Alışılmış Çaresizlik

The Lobster Türkçe adı ile Istakoz 2015 yapımı bir Yorgos Lanthimos filmi. Bir cumartesi akşamı çok sıkılmak suretiyle film izlemeye karar vermemle birlikte bu film gözüme ilişti. IMDB puanı 7. 6 olan bir komedi filmini daha önce izlememiş olduğumun şokunu atlatınca, film ile ilgili yorumlara göz gezdirmeye başladım. İnsanların pek beğenmediği filmler genel olarak bende bir merak uyandırır. Lakin bu filmin uluslararası alanda oldukça iyi olarak değerlendirilip, Türk seyirci kitlesi tarafından bir hayli olumsuz yorum alması merakımı iyice uyandırdı. The Lobster, distopik bir evren üzerinden günümüzde yaşanan birçok sosyal zorlama, alıştırılmış ve öğretilmiş çaresizliğimiz üzerine kara mizah yapan bir komedi filmi. Kara mizahın genel olarak çokta anlaşılabilir olmaması sebebi ile onca olumsuz yoruma biraz da hak veriyorum. Ütopya ve distopya kavramları oldum olası ilgimi çekmiştir. Gerçek olamayacağını bildiğimiz bir kurgunun, gerçek olanla oldukça paralel bir düzende ilerleyebilmesini hayranlık uyandırıcı buluyorum. Sosyal zorlama dedik biraz açalım. Film, yalnız olmak veya bir eş ile olmak karşılaştırması üzerine düzenlenmiş. İki tercihin de ne kadar uç örnekler olduğunu gözler önüne seriyor. Bir eş bulamadığın için yalnızlığı tercih ediyorsun lakin diğer yalnızlar arasından bir eş bulman durumunda artık yalnız insan topluluğunun kurallarına tabiisin ve diğer uçta bulunman artık söz konusu olamaz. Yalnız insan topluluğu seni yalnız olmaya zorlarken, doğru yolun bir eş sahibi olmak olduğunu düşünen başka bir topluluk seni şiddetle yalnızlıktan men ediyor. Ya bizimlesin ya da karşımızdasın anlayacağınız. Aslında bize küçüklükten beri empoze edilmiş bir çaresizliğimiz olduğunu anımsatıyor. Daha on beş belki on altı yaşındayız ve anne, babalarımız bizim mürüvvetimizi görmekten bahsediyor. Bu fikirle büyüyoruz. Artık bizim bir parçamız. Anneannem ve dedemin yirmili yaşlarının sonuna yaklaşmasından, otuzlu yaşlarının ortasına gelmesine kadar ki süreçte dayımı evlenmek, hayatı biriyle paylaşmak fikrine ne kadar ittiğini hatırlar gibiyim. Bizden önce gelmiş ve neslini devam ettirmiş olan insanların normal bildiği şekilde yaşamaya mecbur bırakılmak daha da ötesi bunun bizim kişiliğimize irademiz dışında çocukluktan işlenmesi, toplumla ilgili hemen hemen bütün problemlerimi özetliyor. Belki de en garip kısmı bu fikrin aklınıza iliştiği noktada bütün sosyal normları düşünmeye başlıyor insan. Kadın erkek eşitsizliğinden tutun cinselliğin tabulaştırılmasına kadar toplum tarafından normal karşılanan bir çok şeyin toplumsal bilinç adı altında bize satıldığını fark ettiriyor. The Lobster ile ilgili özellikle değinilmesi gereken bir başka kısım da filmin ismi. Istakoz, satirik bir kara mizah filmi için kulağa biraz absürt geliyor ilk başta ama bu biraz filmin içeriğiyle ilgili. Kısaca bahsetmek gerekirse, başta bahsettiğim distopik düzen kişinin ölümünün ardından ölümünden önce seçeceği bir hayvana dönüşmesi üzerine kurulu. Bir köpek olmayı tercih edebilirsiniz ya da bir ıstakoz tamamen size kalmış. Satır aralarına gizlenmiş çok önemli bir eleştiri ile karşılaştım bu noktada. Sadık olmayan bir kişi köpek olmayı, konuşmayı beceremeyen bir kişi muhabbet kuşu olmayı diliyor. Açıkçası bu durum, Aziz Nesin'in seneler önce soyadları ile ilgili söylediği birkaç satırı anımsatıyor. "1934 yılında Soyadı Kanunu çıktı, her Türk kendine bir soyadı alacaktı. Herkes kendi soyadını kendisi seçtiği için insanların bütün gizli aşağılık duyguları ortaya çıktı. Dünyanın en cimrileri 'eli açık', dünyanın en korkakları 'yürekli', dünyanın en tembelleri 'çalışkan' gibi soyadları aldılar. Bana, ortada böbürlenebileceğim bir soyadı kalmadığından, kendime 'nesin' soyadını aldım. Herkes 'nesin' diye çağırdıkça ne olduğumu düşünüp kendime geleyim istedim."