HEPSİ KIRMIZIYA

Fyodor Mihayloviç Dostoyevski nin "Kumarbaz"ı ve kumar hakkında... "İnsan oyun oynamalı ama kumarbaz olmamalı." Sait Faik Abasıyanık Abasıyanık bu sözleriyle bizleri oyuncu olmakla kumarbaz olmak arasındaki çizgiyi geçmemek konusunda uyarıyor. Dostoyevski ise "Kumarbaz" romanı ile bu çizgiyi geçmenin sonuçlarını açıkça gösteriyor okuruna. Peki nedir oyuncu ile kumarbazın farkı? Dostoyevski, romanda kumar tutkusunun "Kaybettikçe, kaybedilen parayı geri getirme umudu" ile alevlendiğini söylerken oyuncu ile kumarbazın farkını söylemiştir aslında. Oyuncu oyununu oynar, kazanır veya kaybeder, eğlenir ve oyunu bırakır. Kumarbaz ise kazandıkça kazanmak ister, her seferinde oynadığı miktarı artırır, gerekirse bütün karını ortaya koyar, ta ki kaybetmeye başlayana dek. Şansı yaver gitmeyince de kaybettiği parayı geri kazanmak için çabalar, hırslanır, varını yoğunu koyar ortaya. Bu döngü kumarbazın kumar oynayacak parası kalmayana kadar devam eder. Kumar ve kumarbazlığa geçmeden önce ruletten bahsetmeliyim. Rulet, yarısı kırmızı yarısı siyah olan, üzerinde 1'den 36'ya kadar sayılar bulunan bölmelerden oluşan dönebilen bir tekerlek ve küçük bir top ile oynanır. Herhangi bir sayıya, renge (siyah veya kırmızı), ilk 18 veya son 18'e, tek veya çift sayılara para yatırılır. Tekerlek döndürülür ve top bırakılır, topun düştüğü bölme para yatırılmış bir bölme ise parayı yatıran oyuncu kazanma şansının düşüklüğüne oranla para kazanır. Romanda bir kumarbazın hayatı birinci elden anlatılıyor bize. Birinci elden dememin nedeni, romanın odak figürü Aleksey İvanoviç'in ağzından yazılmış olması değil, Dostoyevski'nin romanda kendi kumar tutkusunu anlatıyor olması. Bunu Gündüz Vassaf, kitap için yazdığı sonsözünde anlatıyor. Vassaf, benim de bu yazıda yaptığıma benzer şekilde Dostoyevski'nin kumar oynama nedenlerini araştırıyor, bu sırada da Dostoyevski'nin nasıl kumar yüzünden bütün parasını kaybettiğini ve bütün yakınlarından borç istemek zorunda kaldığından bahsediyor (Dostoyevski'nin kendi mektuplarında da anlatılıyor bunlar). Aslında anlatılanları yazarın bizzat yaşadığını anlamak için Dostoyevski'nin kumarbaz kimliğinden haberdar olmaya gerek yok, rulet masasında geçen her sayfada size bunu hissettiriyor kitap. Öyle akıcı ve gerçekçi anlatılmış ki kumarhanede yaşananlar, kendinizi Aleksey'in (veya Dostoyevski'nin) yanında, topun tekerlekte dönüşünü izlerken, krupiyenin bağırışını beklerken buluyorsunuz. Belki bu gerçekçilik sayesinde, belki de yazar ile Aleksey'in ortaklıkları sayesinde Raskolnikov ile 600 sayfada kuramadğım bir bağı Aleksey ile 200 sayfada kurdum. Rulet oynarken kaybetme olasılığınızın kazanma olasılığınızdan yüksek olduğu matematiksel bir gerçek. Bunu bilmesine rağmen kumarbaz olan bir insanın mantığını Aleksey'i inceleyerek anlamaya çabaladım kitap boyunca. Romanda Aleksey'in kumarhaneye ilk girişine aşık olduğu Polina Suslova neden oluyor. Polina bir yerden para bulması gerektiğini söyleyip Aleksey'e bir miktar para veriyor rulet oynayarak artırması için. Polina için her şeyi yapmaya hazır olan Aleksey hemen gidiyor kumarhaneye, kazanıyor da. Burada belirtmeliyim ki Aleksey kumara başlamadan önce okura Polina için gerekirse kendini öldüreceğini itiraf ediyor. Kumara aşık olduğu kadın için başlıyor yani Aleksey, ama kumarbaz oluşu aşkından değil. Hatta kısa sürede kumar, aşkının önüne geçiyor. Aleksey, ilerleyen bölümlerde Polina'nın tekrar paraya ihtiyacı olduğunda bu sefer kendi isteğiyle tutuyor kumarhanenin yolunu. Yine Polina için gittiğine inandırıyor belki kendini en başta ama kazanmanın tadını alınca o da anlıyor bunun aşkla ilgili olmadığını: "Oyun oynarken bir kez olsun Polina yı anımsadım mı, bilmiyorum. Kendimi para kazanmak, önümde büyüyen para yığınını daha da büyütmek hırsına kaptırmıştım. Bundan sonsuz bir haz duyuyordum." Hırs ve açgözlülük ona uğruna ölmeyi göze aldığı kadını bile unutturuyor. Doğal olarak bu hırs ve açgözlülük, insan için oldukça zararlı sonuçlar doğuruyor. Kumardan kısa sürede kazanç sağlamak mümkün olsa da, oynamayı bırakmanın imkansızlığı insanı eninde sonunda kaçınılmaz sona götürüyor: iflas. Bunu romanda Aleksey'in, gerçek hayatta ise Dostoyevski'nin hayatında görebiliyoruz. Bu durum insanı sadece maddi olarak değil, psikolojik olarak da bir çöküntü haline getiriyor. Kumarın ülkemizde yasak olmasının nedeni de budur işte. Romanın da örneklediği gibi, kumarbazların çoğunun sonu hem parasal hem de duygusal açıdan fakir kalmak oluyor, bunu engellemenin en iyi yolu da, insanların kumarbaz olmasını önlemek, dolayısıyla kumarı önlemektir. Aslında kumarbazlığı anlatmak için romanın son sayfasından bir alıntı yeterli: "Gardan çıkarken baktım yeleğimin cebinde bir gulden sallanıyor: Bu akşam aç kalmayacağım demek, diye geçirdim içimden . Ama yüz adım gittikten sonra değiştirdim düşüncemi, geri döndüm. Cebimdeki guldeni çıkarıp manque ye* koydum (O gün bir el kazanmıştım manque de). Doğrusu, insan gurbet elde; dostlarından, yurdundan uzakta, akşama ne yiyeceğini bilmezken son, en son guldenini oynarken çok tuhaf bir duyguya kapılıyor..." Eminim ki Aleksey o son guldeni rulete yatırırken aklından geçen düşünce "Belki biraz para kazanır da birkaç gün daha karnımı doyururum" değil, "Belki biraz para kazanır da birkaç gün daha rulet oynayabilirim" idi. Şundan da eminim ki Aleksey'e bütün dünyayı almaya yetecek kadar para verseler, hepsini alır ve kırmızıya oynardı... *Manque: Düşük Fransızca (Rulette ilk 18'e oynamak demektir.)