DELİRTEN YALNIZLIK

Gece yarısı New York'tan Buenos Aires'e büyük bir yolcu vapuru kalkar. Bu yolculuğu diğerlerinden ayıran özellik, dünyaca ünlü satranç şampiyonu olan Mirko Czentovic'in de bu vapurda olmasıdır. Bunu duyan bir milyoner, para karşılığı satranç turnuvası düzenler ve tam yenilmek üzereyken gizemli bir yolcu gelip on hamle sonraki matı tahmin ederek oyunu berabere bitirmeyi başarır. Bunu gören yolcular heyecanlanır ve başka bir turnuva daha düzenlerler. Bu arada bu gizemli yolcunun savaş yıllarında bir odaya hapsedildiği ve satrancı aklının en derinlerine inerek oynadığı, en sonunda delirdiğini öğrenirler. Beklenildiği gibi Dr. B. son turnuvada aklını yitirmeye başlar ve oyunu yarıda bırakarak geri çekilir. TEMİZ 2 Satranç, Stefan Zweig'ın intihar etmeden önceki romanı olmasıyla ilgimi çekti. O dönemde ülkesinde yaşanan savaş sıkıntıları ve sürgün edilmesi, karakterin sürgünde yaşadığı bunalımı ve yalnızlığı en iyi şekilde yansıtmasını sağlamış. Kendi ülkesinden ayrı yaşamaya mecbur edilmesi ve kitaplarının halkı tarafından yasaklanması onu bu kitabı yazmaya itmiş. Kitapta akıl oyunları oynayarak Hitler'i, satrançtan başka hiçbir yeteneği olmayan fakat her oyunu kazanan Czentovic'e, kendini ve dünyayı ise kazanmaya çok yaklaşmışken mat edilen Dr. B.' ye benzetir. Dr. B.'nin kendine karşı satranç oynaması ise insanların mat edilen özgürlük için uğraşmalarını temsil eder. Bunun haricinde, tüm dünyada -özellikle Avrupa' da- popüler olan satrancın basit bir oyun olarak görülse de aslında müthiş bir düşünce gücü ve zeka gerektiren bir oyun olduğunu belirtir. Dr. B.'nin küçük bir otel odasına kapatılarak işkence edilmesi etkileyici bir şekilde anlatılmış. Birkaç nesne dışında bir kağıt, kalem dahi bulunmaması karakteri aklına yitirmeye kadar zorlamış. Kullanılan bu işkence taktiği diğer yöntemlerden çok daha etkilidir. Çünkü insan kendiyle baş başa kalınca düşünmemek ve delirmemek elde değil. Bu yüzden hep bir arkadaşımız, eşimiz, dostumuz olsun isteriz. Dertlerimizi onlara anlatmak ve daha fazla düşünüp delirmemek için. Yalnız kaldığımız zaman hep geçmişte kalan olayları, dediklerimizi ya da diyemediklerimizi düşünüp dururuz. Bir süre sonra öyle bir yere gelir ki bu düşünceler, artık onları aklımızdan sıyırıp atamayız. Dr. B.'nin de düşüncelerini anlatacak kimsesi olmadığı için delirme noktasına gelmiştir. Yalnızlık, insanın doğasında bulunmayan bir kavramdır. Bazılarının birçok arkadaşı vardır, bazılarının ise arkadaşları kitaplar, enstrümanlar ya da hayvanlar olur. Fakat insanlar hiçbir zaman yalnız kalamazlar. Düşüncelerini aktaracak bir şeyler her zaman bulurlar. İlk insanlar bile düşüncelerini, buluşlarını aktarmak için taşları oymuşlardır veya resimler çizmişlerdir. İnandıkları dine göre, yaptıkları iyilikleri veya kötülükleri anlatmak için camiler, kiliseler, sinagoglar inşa etmişlerdir. Görüldüğü gibi insanların her zaman bir dayanak noktası vardır ve onu elinden aldığınız zaman düşünceler içinde boğulur ve aklını yitirir. Satranç gerek akıcılığı gerek konusuyla bir çırpıda okunabilecek bir eser. Yazarın, eseri yazdığı dönemde de devam eden Birinci Dünya Savaşı hakkındaki düşünceleri yüzünden TEMİZ 3 ülkesinden sürgün edilmesi kitaptakiyle çok benzer duygular içeriyor. Ayrıca, Dr. B.'nin odaya hapsedildiği zaman çektiği yalnızlık ve satrancın onu yaşama bağlaması ama en sonunda yaşamdan koparması çok güzel anlatılmış. Satranç, Stefan Zweig'ın intiharından önceki düşüncelerini ve psikolojisini yansıttığı için mutlaka okunmalı.