TOPRAĞA SÜRGÜN HÜR AĞAÇLAR

İnsanoğlunun varoluşuyla boy veren bir çatışma hali; iyi-kötü, güzel-çirkin, doğru- yanlış. Toplum tarafından çizilmiş sınırlarda kalma uğraşı değil midir zaten yaşamak? Doğru yaşamaksa sınırlar arasında dönüp durmaktan ibaret, kuşkusuz. Benlik nedir öyleyse, bu batırılmışlıklar içinde mümkün müdür ben olabilmek? İşte İskoç yazar Robert Louis Stevenson, Türkçe'ye "Dr. Jekyll ve Mr. Hyde'ın Tuhaf Vakası" şeklinde çevrilebilecek 1886 tarihli romanıyla bizi bu hayatın içinden çıkmazları düşünmeye itiyor. Hem de hayattan bir o kadar kopuk fantastik tarzıyla! Bu roman, alegorik anlatımıyla toplumun iki yüzlü ahlakına tutulan bir ışık bir noktada. İçi kurtlu, dışı parlak kırmızı bir elmanın; sureti cilalı, altı bataklık dolu bir dünyanın resmi. İlginçtir ki yıllar önce yazılmış bu eseri okurken, bunun şimdinin bir eleştirisi olduğunu düşünmeden edemiyorum. Sanki dışardan hizmeti bol görünen, içinde sistemsizliğin sebep olduğu kaotik bir yan gizleyen devlet hastanelerindeki duruma yöneltilen bir eleştiri. Stevenson'ın çaylı toplantılarda, sohbetlerde, kulüplerde kurulup bozulan aristokratların dünyasıysa Türk bürokrasisinin geçmişe izdüşümü gibi adeta. Kendinden saydığına tüm imtiyazları tanıyıp tüm kapıları açarken çizgisinde olmayanlara Hyde yanını hiç acımadan gösteren çifte standart uygulamayı ilke edinmiş bürokratlar... Oy aldığı bölgelerden hizmeti esirgemezken destek gelmeyen bölgeleri masrafını da onlardan karşıladığı kaldırım çalışmaları bitmek bilmeyen belediyeler... Platon'un dediği gibi: "Büyük iyilikller ve büyük kötülükler büyük ruhlardan gelir sıradan insanların ne yaptıkları ne de yıktıkları büyüktür." Yine de sıradan halk tabakasında da çokça rastlamak mümkün bu Dr. Jekyll ve öteki ben'i Mr. Hyde'a. Dışarıya süt dökmüş kedi yavrusuyken evde terör estirenler mesela. Roman, beni bu eleştirel düşüncelere itmesinin yanında yüksek dozda acı da verdi ruhuma. Bu nedenle romanı korku ve fantastik kalıplara oturtanlara inat ben bunun ağır bir dram olduğunu iddia ediyorum. Kişilik bölünmesini odağa alan bu eserin beni bu denli derinden etkilenmesini de bütün insanlığın paradoksunu, kalıplar yüzünden ben olamamayı huzursuz edici bir şekilde beynime kazıyışına bağlıyorum. Bu yönüyle de birçok filme de kaynaklık ettiği kanısındayım, beş gün önce izleyip etkisinden çıkamadığım "Lost Highway" gibi. Dr. Jekyll'nin yaradılışından gelen ancak Victoria Çağı'nın tutucu ahlak anlayışı içinde onaylanmayacak yanlarını bastırmaktan usanıp insanı ikiye -iyi ve kötüye- bölen bir yol bulmasıyla gelişir olaylar. Günümüzün de o çağdan pek farkı olduğunu düşünmüyorum, hatta varoluşumuzdaki tezatları hissetmeye daha müsait olduğunu söylemek yanlış olmaz. Hangimiz ahlaki açıdan topluma yaraşır şekilde iyi yaşamaya çalışırken baskı altında hissetmiyoruz? Ruhumuzu toplumun öğretilerinin tasmasından kurtardığımız takdirde de böyle iyi kalabilir miyiz? Sosyal medyadaki paylaşımlardan birçoğumuzun içinde bir Darth Vader yattığını anlamak güç değil. Sadece yapmak istediğimiz için bir şeyleri yapmış olmanın verdiği o zevk... Ne var ki toplumun bu tezatlardan bir kısmını yüceltirken bir kısmını suçlu kılması yüzünden gerçek ben'i bulmak mümkün değil. Diğer bir deyişle ruhlarımızı kontrol eden kangrenleşmiş kalıplar yüzünden iyi ya da kötü- olmayı istediğimiz insan olamayacağımız gerçeği hayatımızın her noktasında karşımıza çıkıyor. Kötüyü kalıplara aykırı- oynadığımızda en yakınımızdaki sakinleştiriciye başvurmamızı öngören bir düzenin içinde tutsağız. Bu romandan sonra daha iyi anlayıp çaresizce kabul ediyorum ki toplumca belirlenmiş formların ötesinde bir kişilik benimsemeye kalktığımızda sistem bizi dışlar. Ruhumuzun uçurumlarında iyi ile kötünün bitmek bilmeyen bir savaşı olduğu doğru. Ancak toplumun bir parçası olmak istiyorsak yapmamız gereken kirli manevi varlığımızın iyiyi oynayan maddiyatımıza hükmetmesine izin vermemek. Benlikten vazgeçmek yani... Kabullenmesi güç ancak her birimiz toprağına sürgün bir ağaç kadar hürüz.