ÇELİŞKİLER İÇERİSİNDE BİR KAVRAM: AHLAK

Ahlak kavramını sorguya açmak insan hayatında önemli yol ayrımlarından biridir şüphesiz. Varolduğu, yetiştiği çevrenin farkına varmış ve kendisinden "farklı" olanla tanışmış her insan kaçınılmaz olarak kendi içerisinde çatışır. İyi kötü, doğru yanlış ayrımlarını yapmaya çalışır. Çünkü farklı olan; insanı sarsar, şüpheye düşürür ve düşünmeye sevk eder. O ana dek kendi doğrularıyla yaşamını sürdüren insan kendisinden olmayanı gördüğünde muhakemeye girişir, yargılar. Sonucunda değişir veya kendi doğrusunu muhafaza eder. Peki farklı olan insanda değişime yol açıyorsa ahlak nedir? Toplumdan topluma değişen hatta insandan insana değişen değerler bütünü müdür yoksa genel geçer ahlak yasalarıdan bahsetmek mümkün müdür? Ben ahlak kavramını sorgulamaya giriştiğim ve bu satırları yazdığım süreçten geçerken edebiyatın tartışılan, aykırı ismi Marquis de Sade ile tanıştım. Bana bazen hayatta sınırların genişliğini, bazen sınırsızlığı anlatan Sade; sorgulamaların ardından yazımın başında aktarmak istediğim karmaşık çıkarımları yaptırdı. Romanı okuduğum sürece gelecek olursak, kötüye dair ne varsa sınırlar koyulmadan yazılmış bir eseri okumak oldukça zor oldu benim için. Okuyana kadar erdemin tartışmasız bir kavram olduğunu sanırdım. Hayatta ilahi adaletin mutlak gerçekleşeceğini düşünürken erdemli olmanın ödüllendirilmeyeceğini hatta kimi zaman erdemlinin erdemsize kıyasla daha çok kaybedebileceğini düşündüm. Diğer yandan yargıladığım, aşağıladığım hatta iğrendiğim ne varsa kitapla beraber yüz yüze geldim. Romanda Justine iyiyi ve erdemi temsil ederken, kız kardeşi Juliette ise erdemsizliği ve kötülüğü temsil ediyordu. Hikayenin geçtiği dönemde dindarlık erdemli olmanın esaslarından biri olarak görüldüğü için Justine sık sık dini sorgulamalarla doğruyu ve iyiyi bulmaya çalışır. Tüm saflığıyla hayata tutunmaya çalışırken, inandığı değerlerin onu nasıl da hayal kırıklığına uğrattığını içimde hissettim. Dinin bireyler üzerindeki baskısı veya etkinliği tartışılmaz bir gerçeklik Erdemin Felaketleri'nde. Bu baskı ve etkinliği kullanarak toplumda her istediğini yapabilen din adamları şehvet düşkünlükleriyle öne çıkıyorlar. Hayatın ironisini 1700'lerin Fransa'sında dahi görebilmek insanlığın varoluşundan itibaren kötülüğe eğiliminin olduğunu düşündürürken erdemin cezalandırıldığı toplumların tarihin her döneminde olabileceğini kanıtladı. İyi kötü kavgasını felsefi bir yaklaşımla ele alan Sade bana "Kötülük de iyilik gibi doğadan gelir işte bu yüzden iyilik kadar doğaldır." cümlesini çok kereler düşündürdü. Erdemli olmanın yani iyiden yana taraf olmanın her zaman kazanacağını düşünen ben bunun acı verecek bir sanrıdan başka bir şey olmadığını kabullendim. Kötülüğün egemen olduğu yaşamda aksini iddia edip doğrunun ve iyinin mutlak üstün geleceğini düşünmek büyük bir acıdan başka bir şey değil artık benim için. Kendimi Justine olarak düşündüğümde ne kadar süre daha iyiliği savunurdum bilmiyorum. Düştüğü konumda olsaydım iyiden nefret eder sonsuza dek oyunu kötülerin kurallarına göre oynardım. Sade'dan bahsederken hazdan bahsetmemek büyük eksiklik olacağından Sade'ın çoğu zaman insanı dehşete düşüren şehvet dolu anlatımını tasvir etmek gerek. Haz, sonu olmayan; insanın en temel duygularından biri olmakla birlikte doyurulamaz seviyeye ulaşması da muhtemel bir duygu fikrimce. Bu sınırsızlığı yani bitmek bilmeyen duyguyu tüm çıplaklığıyla hissedebilmek belki de en çok Sade ile mümkün. Bu tehlikeli hissi anlatırken Sade o kadar içerilerden seslendi ki bana romandaki haz düşkünü nefret edeceğim özneleri yargılayamadım. Benliğimin karanlık odalarını aralasam oralardan bir yerlerden bunların çıkabileceği korkusunu dahi yaşadım. Söyledikleri yargıdan uzak, derin ve felsefiydi. Mantığı Toprak 2 ortadan kaldırabilecek derecede kuvvetli bir his olan haz ürkütücü şekilde gözler önüne serilmişti. Mehmet Mert Toprak