BEŞ OYUN BEŞ ÇIKARIM

İnsanlığın ortaya çıkışından beri tiyatronun insan hayatın bir parçası olduğuna dair birçok kanıt bulunmaktadır. İlk başlarda tiyatro, birtakım toplumların dini inançlarını yansıtan, dini törenlerle birlikte ortaya çıkmış bir faaliyet olmakla birlikle tiyatro zaman geçtikçe dini bir boyuttan arınarak sanatsal bir aktivite olarak boy göstermiştir. İlk çağlardan beri tiyatronun insan hayatının bir parçası olduğuna dair en büyük kanıt şüphesiz ki ilkel toplulukların mağaralara çizdiği resimler olacaktır. Eğer bu resimleri yorumlarsam, insanlar başta elleri ve yüzleri olmak üzere, vücutlarının çeşitli yerlerine giydikleri hayvan postları ile hareketler yapmaktadırlar ve bu durum tiyatronun o dönemde bile kabaca var olduğunu açıkça göstermektedir. Günümüzde de tiyatro önemini kaybetmemiş, insan hayatının bir parçası olmaya devam etmiş, gelecekte de insan yaşamının etkili bir öğesi olmaya devam edecektir. Dün akşam, Bilkent Üniversitesi'nde "Kültür ve Mizah Topluluğu" tarafından organize edilen bir tiyatro etkinliğine katılma imkanı buldum ve Aziz Nesin'den Beş Kısa Oyun adlı tiyatroyu izleme, hatta oyuncularla tanışma fırsatı yakaladım. Bu sayede, Aziz Nesin'in edebi ve mizahi yönünü daha yakından da tanıyabildim. Eserde de görüldüğü gibi, Aziz Nesin geleneksel mizah ile çağdaş bakış açısını tek bir düşünce etrafında toplamış, Dünya toplumlarının geleneklerine ve kültürlerine mizahi bir pencereden bakabilmiştir. Aziz Nesin'in oyunlarındaki mizah, gerçeğe bir ayna tutmuştur, fakat o her yönüyle insanlara gerçeği saf bir şekilde, olduğu gibi göstermek yerine, daha mizahi bir bakış açısıyla yaklaşarak aşırı realist bir tutumdan kaçınmıştır. Bu beş kısa oyunu ayrı ayrı incelediğimde, her oyunun farklı ana fikirleri olduğunu, birbiriyle bağlantılı olmadığını ve her toplumun yüzleştiği sorunları bir ayna gibi seyircinin üzerine tuttuğunu gözlemledim. Bu beş kısa oyunun isimleri: Bir İnsan Başı Üzerine Üç Sesli Üzünç, Bir Kadın İçin Düet, Hazır Ol, Sen Gara Değilsin ve Yaşasın Kavuniçi' dir. Bu oyunları tek tek incelediğimde insanoğlunun her oyundan farklı bir mesaj çıkarabileceğini rahatça söyleyebilirim. İlk oyun olan Bir İnsan Başı Üzerine Üç Sesli Üzünç' te, kaçmakta olan bir suçlu, bir asker ve muhbir yer almaktadır. Oyunda da sürekli replik olarak kullanılan ''olaya neden benim açımdan bakmıyorsun'' cümlesi açıkça gösterir ki, bu üç insanda da görülen ortak özellik, farklı amaçları olmasına rağmen hepsi kendi derdindedir ve kendini kurtarmak için diğerlerini yok saymaktadır. Aziz Nesin bu trajik olayı anlatırken bile araya mizahi cümleler katarak bir anda izleyiciyi nasıl kolayca güldürebildiğini anlamak mümkün değil! Bu işin sırrı da büyük sanatçı da gizli tabi ki... İkinci olarak, Bir Kadın için Düet adlı oyunda şizofren bir kadının başından geçen trajikomik bir olay mizahi bir şekilde anlatılmaktadır ve bir hastalığın nasıl saçma bir hal alabileceği gözler önüne serilmektedir. Üçüncü olarak, Hazır Ol adlı eser izleyiciyi bir anda hüzünlendirip bir anda neşelendiriyor, oyuncular da seyircinin nabzını öyle iyi tutuyor ki, seyirci en çok bu oyundan keyif alıyor. Zaten Aziz Nesin değil midir bir anda güldürüp bir anda hüzünlendirmenin üstadı? Bu oyundaki ana düşünce ise, insanların yaşlanınca ne kadar muhtaç ve aciz, ancak bir o kadar da aksi oldukları çok güzel bir olay örgüsüyle anlatılıyor. Ayrıca, yaşlanınca, elden ayaktan düşünce en yakınlarının bile sana sırt çevirebileceği, sana yakın duranların ise mutlaka bir çıkarı uğruna yakın duracağı izleyici tarafından anlaşılması isteniyor. Dördüncü oyun Sen Gara Değilsin' de, insanların kahraman, iyi, doğru, dürüst, vatansever vb. diye bildiği bazı insanların aslında öyle olmadığı mizahi bir kurguyla seyirci tarafından algılanması sağlanıyor. Ayrıca eserde karakterlerin Gara' nın sandıkları kişi olmadıklarını öğrenince diğer karakterlerin tutumları bir anda değişiyor ve olayın üstünü örtmeye çalışmak için çirkin işlere başvuruyorlar. Bu olayda insanoğlunun kendi çıkarları uğruna ne kadar zalim olabildiği ortaya konuluyor. Son oyun olan Yaşasın Kavuniçi adlı eserde, insanların ilişkilerini nasıl çıkar üzerine kurduğu izleyiciye aktarılıyor ve bu çıkar ilişkisindeki insanların anlık değişimleri seyirciyi gülmekten kırıp geçiriyor. Yukarıda da bahsettiğim gibi, her toplumda görülebilecek benzer sorunlar, Aziz Nesin'in oyunlarında mükemmel, mizahi bir kurguyla yeniden hayat buluyor. Bu beş oyun da kişiye göre değişik anlamlar ve çağrışımlar kazanabiliyor. İnsanların hayata dair farklı bakış açılarıyla dersler çıkarabileceği Aziz Nesin'den Beş Kısa Oyun adlı eseri mutlaka izlemelerini şiddetle tavsiye ediyorum...