HARCA HARCA BİTMEZ

Ekmeğin, suyun değerli olduğu, yeni kıyafetlerin bayramdan bayrama alındığı günler çoktan geride kalmış. Teyzelerin yastık altında altınlarını biriktirdiği günler birer efsaneden ibaret artık. Modern dünyanın materyal zevklerine kendimizi kaptıran bizler, elimizde ne varsa harcamayı alışkanlık edinir olmuşuz. Birçok gereksiz harcamaya "ihtiyaç" deyip geçmek kolay gelmiş, bu arada dünya düzenine verdiğimiz zararı düşünmemişiz bile. Uzun zamandır özellikle kredi kartlarımla elimde olmayan parayı harcarken- bu tüketici toplum içerisinde yaşamaktan sıkılmış haldeydim ve bu durumun sebeplerini ciddi bir şekilde inceleyen bir kitap arıyordum. Philip Roscoe, Harcıyorum Öyleyse Varım adlı kitabında bu tüketicilik düzeninin sebeplerini ortaya koyarken çok farklı bakış açıları getiriyor. Ekonomi hakkındaki düşüncelerimi değiştiren ve içinde bulunduğumuz durumu daha iyi analiz etmemi sağlayan bu kitaptan sizlere de bahsetmek istiyorum. Öncelikle, günümüzdeki insanların harcamaya bağımlı olarak yetiştiklerini düşünüyorum. Gerek reklamlar; gerek televizyon programları çocukluktan beri beyinlerimize şu mesajı yerleştiriyor: Sahip oldukların kadarsın. Bu yüzdendir ki insanlar kendilerini vahşi bir yarışın içinde buluyorlar. Bir hedefe ulaştığında bir diğerini koymak, biriyle eşit zenginliğe ulaştığında diğeriyle yarışmakla geçiyor insan ömrü. Nedendir bilinmez, çoğu kişi hayatındaki işlerin fazlalığından ve yorgunluktan şikayet ederken kazandığı parayla aldığı bilmem kaçıncı kazaktan şikayet etmiyor. Ben bu yanılgının bilinçli bazı güçler tarafından oluşturulduğunu ve birilerinin kazanç sağlamasına sebep olduğu için bir türlü son bulmadığını düşünüyorum. Kabul etmeliyim ki bu tüketicilerden biri de benim. Özellikle arabalar konusundaki tutkum yeterli olanı değil en iyi olanı istememe sebep oluyor. Diğer yandan gerçek mutluluğu eşyada bulamayacağımı seziyorum. Maddiyatta değil maneviyatta huzur olduğunu biliyorum. İçimdeki açgözlülüğü terbiye edebildiğimde bu mutsuzluk halim bir son bulacak, inanıyorum. Peki, nasıl maddiyatla maneviyat arasındaki denge nasıl kurulabilir? Ne yapmalıyız ki bu tüketim dünyasından kendimizi biraz olsun dışarı çıkarıp daha dengeli bir hayata sürelim? Bunun tek bir yolu olduğu kanısındayım: İçinde bulunduğumuz sistemin dünya ekonomisini yönlendiren kişilerce bilinçli oluşturulduğunun farkına varmak. Bu farkındalık oluştuğu zaman insanda, küçük marketçilik hilelerinden büyük ekonomik oyunlara kadar her şey açıklığa kavuşacaktır şüphesiz. Roscoe bu konuda şunları söylüyor: "Ancak karşımızda duran ekonomi bilimi, iktisadi değerlendirmenin önemli olan tek söylem olduğu bir dünya yaratmaya çalışmaktadır. ... Sonraki bölümde ekonomik mantığı en ham halinde, bedenlerimizin alınıp satılmasını incelerken göreceğiz ve şu soruyu soracağız: Her şey satılık mı?" ( s. 34 ) Bu konuya bundan daha doğru bir bakış açısıyla yaklaşılamazdı diye düşünüyorum. Birileri iktisadi görüşün tüm dünyaya egemen olmasını istiyor ve bunun için insan hayatına bile paha biçmekten geri kalmıyor. Tek yapmamız gereken bunun farkında olmak ve buna izin vermemek. Yırtıcı bir rekabet ortamı, merhamet göstermeyi unutmuş insanlar ve hayatın her yerinde etkilerini bırakan bir ekonomi sistemi... Modern dünyanın ayrılmaz birer parçası olmuş bu unsurlar, insanoğlunu robotlaştırmaya devam ediyor. Yine de ben karamsar olmak istemiyorum. Hoşgörüyü, tevazuyu, merhameti hayatınızdan çıkaralı ne kadar oluyor bir kez olsun düşünmenizi istiyorum. Belki de düşüncenizin kıvılcımı sizi, sizin kıvılcımınız etrafınızdakilerin fikirlerini değiştirebilir. Ekonomiyi anlamak ve onun isteklerini kendi akıl süzgecimizden geçirerek kabul etmek ve ya reddetmek çok zor olmamalı. İnsan parayı harcar, dünyayı harcar, insanı harcar... Biliyorum ki bunlar harca harca bitmez. Fakat ömrümüz bittiğinde geriye doyumsuz bir yeni nesil, tükenmek üzere olan dünya kaynakları ve yıkıma uğramış bir insanlık bırakacağız.