AĞDAŞLAŞMA UĞRUNA YOZLAŞAN İNSANLAR

Eski bir çatı katının böceklenmiş, etrafı örümcek ağlarıyla kaplı eski penceresinin dünyaya açılması... Odaya sadece cılız bir aydınlık bırakan bir ışıkla; karanlık, kasvetli bir dünyadan aydınlığa geçilebilir mi? Hermen Melville adlı yazarın "Elma Ağacı" öyküsü bu soruyu sordurtuyor bana. Eskimiş, hatta çürümüş diyebileceğimiz bir çatı katı... Herkes oradan ürküyor, ondan kaçmaya ve saklanmaya çalışıyor. Kendi karanlık gördükleri dünyalarından kaçmak istercesine hem de. Kimse orayı görmek ya da akıllarına dahi getirmek istemiyor. Oradan çıkacak bir aydınlıkla aslında mutluluğa kavuşacaklarını bilmediklerinden belki de. Öykünün baş karakteri korkularını yenip sonunda o esrarengiz çatı katının kilidini açıyor ve penceresini açmasıyla içerideki kasvetli havadan kurtuluyor; huzura kavuşuyor bir nevi. Peki ya odada gördüğü o eski masaya ne demeli? İnceledikçe bu eski masanın maun ağacından değil de, elma ağacından yapıldığının farkına varıyor. Yeniden huzur doluyor içi. O çürümüş masayı ilk gördüğünde ne kadar da karamsarlığa düşmüştü halbuki. Karakterin bu ani duygu geçişlerinde yazarın, okurlarına yozlaşmayı anlatmak istediğinin farkına varıyorum ben de. O eskimiş çatı katı ve içindeki çürümüş masa, başta bir karanlık gibi sanki. İnsanların artık hoşlanmadığı, görmek, bilmek dahi istemedikleri birtakım şeyler; davranışlar, hayat şekilleri... O maun ağacından yapılmış masa bir eksiklik esasında. Ayrıca; toplumun artık beğenmediği, hor gördüğü ve değiştirmeye çalıştığı bir yaşam tarzı... Peki ya ama masa maun ağacından değil de elma ağacından yapılmışsa, işte o zaman o masa artık çürümüş bile sayılmayabilir. Çünkü elma ağacı değerli onlar için. Elma ağacı burada bir simge esasında. Elma ağacı modernliğin, çağdaşlığın simgesi. Hermen Melville'nin "Fukara Tatlısı" adlı öyküsünde yoksul bir hayat, yaşam tarzı anlatılıyor. Yoksul insanların yaptığı her iş, her yemek "fukara" sıfatıyla tanımlanıyor bu öyküde. Yaptıkları yemeğin adı fukara yemeği, yaptıkları tatlı desen adı fukara tatlısı oluyor onların dilinden. Ne yaparlarsa yapsınlar, fakirler ya bir kere zenginler gibi olamazlar; onlar gibi hayat süremez, onlar gibi kaliteli yemekler yiyemezler mesela. Burada yazarın "fukara" olarak tanımladığı insanları çağdaş yaşama ayak uyduramayan insanlar olarak gösterdiğini düşünüyorum. Evet yazar belki onlara aslında kötü bir gözle bakmıyor; hatta onların bu fakir evlerini okurlarına anlatırken, ne kadar fakir de olsalar aile sıcaklığının onlarda fazlasıyla olduğunu hissettirebiliyor. Durumu fena olmayan ailelerin daha fazla aile saadeti yaşadıklarını hissediyor hatta insan. Ancak yine de yazar bu öyküyü kaleme alırken, o fakir ailenin okuyucularda, geri kalmış, çağdaşlıktan uzak insanlar izlenimi uyandırmak istiyor bana göre. "Fukara Tatlısı" adlı öykünün hemen ardından gelen "Zengin Kırıntıları" adlı öykü de tam tersine zengin insanların lüks hayatlarına, onların nasıl fütursuzca yaşadıklarına, hatta hayatta yaptıkları sayısız israflara değiniyor ve bu yönüyle onlar da, kendilerine göre çağdaş bir hayat süren insanlar olarak betimleniyor. İki öykü birbirini tamamlarcasına aynı konu üzerinde duruyor. Zenginler yaptıkları nefis ziyafet sonrası artıklarını masada bırakırken, fakirler onların ardından o kırıntıları midelerine indirmekle yetiniyorlar. Bu neyin çatışması diyerek düşüncelere dalıyorum ben de. Bir tarafta istediği her şeyi yapabilen insanlar, diğer yanda ise onlarınarkasında, arta kalanlarla yetinen insanlar... Daha da önemlisi arkada kalan bu insanların önünde duran, lüks yaşayan insanlara karşı tutumları... Azla yetinenler de onlar gibi olmak istiyor tabi doğal olarak; onlar gibi yiyebilmek, içebilmek, giyinip kuşanabilmek, kısacası onlar gibi yaşamak istiyorlar. Bunun sonucu ise herkesin o tarafa doğru kaymasıyla, bir nevi bozulmasıyla sona eriyor. Kişiler kendi benliklerini kaybediyorlar artık. Tıpkı yozlaşmış toplumlarda da olduğu gibi. Hafsa Ebrar Yıldırım