Usta ve Başyapıtı

Gerek sahneleri gerek karakterleri ile rengarenk bir filmdi Wes Anderson yönetmenliğindeki Büyük Budapeşte Oteli. Mösyö Gustave adındaki bir otel odacısının bir zamanlar çırağı olan Sıfır Mustafa'ın ağzından dinlediğimiz hikaye; Sıfır Mustafa'nın, sıfırdan başlayıp çalıştığı oteli ustası Gustave'dan nasıl devraldığını anlatıyor. Aslında çok da yabancı olmadığımız usta çırak ilişkisi etrafında dönüyor tüm hikaye. Mösyö Gustave ve Mustafa'nın, akraba olmamalarına rağmen aralarında bu kadar güçlü bir ilişki kurabilmeleri; insanların hala güzel şeyler yaratabileceğine, yaşayabileceğine inandırmıştı beni; bu yüzden usta çırak ilişkisi kavramının gittikçe unutulduğunu, terk edildiğini görmek beni içten içe üzüyor. Küçükken babam beni berbere çırak olarak yollamayı teklif ederdi her yaz ama tabii ki her çocuk gibi aklımda sadece oyun oynamak ve eğlenmek vardı. Bu yüzden bir çırak olmanın nasıl bir şey olduğunu asla anlayamayacağım belki de. Fakat Büyük Budapeşte Oteli bu sıcak duyguyu iki saatliğine bile olsa yaşamama olanak sağladı. Biri yıllardır yaptığı işte ustalaşmış, hayatın tozunu yutmuş yetişkin bir birey diğeri ise kocaman bir iştahla insanları, olayları, yaşamayı anlamaya çalışan bir çocuk. Peki bu iki yabancı nasıl oldu da birbiri için her şeyi göze alabilecek insanlara dönüştüler? Mösyö Gustave bir mermere bakan heykeltıraş gibi Sıfır Mustafa'ya baktı ve içindeki potansiyeli gördü belki de. "Bu çocuktan bir usta yaratacağım ben." dedi kendisine. Mustafa ise Mösyö Gustava'a bakıp "Ben bu adam gibi olmak istiyorum!"dedi. Belki Mösyö Gustave yalnızlıktan çok sıkılmıştı; hayatını paylaşacağı bir şey ya da birini arıyordu. Onu hiç bıkmadan dinleyen Sıfır Mustafa'yı, boş günlük sayfaları ve dolma kalemlere tercih etmişti belki. Bu kadar basit miydi peki bu muazzam ilişkiyi ateşleyen duygu, düşünce? Bence değildi. Bence Mösyö Gustave'ın yaptığı her şey Sıfır Mustafa'yı hiç sahip olamadığı çocuğu olarak görmeye başlamasından ötürüydü; Sıfır Mustafa'nın daha önce inandığı her şeyi geride bırakıp Mösyö Gustave'ı takip etmesinin, onu kendine her konuda bir örnek bellemesinin sebebi onu hiç tanımadığı babasının yerine koyması, yeni bir baba olarak kabul etmesiydi bence. Yoksa nasıl mümkün olurdu Gustave'ın her şeyi bir kenara koyup yaşadığı deneyimleri karşılık beklemeden bir yabancıya anlatması, nasıl mümkün olurdu Mustafa'nın sorgusuz sualsiz ustasına benzemeye çalışması, yaptıklarını izlemekle kalmayıp onun konuşmalarını, davranışlarını dahi taklit etmesi? İlerde yapmak istediği mesleğin ne olduğunu sorduğumuzda bütün diğer meslekleri bir kenara atıp ustasının uğraşını söylemesi, ilerde kim gibi olmak istediği sorulduğunda ustasını göstermesi? Mösyö Gustave aslında her ustanın bir baba olduğunu gösterdi bana. Yoksa Sıfır Mustafa'yı tutuklamaya gelen memurlara saldırıp hapse girmeyi göze almasını nasıl açıklayabiliriz? Her çırak, ustasını ikinci bir baba gibi görmese nasıl bütün öğretilerini benimseyip, kabul etsin? İşte bütün bu saydıklarım ve belki de daha fazlası sayesinde ortaya çıkıyor içimi ısıtan bu ilişki. Yukarıda da bahsettiğim gibi bir usta, bir sanatçıdır aynı zamanda. Kelimeleri dokuyan bir şair, fırçayı tutan bir ressam, çekici ve çivisi ile duran bir heykeltıraş gibidir. Ama hepsinden farklı olarak onun materyali insandır, çırağıdır. Çırak işlenebilir olmalıdır, dolayısıyla genç ve bilgiye aç olmalıdır. İnsanı bardağa, bilgileri ve alışkanlıkları da suya benzetirsek eğer çırağın boş bir bardak olduğunu söyleyebiliriz. Usta ise bir sürahidir. Dolu bir bardağa su eklemek sadece bardağın taşmasına sebep olur ama boş bir bardak dolar. Çırağı henüz pişmemiş çamur gibi düşünebiliriz, ustayı ise bu çamurdan bir şaheser yaratacak olan çömlek ustası gibi görebiliriz. Mustafa'nın lakabının 'sıfır' olması Gustave'a geldiğinde tamamen boş olmasından kaynaklanmaktadır. Usta mümkün olan her yöntem ile şekillendirir çırağını. Bildiği bilgileri, sahip olduğu değer yargılarını, düşünme şeklini, kısacası insanı insan yapan her değeri aktarır bu süreçte. Bunu yapmasının sebebi her sanatçıyı, yaptığı işe bağlayan ana düşünceden farksızdır; dünyada bir iz bırakmak. Ressam bunu portresi ile yaparken, şair şiirleriyle yapar. Ustanın ise dünyaya bıraktığı en büyük, en önemli eseri çırağıdır. Bir babanın çocuğunu sevdiği gibi, bir bestecinin senfonisine aşık olması gibi Mösyö Gustave da Sıfır Mustafa'yı seviyordu. Nitekim bu iki duyguyu birlikte yaşıyordu belki de. Mustafa onun tek çocuğu, aynı zamanda dünyaya getirdiği en büyük eseriydi. Kendisini ölümden sonra bile dünyada temsil edecek; düşüncelerini, bilgilerini, değerlerini taşımaya devam edecek kişiydi. Bir bakıma Mösyö Gustave ölümsüzlüğü bulmuştu Sıfır Mustafa'yı ilk gördüğünde. Kan bağı olmayan iki canlı arasında böyle güçlü, böyle güzel, böyle dokunaklı bir ilişkinin doğabilmesi doğadaki en büyük mucize değilse nedir?