Töre ve İnsanlar Üzerinde Oluşturduğu Baskı

Şüphesiz ki her birimiz hayatımız boyunca çevremizde yaşananlardan olumlu veya olumsuz şekilde etkilenmişizdir. Birer birey olma yolunda hepimiz yeni şeyler öğrenmeye çalışmışızdır. Çoğumuz toplum tarafından sevilen insanları kahramanımız olarak seçmiş bile olabiliriz. Yani kısacası içinde bulunduğumuz toplumdan etkilenmemiz kaçınılmazdır. Bu etkilenmenin belki de en kötü yanı üstümüzde kurulan baskı olmuştur. Eğitim sistemimiz, aile içi yaşantımız ve geri kalan her şeyden ötürü her birimizin üzerinde bazılarımız fark etmese de bir baskı oluşmuş. Bu baskı sebebiyle her insan kendi yolunu seçmekte özgür olamamış bile. Herkes başkalarının şekillendirdiği hayatından er ya da geç kopmuş. Bu kopma ise farklı farklı biçimlerde olmuş. Bazısı kendini içe dönük bir ruh haline sokmuş, kimisi umursumaz bir ruh haline bürünmüştür, bazı zavallılar ise ya bir cana ya da kendi canına kıymakta bulmuş çözümü. Bir cana kıymak ve insan üzerindeki baskı denince akla gelecek ilk kelime "töre cinayeti" benim için. Bütün bunları düşünmeme sebep olan ise, Yaşar Kemal'in "Yılanı Öldürseler"i. Bu roman diğerlerinden çok başka. Romanın sonunda ne olacağı başta yazar tarafından anlatılmış olmasına rağmen, son cümleleri okuduğunuzda etkilenmemek mümkün değil. Aynı zamanda hala gerçekleşmekte olan töre cinayetlerini dışardan ve mantıksal boyutta değil de, katilin, kurbanın ve çevrenin duygusal yaklaşımını da mercek altına alarak bizlere sunan bir roman bu. "Yılanı Öldürseler" temelde bahsettiğim her kavramın yani baskının, cinayetin ve çaresizliğin, zavallı bir çocuğun ve annesinin hikayesi olarak anlatılması aslında. Romanda zavallı çocuk olarak görünen ve romanın ana karakteri olan Hasan, çevresinden duyduğu her sözden büyük ölçüde etkilenmiştir. Romanın başından sonuna kadar yaşadığı köydeki insanların fikirlerine, sözlerine maruz kalan Hasan büyük bir ikilem yaşamaktadır. Bu ikilem ise babasının ölümünden annesini sorumlu tutanlar ve tutmayanlar arasındadır. Hasan annesini çok sevmektedir ona gerçekten değer vermektedir fakat çevresinde annesi ve babası hakkında atıp tutan o kadar fazladır ki ister istemez söylenilenlerden etkilenmiştir. Başta bu konuşulanlara alışan Hasan sonrasında söylenilenlerden etkilenmesi yüzünden bir çıkmaza girer ve akla mantığa sığmayan davranışlar sergilemeye başlar. "Evleri yakan kim yakan kim, Hasan. Bütün köy bir ağızdan söylüyor... Kırlangıçları yuvalarını bozup da, kırlangıçları öldüren kim, Hasan." (87). Alıntıdan da anlaşıldığı gibi Hasan garip davranışları köy tarafından bilinir olmuş. Bunun sebebi ise köylülerin sözleri ile Hasan'ın üzerinde baskı kurmasıdır. Köy halkı ve aile bireyleri Hasan'ın annesinin ölmesini istemekte ve bunun gerekli olduğunu düşünmektedir. Hasan'ın annesini ne kadar çok sevdiğinden ve değer verdiğinden bahsetmiştim. Annesine böylesine sevgi duyan biri, annesi hariç herkese kıymayı göze almıştır. Hayvanlara, evlere yani genel olarak köye zarar vererek hırsını çıkarmayı göze almıştır ve etrafa zarar vermede başarılı olmuştur. Annesinin ölmesi gerektiğini düşünen kişiler Hasan'ın onun canını almasını beklemektedirler. Bir insan nasıl annesinin canına kıyabilir ki hem de onun masumiyetine bu kadar çok inanıyorken. Aynı zamanda Hasanla aynı fikirde olan kişiler Hasan'ın annesine olan güvenini arttırıyor. "ohhoooo, bu köylü de seni kandırmaya çalışıyor... İnsan bunca güzel olunca, melek soylu, melek yüzlü, melek huylu olunca insanlar iflah etmezler Hasaaaaan, edemezler. Ananı öldürecekler Hasan, yazık... Ananı öldürme Hasan"(56). Annesi Esmeye böylesine güzel iltifatlarda bulunan insanların, Hasan'ın annesini ölmemesinde büyük etkisi olmuştur. Onu olumlu yönde etkileyen kişiler olduğu gibi olumsuz yönde etkileyen insanlarda vardı bu da haliyle Hasan'ı çıkmaza sokmuştur. Onu olumsuz yönde etkileyen kişiler arasında aile büyüğü olan babaannesinin bulunması ve onu sıkıştırması Hasan'ı çok daha zor bir sıkıntıya sokmuştur. Aileden birinin sözleri dışarıdaki herhangi birinin sözüyle bir olmaz hatta çok etkili olur kimi zaman. "Bak, oğlum, senin anan da benim oğlumu öldürdü. Bak sen bir anandan, üstelik de babanın kanlısı anandan vazgeçemiyorsun, ben dağ gibi babayiğit oğlumun kanından nasıl vazgeçeyim..." (45). Babaannenin bu tür sözleri tekrar tekrar kullanması zamanla Hasan'ın etkilenmesine sebep olmuştur. Bu yüzden dengesiz hal ve tavırlar içine girer. Hiçbir şeyden keyif almamaya başlar ve annesi hakkında söylenilenleri dinlemek onun için bir rutin halinde gelir alışır fakat bu alışkanlık çok sürmez ve buna son vermek için annesinin canına kıyar. Hasan her ne kadar annesinin masumiyetine inanmış olsa da üzerindeki baskı sebebiyle fikirlerinde değişmeler olmuş, hiç yapmak istemediği aklından bile geçirmeği şeyi oldu. Yaşar Kemal, Hasan' insanı delirtecek derecede yoğun bir baskı altında bırakarak bizlere baskı kavramın bir insanın aynı anda bambaşka duygularla başa çıkmasının ne kadar zor olduğunu göstermiştir.