Detaylardaki İhmal

Yukarıdaki resme bakmanızı istiyorum ama ilk önce aceleniz varmış gibi yüzeysel olarak bakmanız gerek. Aşağıdaki adamlara, binanın kolonlarına ve tavan şekillerine bakın. Şimdi yavaş yavaş resmin içindeki diğer resimleri fark etmenizi istiyorum. Her resmin başlı başına birer tablo olduğunu fark ettiğinizde sizin de benim gibi yavaş yavaş heyecanlandığınızı, ayrıntıları fark ettikçe hayran kaldığınızı umuyorum. İşin aslı şu ki, gözümüzün önünde olan çoğu şeyi görmüyoruz, göremiyoruz bence. Lisede biz öğrencilere sorulan sorularda sürtünmeyi ihmal eder gibi biz de hayatın ayrıntılarını ihmal ediyoruz bana kalırsa. Üstelik gerçekte ayrıntıların güzelliği bu resimdeki kadar rahat seçilemiyor ne yazık ki. Bazen oturup düşündüğümde etrafımızdaki tonlarca ayrıntıyı fark etmediğimizin farkına varıyorum. Nedeni belki beynimizin detayları yorumlamak için yeterli zaman bulamamasıdır ya da doğrudan kullanılamayan bilgileri almayı reddetmesidir. Hangisi olduğunu bilemesem de ayrıntıları atladığımız gerçeğini değiştirmiyor bu maalesef. En basitinden bir saksının arkasındaki duvarda oluşturduğu gölgeyi hayal edin. Baksak da bakmasak da fizik yasaları sonucu oluşan doğal bir durum ve günlük hayatımız çerçevesinde oldukça önemsiz bir ayrıntı aslında. Ama bazı anlar oluyor ya, hayatın ne kadar tek düze olduğundan yakınıyoruz. İşte gölge örneği ve niceleri yakınmamızın ne kadar anlamsız olduğunu bize ispatlamak için var olan kanıtlar adeta. Bize her şeyin saksıdan ibaret olmadığını ve arka plandakileri ihmal etmememiz gerektiğini hatırlatıyorlar bence. İhmal etmekten bahsetmişken, bir de görememekten söz etmek istiyorum. Bir söz vardır "Bakmak ile görmek aynı değildir." diye. Benim de bahsettiğim gibi sadece bakıp da ayrıntıları fark etmeyince, başta resme bakarken yönlendirdiğim gibi, görmüş olmuyoruz aslında. Mesela ön yargılar da bu konu ile ilgili değil mi sizce de? Önceden bilmediğimiz bir filme yaptığımız yorumlar, tanımadığımız bir insana karşı takındığımız tavırlar hep yüzeysel gözlemlerimiz üzerine kurulu oluyor. Bu ön yargıların pek olumlu sonuçlar doğurmadığını da az çok hepiniz tahmin edebiliyorsunuzdur diye düşünüyorum. Gördünüz mü? Ne kadar önemsiz bir şey olduğunu söylemiştim detayların, gölge gibi. Halbuki ne kadar ciddi sonuçlara neden olabiliyormuş. Bana kalırsa olayın bütün esprisi de bu. Hayat ayrıntıların farkına vardıkça güzelleşiyor, anlam kazanıyor. Zaten herkesin görebildiğini görmenin bir anlamı var mı sizce? İşte bana göre hayatın monoton dediğimiz kısmı da burası oluyor, yani sadece başkalarının görebildikleriyle sınırlı kalmak. Detaylarla ilgili olduğunu düşündüğüm bir başka konu da bazı insanlardaki durmak bilmeyen yeni bilgilere ulaşma isteği. Newton, Einstein gibi bilim insanları hayatlarını bilinmeyenlere ulaşmak için adamışlar. Hayatlarını böyle bir işe harcamak çoğu insan tarafından yadırganmış zamanında. Ama düşünüyorum da aslında yaptıkları şey sadece yeni bilgiler edinmekten ibaret değil. Aksine bana göre onlar hayatın ayrıntılarını görmeye çalışıyorlar ve ne kadar ayrıntıya ulaştıkça, doğanın güzelliğini anladıkça o kadar derine inme, "keşfetme" ihtiyacı hissediyorlar. Nitekim uygarlık olarak geldiğimiz bu noktayı yukarda bahsettiğim bilim adamları ve onlar gibi nice insanlara borçluyuz bana göre. Hepsinin ortak noktası da gördükleriyle yetinmemeleri bana kalırsa. Özetlemek gerekirse, çoğu ciddi olayın altında yatan şey genelde küçük ve önemsiz gibi görünen sebepler oluyor. Bunun farkına varmak da bir detayı keşfetmek gibi görülebilir aslında. Eğer beynimiz ayrıntıları gerçekten otomatik olarak ihmal ediyorsa, beynimizi bir şekilde bunun üstesinden gelmeye zorlamalıyız bence. Ayrıca biraz önce bahsettiğim gibi Newton ve Einstein'ın bizi getirdiği noktayı göz önünde bulundurunca eğer herkes ayrıntıları arayış içerisinde olsaydı, şu anda nasıl bir gelişmişlik seviyesinde olurduk merak ediyorum açıkçası. Berk Tınaz