POSTMODERN TARİH KURMACASI: PUSLU KITALAR ATLASI

İhsan Oktay Anar'ın ilk kitabı olan Puslu Kıtalar Atlası, postmodernizm akımı doğrultusunda yazılmış, kurgusu tarihsel kurmacalar ve fantastik ögelerle yoğrulmuş bir eserdir. Postmodern romanlarda kurmaca olan mekanlar, olaylar ve kişiler gerçeklerle bir arada verilir. Gerçek olanın absürtlüğü ile kurmaca olanın albenisini vurgulamak amacıyla kullanılan bu tezat, postmodern romanın en önemli özelliklerindendir. İhsan Oktay Anar'ın, eserinde Türkçe ve Osmanlıcayı mezcederek kullanması, bu bağlamda Doğu ve Batı tarzlarına bir arada yer vermesi ve geleneksel değerlere karşı çıkması ancak bir yandan onlardan vazgeçememesi, postmodernizmin ikili çelişkisine en güzel örnektir. Kitapta ülkemizin ve tarihimizin barındırdığı eşsiz etnik dokuları ve en önemlisi bizi biz yapan olguları tadıyoruz. Öyle ki, her karakterin hayatın en içinden, özgün bir hikayesi var; herhangi bir yerde görebileceğimiz sıradan bir esnaf, nargile içen yaşlı bir adam ya da Teşkilat-ı Hümayun'un kılık değiştirmiş casusu... Hepsi bizden biri ve her bir hikaye aslında bizim hikayemiz. Eserin tarihsel bir kurmaca olarak nitelendirilmesinin asıl sebebi, tarihi olaylara, şahıslara ya da mekanlara atıflarda bulunarak hikayeye bir fon oluşturmasıdır. Postmodernizmin önemli tekniklerinden biri olan "tarihsel üst kurmacası" için fon olarak İstanbul'u seçen Anar, ana tema olarak kullandığı insan-şeytan çekişmesini, İstanbul'un kozmopolit yapısına ve Doğu- Batı sentezine yedirerek okuyucuya sunmuştur. İstanbul'un muhayyile sınırlarını zorlayan bir tezatlar şehri oluşu, Anar'a iyilik ve kötülük timsali karakterler yaratabilmesi için eşsiz bir ortam sağlamıştır. Kitabın ilk cümlesi, Anar'ın kurguladığı fantastik dünyaya, okuyucuyu tarih unsuru ve sözlü kültüre ait geleneksel dili kullanarak çektiğini kanıtlar niteliktedir; "Ulema, cühela ve ehl-i dubara; ehli namus, ehli işret ve erbab-ı livata rivayet ve ilan, hikayet ve beyan etmişlerdir ki kun-ı Kainattan 7079 yıl, İsa Mesih'ten 1681 ve Hicretten dahi 1092 yıl sonra, adına Kostantiniye derler tarrakası meşhur bir kent vardı." (Puslu Kıtalar Atlası, s. 13) Anar, postmodern üslubunun da etkisiyle, okuyucuyu şaşırtmayı sever ve sık sık alışılmışın dışında kalıplar kullanır. Yer yer "rivayet olunur ki" gibi geleneksel üslupta yazılmış edebiyat eserlerinde görmeye alışık olduğumuz kalıpları kullanır; geleneksel hikaye anlatım tekniklerini başarıyla uygular. Öyle ki, kullandığı ağır dil roman ilerledikçe size hafif gelmeye başlar ve zekice kurgulanmış fantastik hikaye kendi içinde çökmeden ve okuru sıkmadan akıp gider. Yazarın roman dilini oluştururken ya da olay örgüsünü kurgularken yararlandığı metinler kolayca anlaşılabilir. Doğu anlatılarından olduğu kadar Batı anlatılarından da etkilenen Anar'ın ilk eserinin yoğun bir bilgi birikiminin ürünü olduğu açıktır ancak kurgunun ve dilin klasik metinlere zoraki yakınsaması da gözden kaçmamıştır. Bu dayatmanın bir sonucu olarak, Anar'ın eserlerine genel olarak baktığımızda gelenekselden moderne ve modernden postmoderne akan bir üslup vardır. Felsefeci karakterine binaen kutsal metinlerden sıkça yararlanır ve karakterlerine bu metinlerden bir kimlik ve sorunsal yaratır. Kuran-ı Kerim'i, Tevrat'ı ve İncil'i kullanarak şeytanı, kötülüğü, dünya hayatının beyhudeliğini, kıyamet alametlerini farklı bakış açılarıyla işlemiştir. Dil ve kurguda kullandığı bu motiflerle İhsan Oktay Anar, eserin tarihi atmosferini pekiştirmiş, fantastik ve felsefi ögeleri kullanmaktan geri durmayarak çizdiği oryantal havayı desteklemiştir. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .