DÜNYA CAN

Bir Medeniyetin Kaderi Milletler kendi kaderlerini milletçe birlik olarak mı yazar? Yoksa tek bir insanın yaşamının iplerini eline alması mı medeniyetleri baştan yaratan? Stefan Zweig'ın, Dünün Dünyası adlı kitabını okurken hep bu düşünceler geçti kafamdan. Kendi hayatını anlatıyor olmasından ve şu anda içinde bulunduğum toplumun siyasi, kültürel yapısından kaynaklanıyor olsa gerek epey canlı sahneler geldi gözümün önüne. Daha üstünden bir asır bile geçmemişken, şu an yaşadığım ortamı, dünyanın gidişatına üzüldüğü ve bu zulme daha fazla katlanamadığı için eşi ile birlikte intihar eden birinden okumak oldukça ilginç bir deneyimdi benim için. Ben ise, hiçbir siyasi olaya bulaşmadığım gibi, herkesin görüşüne saygı gösterdiğimi düşünerek bu konularda çok fazla fikir beyan etmedim şimdiye kadar. Herkes eşit oldu benim gözümde. Herkesin kendini savunup, haklı çıkarabileceği yanları da vardı. Fakat fark etmediğim nokta ise toplumdaki (bana göre) yanlışları, yolunda gitmeyen hadiseleri bile hoş görmüş ve yanlış olmadıklarına kendimi ikna etmeye çalışmış olmam. Kendi hal ve tavırlarımın farkına vardığımda, ''Tarih tekerrürden ibarettir.'' sözünün de anlamını kavramış oldum. Demek ki sadece ben değil bir bütün olarak milletler bile toplumda bozulmuş yapılara fazla hoşgörü göstermiş ve sonucunda büyük yıkımlarla karşılaşmış ve bu böyle süregelmiş. Zweig'ın, anlattığı Habsburg İmparatorluğu da aynı kaderi paylaşmış, tarihin tozlu sayfalarında belirgin bir iz bırakmadan yok olup gitmişti. Ama sorun imparatorluğu oluşturan bireyler miydi? Belki de sorun toplumdaki fikirleri özgürce dile getirten o karşı çıkışın ateşinin eksikliğiydi. Şimdilerde haberlerde okuduğum bazı olayların asla benim başıma gelmeyeceğini düşünmem, yaşadığım toplumda bir süredir hüküm sürmüş huzurun eseri ve aynı zamanda da geleceğimin güvence altında olduğunun bir kanıtıydı benim için. Dolayısıyla ortada konuşacak, isyan edecek ya da düzeltilecek bir yanlış yoktu. Fakat geçmişe göz attığımda tüm büyük savaşlar ya da akımlar böyle durgunluk anlarında ve kimsenin sesini çıkartmadığı zamanlarda meydana gelmemiş miydi? Bu soru, benim o çok güvendiğim huzurun sadece fırtına öncesi sessizlik ve kelebek etkisi denilen mekanizmayı başlatacak olan o küçük kıvılcımın habercisi olduğunu fark etmeme sebep oldu. Bir zamanlar sadece gazete sayfalarında okuduğum çatışmalar şimdi benim kapımın önünde gerçekleşebilirdi ve bunun nedeni ise sadece kimsenin olan biten hakkında konuşmaya yanaşmaması, dahası kimsenin konuşulacak çok da büyük bir olay olduğunu düşünmemesi olurdu. Oysa tek bir kişi çıkıp ortada ne sorun olduğunu çıkıp söylese her şey çözülür müydü? İnsanlar bir tek insana inanıp adımlarını ona göre atar mıydı? Ben atar mıydım? Birilerinin adım atmasını beklemek yerine, ben çıkıp konuşur muyum herkesin önünde? Bu sorular Dünün Dünyası'nı okurken kitabı elimden bırakmama ve içinde bulunduğum durum üzerinde detaylı düşünmeme yol açtı ve beni tekrar ''Milletler kendi kaderlerini milletçe birlik olarak mı yazar?'' sorusuna getirdi. Dünyayı kasıp kavuracak parlak fikirler, ortaya atılmadan pek de olağandışı bir etki yaratmıyor bu dünyada. Aksine biri çıkıyor, tam olması gereken zaman ve yerde, kısa bir cümle kuruyor. O cümle kitlelere ulaşıyor ve bir insanın bir fikri olmaktan çıkıp bir millete mal oluyor. İşte o zaman millet olmak da bir anlam ifade ediyor. Eğer o cümle yüksek sesle söylenmemiş olsa ne bir kimsenin hayatını değiştirecek, ne de bir milletin kaderini. Bu da beni şu cevaba götürdü: Evet, bir millet o cümleyi sahiplenmedikçe hiçbir şeyi değiştirmiyor belki ama düzeni asıl değiştiren toplumlar değil de toplumda şimdiye kadar süregelmiş rejime karşı gelebilen bireyler oldu tarih boyunca. Bir Çin atasözünün de dediği gibi ''Terazideki tek bir pirinç tanesi tüm dengeleri değiştirir''.