Kasideyi kim yazmalı?

Açıkça söylemek gerekirse, gezi kitaplarını pek de sevmem. Bir alanı kendin gezmek varken ikinci elden o keşif hissini yaşamaya çalışmak, çok güzel bir yemeği mikrodalgaya atıp aynı lezzeti vermesini beklemek gibi bir şey benim için. Atıyorum, Barselona'yı anlatan bir kitap olsun. Yazar La Rambla caddesini arşınlayıp, Sagrada Familia'ya kasideler yazıyor. Onun kelimelerinden Barcelona'nın ruhunu hissetmektense, o kasideleri yazanın kendisi olmasını kim istemez ki? Tabii söylemek lazım ki, hukukçular eğer bir şey için "kural olarak" derlerse, o kuralın kesinlikle bir veya birden çok istisnası vardır. Diyeceğim odur ki, Friedrich Schrader'in kaleminden çıkan az çok gezi kitabı sayılabilecek İstanbul da benim bu kuralıma bir istisna oldu. Kitap, büyük hayranlık duyduğum bir şehre bambaşka bir zamanın merceğinden bakıyordu, bu beni ne kadar çok etkilemiş olsa da, sanırım kitabın beni kendine bu kadar aşık etmesinin sebebi İstanbul'a duyduğum büyük hayranlığı tekrar tekrar körüklemesiydi. Ama düşünmeden de edemedim, neden bazı uzamlar bizim için özeldir ve onlara bu kadar bağlanırız? Eninde sonunda uzayda belli bir hacmi kaplayan bir kütle yani ama şimdi İstanbul'a ucuz bilet bulmak için çekilen çileler de az değil. Bağlanırız tabii İstanbul'a falan ama inkar edilemeyecek bir gerçek var ki o da insanların mobil oluşudur. Bir kişi hayatına bir kıtada başlayıp, kıtaların tozunu aldıktan sonra kendisini çok farklı köşelerde bulabilir. Ama geçtiği her yerle, adımını attığı her toprak parçasıyla özdeşleşmez. Esasında toprak parçasıyla özdeşleşmez galiba ama o toprağın yetiştirdiği insanlara, yemeklere, kültüre bağlanır. Peki, o kültürü neden içselleştirir? Neden saçma sapan bir anda insanın canı çok belirli bir şekilde kokan bir yemeği ister mesela, hatta aşerir? Bu sorunun cevabı da anılarımızda gizli. Ya da en azından benim için öyle. Bir yerde benim duygu dünyamda ne kadar güzel bir iz bırakmışsa benim için o kadar bağlayıcı oluyor. Buna katılabilecek kişilerden biri de Virginia Woolf olurdu sanırım. Keza Woolf da on üç yaşına kadar gittiği yazlığı, anılarında hep daha az sıkıntılı daha güzel bir yer olarak kaldığından daha sonraları yazmak için tekrar gitmiş. Orası onun biraz daha güvenli hissettiği bir mekan olarak kalmış olmasa hayatında olan biten her şeyden kurtulmaya gitmezdi diye düşünüyor insan. Tabii Schrader kalemi bir başka soruyu daha kafalara üşüştürüyor. Kitabında İstanbul'un seneler önceki yerelleriyle sokakta ayaküstü yapılmış sohbetleri (belki de röportaj da denebilir) okudukça kültür olgusu hakkında da düşünmemek elde değil. O kadar farklıyız ki birbirimizden... Her şehir hatta her ilçe o kadar biricik, o kadar kendine has ki acaba gerçekten birbirimize bağlı olduğumuz daha geniş çaplı bir kültür var mı diye kuşku duymadan edemiyorum. Yani "Türk kültürü" deyince ne anlamak lazım acaba? Ege yöresinin birçoğu sarışın mavi gözlü vejetaryen olmaktan bir tık uzaktaki insanlarının oluşturduğu kültürden mi bahsediyoruz acaba yoksa İç Anadolu'nun bağrından kopmuş kara saçlı kara gözlü bir yerlere yetişmek için hep pek bir acelesi olan insanlardan mı? Ankara'da bile Çayyolu'nda oturan birinin "kültür" olarak yansıtacağı şey eminim ki Batıkent'te oturandan fersah fersah uzak olacaktır. O zaman ne kültüründen bahsediyoruz ki? Bir sürü farklı şiveyle konuştuğumuz ortak dilde belki de bizi birbirimize bağlayan. Tabii sadece bir resmi dil var ama onlarca başka dil de konuşulmuyor değil ülkede. Kitap okurken kafaya birbiri ardına doluşan küçük küçük sorular kadar eğlenceli bulmaca az vardır. Ama İstanbul konusuna dönmek gerekirse, belki de bu şehir için söylenmiş en güzel söz Yahya Kemal'den çıkmıştır. Bilirsiniz bu hikayeyi elbet... Sormuşlar Yahya Kemal'e Ankara'nın en çok neyini seversiniz diye, cevap şahane: İstanbul'a dönmesini severim.