KAYBOLMUŞ İNSANLAR

Hayatınızda ne kadar çaresiz kaldınız? Bir kış akşamında soğuktan yakalarınızı kaldırıp ceketinize sımsıkı sarıldınız. Hızlı adımlarla evinizin yolunu tutarken gidecek yerinizin olmadığını aklınıza getirdiniz ve bu bile kanınızı dondurmaya yetti. Peki ya, hiç yanından geçip gittiğiniz hayatları gözünüzün önüne getirdiniz mi? Gidecek bir eviniz, yiyecek yemeğiniz yoksa ve yalnızca yasal olmayan yollarla, çalıp çırpma gibi, var olabiliyorsanız, tam olarak sistemin yuttuğu yerdesiniz demektir ve çaresizliği iliklerinize kadar hissedeceğinize bahse girerim. Günümüzün "gelişmiş" modern dünyasında insan haklarının öneminden bahsedilirken, adeta vahşi doğa metaforuyla geri getirilen köle sisteminden bir haber yaşayan orta sınıfın bitmeyen dertlerinin aksine, ortada yüzyıllardır şekil değiştiren kölelik sistemini ele aldığımızda refah düzeyinin yanından bile geçmeyen milyonlarca yaşamın yanından biz geçip gidiyoruz her gün. George Orwell hayatının sadece bir dönemini betimleyerek bunu tüm çıplaklığıyla önümüze koyuyor. Etrafımızdan duyduğumuz şehir hikayeleriyle yüzleşip yakınında olduğumuz uzak yaşamların kapısını aralıyoruz. Karın tokluğuna 17 saat çalışılan mahzenlerin yemek yediğimiz lüks restoranların altında olması belki de tüm hikayeyi baştan sona özetliyor. Ya da bir dilenciye bozuk para verdiğimizde neden beklediğimiz o minnettar bakışı almadığımızı ve bozukluklarla kendimizi nasıl tanrılaştırdığımızı aslında bizim olanın sistemde nasıl kaybolup bize geri döndüğünü ya da zorla alındığını dibe çöküp tekrar dipten çıkarak tecrübe ediyoruz. Sefalet düzenli hale geldiğinde çaresizlik azalır, bir süre sonra yok olur. Somutlaştırdığımız her şey anlamını yitirir soyut somuta, somut soyuta karışır. Dibe çöktükten sonra hiçbir şey yokmuşçasına normale dönülebilir mi peki? Mutfakların arkasındaki pisliği, saf çaresizliği, sistem atığı olarak görülmekten dolayı herkesin maskesiz ifadesini, gerçek duygularını gördükten sonra büyük oyuna tekrar dahil olup topluma karışılabilir mi? Belki sefalet çoğuna müstahak görülebilir sınıf farkına, çabalayan çabalamayan arasındaki farkın adaletli olacağına inanılabilir ama insanın insan olarak yaşamasına izin verilmeyen bir modern dünyada bunun ırkçılıktan farksız olduğu söylenemez. Herkesin baştan aynı şartlarda doğmadığı aşikar olan bir düzende hayatı boyunca bunu eşitleyemeyecek olmak bizi barbarlıktan öteye götürmez. Biz bunun için pişman değilsek bizden para isteyen dilenci de bize minnettar olmayacaktır. Yokluğu kabullenemediğimiz bu hayatta her şeyin kıtlığından söz ederiz. Kıtlık her daim hayatın içindedir sevgi kıtlığı kırık kalplerin, merhamet kıtlığı gaddarlığın, adalet kıtlığı yoksulluğun sebebidir. Ama her kıtlık başkasının zenginliğine sebep olduğu için buna karşı koyacak güç hiçbir zaman bulunmaz. Unutmamak gerekir ki: bir yerlerde kıtlık varsa mutlaka başka bir yerin zenginliğine sebep olmak içindir. Semtler bölümlere ayrılmış, merdiven usulüyle yaşanan bir sistem var olduğu sürece, yukarıdan bakan aşağıdakini görmediği sürece insanların niteliği söz konusu olmayacaktır. Eğitimli kişiler bile sokakta dilenebilir ya da kalacak yer bulmak için şehri günde iki kere baştan sona yürüyebilir. Ya da ucuz restoranlarda garson olabilirler. Hayatı boyunca bir kitap açmamış olan, restoranından iki kilometre uzaklaşmamış cahil birinin ona emir vermesi de yanlış değil bu durumda. Sistem tarafından bir kere sindirildikten sonra tekrar kimlik kazanmak biraz şansınız yaver gitmesine bağlı kalır. Elbet bu çaresizlik sonsuz değildir, en azından anlatılan hikayeye göre eşsiz bir deneyim olsa da bize hep haberdar olduğumuz ama farkında olmadığımız dünyanın kapılarını açar. Saf çaresizliği, beş parasızlığı önümüze koyarak küçük hayatlarımızın neyin parçası olduğunu ve bazı hayatlar karşısında ne kadar büyük olduğunu önümüze koyar. Bizden daha büyük şeylerin varlığının farkına varmamıza yardımcı olur belki de. Var ve yokun arasındaki ince Emin Bahadır Türker çiziği de duran büyük yaşamların, kaybolan insanların, yutulan hayatların hikayesini öğrenmek gözümüzü açabilir. Kurulmuş koca sistemin neresinde olduğumuzu fark edip yolumuza devam edebiliriz.