EDİRNE'Yİ ANLAMAK

Hemen hemen herkesin hayatı boyunca gezdiği birçok şehir vardır. İnsanların gezdiği çeşitli yerler her insanda değişik duygular uyandırabileceği gibi, herkes kendi bakış açısından gittiği yerleri daha önceden bulunduğu yerleri de göz önünde bulundurarak yorumlamaya, anlamaya ve tanımaya çalışır. Kafasında gezdiği yeri şekillendirirken de daha önceden orada bulunmuş olan insanların deneyimlerini ve kendi yaptığı araştırmaları göz önünde bulundurur. Ben de şu ana kadar gezdiğim yerler hakkında önceden ayrıntılı ön araştırmalar yapıp değişik insanların o yerlerle ilgili yaşanmışlıklarından ve deneyimlerinden faydalanmıştım; fakat bir istisna dışında. O istisna ise daha önceden bulunmuş olduğum hiçbir yere benzemeyen bu yarıyıl tatilinde ailemle birlikte gittiğim Edirne'dir. Edirne'nin sadece tarihi, kültürel ve gezilebilecek yerlerini araştırdıktan sonra Edirne hakkında daha fazlasını öğrenmek için çaba sarf etmedim. Oraya daha önceden giden kişilere danışmadım ve tamamen kendi izlenimlerim üzerinden Edirne'yi, insanlarını, tarihini ve doğasını yorumlamaya karar verdim. Edirne'ye İzmir'den yola çıkarak Çanakkale üzerinden gittik. Çanakkale boğazından feribotla geçerken içimde sanki başka bir dünyaya gidermişçesine bir his vardı. Belki daha önceden Trakya'da hiç bulunmadığımdan belki de Trakya'da bana ait bir şeylerin varlığından haberim varmış gibi hissettiğimdendir; ama bu duygu her iki ihtimalde de beni mutlu ediyor ve keyiflendiriyordu. Çanakkale Boğazını geçtiğimizde o duyguyu iliklerime kadar hissetmiştim ve daha Edirne'ye varmamıza çok olmasına rağmen oraya varmış gibi sevinmiştim. Zaten o yüzden yolu hiç anlayamadım ve dümdüz yemyeşil ovalardan geçerek Edirne'ye vardık. Edirne'ye ilk geldiğimizde kendimi tarihin ortasında buldum. Sanki zaman makinesinde gibiydim; çünkü karşıma her yerden neredeyse ara sokaklardan bile tarihi camiler, müzeler, kervansaraylar çıkıyordu. Bu büyüleyici manzara ve çehre karşısında nutkum tutulmuştu. İçimden her yeri gezmek ve keşfetmek geliyordu. İlk uğradığımız yer Selimiye Camiiydi. Selimiye Camii tüm ihtişamıyla karşımızdaydı ve hepimiz Selimiye Camii'ne büyük bir hayranlıkla bakıyorduk. Mimar Sinan'ın yaptığı bu eser sanki bir dönemi özetler gibiydi. Cami avlusuna girilen kapıdan, caminin kubbesine hatta camii minaresindeki şerefelere kadar her şey bize bir şeyler anlatıyor gibiydi. Cami minarelerinin üç şerefeli olması o döneme ait bir özellikti ve sadece şerefe sayısına bakarak camilerin Mimar Sinan'ın eserlerini ortaya koyduğu zaman dilimine ait olduğunu veya Edirne'nin tanıklık ettiği savaşları, bir zamanlar yıkılıp sonra yeniden inşa edilen minarelerden anlayabiliyordunuz mesela. Camileri ve kervansarayları gezerken aklınıza burada yaşamış olan insan figürleri geliyordu. İki cami arasında kalan dar sokaklarda macun satıcılarını hayal edebiliyorduk veya kervansaraylarda kalan yorgunluktan bitap düşmüş insan figürleri adeta gözümüzde canlanıyordu. Eski tahta evlerde yaşamış olabileceğini düşündüğüm bazı insan figürleri de vardı; ancak özellikle çürümüş tahta balkonlara baktığımda sanki orada oturan ve belki de esnaf veya zanaatkar olan eşinin eve gelmesini bekleyen güzel kadınlar vardı. Sokaklarda yürürken sanki tarihte yolculuk yapıyorduk. Bu