YARIM KALAN SAADET

Sürekli tavsiye edildiği halde göz ardı ettiğim bir kitaptı Sabahattin Ali'nin Kürk Mantolu Madonna'sı. Geçen sonbaharda kitapçıda istediğim kitabı bulamayınca, açıkçası biraz da eli boş dönmemek için, Kürk Mantolu Madonna'yı aldım. Neden bu kadar çok kişi tarafından tavsiye ediliyor? Nasıl oluyor da bunca insan bu kitabı kendiyle özleştiriyor? Yoksa sadece şişirilmiş bir kitap mı? Kitabı okuduğum iki gün içinde tüm cevaplarımı aldım. İnce olmasına karşın gördüğüm en yoğun kitaplardan biriydi. Kitabın başlarında yeni bir iş arayan memurun ve arkadaşının statü farklılığı ile değişen davranışları, günlük hayatta sıkça gözlemlediklerimle aynıydı. Memurun yeni işvereni olan sözüm ona arkadaşı Hamdi'nin kendini onun velinimetiymiş gibi gören davranışlarını okurken gerçek hayattaki gibi bir mide bulantısına kapıldım. Memurun alçalan benliğinden nefret ettikçe kendini Hamdi'nin karşısında ezmeyi sürdürmesini ona acıyan bir gülümsemeyle okudum. Birine muhtaç olmak ne zor diye düşünmeden edemedim. Yine de memurun hissettikleri yabancı gelmedi. Birçok insan kitabın ikinci kısmına yoğunlaşır ama bence kitabın başlarında memurun yaşadıkları da bir o kadar dikkate değerdi. Günlük hayatta fark etmeden yaptığımız davranışların tesirini, karşısındakine hissettirdiklerini genelde göz ardı ederiz. Kitap bunun gibi ayrıntılara dikkat çekiyor. Memurun Raif Efendiyle tanışmasıyla kitap bambaşka bir seyre kapılıyor. Artık sadece Raif Efendinin yalnızlığı, iç dünyası ve insanlardan elini eteğini çekmesi anlatılıyor. Raif Efendi, yazarın da bahsettiği gibi sıradan, alelade, sokakta her gün gördüğümüz onlarca adamdan biri. Onun siyah kaplı bir deftere döktüğü tutkulu aşk hikayesi, bizlere o sıradan görünümlü adamların da kendine ait bir iç alemi olduğunu göz ardı ettiğimizi gösteriyor. Genelde bir kitap okurken ya da film izlerken kendimi nerdeyse tüm karakterlerin yerine koyarım. Ben olsaydım ne yapardım? Ben olsaydım ne derdim? Ama bu kitapta Raif Efendiden başkasına yoğunlaşmam mümkün olmadı. Özellikle Maria Puder ile karşılaşmasından önceki Raif Efendiyi rahatsız edici derecede kendime benzettim, kendimle özleştirdim. İçinden geçenleri söyleyememek, bir kitabı okurken geçen iki saatin ömrünün birçok senelerinden daha dolu geçtiğini düşünmesi, en güzel, en derin yanlarını herkesten saklaması bakımından onu kendime benzetiyorum. Böyle bir adam için Maria Puder'in nam-ı diğer Kürk Mantolu Madonna'nın onun için ne demek olduğunu bir nebze olsun anlayabiliyordum. Raif Efendiyi bu kadar çok kendimle özleştirdiğimi söylediğim halde onu anlayamadığım birçok yer vardı. Berlin'deki sanat galerisinde gördüğü oto portreye günlerce dalıp gitmesi, en derin duygularını ona atfetmesi oldukça anlaşılır. Hatta hayatının en mühim şeyi gibi gördüğü portredeki kadını yanına geldiğinde tanıyamaması da anlaşılabilir. Çünkü kendi kafasında kurduğu, en güzel ve en derin duyguları atfettiği kadın gerçekte yanına gelenle alakası yoktu. Sonuçta hiçbir şey bizim kafamızda hayal ettiğimiz kadar güzel ve mükemmel değildir. Fakat bir gece eğlence dönüşü Maria Puder'le karşılaşınca birdenbire onun Kürk Mantolu Madonna olduğunu nasıl ve neden fark etti? İlk karşılaşmalarından bu yana Maria'da ne değişmişti ya da değişen Raif Efendinin kafasındakiler miydi? Raif Efendi'nin kafasına giremediğim, beynin içindekileri okuyamadığım zamanlardan biriydi. Kitabı okurken Raif Efendi ve Maria'nın karşılıklı konuşmalarını en az ben de Raif Efendi kadar seviyor ve bekliyordum. Taban tabana zıt gibi görünen bu iki karakterin kendilerini açtıkça pek çok bakımdan benzerlik içerisinde bulunduklarını gördüm. Maria Puder sürekli erkeklerin tahakkümünden hoşlanmadığını belirtiyor ve birine tabi olmayı dünyanın en aşağı şeyi olarak görüyordu. Günümüz Türkiyesini hatta dünyasını düşünecek olursak birçok kadının böyle düşündüğünü söyleyebilirim. Yaşamımız boyunca karşılaştığımız birçok erkekten gördüğümüz davranışlar bizleri böyle düşüncelere sevk ediyor. Maria Puder'in de fark ettiği gibi erkeklerin en tabi haklarıymış gibi insandan pek çok şey istemeleri hatta bu yalnızca sözle olmak zorunda değil bakışlarıyla veyahut hareketleriyle göstermeleri birçok kadını feminist diye adlandırabileceğimiz düşüncelere sevk ediyor ve insanlara olan inancını kırıyor. Öyle ki Maria, Raif Efendinin kendine olan büyük sevgisine bile inanmamakta oldukça direniyor. Buna karşılık Raif Efendinin büyük bir sabırla sevdiği kadının duvarlarını aşmaya çalışmasına çok özendim. Sevdiği kadının bir bakışından hangi ruh hali içerisinde olduğunu anlaması ve betimlemesi romanın en güzel yerleriydi. Öte yandan zamanla Raif Efendinin aşkını saplantılı buldum belki de hastalık derecesinde. Veyahut ben birine bu denli bağlı kalınmasını idrak edemiyorum. Maria Puder'den sonra kendini başkalarına kapatmasına bir yere kadar hak verdim. Fakat kendi öz çocuklarına bile sevgisinde mesafeli olması beni karakterden bir nebze soğuttu. Hele ki yıllar sonra tesadüf eseri karşılaştığı çocuğun kendi öz evladı olduğunu öğrendikten sonra göndermesi bana çok vicdansızca geldi. Çocuğun, Maria'nın ve hatta kendinin bile haz etmediği bir kadınla gitmesine öylece göz yumdu. Hayata karşı her zaman pasif bir tutumu olan bu adamın yine de yaptığı bu davranış kanımca affedilemezdi. Kitabın sonunda hummalı bir hastalık sonucu ölen Raif Efendinin bulupta kaybettiği kıymetli aşk için, Maria'dan sonra yaşadığı acınacak diyebileceğimiz hayatı için ve hiçbir şeyden habersiz olan Maria ve Raif Efendinin kızları için ayrıca kendimi hüzünlü hissettim.