Yılanların Öcü: Ezen ve Ezilen İlişkisi

Yılanların Öcü romanı geniş bir karakter kadrosuna sahip olmasına rağmen bu kişiler ezilen, fakir köylü, ezen, zengin memur ve bürokratlar olmak üzere iki kısımda ayrılıyor. Temel anlamda olaylar ezen ezilen ilişkisi çatısı altında toplandığı söyleyebilirim bu bağlamda romanda bulunan bu özellik romana ayrı bir hava kattığını düşünüyorum. İnsanlar bir takım sıfatlarından damıtıldığında ortaya temel iki tip insan türü çıkar: Ezen ve Ezilen. Karakterlerin, güçlü ile güçsüz arasında insanlık boyunca devam eden bir savaşın etrafında toplandığını belirtmekte fayda var ve kitabın isminden de anlaşılacağı üzere kötülük simgesi olan yılan meteforunun bu savaşta güçlü olan tarafı temsil ettiğini düşünüyorum ayrıca ezilen tarafın yani Kara Bayram ve ailesinin yılanlar ile mücadelesi romanın temel direği. Fakir Baykurt bu romanıyla günümüzde dahi siyasi düşüncelerin odak noktasında var olan ezen ezilen ilişkisini Anadolu gerçeği ile harmanlamış ve bunu yaparkan de yerli bir gerçeği yerli bir dil ile anlatmış. Bu bağlamda Fakir Baykurt'un bu eseri elit edebiyatın köye indirgenme sürecinde bir mihenk taşı olduğu su götürmez bir gerçek. Romanı karakterler olarak incelediğimde ise şaşırdığımı söylemeliyim çünkü köy hayatını işleyen bir romanda baskın karakterler genellikle evin erkeği iken Yılanların Öcü bu bağlamda okuyucuyu ters köşeye yatırıyor. Kara Bayram'ın annesi Irazca oğlu bayram üzerinde mutlak otoriteye sahip, köylü üzerinde sözü dinlenen ve köy yaşamında devleti temsil eden Muhtara dahi kafa tutabilen bir karakter. Çünkü geleneksel Anadolu yaşamında kadınlar erkeğinin sözünden çıkmaz, çıkamaz, değil devlete kocasına bile karşı koyamaz bir yapıya sahip olduğu su götürmez bir gerçek. Olaylar Bayram'ın çevresinde dönsede olaylara yön veren Irazca bu bağlamda beni çok şaşırttı. Muhtar karakterinin ise çok gerçekçi olduğunu söylemekte fayda var. Muhat Cımbıldak Hüsnü romanda gücü, zenginliği ve otoriteyi yani devlet memurunu temsil ettiğine inanıyorum. Günümüzde dahi Hüsnü karakterine benzeyen birçok devlet memuru var. Bu türden memurlar romanda olduğu gibi gerçek hayatta da kibirli, gösterişi seven, bağlı bulunduğu üst yöneticiye menfaatleri gereği yalakalık yapan ve bu konuda sınır tanımayan insanlar romanın yazıldığı dönemde olduğu gibi günümüzde de varlar. Muhtar Hüsnü'nün yani ezen kesimin romanda sarf ettiği sözler ezilen kesimi yani köylüyü nasıl manipüle ettiğini bizlere anlatıyor. "Bahusu şimdi ortalıkta bir demokratçılar var. Dikkat edin, çilik değil, çılık ! Malum ya, çilik başka, çılık başka. Demokratçılıktan amaç, herkes nerde sen de orda olacaksın demektir. Şimdi bir işe başladın mı, çoğunluk diyorlar. Çoğunluk hayhayı bastı mı 'Hayır' deyenin hali harap. Anlaşıldı mı arkadaşlar ? Bundan böyle muhalifik, 1 münafıklık yoktur. 'Hayır' demek yasak edilmiştir" Haceli'yi ise sınıf atlamaya çalışan ve bu uğurda tüm kötülükleri yapmayı göze alan bir tip olarak düşünüyorum. Çıkarlar için Muhtarın yani devlet memurunun yani devletin yanında yer alan bir karakter olarak tanımlanabilir. Romanın vermek istediği mesaja gelecek olursak; insanlar hangi şartlarda olursa olsun, ne şekilde ve ne amaçla olursa olsun başkalarının haklarına saygı duymalı, zayıf ve yoksul kesimleri ezmeye çalışmamalıdır. Güçsüz ve fakir olan Kara Bayram ve ailesinin ezenler ile yani yılanlara ile verdiği mücadele güçlülerin egemen olduğu toplumda zayıfların haklarını korumaları ve mücadele etmeleri gerektiğine dair bir örnek. Belki de verdiği bu mesaj yüzünden romanın sol propaganda yapıldığı iddia edildi, yazarı Fakir Baykurt hakkında soruşturma açıldı ve öğretmenlği elinden alındı. Yılanların Fakir Baykurt'dan öcünü bu şekilde aldığını düşünüyorum.