Çakışabilen Dallar

Kim bilir kaç kez günün ortasında, uyuyamadığınız bir akşamda, boş bir anınızda durdunuz ve beyninizin temkinsiz kaygı selinin bir anda içine çekildiniz. Bazen geçmişteki bir anıyı yüzüncü kez beyninizde tekrar yaşadınız, suçlayacak noktalar aradınız. Devamında her şeyin o anıyla başlayıp isteğinize göre şekillendiği kontrollü bir paralel hayat yarattınız zihninizde. Hüsran ve kaygılarımızı birçok farklı şekilde kendimize hatırlatabilirken tüm bu eylemlerin sonu yine minik ama etkili bir keşke oldu. Kaçırdıklarımız Yaşanmış Hayata Övgüde de psikanalist olan yazar bu süreçlerimizi semptomlar olarak incelediği kitabında; tepkilerimiz ve bu kaçırdığımızı düşündüklerimizin bizlerde bıraktığı izleri ele almış. Mesela; kendimizden bihaber olup yarattığımız dünyanın, hayallerimizdeki hayatın yanına kendimizi de o duruma uygun bir karakter olarak sonradan çizmemiz. Kendimizi daha tanımaya çalışmadan güzel bir hayat görüp bununla mutlu olabileceğimize karar verip hemen oracıkta ideal edinebilmemiz. Asıl kırıcı yanı ise ya o hayale ulaşamayacak ve büyük bir hüsran olarak içimizde biriktirecek olmamız ya da her engeli aşıp hedef ortadan kalktığında istediğimiz sevinçle dolu olmadığımızı fark edecek oluşumuz. Herkesin idealist büyük hayalleri olması gerektiğini düşünmek ve belki daha hayatlarına yeni başlayanları -çocukları- birer olasılıklar yumağı olarak görüp umutlarımızla doldurmamız gerçekçi değil. Bir imkanın orada olması onu almadığımızda illa ki onu kaçırdığımız anlamına da gelmemeli. Tercihlerimizi sonuçlarını bilemeden yapıyoruz ve o anda alınan o seçim size kendisini uygun hissettiren olmaktan farklı bir ölçütle sorgulanmamalı. Çünkü hayallerimizle kurduğumuz ve mükemmel olacağına karar verdiklerimizle bir paralel evren yarattığınızı düşünün şu saniyede mükemmeliyet fikri bile bir kaygı olmadı mı? Biz kendimiz bile planlı hazırlanmış huylardan oluşmuyorken kime, neye göre mükemmel? Anlamak için yine kendimize dönüyoruz; seçimlerimiz, en küçük olanlar bile hayatımızı belirleyebilirken kaygıdan korunma mekanizması olarak yarattıklarımızı kurcalamakla başlamalıymışız, ben karar verdim bile başlamaya. Phillips'in (2015) de söylediği gibi, '' Kaygıdan sakınma niyetiyle kendisinin kabul edilebilir bir imgesini yaratmak için gizleme süreçleri uygulayarak kendisinin temel özelliklerini görmezden gelmek ya da farklı şekilde algılamak zorundadır''(sf. 71) Bu gerçek isteklerimizden habersiz olduğumuz anlamına geliyor. Bilinçsizce yaşıyoruz ve bunun farkında olmamamızın yanında bir şeyler için hala savaşıyoruz; arzulamadığımızı bilmediğimizde kurulabilecek hayaller kılavuzuna, sosyal statü platformlarına uygun bir durum çoğumuz için yeterli. Ve bunları yaparken de arzularımızın yanı sıra karakterimizi dahi yok sayabiliyoruz. Bunların hepsini beynimizin yalnızca inanmasıyla başarabilmek, etraftaki etkenleri ve ipuçlarını ısrarla fark etmemek bile korkutucu. Son zamanlarda genç-yetişkinlik daha özgür biraz, bireyler mutlu benlik arayışındalar ve bu durumdan ortaya çıkansa gözle görülebilecek miktarlardaki üniversite bölüm değişiklikleri. Hayat seçimlerimiz ağacındaki son büyük dallardan birine atlamadan önce o dalın çürük çıkıp direk kopmayacak olmasından emin olmanın yanında ağacın