ANADOLU'DAN FRANKFURT'A BİR YOLCULUK

Ahmet Haşim'in 'Frankfurt Seyahatnamesi' adlı eseri gezmeyi ve dünyanın çeşitli yerlerini görmeyi çok sevmemden dolayı okudum. Bu kitabın türü bir gezi yazısı olmakla birlikte okuyana hem farklı yerler hem farklı insanlar hem de farklı kültürler göstermektedir. Kitap, 100 sayfanın altında bir uzunluğa sahip olmasına rağmen, içeriği oldukça yoğun, anlatılmak istenenler son derece özlü, bu da kitabı hiç sıkılmadan bir solukta okumamı sağlayan etkenlerden oldu. Haşim, kalp ve böbrek rahatsızlığına tedavi amacıyla 1932'de Almanya'nın Frankfurt şehrine gitmiştir. Yani yazar Frankfurt seyahatini yapmadaki asıl amacı gezmek için, yeni yerler görmek için olmamıştır. Yine de kitabı okuduğumuzda Haşim'in İstanbul ve Frankfurt incelemeleri, bu iki şehir arasındaki tren yolculuğunda gördüğü balkan manzaralarını, Bulgar bozkırlarını anlatışı bize Haşim'in gördüğü yerleri kuru kuruya seyretmediğini, sanki gördüğü yerleri belgesel yapacakmış gibi ayrıntılarıyla ele aldığını gösterir. Yazarın üslubu, seyahati hakkındaki yorumları, eleştirileri, betimlemeleri gerçekten okuyanın etkilenmesini sağlıyor. Ahmet Haşim'in, seyahati boyunca gittiği yerleri anlatırken, Anadolu'dan Almanya'ya gittikçe daha olumlu 1 yorumlar yaptığını ve kitabın genelinde bir doğu batı kıyasının olduğu kitapta gözüme en çok çarpan unsurlardan oldu. Seyahatnamenin yazıldığı 1930'lu yıllarda doğunun batıdan ciddi bir şekilde geri kaldığını ve bu gerilemenin kademeli olarak günümüze kadar arttığını gördüğümde biraz hayal kırıklığına da uğradım çünkü Anadolu ve şark kesimi daha o yıllarda bu geri kalma belliyken ilerlemek için adım atmamış. Kitabın ilerleyen sayfalarında hem insani bakımdan, hem bilim, kültür bakımından Avrupa'nın oldukça gelişmiş olduğunu görüyoruz. Frankfurt'ta mimariden müzeciliğe, kişilerarası ilişkilerden insana verilen değere kadar değişik konular bu gelişmelere örnek olarak kitapta karşımıza çıkar. Kitaptaki batı imajı genel olarak olumludur hatta bu imaj bize Doğu'ya ve ülkemize yönelik hayaller kurdurur. Diğer taraftan, dilenciler ve fahişeler ekonomik sıkıntının göstergeleri olarak Haşim'in olumlu Batı imajına biraz olumsuzluk katar. Ayrıca Hitler destekçileri ve komünistler de bu olumsuzluklara eklenir ama bu unsurlar olumlu batı imajını çok karalamaz. Mutsuzluk ve yalnızlık da yazılarda hakim olan temalardandır. Özellikle Haşim'in İstanbul'u terk edişinde yani kitabın başlarında hüzünlü ve huzursuz bir dalgınlık sezdim ve bu bölümlerde negatif bir ruh hali bana eşlik etti. Kitapta gece vakitlerinin anlatılışında içinizi bir kasvet kaplar ve bundan dolayı Haşim'in gece vaktini pek sevmediğini düşünüyorum. Haşim'in gurbette oluşu ve bundan dolayı yaşadığı güvensizlik duygusu da kitaptaki olumsuz temalardandır. 2 Haşim, kitapta Batı'nın ahlaksızlığını kesinlikle tasvip etmemektedir. Haşim, adet ve geleneklerimize kesinlikle bağlı kalmış ve onların gerektiğinde arkasında durmuştur. Beyaz yalan söyleme gibi bazı Doğu adetlerine değinmiştir. Öte yandan, Batı'da insanlara özellikle de yaşlılara, hastalara ve zor durumda olanlara verilen değeri çok takdir etmiştir ve Doğu'nun bu değerlerle alakalı tutumunu sorguya çekmiştir. Haşim Doğu ve Batı'yı belediyecilik konusunda ve özellikle hastalığı için gittiğinden detaylı olarak sağlık konusunda kıyaslamış ve Doğu'nun bu konuda epey geri kaldığından yakınmıştır. Ahmet Haşim'in bu eserinde gördüklerini kendi iç dünyasından geçirerek, yorumladıklarını görürüz. Kitapta kesinlikle siyasi meselelere değinilmemiştir. Haşim, Batı'dan büyük fikirler ithal edip, bunların propagandasını yapmamıştır. Yazar, kitapta genel tema olan Doğu-Batı kıyasında tabiat, sağlık, şehir, mimari, kültürel ve insanlık gibi konuları ele almıştır. Kitabın dili sade ve yazılar akıcı ve yumuşak bir üslupta bu yüzden Kitabı okumak son derece keyifli oldu benim için. Kitabın bana kattığı en önemli şey, toplumunda tabiatında, mimarisinde insanın hayranlık duyulacak kudret ve zeka unsurları bulunan ve birtakım eksiklerine rağmen ileri bir medeniyet olan Batıyı görmem oldu ve bana Doğu'nun, ülkemizin seviyesini görmemde ve bizim nasıl gelişeceğimiz konusunda gözümü açmakta oldu. Bu kitap kesinlikle okuduğum en etkileyici gezi yazılarından biridir. 3 4