Bir Canın Değeri

Önyargı maalesef hepimizin hayatında büyük bir yer kaplıyor. Verdiğimiz önemsiz küçük kararlardan daha hayatının baharında olan bir çocuğun yaşamını sonlandırabilecek kararlara kadar uzanıyor insanlığın bu eski ve gaddar dostunun kolları. Filmdeki jüri üyelerinin birçoğunun tartışma başlar başlamaz çocuğun kentin fakir semtlerinden birinde doğup büyümüş olması nedeniyle suçlu olduğunu düşünmeleri buna bir örnek olarak gösterilebilir. Nedir peki önyargı? Nedir onu bu kadar kötü kılan? Çok fazla düşünmemizdir belki sorun, biriyle sohbet ederken mesela o anı yaşamayı değil de en küçük ve gereksiz detayları düşünerek negatif yönlere bakmayı yeğleriz genelde içten içe. Öyle öğretilmişizdir çünkü, çocukluğumuzdan beri söylerler bize yabancılarla konuşmamamız gerektiğini, tanımadığımız herkesin kötü insanlar olduğunu. Bu, çocukluğumuzda yanımızda bir büyüğümüz yokken bizi kötü insanlardan korusa da eksi yanları da yok değil, kimisinde bir alışkanlık haline gelip ileride gündelik hayatında da utangaç olmasını sağlayabiliyor. ''Nasıl ?'' deyişinizi duyar gibiyim, açıklayayım kendimi. Çocukken genelde etrafımızdakileri detaylıca süzüp onlar hakkında uzunca düşündükten sonra konuşmaya girmeyiz, onları yargılamadan, birçok şeyi umursamadan korkusuzca etkileşime geçeriz onlarla. Düşünsenize hoşlandığınız kızla veya erkekle hiç çekinmeden rahatça konuşabileceğinizi, reddedileceğiniz önyargısı nedeniyle mükemmel anı beklemeden. Çok güzel olmaz mıydı bir çocuk gibi davranabilsek insan etkileşimlerimizde? Elbette olurdu. İşte bunu başaramadığımızdandır ki bir topluluğa katılırız istemeden ve farkında bile olmadan. Her gün bitkin bir şekilde kalkıp, yapmak istemediği bir işe giden ve bundan kazandığı üç kuruşu da aslında umursamadığı insanları etkilemek için harcayanların topluluğuna. Kimi suçlamak lazım ki acaba bunun için? Sizin iyiliğinizi düşünerek bin bir zorluğa rağmen sizin isteklerinize karşı olsa da sizi okula gönderen ailenizi mi? Hak ettiği saygıyı göremeyip beklediği karşılığı alamayan öğretmenlerinizi mi? Siz sonsuza kadar beraber olacağınızı düşündükten sonra sizi bırakıp aklınızın derin köşelerinde masumca yer edinen arkadaşlarınızı, sizi asla bırakmayacağını söyleyip de başkalarına giden sevgililerinizi mi? Ya da belki de karşılaştığı tüm sorunlara rağmen elinden geldiğince ilerlemeye çalışan fakat günün sonunda onu başarıya ulaştırıp tüm bu sorunları çözecek olan adımı atmayan sizi suçlamak gerek. Ama hayır, çamuru kime attığımızın bir önemi yok, çünkü çözüm suçlamakta değil, önyargıları aşmakta. Önceden yaşamış olduğumuz bir hadise yüzünden katı ve inatçı davranmamakta. Ve özellikle bunu başarmamıza yardımcı olacak dostane bir yardım eli ile çok da zor olmaz bu görev. Peki ya yazının başında bahsettiğimiz gibi işin ucunda bir insanın canı olduğu zaman ne olur? Yeniden kapımızı çalar önyargılarımız. Ve bu sefer onlardan kurtulmak o kadar kolay olmaz. Bir de o kişinin yaşayıp yaşamayacağına karar verecek olan jüri üyelerinin arasında olduğumuzu düşünelim, o zaman işler sarpa sarar. Çünkü işte o zaman bir değer biçilir hayata. Kimisi için akşama yetişmek istediği beyzbol maçından değersizdir bir çocuğun hayatı, kimisi içinse başıboş kalan üç dükkanından... Ve işte böyle durumlarda ise önyargıdan kurtulmanın yegane yolu tartışmak ve danışmaktır. Filmde de aynen bu yapılır, 8 numaralı jüri üyesi diğer herkese uyup ilk oylamada suçlu kararını verseydi ne olurdu? Peki ya 9 numara diğer hiç kimsenin göremediği o küçük detayı görmeseydi veya çekinip dile getirmeseydi? Bir çocuğun hayatı önyargılar nedeniyle yok edilirdi ebediyen. Aynı şekilde tüm jüri üyeleri ilk oylamadan tamamen suçsuz oyu çıkarsaydı? Belki de bu sefer azılı bir suçlu haksız yere sokaklara salınmış olacaktı. Kısacası birlikten kuvvet doğar, benim göremediğimi siz, sizin göremediğinizi de başkası görebilir. Tek yapmamız gereken farklılıklarımızı bir yana bırakıp ortak bir gözle münakaşa etmektir bazen. Muhammed BAŞAK