"Arrivederci" De Neymiş?

İ talya denince ilk ne gelir aklınıza? Çizme şeklinde bir harita mı, efsaneleşmiş Baba filmi mi, Carleone Kasabası mı, Dean Martin mi yoksa en basitinden pizza mı? Benim aklıma bunlarla uzaktan yakından alakası olmayan çağrışımlar gelir, arkada çalan İtalyanca bir şarkı ve yoğun kahve kokusu gibi. Biraz daha zorlarsam eğer eski gladyatörlerin mızrak seslerini, Tevere Irmağının şırıltısını duyabilirim hatta Fellini'nin Dolce Vita filminin karakterlerini bile gözlerimin önüne getirebilirim. Fakat bir süre sonra aklımdaki fon müziğinin baskısına dayanamam ve bir anda kendimi o melodiye bırakmış halde bulurum. Bir de bakmışım o şarkı beni o mekana ve zamana hapsetmiş. Artık her şey durağanlaşır benim için. Sanki tüm dünya sadece bana, o fon müziğine ve kafamda tekrarlanan anılara tanık oluyormuş gibi " Roma susuyor. Artık ne taşlar, ne de ağaçlar bir şey söylüyor bana " (Gürsel, Nedim, Bana İtalya'yı Anlat, 2016, Doğan Egmont Yayıncılık). Ne zaman bir yere gitsem ya da o yeri düşünsem bile oranın kokusu burnuma gelir, havası tenime temas eder. Her yerin kendine göre bir kokusu, atmosferi hatta rengi vardır benim için. Keşke sadece bununla sınırlı kalsam... Oranın kokusu, rengi olur da şarkısı olmaz mı hiç? Mutlaka orayla özdeşleşen uygun bir şarkı da vardır arşivimde. İtalya için ise bu biraz karışık tabi. Çünkü İtalya sadece bir Avrupa ya da Akdeniz ülkesinden ibaret değil kanımca. Var oluşundan bu yana başlı başına bir kültür! Ne sadece pizzayla ne de sadece Rönesans'la anlatılır. Hepsinin birleşimiyle var olan bir kültür... İşte bu noktada, bu yüzden beynim bir şarkı seçemiyor. Çünkü İtalya'yı sadece bir kokuyla hatırlamak ya da bir şarkıya indirgemek mümkün değil. Kokular çok karışık, imgeler ve renkler hep üst üste binmiş. Her şehrin hatta sokağın bile ayrı bir kokusu, şarkısı varmış gibi. Sanki şehirleri arasında hiçbir kesişim yokmuş ama yine de koca bir bütünmüş gibi. Napoli'yi ele alalım mesela... Napoli de bulunduğum süre içinde hep bir korku vardı içimde o yüzden Napoli benim için siyah. Rengini söylemişken bir de kokusunu söyleyeyim o zaman, kokusu da yanık kokusu gibi. Şarkısı ise çok karışık. Sanki genelinde mutlu ama nakaratında insanı geriyor gibi. Hep hayatından şüphe etmiyor mu insan Napoli'de? Mafyadan bahsetmiyorum. Daha büyük çaplısından, Vezüv'den bahsediyorum "Vezüv'ün yamaçlarından başlayan kıyı uzayıp gidiyordu göz alabildiğine, denizde irili ufaklı gemiler, iki yanda sırtını tepeye dayamış kat kat yükselen eski yeni evler, villalar, palazzo'lar vardı. Yanardağ, her an patlayacakmış gibi olanca heybetiyle abanıyordu kentin üzerine" (Gürsel, Nedim, Bana İtalya'yı Anlat, 2016, Doğan Egmont Yayıncılık). O muhteşem ürkütücülüğüyle yine o muhteşem manzaranın vazgeçilmezi Vezüv! Yıllarca hikayeleri dillerde dolaşmış, bir kenti yok etmiş o doğa mucizesi. Napoli halkının neden günlük sorunları çok da dert etmeyip, akışına bıraktığını daha iyi anlıyorum şimdi. Her dakika patlayacakmış gibi gözüken heybetli bir yanardağ gerçeğiyle yaşayınca öyle oluyor işte. Her an her dakika, belki uyurken ya da duştayken patlayabilir, kim bilir? Peki ya Venedik? İtalya denilince ilk akla gelen