HEDONİSTİK YAKLAŞIM ÜZERİNE BİR DERS

Başta insanların dileklerini gerçekleştirip, sonrasında bu dilekler için pişman olmalarını sağlamak, tanrının insanlarla kafa bulma şekli olsa gerek. Bu durumu hayatı boyunca hiç deneyimlemediğini iddia eden yoktur sanıyorum, fakat varsa da ben onlardan biri değilim. Tanrının veya kaderin insanların üzerinde oynadığı bu trajikomik oyunların, edebiyatta da birçok kez yer bulduğuna eminim, ancak sanıyorum hiçbiri Oscar Wilde'ın kaleme aldığı Dorian Gray'in Portresi adlı klasik romanda olduğu kadar etkili olmamıştır. Gotik korku kurgularına iyi bir örnek olan bu kitap Oscar Wilde'ın yazmış olduğu tek roman ve bir moden edebiyat klasiği. 1890 senesinde bir Amerikan süreli yayını olan aylık Lippinscott's Dergisi'nde kısa versiyonuyla yayımlanan eser, bir yıl içinde yazar tarafından revize edilip roman haline getirilmiş. Romanın ahlaki çöküş tasviri ve kurgunun bir bölümünde hakim olan homoseksüel yaklaşım tartışmalara sebep olmuş ve eser yayımlandığı ilk yıllarda maalesef okuyucu bulamamış. Henüz duyguların ve isteklerin karanlık yüzüyle karşılaşmamış, muhafazakar bir genç olan Dorian Gray, sosyeteye tanıtılmaya hazırlanırken Lord Henry Wotton adında bir soyluyla tanışır ve adamın yaptığı etkileyici uyarılar gencin hayatı ve zamanı algılama şeklini bütünüyle değiştirir. Lord Henry Wotton, Dorian Gray'e dinç güzelliği sayesinde yaşadığı bu kusursuz hayatın yalnızca birkaç yılla sınırlı olduğunu söylediğinde, genç adam bir dilekte bulunur ve ebedi gençlik uğruna ruhunu şeytana satar. Çevresindekiler yaşlanıp adım adım ölüme yaklaşırken, Gray genç ve güzel kalır. Davranışlarının sonuçlarına aldırış etmeden, tutkunun hakim olduğu vahşi bir hayat sürer ve kalp üstüne kalp kırar. Fakat Dorian Gray büyük bir sır saklamaktadır; vücudu zinde ve sağlıklı kalırken, tavan arasında sakladığı portresi yıllar içinde yaşlanır ve yaptığı her sefih, ahlaksız harekette biraz daha biçimsizleşir. Portre Gray'in iç dünyasını yansıtan bir aynadır, yıllar içinde yaptığı kötülük dolu seçimler ve ahlaksızlıklar Gray'in ruhunu çürütmüştür. Portre öyle bir hal alır ki Gray'in bile portreyi görmeye tahammülü kalmamıştır. Romanda ayrıntılı olarak tasvir edilen, 1800'lü yılların sonlarında hakim olan yapmacık ilişkiler ve çarpık sosyal toplum, günümüz dünyasında etkisini yitirmiş görünse de fark ettiğim benzerlikler beni oldukça ürküttü. Örneğin, en başta Dorian Gray'i dileğine yönlendiren kendi görüntüsüne olan aşırı takıntısını günümüzle ilişkilendirmek oldukça kolay: Gelişen teknoloji ile birlikte gençlerin her saat başı kendi fotoğraflarını paylaşmaları, albenilerini sosyal medyada paylaştıkları fotoğraflara aldıkları beğenilerle ölçmeleri belirgin birer örnek. Gençlerin, popülerliklerini davet edildikleri havalı partilerin sayılarıyla ilişkilendirmesi ise Dorian Gray'in sosyal statüsünü yükseltmek adına katıldığı sosyetik yemek partilerinin ve yüksek sınıfın düzenlediği kumar gecelerinin güncel bir versiyonu adeta. Dorian Gray'in sosyal tutkularının çöküşe yol açması, romana ilginç bir ahlaki tefsir niteliği kazandırıyor. İnsanları etkilemenin en kolay yolunun, kelimelerden geçtiğini bilen Oscar Wilde'ın, romanın ana karakteri Dorian Gray'i de Lord Henry Wotton'dan gelen bir kitapla farklı bir bakış açsına yönlendirmesi bana göre oldukça çarpıcı. Ana karakteri, çevresindekileri incitebileceği ihtimalini göz önünde bulundurmaksızın tutkularının peşinde sürüklenen zalim bir adam olarak tasvir eden Wilde, kişisel çıkar kuramı ağır basan Dorian Gray'i, yaptığı yanlış hareketleri vurgulayarak örnek alınmaması gereken bir karakter olarak tanıtıyor. Wilde'ın nispeten dolambaçsız anlatımı okumayı kolaylaştırmış olsa da; gerek işlediği tema, gerek toplum ve insani değerler üzerine yaptığı yorumlar açısından, ben bu romanın bilhassa 13 yaş altı kitle için pek uygun olmayacağını zannediyorum. Fakat, belli bir olgunluk seviyesine ulaşmış her genç birey bu kitabı en az bir kez dikkatini vererek okumalı ve ben merkezci yaklaşım üzerine bir ders çıkarmalı.