SON DURAK

İnsan birçok hayal kırıklığı yaşayabilir. Bunlardan en büyüğü, uğruna en önemli değerlerimizi feda ettiğimiz savaşı kaybetmemizdir herhalde. Bana göre, kültürel ve eğitim anlamında çözülmedikçe, topla, tüfekle, kaba kuvvetle girilecek her savaş en sonunda kaybedilmeye mahkumdur. Belki bu nedenle, belki de tarihe olan merakım sayesinde Ahmet Ümit'in en son romanı olan 'Elvada Güzel Vatanım'ı büyük bir ilgiyle okudum. İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin son yirmi yılını, romanın ana karakteri olan 'Şehsuvar Sami'nin gençlik aşkı 'Ester'e gönderip göndermeyeceği bile belli olmadan yazdığı mektuplar aracılığıyla okuyoruz. Şehsuvar Sami, sadece Cemiyet'in kaybettiğini düşündüğü savaşı değil kendi iç savaşını da etkileyici bir anlatımla okuyucuya sunmuş. 'Ya zalim olacaksın, ya mazlum, ya katil, ya kurban.' Ne yazık ki nerede okuduğumu hatırlayamadığım bu sözler benim için savaşın en güzel tarifi. Bunlardan biri olmak istemeyeceğim için de, savaşın her türlüsüne, sebep ne olursa olsun karşıyım. Tarihe olan merakım nedeniyle, birçok tarihi kitap okudum ama doğrusunu söylemek gerekirse son altı aya kadar milletimizin yakın tarihiyle ilgili okulda gördüğüm İnkılap Tarihi dersi dışında bilgiye sahip değildim. Son zamanlarda, komşu ülkelerde ve ülkemizde olan ve hepimizi derinden üzen olaylar nedeniyle yakın tarihimizle ilgili birçok kitap okudum. Bir kez daha, savaşın- özellikle de iç savaşın- hiç bir sorunu çözmeyeceği gibi, bir de üstüne birçok bireysel trajedi getireceği ve bunun da milletler üzerinde belki de yüzyıllar boyu devam edecek bir lanet olacağına olan inancım arttı. Aslında belirli bir eğitim düzeyine sahip, ortalama tarih bilgisine sahip olan herkes savaşların neden çıktığını, kimin işine yaradığını çok iyi biliyor. Belli çıkar grupları ve dış mihraklar tarafından, birçok sorun gibi gösterilen farklılıklar kaşınılıyor; aslında o topraklarda yaşayan insanlar için kültürel zenginlikten başka bir anlam taşımayan bu farklılıklar savaşmak için bir neden gibi sunuluyor. Yıllarca kardeşçe yaşayan, birbirine komşu olan, aşık olan, dertlerine derman olan insanlar, bir bakıyorsunuz, kanlı düşman olmuş, acımasızca birbirlerinin gırtlağına yapışıyorlar, başka ülkelere sürülüyorlar, çoluk çocuk, kadın, yaşlı demeden birbirlerini öldürüyorlar. Beni en çok üzen durum, bu kanlı savaşlarda maşa olarak kullanılan masum, vatansever, idealist, inançlı ve tecrübesiz gençler. Son zamanlarda okuduğum veya izlediğim tüm belgesellerde bu gerçek apaçık ortaya konuluyor. Genel kanının aksine, bu gençlerin çoğu ipsiz sapsız, sorunlu veya fakir değil. İçlerinde birçok eğitimli ve iyi aile çocukları diye niteleyeceğimiz gençler de var; aynı 'Şehsuvar Sami' gibi. Belki de, eğitimlerine rağmen gençliğin verdiği cesaret ve idealistlikle kandırılmaları çok daha kolay olduğu için çıkar çevrelerinin kandırmak ve amaçları doğrultusunda kullanmak için en sevdikleri grup bu tarz gençler. Tabii bu gençleri bekleyen son hiçbir zaman onların hayal ettiği gibi olmuyor. Eğer yaşayacak kadar şanslı olurlarsa, bu kandırılan gençlerin 'eğitimli' olanlarının çoğunun gözü savaşın bir yerinde açılıyor. Her savaş - amacı ne olursa olsun- bir süre sonra 'İktidar Savaşı'na dönüyor. Sadece güç dengeleri değişiyor ama her şey başladığı yere dönüyor. Elini kana bulamış olan bu masum gençler de kaybettikleri değerleri ve genellikle başkalarının savaşı uğruna yaptıkları fedakarlıkları düşündükçe derin travmalar yaşıyorlar. Sadece Irak Savaşı'ndan sonra Hollywood'da çekilmiş olan -kendileri sebepsiz yere istila ettikleri ve birçok Iraklıya gereksiz işkence yaptıkları halde- ve Amerikan askerlerinin psikolojik rahatsızlıklarını gösteren birçok film mevcut. 'Ey Güzel Vatanım'ı okurken, her satırda savaşla ilgili düşüncelerimin ne kadar doğru olduğunu gördüm. Okuyan, eğitimli bir genç olarak; sorunların kaba kuvvetle, kan dökerek değil, yaşanılan topraklarda bir sorun varsa, orada yaşayan halkı eğiterek, bilinçlendirerek çözebileceğimizi bir defa daha anladım. Yaşayan bir kültürü değiştirmek çok zor olsa da, savaş- özellikle de iç savaş- insanoğlunun yaşayabileceği en büyük trajedidir. Ahmet Ümit'in de bu güzel romanına başlarken söylediği gibi "Ölüm, şehirlerimizi kaybetmekle başlar..."