Sanat ve Yansımaları

Her sanat dalının ayrı bir keyfi vardır. Operayı sanatçısına hayran kalarak izlerim, senfonileri şefe odaklanmış vaziyette dinlerim. Romanları karakterlerle yaşayarak okurum, tiyatroyu da bütününden etkilenerek izlerim. Şiir dendiğinde ise nedense şairi, dizeleri, kelimeleri bir kenara bırakarak kendi ruhumu dinlerim. Ruhuma dokunur şiirler çünkü. Dış dünyadan kopmuş vaziyette yalnızca şiiri okurum ve şiiri kendimle bütünleştiririm. Düzyazıyla ifade bulmayanlar şiirle ifade bulur demişler. Doğrudur da. Şiir somut değildir, diğer birçok edebiyat dalının aksine soyuttur. Şiir okuruyla ifade bulur. Pablo Nerudo'ya sormuşlar ya: "Şiir yazanın mıdır yoksa ihtiyacı olanın mıdır?" diye. Şiir ihtiyacı olanın olduğu için insanların doğrudan ruhuna hitab eder. Kahvenizi alırsınız, en yalnız olduğunuz anda güzel bir müzik açar ve ruhunuzu dinlendirmek adına şiir okursunuz. Özellikle insan ! aşkı hatırlamak istediğinde ya şiir okur ya şiir okur, en azından ben böyle yapıyorum. Her şairin farklı bir tadı vardır bende. Nazım Hikmet mesela Türk Edebiyatındaki aşk şairlerinin başında gelir. Hem kadınlara olan aşkını hem de ideolojisine, vatanına bağlılığını şiiriyle ifade eder. Attila İlhan'sa daha tutkulu aşkları anlatır bize. Ulaşamadığı, hayalini kurduğu, elinden tutmak istediği kadınları serper dizelerine. Cemal Süreya daha açık sözlüdür, güzel kadınları anlatır hep. Ümit Yaşar cinsel arzuların en masum ve en tutkulu halini sunar bize. Murahtan Mungan ise son şiir kitabında "opera kalp kırar ! sevgilim/ arya dediğin, cam hançerle saklanmanın sanatı" diyerek gönlümü fethetmiştir. Romanları, tiyatroları, denemeleri hem de şiirleriyle tanınan Murathan Mungan'la yeni yeni tanıştım. Duyarlılığını, farklıya saygısını, sanata olan aşkını her eserinde yansıtan bu değerli sanatçının en güzel özelliği aşkı tüm sapkınlıklarıyla yansıtmasıdır bence. Aşk masumdur, tutkuludur, güzeldir, heyecan vericidir ve bunların hepsi her şairin şiirinde yer alır zaten. Ama bu şair aşkın herkesin gözünden kaçan kısmını da yansıtır aslında: aşk insan yüreğinin en karanlık yerinden ortaya çıkmıştır ve herkesten gizlenilenin dışa vurumudur. Aşkın karanlık yüzünü de yansıtan Murathan Mungan'ı, Tchaikovsky'ye çok ! benzetiyorum nedense. Bu benzetmem ikisinin de eşcinsel olup da birtakım duygularını, acılarını sanat yoluyla dışa vurmalarından kaynaklanabilir. Ancak bu benzerliklerin dışında ikisinin de sanatından benzer keyifleri alıyorum. "Şiir tadında müzik dinlemek" deyince aklıma ilk Tchaikovsky geliyor mesela. Akıcıdır müziği, aynı zamanda Tchaikovsky hissettiği aşkı bire bir yaşatır dinleyenine. Müzik tadında şiir deyince de Murathan Mungan geliyor aklıma. Onun da şiirleri akıcıdır, açıksözlü ve cesurdur. Karakterini saklamaz hiçbir eserinde, tıpkı Tchaikovsky'nin de yaptığı gibi. Mesela Kuğu Gölü Balesini örnek olarak gösterebiliriz. Burda da bir aşk hikayesi vardır, ancak aşk güzel sonuna kavuşmaz. Aksine en kötü sonla biter, izleyenine ve dinleyenine acı çektirir. Değişiktir ki acı yanında çok büyük haz da alır dinleyen. Müziğinde her ne kadar acı olsa da, inanılmaz bir yaşam enerjisi de barındırır. Sanki hayatta yaşanan tüm sıkıntılara rağmen hayata tutunmaya çalışan bir insanı anlatır. Kuğu Gölü Balesi'nin tema müziğinden finaline kadar bu mücadeleyi hissederiz. Diğer eserleri için de geçerlidir bu. Hüznünü bile en coşkulu müzikle ifade eder besteci. En çarpıcı örneği de 1881 yılında bestelediği Keman Konçertosudur. Hikayesi ilginçtir, Tchaikovsky bir kızla evlendirilir ancak bu evlilikten nefret eder çünkü kendisi bildiğimiz üzere eşcinseldir. Eserde de masum bir aşk seslendirilir. Sonuna kadar hayata ümitle bakan bir aşk. Arka plandaki her şey sadedir; orkestra, ritim hep arka planda kalır. Keman ise tüm berraklığıyla ön plana çıkarılır. Keman ağlar, sevinir, acı çeker, aşk yaşar. Tüm saflığıyla kırk dakika boyunca dinleyicisine konuşur. Açık sözlüdür, cesurdur, cüretkardır. Aşkını ilan eder, korkar, kızar, öfkelenir ve yeniden aşkını itiraf eder. Asla hayata ümitle ! bakmayı kesmez. Sevdiğim konçertoları, şiirleri, operaları yorumlayacak olsam yazım sayfalar sürer. Ancak bu kadar müzik ve şiirden bahsetmişken Ümit Yaşar'ın "Her Güne Seninle" şiirini ve Chopin'in 64 numaralı Vals'inin bahsini etmeden yazımı bitirmek istemiyorum. Nasıl Murathan Mungan ve Tchaikovsky'yi benzetiyorsam, bu iki sanatçıyı da birbirinden ayıramıyorum. İkisi de ağlatır ve hiçbir eserde görülmemiş tutkulu aşkı anlatır. Sanatseverlerin aşka bakış açısını değiştirir, olgunlaştırırlar. Bu yüzden sanatı çok seviyorum: bütün duyguları en saf ve en güzel haliyle yansıttığı için. Özellikle şiir ve klasik müziğe baktığımda ise, herkeste farklı ifade bulan ve okurunun-dinleyenin ruhuna ! dokunabilen sanatı görüyorum.