Ölümle Burun Buruna: "İvan İlyiç'in Ölümü"

Hayatta birçok şey tecrübeyle öğrenilir. Bir meseleyi teorik olarak bilmek çoğu zaman yeterli görülmez. Nesnel gerçeklerin, fiziksel kanunların bile tecrübeyle, deneyerek öğrenildiğini düşünürsek bir duyguyu yaşamadan anlamanın imkansızlığı daha iyi anlaşılır. Hayatı boyunca gözü görmemiş birine dağların, denizlerin güzelliğini anlatamayacağımız gibi bazı hayat tecrübelerini anlatmak, anlatarak karşıdakine yaşatmak neredeyse mümkün değildir. Tolstoy'un İvan İlyiç'in Ölümü adlı eserinde yaptığı da bize insanların ömürlerinin sonlarına doğru yaşadıkları duyguları, yalnızlıkları aktarmaktır. Yaşanmadan anlaşılması çok zor olan bu gerçekleri gerçekçi bir kurguyla aktararak bizlere de adeta ölüm acılarını yaşatmaktadır. İnsanlar olarak çevresiyle etkileşim içerisinde bulunan duygusal varlıklarız. Başımızdan geçen olaylar, karşılaştığımız durumlar bizi belli şeyler düşünmeye sevk eder ve belli duygularımızı tetikler. İnsanların duygusal olarak hangi şeyden nasıl etkilenecekleri aşağı yukarı belli ve herkeste ortak olmakla beraber bunların kişiden kişiye değişkenlik gösteren bir yanı da vardır. Birini üzen bir olay bir diğerini sevindirebilir veya iki kişi aynı duyguyu taşısa da bu duyguların şiddetleri çok farklı olabilir. Hepimiz bu farklılıklardan haberdarız ancak herkesi kendimiz gibi düşünmeye olan eğilimimizden dolayı çoğu zaman diğer insanların gerçekten neler hissettiklerini anlayamıyoruz ya da en kötüsü de yanlış anlıyor, onları doğru anlayamadığımızı da anlamıyoruz. İnsanlar arasındaki ilişkilerde ve iletişimde önümüze büyük engeller çıkaran bu karşıdakini anlayamama sorununu çözmek için empati yapar, kendimizi karşımızdakinin yerine koyar ve biz o durumda olsak ne düşüneceğimize göre karşıdakinin ne düşündüğünü kestirmeye çalışırız. Empatinin insanların ikili iletişiminde önemli bir yeri vardır. Bir söz söylediğimizde en az ne söylediğimiz, hangi tonda ve ne zaman söylediğimiz kadar karşıdaki kimse hangi ruh haletindeyken söylediğimizin de önemi vardır. Karşımızdaki kimse sadece mantıktan ibaret bir zihne sahip olmadığı için söylenen sözü kendi psikolojisine göre yorumlayacak hatta belki de kastedilen mananın tam aksini anlayacaktır. Bundan dolayı bir şey söylemeden önce karşıdakinin ruh halini tespit etmek çok önemlidir. Empati sadece ikili iletişimde karşıdakini anlamaya yaramaz, bizim içinde olmadığımız bir durumun içindeki insanları anlamamıza da yarar. Acı çeken insanlara acımamızın bir sebebi de empati yapan yanımızdır, istemsizce kendimizi onların yerine koyar ve acılarına ortak oluruz. Tolstoy, İvan İlyiç'in Ölümü'nde bize bu 1 Ünalacak empatiyi ölüme yaklaşmış bir insan için yaptırmaktadır. Kendinden kaçış olmadığını bildiğimiz halde hep yok saydığımız ölümü İvan İlyiç'le birlikte bize de yaşatmaktadır. Yalnız diye genellikle etrafında kimsesi olmayan insanlara deriz, oysa en yalnız insan kimse tarafından anlaşılmayan insandır. Bir insan derdi olmadıktan sonra tek başına yaşamaya bir şekilde alışır ancak fikirlerine saygı duyulmayan, davranışları garipsenen ve duyguları paylaşılmayan kimsenin buna dayanması çok zordur. Herkesin bizimle aynı düşüncede olmasını bekleyemeyeceğimizi bilsek de en azından hislerimizin paylaşılmasını ve anlaşılmayı bekleriz. İnsan çevresinden etkilendiği gibi çevresini de etkilemek ister. Eğer etrafımızdaki insanlar ne düşündüğümüzü umursamıyorsa veya anlamaya çabalasa bile anlayamıyorsa insanlar tarafından anlaşılma beklentimiz gerçekleşmediği için hayal kırıklığına uğrarız. İnsanların bizi veya duygu ve düşüncelerimizi yok saymaları son derece acı vericidir. Diğer insanların zihinlerinde herhangi bir değişime sebep olamayan fikren yalnız bir insan, bedeni henüz dünyada olsa da manen ölmüş gibidir. Hiç ölüm tehlikesi geçirmemiş, ölümün nefesini ensesinde hissetmemiş bir kimseye ölümü anlatmak oldukça zordur. Tolstoy, İvan İlyiç'in Ölümü'nde bize hem fikren yalnız hem de ölüme yaklaşmış bir kimsenin düşünce ve his dünyasını yansıtmaktadır. Ölüme yaklaşmış bir insanın dünya ve hayat hakkındaki görüşlerinin farklılığını ve bu farklı düşüncelerin ölümle burun buruna olmayan insanlar tarafından anlaşılamaması durumunu güzel bir kurguyla okura aktarmıştır. 2