şehirlerden... Venedik benim için bulanık. Bir renk yelpazesindeki herhangi bir renkten ziyade, bir ressamın kullandığı su kabındaki suyun rengi gibi, muhtemeldir ki kanallarından. Kokusu ise sanki rutubetli. Şarkısına gelince tamamen huzur verici, tıpkı o gerçek olamayacak kadar eşsiz manzara gibi "Evet, karanlıktı Venedik. Bir ormanı andırmasa da, Baudelaire'in dizelerinin yol açtığı çağrışımlarla, benim gözümde öyleydi. Gizlerini ele vermemek için direniyordu. Eski evler, rutubetli duvarlar, ışık sızdırmayan kapalı kepenkler " (Gürsel, Nedim, Bana İtalya'yı Anlat, 2016, Doğan Egmont Yayıncılık). Kelimelerle anlatılmayacak bir özellikte Venedik. Ne Napoli'nin salaşlığına ne de Roma'nın görkemine sahip. Sanki kendi başına bir ideal şehir yaratmış gibi. Kimseye benzemeye çalışmadan, sadece kendisi gibi olarak. Roma' ya ne demeli? Tüm görkemini, parıltısını önümüze seren o efsane şehir. Hangi yönetmenler kullanmadı ki bu tarihle iç içe geçmiş muhteşem şehri? Napoli'den, Venedik'ten ne eksiği var da bu şehrin bir rengi, kokusu ve şarkısı olmasın? Roma kesinlikle şeffaf renkte her ne kadar şeffaflık bir renk olmasa da öyle benim için çünkü Roma dürüst bir şehir. Tüm içtenliğini ve hazinesini gözler önüne seriyor. Sokaklarında yürürken, burada yaşanmış tüm tarihe şeffaflıkla tanık olabilirsiniz. Bu öyle bir şeffaflık ki, tıpkı dört yunusun taşıdığı Triton'un heykelinden gökyüzüne fışkıran ışıltılı ve berrak suyu andırıyor. Şimdi sıra kokusunda, Roma'da bir müze kokusu hakim. Tarihi eserler bozulmasın diye üstlerine dökülen maddeler gibi kokuyor Roma. Müziği ise çok basit: Dean Martin'den Arrivederci Roma ama sanki hiç veda etmeyecek gibi içimizde bir parçası hep kalacakmış gibi. Bir mekanı ya da ülkeyi anılarımızda kalıcı yapanlar sadece oradan kalan buzdolabı magnetleri ya da birkaç fotoğraf mıdır? Kesinlikle hayır! Eğer gerçekten hatırlanmaya dairse, tüm gerçekliğiyle depolanmıştır anılar ya da o yerin bıraktığı izler. Mesela bir kafenin içinden yüzüme çarpan espresso kokusu sadece İtalya'yı değil; beraberinde bir de yüzyıllar önce halkın eğlence kaynağı olmuş gladyatörleri getirir gözümün önüne. Sanki Roma'da, Colosseum'un yıkıntılarında gezerken gladyatörlerin kızgın güneşte parıldayan miğferlerini, kılıç, kalkan, mızrak ve dizliklerini görüyormuşum gibi. Bir daha İtalya' ya ayak basmayacak olabilirim ama zaten yeterince anı biriktirdim. Hayatımda belki bir daha asla bulunmayacağım bir yerle ilgili bile bir parça var aklımda. Anıları tüm kokusuyla, sesiyle, çıplaklığıyla hiçbir rötuş yapmadan fotoğraflamışım. Bir daha Via Venetto üzerindeki o yüksek tavanlı, görkemli otelde kalmayacak olsam da ya da Triton'un heykelinden fışkıran ışıltılı suları canlı canlı görmeyecek olsam da belki bir gün bir şarkı çalar radyoda. Sabah kahvaltılarında içilen acı cappuccino tadını ya da Livorno'da kıyı boyunca sıralanan çam kokusunu hatırlatır bana ve tüm çıplaklığıyla tekrar yaşatır anıları. Anıları saklamanın en güzel yolu bu olmalı, gidilen yerden bir kartpostal almak yerine, akıllarda bir şarkıyla, kokuyla ya da renkle muhafaza etmek. DENİZ ERGÜN (Gürsel, Nedim, Bana İtalya'yı Anlat, 2016, Doğan Egmont Yayıncılık, İstanbul)