Beni Ben Kurtaracağım

Disney'in prenses filmlerini ne kadar sevsem de büyüdükçe benim gibi milyonlarca çocuğun kafasına oturttukları algılardan rahatsız olmaya başladım. Küçükken izlediğimiz, dinlediğimiz, gördüğümüz şeyler kişiliğimizin ana hatlarını; çizgi filmler çocukluğumuzun büyük bir bölümünü oluşturuyor. Bugüne kadar hiç çizgi film, özelleştirecek olursam Disney filmi izlememiş biriyle tanışmadım. Hatta çoğumuz izlemekle kalmamış önümüze serilen dünyalar hakkında hayal kurmuş, kendimizi prenseslerin, prenslerin yerine koymuş, saraylarda yaşamış, kulelere hapsedilmişizdir. Ancak bu filmlerin çocukların üzerindeki tek gücü hayal kurdurmak değil. Bugüne kadar çekilmiş neredeyse bütün "prenses" filmlerinde oldukça keskin mesajlar var. Bunların arasında en çok öne çıkanlar para ve güzellik ile ilgili. Neredeyse bütün ana kadın karakterler soylu, narin, güzel ve zayıf. Kırılgan oldukları için onları koruyacak biriyle evlenme hayalleri var. Asla dile getirmiyor, hatta biri bu varsayımda bulunsa reddedecek olsalar da evlenecekleri kişinin yakışıklı ve soylu olması isteğine sahipler. Olaylar prenslerin perspektifinde de daha derin değil. Evlenecekleri kadınlardan tek bir beklentileri var o da güzel olmaları. Bunu prenslerin, prensesleri ilk gördüğü anda kurduğu "Sana aşık oldum, evlen benimle." cümlesinden rahatlıkla anlayabiliriz. Bu filmleri izlemiş kız çocukları güzel olarak nitelendirilebilmek için uzun saçlı, sağlıksız derecede zayıf, küçük burunlu, çıkık elmacık kemikli, minyon olmaları gerektiğine inanarak büyüyorlar. Bu standartlara uymayanlar kendilerini çirkin hissediyor. Ergenlik döneminde bu çok daha kötü bir hal alıyor. Kalıplaşmış güzellik tanımına ve heteronormal sınırlandırmalara uymayan insanlar beklentileri karşılayamadıkları için depresyona giriyorlar. Sıfır beden olmak için aç kalıyor, "daha güzel" görünmek için estetik ameliyat oluyorlar. Dış görünüşten etkilenmeyi aşk ile karıştırıp kalp kırıklıkları yaşıyorlar. Erkek çocuklarının cephesinde durum biraz farklı. Bütün kadınların para ve güzellik peşinde koştuklarını düşünerek büyüyor, karşı cinse bu tutumla yaklaşıyorlar. Yeterince zengin ve yakışıklı olduklarının farkındalarsa bütün kadınların onların peşinde sürünmesi gerektiğini, herkesin onlara aşık ve hayran olması gerektiğine inanıyorlar. Durum böyle olunca ortaya 'hayır'ı cevap kabul etmeyen, her istediğini elde etmeye alışmış, şımarık adamlar ortaya çıkıyor. Arkalarında kırık kalpler bırakarak yollarına devam ediyorlar ve toplum bunu normal karşılıyor. Kimse onlara yaptıklarının doğru olmadığını, bakış açılarının dar olduğunu açıklamaya çalışmıyor ve yıllardır bu böyle devam ediyor. Elbette toplumdaki bütün sorunlar için birkaç filmi suçlayamayız. Disney filmleri maruz kaldığımız olaylar silsilesine yalnızca bir örnek. Aile yaşamı, okul, arkadaşlıklar, okuduğumuz kitaplar, izlediğimiz filmler gibi birçok etken genel yargılarımızın oluşmasına neden oluyor. Yaşadığımız dünya gelişmekte olsa da özellikle kadın erkek eşitliğini benimsemiş toplumlar sayıca çok az. Disney filmlerini örnek vermemin ana nedeni kitlesel görüşlerin, o zamanın doğrularının çocuklara aktarılışının ne kadar kolay olduğuna dikkat çekmek. Bu konu hakkında benim gibi düşünen insanların geçmişte Disney'e sorun çıkarmış olduklarını tahmin ediyorum. Çünkü Disney 90'lı yıllarda bir yenilenmeye girip, tek tipleşmiş kadın karakterleri özelleştirmeye başlamış. Güzel ve Çirkin ile kadınların kitap okumasının normal olduğunu göstermiş hatta bunu teşvik etmiştir, ayrıca Belle karakteri filmde köyün en güçlü ve en yakışıklı adamıyla evlenmeyi reddetmiştir. Aladdin filminde ilk defa beyaz olmayan karakterler ele alınmıştır. Pocahontas karakteri de beyaz değildir ve savaşçı bir kabileye dahil, özgür ruhlu bir kadındır. Ama içlerinden sıyrılan, benim hayatımı değiştiren film doğduğum yılda, 1998'de çekilmiş "Mulan". Filmi ilk izlediğimde sanırım 5 yaşından büyük değildim. Hatta izlediğim hafta sonu oyuncak dükkanına gidip kendime bir kılıç aldığımı hatırlıyorum. Bugüne kadar belki yüz kere izledim ve bir seferinde bile sıkılmadım. Büyüdükçe fark ettim ki, filme aşık olma nedenim Mulan karakteri ile kendimi özdeştirmem. Mulan, ailesini onurlandırmak için evlenmek yerine savaşa giden bir kadın. Kadınları susturan kurallar, toplumun dayattığı güzellik kavramı umurunda değil. Başta, birliğinin en kötü askeri iken ilerleyen zamanlarda generale eşdeğer birine dönüşüyor. Bunları başarma hırsı ve zekası sayesinde oluyor. Mulan'ın verdiği her karar, attığı her adım babamın doğduğum günden beri kulağıma fısıldadığı "Sen güçlüsün. Sen zekisin. Kimse senden üstün değil, sen kimseden büyük değilsin. Yeterince uğraşırsan her şeyi başarabilirsin. Savaş." cümleleri ile örtüşüyordu. Ben Uyuyan Güzel, Pamuk Prenses gibi çaresiz, muhtaç olmak istemiyordum. Ben beyaz atlı prensimi beklemek değil, Mulan gibi kılıcımı kuşanıp savaşmak istiyordum. Çünkü çocukken bile biliyordum ki, sorunların arasında boğulduğumda, ışığa çıkamadığımda beni kurtarmaya bir prens gelmeyecek. Beni yine ben kurtaracağım. NAZ ŞENOL