Daha Öğreneceklerim Var

Hayatınız boyunca hiç, birkaç ay veya haftaya öleceğini bildiğiniz bir kişiyle karşılaştınız mı? Peki ya hastanede yatmakta olan bir hastayla konuştunuz mu? Ben bu tecrübeyi dedemden ve ailedeki doktorlardan dolayı birkaç kez yaşadım. Gözlemlediğim şey, hasta insanların çok umutsuz olmasıydı. Mesela dedem akciğer kontrolü için hastaneye gitmişti birkaç sene önce ve oradaki, doktor bile olmayan, teknisyen " Genelde akciğer kanseri çıkıyor amca." demiş. Dedem de sonuçlar gelinceye kadar umutsuzca amcamı ve babamı arayıp ağlamıştı, kafasında kendine inandırmıştı bu durumu ve bu durumdan çıkamıyordu. En kötü senaryo gerçekleşmişti ve onu bulmuştu gibi düşünüyordu. Ancak sonuçlarda olumsuz herhangi bir şey çıkmadı ve daha da değerlenen hayatına devam ediyor hala. Dedem örneğinde olduğu gibi hemen umutsuzluğa kapılan bir kesim olduğu gibi bir de başına en kötü musibetler gelse bile hayata tutunmasını bilen kesim var. Jacques-Louis David'in 1787 yılında yapmış olduğu "Sokrates'in Ölümü" isimli tablo da ölmeyecekmiş gibi yaşamış bir adamın, Sokrates'in, ölüm anında bile etrafındakilere yaşam dersi vermesini anlatıyor. Bundan iki bin yıl önce yaşamış ve hayatını insanları düşündüren sorular sorarak onların hayat, devlet ve özgürlükler hakkındaki farkındalıklarını artırmaya adamış bir filozof. Tabloda Sokrates'in ölümü tasvir edilmiş dedim ama günümüzde dahi düşünceleri ve ideaları konuşulan bir insanın çoktan ölümsüzlüğü bulmuş olduğunu unutmuşum. Peki, karşımızda iki bin yıldır duran böyle bir örnek varken insanlar neden hala umutsuz? Bu sorum sadece hastaları ve yaşlıları kapsamıyor gelecekten umudunu kesmiş gençleri, yaşama sebebi olmayan ve zamanlarını magazin programlarıyla veya kıraathane de çeşitli oyunlar oynayarak geçiren emeklileri ve tüm akşamlarını dizilerle veya yarışma programlarıyla heba eden aileleri de kapsıyor. Toplumun her kesimden insanı kendilerini geliştirip etraflarındakilere faydaları dokunabilecekken, sadece çenelerini çalıştıran aktivitelerle ilgileniyor. Düşünce dünyasını geliştiremeyen bir insan da gelecekten ne beklemesi gerektiğini bilemez. Kendi düşüncesi yoktur bu tarz insanların, başarı nedir diye sorsak dizideki karakterin başarılarını anlatır bize. Böyle bir toplumdan da umut eden insan çıkması çok zordur hatta yaşama sebebi olmayan bir insan çoktan ölmeyi hak etmiştir zaten. Sokrates'in ise yaşama sebebi çok açıktır: insanları düşündürmek ve öğrenmek için yaşamak. Bunu onlara sorular sorarak yapardı. Tıpkı bu tabloda olduğu gibi etrafına insanları toplar, onlara bugüne kadar doğru dedikleri her şeyi sorgulatır ve kendi bildiklerini paylaşırdı. İnsanların da kendisi gibi sürekli merak etmesini ve öğrenmeye açık olmasını isterdi. Hatta Platon'un notlarında yazdığına göre öldürülmesi kararlaştırıldıktan sonra son bir isteğinin olup olmadığı soruluyor, Sokrates'in verdiği cevap gitar oluyor ve son gecesinde gitar çalmayı öğrenmeye çalışıyor (Cevizci, 59). Ölecekken bile bunu yapması aslında onu ölümsüz yapan şey ve ne kadar hayat dolu olduğunun göstergesi. Toparlayacak olursak, insan daima öğrenmeye açık olmalı, sürekli merak etmeli ve bunu hayatının merkezine koyup, yaşam felsefesi haline getirmeli. İnsan ancak o zaman umut etmesini bilir ve hem hayata hem de kendisine daha objektif ve olumlu bir pencereden bakabilir. Yani bu tablodaki hangi karakter olacağınızı siz belirleyeceksiniz. En arkada kalan ve düşünmekten korktuğu kadar Sokrates'ten de korkan insanlardan mısın yoksa Sokrates'in ölümüne Sokrates'ten daha fazla üzülen, yani başkasının derdini dert edinen çevre halkından mısın ya da 70 yılı aşkın bir süredir yaptığını yapan, yılmadan öğrenmeye ve öğretmeye devam eden Sokrates misin? Cem Daloğlu