GökhanEğri

"Ne farkımız var bizim bu tablodaki tutsaklardan?" Cevap oldukça basit: Özgürüz. Çemberler çizerek yürüyen, kafaları önlerine eğik, kendilerine ait bir bilinçten sıyrılmış, insanlıkları ellerinden alınmış bu tutsaklardan farklıyız kesinlikle. Sadece farklı değiliz hatta, üstünüz de aynı zamanda onlardan. Görüşlerimizle, kazançlarımızla, yaptıklarımızla, sevdiklerimizleüstünüz;çünküözgürüzbiz, onlarınaslaolamayacaklarıkadar. "Peki özgür müyüz gerçekten?" Cevaplanma amacını kaybetmiş bir soru bu günümüzde. Bu soruyu tartışmak bile; bir rengin kokusu, bir şarkının tadı kadar anlaşılmaz ve uzak geliyor bize. Belirli bir düzene karşı çıkmak, karşı bir düşüncenin karamsar etkilerini göz önüne sermek için kullanılan bir protesto kalıbı artık bu, gazetelerde okuyup ikinci bir düşünceye değer görmeden üzerine sayfayı çevirdiğimiz bir yardım çağrısı. Çünkü her sorulduğunda, cevabını da kendi içinde taşıyor: "Yeterince özgürüz." Tüm dünyanın içtenlikle benimsediği bir zıtlık, barış adına yapılan bir savaş kadar ironik. İnsanlığın en acı dramına işaret ediyor belki de, gerçek özgürlüğü düşleyecek kadar özgürolmayışımıza. Gerçekten de sandığımız kadar farklı mıyız tablodaki tutsaklardan? Onların taştan duvarlarını kendi ellerimizle inşa etmiyor muyuz etrafımıza önyargılardan, bencilliklerden özenle yonttuğumuz tuğlalarımızla? Peki ya çemberler çizerek dolaşmıyor muyuz kendimizi üstün olduğuna inandırdığımız düşüncelerimizin peşinden? Yoksa utanmamız gereken yerde gururlanmıyor muyuz olmayan özgürlüğümüzle? En sonunda mutlu olmuyor muyuz duvarlarımızı bulutlarakadaryükselttiğimizde? Ancak bu tabloyla ilgili olarakşu ana kadar anlattıklarımdan başka bir şey daha var burada. Bahsettiğim her şeyden daha önemli bir ayrıntı. Kale duvarları gibi tutsakların üzerine kapanan avludan, kafasını yere eğmiş tutsaklardan, tutsakları gözeten gardiyanlardan, üzerinde yürünmekten parçalanmış yerden daha anlamlı. Anlamlandırılması en az fark edilmesi kadar güç olan, karamsarlığın içindeki iki som beyaz kelebek; arka avlu duvarının üzerinde belirli belirsizikibeyazleke. Benim için tek bir anlamı var bu iki kelebeğin: Umut. Van Gogh'un som beyaz kelebekleri tipik bir karamsarlık portresini;birumutışığına, dahaiyibirgeleceğeduyulanbirgüveninaktarımınadönüştürüyor. Pekibukadarönemli birduygunedenumurasamazcasınatuğlalarınarasınabirsilüetolaraksaklanmış. BelkideVanGogh, umudunancak aranarak, çaba gösterilerek bulunabileceğini anlatmak istiyordu bu kelebekleri saklayarak, belki de sadece küçük etmenlerin bütüne ne kadar anlamlı bir etkide bulunabileceğini göstermek için sadece küçük bir ışık demeti olarak göstermişti tablonun belki de en önemli parçasını. Belki de saklamıştı ki umuda sadece kafasını kaldırıp gökyüzüne bakanlarınerişebileceğinianlayalım. Peki ne oldu Van Gogh'un som beyaz kelebeklerine? İnşa ettiğimiz duvarların tozu altında kirlenip ışıltılarını mı kaybettiler, yoksa koyduğumuz sayısız tuğlanın arasında ezdik mi onları fark etmeden? Kaç kelebek geçti avlu duvarlarımızın içinden, kaç şansımız vardı umuda tutunmak için ve kaçını kaybettik önyargılarımız, ayrımcılıklarımız uğruna? Daha ne kadar kelebek gelecek önümüze bilemiyorum, ancak şundan eminim ki savaşlarımız, göçlerimiz, açlıklarımız devam ettikçe hızlanarak; duvarlarımızı göğe uzatacağız. Bir gün gelecek ki devleştirdiğimiz duvarlarımız birleşerek kubbeleşecek. O zaman Van Gogh'un som beyaz kelebekleri değil, güneş ısığı bile giremeyecek içeri. Duvarlarımızı da uzatamayacağız artık, ancak koyduğumuz tuğlaları parlatacağız, herbirini özenle birer aynaya çevireceğiz ki bize kendimizi göstersin, göstersin ki varlığımızla gururlanalım. İşte o zamanavlumuzunaynadanduvarlarındanyansıyıpgözümüzükamaştırankaranlığımızdakörolacağız. Gogh, V. V.(1890). TutuklularÇemberi[Resim]. PuşkinMüzesi, Moskova