meyvelerine, bireylerin isteklerine ulaşmadaki rolü de önemli. Sadece hayatımızı sürdürmek artık yaşamak olarak görülmüyor 21. yy'da. Seçeneklerin çoğalması, beklentilerin azalabilmesiyle o koparılmış dal parçalarına karşı temkinliyiz. O ağaç dallarına dönersek bir minik seçimin tüm geleceğimizi etkileyebileceğini düşünmek altından kalkamayacağımız bir sorumluluk. Çokça basite indirgeyip yan resimdeki her dal ayrımını bir seçim olarak düşünelim ve en sonlardan birindeki mavi nokta da sizi mutlu edeceğini düşünüp ulaşmak istediğiniz hal olsun. Hemen altındaki resimde ise mavi noktanıza doğru olan yola ayrılmayan kırmızı oklu bir ayrım. Yanlızca bir seçimle kaybetme hissi ve hüsrana uğrama olasılığının büyüklüğünü nefes alış verişimin azıcık o hızlanışından fark edebiliyorum. Ama elbette bu kadar basit değil. Bu metafor kapsamında yaptığınız o tek seçimle geleceğinizin hayallerinizdeki halinin gerçekleşme olasılığını yok etmiş olamazsınız. Hayat u dönüşlerinden, uçaklardan da yararlanabilir metafordan devam edersek; tüm yaşama şekilleri birbirleriyle bağlantısız paralel yollar olarak ilerlemiyor. Geçmiş bir imkan daha sonra belki daha güzel bir halde karşınıza çıkabiliyor, dallarımız çakışabiliyor. Hayatımızı ve önümüze gelecek seçim fırsatlarının bebeklikten itibaren devamlı azalacağını düşünmek bazı durumlara (eğitim, doğurganlık vb.) uyabilse de çoğu zaman hayatın akışı kalıplara indirilip dizi seri düzenlerine girmesini bekleyebileceğimiz bir kavram değil. Seçenek ve imkanlar her yaş grubu için artıyor ve bireyler kırklarında tekrar üniversiteye başlaya bilebiliyor. Çoğu imkan yine bizlere, bireyin kendisine bağlı. Üzerinde seçimler yaptığımız hayatımız da soyut olarak yalnızca zihnimizde geçen ve zar atıp taşların yerini değiştirdiğimiz bir oyun değil. Somutluğunu kavrayıp bu gerçekliğin ortasında olduğumuzu fark edebilmek yine oldukça önemli bir etken keşkelerden kurtulmada. Çünkü geçmişi bakıp değerlendirdiğimiz an şu an. Ne kadar şimdiki görüş açısı, yaşanmışlık hatta değişim geçirmiş karakterimizle o karar hatalı gelse de o kararı verdiğinizde -kendi kendinizi sabote etmeye çalışmıyor olduğunuzu varsayarak - o karar o anda size en doğru geleniydi. Sonuçlarını elbette ileride beğenmeyeceğinizi bilmiyordunuz ve Phillips'in(2015) de dediği gibi '' İnsan ancak bir durumdan kurtulamadığı, çıkıp gidemediği takdirde ne olacağını bildiğini düşünüyorsa çıkıp gitmeye kalkışır.''(s. 105) Siz yaşıyordunuz ve yaşamak eylemi stratejiler geliştirip bir mükemmeliyetle baştan sona planlayabileceğiniz bir etkinlik değil. Kısacası geçmişi en baştan hiç olmamış gibi yaşama şansınız olsaydı yine hayatınızın o zamanındaki halinizde gelecekten habersiz verdiğiniz karar bir öncekinden pek farklı olmazdı. Çünkü zamanla bakış açınız farklı bir yön kazandı, tecrübelendiniz yahut değiştiniz ve bu son halinizde baktığınızda o seçimin kusurunu yeni görebiliyorsunuz. Şimdi bir tanesini hatırlayın ama kaçırdığınız o zamanda farkında bile olmadığınız bir imkandan bahsetmiyorum; bilinçli bir seçim. O an zihninizden neler geçiyordu hatırlayabiliyor musunuz? Emin olmasanız bile tartma sürecinden geçerken o anda gerçekten tercih ettiğiniz, yapmayı istediğinizdi. Keşkeler sadece sonradan yapılmış plan değişiklikleridir.