Medeniyetin Utancı, Medeniyetin Yaratısı

Kendinize şu soruyu sormanız için bir saniye ayırmanızı istiyorum, başta saçma bir soru gibi gelebilir ama oldukça hassas bir konu olduğuna emin olabilirsiniz. Temiz su şu an size ne kadar uzakta ? 15 metre uzaklıktaki çeşmede mi, yoksa çantanızda bir şişe su mu var ? Her gece yatağınıza tok gidiyorsunuz değil mi ? Sabah kalkıp yine karnınızı doyurup sıcak bir duşa giriyorsunuz ve o sıcak su altında geçirdiğiniz zamanı kısıtlayan tek bir şey bile yok. İsterseniz on beş dakika, isterseniz üç saat sıcak suyun keyfini çıkarma şansınız var. Su ne de olsa bir lüks eşyası değil. Dünya'nın yüzde yetmişini kaplıyor ve geri dönüşümü olan bir madde. Şu an bu yazıyı okuyorsanız suyun size uzak olmadığı kesin. Peki Afrikalı bir çocuğun temiz su bulması için ne kadar "uzağa" gitmesi gerek, bir de bunu tahmin etmeye çalışın. Bu kolay bir soru değil. Bölgeden bölgeye oldukça değişkenlik gösteren bir konu: Sahra altında yaşıyorsanız günlerce yol yürümeniz gerekebilir. Ama vicdanınızı rahatlatmak adına bütün Afrika ülkelerini ele alalım. Böyle olunca şanssız küçük Afrikalı çocuğumuzun temiz suya ulaşmak için ortalama olarak altı kilometre yürümesi gerekiyor. Yani başına yüzlerce kişinin üşüştüğü bir halk çeşmesinden iki avuç su içebilmek için en azından bir saat yürümeli. Fakat ben şuan masanın başından kalkarsam tuvalete ya da mutfağa altı saniyede varabilirim. National Geographic'in yedi fotoğraftan oluşan "Freshwater" (Temiz Su) isimli fotoğraf albümünü gözden geçirmenizi isterim. Ustalıkla çekilmiş fotoğraflar genel olarak suyu bir doğa güzelliği olarak yansıtmış. Göller, dereler, lagünler, fiyordlar, okyanuslar... Fotoğraflarda hemen göze çarpanlar arasında balık tutan yaşlı bir adam ve suyun keyfini çıkaran bir misk öküzü bile var. Ancak albümün son fotoğrafı, "Tap Water" (Musluk Suyu), ise çok manidar. Dünyadaki herkesin eşit şartlarda hayata başlamadığını, herkes için suyun bir mutluluk, bir güzellik öğesi olmadığını çok sert bir dille anlatıyor. Çünkü milyonlarca insan için su yaşam savaşı demek. Evlerindeki muslukları bir kenara bırakın, köylerinde bile bir damla su yok. Su için uğraşmak zorundalar, savaşmak zorundalar. "Tap Water"a bir kez daha bakın. Ama bu sefer dikkat edin. Küçük çocuk bir damla suyu israf etmemek için avuçlarını nasıl sıkı sıkıya birleştirmiş dikkat edin. Gözlerine bakın. O küçük yaşında olmasına rağmen, minicik ellerine rağmen gözlerindeki ümitsizliğe ve açlığa bakın. Gözünün beyazının nasıl da sıtma hastalarınınki gibi sarı olduğuna bakın. Onu anlamaya çalışın. Ama kendinizi suçlamayın, buna gerek yok. Sizin ne kadar su kullandığınız da önemli değil. Nasıl olsa sizin kullanmadığınız su bir şekilde onlara aktarılmayacak. Dünya'da yeterli su yok mu zannediyorsunuz? Ya da bu bölgelerin gerçekten yaşanılamaz olduğunu? Elon Musk 2030'a kadar Mars'ta yetmiş bin kişilik bir koloni kurmayı planlıyor. Peki Somali Mars'tan daha mı yaşanılamaz bir yer? Dünya'nın her yıl silah ticaretine ayırdığı paranın sadece bir kısmıyla Dünya üzerindeki her bir bireye sürdürülebilir olarak su sağlanacak altyapı oluşturulabilir. Peki durum böyleyse neden "Tap Water" çocuğu her gün altı kilometre yol yürümek zorunda? Nedeni basit değil mi? Sizce neden "Tap Water", "Freshwater" albümünün son fotoğrafı? Bu iki sorudan birine cevap bulursanız diğerlerine de bulursunuz. Sefaleti tecrübe etmemiş olanlar için bütün bu yaşam savaşı oldukça uzak bir hikayedir. O kadar uzak ki sanki gerçek değil. Bu yüzden Afrika en sondadır. Hepimiz için uzak bir hikaye. Unutulmuş topraklar... Unutulmuş insanlar... Arda Ege Ünlü Afrika'nın kötü ünü