YİTİK BİR HAYAT

Steve McCurry (1985) Ünlü fotoğrafçı Steve McCurry'nin çektiği National Geographic'e kapak olan Afgan kızı Şarbat Gula'nın fotoğrafını görmeyenimiz yoktur. İri yeşil gözleri susarak dahi savaşın tüm izlerini gözlerimizin önüne seriyor. Sovyet- Afgan savaşından kaçıp Pakistan mülteci kampına sığınmış 1985'te. İlk fotoğrafı çekildiği sırada 13 yaşında minik bir kız çocuğu henüz. Arkadaşlarıyla oynayıp mutlu olması gereken yaşlarda mülteci kampında yetim bir halde yaşama tutunmaya çalışıyor. İlk halini görünce aklıma onlarca farklı yorum geldi küçük kızın görünüşü hakkında. Neden Şarbat'ın bu kadar sinirli göründüğünü merak ettim mesela. Halbuki Şarbat'ın hayata sinirli bakması için birçok haklı sebebi var. Savaştan kaçarken kardeşi hariç neredeyse tüm yakınlarını kaybetmiş ama en çok ailesinin yokluğu, yetimlik zor gelmiş sanki ona. Büyüdüğü; ilk adımlarını atıp, arkadaşlarıyla ilk kez oyunlar oynadığı topraklar savaşın etkisiyle yerle bir olmuş. O da soluğu daha önce hiç gelmediği belki de adını dahi duymadığı bir ülkenin topraklarında almak zorunda kalmış. Tüm bunları düşününce bu kadar sert görünmesi doğal diyor insan kendi kendine. Ama fotoğrafa biraz daha dikkatli bakınca o derin bakışların anlamını daha iyi anladım. Aslında Şarbat bu sert görünüşünün arkasına saklanan çaresiz bir kız. Ayakta kalmak zorunda olduğunu fark edecek kadar olgun ama elinden güçlü görünmeye çalışmaktan başka bir şey gelmiyor. Ne yapabilir zaten canını zor kurtarmış. O delici bakışlarıyla sadece bir fotoğrafta savaşı özetlemiş ve ününün farkında olmayan bir kız çocuğu sadece. Savaş kelimesini yazmak bile ne çok üzüyor insanı. Savaşın değiştirdiği belki de bitirdiği hayatları düşünmek nasıl üzmesin... Peki neden savaşıyoruz? Bu insanlık neden asırlarca savaşa tanıklık etti? Eskiden bu sorunun cevabı verimli topraklarda hüküm sürüp; refah içinde yaşamak içindi. İlk başta kulağa mantıklı geliyor aslında. Ama neden sonra devletlerin amacı egemenlik alanlarını genişletip, daha büyük bir kitleye hükmetmek oldu? Bana göre bunun cevabı çok açık. Savaş, barış ya da bu tarz toplumu etkileyecek olayların gidişatına karar veren insanlar başımızdakiler. Onları savaşmaya iten şeyler ise bağımsızlığımız, toprak bütünlüğümüz değil; çıkarları. Aslında bizim gencecik evlatlarımız vatanını koruduğunu, düşmana geçit vermediğini düşünürken devlet adamlarının piyonu olmaktan ileri gidemiyorlar ne yazık ki... Birileri küçük hesaplarla amaçlarına ulaşırken savaşın sonucunu, bundan etkilenecek insanları hiç düşünmüyorlar. Çünkü savaş onlar için sadece arkalarına yaslanıp izlemeleri gereken heyecanlı bir film. Filmin sonu kötü biterse en fazla ne kadar acıklı bir filmdi diye ağlayacaklar. Ama bizim gibi normal insanlar ne yapacak? Ölmeye devam edeceğiz. Teker teker... Sessizce belki de çığlıklar atarak... Ama ister sessizce ölelim, ister avazımız çıktığı kadar bağıralım hiçbir şey değişmeyecek. Eğer bir şeyleri gerçekten değiştirmek istiyorsak savaşı konuşmamaktan, ölen insanları göz ardı etmekten vazgeçmeliyiz. Bu fotoğraf bazı şeyleri fark etmemi sağladı. Fotoğrafa artan ilgi insanların aslında savaşı umursamadığını değil, korktuklarını gösterdi bana. Çünkü onların Şarbat'ın son halini bu kadar çok merak etmelerinin nedeni savaşın bir insana nasıl davrandığını merak ediyor olmaları bence. Kimse itiraf etmek istemiyor savaştan korkup konuşamadığını. O yüzden bu tarz fotoğraflardan çıkarımlar yapmakla yetiniyorlar. İnsanlar savaşın etkilerini konuşmaktan bulaşıcı bir hastalıkmışçasına kaçınıyor, görmek istemiyor. Bu veba salgını değil ki konuştukça bize bulaşsın. Savaşın sonuçlarını görmedikçe, sorgulamadıkça bunun ne kadar kötü bir şey olduğunu anlayamayız. Halbuki asıl konuşmazsak, insanları bilinçlendirmezsek başımıza gelir bu savaş denen illet. Sadece şu 2 bakış ve çalınan bir hayatın çığlıkları, beyhude geçen bir ömür... Yetim, öksüz kalan, hayalleri çalınan milyonlarca insan... Savaş sadece ceset rakamlarından ibaret değil. Savaş aynı zamanda Şarbat gibi binlerce yaşayan ölü insan yaratıyor.