Göbekli Tepe

Belki de insanlık tarihinin yeniden yazılmasına sebep olacak olan, Şanlıurfa'nın on altı kilometre doğusunda yer alan, yirmi üç yıldır kazı çalışmaları devam eden ve dünyanın ilk tapınağı olan Göbekli Tepe'nin önemi; yerleşik yaşama geçilme tarihi olarak bilinen tarihten yaklaşık iki bin yıl önce - yani MÖ 10. 000 civarı - toplayıcılık ve avcılık yapan insanların daha yerleşik yaşama geçmeden tapınak inşa etmeleridir. Kendi çağına göre yapılması imkansız olarak düşünülen ve akıllara hayret veren bu yapı, Mezopotamya'daki ilk şehirlerden beş bin, Mısır'daki piramitlerden de yedi bin beş yüz yıl daha eskidir. Bu bilgiler ışığında Göbekli Tepe'nin ortaya çıkışı, insanlık tarihinde bilmediğimiz daha nice gerçekler olduğunu ortaya koyuyor. İlk insanların ne gibi yapıları inşa edebilecekleri ve yaşam tarzları hakkında bilmediklerimiz ortaya çıktıkça, tarih kitaplarının ve öğretilerin nasıl değişebileceği gözler önüne seriliyor. Hayret vericidir ki o çağda neredeyse hiçbir alet yokken yedi metreye varan birkaç tonluk taşları neredeyse kusursuzca yontarak dik bir şekilde yere oturtacaksınız ve bu yapıyı inşa edeceksiniz. Sarp bir arazinin bulunduğu bölgede, insanların o kadar taşı nasıl taşıdıkları da ayrı bir merak konusu. Bu yapılar topluluğu insanların ara sıra gelip gittikleri, düzenli olarak yerleşmedikleri bir yer olarak tahmin ediliyor; çünkü yapılan kazılarda çanak çömlek tarzı hiçbir şeye rastlanılmıyor. Gerçekten çok ilginç! UNESCO tarafından dünya mirası listesine alındı burası; fakat insanların Göbekli Tepe'nin önemini anlaması için daha zaman geçmesi gerekiyor galiba. Çağına göre bu yapıların yapılması imkansız ve düşündüğümüz zaman Mısır Piramitleri'nden çok daha önemli insanlık tarihi için. Göbekli Tepe'nin ortaya çıkışı Şanlıurfa 'ya belki de GAP(Güneydoğu Anadolu Projesi)'ın sağlayamadığı kalkınmayı sunacak. Havaalanlarına dünyanın dört bir yanından uçaklar inip kalkacak, çağına göre bu insanlık tarihinin en önemli yapısını görmek için. Sadece insanlık tarihi mi değişecek olan? Hayır, tabii ki de. Mimarlık tarihinden tutun rölyefe kadar hakkında bildiklerimize kadar her şey değişecek. Arkeolojinin önemi burada ortaya çıkıyor aslında. Nerdeyse bütün bilimler arkeologların çalışmalarına bağlı demekten kendimi alıkoyamıyorum. Ama en önemlisi: İnsanlığın nereden gelip nereye gittiğini araştıran, analiz eden uygarlık tarihindeki değişiklik. Uygarlık tarihini değiştirdi derken şundan bahsediyorum: İnsanlığın yerleşik yaşama geçişi tarıma geçişle başladığı düşünülüyordu; fakat ibadet için bir araya gelen insanların, ibadet alanına yakın olma arzusu ile yerleşik yaşama geçmiş olabileceği de ihtimaller arasında. Ama bakarsınız yeni kazılar ile daha farklı ihtimaller ile karşılaşabiliriz. Kim bilir, belki de Göbekli Tepe hakkında daha farklı bir gerçek bizleri bekliyor. Sonuçta insanoğlu bilgiyi üreten, ürettiği bilgiyi yayan ve düşünen, hayatını kolaylaştırmak için icatlar yapan, eleştiren, sorgulayan, araştıran, yeri geldiğinde çıkarları uğruna birbiriyle savaşan, yeri geldiğinde anne şefkatiyle hareket eden, kimi zaman aşık olan, dürtüleri, güdüleri, duyguları olan sosyal bir varlıktır. Var olduğundan beri böylesine gariplikleri bünyesinde barındıran insanoğlunun geleceği ne kadar bilinmez ve öngörülemez ise; tarih öncesi çağlarda da neyi nasıl düşündüğü ve neler yaptığı da aynı şekilde bilinmezlikler içermekte. Kısaca söylemek gerekirse: Gerçeklerin bir kısmı mutlaka eksik kalacak ve o eksik kısım bir yerlerde sessizce saklandığı yerde fark edilmeyi bekleyecek, tıpkı yeryüzüne insanlık için verilmiş değerli madenler gibi. O madenleri bulmak, işlemek ve değerlendirmek ise araştırma ruhuna sahip dinamik beyinlere düşmektedir. Daima gerçeğin peşinde koşturmak, eksik parçaları birleştirmek ve insanlığı insanlık için araştırmak ve geliştirmek ümidiyle...