İKİRCİKLİ YALNIZLIĞIN PORTRESİ

Caspar David Friedrich, Deniz Kenarında Keşiş (Monk by the Sea), 1809 civarı, tuval üzerine yağlı boya, 43" x 67 1/2" /110 x 171, 5 cm (Nationalgalerie, Staatliche Museen, Berlin) Öyle bir şeydir ki yalnızlık; ya huzur verir sahibine denizin kenarında, ya da özendirir onu ufukta beraber uçan martılara. Hayatım boyunca bu iki duyguyu da tattım, ne var ki Friedrich'in Deniz Kenarında Keşiş'ine bakınca ne hissettiğimi anlamam mümkün değil. Bir yandan melankolinin büyüsü beni resmin içine çekiyor, öbür yandan bu adama ne kadar benzediğimi gördükçe kafamı çevirmek, resimden kaçmak istiyorum. Böyle mi hisseder her yalnız insan, yoksa resmin basitliğine aldanıp değersiz olduğuna mı karar verir? Gösterdiği şey çok basit gerçekten ressamın, keşiş o kadar küçük ki resme göre ve dünya öylesine büyük ki... Keşişi anlamak da öylesine kolay mı peki? "Belki de bir tanrısallık var işin içinde, devleşmiş eserinin yanında küçücük kalmış bir ilahi figür bu" diye düşünüp hüzünlendiğim oluyor; çünkü ben istiyorum ki bu küçük siluet mükemmel olmasın. Gizli gizli yalnızlığın kusursuz olmamasını istiyorum, onu basitleştirip insana özgü kılmak tek olmanın üzerime bindirdiği yükü hafifletiyor belki de; bilemiyorum. Tablonun renkleri en sevdiğim renk olan mavi ve görmekten tiksindiğim gri tonları arasında değişiyor. Mavi huzuru arayanların rengidir, belki de mutludur keşiş denizin kıyısında. Öbür yandan gri göğe başını kaldırdığında bir hüzün çökmez mi omuzlarına? Hayatta da böyle kararsızım... Ne mutlu ki keşiş de kararsız, Khan Academy'de figürü bir soru işaretine benzetmiş yazar. Bu benzetmeyi görünce sevindim, çünkü görüşümde "yalnız" değildim. Kararsızlığı başkalarının yardımıyla yenebilmek kötü bir şey, çoğu zaman yenemediğim için çok benziyoruz keşişle. Keşişin yüzü tabloyu izleyen, onun bu özel yalnızlık anına şahit olan bizlere bile dönük değil. Neye benzediğini, ne hissettiğini bilemiyoruz. Silik bir figür sadece o ve resmin bütünüyle anlamlanıyor. Çoğu zaman diyorum ki, neredeyse hayatımıza giren her insan bir soluk figür bizler için. Kalabalıklar bizi yalnız olmadığımıza inandırıyor, ama ben yalnızlıkla içli dışlı biri olarak söyleyebilirim ki en beter, en keyifsiz şeydir kalabalıklardaki yalnızlık; ikiyüzlülük barındırır içinde. Bu yüzden mutluyum ki keşiş sofistike bir yalnızlık yaşıyor, üzülüyor belki ama bir maskeli balo dönmüyor etrafında. Düşünüyorum da Murathan Mungan'ın Yeni Türkü için yazdığı Maskeli Balo adlı şiirin Anatolian Rock sitesinden aldığım aşağıdaki dizelerinde yaşadığı buhranı yaşamıştır belki de keşiş; "Yaktım gemilerimi Dönüş yok artık geri Tak etti canıma bu maskeli balo Bu maskeli balo ve onun sahte yüzleri" Her ne olduysa, başından acıklı bir olay geçtiyse de ne mutlu atlatmış ve dingin denizin karşısında istirahate çekilmiş keşiş. Kim bilir manastıra kapanmaktan bile daha dindar bir yolculuktur belki de bu... Üzüntünün ağırlığıyla da olsa, bu olmuşluğa ermek güzel olsa gerek. Onca kelam ettim, görüyorsunuz ki kendimi özdeşleştiriyorum keşişle... Oysa hala tablonun anlamıyla ilgili "kesin" olduğuna inandığım bir iki kelime etmedim. Çünkü etmem gerekmiyor da ondan! Tabloda ben bana benzeyen, yalnız bir adam görüyorum ve bu yazarın iç dünyasıyla ya da onu çizerken kapıldığı hislerle doğrudan bağlantılı olmak zorunda değil. Bence değil. Bir şeyleri keskin çizgiler içinde anlamlandırmaya çalıştığımız için esas değerli olanı yitiriyoruz. İlla kesin bir şeyler duymak istiyor, "ben bu yazıyı neden okudum şimdi?" diye mi düşünüyorsunuz? Buyurun size tablo hakkındaki asıl fikrim: "Yalnızlık nedir?" sorusunun yanıtıdır bu resim. Nasıl yalnızlık herkes için farklı manalara bürünüyorsa, tablo da o manaları üzerine takınır ve her özde ayrı bir iz düşüm yaratır bence; ruhumuzun en kuytusunu aydınlatır ve kendi gözlerimizin önüne serer sadece.