Zincirsiz

Hiçbir bireyin birbirleriyle aynı olmasını bekleyemeyiz. Dil, din, ırk, köken gibi sınıflandırmalar bizi diğer insanlardan ayırır. Bu farklılıkları, "zenginlik" olarak görmemiz gerekirken; bu farklılıkları, insanları toplumdan dışlama, küçük görme gibi davranışlar ne yazık ki geçmişte var olmuş, günümüzde devam etmekte ve bundan sonra da ne yazık ki devam edecektir. Amerika'da siyahi bir gencin polis tarafından vurulması üzerine "ırkçılık" sorununun su yüzüne çıkması ve bunun sonucunda gelişen olaylar, beni "ırkçılık" sorunu üzerinde düşünmeye itti. Ben de bunun üzerine, geçen yıl sinemada gösterime girip bir kesim tarafından "ırkçı" olarak gösterilen, Quentin Tarantino'nun yazıp yönettiği "Zincirsiz" (Django Unchained) adlı filmi tekrar izleyip inceledim. Filmde, siyahi insanların "köle" olarak yansıtılması ve "zenci" kelimesinin sıkça kullanılması, bu filmin bazı insanlar tarafından "ırkçı" olarak yorumlanmasına neden olmuş. Ben, tam aksine, bu filmin öğretici bir film olduğunu ve Quentin Tarantino'nun siyahi insanların geçmişte yaşadıkları zorluklara, çektikleri acılara ustaca dikkat çektiğini düşünüyorum. Siyah- beyaz çatışması, geçmişte, ne yazık ki, yaşanmış olan bir gerçeklik ve bu gerçekliği yansıtmak "ırkçı" olarak adlandırılmamalı. Zincirsiz filminin konusu ve yansıttıkları açısından kesinlikle çok başarılı bir film olduğunu savunuyorum. Zincirsiz adlı filmde siyahlar, beyazların kölesi olarak yansıtılıyor. Beyazlar atlarda gezerken, siyahlar en uzun yolları ayaklarına zincirler bağlı bir şekilde yürümek zorunda kalıyorlar. Django adlı ana karakter, siyahi olduğu için onun ata binmesini beyazlar, kendilerine bir hakaret olarak kabul ediyorlar. Zengin beyazlar, siyahların birbirlerini dövüşerek öldürmelerini "spor" olarak nitelendiriyorlar. Filmde de yansıtıldığı gibi siyahi bireylerin, günümüzde toplumdaki yerlerini kazanana kadar yaşadıkları zorluklar, çektikleri acılar aşikar. Ancak, günümüzde insanları siyah, beyaz olarak ayrılmaktansa, herkesin "insan" adı altında aynı çatı altında toplanıp eşit haklara sahip olmasına rağmen, "ırkçılık" konusunda tartışmalar zaman zaman su yüzüne çıkabiliyor. Bunlara ortadan kaldırmak için her ne kadar filmlere, şarkılara kısıtlamalar konsa da çözümün bireylerin kendi içinde olduğu hala anlaşılmıyor. Siyahi insanlar, bir beyaz kendilerine "zenci" dediği zaman bun "ofansif" olarak algılayıp o kişiye "ırkçı" diyebiliyor; ancak siyahi bireyler birbirlerini günlük yaşamda "zenci" diyerek çağırabiliyor. "Irkçılık" sorunsalının çözümünün kelimelerde olduğunu düşünmek cahillik olur. O yüzden, çözüme kelimelerden gitmek yerine, geçmişte yaşanan olayları, ırkçılığın tarihsel gelişme sürecini topluma öğretmek tercih edilmeli. Zincirsiz gibi, bu sorunsalı esas alan filmler, toplumu "ırkçılık" ile rahatsız etmek yerine, toplumu bilinçlendirmekte faydalı olacaktır. Irkçılık, her dönem görüldüğü gibi her toplumda da görülüyor. Ülkemizde en çok önem verilen alanlardan biri olan futbol, yine ırkçılığın da en sık görüldüğü alanlardan biri. Yurtdışından transfer edilen siyahi oyuncular, ne yazık ki, taraftarların ya da rakip takım oyuncularının "ırkçı" söylemlerine maruz kalabiliyor. Her ne kadar stadyumlarda reklam panolarında "Irkçılığa hayır" sloganları yazsa da oyun içinde gerilen sinirlerle birlikte bu sloganlar yeterli olmayabiliyor. Emre Belözoğlu gibi yıllarca en üst takımlarda mücadele etmiş, milli takım kaptanlığı yapmış bir oyuncu, maçta sinirlenip karşı takımda siyahi bir oyuncu olan Zokora'ya kameraların önünde ırkçı söylemde bulunabiliyor. Ayrıca, taraftar da karşı takımdaki siyahi oyunculara ellerinde muzlarla "maymun taklitleri" yapabiliyor. Toplum cahil olduktan sonra filmler, şarkılar sansürlense ne olur, sansürlenmese ne olur? "Irkçılık" sorunu yasaklarla geçiştirilecek bir sorun değil, bireyler bilinçlendirilerek bireylerin kendi içinde çözümlenmesi gereken bir sorun. İnsanları beyaz, siyah diye ayırmamalıyız: Hiçbir insanın başka bir insanı, renginden dolayı ezme hakkı yoktur; farklılıklarımız, zenginliğimizdir. Bu nedenle farklı ten renkleri insanları birbirinden ayırmak için bir neden olmamalıdır. Kimse inkar edemez ki, siyahi insanlar, beyazlar tarafından geçmişte köle muamelesine maruz kalmışlar, büyük acılar çekmişlerdir. Ancak günümüzde beyaz- siyah ayrımı olmaksızın her "insan" eşit haklara sahiptir ve önemli olan da budur. Her toplumda bu "ırkçılık" sorunu, geçmişten beri var olup bundan sonra da yaşanacak. Toplumlarda, "ırk" kavramını yeteri kadar anlamayan, geçmişte yaşanan acılardan, sıkıntılardan habersiz bireyler olduğu sürece; filmleri, kitapları, şarkıları sansürlemek ya da tamamen yasaklamak kesinlikle bir çözüm olmayacak.