Burnunun Dikine Özgürlük

"Oku","Umberto Eco'nun yakın tarihe dair siyasi ve muhtemelen çok seveceğin bir romanı","Raflarda yerini almasını en çok beklediğin birkaç kitaptan biri. Zorla kendini ve oku şunu artık!"Kitabı okurken kendimi motive etmek için sık sık tekrar ettiğim cümlelerdi bunlar. Buna rağmen, kitap uzunca sayılacak okuma serüvenimin hiçbir yerinde beni, öteki Eco kitaplarından farklı olarak, içine çekemedi. Bu kitabın yetersizliğinden kaynaklanmıyordu. Eco'nun entelektüel birikimini azcık kibirli ve muzip bir edayla sergilemek için ortaya döktüğü ansiklopediler doluse bilginin harmanından da. Bu kitapla bir türlü yıldızlarımızın barışmayışının nedeni çok daha basitti. Bu kitabı okumak benim 'ödev'imdi. Bu hafta hayatımda ilk defa ders kitapları hariç bir kitabı 'öyle olması gerektiği' için okuduğumu fark ettim . İşin içine 'mecburiyet' kavramı girince iş değişiyor. En zevkli, en sevilen eylemler dahi sıkıcılaşıyor, zevksizleşiyor, zorlaşıyor. İlham dahi uğramıyor böyle durumlarda. Dersler, sınavlar, sunumlar gibi rutinlerin mecburiyetle birlikte sıkıcılaşması doğal gelmiştir bana başından beri. Ancak en sevdiğim yazarın 'son' kitabının dahi mecburiyetin baskısı altında bu kadar zorlaşması, devleşmesi çok ilginç ve sanırım biraz da düşünmeye değer bir durum. Aksine, yasaklar da hep tatlı gelmiştir insanlara. Ne kadar ironik ki, Birkaç yıl önce Jose Moure'nin 'Şeker Portakalı'nın okullarda yasaklandığını öğrenince daha bir şevkle okumuştum kitabı yeniden. Zeze'nin yaramazlıklarının da birçoğunun çıkış noktasıydı yasaklar kitapta. Sokaktaki üstü parmak izleriyle dolu, kenarında 'yeni boyandı, dokunmayınız' yazan bir duvar hemen canlanmıştır hepimizin zihninde. Lise tuvaletlerinde gizlice içilen sigaralar... Adem ile Havva bile yasak meyveyi yemeyi, cennette yaşamaya tercih etmiştir bir bakıma. Birini en sevdiği, her zaman yapmak isteği şeylerden uzaklaştırmanın en iyi yolu ona bunları zorunlu tutmaktır sanırım. Ya da birine bir iş yaptırmak isteğinizde onu yasaklayın ve sadece izleyin. İnsanların yapılması ve yapılmaması gerekenlere karşı bu dikkafalığı nereden geliyor peki? Özgürlük hissi olabilir bu sorunun cevabı. Yasaklar özgürlük hissimizi kamçılıyor.'Şeylerin' yasaklanması bizim nazarımızda onun cazibesini artırıyorsa bu yüzdendir. Yasakları özgürlüğümüze vurulmuş prangalar olarak görüyoruz ve tüm varlığımızla bunlardan kurtulmaya çalışıyoruz. Kısıtlanmaya, özgürlüğümüzden taviz vermeye neredeyse hiç tahammülümüz yok. İstemediklerimizi yapmak zorunda olmak da aynı şekilde özgürlüğümüze karşı bir saldırı oluyor bu durumda. Jean-Jacques Rousseau'nun "İnsanın özgürlüğü; istediği her şeyi yapabilmesinde değil, istemediği hiçbir şeyi yapmak zorunda olmamasındadır."sözü de sanki 'mecburiyetlere' karşı söylenmiş gibi. Özgürlük her zaman iyidir. Yıllardır bütün şairler, yazarlar, ozanlar sayısız özgürlük güzellemesi yapmıştır. Özgürlüğün olumluluğu kadar tüm insanlığın üstünde uzlaştığı çok az nokta var. Aşk'ı istemeyen insanlar çıkabilir ya da para ve gücü hatta mutluluğu istemeyen, mutsuzluktan ilham alan insanlar bile var. Ama insanlık tarihi boyunca özgürlüğünün elinden alınmasını isteyen insan sayısı ne kadardır acaba? Ya da özgürlüğü seçmeyen?İnsanlık tarihi boyunca insanlara en çok verilen ceza hapis-özgürlüğünün elinden alınması- değil midir? Peki özgürlüğümüz bizim için gerçekten bu kadar kutsal ve dokunulmaz mı?Haftanın 'belirli' günleri işe, okula gitmek zorunda olunan;aç kalmamak için çalışmanın neredeyse mecburi olduğu;kanunlar, yasalar, örfler, adetler ve bilimum kurallarla nasıl yaşanacağı en ince ayrıntısına kadar belirlenmiş bu toplumsal düzeni nasıl olur da kuralları, baskı altında olmayı bu kadar sevmeyen, 'Ademoğulları' kurmuş olabilir?İnsanlar asırlar boyu neden tiranlara, krallara, şahlara, firavunlara boyun eğdiler? Yoksa düşündüğümüz kadar özgür değil miyiz? Aslında özgürlük bizim için 'vazgeçilmez' bir kavram değil mi?Ya da daha felsefi bir yaklaşımla: Gerçek özgürlük mümkün müdür? "Kendimizi özgür zannediyoruz, oysa ki sadece ipimizi biraz uzun bırakmışlar. Sınırlara gelince fark ediliyor bu. Dışarı çıkmak isterken kendini cama vurup duran yarı delirmiş karasinekler gibiyken."demiş Emrah Serbes 'Afili Filintalar' daki bir yazısında. Belki de sınırları aşmak için o kadar istekli değilizdir, kabullenmişizdir onları. Pek çoğumuz o sınırların verdiği güvene sığınmıştır.. Ya da özgürlüğün duvarlarını aşma cesareti yoktur pek çoğumuzda ama açıkça itiraf etmeyiz bunu kendimize. Belki de ruhumuz kabul etmez sadece... Mesela bir 'kalem efendisi', her sabah bin bir türlü serzenişle de olsa işe gider;sıkıcı, tekdüze hayatından her zaman şikayet etse de işinden ayrılma riskini neredeyse hiçbir zaman göze almaz. Özgürlüğünü güvenle takas etmiştir başka bir deyişle. Dünyada tek insandan fazlasının özgür olması da imkansız gözüküyor. Özgürlüklerimiz çakışır elbette bir yerlerde. Belki içten içe kabullenmişizdir özgür olamamayı. Sadece ipimiz daha fazla çekilmesin isteriz. Tüm ihtiyacımız biraz özgür, serbest hissetmektir zaman zaman. O boyaya dokunarak ya da lise tuvaletinde sigara içerek özgürleşiriz bazen. Gizlice, kimse görmeden... Muhammed Eren Kılıç 21502595