SOĞUK YENEN BİR YEMEK

"İntikam, güçsüz olduğunuzda ve güçsüz olduğunuz için kalkışmak istediğiniz bir eylemdir; acizlik hissi geçer geçmez intikam arzusu da onunla birlikte buharlaşır." (Orwell 45) Dali'den Karakurbağasına Bazı Düşünceler adlı kitapta özellikle değinmek istediğim bir tane deneme var. Bu denemede Orwell intikamla ilgili düşüncelerini, çelimsiz bir Yahudinin savaş sonrasında tüm kinini ve öfkesini yaralı SS subaylarına büyük bir şehvetle işkence ederek çıkarması üzerine yaptığı gözlemler aracılığıyla anlatıyor. Bu gözlemlerin arasında Yahudi adamın neler düşünebileceği yönündeki psikolojik tahliller de yer almakta tabi. Acaba o adam güç tamamen kendisinde olduğunda hala dayanılmaz bir arzuyla işkence eder miydi subaylara, yoksa bir noktadan sonra nefret yerini can sıkıntısına mı bırakırdı? Birine yaptığı bir davranıştan dolayı kızgın olabiliriz, bu davranışı kendimize yediremeyebiliriz. Bunun üzerine o anki duygularımızla, sanki uzun süreli bir tatminkarlık duyacakmışız gibi, o kişiye karşılık vermemize verilen isim intikam oluyor. Peki bu tatminkarlık ne kadar bir süre için bize yetebilir ki? Çok da uzun bir süreden bahsedemeyiz bence. Bir kez mutlu olduğumuzda yine de üzüntülere açık olduğumuz veya başımızdan kötü bir olay geçtiğinde yine de bizde yarattığı etkiyi atlatabileceğimiz gibi intikam alacak olduğumuzda da bunu bir ömür boyunca övüne övüne anlatmamız beklenemez. Ama gelin görün ki intikam, meşhur İngiliz bir yazarın bir denemesinde veya bir üniversite öğrencisinin Türkçe ödevi için yazdığı yazıda söz edilebilecek kadar insanoğlunu ilgilendiren bir konu. Ben olsaydım bunun açıklamasını, bilincimiz bu kadar gelişmişken ve medeniyet dediğimiz kavram yaşam biçimimizde yerini almışken bile zaman zaman temel içgüdülerimizle hareket etmemiz şeklinde yapardım. Evet, insan adı verilen canlı türünün şu an için en gelişmiş haliyiz, ama hala eski vahşi doğamızdan parçalar taşıyoruz. Yabancıların "fight or flight" şeklinde tabir ettiği, duruma göre savaşma veya kaçma dürtüsü günümüzde hala devam ediyor, yalnızca biraz şekil değiştirmiş bir biçimde o kadar. Kaçma olayının yerini "tekrar saldıracak güce sahip olana kadar kaçma" alıyor, yani saldırma içgüdüsü bir şekilde varlığını sürdürüyor. Saldırmadan kastım yanlış anlaşılmasın: bundan daha ilkel bir dünya için düşünecek olursak atı çalınan bir şövalyenin, hırsızı yakalayıp infaz etmesi ve günümüz dünyasındaki bir insanın gürültü yapan bir komşusunun evine gidip ses sistemini kırıp parçalaması apayrı şeyler tabi ki. Benim burada saldırıyla söylemek istediğim, herhangi bir etkiye karşı verilecek olan tepkidir. Tabi söz konusu insan olduğunda etkinin sonucunda tepki meydana gelene kadar bir zaman dilimi oluyor arada. İntikam için duyulan inanılmaz arzu da bu zaman dilimi boyunca insanı tepki vermesi için adeta zorlayan bir motivasyon kaynağı görevini alıyor. Diyorum ya, insanı adeta zorluyor, oysa sadece affederek eski vahşi doğamızdan biraz da olsun sıyrılabiliriz. Madem affetmenin intikamdan daha insancıl bir yol olduğunun farkına vardık, neden bir anda affedici bir insan olup daha iyi hissetme yolunda ilerlemiyoruz? Bunun önemli bir sebebinin sorumluluk olduğunu düşünüyorum. Eğer bana bir yanlış yapıldıysa haklı olarak içimde bir öfkeyle yanıp tutuşuyor olabilirim. Bu öfkenin beni yiyip bitirmesine, akıl sağlığımı bozmasına izin vermektense gidip birisini yapılan yanlıştan sorumlu tutabilirim. Fakat bu davranış yalnızca günah keçisi aradığımı ve sinirimi ondan çıkarmak istediğimi göstermez, aynı zamanda sakinleşme yoluna gitmeyerek kolay yolu seçtiğime de inandırmış olurum kendimi. Ama bu kini de nereye kadar içimde tutabilirim ki? Ya intikam almak için hiçbir zaman doğru zaman olmayacaksa? İçimde tuttuğum bunca öfkeyi bedenimle beraber mezara mı taşıyacağım? Yapmam gereken tek doğru şeyin, hiçbir zaman için anlık hırsa kendimi kaptırmamak ve affedebilecek olgunluğu gösterebilmek olduğunu düşünüyorum. Çünkü bu anlık hırsın getireceği tatminkarlığın asla ebedi olmayacağını biliyorum ve her zaman insancıl davranmayı seçebilirim. İlkelliğimi geride bırakabildim, gerçek anlamda insanlığımı göstermeye hazırım. Yunus Emre Düzağaç