Cinnetin Eşiği

Son zamanlarda cinayet haberlerini sıkça duyar olduk değil mi? Bu tip haberleri duyduğumuzda eminim çoğumuz, bu berbat suçu işleyenlere karşı öfkeyle doluyoruz. Hissettiğimiz bu öfke onları, bizden çok farklı psikopatlar olarak görmemize neden oluyor. Sanki bu insanlar birilerinin komşusu, birilerinin sevdikleri değilmiş gibi davranıyoruz. Acaba gerçekten bazı insanlar cinayet, hırsızlık, dolandırıcılık gibi suçlara yatkın olarak mı doğuyor, başka bir değişle bazı insanlar doğuştan mı kötü? Ya da tam tersi kötü olmak bir seçim mi? Yoksa hapishaneleri dolduran bu suçlular, başına kötü olaylar gelmiş "normal" insanlardan mı sadece? Hiç kendi sınırlarınız hakkında düşündünüz mü? Yapabileceğiniz en şeytani şey mesela? Böyle bir soru karşısında insan hayal gücünü pek zorlayamıyor açıkçası. Hayatınız boyunca size söylenen yalanlar, tersliklerle dolu bir gün, bürokrasinin saçma kuralları ya da sadece berbat bir trafik... Hangileri insanı cinnetin eşiğine getirmeye yeter? Belki katillerin ve hırsızların sorunu da budur. Belki de onları mantık çerçevesinden saptıran küçük bir uyartı, tüm hayatlarını dört duvar arasında geçirmelerine neden olacak berbat bir olaya neden olmuştur. Bence işte bundan dolayı ne kendimizi ne de çevremizdekileri potansiyel birer suçlu olarak göremiyoruz. Çünkü hiçbir zaman bardağı taşıracak son damlanın ne zaman ve nasıl geleceğini bilemeyeceğiz. Peki ya işlediğimiz suçların sorumlusu kişiliklerimiz olabilir mi? Aslında bu soru, iki felsefi soruyu aklıma getiriyor: "Kişiliğimiz üzerinde ne kadar kontrol sahibiyiz?" ve "Kişiliğimiz davranışlarımız üstünde ne kadar etkili?". Bu soruların cevabını bulmak için kişiliğin nasıl oluştuğuna bakmalıyız bence. Tabii ki çevre önemli bir etken ancak bu, hırsızlarla dolu bir çevrede yetişen bir çocuğun kesinlikle hırsız olacağı anlamına gelmiyor. Ayrıca birisi sırf sinirli bir mizaca sahip diye trafikte tartıştığı insana saldıracağını da söyleyemeyiz. Bana sorarsanız insan kendi kişiliğini belirleme açısından çok da becerikli sayılmaz. Ancak kontrolümüzde olan bir şey varsa o da kişiliğimizin hareketlerimizi nasıl etkileyeceğidir. Hem aksi olsaydı davranışlarından nasıl sorumlu olabilirdi ki insan? Kimsenin üzerinde iradesinin olmadığı olayların; kimilerinin yüce bir güç, kimilerinin yalnızca şans dediği bir kuvvet tarafından şekillendiği dünyada yaşardık herhalde. Böyle bir dünyada ceza, hak, hukuk gibi kavramlarda var olamazdı. Çünkü bana kalırsa hiçbir insan sonuçları üzerinde istemli şekilde etkili olmadığı olaylar nedeniyle yargılanamaz. Kim kötü olmak ister ki? Bu soruyu Sonun Başlangıcı filmindeki William Foster adlı karakter çok güzel açıklıyor bence: "Geri dönülmez noktayı geçtim. Bu hangi nokta bilir misin? Bir yolculukta başlangıç noktasına dönmenin bitişe devam etmekten daha uzun süreceği noktadır"(Sonun Başlangıcı filmi). Evet, kimse kötü olmak istemez. Bana kalırsa kötü olmak bir seçim yine de, geri dönüşü olmayan noktaya geldiğini düşünenlerin seçimi... Bireyin, kendini cinnetin eşiğine getiren olaylardan kaçması zor, belki de imkansız olabilir. Ancak bu kimseye pes etme, hayat ringinde havlu atma hakkını vermez. Ayrıca William az önceki sözlerini, Ay'a giden astronotlardan örnek vererek açıklıyor. Geri dönüşü olmayan noktayı geçen astronotların, uzay mekiğindeki arızaya rağmen yollarına devam etme hikayesini anlatıyor bizlere. Ama bu hikaye hem umutsuzluğun çaresizliğini hem de umudun aslında ne kadar yakında olduğunu anlatıyor bence. Çünkü astronotlar her ne kadar evlerine geri dönme şansını kaybettiklerini düşünseler de Ay'ın etrafından dolanıp karanlık taraftan çıkmayı, nihayetinde de Dünya'ya dönmeyi başarıyorlar. Çoğumuz farkında değiliz ama umut ışığında ilerlerken pes etmenin getirdiği zifiri karanlıkta kaybolmak aslında çok kolay. Yolunu kaybetmiş olanların hayatları boyunca yaptıklarının yüküyle yaşayacaklarını biliyorum. Ve gerçeğin haberlerde bizlere anlatılanlardan çok daha fazlası olduğunu bir an olsun hatırlayabilirsek inanıyorum ki o zaman bu büyük yükü, belki az da olsa hafifletmiş olacağız.