Bazı yer ve zamanlarda ani bir ürküntüyle kendimize gelir ve fikren başka yerlerde gezindiğimizi, bir şeyler düşündüğümüzü veya bulunduğumuz yerdeki ufak bir detayın bizi bu durumlara getirdiğini anlarız. Murathan Mungan da Paranın Cinleri adlı eserinde kendisini bu durumlara sokan anılarını biz okurlarına 10 kısa öyküyle anlatmış : Paranın Cinleri, Mavi Boncuklu Kız, Bunlar Artık Yok, Mehtaplı Gecelerde Hep Seni Andım, Pevruze İçin Resim Altı, Keşfedilmek, Opera ve Diğerleri, Beyzi, Fazla Cesaret Fazla Merhamet Fazla Sevgi, Gizli Ben. Murathan Mungan'ın yazdığı bu 10 kısa öykü bana çok şey anlattı çok şeyleri de kavramama sebep oldu. Yazarın bir memleket sevdalısı olduğuna her öyküsünde ayrı ayrı değinmiş olmakla birlikte kendi geçmişinden, memleketinden edindiği gözlemler öğrendiği şeyler hayatına yön vermiş bulunmakta. Hangimiz geçmişimizde olan olayların bizi etkilemediğini düşünebiliriz ki. Memleketimizi sevemeyebiliriz veya daha iyilerini görünce memleketimizden vazgeçmiş olabiliriz. Aslında herkesin bildiği ancak farkında olmadığı, bizi diğer insanlardan farklı yapan etkenlerden önemlileridir memleketimiz ve bize vermiş olduğu anılar. Ben de bu caniliği yapanlardan biriydim bu kitabı okuyana kadar. Memleketimde olmuş tüm anılarım bir okuyuşta bu kadar depreşemezdi belki de. Hastalıklar, özlemler, eski sevgililer, aile büyüklerimiz ve aile değerlerimiz. Şimdiye kadar kendimize kaç kez sormuşuzdur aile büyüklerimizin ne yaşadığını, görmediğimiz akrabalarımızın nasıl görünmez olduklarını veya aile albümündeki insanların yüz ifadeleri ne zaman bizi ilgilendirdi. İstenmeden yapılan evlilikler, aile içi kırgınlıkların dikkatli bir bakışta ufak bir fotoğraf karesinden anlaşılması bu kadar derinde mi saklıydı. Hepimiz içinde yaşadığımız bu ülkenin ne şartlar altında kurulduğunu biliriz ancak bu şartların ailemize ve doğal olarak bizlere etkisini bilmeyiz. Belki benim büyük dedem Ruslara esir düşmemiş olsaydı, babaannemi yetim bırakmış olmasaydı her gün gördüğüm Osmanlı kadını tüm heybetiyle daha canlı duracaktı. Veya eski sevgilimin elini ilk tuttuğumda çevremde olan olaylar istemsiz olarak tekrar olmasaydı ben yine o günler için iç geçirmeyecektim. Yazar bende en çok geçmiş duygumun ne kadar önemli olduğunu şimdiye kadar önem vermediğim duygumun aslında insanlarla nasıl arkadaş olduğu ve hangi özelliklerimi sevdiklerini göstermiş oldu. İnsanlar bizimle arkadaş olacakları zaman davranışlarımıza, karakterlerimize ve bildiklerimize göre hareket ederler; kaçımız bu özelliklerin kendi kendine oluştuğuna inanmıştır kim bilir. Murathan Mungan'ın bana gösterdiği en önemli olay buydu işte geçmişim benim temelimdir. Ondan kaçmak istesem önemsemediğim bir olay benim dünyalarımı bir anda yıkabilir bu bir müzik olabilir, bir insanın gülmesi, bir renk veya bir insan olabilir. Geçmiş biz farkında olmadan neler yüklemiş bize haberimiz yokmuş. Sanırım memleketimi bu kadar özlememiştim daha önceden, babaannemin elini öpmek, büyüklerimin anılarını dinlemeyi bu kadar fazla isteyeceğimi düşünmemiştim. Fedakarlık insanların zamanı geldiğinde yapması gereken bir olgudur bu dünyada. İki gün Öncesine kadar bana ne fedakarlık yaptın deseler diyeceğim çok fazla olay olmazdı eminim ancak şimdi gönül rahatlığıyla bir durumun farkındayım ben daha doğmadan benim fedakarlık yapmamam için çok fazla fedakarlık yapılmış. Yazımı tekrar okuduğumda ne kadar karışık olgulardan bahsetmişim diyorum ancak Murathan Mungan'ın bana yaptığı, anımsattığı, öğrettiği olaylar, olgular tam olarak böyle. Ayrıca son olarak kitapta değinmek istediğim nokta ise yazarın tüm kitap boyunca bahsettiği anılar sadece bu kitapta bahsedilmekle kalmayıp Murathan Mungan'ın diğer eserlerinde kahramanlarına yüklemesi ve onların dillendirmesine izin vermesi diğer eserler için de ilgi uyandırmaktadır. Bir şeyden kesinlikle emin oldum okuduğum bir kitap, izlediğim bir film veya dinlediğim bir müzik birilerinin yaşamından acı veya tatlı bir kesit barındırıyor ayrıca bunlar benim için bir şeyler çağrıştırmasa da başka onlarca kişinin düşüncenin karanlık odalarına seyre çıkartıyor. Büyüklerimizin söylediği gibi 'geçmişini iyi bilmeyen geleceği başaramaz.' sözü bir kez daha doğruluğunu kanıtlamış oluyor bu kitapla birlikte. Geçmişteki hataları gelecekte tekrar tekrarladığımız zaman hiçbir şey başarmış sayılmayız. Belki de doğduğumuzdan beri içgüdüsel olarak bir sıkıntı olduğu zaman veya akıl danışılması gerektiğinde ailenin hep en büyüğüne gidilir çünkü biz daha hayat denilen yolda yürürken büyüklerimizin yaşadıkları şüphesiz ki en iyi pusula olacaktır bize.