İnsandan Daha İnsan

Devam filmleri için söylenen birçok söz vardır; bu filmlerin genelde para için yapıldığı, özgün içerikli eski filmdeki temaları tekrar ettiği söylenir. Hatta, Hollywood'un eski filmlerin devamlarını çekerek bu filmlere havalı görsel efektler ve heyecanlı savaş sahneleri ekleyip bir zamanlar yalnızca sanat kaygısı ile yapılmış, derin felsefi düşünceler içeren kült filmlerin o eksi büyüsünü bozduğu çokça rastlanan bir durumdur. Hemen söyleyeyim Blade Runner, bu filmlerden biri değil. Her ne kadar film, 2049 yılında geçse dahi film, içerdiği temalar ile günümüz insanına sesleniyor ve izleyicisinden kendisi hakkındaki farkındalığını, toplumun kendileri üzerindeki etkilerini yeniden değerlendirmesini sağlıyor. Blade Runner 2049, öncülünden miras aldığı varoluşçuluk, bireysellik gibi temaları genişletirken bunu zengin bir olay örgüsü ve iyi yazılmış karakterler ile yapıyor. 2049 yılında "Tyrell" şirketinin deyimi ile "İnsandan daha insan replikantların1" çıktığı filmde kapitalist bir distopya anlatılıyor fakat film her ne kadar gelecekte geçse dahi günümüz insanı hakkında değerlendirmeler bulunuyor. Bir 21. yüzyıl insanı olarak kendimi düşündüğümde, kendimi özel hissettirmemi sağlayan çoğu etmenin aslında toplumun bir diktesi olduğunu fark ettim. Sonra kendime, filmin de merkezinde ola, o soruyu sordum "Eğer tüm yaşamımız toplumdan etkilenerek gelişiyorsa o zaman nedir birey olmak, farklı olmak?" Cevabı aslında Ridley Scott, benimde katıldığım şekli ile veriyor: Kişinin fikirleri, inançları onu farklı kılar ve birey haline getirir. İnandığı değerler için çabalayan kişilerdir insanlar. İnsan türünün, dünyada yaşayan en eşsiz varlık olduğu düşünülür, öyle ki her insan yaşamışlıkları ile farklıdır. Blade Runner, dünyasında bu düzeni replikantları tanıtarak bozuyor. Belirli bir yaşa gelmiş çoğu insan, şu an olduğu kişiliği yaşadığı olaylar ile ilişkilendirir. Küçükken yaptığı hatalar, tanıştığı insanlar, şu anki düşünce yapısına doğrudan katkı sağlamıştır. Film bu noktadan hareket ediyor çünkü şirket replikantlara sahte anılar yüklüyor ve bu anılar onları gerçek bir insan gibi hissettiriyor. Günümüzde aynı durum farklı bir olgu üzerinden gerçekleşiyor. Nitekim Günümüz dünyasında insanların kendilerini farklı hissetmek için gittikleri yerler, zihinlerindeki anıları değil, alışveriş merkezleri. Scott'un düşüncesinin aksine günümüzde insanlar öylesine bir tüketim toplumu haline geldiler ki; içlerindeki boşluğu ilginç telefon kılıfları veya süslü fincanlar ile dolduruyor. Çoğu telefon reklamında "tarzınızı ortaya koyun, farklı olun" gibi sloganlar kullanılıyor. Gözden kaçırdıkları nokta ise, kişiyi özel biri haline getireceği inanılarak tüketilen birçok ürün aslında o zamanın modası tarafından kontrol edilmekte olup, zaten kitlelerce takip edilmekte olması. Yani kişiyi özel kıldığı düşünülerek tüketilen ürünler aslında kişiyi özel kılmıyor, aksine belirli bir kalıba sokuyor. Bir bağlamda bu kişiler belirli bir kitleye bağımlı birer tip haline getiriyor. Scott, bireyin kişisel farklılıklarının özgün anılar ile sahip olunabileceğini söylerken günümüzde insanların tüketimi bir farkındalık aracı olarak kullandığı görülüyor. Çoğu insan yeni aldığı spor ayakkabılarının veya lise anılarının kendini özel kıldığını düşünüyor. Gerçekte ise bu iki etmene de sahip olan çok kişi var. Filmde bu konu hakkında iyi bir analoji var; insan basit bir canlı sadece dört genden oluşuyor. Filmdeki K ise sahte anılara sahip işinden başka bir amaca sahip olmayan bir replikant. Bu bağlamda Scott, insan olmanın ne demek olduğunu K üzerinden anlatıyor. İnsan olmak, bir kişiliğe sahip olmak sadece nefes almak, görevlerini yerine getirmek demek değildir. İnsan olmak belirli ideallere sahip olmaktır. Zaten insanın farklı düşünebilmesi onu diğerlerinden ayırır. Düşünme eyleminin, insana özgü olduğu söylenip durulan bir ifadedir ancak düşünmekten kasıt burada dogmalara ve toplumsal normlara bağlı kalıp yaşamak demek değil bazen de kutunun dışını düşünebilmektir. İşte bu 1 Filmde bahsedilen ve iş gücü olarak tasarlanan yapay insanlar Alperen Efeoğlu 21702334 noktada Scott ikinci bir kavram olan "inanç"ı tanıtıyor. Bir insanın belirli bir ideali olabilir ancak politik ve sosyal hayatta kişilerin idealleri de çoğu zaman toplum tarafından şekillenmektedir. Nasıl şirketler, insanlara her birinin farklı olduklarını hissetmelerini sağlayacak bir ürünü on binlerce kişiye satıyorsa, bazı gruplar da fikirlerini dogmatik bir biçimde insanlara aşılıyor. Bunun sonucunda ise insanlar, tam olarak bile anlayamadıkları düşünceleri destekliyor ve bir amaca sahip olduklarını iddia ediyorlar. Gerçek şu ki insan olmak, ideallere körü körüne inanmak değil, bu düşünceleri benimsemek ve içselleştirmektir. İnsanlar, gerçekten arkasında durabileceği ve kalpten inandığı düşüncelere sahip olmalıdır. Büyük bir inançla sahip olunan idealler ise kişinin prensipleri haline gelerek, onu özgün bir birey haline getirir. Her insan, kendi varoluşunu bir nedene bağlamak ister. Kendi farklılıklarını bularak, evrendeki önemini ve eşsizliğini ispat etmeye çalışır. İnsanın eşsiz bir varlık olduğu söylense de bir kişi için kendini diğerlerinden ayıran tek farkı dahi bulmak zordur. Çoğu insana şirketler materyalist bir bakış açısı ile içindeki boşluğu kapatmaya sevk eder. Ne yazık ki bu insanları kategorileştirmekten başka bir işe yaramaz. Düşünceler de benzer şekilde çalışır, kitlelerce insan ne olduğunu dahi anlamadan bir izm'in peşinden koşar. Aslına insanı farklı kılacak etmen ise söylemesi basit ama uygulaması zordur. İnsanın arkasında durabileceği fikirleri olmalı ve bu düşüncelere kalpten inanmalıdır. Zaten bu şekilde kişinin kendi kuralları olur ve bunlara uyarak yaşar, böylece içselleştirebileceği bir düşünce yapısına sahip olur, hayatı boyunca yapacağı seçimler ise bu noktadan hareketle gelişir. K gerçek bir insan olmasa de yaptığı seçimler ile izleyicinin gözünde gerçek bir insana dönüşüyor. Yine filmde Freysa bu durumu etkili bir şekilde özetliyor "Gerçek bir gaye için ölmek bazen yapılacak en insancıl şeydir."