EŞİTSİZLİK

Bu yazımda Solomon Northup'ın geçirdiği 12 yıllık serüveni anlatan 12 Yıllık Esaret (İstanbul, Zodyak Yayınları, 2014) romanından bahsetmek istiyorum. Aslında romanın üstünden, insanların eşitliğinden bahsedeceğim demek daha doğru olur. Kitapta 19. yüzyılın ortalarında geçen bir hayat hikayesinden bahsediyor. O dönemlerde insanların özellikle de siyahi insanların köle olmaları Amerika Birleşmiş Devletleri'nde yasalarla korunuyor. Bu demek değil ki her siyahi köle oluyor ancak büyük çoğunluk derilerinin rengi yüzünden maalesef ki özgürlüğü hiçbir zaman tadamıyor bile. Ancak bir şekilde özgürlüğü 'sahipler' tarafından serbest bırakılmış olan zenciler özgür olup beyazlar arasına karışabiliyor ve normal insanlar gibi hayatlarını idame ettirebiliyorlar. Kitapta da özgür bir insan olan Solomon Northup bir şekilde oyuna getirilip sonrasında insan pazarında bir köle olarak satılmaya başlıyor, uzun yıllarını köle olarak geçirmesine rağmen; en sonunda tekrar özgürlüğüne kavuşuyor. Kitabın beni en çok etkileyen kısımlarından biri ise köleler arasında bile, zencilerin hep 1 değil belki de 10 adım geride olmasıydı. Bu eşitsizlik gerçekten akıl almaz seviyede. Hem zenci, beyaz eşitsizliği hem de köle, sahip ilişkisi inanılmaz derecede insanlık dışı. Maalesef halen günümüzde karşılaştığımız ırkçılık sorunu o zamanlarda şu anki ile kıyaslanamayacak seviyede fazlaymış. Ve de ilginçtir ki birçok insan bunu yadırgamıyor bile. Acaba bu yadırgamayışın sebebi daha önce doğru olanını görmemekten mi, sorgulamamaktan mı, yoksa işlerine gelmesinden mi kaynaklı? Her biri bir diğerinden kötü üç ayrı sebebi olabilir. Ancak işin garip tarafı bunun yasalaştırılmış oluşu. Devlet bilerek ve isteyerek insanların satılıp alınmasına izin vermiş yasalarıyla. Bu en kötüsü de bu. Bir düşünsenize, bir sabah uyanıyorsunuz ve satın alınabilir bir mal haline geldiğinizi? Veya sadece gözleriniz kahverengi olmadığı için neredeyse hiçbir zaman söz hakkınız bile olmayacağını? Dünyaya gelmeden önce hiç kimse kimin evladı olup neye benzeyeceğini veya ne yeteneklere sahip olacağını seçemiyor. Bu yüzden bizler de 19. yüzyıl Amerika'sından ders çıkarıp insanları dış görünüşlerine veya kapasitelerine göre yargılamamalıyız. Emin olabiliriz ki hiç kimse sizin onda olmasını istemeyeceğiniz özelliği zaten kendisi de sahip olmak istemezdi. Ve bir gün bizler de en istenmeyen özelliklere sahip olanlar olabiliriz. Bu yüzden eşitlik hepimiz için var. Ne ırkımız, ne rengimiz, ne sesimiz, ne de dilimizin bir önemi yok bir diğerinden üstün olmak için. Bugün üstünlük olarak gördüğümüz özelliğimiz ertesi gün en büyük dezavantajımız olarak karşımıza çıkabilir. Bu sebeplerden ötürü biz karşımızdakine nazik ve hoşgörülü olalım ki karşımızdaki de bize karşı en iyi duygularını beslesin. Bence üstünlük hakkında en fazla iyi dilek istenmesi durumudur bir insan için. Çünkü bizler nasıl iyiliğini istediğimiz insanlar için elimizden geleni yapıp onlara bir şekilde yardım edebilmenin yolunu buluyorsak; hakkında birçok iyi dileğe sahip olan insan da pek ala çok sayıda yardıma ulaşabilecektir. Bunun da en kısa yolu diğer insanlara karşı iyi duygular beslemekten geçer. Kitapta beni bir diğer çok etkileyen kısım ise bir nevi mal veya bir nevi hayvan gibi davranılan kölelerin sahipleri ile iletişime geçtikleri anlar oldu. Bir eşyanın veya bir aletin sizinle konuştuğunu hayal edin. Üstelik siz bu eşya veya alete işkenceler yaparken. Muhtemelen işkence yapmayı bırakıp kötü hissedersiniz. Ama o sahipler soğukkanlılıklarını koruyup onlara işkence etmeye ve karşılarındakilerin birer insan olduklarını bile bile onları tüketmeye devam ediyorlar. Yukarıda bahsettiğim nedenler burada da geçerli oluyor. O yüzden hiçbir konuda sorgulamaktan kaçınmamanızı şiddetle tavsiye ederim ki dünyamız daha iyi bir yer haline gelebilsin.