutulduğu bir ortamda, tek yönlü bir bakış açısıyla yetişmiş. Böylece sosyal yaşamdaki başarısızlıklarını iş hayatıyla kamufle etmiş ve kendini yaşamın gerçeklerine kapatarak acıdan korunmuş. Üçüncü grup ise romandaki yönetici takımı gibi kendileri düşünen ama başkalarının düşüncelerinden korkanlar. Hayattaki amaçları sadece "güçlü olmak" olan insanlar... Güç ne aracılığı ile elde edilecekse o yola koşarlar: Mevki, para veya fiziksel kuvvet. Kendilerini sadece "güç" ile tanımladıkları için ona ulaşmanın en kısa ve kesin yolu neyse onu seçmeye mahkumdurlar, çünkü başka türlü var olduklarını hissedemezler. Halbuki insanoğlu her koşulda kendini yaşatmaya, var etmeye programlanmıştır. Doğal olarak önlerindeki en büyük tehlike idealleri, etik değerleri olan ve düşünen insanlardır. O yüzden tıpkı romandaki gibi vazgeçilmez silahları olan baskı kurmak, çevreyle ilişkiyi olabildiğince sınırlamak, biatı üstün bir değer gibi sunmak, toplumu çoğu gerçek olmayan düşman ve tehlikelerle sürekli diken üstünde tutmak tarzında yöntemlere baş vururlar. Düşünmeyi yaşam biçimi haline getirmenin yolu ise ailede ve okulda alınan kaliteli, doğru, uygun eğitim ve öğretimden geçer. Bilgiyi insanın önüne koyan değil ona nasıl ulaşılacağını öğreten; soru sormayı teşvik eden; tabuları değil şartlara ve ihtiyaçlar göre gerekirse değişebilen sınırları olan; belli bir alandaki gelişimi yeterli ve diğerlerinden üstün görmek yerine insanı tüm yönleriyle bütün olarak ele alıp çok yönlü gelişimine olanak veren; eğiten değil eğitilen odaklı yöntemler, düşünen beyinlere giden yolu oluşturabilir ancak, çünkü Simon Bolivar'ın da dediği gibi "Düşünce saksıda büyüyen bitkiler gibidir, kökleri hiç bir zaman saksının elverdiğinden fazla gelişmez." (akt. Kulin 228).