BÜYÜDÜKÇE KÜÇÜLMEK

İnsanların ruhlarının çirkinliğinde ezilmiş kaldırımlara ince ince yağan yağmur... Büyümek bu zarif sonbahar sahnesine duyarsızlaşmak sanırım. Çünkü karnımızı doyurmak ruhumuzu doyurmaktan daha önemli, öyle ya... Bize bu öğretilmedi mi yıllarca? Olgunlaşma, kimseye ve hiçbir şeye güvenmemeyi öğrenmektir1, demiş Hakan Günday. Ama sanki biz bu durumun tersini yaşıyoruz. Önce ailelerimize sonra okullardaki hocalarımıza sonsuz bir güven duyup onların bizden istediği kalıplara sıkışıp kalıyoruz. İşe yarar oldukça büyüdüğümüzü sanıyoruz, adam olduğumuzu belki de. Böylece dönüyor sivri dişli hayat çarkı ve biz o arada sıkışıp kayboluyoruz. "İnsan her gün bir parça müzik dinlemeli, iyi bir şiir okumalı, güzel bir tablo görmeli ve mümkünse birkaç mantıklı cümle söylemelidir2." Böyle buyurmuş Goethe, hayatlarımızın bir köşesini rengarenk boyayabilmek için, belki de bizi gerçekten büyütmek için. Kaçımız yapıyoruz ki bunları kaçıp giden günleri kovalama telaşında? Zamanımız yok ki büyüdük çünkü. Ciddi işlerimiz var artık durup ruhumuzun konuştuklarını dinlemeye vaktimiz yok. Mungan'ın değerli kitabında kastettiği büyümek de ruhumuzun çirkinleşme ve duyarsızlaşma evresi olsa gerek. Dizleri parçalanana kadar top oynaması, midesine ağrılar girene kadar şekerleme yemesi, hayal kurması kısacası çocuk olması gerekenlerin nasıl bir gecede büyümek zorunda bırakıldığının hikayeleri toparlanmış Büyümenin Türkçe Tarihi'nde. Bir anda büyümesi gereken çocuklar hiç büyümezler çünkü hayatları boyunca. Kitapta yerini almış ve en sevdiğim yazarlardan Sabahattin Ali'nin eseri olan "Ayran" beni en çok etkileyen öyküdür. Hikayenin sonuna geldiğinizde hayatın acımasızlığının suratınıza inen tokadını hissetmemek mümkün değildir. Duyarsız bir çevrenin içinde anne baba desteğinden uzak kardeşlerine bakmaya çalışan ve müthiş bir yalnızlık içinde kalmış bir çocuktur Hasan. Onun tercih etme şansı yoktur, büyümek zorundadır. Zorunlu büyümenin bir başka nedeni olan annesizliğe değinen "Kaşağı" eserine değinmeden olmaz sanırım. Bu öyküde anne vardır ama yoktur. Burada anne güzel umursamazlığıyla özdeştirilmiş Fatih Özgüven tarafından. Annenin vefasından, şefkatinden uzakta olan çocuk daha kolay iftira atar kardeşine. Bu acımasızlık anne şefkatinin eksikliğidir belki de. Katı ve otorite olan baba ise yargısız infaz yapar ve çocuğu enine boyuna düşünmeden cezalandırır. Başkarakterimiz belki de suçtan kurtulmanın rahatlığına kapılır ve vicdanının sesine kulaklarını tıkar. Ve vicdanına kulak vermeye karar verdiğinde de her şey için geç olur ve kardeşi ölür. Merhamet duygusunun ön planda olduğu bir hikaye olan "Çikolata" için de çok farklı şeyler söyleyemeyiz. Yine anne figürünün yoksunluğu söz konusudur. Fakat burada öne çıkan merhamet duygusudur. İlk başta yoğurtçunun kızının durumunu anlayıp üstüne gitmez kardeşler hatta onun yanında babalarının "imrendirmek günah" sözünü hatırlayarak çikolata bile almazlar. Daha sonra ise çocukluğun verdiği acımasızlık duygusu baskın gelir merhamete ve kırmızı kağıtlı çikolatalarını yoğurtçunun kızının önünde afiyetle yerler. Bazıları şanslı doğar, pastanın büyük dilimini alır; bazılarının yazısı ise baştan belli diğerlerinden arta kalanlara mahkum... Bu yüzden son satır okuyanın boğazında takılı kalır: "Gümüşten topu açtı, çikolata bulaşıklarını yaladı yaladı." (s. 9) Büyümek bazen ıssız bir sokakta bazen de bir mezarlık başında ansızın çıkıyor karşımıza. Ona karşı koymak mümkün bile değil. Geceleri altına kaçırmak, sokakta boş boş gezmek lüksünü kaybetmek sanırım büyümek. Çocukken her şey daha bir güzel olur; hayal dünyanla gidemeyeceğin 1 Ziyan, Hakan Günday 2 Wilhelm Meister'in Çıraklık Yılları, Goethe Zeynep Yanıkömeroğlu 21400348 yer yoktur çünkü. Çocukların büyüklüğünde ezilmemek için onlara çocukluklarını doyasıya yaşayabilme, tam anlamıyla çocuk olabilme imkanını tanımalı, onlar için elimizden geleni yapmalıyız.