Hırpani Hayatlar

Geçtiğimiz hafta Selim İleri'nin İstanbul Bu Gece Yine Sensiz adlı deneme eserini okuma fırsatım oldum. İleri'yi daima kendi çapımda takip etmeye çalışırım ben. Türkçemizi bir mücevher ustası hassasiyetiyle işlemesi onu benim gözümde dilimizin divalarından biri haline getirir. Özellikle sosyal medyada fazla geçiren bir insan olarak Türkçenin bu denli hırpalanması durumuna karşı panzehir olarak Selim İleri okumaya çalışırım diyebilirim. Selim İleri bu eserinde İstanbul'un 60'lardaki halini kendi tecrübelerine ve anılarına dayanarak anlatıyor. Bu eseri okurken Türkçenin hırpalanmasının yanında İstanbul'un da hırpalandığı düşüncesi belirdi zihnimde. Yani Selim İleri'nin duygu ve düşünce dünyamıza kattıklarının tam tersi bir devirde yaşıyor olmanın burukluğunu hissettim. Bu yazıda da İstanbul'un geçirdiği dönüşüm üzerine birkaç kelam etmek istemekteyim. Her ay İstanbul'a düşer yolum. Konser olur, spor müsabakası olur, eş dost ziyaret olur; mutlaka her ay İstanbul'un kaldırımlarını arşınlarım bir şekilde. Ben ki İstanbul'da düzenli olarak kalmış biri değilim. Birkaç günlük ziyaretlerden ibarettir İstanbul'la bağım. Buna karşın İstanbul'un feci halde hırpalandığını düşünüyorum. İster istemez Ankara-İstanbul kıyası yapmadan kendimi de alamıyorum. Bu kıyas esnasında hakikaten İstanbul'a kaldırabileceğinden fazla yük, hazmedebileceğinden fazla beton ve insan yığıldığı kanısına varıyorum. Çocukluğumda İstiklal Caddesi benim için tamamen farklı bir dünyaydı. Bir an olsun eksilmeyen kalabalığı, iki yanı ağaçlı tramvay yolu ve kırmızı tramvayıyla kendine özgü bir otantikliği olduğunu çocuk yaşta bile kavramıştım. Ancak gel zaman git zaman İstiklal Caddesi üzerinde bir buluşmam olduğunda burun kıvırır hale geldim, zira İstanbul'un ruhunu en iyi temsil eden bu cadde beton ve molozdan geçilmez hale geldi. Sanırım hala İstanbul'u en iyi anlatan cadde burası, çünkü kentin geri kalanı da bu betonarmeleşmeden nasibini fazlasıyla alıyor. Bir de İleri'nin anlattığı eski İstanbul'u gözümde canlandırmaya başlıyorum. Doğrusu kendim için üzüldüğümden on misli daha fazla üzülüyorum yazar adına. Yaşım gereği kısıtlı bir zaman dilimini hatırlıyorum ben, fakat şehrin o şaşaalı günlerini bilen ve birebir tecrübe eden insanların bugünkü durum karşısında duydukları üzgünlüğü ve karamsarlığı hayal dahi edemiyorum. Hırpalanma meselesi bu bağlamda bence büyük önem taşıyor. Son yirmi yıldır biz ülkece bazı şeyleri tükettik, fazla aşındırdık galiba. Bunun içine Türkçe de giriyor, şehirleşme de giriyor, insan ilişkileri de, beslenme alışkanlıkları da giriyor. Fast food tüketen (tıkınan mı demeli acaba!), romantik ilişkilerine internet üzerinden başlayıp bu ilişkileri internet aracılığıyla bitiren, penceresi olmayan odaları olan evlerde yaşayan, sesli harfleri yutarak "Uydn glb ii gclr" diyen insanlar olarak sanırım İstanbul'un bu halini pek de yadırgamamak gerekiyor. Yani hırpani hayatlar yaşamaya başladık. Bireysel ve toplumsal açıdan özensizliğin had safhada olduğu bir çağda yaşıyoruz. Doğal olarak mikro düzeyde gerçekleşenler makro düzeyde de kendini gösteriyor ya da tam tersini söylemek de mümkün. Bu açıdan Selim İleri'nin anlattıklarını onun üslubuyla okumak bana sağaltıcı geldi diyebilirim. Biraz yavaşlamak, birkaç adım geri çekilerek kendimizi içine soktuğumuz manzaraya nesnel bir gözle bakmak galiba bu noktada en sağlıklı çözüm olacaktır. Ancak ortada büyük bir zihniyet meselesi var ve bu durumun kısa vadede çözüme kavuşmasını maalesef mümkün görmüyorum. Lakin her halükarda bir miktar özen algısının edebiyat ile, mimari ile, müzik ile insanların zihinlerine yerleştirilebileceği düşüncesine de ikna olmuş durumdayım. Hırpani hayatlarımıza biraz olsun çeki düzen vermek içinse Selim İleri okumanın şahane bir başlangıç olacağını rahatlıkla söyleyebilirim.