HAPİSHANELERDEKİ ADALETSİZLİK

Andy Dufresne adlı bir insanın başından geçenleri anlatan Esaretin Bedeli, izleyicilere hapishane hayatı hakkında çarpıcı sahneler sunarak bizleri modern toplumlarda yaygın olarak kullanılan hapishaneleri ve cezalandırma yapımızı sorgulamaya itiyor. Suçlu da olsa insanların hapishanede yaşadıklarını izleyince uygulanan cezaların da uygunsuzluğu ortaya çıkıyor. Hapishaneye düşen insanların toplumdan uzaklaştırılarak güvenliğin sağlandığı bir gerçek, fakat bu insanlar hapisten çıktıklarında toplum için daha büyük bir tehdit oluşturuyorlar. Bunu filmdeki Tommy karakteri üzerinden gözleyebiliyoruz. Tommy genç yaşta hapishaneye düşmüş daha sonra cezasını doldurup serbest kalmış bir genç. Ancak dışarı çıktığında çevresindekiler tarafından önyargıya maruz kaldığı için yasal olarak çalışabileceği herhangi bir iş bulamaz ve tabiri caizse tekrar suça itilir. Hapishaneden çıkan birçok insanın durumu da böyledir. Hapisteyken günlük yaşamdan kopuk yaşayan insanlar serbest bırakıldıklarında işsizlik gibi birçok sorunla yüz yüze kalırlar ve hayatta kalmak için tekrar suç işlemeye başlarlar. Suçlular bir kereliğine bile hapse girse toplum tarafından uygulanan tecrit nedeniyle sürekli olarak suçlu olmaya mahkum hale gelirler ve toplum için eskisinden daha büyük bir tehdit oluştururlar. Andy Dufresne'nin "Komik olan dışardayken dürüst bir adamdım. Bir ok gibi düzgün... Dolandırıcı olmak için hapse girmem gerekliymiş." sözleri de bu durumu özetliyor. İnsanlar haksız yere de olsa suçlu damgasını yedikten sonra aslında daha fazla suç işlemeye itilmiş oluyorlar. Dolayısıyla, hapishane sistemi toplumu güvence altına alma görevini yerine getiremez. Hapishane sistemi toplumdaki bireyler kadar suçlulara da zarar verir. Filmdeki Andy Dufresne karakterinin hapishanede yaşadıkları insanlara çok aşırı gelebilir. Ancak günümüz hapishanelerinde yaşananlarla anlatılan olaylar arasında çok da büyük bir fark yok. Hapis cezası aslında insanlara verilebilecek en büyük cezalardan birisi. Çünkü öncelikle buradaki insanlar yıllarca en ufak bir özgürlükten bile mahrum halde yaşıyorlar. Filmde Andy'nin hapishane hoparlöründen suçlulara müzik dinlettiği sahne, bu özgürlük kısıtlamasının ne kadar büyük bir ceza olduğunu seyircilere gösteriyor. Birkaç dakikalığına da olsa yaşanan bu özgürlük hissine suçluların gösterdiği tepkiler, onlara verilen cezanın psikolojik etkilerini gösteriyor. Olayın bir başka boyutu da mahkumların içeride maruz kaldıkları fiziksel şiddet olaylarıdır. Hapishanelere küçük bir suçtan dolayı bile düşen insanlar, azılı suçluların ve gardiyanların zulmü altında kalmaktalar. Disiplin cezası adı altında mahkumlara yöneltilen insanlık dışı uygulamaların herhangi bir insanı cezalandırma amacıyla kullanılması kabul edilemez. Hapishanelerin suçlular üstündeki bu psikolojik ve fiziksel etkileri düşünüldüğünde verilen cezaların ne kadar ağır olduğu da anlaşılıyor. Ceza sistemimizin bir başka eksikliği de yargılama aşamasında gerçekleşiyor. Film bu durumu Tommy'nin, Andy'nin ve Redding'in sorgulama sahneleri ile anlatıyor. Yapılan yargılamalarda hakimlerin öznel yorumlarının etkisi yargılamanın nesnelliğini tehlikeye atıyor. Bir hakimin suçluluk kararı verdiği bir davaya bir başka hakim beraat kararı verebiliyor. Delillerin yeterliliği hakimlerin yorumlarına bağlandığı için kimi masum insanlar suçlu duruma düşerken kimi suçlularda masum bulunup serbest bırakılabiliyor. Dufresne gibi masum insanlar deliller yetersiz olmasına rağmen yıllar boyunca hapishanelerde cezalandırılırken, suçu delillerle sabit olan insanlar yorum hataları nedeniyle serbest bırakılabiliyor. Müdür Warden karakteri üzerinden suçluluk ve masumluk kavramlarının göreliliğini irdeleyen film, insanların suçlulara karşı olan önyargılarının haksızlığını da ortaya koyuyor. Müdür Warden gibi yozlaşmış insanlar kanunlara göre masum olarak görülürken, Redding gibi insanlar da suçlu olarak yaftalanabiliyor. Halbuki masum olarak gördüğümüz kimi insanlar bazen topluma suçlulardan daha çok zarar verebiliyor. Adalet sistemimiz insanların faaliyetlerini doğru veya yanlış olarak değil yasalara uygun veya aykırı olarak sınıflandırıyor. Dolayısıyla dolandırıcı bir hapishane müdürü toplum tarafından saygı görebilirken, nefsi müdafaa sebebiyle hapishaneye düşen birisi toplumdan tecrit edilebiliyor. Müdür Warden'ın kanunlar önünde saygı görmesi ancak filmin sonunda intihara sürüklenmesi ve Dufresne'nin suçlu olmasına rağmen zamanla herkesin saygısını kazanması da kanunlarımızdaki adaletsizliği anlatıyor. "Esaretin Bedeli" üzerinde durulması gereken önemli bir film. Çünkü anlattığı konu adalet sistemimizdeki eksikleri gözler önüne sererek bu sorunların çözümü için ilk adımı atıyor.