İNSANİYET

Geçen hafta İngilizce dersinde yöneltilen "Vücut nedir?" sorusuna cevap bulmakta biraz zorlandım. Bu soru, ilk bakışta bana çok anlamlı gelmemişti. Sonraları bu sorunun ontolojik açıdan varlık düşüncesiyle ve dolayısıyla da bir birey olmakla bire bir ilişkisi olduğunu düşünmeye başladım. Çevremizde var olan her bir varlığın bir vücut olduğunu düşündüm ve çevremdeki bitkilerin, hayvanların ve insanların her birinin kendine özgü bir biçimde varlığını devam ettirdiğini fark ettim. İnternette yaptığım araştırmalarda, 'İnsaniçincilik' olarak geçen bir tanıma rastladım. "İnsaniçincilik1"; insan merkezli bir düşünce sistemi olmakla beraber, insanın yaratılan diğer her bir varlıktan üstün olduğuna ve yaratılmış her şeyin yalnızca insanın ihtiyacına hizmet ettiğine inanan bir felsefi düşünce olarak tanımlanıyor. İki Şehrin Hikayesi'ni okurken romanın genel olarak konusunun zenginlerin, fakir halka yaptığı zulmü ve bu zulme daha fazla dayanamayan halkın isyan etmesi olduğunu hemen anladım. İnsanoğlunun bencilliği, hırsı ve iktidarı elinde tutma isteğinin tarih boyunca birçok olaya sebebiyet verdiği bilinir, tıpkı Birinci ve İkinci Dünya Savaşı'nın ortaya çıkması gibi. Ancak, tarihte Fransız İhtilali'nde gördüğümüz gibi, bu hırs ve arzu öyle bir noktaya geliyor ki insan insanı köleleştirebiliyor ve 'insan' buna daha fazla tahammül edemiyor. İyilik ve hoşgörü gibi olumlu anlam taşıyan tüm olguları 'insanlık' sözcüğünde toplarken, aynı zamanda bu anlamla çelişen davranışları da insanda gözleyebiliyoruz. Neyse ki Charles Dickens, romanında yalnızca insanın bencilliğinden, aç gözlülüğünden ve hırsından bahsederek tamamen karamsar bir hava yaratmamış, insanı özel kılan umut ve fedakarlık gibi özeliklerini de ön plana çıkarmıştır. Tıpkı romanın en sonunda Sydney Carton karakterinin hayatını 'anlamlı bir iş'e adamak amacıyla kitabın ana kahramanlarından Charles Darney için kendini feda etmesi gibi. Bu sene aldığım felsefe kurslarından olsa gerek, sık sık etrafımdaki varlıkların var oluşları ve birbirleriyle olan etkileşimlerini inceliyorum. Bir birey olmak ne demektir? Benim varlığım başkalarının varlığından nasıl etkilenir? Geçenlerde okuduğum bir makalede yazar, duyguları sosyolojik açıdan değil de bir ekonomist gözüyle ele almış. Makale, duyguların öznel ve insan kaynaklı olduğu düşüncesinin bir yere kadar doğru olduğundan ve hissettiğimiz duyguların içinde yaşadığımız sosyal ve kültürel ortam tarafından oluşturulduğundan bahsediyor. Tıpkı matematik dersinde bizlere öğretilen fonksiyon konusunda olduğu gibi toplumun oluşturduğu duygu insanda yer bulup orda şekillenerek son halini alıyor. Bu etkileşim başka bireylerde de aynı safhalardan geçiyor, daha da büyüyerek devam ediyor. Böylece bir sistem ve algı yaratılmış olunuyor. İnsan psikolojisi karmaşıktır. Bu psikolojinin egemen olduğu bir sistemin çalışma mekanizmasını anlamaya çalışmak çok daha karmaşık. Duygular, aslında insanlar arasında sosyal bir bağ kuruyor ve onları bir araya getirme görevini üstleniyor: tıpkı mili marşımızı duyduğumuzda çoğumuzun göğsünün kabarması gibi. Lakin duygular bir yerden sonra gruplaşmalara neden oluyor tıpkı İki Şehrin Hikayesi'nde görüldüğü gibi. Beni düşündüren tüm bu fakirler ile soylular arasındaki uçuruma neden olan toplumun oluşturduğu bir algı sonucu paylaşılan ortak duygular mıydı? Yoksa insanın gerçekten de yapısında doymak bilmeyen bir aç gözlülük mü vardı? Düşünüyorum da, bir grubun üstünlüğünü kaybedip öteki güçlendiği zaman değişen, yüzler dışında nedir? Belki de Charles Dickens bizlere halkın çektiği acılardan bahsederken bir yandan üstü kapalı bir biçimde arka planda kaybolan detaylar da sorgulatmak istemiştir kim bilir, tıpkı öfkeden kuduran halkın suçlu suçsuz ayrımı yapmaksızın herkesi katletmesi gibi. Romanı bir bütün olarak değerlendirdiğim zaman Charles Dickens'ın neden bu kadar ünlü olduğunu şimdi daha iyi anlıyorum. Ortaokul yıllarında bize dünya klasiklerini okumamız söylenirdi ve o yaşta bir şey anlayamazdım. Açıkçası, bu da klasiklere karşı bir ön yargı oluşturmama neden olmuştu, ama İki Şehrin Hikayesi bu önyargımı kırdı ve şimdi Charles Dickens'ın diğer kitaplarını da okumak istiyorum. İnanıyorum ki onun her bir kitabı bana yeni bir şeyler katacak.