Dehanın Kaynağı

Akıllıca hazırlanmış her türlü tasarım beni büyüler. Bu tasarım bir kitap, bir oyun hatta doğanın kendisi bile olabilir. Tasarımları derinlemesine inceleyip perde arkasında kalan sırlarını öğrendikçe tüylerim diken diken olur. Ama tasarımdan daha çok ilgimi çeken bir şey varsa o da tasarımcıdır. Ortaya konan bu olağanüstü ürünün nasıl bir düşünme sürecinden çıktığı benim için ayrı bir merak konusudur. Daha kesin olmak gerekirse düşüncelerin çıktığı yer beni cezbeder. Acaba bu fikirler saatlerce çalışmanın, uykusuz gecelerin ürünü müdür yoksa anne babamızdan bizlere kalan genlerimizdeki değerli (bazen de lanetli) mirasın meyveleri midir? "Bazen kimsenin hayal edemediği şeyleri, hayal edip yapabilen insanlar vardır"(Tydum, Enigma filminden). Hiç böyle bir insanla tanıştınız mı? Tanışmasanız bile duymuş olmalısınız. Tesla, Newton, Einstein, Leonardo da Vinci... Bu insanların ortak özelliklerinden biri de hepsinin birer dahi olarak anılmasıdır. Peki, bu insanları dahi yapan şey neydi? Dehalarının kaynağı; tecrübe ettikleri olaylar, tanıştıkları insanlar ya da sadece birer rastlantı mıydı? Bana kalırsa deha iki temel bileşenden oluşuyor: Zeka ve azim. Ancak tek başına zeka boş bir bardağa benziyor açıkçası. Çalışma ve azim ise bu bardağı dolduran temel öğeler. Ne yazık ki çalışmak sadece var olan potansiyeli ortaya çıkarabiliyor. Yani bardağı doldursanız da bardağın alabileceği toplam değişmiyor. İşte bu nedenle her ne kadar "dahi" diye bahsedilen insanlara hayran olsam da bu hayranlık, kıskançlık ve hayal kırıklığı duygularının altında kalıyor. Belki bana katılmayabilirsiniz ama eğer gerçekten dehanın kaynağı doğuştan sahip olduğumuz kabiliyetler ise başarı için sarf edilen alın terinin hiçbir anlamı yok demektir. Belki şimdi vereceğim örnek beni anlamanıza yardımcı olabilir. Arkanıza yaslanın ve genetik mühendisliğinin çok geliştiği bir gelecek düşünün. Ebeveynlerin diledikleri özellikleri çocuklarına verebildikleri, yani tam anlamıyla tasarım çocukların yetiştirildiği bir gelecek. Siz ise bu mükemmelleştirilmiş çocukların yanında yaşayan normal yollarla dünyaya gelmiş bir çocuksunuz. Adeta asla kuğuya dönüşemeyecek bir çirkin ördek yavrusu gibisiniz. Sizce böyle bir dünya ne kadar adil olurdu? Ya da sorumu değiştireyim, bu müthiş kabiliyetlerin rastgele dağıtılıyor olması dünyayı daha mı adil yapar? Benim cevabım, hayır. Ancak neyse ki örnek verdiğim ütopik dünyadaki kadar çaresiz değiliz. Çünkü her ne kadar biraz küçümsemiş olsam da azim, sonsuz derecede kuvvetli bir güç bana kalırsa. Einstein'ın söylediği gibi "Dehanın 10'da 1'i yetenek 10'da 9'u da çalışmaktır"(tr. wikiquote. org). Kendisinin verdiği oranlara tam olarak katılmasam da bence son derece doğru bir tespit. Belki de azmin bu kadar güçlü bir dayanak noktası olmasının nedeni umuttan beslenmesidir. Umut ise insanın hayallerine tutunmasını sağlayan tek daldır bazen. Ve insan hayatta kalmak için hedeflerine, umutlarına bağlanır. Enigma filmindeki dahi kahramanımız Alan Turing de saplantı haline getirdiği, mesajları şifrelemeye yarayan Enigma makinasının sırrını çözmeye bağlanmıştı sanki ve unutmayın ki bazen bir sırrı çözmek kanlı bir savaşı sonlandırabilir. Benim gözlemlediğim kadarıyla ister Alan kadar zeki ister zeki kelimesinin anlamını bilmiyor olun, başarı yolunda size yol gösterecek olan pusula, azim ve sıkı çalışma olacaktır. Biliyorum, sahip olmadıklarımız hakkında şikayet etmek çok kolay. Zor olan ise bu zorluklara, hatta "başaramazsın, imkansız" diyenlere inat kendi sınırlarını zorlamaktır. Hatta bazen öyle anlar gelir ki kendine "Acaba gerçekten imkansız mı?" diye sorarsın. Zaten çoğu yenilgi de bu soruya evet yanıtı verdikten sonra gelir. Ve yalnızca hedefinde kararla ilerleyen küçük bir azınlık, imkansız denileni imkanlı kılmanın verdiği gururu yaşayabilir.