Sonsuz bir umut sesleniyor bu yazımdan. Ben, günümüz düşünürlerinin dedikleri "insan baş kaldıran yaratıktır" sözüne inanıyorum. Hiçbir zaman umutsuz olmadım; olan biten yaşanan ne varsa hiçbir olumsuzluk beni yıldıramaz. Ben, Mevlana felsefesine inanıyorum: dünya hayatının geçiciliğini ve maddesel olan insani ilişkilerin parçalayıcı ve bölücü olabileceğini biliyorum. Ne gam! Önemli olanın insanlık olduğunu, ancak ve ancak aklını kullanan ve yüreğinde sevgi taşıyan insanlarla bütün olumsuzluklara karşı gelinebilecek gücü oluşturacağımıza inanıyorum. Gündüz Vassaf'ın, "Boğaziçi'nde Balık" isimli öykü demeti kitabı, artık aydınlanmanın tükendiği ve bir kapitalizm krizi yaşandığı fikrini düşündürtüyor bana. İçinde şiir, tarih, deneme de bulunan bu öykü kitabında, figüratif öğe olan balık ve balık hikayelerini okurken, ben, kalan kim ve giden kim diye düşünüyorum. Gündüz Vassaf'a göre, kalan hep "İstanbul şehri ve palamut", gidense "insan". Sahi, insanlık tarihi, sürekli bir devinim içerisinde değil mi? Kapitalizmin yarattığı sahte "sahiplenme" duygusu, her ne kadar kimilerini ele geçirmiş olsa da, tarihte her şeyin geçici olduğunu okuduğum tarih kitaplarından biliyorum. Her şey gibi, zaman içerisinde yaşanan olumsuzlukların da geçeceğini ve toplumsal farkındalığın artmasıyla insanlığın kazanacağına inanıyorum. Vassaf'ın "en güçlü, en akıllı yaratığın biz olduğuna inanırız"(Vassaf 2015, 29). sözü bana filozof Thomes Hobbes'un Leviathan isimli kitabındaki Tanrı-sanat-insan-devlet arasındaki kurguyu hatırlatıyor. Hobbes, Tanrının yaratmış olduğu ve yönettiği dünya ile sanatı olan doğanın, insanın sanatı ile taklit edildiğini, sanatın daha da geliştirilerek, yapay bir insan olan devlet denilen büyük ejderhanın yaratıldığını söyler. İnsanın korunması ve savunulması için tasarlanan devlete, büyük cesaret ve kudret verilir insanoğlu tarafından. Ancak, ulus-devletin oluşması ve sonrasında üretilen kapitalizm, her şeyi tüketme duygusu yaratıyor insanlarda. Tıpkı, bu öykü kitabında anlatıldığı gibi, İstanbul da hızlı bir şekilde tüketilmek isteniyor. Bu çerçevede, Vassaf, 1976 yılında Boğaz'da yapılan köprünün dibe vuran ışığı kesmesi nedeniyle birçok balığın yuvalarından göçe zorlandığını söylüyor. Bu durum, bana şimdilerde kuzey ormanlarının kesilerek yeni bir havaalanının yapılmakta olduğunu hatırlatıyor. Peki, oradaki hayvanlar nereye göçecekler şimdi? Yazar, kitabında 1979 yılında Kadıköy yakınında patlayan Indepedante tankerinin etkisini tartışırken, benim aklıma hemen Marmara Denizi kıyısına yapılan fabrikaların atıklarının Marmara Denizi'ndeki balık nesline verdiği zararlar geliyor. Doğaya verilen bunca zarar karşılıksız kalmıyor tabii ki. Kimi zaman, doğa karşısında biz insanlar ne kadar da çaresiz değil miyiz? Kentleşme adı altında, daha çok gelir elde etmek üzere nehir yataklarına yapılan evler, sel altında kalmıyor mu? Ucuza mal edilip sahiplerine teslim edilen bu evler, sahiplerine kalacak yer olarak ne kadar hizmet edebiliyor? Peki, niye bu kadar materyalist ve bu kadar bencil insan? Doğaya zarar verirken aslında tarihine, kendine, geleceğine ve hatta çocuklarının geleceğine de zarar verdiğini düşünemiyor mu? Kapitalizmin yıkıcı etkileri farklı şekillerde kendini gösteriyor. Yazarın "yan yatmış Coca Cola şişesi görünümündeki Sedef adası vapuru" ile "McDonalds renkleriyle yüzen hamburgere benzeyen Caddebostan gemisi"nden dem vurması, aklıma hemen kapitalist dünya düzeninde sınırların artık bu anlamda kaldırıldığı ve tüketim coşkusunda reklam yağmurunun ne kadar da öne çıkarıldığı fikrini getiriyor. İnsan, nereye giderse gitsin, pazarlanan ürünlerin küreselleşme sonucu her yerde aşağı yukarı aynı olduğunu görmüyor mu? Ürünler bir yana, artık şehirler de giderek birbirine benzemiyor mu? Aynı gökdelenler, aynı mağazalar, hatta zincir lokantalar. Oysa bizim olan, bize özgü olanı korumamız gerekmez mi? Değişik karakterler bir araya getirilerek özenle oluşturulmuş bir mozaikten daha güzel ne olabilir? Yazar, Eyfel kulesinin Paris'in, Big Ben saat kulesinin Londra'nın, Özgürlük Anıtı'nın New York'un, köprünün San Francisco'nun, Opera binasının Sydney'in, soğan kubbeli kilisenin Moskova'nın simgesi olduğunu vurgularken, İstanbul'un simgesi nedir diye soruyor. Sahi İstanbul'un simgesi ne? Yazar, İstanbul'a ilk yerleşenlerin Byzantium şehrini kurarlarken, simgesini taşıyan sikkelerinde, şehrin besin ve geçim kaynağı olması nedeniyle "palamut" olduğunu söylüyor. Hemen aklıma paramızın hatta diğer ülke paralarının üzerindeki resimlerin sürekli değiştiği fikri geliyor. Öyleyse, kalıcı olanın, insanın korunması ve savunulması için tasarlanan devlet aygıtını yönlendiren kimliklerin değil, doğanın, kardeşliğin, barışın, dayanışmanın ve hoşgörünün olduğuna inanıyorum. Dedim ya, umut, hiç eksilmesin yüreğimizden. Yazar "biri gider, öteki gelir" derken, yüzyıllar ötesinden seslenen Mevlana'nın benim için çok anlamlı bir sözü ruhumu aydınlatıyor: "Topraktan biten güller, mahvolur gider. Gönülden biten güller ise kalıcıdır ve ne hoştur" (Benazus 2007, 323).