Düşlerimizde Yaşadığımız Hayatlar

Zihinlerimizi küçüklüğümüzden beri rahatsız eden, bir türlü kafamızdan atamadığımız bir kelimedir "acaba". Kendimi çoğu kez olduğu gibi yapmış olduğum bir tercihin ardından acaba ile başlayan sorularla mücadele ederken bulduğumda bu kelime üzerine biraz düşünmeye karar verdim. Her yol ayrımına geldiğimizde, herhangi bir karar vermemiz gerektiğinde doğru tercih ne kadar belirgin olursa olsun acaba kelimesi geliverir aklımıza. Acaba bu yolu seçerek, bu kararı vererek neleri kaçırıyorum? Acaba diğer seçenekte karar kılarsam geleceğim nasıl şekillenir? Ne var ki zaman bizim bu kararsız halimize hiç aldırış etmeden coşkun akışını sürdürür ve bizi bir karar vermeye zorlar. İşte bu noktada, henüz aldığımız kararın etkilerini gözlemleme fırsatımız dahi olmadan, acaba yerini keşkeye bırakır. Adam Philips'in açıklamasıyla yaşamadığımız bir hayat hakkında o anda yaşıyor olduğumuz hayattan daha fazla bilgi sahibi olduğumuz yanılgısına düşer, ondan mahrum kalmanın üzüntüsünü yaşarız. 1 Ben de zaman zaman geçmişte vermiş olduğum kararlar üzerine düşünür, kararımı diğer türlü verseydim hayatımın nasıl olacağı üzerine hayaller kurarım. Hayallerimdeki bu yaşantının içinde hiçbir pürüze, hiçbir soruna yer yoktur. Vermiş olduğum kararın yalnızca olumlu sonuçları vardır ve ben o karardan hiç pişmanlık duymam. Bir süre sonra hayallerden sıyrılıp gerçekte vermiş olduğum kararı gözlemlediğimdeyse bu kararın yalnızca olumsuz etkilerine dikkat eder sanki hiç olumlu bir etkisi yokmuş gibi düşünürüm. Bu zıtlığın zaman içerisinde daha da derinleştiğini gözlemlediğimde nedenini merak etmeye başladım. Neden yapmadığım bir tercih doğru seçimmiş gibi, yaptığım tercih ise yanlış seçimmiş gibi gözüküyordu? Sanırım bu karşıtlığın nedeni hepimizin bir ölçüde deneyimlediği başka bir karşıtlık: Küçükken geleceğe dair kurmuş olduğumuz hayallerle büyüdüğümüzde yaşadığımız hayatlar arasındaki karşıtlık. Çocukların hayal dünyaları biz yetişkinlerin yaşadıkları hayatlara kıyasla çok büyük. Bizler de çocukluğumuzda kurduğumuz büyük hayallerle şu anda yaşadığımız hayatları, istemeden yerine getirmek zorunda olduğumuz sorumluluklarımızı, her sabah yataktan çıkmamızı imkansız hale getiren şeyleri karşılaştırıp hayatımızın bir noktasında bir hata yapmış olmamız gerektiği kanısına varıyoruz. O büyük hayalleri kurarken önümüze çıkabilecek engelleri hiç aklımıza getirmediğimiz için bir yerlerde yanlış bir şeyler yapmış olduğumuz düşüncesine kapılıyoruz. Yapmış olduğumuza inandığımız bu hatayı aramaya koyulduğumuzda ise ilk baktığımız yer geçmişte gerçekleştirdiğimiz tercihlerimiz oluyor çünkü inanıyoruz ki hayatımızın akışı tamamen bizim tercihlerimiz doğrultusunda gerçekleşti ve bir sorun varsa bunun nedeni tercihlerimizdeki bir yanlışlık olmalı. 1 Adam Philips, Kaçırdıklarımız (İstanbul: Melis Yayıncılık, 2015), 25. Bu tarz düşüncelere kapılmak hedeflerimize ulaşamadığımızda daha da kolay oluyor. Örneğin birkaç sene önce katıldığım bir spor turnuvasında istediğim dereceye ulaşamadığımda bunun nedeninin daha fazla antrenman yapmak yerine başka şeylere vakit harcamak olduğunu düşünmüştüm. Belki de bu düşüncemde haklıydım, daha sıkı bir çalışmaya daha iyi bir derece elde edebilirdim. Ne var ki anlamamız gereken doğru ya da yanlış bu tarz düşüncelerin bize bir faydası olmadığı. Sonuçta geçmişi geri almamız mümkün değil. Dahası hayatımızın akışını tamamen belirlemeseler de bizi biz yapan gerçekleştirmiş olduğumuz tercihlerdir. Bu nedenle yapmamız gerekenin tercihlerimizden pişmanlık duymak, hayal dünyamızda alternatif yaşamlar kurmak değil tercihlerimizi olabildiğince nesnel bir yaklaşımla değerlendirmek olduğuna inanıyorum. Hiçbir tercih tamamen olumsuz yahut tamamen olumlu sonuçlara yol açmaz. Her tercihimizin bazı olumlu etkileri olduğu gibi olumsuz etkileri de vardır. Tercihlerimi değerlendirdiğim vakitlerde bu fikri göz önünde tuttuğumda ulaştığım yargıların benim için pişmanlık duygusuna kıyasla çok daha verimli olduğunu gözlemledim. Örneğin akademik olarak istediğim başarıyı elde edemediğimde yeterince çalışmadığım için pişman olmak yerine bundan sonra nasıl çalışmam gerektiğini düşünmek sonraki aşamalarda daha başarılı olmamı sağladı. Belki çok kasvetli bir düşünce ama küçüklüğümüzde kurmuş olduğumuz hayallerin her birine ulaşmamız büyük olasılıkla mümkün değil. Bu soruna iki türlü yaklaşabiliriz. İlk yaklaşım hayal dünyamızda alternatif yaşamlar kurmak ve gerçek yaşamımızla bu alternatif yaşamlar arasındaki farkı hatalı tercihlerimize bağlamak. İkinci yaklaşım ise tercihlerimizi nesnel bir yaklaşımla değerlendirerek hayallerimize olabildiğince yaklaşmaya çalışmak. İnsan doğası ilk yaklaşıma meyletse de yalnızca ikinci yaklaşımın bizi hayallerimize yaklaştırdığı oldukça açık.