Modern Bireyin İnşası ve Gösteri Peygamberi

Gösteri Peygamberi iyi olan her kitap gibi zamanın nasıl geçtiğini anlamadığım bir kitaptı. Kahramanın içinde bulunduğu derecede karmaşık bir hayatım olmasa da kitabın birçok noktasında kendimle yüzleştiğimi söyleyebilirim. Modern bir birey olarak, Foucault'dan ödünç alacak olursak modern bireyin iktidar ve kapitalizm eliyle nasıl inşa edildiğini Gösteri Peygamberi'nde çok net bir şekilde görebiliyorum. Bu nedenle kitaba dair düşüncelerimi, modern bireyin inşa süreci üzerinden bir analoji kurarak Nietzscheyen bir okuma ile aktarmaya çalışacağım. Tıpkı Branson gibi bizler de her ne kadar gizli bir tarikat olmasa da bilinçaltında belirli yönlendirmeler taşıyan bir eğitim sisteminin içinde yetişiyoruz. Doğduğumuz çevre tarafından adeta yontularak genellikle ailelerimiz tarafından belirlenen bir kimliğe yönlendiriliyoruz. Kimileri bu kimliği, hayatının sonuna kadar vazgeçilmez bir parçası olarak görürken kimileri ise bu kimliğin kendi öz benlikleriyle hiçbir şekilde ilişkili olmadığını, bunun tamamen bir inşa sürecinden ibaret olduğunu dile getirerek, kendi kimliklerini oluşturma çabasına girişmektedir. Kimlik edinme süreçlerindeki bu tür farklılıkların altında yatan en önemli neden kişinin kendi başına karar alma yahut verme ilişkileridir. Modern bireyin oluşumu da bu kökten gerçekleşmiştir. İşte Branson'ın yaşadıkları tam da bu noktada tarihsel bir süreci işaret etmektedir. Kendi başına karar alıp verebilme mekanizmalarının özgürlük eliyle hayata geçirilmesi Aydınlanma'dan bugüne modern bireyin tarihsel sürecini oluşturmaktadır. Branson'ın kişiliğindeki özgürleşme çabaları Aydınlanma Dönem'indeki birey ve kilise arasındaki gerilim ile benzerlikler taşımaktadır. Modern birey, Fransız Devrim'i ile kiliseyi yani dolaylı olarak tanrıyı hayatından kovarak mutlak özgürlüğe ulaşma yolundaki en büyük engeli aşmayı başarmıştır. Çünkü o döneme kadar tanrı kilise tarafından kişinin hayatına karşı bir tahakküm aracı olarak kullanılmaktaydı. Fakat bu özgürleşme tıpkı Branson'da olduğu gibi trajik bir hal almıştır. Tanrıyı hayatından kovan modern bireyin tanrının yerini ikame edecek bir şey bulamaması, onun türlü ontolojik krizler ile baş başa kalmasına neden olmuştur. Filozofların her biri farklı çözüm önerileri sunsa da Branson'ın yaşantısını ele aldığımızda karşımıza modern bireyin sonunu yazan adam olarak nitelendirebileceğimiz büyük yaşam filozofu Nietzsche çıkmaktadır. Branson'ın ilk öğrenimi tarikat yoluyla almasının anlamı ilk kimliğinin metafizik bir çerçeve içerisinde filizlenmesidir. Tarikatın özellikle ölümü kutsayan bir doktrin edinmesi, karakterin dünya görüşünü içinde bulunduğu toplumdan ayıran en önemli özelliklerden birisidir. Tarikattan ayrılması ile kendisini bu toplumun içinde bulacak olan Branson, kendine yeni bir kimlik edinme sürecine geçecektir. Bu yeni kimlik Branson'a daha önce bahsettiğim gibi Fransız Devrim'i ile ortaya çıkan tanrısız bireyin mutlak özgürlük alanını sunacaktır. Bu özgürlük alanı tıpkı modern bireyin tarihsel sürecinde olduğu gibi Branson'ı yaşamı kutsayan nihilist bir düzleme itecektir. Fakat bu düzlemin en büyük trajedisi ise yaşamı bir türlü kutsayamamak sorunsalıdır. Tıpkı modern bireyin tarihsel sürecinde olduğu gibi Branson da hazza dayalı tüketim kültürünün egemen olduğu dolayısıyla kutsanabilecek bir tarafı kalmayan bu modern yaşamın, onu ittiği bu nihilist düzlemde ölümle yüzleşmek zorunda kalmıştır. Bundan tam yüz elli yıl önce, nihilizmin modern çağın dolayısıyla modern bireyin dini olacağı şeklinde bir kehanette bulunmuştu Nietzsche. Bugün başta Avrupa olmak üzere Amerika ve Latin Amerika'da bağlılarının sayısının hızla yükseldiği bir felsefe Nihilizm. Aynı zamanda modern insanın yapı söküme uğrayan bütün değerlerini doldurmaya çalışan koca bir boşluk, bir hiçliğin felsefesi artık Nihilizm. Nietzsche üst insanın ancak yaşamı kutsayarak, üst insan olabileceğine inanıyordu tıpkı Dionysos'un Apollon'a yaptığı gibi. Gösteri Peygamberi'nde ise yazgısından, ölüm angstından bir türlü kurtulamayan modern bireyin, Dionysos ve Apollon arasındaki onulmaz gerilimiyle karşılaşıyoruz. Bu gerilim karşısında yaşamı kutsamayı denerken, kendisini ölümün kıyısında bulan insanlarla karşılaşıyoruz. Bir kez daha ölüme yenik düşen insanlarla.