Herkesin Bir Linda'sı Var

Asya'da maymunları yakalamak için özel ve etkili bir tuzak yöntemi kullanılır. Hindistan cevizini oyup bir yere bağlarlar ve hindistan cevizinin altına maymunun, elini sadece açık iken çıkarabileceği bir yarık oluşturur ve buraya da tatlı bir yiyecek koyarlar. Maymun tatlının kokusunu alır ve bir anda yiyeceği avucunun içine alıp çıkarmaya çalışır. Ama maymun ne kadar çabalarsa çabalasın, yiyeceği bırakmadığı sürece tuzaktan kurtulamaz. İşte bu tuzak türünde maymunu tutsak eden tuzağın sistemi değil, maymunun kendi açgözlülüğü, tatlı yiyeceğe duyduğu arzudur. Yetinmeyi bilmeyen, hep isteyen, arzularının kölesi olmuş insanları tanımlarken kullandığımız "maymun iştahlı" deyimi, işte buradan gelir. Ama bana göre günümüz insanının yetinmeyi bilmeyişini, açgözlülüğünü, hep daha fazlasını arzulama isteğini maymunlarla karşılaştırınca bu konuda maymunlara büyük haksızlık yapıldığı bariz ortada. Paulo Coelho' nun popüler kitabı Aldatmak da bana insanoğluna özgü sayılı özelliklerden biri olan fakat modern dünya ve getirileri yüzünden daha da artan açgözlülüğü hatırlattı. Kitanın ana karakteri, Linda adında, iyi bir eşe, güzel çocuklara, zenginliğe, tatmin edici bir kariyere ve bunlar gibi diğer insanların isteyebileceği birçok şeye, kısacası refah için gereken her şeye sahip bir kadın. Üstelik diğer insanlara kıyasla ne kadar iyi bir durumda olduğunun da bilincinde. Bu bilinçte oluşunu anlatan en etkileyici bölüm de Linda'nın kendi ile ilgili bir çıkarımı: "Erkeklerde arzu, kadınlarda kıskançlık uyandırıyorum." İşte tam da bu noktada, Linda maymun iştahlılığın sözlük anlamı olacak kadar belirgin bir hissiyata kapılıyor: sahip olduklarından mutlu değil, daha başkasını, daha tatmin edicisini istiyor. Ve bu isteği yüzünden, insanlığa özgü bir huy olan açgözlülük yüzünden ironik bir biçimde insanlığını kaybediyor. Onu seven kocasını aldatmaya başlıyor ve içindeki karanlık aydınlığı bastırmaya başlıyor. Ben insanları iki farklı şekilde ayırmak istesem, kullanacağım ayıraç kesinlikle açgözlülük olurdu. Her ne kadar açgözlülük insana özgü bir davranış biçimi ya da bir dürtü olsa da, açgözlülüğü kontrol edememek, bu kontrolsüzlük yüzünden çevredeki kişilere ve olaylara zarar vermek tamamen kötü insanlara özgüdür. Benim hayat felsefeme göre insanlar iyiliği ve kötülüğü aynı anda içinde barındırır. Kötü diye adlandırdıklarımızın içindeki kötülük daha ağır basar, iyi diye adlandırdıklarımız ise iyi tarafını daha çok kullanır. Buna inandığım içindir ki, kendi gereksiz istek ve arzularının kölesi olup insanlığını kaybedenler aynı zamanda çevresindekileri de etkiler. Aynı kitapta Linda ve eski sevgilisi Jacob'ın kaçamağının eşlerini etkilediği, onları haksızlığa uğrattığı gibi. Aslında bir kitabı okurken benim için etkili olması, bana dokunması kendimi kitabın karakteriyle bütünleştirebilmeme bağlıdır. Fakat bu kitapta kendimi bulmaktan ziyade hayatımdan bir insanı buldum. Herkesin hayatında elbet bir Linda'sı oluyor: tamah etmeyi alışkanlık edinmiş, açgözlülüğü empati yeteneğini köreltmiş, çevresindekilere karşı sorumluluklarını unutan, bencil insan. Bu Linda'ların insanlara karşı sorumluluklarını unuttuklarının en güzel örneği kitabın adında gizli: aldatmak. Çünkü sadece Linda'lar, yani açgözlülüler aldatır. Elindekilerinin değerini bilmezler, kendi yersiz arayışları onları ordan oraya sürüklerken, yanındaki asıl sahip oldukları, onlara değer veren, sevgilerini kazandıkları insanları da üzerler, hatta bazen yerle bir ederler. Linda'larla baş etmek zordur. Ama asıl zor olan hayatındaki Linda'nın baş etmeye değer olup olmadığının farkına varabilmektir. Bu farkındalık da önceden bahsettiğim insanın içindeki karanlık- aydınlık, iyilik- kötülük dengesidir. Benim hayatımdaki Linda'nın içindeki aydınlık, karanlığı alt edebilecek kadar güçlüydü. Her ne kadar bencilliğinin ve açgözlülüğünün sebebiyet verdiği içindeki Yin Yang'ın koyu kısımlarını, yani içindeki kötü taraflarını fazla gösterse de onu kazandıracak dengeyi kurmanın bir yolunu buldum. Kitabı okuduğumda bulduğum yolun aynısını yazarın da keşfettiğini fark ettim. Linda bu sarsıcı deneyimin sonunda kendine döndüğünde zamanın bizleri farklı birine dönüştüremeyeceğini, insanı olduğundan farklı birine dönüştürebilecek tek şeyin sevgi olduğunun farkına varıyor. Sevgi insanın istemsiz sahip olduğu en güzel, en içten yol ışığıdır. Sevgi içimizdeki aydınlığa güç verir ve onun sayesinde insana özgü kötü huyları kontrol edebilir, daha da insan olabiliriz. Linda'lar tehlikelidir, ama sevgi sayesinde alt edilebilir, geri kazandırılabilirler. Yapılması gereken tek şey hayatımızdaki Linda'ları tespit etmek, içlerindeki aydınlık ve karanlığın dengelenme potansiyelini görmek ve en önemlisi sevgi sayesinde sahip oldukları aydınlığı onlara fark ettirebilmek. Gizem Gülsoy Coelho, P. (2014). Aldatmak (E. İmre, Çev.) İstanbul: Can.