BİR "YABANCI" NEDEN İDAM EDİLİR?

Albert Camus'un "Yabancı"sı diğer yabancılara hiç benzemiyordu... Sanıyorum bu kitabı ikinci defa elime alma sebebim buydu. Meursault bu dünyaya öylesine yabancıydı, bu durumu öylesine içselleştirmişti ki, insanların onu eleştirmesiyle, dışlamasıyla veya ona karşı savurdukları keskin yargılarla bile hiç mi hiç ilgilenmiyordu. Hele toplumun içine girmek, kendine bir yer edinmek gibi bir derdi asla olmamıştı, hep dıştan izlemişti, dış dünyayla arasına bir duvar çekmişti. Kitabı bitirdiğimde Albert Camus'e ve onun "Yabancı"sına bir kere daha hayran olmuştum. Hem bana o "Yabancı"ların azınlıkta olmadığını bir kere daha hatırlattığı için, hem de toplumun o değişmeyen ama değiştirmek için ant içmiş yargılarını sorgulamaya ittiği için. Yapıtta duyguların ortaya çıkmasını tetikleyebilecek birçok olay vardı aslında: birine sahip olmak, birini kaybetmek, birini özlemek, birini hayattan koparmak gibi. Bütün bunların kitapta kuşkusuz yeri vardı fakat Meursault dünyevi hislere o kadar yabancıydı ki hepsini soğukkanlılıkla göz ardı edebiliyordu, hatta onun nesnelliği beni de sarmıştı. Kitabı okuduğum zaman boyunca gerek yapıtın anlatımından, gerekse Meursault'un karakterinden dolayı hiçbir zaman "insanın annesi öldüğünde -büsbütün yalnız kaldığında- nasıl sınırlarını bir milim bile esnetmeden metanetini koruyabilir ki?" sorusunu kendime sormadım. Son derece duygusal, hatta annesine düşkünlüğüyle bilinen biri olmama rağmen sormadım. Anne kavramından sonra düşündüğüm bir başka olgu ise insanın yaşamına giren ve zamanının çoğunu beraber geçirdiği karşı cinsten biri oldu. Bu kişiyi "sevgili" gibi tek bir kavramla ifade etmeyi çok isterdim ama maalesef Meursault bana böyle bir şans vermedi. Marie onun için öylesine vakit geçirdiği biriydi sadece veya Meursault onu hayatında böyle konumlandırıyordu. Aşk veya sevgi gibi bir duygu hissedebileceği, derin bir yeri olsun istemiyordu. Bu yüzden Marie'nin evlilik fikirlerini önemsemiyor, yeri geldiğinde "İstediğin zaman evleniriz." bile diyebiliyordu. Aşkın insan hayatında değerli, hatta vazgeçilmez olduğunu düşünsem bile romantikliğimi bir kenara koydum, aralarındaki ilişkiyi de sorgulamadım. Kendi kendime hiç "E hadi madem bir evlensinler de çoluk çocuğa karışsınlar, sonsuza kadar mutlu yaşasınlar." diye düşünmedim. Meursalt'un dört el ateş ederek gözünü kırpmadan birini öldürmesi bile tüylerimi ürpertemedi. Bu olaylar hakkındaki yargılarımı ancak hakkında yazmam gerektiğinde düşünmeye başladım. Eminim şu an bu yazıyı okuyan biri ya konuyu nereye bağlayacağımı ya da kendimle çeliştiğimi düşünüyordur. Duygusal biri olduğumu ballandıra ballandıra anlattıktan sonra bu olayların beni etkilemediğini söylemem elbette bir çelişkidir. Peki, bu olaylar beni neden etkilemedi? Ben Meursault'u neden mahkemedeki savcı gibi annesinin ölümünden sonra ağlamadığı, Marie'yle adı olmayan bir ilişki içinde olduğu ve işlediği cinayetten sonra bile "Pişmanım." demediği için yargılamıyorum? Belki de toplumun o sıkı, taviz vermeyen kalıplarına girmek istemediğim, başkalarını da o kalıplara sokmak istemediğim içindir. Çünkü biliyorum ki her insan farklıdır. Karşılaştıkları olaylar da bir o kadar farklılık gösterebilir ve hatta her insan birbiriyle aynı tepkiyi göstermeyecektir. Her insan belli inançlara, alışkanlıklara, zevklere sahip oluyor. Kimi Tanrı'ya inanıyor, kimi inanmıyor. Kimi her sabah kahve içiyor, kimi için çay vazgeçilmez. Kimi domatese bayılıyor, kimi pek sevmiyor, hatta bazılarının alerjisi bile olabiliyor. Nasıl birini yemediği domates için yargılamak saçmaysa, annesinin ölümünden sonra ağlamayan birini idama göndermek de bir o kadar saçmadır. Evet, yanlış değil okuduklarınız. Meursault bir mahkeme önüne çıktı, sorulanlar ise tamamen özel hayatı, tercihleri ve hissettikleriyle alakalıydı. Sanık toplumun değerlerinin aksine annesinin cenazesinde hiç gözyaşı dökmemişti ve hatta sonrasında bir kadınla ahlaksız bir ilişki yaşamıştı. Ha bir de, adam öldürmüştü. Yargılanmasının asıl sebebi buydu aslında ama belki duygularını dışa vurabilseydi, annesinin yasını tutsaydı idam edilmeyecekti. Belki Meursault etrafındaki herkese, annesine hatta kendisine bile yabancılaşmasaydı, toplumdan bu derece kopmasaydı mahkeme günü o kararla karşılaşmayacaktı. Demek istediğim toplum insanı kendi kurallarına uymaya zorlar, yarattığı kalıp içine sokmaya çabalar. Bu çaba öylesine güçlüdür ki, insan ya bu düzene uyar ya da bu düzenden büsbütün dışlanır, yok edilir. Meursault bu açıdan benim kahramanımdır. Belki de son anlarında pedere içini dökseydi, pişman olduğunu haykırsaydı öldürülmeyecekti. Fakat o son gününde de bir "Yabancı" olmayı seçti. Toplumdan biri değil, topluma tümüyle "Yabancı". Toplumun bütün yok ediciliğine, vahşiliğine, yargısız infazlarına rağmen...