ÖLÜMSÜZLÜĞE UYANMAK

Tüm insanların ortak ve en büyük korkusu: ölüm. Ve en büyük istekleri:ölümsüzlük. Yazar Jose Saramago bu iki kavramı, taban tabana zıt olan bu iki kavramı kitabında öyle bir işlemiş ki insan iki kavram arasında bocalıyor ikisinin de insanlık için iyi mi kötü mü olacağına karar veremiyor. Ölüm hepimiz için doğanın bir kanunu ve evet bundan kaçış yok biliyoruz. Ama içimizde o bitmek tükenmeyen bir dürtü , istek var: ölümsüz olmak, sonsuz bir hayat yaşamak. Çünkü bu dünyaya çok bağlıyız çünkü bu dünyada, kopamayacağımız bir daha görmeme düşüncesi bile bizi kahreden insanlar var; onlarla yaşanmışlıklarımız ve yaşayacaklarımız var. Saramago da bize bir iyilik yapıp onun dünyasında da olsa o duyguyu yaşamamızı istemiş ve aslında bunu yaparak biz insanların ne kadar yanıldığını, ölümsüzlüğün sanıldığı gibi sonsuz mutluluk değil de ; sonsuz acılar, ıstıraplar, hastalıklar manasına geldiğini gözler önüne sermiş. Adı bilinmeyen bir ülke kurgulamış yazar. Zaten kitabı okurken adının ne olabileceğini hiç düşünmedim çünkü daha çok kimsenin ölmemesi fikri düşüncelerimi meşgul etti. Kitabın daha ilk cümlesinden insan nasıl bir dünyaya gireceğini anlıyor ve olacaklardan gerçekten korkuyor yani en azından ben korktum yazarın düşünce sınırlarının ne kadar geniş olabileceğinden. "Ertesi gün hiç kimse ölmedi" kitabın ilk ve son cümlesiydi. Bu cümleyle yazarın üzerimde yarattığı etki de cümle kadar derin oldu. Kitaptaki ülkede ölüm olmadığı, artık kimsenin ölmeyeceği öğrenilince ilk önce hafif bir afalladıktan sonra herkesi sevinç sardı. Aslında gerçekte de öyle bir olay olsaydı herkes yine aynı tepkiyi verirdi sevinç çığlıklarıyla karşılardı öyle değil mi? Ama işte biz insanların hep görmezden geldiği bir şey vardır: sonuçlar. Mutlu olacağımız bir olay olunca sadece sonuçlarını düşünmeden, etkilerini düşünmeden mutlu oluruz, anlık yaşarız her şeyi. Ama yazar bu hataya düşmemiş ve sonuçlarını gerek birey çapında, gerekse ülke çapında nelere yol açacağını nasıl bir kaos ortamı oluşturacağını tüm gerçekliğiyle açıklamış ki realistik oluşu kitabın en sevdiğim yanlarından biriydi. İlk başlarda yazara karşı önyargılıydım. Çünkü gerçekte olamayacak, doğanın kanununa, yaratanın kurallarına, emrettiğine tamamiyle zıt olan bir durumu işleyeceği için gerçekçi olamayacağını düşünmüştüm. Ama yazar öyle bir perspektiften anlatmış ki sanki okuyucu gerçekten öyle bir ülkede yaşıyor da ölümsüzlükle karşı karşıya kalıyor. Ölümsüzlük fikrinin kötü yanlarını, nelere yol açacağını görüp doğanın normal işleyişinde olması gerektiğini kabul ettiğin anda da , bu kez de ölüm sürpriz yaparak tekrar geliyor hem de içinde ölüm gününüzün yazılı olduğu eflatun renkli bir zarfla! Kitabın tam da bu bölümünü okurken eflatun renginin bana çağrıştırdığı anlamlarla yazarınkinin çok ters düştüğünü anladım. O ölümü eflatun rengiyle temsil etmiş ki bence ve çoğu kişinin düşüncesine göre ölüm siyahtır, o renklerin en kötüsüne, en koyusuna sahiptir. Eflatun rengi canlılığı, mutluluğu, ne kadar güzel ve pozitif şey varsa temsil eder. Ama yazar kitabında her zaman yaptığı gibi bu kuralı da yıkmış ve eflatun rengini görülmeye bile tahammül edilemez bir renk haline getirmiş. Ölüm geri geldikten sonra yazarın artık daha ileri gidemeyeceğini düşünmüştüm. Benim için artık kitap amacına ulaşmış, yazar anlatmak istediğini anlatmıştı. Yine sırası gelen ölebiliyor ve her şey düzene göre devam ediyordu. Ama daha önce hiç düşünmediğim bir şey oldu. Ölüm soyut bir varlıkken bizim için, somut bir hale büründü, bir kalıba girdi. Yani gerçekten o da somut bir varlıktı, biz dünyada yaşayanlar gibi vardı, yaşıyordu tabi yaşamak denirse. Açıkçası bu benim düşünce sınırlarımın çok ötesinde. Çünkü ne kadar zorlasam da onu bir kalıba sokamıyorum, ona bir biçim veremiyorum ancak yazarın da tasvir ettiği gibi onu sadece bir iskelet olarak hayal ediyorum. Ama yazar daha da ilerletip ona bir cinsiyet vermiş kadın yapmış o iskeleti ve çok güzel bir kadın... Öldüremediği bir viyolonselcinin hayatını incelerken ona aşık olan ve canını almaktan vazgeçen bir kadın... İnsan olmaya, insanlar gibi yemeye, içmeye, uyumaya özenen bir kadın... Ölüm benim için artık kelime anlamından çok şey ifade ediyor. Evet gerçekte böyle bir şey olmadığını ve olamayacağını biliyorum ama böyle bir ölümün varlığına inanmak daha iyi geliyor insana. Yazar sayesinde ölümün de yaşamanın da ne kadar kıymetli olduğunu daha iyi anladım. Evet ölümden korkuyoruz çünkü hayatı seviyoruz, yaşamayı seviyoruz ki zaten ölümün bile kıskandığı şey nasıl sevilmez? Ama bir yandan da ölmek biz insanlar için gerekli yani olması gereken şey, kaçmanın da hiçbir mantığı yok. Şu anda deli gibi ölümsüzlüğü araştıran bilimadamlarına tek tavsiyem bu kitabı okumaları. Zaten sonra daha "hayırlı" araştırmalara yönelirler diye düşünüyorum. Teşekkürler Jose böyle bir kitabı benim gibi sıradan bir okuyucuyla buluşturduğun için. Aldığın ödülü fazlasıyla hak ediyorsun.