EVRENSEL AHLAK İLLÜZYONU

Biz insanlık, doğuştan gelen yaratıcılık ve hayal kurma güdümüzle yaşarız ve kendimizi ve etrafımızdaki dünyayı ona göre şekillendiririz. Her çocuğun anne ve babasını taklit etmesi gibi biz de bizi yaratan varlıklara benzemek isteriz. Tanrı gibi olmak isteriz; kusursuz, iradeli, kimseye hesap vermeyen, yüce ve bağışlayan. Bu yüzden evrensel sistemler yaratmaya çalışırız; parlak bir geleceği olan sistemler; tamamıyla adil bir sistem; her şeyinden zevk alacağımız, pişmanlık duyacağımız durumlar yaşadığımızda bize pişmanlık duymamızı gerektiren hiçbir şey olmadığına inandıran bir sistem; kavramları evrensel olan, iyiye iyi, kötüye kötü, ayıba ayıp, en önemlisi de bize güvendeymişiz hissi veren bir sistem. Bu sistem ışığında yaşadığımız dünyayı kendi oyun bahçemize çevirdik ve hoplaya zıplaya, güle oynaya yaşayıp gittik. Nice savaşlar yaptık, cinayet işledik, hayvanları, ağaçları ve diğer canlıların hayatını kasteden aksiyonları hayata geçirdik ama tetiği biz çekmediğimiz sürece sorun yoktu. Kendi hatalarımız için başkalarını suçladık ki biz pişmanlık ya da suçluluk duymayalım; karşı taraf da bizi suçladı. Velhasıl-ı kelam sistemimiz gayet işledi, Dünya döndükçe biz de döndük ve hatalarımızı tekrar edip durduk. Ama kötü adam hiç biz olmadık. İşte bu yüzden Hieronymus Bosch'un Dünyevi Zevkler Bahçesi panel çalışması yaşadığım bu yaşamı ve ahlak ilkelerimi sorgulatan ve beni en çok etkileyen tablodur. *1 Gözümü her kapatıp kendi kendime Dünya'da hayat nasıl başlamıştır sorusunu sorduğumda tablonun sol paneli, Dünya'da hayat nasıl sonlanacak sorusunu sorduğumda sağdaki paneli ve gözümü her açıp etrafıma baktığımda da merkezdeki ana paneli görürüm. Tablo her ne kadar aşırı detaylı ve karmaşık görünse de ben tabloya her baktığımda ki bilgisayarımın arka planıdır- olay ufkunun arkasında bir tekillik, bir kompozisyon yani çok yakından tanıdığımız bir hikaye görürüm ki çoğu din ile azıcık haşır neşir olan birisi de aynı şeyleri görebilir. Ancak kendine benim sorduğum soruları sorar mı bilemem. *2 Panelin dış kapaklarında Dünya'mızı tasvir eder Hieronymus. İncil'in düz Dünya tanımını ve Rönesans'ın ortaya çıkardığı Dünyamız küredir tartışmasını birleştirerek üç boyutlu kürenin içine yerleştirir düz bir yüzeyi ki bence bu onun gelişmelere karşı ne kadar objektif ve kucaklayıcı olduğunun bir göstergesidir. Dünya'nın sol üst köşesinde de Tanrı babamız oturur ve onun yanında İncil'den bir ayet yazılıdır : "Çünkü O söyleyince her şey var oldu; O buyurunca her şey belirdi."(İncil: Mezmurlar 39). Bu metin ve Tanrı'nın durumu bana dış panelin hikayemizin başlangıcı olduğunu ve Hieronymus'un dinsel imgelemelerle çok yakından ilgilendiğini anlatır ki sol panel tamamıyla Tanrı'nın sözüyle ilgilidir ve yaratılışın ilk altı günü, sonsuzluk ağacı ve Adem ile Havva'nın tanıştırılması gibi olaylar etraflarında dönen tonlarca abartılı imgelemelere rağmen normal akışında devam eder. Bu ilk olayların zincirleme tepkimeleri ve yol açtıkları belalar ancak merkez panelde anlaşılır ve benim ilk başta anlattığım ve hissettiğim yargıları kesinlikle karşılar, ayrıca ismini de kesinlikle bu panelden ötürü aldığını düşünüyorum. Her türlü sapkınlık, zevkler ve oyunlar gelecek ve Tanrı korkusu olmaksızın yapılmaktadır. Asla başlarına kötü bir şey gelmeyeceğini sanan hoplayıp zıplayan insan yığınlarıyla dolu bir kıyamet alametidir bu orta panel. İnsanın diğer varlıkları nasıl kendi amaçları için kullandığını da yine imgelemelerle anlatır ve sanırım gerçek Dünya'nın şifrelerle donatılmış bir resmi çizilse kesinlikle bu olurdu. Kendi yarattığımız evrensel ahlak ilkelerimiz de bizim için aynı şeyleri yapıyor çünkü. Örümcek ağları gibi etrafımıza ördüğü illüzyonlar ne zaman ahlaksız bir harekette bulunsak bizi ve hareketimizi ahlakının içine sığdırır ve sanki hiçbir şey olmamış gibi mutlu mesut yaşamamız için motive eder. Buna şöyle bir örnek verelim: Biri televizyona çıkıp dese ki yarın bir mafya babası ya da bir grup asker ölecek, hiçbir şey değişmez sanki olağan bir şeymiş gibi herkes yaşadığı gibi yaşamaya devam eder. Ancak bunlar yerine bir belediye başkanı ya da başbakan öldürülecek dese işte herkes çıldırmaya başlar ve bir kaos ortamı oluşur. Aslında tam da günümüzde dolaylı bir şekilde yaşadıklarımız bunlar ancak kendi yarattığımız ahlak ilkelerine öyle sarılmışız ki tüm bunları görmezden gelip mutlu, pozitif hayatlarımıza devam ediyoruz. Sorabilirsiniz pozitif yaşamanın neresi kötü diye. Asıl sorun pozitif yaşamanın anlamını bilmememiz. Şu Dünya'da bu kadar eşitsizlik, kıtlık, hastalık, adaletsizlik ve acı varken ve biz bunları düzeltmek ve gerçekten her tür insanın eşit yaşayacağı bir Dünya yaratmak yerine yapay mutluluğumuzu tercih ediyoruz. Ellerimize son model marka telefonlarımızı alıyoruz ve onun ekranından dışarı bakmıyoruz. Baksak belki de göreceğiz bu telefonlar çocuk işçilere, yok denecek kadar az bir ücrete, ağır çalışma koşullarında yaptırılıyor. Pozitif kalmaya çalışmak insanoğlunun en büyük kusurlarından biridir ki bu da bizi son panele yani cehennem paneline götürür. Ayaklarımızın altına aldığımız canlılar hor kullandığımız Dünyamızın bize "sahibine" ayaklanmış olması ve tüm körlüğümüzle hizmet ettiğimizi ve minnettarlığımızı gösterdiğimizi sandığımız Tanrı'nın bile bize sırtını döndüğüne ve bu işkenceleri hak ettiğimize kanaat getirmemi sağlıyor. Tüm bu olayların sonunda tablonun en başına Adem ile Havva'nın yaradılışına bakar ve körü körüne tüm beşeri sistemlere kulluk eden insanların kendilerine sormaya korktukları şu soruyu sorarım: Yüce Tanrı yaradılışımızdan ötürü pişman ve kendine kızmış bir vaziyette bunun bir hata olup olmadığını hiç kendine sormuş mudur?