İKİ ADAM

Yasaklanmadığı zamanlarda okudum John Steinbeck'in Fareler ve İnsanlar adlı kitabını. Sonunun beni çok üzdüğünü hatırlıyorum, bazen bu kitabı yeniden okumaya cesaret edemiyorum. Bir zıtlıklar kitabı sanki bu, bahsedilen şeyler aynı zamanda tezatlarıyla bir bütün oluşturuyorlar. Steinbeck'in bir dönemini de yansıtan bu eser, gerçek bir yaşam öyküsünü anlatır gibi. İki adam var: Biri iri yapılı olan ama zekası az olan, neredeyse çocuk gibi davranan "Koca Adam" (Lennie) ve görece daha ufak tefek olan ve ötekinin tam tersi olarak da zeki olan "Akıllı Adam" (George). Bu kadar farklı olmalarına rağmen birbirlerine tutunmaları ve aralarındaki o kuvvetli dostluk beni alıp götürüyor. Birine sahip olmak, onun yanında kendini güvende hissetmek, onunla birlikte hayaller kurmak ne kadar güzeldir. Ne kusurunuz olursa olsun, sizi kabullenen ve dostum dediğiniz birisiyle yan yana yürümek gibisi yoktur. Tabir- i caizse arkanızı kollayan biri vardır. Sizi seven ve sayan, size geleceğinde de bir yer veren biri... Koca Adam'la, Akıllı Adam da böyledirler. Mevsimlik çalışan işçilerdir onlar ve nerede iş varsa oraya giderler. En büyük hayalleri kendilerine ait küçük bir ev, küçük bir arazi ve bakacakları hayvanlarıdır, ama en önemlisi özgür olmalarıdır. Kimsenin altında çalışmadan, kendi hayatları üzerinde söz sahibi olarak mutlu bir şekilde yaşamayı arzu ederler. Bu yüzden Koca Adam, Akıllı Adam'a defalarca anlattırır bu gelecekteki yaşamlarını ve her seferinde de çocuklar gibi mutlu olur. Çünkü onun tavşanları olacaktır, onlara bakacaktır. Tavşanların tüyleri yumuşaktır ve o, yumuşak şeylere dokunmaya bayılır. Zaaflarımız felaketimiz olabilir. Sevmek güzel de, severken öldürmek nedir? Bir de bunu kötü niyetin olmadan ya da akıl edemediğinden yaptıysan cezanı kim çeker? Bu yüzden Koca Adam bir fareyi ve hatta bir köpek yavrusunu öldürür. Akıllı Adam, Koca Adam'ı o kadar sever ki; onunla birlikte çeker yaptıklarının cezasını. Onunla birlikte kaçar, hayatını değiştirir ve bütün bunlara rağmen o, hayal kurmaktan vazgeçmez. Gün gelip de bir kadın öldüğünde ise Koca Adam'ın cezası daha ağır olacaktır. O, sadece kötü bir şey yaptığını ve Akıllı Adam'ı üzdüğünü bilir. Gerçekler onun için göründüğünden daha az ciddidir. Onun niyeti, ölen kadının kocası içi önemli olmayacaktır; çünkü bu Koca Adam, onun sevdiği kadını elinden almıştır ve bunun intikamı alınmalıdır. İşte burada olaylar karışır. Bu, hayallerin suya düştüğü zamandır. Akıllı Adam'ın üstesinden gelemeyeceği kadar büyümüştür olaylar. İş öyle bir noktaya gelmiştir ki, Akıllı Adam'ın istediği tek şey dostunun daha az acı çekmesi ve mutlu bir şekilde ölmesi olur. Ağlayarak tetiği çeker. Özünde çocuk, dışında dev olan bu adam toprağın üzerine yığılır kalır. Zıtlıklar kitabı demiştim ya başta bu esere, belki de Steinbeck'in bir sistem eleştirisidir bu. Hayallerine en güçlü şekilde bağlı olanlar ve bunlara ulaşmak için çabalayanlar, nedense çabaladıklarıyla kalırlar. İyi insanlar yaptıklarının bedellerini en hızlı şekilde ödeyenlerdir. Yalnız insanlar, en sevdiklerini bulduğunda bir şekilde onlardan koparılırlar. Fakir insanlar, en kötü şartlarda bile çok mutlu olabilirler. Koca bir adam az akıllı ya da akıllı bir adam zayıf yapılıdır. Günü gelince kişinin kendisi, bütün güzel şeylere kendi elleriyle bir son vermek zorunda kalabilir. Bunlar gibi bir sürü şey çıkarabiliriz bu kitaptan. Bahsettiğim kitaba dair yazılmış ve benim de aklımdan hiç çıkmayan, kitabın özeti niteliğindeki şu dizeler Robert Burns'e aittir: "Ah farecik, yuvan bir sapanla yitti. Kış için dayayıp döşediğin evin yıkılıp gitti. Dert etme kendine, yalnız değilsin, İnsanoğlu da yaşadı bunları bilesin. Bir rastlantı yıkıp gider düşlerini, umutlarını Fareler ve İnsanların." Benim tek tesellim, Steinbeck'in ifade ettiği gibi Lennie'nin gerçek hayatta bir akıl hastanesinde yaşıyor oluşudur. Çünkü o, sonuçlarını kestiremeden hareket eden, yumuşak şeylere dokunmayı seven, takıntılı ve yarım akıllı bir çocuktur.