Modern Şiirin Eleştirisi

Hayatında aşk acısı yaşamamış birine aşk acısını kelimelerle anlatabilir misiniz? Aç kalmamış birine açlığı? Eğer anlatamam derseniz bir şiirin güzelliğinin ölçütü okura kendi duygularını ne derece hatırlattığında mıdır? Peki bu durumda yetenek şairde midir okurda mıdır? Lakin ben şairin bu duyguları yaşamayı sizden beklemediği, ölümle ilgili bir şiir okuduğunuz için içinizden ölümle ilgili duygularınızı çıkarmanızı istemediği, kendisi gelip o duyguları kelimeleriyle sökerek çıkardığı zaman iyi bir şair olacağına inanıyorum. Duyguları insanın içinden söküp çıkarmak için de genelde modern kısa şiirler yeterli olmuyor. Zaten şiirlerden destanları, romanların bin sayfadan uzununu, filmlerin de üç saati geçenlerini severim; size bir satırında sadece 'öldü' yazan şiiri değil her kahrmanı bir bir tanıttıktan sonra savaşta ölümlerini, geride bıraktıklarını anlatan trajedileri severim; sizi, sayfalarca anlatarak Cosette'e aşık eden romanı severim; Dido'nun aşkıyla kendini bıçaklarken neler düşündüğünü anlatan şiiri severim; Ben Hur'un köleliğe, savaşlara katlanarak sabırla intikam alışını ve ailesine kavuşmasını anlatan filmi severim... Kısa, bir iki sayfalık, hatta üç dört satırlık şiirlerde ise bu mümkün olmuyor; genelde amaç sizin tecrübelerinizle anlamlandırdığınız ve yoğunlaştırdığınız kelimeleri bir arada kullanarak size birtakım ilginç duygular yaşatmak ya da küçük hikmetçiklerle sizi düşündürmek oluyor. Okurken bazen çelişkili bazen yabancı bu duyguları yaşayıp keşfettikten ya da sabahın sıcaklığını, denizin nemini hissettikten sonra sizde kalan ise bir hiç oluyor; tıpkı sigara içmek gibi; şiiri bitirince bir sonrakine geçiyorsunuz ama aklınızda aşkın ihtişamının, yiğitliğin erdeminin, dostluğun sıcaklığının resmi kalmıyor. Modern çağa ne kadar da uygun! Kullan, at! Bazı modern sanat eserleri vardır, boş bir tablo ya da bir kaya, yanında da sanatçının bunla ne ifade etmek istediği yazar; bunları gördüğümde şöyle düşünürüm: Boş bir tablo onu gördüğümde bana bir şey ifade etmiyorsa, ancak açıklamasını okuyunca ne ifade ettiğini anlayabiliyorsam bu bir resim değil edebiyat eseridir çünkü anlamının tamamını açıklamasından alır. İşte günümüzdeki üç dört satırlık şiirler de bu açıklamaların yanında boş tablosu olmayan halleri gibi; size sıradışı bir cümle söylüyor ve eğer içinizde sıradışı cümlelere bir ilgi varsa bu ilginizi besliyor. Peki neden hiç kimse şiir diye yazılan bu şeylerin aynısını düz yazı olarak yazmaz? Eğer bunlar şiir okuma amacıyla okunmadığı halde aynı duyguları uyandırsaydı, elbette bu modern duygu çağrışımlarını ve hikmetçiklerini birileri düz yazı olarak da yazardı. Ama şiir deyince akan sular durur çünkü o şiirdir, şiir okuyunca şairane duygularla okumanız gerekir. Bunlara karşılık diyorum ki elbette şiirin marifeti biçimindedir, dolu dolu bir şiiri dolu dolu bir düz yazıdan üstün kılan biçimi ve etkileyiciliğidir. Ancak bu noktada biçimi ve etkileyiciliği şiirin tanımlayıcı özelliği haline getirmek hatadır; sonra insana içi bomboş ama biçimli şeyleri şiir diye yuttururlar. Sabahattin Kudret Aksal'ın Ne Tuhaf adlı şiir kitabını işte bu ön yargılarla okudum. Bazı şiirleri bende kitap hakkında atıp tutan bir yazı yazma isteği uyandırdıysa da elim böyle bir yazı yazmaya varmadı çünkü kitaptaki şiirlerin çoğu gerçekten güzeldi. Hepsi kısa şiirlerdi ve kısa şiirlerin saydığım olumsuz özelliklerini bunlar da taşıyorlardı ama duygu yaşatma ve düşündürme konusunda da oldukça başarılılardı. Şair de günümüzde şairim diye çıkan bir ton sahte şairden değil, çok okuduğu ve kültürlü olduğu belli. Bazı şiirlerinin altında yatan derin felsefeleri görebiliyorum, keşke bunları insanlara anlatan yazılar da yazsa. Gerçi dünyada sürekli bir şeyler yazıp insanlara böyle düşünceleri anlatan insanlardan da çok var, en iyisi bırakayım da iyi bir şair iyi bir şair olarak kalsın; yaptığı işi de ancak takdir edelim.