Gezi Notlarından Fazlası ...

Abbas Yolcu; şiir, roman, deneme ve senaryo yazarı olarak edebiyat dünyamızda önemli bir yeri olan Attila İlhan'nın 1949 1952 yılları arasında yapmış olduğu gezileri anlatan bir kitaptır. Attila İlhan, Varlık dergisinde bölüm bölüm yayımlanan gezi yazılarının üslubu ile ilgili olarak "Çok gençtim ama üslup arayışı içindeydim, halk şiirinden, masal ağzından bir yakıştırma deniyorum." ve "1940'lı yıllarda, Türkçe nesir üslubu çıkarma teşebbüsü"dür der. Daha sonra Zenciler Birbirine Benzemez romanına da yansıyacak olan bu üslup, 1960'lı yıllarda yazarın beğenilen ve imzasız tanınmasını sağlayacak kalıcı bir üslup haline gelmiştir. Yazarın dünyayı ve insanları tanıma arzusu daha çocukluk yıllarında başlamıştır. Dünyayı ve insanları önceleri filmlerden, kitaplardan, dergilerdeki fotoğraflardan ve radyodan tanımaya başlayan Abbas, ilk yolculuğunu 11 yaşında İzmir'den Konya'ya yapmıştır. Abbas Yolcu, sıradan bir gezi serüveni gibi değildir. Anlatımı neredeyse şiirsi kıvamda ve birçok tanım, benzetme ve detay içeriyor. Yalın bir dille yazılmış olmasına rağmen bu benzetme ve tanımları iyi anlamak için yavaş yavaş, sindire sindire okumak gerekiyor. Yazarın 1940'lı yılların başlarında yapmış olduğu maceralı tren ve gemi yolculuklarını ve bu yolculukların sürelerini bugün anlamak tabii ki epey zor ama bizlere Cumhuriyetimizin kuruluşundan kısa bir süre sonraki ülkemizin durumu ve insanının yaşam şartlarını anlatması bakımında önemli. Ülkemizin teknolojik olarak nereden nereye geldiğini anlamak mümkün oluyor. Attila İlhan "Evinin köşe bucağını iyice bilmeyen adamın sokakta işi ne?"( İlhan 15) diyerek dünyayı tanımaya heves etmeden önce kendi ülkemizi ve insanlarımızı iyi tanımamız gerektiğine vurgu yapıyor. Abbas Yolcu gezi notları sadece yazarın gidip gördüğü yerleri değil bize yazarın kişiliği, politik görüşü ve düşünceleri hakkında bilgi veriyor. Örneğin, "Sulh peşindeyim sonra, hürriyet peşindeyim. ... Bu yıldızların ışıması hiç. İş şu uyuyan çocukların yaşamasında" (İlhan 68) diyerek barışçıl ve insancıl duruşunu belirtiyor. "Cumhuriyet nesli, hekim olarak da hakim olarak da Anadolu'dan kaçıyor. Atatürk, kurup kurtardığını; din tedrisatını, radyoda Kur'anı hayranlıkla karşılayacak bir nesle emanet etmeyi herhal düşünmemişti."(İlhan 71). "Anadolu'da, hem öyle uzakta da değil, büyük, uyanık dediğimiz bir şehrin burnunun dibinde, harp ihtimalleri belirdi diye namaza başlamış aydın vatandaşa rastladık." (İlhan 71) diyerek Cumhuriyetin kuruluşundan sonra aydın kesimin Anadolu insanı ile irtibatını kopardığının ve her ne kadar devrimler yapılmış olsa da Anadolu insanının bu devrimleri içine sindirerek değil, şeklen kabul ettiğini ve ilk fırsatta eski alışkanlıklarına dönerek geri adım attığını belirtiyor. Bu tespit son 10 yıldır ülkemizde yaşanan dinci akımların nereden kaynaklandığını ve beslendiğini ortaya koyması açısından kanımca çok doğru ve yerinde bir tespittir. Attila İlhan, sanki içinde yaşadığımız günlerin geleceğini o zamandan görmüş ve nedenleriyle tespit etmiştir. Attila İlhan'ın ilham perisi, insan ve doğadır. Bunu, "Düşündüm geçende yıldızlar, kuşlar, balıklar olmasa ne yapardım diye? Vazgeçerdim be şairlikten ..." (İlhan 76) ve "Ben insan yüreklerinin tadını ve acısını; kuşların, balıkların yıldızların; başımızın üstünde ayağımızın altında pırıl pırıl dönen evrenin şarkılarını yazmak için gelmişim... "(İlhan 76) sözlerinden net olarak anlıyoruz. Attila İlhan, Dağlı 2 gezi notlarında Çanakkale ve Gelibolu'dan bahsederken sık sık Çanakkale destanımıza vurgu yaparak ülkemizin bağımsızlığı için kanını dökmüş olan şehitlerimizi tekrar hatırlamamıza ve yad etmemize vesile oluyor. Kitabın son bölümü tamamen yazarın Paris anılarına ve gözlemlerine ayrılmış. Bu bölümde bile yazarın, bilhassa orada tanıştığı Türklerin bir kısımın Paris'i, Fransa'yı yaşamadığını, bu toplumun kültürünü öğrenmek yerine sadece eğitimlerini ülkeye döndüklerinde elde edecekleri mevki için araç olarak gördüklerini tespit ediyor. Yalın diline rağmen, yazarın edebiyatçı kimliği ile öne çıkardığı zengin benzetme ve tanımlamalarla süslenmiş ve ustaca verilmiş olduğuna inandığım siyasi mesajlar ve görüşler nedeniyle bu kitap uzun süre aklımdan çıkamayacak gibi. Bu kitabı okuduktan sonra yazara olan saygım daha da arttı.