İNSAN RUHUNUN BİR PARÇASI

Her karakter yazarından izler taşır. Eserler yazarın iç dünyasını anlattığı kendini ve toplumu çözümlediği ve okuyucunun yazarın gizli kalan hikayesini karakterler vasıtasıyla öğrendiği alanlardır. Bazen bu karakterler o kadar evrenselleşir ki yaşamış bir insan olarak hafızalarda yer edinir. Edebiyat tarihinde bunun örneklerine bolca rastlamak mümkündür. Dünya Edebiyat Tarihi' ne damgasını vurmuş olan Don Kişot' tan yine Türk Edebiyatı' nda İnce Memed 'e uzanan bir karakter sıralamasında bu kişilikler yaşamış olarak kabul edilir ki yazarları bu karakterlerin yaratıcısı olarak anılır. Evrenselleşen bu karakter genellikle döneminin toplumsal durumunu bünyesinde barındıran kişiliklerdir ve yazarın tarihsel olarak yerine getirmek zorunda olduğu aydın görevinin bir sonucudur. Ahmet Ümit de İnsan Ruhunun Haritası kitabında benzer bir sorumluluk ve tarihin dayatmasıyla karşı karşıya kalındığını sezinliyorsunuz. Ancak diğer eserlerden farklı olarak yeni bir karakter yaratmaktansa tarihe damgasını vurmuş karakterlerin arka planındaki gerçekliği ve topluma etkisini çözmeyi tercih ediyor. Yani bir nevi bilinç düzeyini bir üst seviyeye çıkartarak karakter yaratanları analiz edip yazarın yüklendiği karakteristik misyonu çözümlemiştir. Başlıktan da anlaşılabileceği gibi insanın ruhunu gerek psikolojik gerek sosyolojik açıdan araştırıyor. Ne yazık ki bu araştırma bir harita oluşturmaktan çok uzak. Büyük bir iddia olan insan ruhunun haritasını açıklama olgusu beni tatmin edemedi. Bilinç düzeyleri veya hakikat kavramı sonuna ulaşılabilen kavramlar değildir. Ancak bu yollarda yürünebilir yani insan ruhunun haritasının sadece bir parçasını oluşturabilir bu bakış açısı. Karakteri oluşturma, toplumla yazarın ve karakterin ilişkisini nedensellik içinde alması belki bir bilinç düzeyi oluşturma amacındadır ancak bununda bir üst bilinç düzeyinden bakacak olursak yani bu bilinç düzeyini de farkındalık olarak ele alıp, bu analizi yapmanın farkındalığı olarak tanımlarsak, Ahmet Ümit' in aslında çok da farklı bir değer ortaya koymadığını görebiliriz. Bunu en güzel somutlaştıran Bella Habiptir. Psikanalizin İçinden kitabında farkındalık kavramlarını ele alan yazar; yazarların yazma bilinçaltında yatanları farkında olarak çözümler ve yaptığı ilk çözümleme kendinin neden bu kitabı yazdığıdır. Bunu 'masumiyet' diye bir kavramı alarak örneklendirmek istiyorum. Karakteri yaratan yazara göre bu karakter ya masumdur ya da değildir bunun çokta bir önemi yoktur. Çünkü yazarın karakteri oluşturan temel etkeni böyle bir yargı değildir. Kurguya göre karakterin masumiyeti şekillenir. Ahmet Ümit ise karakterlerin masumiyetini ele alırken bunu yazarın ve toplumun durumunu göz önünde bulundurarak açıklamaya çalışır aslında bu masumiyet özelliğinin kendiliğinden ortaya çıkmadığını aksine toplum ve toplumun bir parçası olarak yazarın karakteri oluşturukenki karşılıklı etkileşimini çözümlüyor. Bella Habip ise karakteri iredelerken kendi bilincini de katarak insanın şüpheli masumiyet algısını gündeme getiriyor. Yani özü, hakikati kendini katarak çözümlemeye çalışıyor yazar. Bilinç düzeyi yükseldikçe konu derinleşiyor gerçek anlamına yakınlaşıyor. Bunu bir sınırının olmadığı gibi insanın düşünüş sistemine kattığı değer ise ölçülemeyecek nitelikte. Ahmet Ümit eğer edebiyatın bir amacı varsa bunun insan ruhunu açıklamak olduğunu sezdiriyor size oysa Bella Habip adeta yaşamın amacı olarak ele alıyor. Yani Ahmet Ümit bir neşterse, Bella Habip doktorlaşıyor o alanda. Bir neşter doktorsuz bir işlev göremez öte yandan bir doktor da neştersiz ameliyat yapamaz. Yani birbirlerini öncüllüyorlar. Yaşam, doğa, kültür kümülatif bir şekilde ilerliyor. Ahmet Ümit "İyi roman bir modele bakılarak yaratılmaz, iyi romanın kendisi yepyeni bir modeldir." Diyor bu noktada kendi döneminin çözümlemesini yaparak kendini farklılaştırıyor. Bilinç düzeyini sürüden ayırmak için okunması gereken güzel kitaplardan biri İnsan Ruhunun Haritası ama daha fazla derinleşmek istiyorsanız Bella Habip iyi bir seçim olabilir. Mustafa Özgür DEMİROĞLU