Yeşil Mürekkeple Bezenmiş Adımlar

Özgün olamamak, insanların düşüncelerini kopyalamak günümüzün en yaygın hastalığı... Bir eserin içeriğini beğenmesem de taklit olmaması halinde benim için her zaman daha çarpıcıdır. Belki de gördüklerini göremediğim insanların kaleme aldıkları beni daha çok cezbediyordur. Hayatım boyunca savunduğum bu görüşü destekleyen nadir isimlerden birisiyle karşılaştım geçenlerde. Adı "Ece Ayhan"... Şiire okumaya olan yönsemelerimin doruk noktasına çıktığı şu günlerde "iyi ki kütüphane raflarının birinden akşam güneşinin gözbebeklerimize uyguladığı kesafet gibi bana parlamışsın" demekten başka bir şey gelmiyor içimden. 10 Eylül 1931 Datça doğumlu olan Ece Ayhan, 70 yıl kadar yaşadıktan sonra onlarca şiir kitabıyla Türk edebiyatında yeni bir devir açarak İzmir'de hayata gözlerini yummuştur. Onu Ece Ayhan yapan temel özellik ise Türkçe'nin imgelemine yeni bir boyut getiren özel bir şiir dili kurmuş olmasıdır. Türk diline ve edebiyatına yeni bir bakış açısı kazandırmak, bu bakış açısından söz ettirmek... Şimdilik düşünebileceklerimin ötesinde bir olay olsa da en büyük hayallerimden birisi... Hayallerinizi gerçekleştiren şair bir kitap ötenizde duruyor ise onu okumamakla kendinize haksızlık etmiş oluyorsunuz. Bu sebepten ötürü Ece Ayhan'ın 1949 ve 1953 yılları arasında kaleme aldığı şiirlerin birleştirilmiş "Adım Ece Ayhan Çağlar..." adlı kitabını nerdeyse başucumdan ayırmadan okudum diyebilirim. Kitabın başlığının "Adım Ece Ayhan Çağlar..." olması zihnimde otobiyografik ögeleri çağrıştırsa da şiirleri okuduktan sonra eserlerin melankoliden çok daha fazlası olduğunu fark ettim. Onun şiirlerinde akkor bir zıtlık söz konusu. Kömürün zamanla elmasa dönüşmesi gibi... Ancak şiirlerin içeriğiyle ilgili ne düşündüğümü belirtmeden önce eserin yapısal olarak neden dikkat çektiğinden bahsetmek istiyorum. Şiir kitabının derleyen Tunç Tayanç, Ece Ayhan'ın şiirlerine ek olarak "Ece Ayhan'ın Bu Şiirlerinin Nereden Çıktığı Üzerine" ve " Şiirin Kurgusu" adlı iki başlık daha eklemiş. İlaveten hemen hemen bütün şiirlerin ve Tayanç'ın eklediği başlıkların altlarında çeşitli dipnotlar yer almakta. Dipnotların ve şiirin düzenine ilişkin açıklayıcı bölümler bir nevi Ece Ayhan'ın kalemini ortaya çıkarmış. Şiir kişisi olarak sivil bir duruşu benimseyen Ece Ayhan'ın haksızlığa karşı poetikası böylelikle okuyucunun zihninde daha somut bir yer almıştır. Şimdi ise sizlere Ece Ayhan'ın şiir kitabından en çok beğendiğim şiirlerinden bahsetmek istiyorum. Bunlardan birincisi "Çocuk" şiiri... "Rüyaların tatlılığı. Korkularıyla, ağaçların altında hülyalar." ifadeleriyle çocukluk yıllarına atıfta bulunması her okuyucuyu 1 Cihangir Altuğ Taş olduğu gibi beni de hayatlarımızın en güzel ve masum yıllarına, çocukluk yıllarına götürdü. Şiirin son dizesinde yer alan "Ve sen yine üzgünsün. Ağlıyorsun ey çocuk!" ifadesinin ise çocuk okuyucularından çok tüm okuyucuların ruhlarının bir köşesinde yaşayan, yılların alıp götüremediği çocuklarına seslendiği kanısındayım. Şair ise hafif sitemkar... Montaj tekniği üzerine kurduğu bu şiirde belki de insanların yaşça olgunlaşmasına rağmen üzüntülerini bir türlü olgunlaştıramadığına dair bir eleştiri sunuyordur. Hazır eleştirilerden bahsetmişken Ece Ayhan'ın sürekli karşıma çıkan eleştiri anlayışından söz etmek istiyorum. Belki de yüzyıllar öncesinden beri süregelen ve kapitalizmin şekillendirdiği bir eğilim; ırkçılık... Ece Ayhan, "Çivi Çakan Zenci" isimli şiirinde de ırkçılığa yalın ve duru üslubuyla bir eleştiri getirmiş. "Sen insanlığı çiviliyorsun. Evet evet darbeler bize iniyor öyle tak tak!" sözleriyle sosyolojik yapının deformasyonunu gözler önüne sermiştir adeta. Ancak bunu yaparken asla imgeli anlatımından, hayal gücünü ve sözdizimini zorlamaktan vazgeçmemiştir. Şairin derdi insanlarla. Hal böyle olunca dünya savaşlarından bahsetmek işten bile değil Ece Ayhan için. Yayımlanan ilk şiir olma niteliği taşıyan "Lambalı Kadın" adlı şiirinde, tarihi montaj ve metinlerarasılık gibi güçlü anlatım tekniklerinden yararlanılmıştır. "Köşedeki Wales'li sarışın genç, Normandia'lı kahraman teğmen ve Anadolu'lu asker" ifadesinde gözüme çarpan özellik şairin diğer şairlerin aksine Anadolu askerini militarist duygularla yüceltip daha üstün tutma yoluna başvurmamasıdır. Bu durum şiir eksenine realizm unsuru kazandırırken "Ne muhteşem bir güldü o. Allahım! Hiç solmadı." ifadesine kinayeli bir anlam katmıştır. Öyle ki, insanların zafer kazanmak, tek olmak, iktidar olmak gibi dünyevi duyguları ve hırsları okuyucuya alaycı bir bakış açısıyla sunulmuştur. Ece Ayhan, Türk şiirine soyutlamalar ve çağrışımlarıyla yeni bir oksijen kaynağı kazandıran yegane şair. Okuduğum şiirleri kadarıyla üslubuna o kadar geniş bir imgesel anlatım hakim ki birbirine aşık olan iki insanı bile bir geminin limana yanaşmasıyla bağdaştırıyor. Bahsettiği duygular böylelikle yüceliyor ve sonu gelmeyen bir döngü halini alıyor adeta. Dilin alışılmış kalıplarını yıkan, monotonluktan uzak, bireyin yalnızlığı ve çevreye uyum sağlayamaması gibi temaları ustalıkla işleyen bir şair benim şair kahramanlarımdan bir başkası olabilir miydi zaten? 2