HAFIZA KAYBI

Hikayeler masallar ve destanlar, yüzyıllardan bu yana kuşaklar boyu anlatılıp kulaklarımızda yankılanan, biz fark etmesek de bizim değerlerimizi, doğru ve yanlış algımızı ve kültürümüzü ilmek ilmek işleyip bunu gelecekkuşaklara aktaran yegane sözlü toplumsal karakter taşıyıcılarıdır. Ataların kahramanlıkları, topluma biçilen roller ve korunması gereken değerler bu yolla benimsetilegelmiş, özellikle küçük çocuklarda toplumsal benlik, aidiyet gibi sonradan kazanılması çok zor olan hayati değerlerin oluşması yine bu sözlü kaynaklarla sağlanmıştır. Hepimizin vardır, şöyle torunlarını yanı başına toplayıp kendi geçmişiyle bu geleneksel hikayeleri harmanlayarak torunlarının ufkunu genişletmek için can atan dedelerimiz ya da nenelerimiz. Ben hala hatırlarım nenemin yatmadan önce her gece anlattığı değişik hikayelerini ve o önemli ritüellerimizden biri olan gece duasını. Bu sanki ona verilmiş ulvi bir görevmiş gibi her gece aksatmaksızın bunu yerine getirmeye çalışırdı. Sonra ne mi oldu dersiniz? Biz büyüdük, o hikayelerle büyüyen çocuklar büyüdü; ellerine tabletler verildi, akıllı telefonlar verildi. Her gece 'trend topic' olan şarkıları dinlediler, dünya genelinde yüksek puan alan film ya da dizileri izlediler. Sonra her dönem bu film ya da dizilerdeki karakterlerin 'moda' olan saç tarzını uyguladılar kendilerine. Benzer tarzda kıyafetler satın aldılar, kullandıkları kelime kalıpları bile dönem dönem aynıydı bu hayali karakterlerle. Ama hallerinden gayet de memnunlardı, bu dünyaya hakim olmuş genç 'jargonu' anlayabildikleri için, bu dilden konuşup kimsenin anlayamadığı espriler yapabildikleri için kendilerini 'cool' kabul edip, bir başka dönemin 'moda' sı gelip hayatlarına yön verene dek kendi 'erişilmez ve benzersiz' hayatlarına devam ettiler. Peki ya o destanlar, hikayeler, o sakin sessizlik, yarı loş ışık; sonradan kimsenin aklına geldi mi ki tek kültürlülüğün içine bu kadar çekilmişken? Evet, aslında elektrik kesildiği bazı zamanlar; tüm o telefonların, tabletlerin, TV'nin kapandığı, azıcık da olsa o derin sessizliği ve sakinlik veren loş ışığın tatlı huzurunu hissettiğimizde, "Bu atmosfere giden çok iyi bir şey vardı neydi o, neydi?" diye aranırken bir anda aklımıza geliverir: "Anne hani şu nenemin anlattığı hikayeler vardı ya onlardan anlatabilir misin birkaç tane?" sorusu sorulur ve o gece mum ışığında mesajlar, mailler, parlak akıllı telefon ekranları, kafa ütüleyen onlarca ses olmadan sakinlik içerisinde o hikayeler dinlenir; o uzun süredir hiç teneffüs etmediğimiz dinginlik, bize, aslında yaşamamız gereken hayatın bu olduğuna dair bir iç muhasebeye yöneltir. Dünyanın bizi içine soktuğu o derin kapitalizm, globalleşme ve tek kültürlülük girdabı aslında biz hiç fark etmesek de bizim değerlerimizi soğukkanlılıkla ve hiç acele etmeden bizden birer birer alıyor. Onun yerine aslında kendisinin bile tasvip etmediği, nereden geldiği, sınırlarının kim tarafından çizildiği belli olmayan değerleri ve inançları bize altın tepsideki zehirli bir yemek gibi sunuyor. Dünyanın tüm insanlarının aynı şekilde giyiniyor, aynı dilde konuşuyor, aynı şekilde besleniyor ve sadece aynı değerlere sahip oluyor olması aslında ciddi derecede endişe edilmesi gereken bir mevzu. Çünkü biz bu globalleşme adı altında hayatımızdaki bizi biz yapan en önemli farklılıklarımızı yok ediyoruz. Neden modern insanın giyinme çeşidi tek tip? Buna kim karar veriyor? Geleneksel giyimli birini görünce neden yargılıyoruz? 'Fast Food' un bütün dünya mutfaklarına girip insanların temel beslenme alışkanlıklarını bütünüyle değiştirmesinin ardından neleri kaybettik? Bunlar, ardında yatan anlamları uzun uzadıya düşünülüp analiz edilmesi gereken sorular. Unutmamalıyız ki biz derin ve güçlü kültürel değerleri olan bir toplumuz. Şüphesiz ki bu yoğun kültürün oluşması ve şekillenmesi de yüzyıllarca yıl sürdü. Aynı şekilde o dede ve nenelerimizin anlattığı destan ve hikayeler de. Eğer dikkat etmezsek, bu oluşması yüzyıllar süren kültürümüz ve değerlerimiz tamamen yok olabilir ve biz de hafızasını kaybetmiş bir toplum olarak kalabiliriz.