HAFIZALARDAKİ ACI

Gün içinde yaşadığım olayların bir kısmını olaylar bende yeterli etkiyi bırakmadığı için gece unuturum. Fakat bazı olayları aylarca ya da yıllarca unutmayabilirim. Bu bir günde unuttuğum ve yıllarca unutmadığım olaylar aynı türden olabilir. Benim yıllarca unutmadığım olayı aynı olayı yaşayan arkadaşım o gün unutmuş olabilir. Geçmişi hatırlamak yarını kurmamda yardımcı olacağı için hatıralarla ilgili konuları hep düşünürdüm. Kişiden kişiye ve olaydan olaya değişen bu karmaşık hafıza sisteminde yıllarca unutulmayan ve sık sık akla gelen bu tür olaylar ise özellikle merakımı çekmiştir. Bu şekilde akıldan çıkmayan olaylar psikologlar tarafından travma olarak adlandırılmıştır. Psikoloji biliminde travmalarla yüzleşme tedavinin önemli kısımlarındandır. Bazı sinema filmleri ise geniş kitlelerce yaşanan bazı travmalarla seyirciyi yüzleştirerek bir nevi tedavi uygular. Sevcan Sönmez'in yazmış olduğu 'Filmlerle Hatırlamak: Toplumsal Travmaların Sinemada Temsil Edilişi' kitabı da tam bu türden filmleri konu alıyor. Ülke olarak yakın geçmişte darbe tehlikesi atlattık ve ciddi bir süreçten geçiyoruz. Bu olayla birlikte yaşayan üç neslimizin de darbe ile ilgili bir anısı hatta bazılarımızın travması oluştu. Darbe, savaş, doğal afetler en kolay karşılaşılan toplumsal travma olayları... Ne yazık ki bu türden travmalar için ülkece zengin kaynağımız bulunuyor. Bu zengin kaynağı kullanmak isteyen senaristler bu tür olayları filmlerinin merkezine alıyorlar. Bu konuların seçimi, bazı kişilerce olayların maddi amaçlar için kullanılması olarak kabul edilse de bence başarılı işlendiği takdirde seyirci için faydalı olacaktır. İlk olarak, bu tür konuları seçmek görmezden gelinen, inkar edilen meseleleri sinema aracılığıyla tartışma konusu yapmaya zemin hazırlıyor. Bu filmler, siyasetçilerin ya da aydınların tartışmaya korktuğu meselelerin bir nevi sesi olup sinemanın toplumsal sorgulayıcılık görevini yerine getiriyor. Ayrıca, travmayı yaşayan insanlara da farklı bir bakış açısı kazandırıyor. İnsanın kendi yaşadığı bir olayı kendisi dışında bir karakter üzerinden onu benimseyerek izlemesinin, insanın o travmayı yaşayan anıyla empati yapmasına imkan verdiğini düşünüyorum. Bence en etkili psikolojik tedavi yöntemlerinden bile daha etkili olabilecek bu olay insanı 2 saatlik bir film sürecinde dahi bütün korkularından bir şok ile kurtarabilir. Bu amaca ancak sinema, kitap, resim, tiyatro gibi sanat eserleriyle ulaşılabilir. Sinema üç boyutlu evrenimize en çok benzerlik gösteren mecradır. Bence, bu yüzden insan üzerindeki bu travma etkisinin azaltılmasında sinema en elverişli yollardandır. Travmalarla yüzleşmek için sinemanın en uygun yol olduğunu söyledim. Bununla beraber sinema kendi içinde de senaristlere ve yönetmenlere belli seçenekler sunuyor. Bu seçeneklerden olaylara göre uygun olanında karar kılınması çok önemli. Bu seçim aşamasının önemini kitapta yazar şöyle ele almış: "Anlatıların yardımıyla travmaların ortaya dökülmesi yüzleşmeye yardımcı olabilir, toplumsal bir hesaplaşma zemini yaratabilir. Ya da geçmişin ve belleğin çarpıtılmasına hizmet ederek travmaların daha da sertleşen yaralar, izler olarak kalmasına neden olabilir. " (sf. 24) . Örneğin kitapta da bahsedilen bazı filmler yakın zamanda yaşanmış ya da etkileri süren olayları konu ediyor. Bence, bu yüzden travmayı yaşamış insanlarda sürekli başa dönme ya da umutsuzluk hissi yaratabilir. Bu nedenle etkisi bitmiş olayların seçilmesini önemli buluyorum. Ayrıca, kurgusallığı bozmadan olayın gerçek tanıklarının sözlerini filmde duyurmak yeni konular seçmenin tehlikesini kısmen önleyici bir müdahale olabilir. Kollektif bellek olarak nitelendirilen, toplumların yaşadığı kötü olaylardan sonra o topluluğun bireylerince oluşan toplu travmalar, ne yazık ki terapilerle ya da seminer gibi küçük çaplı çalışmalarla geçmeyecek kadar büyük etki oluşturur. Bu travmaların etkilerini atlatmak için okullarda çocuklara ve gençlere eğitim verilebilir. Bununla beraber bu tür filmlerin topyekun olarak toplumu hedeflediği için okullardan verilen eğitimden daha etkili olacağını düşünüyorum. Ancak; savaş, doğal afet gibi kritik olaylardan sonra tedavi yöntemi bile sayılabilecek travma konulu filmlerin titiz çalışmalar sonrası yapılması taraftarıyım.