!

1605 yılında ilk cildi 1615 yılında da ikinci cildi yayımlanan Don Kişot çağdaş romanın ilk örneği sayılmakta ve bu özelliği ile büyük bir önem taşımaktadır. İspanyol edebiyatının önemli kalemlerinden olan Saavedra Miguel de Cevantes'in elinden çıkan bu ünlü eser bazı eleştir! menlere göre hala türünün en büyük örneğidir. Cervantes eserinde dönemini sıkça ve ince yollardan eleştirmiş ve çevresinden yakınmış- tır. Eskiden hüküm sürmekte olan idealizm akımının yerini materyalizme bırakmasıyla top- lumdan uzaklaşan yazar bunu ana karakteri Don Kişot'a da yansıtmıştır. İdealizm akımının sembolü olan Alonso Quijana elli yaşlarında, aklı başında ve zengin bir asilzadeyken servetini yatırdığı şövalyelik romanlarını okumaktan kendini o dünya içinde bulmaya başlamış ve ma- teryalist dünyadan soyutlanmıştır. Kendisine Don Kişot diyerek başıboş şövalyeciliği canlan- dırmaya kalkışan karakterimiz, komşusu olan saf köylü Sanşo Panza'yı da kendisine bir ada hükümeti devredeceğini vaad ederek yanına silahşör olarak almıştır. Dülsine adlı bir köylü kızını da savaşlarını ve maceralarını adadığı dünyalar güzeli Tobosalı prenses Dülsine olarak hayal etmiş ve hayallerinde yaşatmıştır. Yapıtın ikinci önemli karakteri olan Sanşo Panza ise yazarın yakındığı materyalizm akı- mının en önemli temsilcisidir. Para ve hükümet sevdasıyla ailesini ardında bırakıp, aklını yiti- ren ve kendisini şövalye sanan bir adamın yanında silahşörlük yapmaya başlaması Cervantes- 'in materyalizmi açıkça eleştirmesidir. Şayet bu durumda deli olarak tanımlanmayı hak eden kişi Sanşo Panza'dan başkası değildir. Ancak maceraları esnasında efendisinin aklının başında olmadığını anlayıp yanından ayrılma planları da yapmıştır. "Sanşo her ne kadar pek saf bir adamsa da, efendisinin bütün hareketlerinin bir delilik eseri olduğunu iyice anlamış fakat işin içinden nasıl sıyrılacağını bir türlü kestiremiyordu." (Cervantes, 285). Buna rağmen Sanşo paranın kokusunu aldığı an bu planlarından vazgeçmekte ve genellikle maceralarını sopa yiyerek sona erdirmektedir. Hatta Don Kişot'a yalan söyleyip onu Dülsine'sinin ona düşman olan si- hirbazlar tarafından çirkin bir köylü kılığına sokulduğuna inandırdıktan sonra kendi uydurdu- ğu bu yalana kendisi de inanıp Don Kişot'a yardım eden sözde sihirbaz Merlin ile yaptıkları anlaşma üzerine Dülsine'nin büyüden kurtulması için kendini binlerce kez kırbaçlamayı kabul etmiş ve bunu da ileride paraya dönüştürmüştür. "O halde efendim üç bin üç yüz kamçı için sekiz yüz yirmi beş riyal alacağım demektir. Bu para hiç de çok değildir, çünkü kendimi öyle şiddetli dövmeye karar verdim ki..." (Cervantes, 373). Burada da yazar, materyalizmin yol açabileceği saçma düşünceleri ve bu insanların para uğruna yapmayacağı şey kalmadığını gös- termektedir. Ancak bu karakteri sadece mateyalizmi eleştirmek için kullanmamış aynı zaman- da toplumun alt tabakasından olan bu köylüye yaptırdığı bir haftalık ada valiliğinde aldığı isa- betli kararlar ile çevresindekileri hayrete düşürmüş ve üst tabakadakilerin yaptığı işin pek de ahım şahım bir şey olmadığını göstermiştir. Ayrıca eşeğini çok seven bu köylünün ağzından hükümete de giydirme yapmadan geçmemiştir. "Ben hükümet idarecileri arasında öyle eşek- ler gö! rdüm ki benimki onlara ders bile verir." (Cervantes, 305). Oysa ki idealizmin temsilcisi Don Kişot materyalizme zıt olarak paraya hiç önem ver- memektedir ve de oldukça cömerttir. Onun için önemli olan tek şey ise uğruna hayatını ada- dığı başıboş şövalyeliği canlandırmak ve şövalyelik kurallarına bağlı olarak davasını sürdür- mektir. İdealizmde önemli olan gerçeklik değil düşüncedir ve Don Kişot'da da bunun izleri çok açık bir şekilde görülmektedir. Kahramanımızın ve atı Rossinante'nin oldukça sıska olma- sı ve ziksel olarak yetersiz olmaları onun için bir engel teşkil etmemektedir. Ayrıca kahrama- nımızın hanları şato sanması, devlere saldırdığını zannederek değirmenlerle savaşması ve kuk- la oyununu gerçek sanıp kılıcını çekerek sahneyi dağıtması onun nesneleri olduğu gibi görme- diğinin ve kendi kafasında tamamen ayrı bir düşünce dünyasında yaşadığının kanıtı olarak gösterilebilir. Ancak kendi hayal dünyasında yaşıyor olsa da kahramanımızın herkesi şaşırtan özelliklerinden biri son bulmaz cesaretidir. Kalabalık gruplara kafa tutması, alayların önünü kesmesi ve aslanlara meydan okuması bu cesaretin örneklerindendir. Yani Don Kişot idealleri uğrun! a korkusuzca yürüyebilmektedir ki yazara göre olması gereken de budur. Roman boyunca süre gelen idealizm ve materyalizm çatışmasından galip gelemeyen Don Kişot materyalist toplum içinde boğulmuş ve deli olarak görülmüştür. En sonunda kendi de bu kirden vazgeçerek yakınlarına şövalyelik saçmalığını terk ettiğini ve artık aklının başına geldiğini bildirmiştir. Artık yolun sonuna gelen Don Kişot vasiyetini de bildirerek hayata göz- lerini ! yummuş ve idealizm yeni materyalist topluma karşı kaybetmiştir. ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! !