SİLİK BİR ADAM / İDİL AKDEMİR

Çoğu insanın yaşamının büyük bir ölçüsünde okumayı tercih ettiği, eserlerini soluksuz bir şekilde bitirdiği yazar veya yazarlar vardır şüphesiz. Her yaz tüm romanlarını çocuk denilebilecek zamanlarda soluksuz okuduğum Dostoyevski'yse hayatımın yazarları sıralamasında ilk üçe kolaylıkla girebilecek birisidir. Dostoyevski kimi zaman çılgınlık seviyesine bile ulaşabilecek insan ruhu tasvirleriyle üzerimdeki etkisi oldukça büyüktür. Daha 12-13 yaşlarındayken elime aldığım "Suç ve Ceza" eseriyle beraber yaşadığım şaşırtıcı boyuttaki şokla artık ben daha fazla Dostoyevski okumak için can atıyordum. Şu zamanlarda edebiyat sahasında kaç yazar vardır hem kendine özgün bir yazı sergileyip hem de o yazıyı diğer yazarların yaptığı gibi aynı konuları ısıtıp ısıtıp okur önüne sunmayan? İşte Dostoyevski öyle yazarlardan biridir; her kitabında aynı anlatım diliyle bizi düşünmeye zorlayan. Çarlık Rusya'sından dolayı meydana gelen hiddetin altında, kendi deyişiyle yer altında kaleme almıştır kitaplarını. Kendi yaşamını da olay örgüsünün içine harmanlayarak oluşturduğu kitaplarında aslında içten itiraflarda bulunurdu okuyucularına. Kendisinin en perişan halininse ''Yeraltından Notlar'' romanında yazdığını düşünüyorum çünkü kendisinin kendisiyle kavga eder gibi hareket etmesinden dolayı. Bu durum karşısında sayfaları ilerledikçe, yani bu adamı zihnimde canlandırdıkça onun depresyondaki hali benim zihnim yorgun düşürmeye yetmişti bile. Başka kitaplarıyla karşılaştırdığımda daha az sayfaya sahip olan bu eser, bana kimsesizliğin pençesinde olan bir adamın aklında şekil bulup ortaya çıkan senaryonun ürkütücülüğü ve dokunaklı hikayesini gösterdi. Size kısaca kitaptan bahsetmek isterim. Yazar kitabı iki bölüm halinde yazmıştır. İlk bölümde yazdıklarını "Yer Altı" adı altında toplamıştır. Adsız bir başkarakterin içe dönük yaşamını ve bunun etrafında gelişen olaylar anlatılmıştır. Kötülüğün iyiliğe dönüşmesine olanak sağlamak için harcanan uğraşların anlamsızlığını, bu uğraşların budalalığa varan bir romantizm içerdiğini daha sonralarıyla bu romantizmin zamanla ikiyüzlü bir kimliğe girdiğinden bahsediyor yazar. Pısırıklıkla tanımlanabilecek bir kahramanın, iyilik hareketlerine olan kızgınlığını, bundan daha da fazlası öç alma arzusunu gözler önüne seren bu ilk bölüm, bir olayı anlatmaktan daha fazla bir tespit niteliği taşımaktadır. Lakin bu anlatımında yalnızca kahraman bakış açısıyla yazıldığını söylemek isterim. İlk bölümde biraz daha detaya girdiğimizde felsefenin nefesini biraz daha yakından hissederiz. Herhangi bir şeyi yapıp yapmamaya karar alma kuvvetinin önemsizliğinden, çoğu şeyin doğruluk derecesine kadar çizmeyi sağlayan cetvel gibi analitik düşünmeye zorlayan ve coşkunun kayboluşundan bahseder. "İş cetvelle aritmetiğe dayanınca, iki kere iki yalnızca dört ediyorsa, iradenin lafı mı kalır! İki kere iki, iradem karışmasa da dört edecek. İrade bu mudur!"(43) diyerek aslında "yeraltı" kısmını da özetler. Bu kitaptaki ilk bölüm ikinci bölüm için sağlam bir taban oluşturduğu hiç şüphesiz. "Sulu Sepkene Dair" isimli diğer bir bölümdeyse, kahramanın ilk bölümdeki karışık düşüncelerinin biçim kazandığını ve okuyucular içinde kafadaki soru işaretlerinin giderildiği bir bölüm olmuştur. Akıllı ya da anlama kabiliyeti yüksek olan insanın standart bir insan ve ilişkiler karşısında nasıl da küçük düştüğünden ve bundan ötürü dost ya da yakın arkadaş bulamayışını konu eder. "Yer altında yaşayan" bir insanın günlük bir hayata ayak uyduramayışını ve başına gelen olayları doğru değerlendiremeyesinden bahseder. Bir taraftan tükenmek bilmeyen yalnızlığa dair şiirler okurken bir yandan da bu şiiri tamamlayacak bir kitap okumak gerçekten çok mükemmel. Böyle bir zamanda "Sulu Sepkene Dair" bölümünde bahsi geçen, gelişen yalnızlık kavramını okuduğumda içimdeki duygusal bayan kanlanıp canlanmış gibiydi. Yalnızlığın sebep olduğu kederi ve bana kattığı soyluluğu anladım. Dostoyevski'nin yalnızca bu yapıtını okuyarak elbette bir yere varamazdım çünkü bence yazar tüm kitaplarıyla bir bütünlük halindedir bir yapboz misali. Onun her romanı beni birbirinden değişik hayal alemine götürdü. "Budala" kitabındaki Dostoyevski'yle "Delikanlı" kitabındaki kahraman arasında fazlaca farklılıklar vardır. Eserlerini okudukça ve anlatmak istediklerini anlamaya başladıkça daha yakından tanırsınız Dostoyevski'yi. Sadece birkaç kitabını okuyarak ne yazık ki onu anlamış olmazsınız. Tamamlanmamış yapbozu eksik parçalarıyla bitti demek gibidir aslında bu. Her bir yapboz parçası yazarın yaşamından hikayeler barındırır. Bu yüzdendir ki her bir kahraman ondan izler taşır.