için birkaç örnek sayalım. Fakirlik, çöller, korsanlık yapan Doğu Afrikalılar, sürekli iç savaş halinde olan bir Orta Afrika, beli bir türlü doğrulmayan Kuzey Afrika ülkeleri, bölge refahının yüzde doksan dokuzunu ellerinde tutan yüzde birlik beyaz kesimiyle Güney Afrika, çocuk askerleriyle ünlü Batı Afrika köle tüccarları... Hep sefalet, hep acı, hep yokluk... Tanrı Afrika'yı unutmuş gibi... Belki de bütün bu yokluk bir ilüzyondur. Çoğu insanın bilmediği, sormadığı düşünmediği şeyleri de sormak gerek: Afrika'nın hiç mi zenginliği yok ? Afrika'nın bu kadar fakir olmasının belki de en önemli sebebi aslında bir o kadar zengin olmasıdır. Sierra Leone büyük elmas yataklarına sahiplik yapıyor, hiçbir zaman iç savaştan kurtulamadı. Kaddafi Libya'sının petrol gelirleri o kadar fazlaydı ki her ay vatandaşlara bu gelirden 500$'a yakın para dağıtılırdı. Mısır'ın doğalgazı, Güney Afrika'nın üç yüz yıldır tükenmeyen altın madenleri, Kongo'nun keşfedilmemiş yağmur ormanları... Afrika fazla zengin ve fazlasıyla korunmasızdı. Afrika iki yüzyıl sömürgeleştirildikten sonra bizim daha zengin olmamız adına fakirleştirildi. Bizim derken sen ya da ben değil. Exxon-Mobil, GoldmanSachs, De Beers ve daha birçokları... Durum böyle iken Afrika adına düzenlenen bağış kampanyaları ya da duyarlı birkaç zengin insanın çabaları koca bir kıtayı yokluktan kurtarmaya yetmiyor. Ne de olsa Dünya'nın geriye kalan bölümü ve aslında her birimiz el birliği ile Afrika'yı sömürüyoruz. Biz bir şeyler değiştirmek için ne mi yapabiliriz? Sierra Leone'nin kanlı elmasını tektaş yüzük olarak takmayarak işe başlayabiliriz. Çünkü sizin binlerce dolar vererek parmağınıza taktığınız yüzük milyonlarca insanın öldüğü ve ölmeye devam ettiği bir iç savaşı finanse etmek için kullanılıyor. Elmasların "kan sertifikası" olduğunu biliyor muydunuz mesela? Mücevher ticaretinde kullanılan her bir parça elmasın çıkartıldığı yer ve zaman bellidir. Böylece bu elmasın çıkartıldığı ülkenin durumu da bellidir. Eğer karışıklık halinde olan bir bölgeden çıkmışsa bir elmas, o elmasın kan sertifikası olmaz. Çünkü o bir kan elmasıdır. Buna dikkat ederek, elmas madenlerinde çalışmayı reddettiği için çocukların ellerini kesen vahşileri finanse etmeyi bırakabilirsiniz. Petrolünü Kongo'dan çıkartan firmalardan benzin almayarak, hem dünyamızın ciğerleri olan yağmur ormanlarına yardım edebilirsiniz hem de bölgenin bitmeyen çatışmalarına tepkinizi gösterebilirsiniz. Altın reservlerini Gana'dan veya Güney Afrika'dan dolduran bankaları kullanmayabilirsiniz. Ancak Afrika'yı kurtarmak bireysel çabalarla gerçekleşemeyecek kadar zorludur. Öyle ki bütün tüketiciler tam duyarlılık ile hareket etseler bile dünya üzerindeki bu cehennemi yaşanabilecek bir hale getirmek "duyarlılık"tan fazlasını gerektirecektir. Halinize şükretmek, minnettar olmak veya günlük 2$'dan az parayla hayatta kalmaya çalışan iki milyar insan adına üzülmek kimsenin durumunu değiştirmeyecek. Geliştirdiğiniz optimum duyarlılık, sayısı milyonları aşan susuz çocuğa yardım edemeyecek. Siz yine rutin hayatınıza devam edeceksiniz, açlık ve sefalete mahkum edilmiş olanlar da kendi yaşam savaşımlarına devam edecekler. Ama unutmamak gerek, o insanları birer hayvan gibi yaşamaya mecbur bırakan yine bizim hayvan güdülerimizdir. Yenmenin zorumuza gittiği bencillik, nankörlük ve umursamazlık. O çocuk eğer su için 6 kilometre yürümek zorunda kalıyorsa bunun suçu hem sende hem bende, her birimizde. Medeniyetin utancı, medeniyetin kendi yaratısıdır "Tap Water". Su için çabalamak zorunda kalanların yaşantısı bize ne kadar uzak görünüyorsa, biz de "insanlık"tan o kadar uzağız. Arda Ege Ünlü