Modern Çağın Esareti

Paranın modern insan için bir araç olmaktan çıkıp bir amaç haline gelmesinin üstünden epey bi zaman geçti. Yüzyıllar önce, Lidyalıların buldug u ve ticarette takas usulünü bir nevi sona erdiren bu araç günümüzde gücün simgesi haline geldi. Spordan sanata bilimden siyasete paranın dokunmadıg ı hemen hemen hiçbir alan kalmadıg ı gibi bu alanlarda söz hakkına sahip insanlar icraatlarından çok kazançları ve yas adıkları olag an üstü hayatlarla göz önündeler. Söz gelimi, Amerika Birles ik Devletleri'nin 45. devlet bas kanı seçilen Donald Trump'ın neredeyse hiçbir siyaset tecrübesi olmadan girdig i bas kanlık seçimini milyarlarca dolarlık servetinin verdig i güç ile kazanması, sıradan bir Amerikalı vatandas ın çok çalıs ıp bas arı sag layarak bu makama gelmesinin deg il paranın nelere kadir oldug unun apaçık bir göstergesidir. Örnek aldıg ımız bas arı hikayelerinin yerini, rol model aldıg ımız kis ilerin ihtis amlı hayatları süslüyor fakat perdenin öbür yüzü; savas lar, açlıklar, fakirlik ne yazık ki herhangi bir moda ikonunun bas ından geçen sıradan bir olay kadar gündemimizi mes gul edemiyor, gazete mans etlerini süslemiyor. Fakirlik, insanın sadece sosyal hayatını deg il; konakladıg ı mekanlardan tükettig i yiyecek içeceg e, zamanını geçirdig i kafe ve restoranlardan giyinip kus andıg ı kıyafetlere kadar her s eyini radikal bir biçimde deg is tirme gücüne sahiptir. I slam sahabesi Ebu Zerr "Geceyi aç geçirip de kılıcına davranmayanın aklından s üphe ederim." demis tir fakat dünyada hala milyonlarca insan, gece uyumaya çalıs tıg ında bir dilim kuru ekmeg in dahi eksiklig ini hissederek ertesi günün telas ına düs üyor. Peki bu düzen, gece aç yatıp da kılıcına davranamayanların mı yoksa onları gece aç yatmaya mahkum edenlerin sebep oldug u bir düzen midir sorusu, sadece benim deg il Robert Walser'ın da Haydut adlı romanında ele aldıg ı bir soru. Verilen yanlıs kararlarla birlikte gelen, pis manlıkla malul bir hayıflanma vuku bulsa da insanın hayatta kalma güdüsü ag ır basıyor ve bes para etmez is lerde, en ag ır kos ullarda çalıs maya çalıs mak gibi zorlu bir süreç içerisine giriyor. Gerçek dünyanın acımasız yüzü bu olsa gerek; hayatta kalabilmek ve yas amını sürdürebilmek için, daha fazla para kazanıp daha fazla para harcayabilmek için bedenen ve zihnen saatlerini harcayan bir insanın gün sonunda yorgun ve bitkin düs mesi sonucu kılıcına davranması, hatta ve hatta bu düs ünce olgunlug una sahip olabilmesi dahi söz konusu olamıyor. "Gerçekten acınması gereken kis i, bas tan beri es eg e binen ve yoksullug un kars ısına bos , aciz bir zihinle çıkan kis idir" diyen George Orwell, gerçeg i bir tokat gibi yüzümüze çarpıyor (1). Sefalet de tıpkı karanlık gibidir. Nasıl kör bir adamın havsalasında dog anın bin bir türlü rengi, ıs ıg ın yoklug unun olus turdug u koca bir karanlık olarak ortaya çıkıyorsa dog dug u günden itibaren sefil bir hayat sürmeye mecbur kalan insanların dünyasındaki ıs ık da herhangi bir düs ünsel süreç içerisine girmelerine fırsat verilmeden yas amlarının sonuna kadar bir daha yanmamak üzere söndürülüyor. Çag ımız insanının ısrarla yüzünü dönmeye çalıs tıg ı bu dünya, kölelig in bas ka bir biçimde vücut bulmus hali olarak hala kars ımıza çıkmaya devam ediyor. Bu düzene bas kaldıran insanlar huzur dolu bir yas am sürdürmekten yoksundurlar çünkü onlar toplumun geri kalanının düs üncelerine göre ait oldukları zümreye kars ı sorumluluklarını yerine getirmeyen, fiziksel ve zihinsel dünyasını düzene sokmayı bas aramayan insanlardır. Yazar Robert Walser da aynı korkulara sahip olacak ki kendini bir s eyler üretmeye mecbur hissetmis ve genel geçer cümleler kurarak kitabını bitirmeye ug ras mıs tır çünkü o da tıpkı sefil bir hayat süren insanlar gibi günün sonunda yastıg a bas ını koydug unda gelecek günlerin telas ına kapılmıs tır (2). Kısacası Haydut, modern çag ın kölelig ine bas kaldıran bir karakter olarak kars ımıza çıkmıs tır.