1966 yılında Orhan Kemal'in yazdığı 'Müfettişler

Müfettişi' romanı okuruna Türkiye taşralarında yaşayan insanların zaaflarını, açmazlarını, devlete ve güce karşı duydukları korku ve paniği en sevecen haliyle anlatıyor. Halkın kasabalarına gelen takım elbiseli, fötr şapkalı, boylu poslu adamın (Kudret Yanardağ) halinden ve tavrından yola çıkarak bir devlet büyüğü olduğuna karar vermeleriyle roman başlıyor. Bu kodamanla kurdukları ilişki, devletin bu insanlarda uyandırdığı korkuyla birlikte saygı ve ayakta kalma telaşları toplumsal bir komedyaya dönüşüyor. Açık bir şekilde ifade edilmese de İç Anadolu Bölgesi'nin bir kasabasında geçtiği anlaşılan, kısaca bahsettiğim bu önemli roman Erkan Yücel tarafından 1981'de oyunlaştırılmıştır. Benim de 2012 yılında rol aldığım bu oyunun ilk sahnesi tren garının meyhanesinde geçiyor. Takım İzan 2 elbiseli adamın deyişiyle 'mail-i inhidam' ve oldukça izbe meyhanenin sahibi ve müşterileri adama yaranmak maksadıyla cebine üç beş kuruş sıkıştırmak için bin bir gayrete girerler. Benzer olaylar kasabanın restoranında da yaşanınca takım elbiseli adam bu müfettiş rolünü iyice üstlenir ve kasaba halkını teftiş ediyormuş gibi davranıp cebini doldurur. Oyundaki en önemli karakterlerin başında Arabacı Kel Mıstık geliyor. 'Müfettiş'i gideceği her yere taşıyan Mıstık karakteri de kendi kendine bir statü vererek 'müfettişin' sağ kolu gibi davranmaya başlar. Otelci karakteri de oyundaki bir diğer önemli karakter. Otelci 'müfettiş'in karısını ayartacağını bilmeden otelindeki pisliği ve kuraldışı işleri gizlemek için 'müfettişi' evinde ağırlar. Bu keşmekeşin içinde kasabanın sarhoşları insanların otoriteye duydukları bu korkuyu ve 'müfettiş' in dolandırıcılığı meslek haline getirip geçimini sağlamasına yol açanın da aslında o toplumun ta kendisi olduğunu bizlere alaycı bir dille anlatıyor. Halkın devlet benden daha fazlasını almadan ben ona biraz vereyim ki benden uzak dursun diye düşünmesi aslında bize ülkedeki işlerin nasıl çarpık işlediğini de anlatıyor. Anadolu'nun kaderine boyun eğmiş, her şeye çarçabuk İzan 3 inanan ve devlet korkusu içinde yaşayan kasabalıların günün birinde gelen "bösböyük adam" daha da büyür gözlerinde ve kasırga gibi geçer kasabanın üstünden. Oyunun sonunda 'müfettiş'in halka seslenirken 'ben müfettiş filan değilim' sözüne halkın 'hayır sen müfettişsin' diye bağırması da bize Anadolu halkının güç karşısında ne kadar ezildiğini ve olayların içinden sıyrılmak için nasıl insanların suyuna gittiklerini gösteriyor ve adeta ağlanacak halimize güldürüyor. 'Müfettiş' in oyun içinde halka söylediği; ''Atalarımız bize cennet bir yurt emanet etmiş, Cenab-ı Hak da dirayetli liderler bahşetmiş. Sizde bu şevk ve heyecan varken şarap da düzelir asayiş de.'' sözü bize halkın bugüne kadar nasıl susturulup, korkutulduğunu gösteriyor. Yıllardır halka, bizim liderlerimiz Cenab-ı Hak tarafından gönderildi, bu yüzden onlar her şeyin doğrusunu bilir ve onlara boyun eğmemiz gerekir, mesajı veriliyor. Bu da halkın yapılan yanlışlara ses çıkaramamasına ve otoriteye kesintisiz itaat etmeleri gerektiğini sanmalarına neden olan bir politika. Sahte müfettişimizin halkın şevk ve heyecan sahibi olduğunu söylemesi de aslında yaptığı bir ironi. Bana göre Orhan Kemal bu sözle halka 'siz sorgusuz sualsiz itaat edip, İzan 4 devletten korktukça, daha çok kandırılacaksınız.' gibi bir mesaj vermeye çalışıyor. Bu oyunu oynadığımız sırada ilgimi çeken önemli bir şey ise seyircilerin oyunu izlerken reaksiyon verdikleri bazı sahnelerdi. Sahnedeki karakterin açıklarını kapatmak için girdiği çaresiz durum ve saflığı seyircinin en çok ilgisini çeken yerlerdi. Sanırım bu durumun sebebi, o anda sahnedeki karakteri çevresindeki insanlara benzetmeleriydi ve aslında o karakterin kendisine hiç de yabancı olmadığını fark etmeleriydi. Ankara Halk Tiyatro'sundan sonra ilk kez 2012 senesinde Ankara MSM oyuncuları tarafından oynanan Sarhoş ve Otel Katibi karakterlerini canlandırdığım bu oyundan birkaç fotoğrafım da aşağıda bulunmaktadır.