Kimlikler ve Şehirler

"Şehirli" insanın derdi, öyle bir başkasınınkine benzemiyor. Daha yumurtanın kabuğunu birkaç gaga darbesiyle yeni çatlatarak çıkmış bir civciv yavrusu kadarken başlıyor dertler, ki sorulduğunda da cevaben tüm emek bundan bir nebze olsun uzak durabilmek umuduyla veriliyor. Uykusunun en tatlı yerinden uyandırılarak aralanan gözler, aileleri tarafından verildikleri "anaokullarında" geçirmeye mecbur kalıyor saatlerini, günlerini. Hem öyle anaokulu deyip de geçmemek gerek; bir ömür boyu seni başkasından öne taşıyacağı iddia edilen isimlerle, etiketlerle tanışmak da ilk bu yaş aralığında nasip oluyor. Ne alınmadık piyano dersi kalıyor ne öğrenilmedik yabancı dil ne de yapılmadık spor. Sonrası... Sonrası malum. Beton yığınları arasında aşı vurulurken elinden tuttuğun, çikolatanı bölüştüğün, kar topu oynamaya çıktığın, düşüp yaralandığın ve bunun benzeri onlarcasını birlikte biriktirdiğin tüm insanlara ve anılarına bir sünger çekerek yalnızca ama yalnızca "rakiplerin" oldukları gerçeğinle yüzleşmen kalıyor payına. Hem de tüm bunların yalnızca o beton yığınlarının biraz daha üst katlarından aşağılara bakabilesin diye yapıldığı gerçeği en yalın haliyle senin karşında duruyorken. Kendi yarattığı beton yığınlarının arasında benliğini zaten yeterince yitirmişken yakalayabildiği ufak kaçışları da gene kendi elinin tersiyle itmek olsa olsa "şehirli" insana nasip olurdu zaten. Şehirli insanın dertleri bir yana dursun, bu dertlerden uzaklaşmak için her fırsatta baş vurduğu yollarsa bir ömür boyu "öyle olmaktan" kaçtığı şeyler oluveriyor bu memlekette. Haftasonları geleneksel köy kahvaltıları ediliyor, kafa dinlemeye şehir dışına çıkılıyor, hobi bahçeleriyle uğraşılıyor, şehrin tüm negati iği gitsin diye yalın ayak toprağa basılıyor. Pek tabii davulun sesi ancak uzaktan hoş geliyor, kendisini yüzeysel ve "sınıfsal" temaslarla sınırlandırıveriyor. Sınırın biraz olsun dışına çıkmaya teşebbüs edebilen türlü yaftalamalarla karşılaşıyor ancak karşılığında gördükleri, tattıkları, hissettikleri, deneyimledikleri bir ömür boyu insanın dimağından gitmeyebiliyor. Sonrasıysa yerini keşkeye bırakıyor; keşke tüm güzelliklerin bedeli bu kadar ucuz olsa, tüm güzelliklerin bedeli de kayıp değil kazanç olsa diye kısık bir sesle dillendiriveriyor insan. O zaman bahçemiz hiç solmayacak çiçeklerle dolar; güz olsun, kış olsun bir yanımız bahar bahçe olurdu daima. İşte böyle bir bedel ödemeyi göze alabildiğim, kendimden de o güne kadar tekerleği kırık bir bavul gibi sürükleye sürükleye peşimden getirdiklerimden de kaçmaya son verdiğim bir anda koyuldum Mardin yoluna. O güne kadar Murathan Mungan'ın bahsini ettiği o kasırlara, o avlulara ev sahipliği yapan o şehir; artık sayfalardan hem daha yakın, bir o kadar da uzaktı benim için. Yakındı çünkü yanı başımdaydı, uzaktı çünkü portmantoya çıkarıp astığımı düşündüğüm "şehirliliğim" peşimi bırakmıyordu. Yüzümden, ellerimden, tenimden, sesimden, konuşmamdan peşimi bırakmayan bir yabancılık geliyordu. Oysaki yakılan bir ağıt onu işitir işitmez kulaklarımdan burnumun direğine saplanıyor, gözümden damla damla yaşlarla kendini bırakıyordu. El salladığım çocuklar beni bir yerlerden tanıyor, selamımı karşılıksız bırakmayıp gülümseyen kadınlar hiç de "yabancı" olduğumu düşünmüyor, düşündürtmüyordu. Taş avlular, duvarlar şehirdekilerin askine içlerinde barınan insanların ne anılarına ne de varlıklarına ihanet etmiyor, hayat sanki orada daha yalansız yaşanıyordu. Mahallede çocukların oynadıkları topu hiçbirisi eve götürmüyor, o top hem kimsenin hem de herkesin olarak kalabiliyordu. Ardımda kalansa yalansız insanların hayatlarına karşı koca duvarlar arasında ellerimizde tuttuğumuz sentetik hayatlarımız, plastik çiçeklerimiz ve böceklerimiz oluyordu. Alberto Manguel'in Tanpınar'ın İzinde Beş Şehir'i bu memlekete dair kimliklerimizin, sıfatlarımızın, apoletlerimizin, etiketlerimizin peşine düşerek unutmaya yüz tuttuğumuz ne kadar sahici his varsa tekrardan farkına varabilmemiz için iki avucumuzun arasına sığdırabileceği kadar şansı bahşediyor bizlere. Tüm bu koşuşturmamızın içinde portmantoya asmaya cesaret edeceğimiz sıfatlarımız ve tekrardan hatırlayacağımız şehirler, aslında bizlerde var olan derin izleri beklenmedik bir biçimde açığa çıkarmaya yeltenebiliyor. Belki de en güzel ifadesiyle, Tanpınar'ın Gesi Bağları için söylediği deyişle, "Vakitsiz yutulan bir avuç zehire beziyor.".