Yardımseverliği Düşünürken...

Yardımseverlik her zaman önerilen bir davranış olmuştur. Ahlak kurallarının hep bunu gerektirdiğini düşünmüşüzdür. Fakat bu gereklilik ne kadardır ve hangi durumlar yardımcı olmayı gerektirir? Peter Singer, kendisi ahlak felsefesi üstüne çalışan bir profesör, bu konu hakkında yazdığı yazılarında yardımseverliğin her zaman gerektiğini belirtiyor ve çok büyük bir şey feda etmeden iyi bir şey yapabilecekken bunu bilerek yapmamanın, kötü bir şey yapmakla eşdeğer olduğunu söylüyor. Yani mesela bir tane gölette bir çocuğu boğulurken görüyoruz ve çocuğu kurtardığımızda başımıza gelebilecek en kötü şey kıyafetlerimizin çamura batması ise o çocuğu ölümden kurtarmalıyız. Ahlak kuralları böyle söyler. Tabii bu örnek üzerinden baktığımızda yazarı haklı bulabiliriz. Ama ne yazık ki gerçek hayatta her zaman bu kadar kolay seçenekler olmuyor. Yani normalde biz kazandığımız parayı çok daha az harcayarak ve lüksten uzak durarak belki Afrika'da ölmekte olan birçok kişiyi kurtarabiliriz. Fakat bu örnek, ilk örnekten çok farklıdır. Çünkü gerçek bir fedakarlık ister. Tüm gün yorucu işlerimizde çalışıp da kazandığımız parayı az kullanmamızı gerektirir. Çünkü bir yerlerde insanlar ölüyor ve bu para onların açlıktan ölmesine engel olabilir. İşte bu düşünce gerçekten zordur. Fakat bizim çalışıp kazandığımız parayı kullanmamız mı daha önemli yoksa o insanların ölmemesi mi diye düşündüğümüzde cevap açıktır. Yani Peter Singer'ın savunduğu şey aslında her zaman çalışıp kazandığımız paranın büyük bir kısmına hiçbir zaman dokunmayıp onları yardım kuruluşlarına vermemizi gerektiriyor. Peki, bu kadar katı ahlak kurallarına gerek var mı? Yardımsever olmanın ahlaki olarak ne kadar zorunluluk olduğunu düşünürken sadece yardıma muhtaç insanlar açısından düşünmek yanlış olur. Çünkü bu sabahtan akşama kadar çalışıp emek verip parasını kazanan insanlara da haksızlık olur. Yani tabii ki yardımsever olmak güzeldir fakat o kadar emek verip ekmeğini kazanan insana da "Sen, ahlaki olarak, fazla kazandığın parayı muhtaçlara vermek zorundasın" demek ağır olur. Yani burada olaya "hak edilen şey" kısmından da bakmak lazım. Eğer bir kişi çalışıp da bir şeyler kazanıyorsa elbette kazandığı şey onun hakkıdır. Kazandığı parayla istediği şekilde harcama yapma hakkına sahiptir. Tabii bu hakkı olan şeyi bağışta bulunarak kullandıysa gerçekten erdemli bir hareket etmiştir. Fakat bu kadar erdemli hareket etmenin ahlaki bir zorunluluk olarak kabul edilmemesi lazım bence. Sonuçta Afrika'daki bir insanın açlıktan ölmesine sebep olmak ile ona yardım etmemenin aynı şey sayılması yanlış olur. Ahlak kurallarımız bizim hayatımızı şekillendirir. Güzel eylemlerde bulunmamız için bize rehber olur. Bu kurallara uyan eylemlerde bulunduğumuzda psikolojik olarak rahatlarız, uymadığımızda ise vicdanımız sızlar. Bundan dolayı elimizden geldiğince uymaya çalışırız. Belki Peter Singer'ın dediği gibi bütün lüks harcamalardan kaçındığımız bir ahlaki kuralın uygulanması bizim için zor olabilir. Ama tüm harcamalarımız olmasa bile en azından belli bir kısımından kaçınarak bağışlarda bulunmak bence hepimizin kendi ahlak kurallarından biri olmalı. Yani bunu uygulamadığımızda başkalarının bizi ahlaki olarak yargılamasından çok biz kendimizi yargılayabilmeliyiz. Bunu kendi ahlak felsefemiz edinmeliyiz. Sonuçta başka insanlara hiç yardım etmeden geçen günler vicdani olarak insanı rahat hissettirmez. Hem belki şu anda yardıma ihtiyaç duymayabiliriz ama ileride ne durumda olacağımız bilinmez. O zaman şu anda yardıma ihtiyacı olanlara da yardım etmek belki bunu toplumsal bir ahlak olarak edinmek ileride de biz yardıma muhtaç olduğumuzda bizi kurtaracaktır. Hem yardım etmek insanların sıkıntılarını giderirken aynı zamanda insanlara değer verdiğimizin de bir göstergesidir. Yani büyük fedakarlıklarda bulunamasak da bir nebze yardımsever olmak hepimiz için gereklidir.