Anadiller Çorbası

İngilizce bir atasözü, bize bir kitabı sadece kapağına göre değerlendirmememizi önerir. Ben ise bu kitabı ismi bana ilginç geldiği için almıştım. Harita Metot Defteri (Murathan Mungan) bana sıradan bir isimmiş gibi gelmemişti. Bir yandan da, biraz okuduktan sonra bu kitapta isminden daha ilginç bir iki bir şeyler buldum. Arka kapakta yazar demiş ki, "Umarım okunması, yaşanmasından daha güzel bir hayatın kitabı olmuştur." Evet, onun kitapta anlattığı çocukluğu gerçekten de bayağı zor. Fakat bu kitapta belki de küçük bir kısım benim özellikle ilgimi çekmişti. Bir yazar bile çocukluğundan beri öğrendiği yabancı dillerle zorluk yaşadığından bahsediyorsa, demek ki insanın birden fazla dile hakim olması zor bir şey. Demiş ki: "Söylemem gereken sıradan cümleleri hem Almanca, hem İngilizce olarak tek tek bildiğimi fark ettim. Onlar içimde bir yerlerde duruyor, ama o an zihnim kısa devre yapıyor, ben onlara ulaşamıyordum." (Mungan 75). Öncelikle dillerle kendi imtihanımdan biraz bahsedeyim. Bir ders kapsamında dile hiçbir zaman fazla yönelmemiş olsam da, tanıdıklarım genellikle benim dillerle aramın iyi olduğunu savunur. Arada bir dilbilime de ilgi duyduğum oluyor, özellikle sözcüklerin kökenleri, v. b. Fakat böyle bir yatkınlığa rağmen bazen bir dili konuşurken zorluk çekiyorum. Yabancı dil demedim mesela, çünkü İngilizceyi de anaokuluna başladığımdan beri konuşuyorum ve o zamandan beri bütün derslerimi de İngilizce olarak gördüm. İngilizce de bence bu şartlar altında bir anadil olarak sayılmalı. Hatta belki bir noktada İngilizcem Türkçemden daha iyi olmuş bile olabilir. Bazen Türkçe deyimleri hatırlayamıyorum, İngilizce deyimleri kafamda çevirip öyle konuşuyorum (ailem bu konuda benle çok dalga geçmiştir). Yazı yazarken böyle sıkıntıları hiç yaşamam, ama konuşurken tam da verdiğim alıntıda Mungan'ın bahsettiği gibi bir noktada konuşurken beynim kısa devre yapıyor. Bir yandan da, arada bir devrik cümle kurmak ya da deyimleri kafada karıştırmak, bir dili kötü konuşmanın bir kanıtı değil. Türkçem de aslında gayet iyi, zorlandığımı söylemek bir abartı olabilir. Fakat bazı konuları bazı dillerde konuşmak mesela daha kolay olabilir. Birden fazla anadili olan herkes bana bu konuda katılır, bazı diller bazı konulara daha yatkındır. Örneğin, Türkçe bence daha zarif bir dilbilgisine ve daha sade kurallara sahip olduğu için edebiyata daha yatkın. Bir şiirde devrik cümle kurmak cümleyi okunmaz hale getirmektense, pozitif bir etki verebilir. İngilizce ise daha geniş bir kelime dağarcığına sahip ve bu yüzden yeni kelimeler türetmek daha kolay. Çok temel kavramları tanımlayan Yunanca ve Latince kökler sayesinde ipe boncuk dizer gibi yeni kelimeler türetilebiliyor. Böyle bir dilbilimsel bakışın ötesinde, aynı zamanda burada kişisel bir unsur da var. Mesela, benim Türkçede zorlandığım tek bir konu varsa o da bilimsel metinlerdir, çünkü ben bunlarda geçen bütün terimleri İngilizce halleriyle öğrendim. Normal bir okulda okuyan birisi her şeyi Türkçe öğrenip burada hiçbir sıkıntı yaşamazdı. Ya da mesela İngilizceyi daha resmi bir düzeyde konuştuğum için, muhabbet etmek bana Türkçede daha kolay geliyor. Ünlemler, bağlaçlar ve hatta argo Türkçede benim için daha iyi oturmuş. Birden çok anadili olan insanların iki dili ayrı ayrı kullanmanın üzerine, bildikleri dilleri karıştırarak yeni bir konuşma tarzı oluşturduğu da bilimsel olarak bilinen bir şey. Bunun bir gerçek olduğunu da okuldan arkadaşlarımda görebiliyorum. Hepimiz hem Türkçeyi hem de İngilizceyi anadil olarak biliyoruz. Fakat bazılarımız İngilizce muhabbet etmeyi tercih ediyor, çoğunluğumuz ise Türkçe. Damarına göre şerbet, gerektirdikçe dil değiştirmek kolay. Asıl bu durumun ilginç yanı ise, bir dildeki muhabbetin içine öbür dilin ister istemez karışması. Mesela cümleye Türkçe başlayıp, abi, ya, gibi gayri resmi bir şekilde girişi yapıp sonra böyle bir yapının daha zor olduğu İngilizceyle devam etmek. Alışkanlık icabı yabancı öğretmenlere bile "hocam" diye hitap etmek. Bu tür şeyler konuşulabilen bir dilin eksikliklerini başka bir dilden kapatmanın bir yolu. Bence fazlasıyla faydalı.