Hak Etmeyi Seçmek

Stephen Chbosky tarafından kaleme alınmış olan Saksı Olmanın Faydaları (Perks of Being a Wallflower), yıllar önce kaybettiği teyzesinin ardından çok darbe almış olan ve henüz ortaokuldayken, yakın arkadaşı Michael'ın intiharıyla sarsılmış Charlie'nin lisedeki ilk yılını anlatıyor. Kitap, Charlie tarafından yazılmış ancak alıcısının kim olduğu okur tarafından bilinmeyen mektuplar biçiminde ilerliyor. Charlie geçmişin onu yıpratan detayları ve yarına dair korkularıyla, lisede edindiği son sınıf arkadaşlarının yardımıyla başa çıkmaya çabalıyor. İlk gençlik dönemlerine ait sorunların ve insan doğasının karmaşıklığın ele alındığı kitabın sahip olduğu samimi ton, okurun kendini ana figürün yerine koymasını kolaylaştırıyor. Yapıtın adındaki "saksı" göndermesi, ne hissettiğini ifade etmektense kendi hikayesinde izleyici konumunda kalan ana figür için bir gönderme niteliğinde. Charlie'nin düşünce seli ise yaşanmışlıklarının ve yaşının etkisiyle oldukça yoğun... Mektuplarda hüzünler mutlulukların peşi sıra gidiyor ve ardından okura üstüne düşünülebilecek çeşitli kavramlar bırakıyor. Benim için bu kavramların başında "sevgi" geldi. Sevgiyi hak ettiğini düşünmek... Hak ettiğini düşündüğün sevgiyi kabul etmek... Çevrenizde mutlaka vardır, olmasa bile bir yerlerden duymuşsunuzdur. Duymamış olsanız dahi size onları anlatmaya başladığımda nasıl göründüklerini hemen anlayacaksınız. Üçüncül çoğul şahıs kullandığıma bakmayın "onlar" bize o kadar uzak değiller. Çok daha iyilerine layık olduklarını düşündüğünüz halde var olanı kabullenen insanlardan bahsediyorum. Alabilecekken daha iyi model bir araba almamak değil; anlatmak istediğim durum, daha çok insan ilişkilerine yönelik. Maruz kaldığı kötü muameleye ses çıkarmayan daha da ötesi, ses çıkarmayı kendine hak olarak görmeyenler. Söz konusu kötü muamele, Geçer 2 fiziksel ya da psikolojik şiddet bağlamında örneklenebilir ve ortaya çıkan tepkisizlik durumu kabullenilmiş çaresizlik olarak neticelendirilebilir. Yapıt bu noktada beni, kabullenilmiş çaresizliğin sevgi ile bağlantısını sorgulamaya yönlendirdi. Kendimizi savunamayışımızın arkasındaki sebep buna gücümüzün yetmeyişi değil de, daha iyisine layık olmadığımız düşüncesi olabilir miydi? Bu hak etmek kavramı üzerine düşüncelerimiz, bizi güçsüz kılan öğelerden biri miydi? Kesin yanıtlara ulaşmak mümkün görünmese de soruların, kendi eylemlerimi gözlemleme imkanı bulmamı sağladığını söyleyebilirim. İnsanı bir şeyi hak etmediği düşüncesine yönlendiren iki temel etken olduğunu söylemek mümkün: kişinin elinde olan ve kendi seçimi olmayan öğeler. Toplumdaki herhangi bir bireyi kendi seçimi olmayan durumlardan ötürü ötekileştirmek ne kadar kabul edilemez ise kişinin bu yargılamayı kendine yapması da o kadar yanlış. Düzenin en çok kar sağladığı "sektör" olan güzellik kavramını ele alalım. Neyin güzel olup neyin olmadığına kim karar verebilir ki? Toplumları bir biçimde bu belirlenmiş "güzelliğe" doğru iten her türlü kurumun, insanların ellerinde olmayan koşullardan dolayı kendilerini kötü hissetmelerinde suçu olduğuna inanıyorum. Bir başka hastalıklı bakış açısı da insanlara ekonomik durumlarına göre değer biçilmesi durumu. Neticede paranın da fiziksel güzellik kadar anlamsız bir kavram olduğunu içten içe bilip yine de hayatlarımızı tekelinde bulundurmasına izin veriyoruz; ancak bu durum, bireysel bir farkındalığın mümkün olmadığı anlamına gelmiyor. Kişinin elinde olmayan öğelerin esenliksiz gölgelerinden sıyrılmayı istemesi, manidardır, yine kendi seçimi oluyor. Kişinin kendini yetersiz hissetmesinde bir diğer etken ise kendi seçimi olan durumlar. Bu durumlar geçmişe dair duyulan pişmanlıklarla yoğurulabilir ve kişinin hayatını çekilmez kılabilir. Ancak düne dair pişmanlıkların bugünü ele geçirmesine izin vermek yeni pişmanlıklar doğurabileceği gibi, oldukça anlamsızdır. İnsan, bugünün dünden farklı olduğunu kabul etmeli ve yol almalıdır. Birileriyle her karşılaşmamızda aslında bildiğimizi Geçer 3 sandığımız insan yerine, yeni biriyle tanışıyor olduğumuza dair bir şeyler okumuştum. Bu durumu, bireyin kendisiyle ilişkisine indirgersek; yeni günü, kişinin dönüştüğü insanı tanımak için bir fırsat olarak görmesi kulağa oldukça umutlu geliyor. Hem belki bu sayede, bir şeyleri hak etmediğimize inandığımız için ertelediğimiz hayatları çok daha umutlu olanlarıyla değiştirebiliriz, neden olmasın?