SABIR MATI

Mat... Öyle güçlü ve doyurucu bir kelime ki bunu söylemek bütün zaferlere eş değer bir hale gelebiliyor bazen. Neden mi? Mat beynin zaferidir çünkü. Oturduğunuz yerden büyük stratejiler kurup karşı kaleye bayrak diktiğiniz andır Mat. Hayat size acımasız davranmış olabilir, hep aşağılarda kalmış olabilirsiniz; ama satranç size bir şans tanır. Para, ün, şöhret... Hepsi anlamsızlaşır satrançta; karşınızdakiyle eşitlenirsiniz ve en başından başlarsınız mücadeleye. Bazen piyonları öne sürersiniz, bazen ise atı çıkartıverirsiniz meydana. Vezir şaha diklenir, kaleler köşede ölümcül darbe için hazır durur, vezirin aksine filler oyunun can damarıdır; gerçi bu da bir stratejidir, benim en sevdiklerimdendir ayrıca. En sevdiklerim... Satranç ve stratejileri en sevdiklerimdendi. Oynadıkça ufkumu açan bir oyundu. Uzun zamandır okuldan mıdır neden bilmiyorum oynamıyorum; hatta o kadar uzun zaman oldu ki oynamaya korkuyorum; paslanmak ve bu yüzden "Mat" diyememek gibi garip korkular zincirine saplanmış durumdayım. Aslında bu zincir, ona olan özlemimi de artırmıyor değil; yani garip bir çelişkideyim: özlem ve korku bir arada. Satranç böyle değişik duygulara neden olabilen bir oyun işte. Basit bir tahta parçası üzerindeki garip savaş minyatürleri ile sınırlandırılmış bir oyun gibi görünse de gerçek anlamda hissederek oynamaya başladığınız an, tek sınırın kendiniz olduğunu fark ettiğiniz bir sonsuz olasılıklar ve beraberinde stratejiler ufkudur aslında. İsterseniz yıllarca oynamayın; fakat o ufku tattınız mı bir kere, ona olan isteğiniz hiç tükenmez. Tıpkı benim ismi sırf Satranç diye okuduğum bu öykü gibi. Ona olan Taşbaş 2 hasretimi bir nebze de olsa giderir belki diye düşündüm sanırım; fakat hasret gidermekten öteye geçirdi beni Stefan Zweig. Ruh betimleyicisi diye tanınıyormuş yazarımız; ama gerçekten o kadar doğru ki... Öyküdeki karakterler öylesine gerçekmiş gibi geliyor ki şaşırmamak mümkün değil; halbuki çok kelime de kullanmıyor. Eğer karakterlerden biriyle ortak özellikleriniz var ise ruh tahlillerinin sizde yaptığı tesir bambaşka bir boyut alıyor. Sanki karakterin yerinde siz varmışsınız gibi aynı nefesi, aynı korkuyu, hatta aynı delirmeleri yaşayabiliyorsunuz; tıpkı benim Dr. B ile kurduğum bağlantı gibi. Soluksuz okudum onun çıldırmaya doğru giden halini: aynı heyecan ve sinirlilik hali. O hücresinde gidip geldikçe kelimeler daha hızlı aktı gözümden, sayfalar isyan etti hızıma, müthişti. Bu yüzden şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki: Zweig şu ana kadar sıkılmadan okuduğum tek ruh betimleyicisi. Karşıma onun gibi nice yazarlar çıktığını bir düşünsenize; ne klasikler bitirirdim tek gecede. Hayali bile muhteşem. Zweig' in bu ruh betimleme merakı öykünün merkezine işlemiş adeta. Sanki ortaya bir satranç tahtası koymuş, etrafına da anlatmak istediği karakterleri. Herkes ucundan bir hamle yapıyor ve yaptıkça kendilerini ortaya döküyorlar sanki. Ana karakter diye adlandırabileceğim kimse yok, tek farkları birileri daha uzun konuşuyordu. Dünya satranç şampiyonu olan Czentovic, zengin mühendis McConnor, Gestapo'nun işkencesine maruz kalmış Avusturyalı memur Dr. B ve ismi belirtilmeyen birinci tekil kişi... Hepsi bir gemideler ve konuşmacımızın insan tahlili merakı yüzünden bir satranç oyununda bir araya geliyorlar. Herhalde buradan anlamışsınızdır birinci tekil kişinin kim olduğunu, ne kadar kendinden pek bahsetmese de Zweig öykünün içinde yer almayı tercih etmiş gibi görünüyor. En nihayetinde ana kahramanı bulamasam da Dr. B bende ayrı bir his uyandırdı: sabırsızlık. Dr. B'nin ve bazen satranç oynarken benim de çıldırmama neden olan şey... Taşbaş 3 Satranca "Kralların Oyunu" denmesinin belli bir sebebi var benim açımdan. Krallar en sabırlı insanlardır; çünkü çoğu stratejinin zamana ve deneyime ihtiyacı vardır; tıpkı satrançta olduğu gibi. Birkaç adım sonraki hamleyi tahmin edebilmek ve planlamak yeterli değildir, beklemek de gerekir. Bu bekleme süresi bir avantajdır kullanmayı bilene; çünkü yeni olasılıkların görülmesini sağlar. Ne yazık ki fazla beklemek de olasılıkları çoğalttığı için beyni dizginlemek zorlaşır, karşı hamlenin gelmesini ve bu azabın dinmesini istersiniz bir an evvel; yani sabır imtihanına sokulursunuz ve göründüğü kadar kolay değildir, hatta bu yüzden bir keresinde karşımdakini yenebilecek konumdayken pes etmiştim. Aslına bakarsanız yenilmiştim; çünkü sabredememiştim ve yine olsa yine pes ederdim. Sabırsızlık hele ki düşüncelerin sabırsızlığı dayanılacak şey değil. Bu yüzden Czentovic'in yavaş hamleleri Dr. B'yi olduğu kadar beni de deli etti; hatta öykünün bir bölümünde aynı anda ayaklarımızı yere vurduğumuz da oldu. Bunda Zweig'in müthiş betimlemesinin katkısı olduğunu söylemeye de lüzum yok sanırım.