hissi yaşamamızın nedeni belki de her köşe başında tarihi bir Osmanlı Çeşmesi olması veya şehrin tam ortasında kalmış tarihi mezarlıklara rastlıyor olmamızdandır. Hatta bir keresinde araçların çift yönlü geçtiği bir yolun ortasında kalan iki tane mezar görmüştük. Bu durum bizi oldukça etkilemişti ve derin hayallere dalmamıza neden olmuştu; çünkü orada kimin yatabileceğine dair tahminler yürütmeye başlamıştık. Böylesine ilginç bir mezarda kim yatıyor olabilirdi acaba? Belki dönemin en ünlü medrese hocası ya da kimsesiz çocukların yurdunda bakıcı olan bir bayan olabilir miydi? Bu düşüncelerle birlikte yürürken Bulgar Kilisesi'ne çoktan varmıştık. Bulgar Kilisesi'nde çok şirin ve kibar bir hanımefendi bizi kapıda karşılamıştı. Kadının yüzünde adeta Rumeli insanın sıcaklığını hissetmiştim ve burada yaşayan halkın her türlü inanca ve kültüre ne kadar saygılı olduğunu bir kere daha anımsadım. Bulgar Kilisesi'ndeki heykeller ve resimler bir dönemin sanat tarihine ışık tutuyor gibiydi. Sanatın gelişim evrelerini rahatlıkla görebiliyordunuz ve bu da insanın aklına acaba o dönemde yaşayan bir sanatçı olsaydım ben ne tarz sanat eserleri yapardım sorusunu getiriyordu. Mesela ben o dönemde yaşasaydım büyük ihtimalle heykel yapardım diye düşündüm; çünkü ben mühendislik fakültesinde okuyorum ve yeni şeyler yaratmayı seviyorum. Ayrıca resim gibi iki boyutlu değil de üç boyutlu bir çalışma olması benim gibi çoğu mühendisin daha çok ilgisini çeker. Nasıl ki inşaat mühendisleri bina tasarlayıp ortaya çıkartıyorlarsa veya bir elektronik mühendisi gerekli elektronik parçaları bir araya getirip elektronik cihazlar tasarlıyorsa, heykel yapan sanatçı da taşa şekil vererek yepyeni bir sanat yapıtı ortaya çıkartıyor. Edirne'de diğer dikkatinizi çeken unsur ise Bulgar Kilise'nde karşılaştığım hanımefendiden de yola çıkacak olursak insanların sevecenliği ve yardımsever oluşudur. Örneğin Balkan Şehitliği'ne giderken bir kahvenin önünden geçiyorduk ve yaşlı bir adama yolu tarif etmesi için ricada bulunduk ve o andan itibaren etrafımızda abartısız yedi sekiz kişi birikmişti. Başka bir tarihi mekan için başka bir kişiye yol sorduğumuzda ise beyefendi yolu bilmediğini söyledi ve yoldan geçenleri durdurarak yolu bizim yerimize öğrenmeye çalıştı hatta bu sırada telefondan da araştırma yapıyordu. Yani bu karşılaştığımız durumlardan Edirne halkının hem yardımsever hem de araştırmacı bir yapıya sahip olduğunu gözlemlemiş oldum. Bu yüzden Edirne için neden Türkiye'nin Avrupa'ya açılan kapısı dendiğini coğrafi anlamı dışında insanlarının düşünme tarzı, olayları sorgulaması ve araştırmacı yapısından geldiği kanaatine vardım. Bu yüzden Edirne'nin ve Trakya insanın Türkiye'nin aydınlık yüzü olduğunu düşünüyorum. Sonuç olarak, Edirne hem tarihi içinde yaşatması hem de modern ve çağdaş insan profiliyle eski ve yeni çatışmasının yaşanmadığı bir yer olarak yorumlanabilir. Tarihi mirasına sahip çıkıp olabildiğince yaşatmayı ilke edinmiş Edirne halkı ve Edirne ruhu aynı zamanda çağdaş düşünce tarzıyla tarihin üzerine geleceğini inşa etmeyi başarmış nadir şehirlerden biri olarak karşımıza çıkıyor. Bana göre bize de gelecek nesiller olarak Edirne ruhunu tüm ülkeye ve tüm dünyaya yaymak için tarihi bir görev düşmektedir. Berkay Göktuğ AVCI