Kayıp Ruh'a bir Şarkı

Her İstanbul ziyaretimde bir ritüel haline dönüştürdüğüm müze gezilerimden sonuncusu anlatılmaya değecek kadar ilginçti. 18 Eylül 2014'de başlamış ve benim henüz gitme fırsatı bulduğum Arter Müzesi'ndeki "Göçebe Bakış" sergisi ilginç bir atmosferde birkaç saat geçirmemi sağladı. Güneydoğu Asya bölgesindeki çağdaş sanat üretimine odaklanan bir grup sergisiydi. Yani benim aslında pek aşina olmadığım bir bölgenin ürünlerinin, kültürünün bir parçası sergileniyordu. Endonezya, Tayland, Filipinler, Singapur, Myanmar, Kamboçya, Vietnam ve Malezya'dan 36 sanatçının 40'tan fazla yapıtının yer aldığı serginin küratörlüğünü, bölgenin sanatı üzerine çalışmalar yürüten Iola Lenzi üstlenmişti. Bu beni heyecanlandırmaya yetmişti. Iola Lenzi sergide savaşa ve ölüme çokça yer veren objeler ve videolar kullanmıştı ve beni en çok etkileyen, sanatçı Araya Rasdjarmrearnsook oldu. Araya Rasdjarmrearnsook, 1957 doğumlu bir Taylandlı sanatçı. Genellikle görsel sanatlarda eserler veriyor ve eserlerinde çoğunlukla ölüm, kimlik arayışı, yalnızlık, toplum ve kadın konularını sıkça ele alıyor. Müzede yayınlanan üç kanallı videosu "Tayland Potpurisi"nde bir taşra morgundaki sahipsiz kadavralara aşk üzerine şarkılar söylüyor. Bunlar Budizm'e özgü cenaze ritüellerinin masraflarını üstlenebilecek akrabaları olmayan, yoksul insanların bedenleri. Onlara metinler okuyan sanatçı bu eylemini, yakılma töreninden mahrum bırakılmış bedenlere ihtimam göstermenin bir yolu olarak görüyor. Yaşayanlar ile ölüler arasındaki geçirgen sınırın ötesine geçerek, bu bedenlerin ruhlarıyla iletişim kurmaya çalışıyor. Her ne kadar yapıt, Araya Rasdjarmrearnsook'un sanatını yoksullar, yalnızlar ve söz hakkı olmayanlara adamış olduğunun bir göstergesi niteliğinde olsa da, sanatçıyı anlamaya çalışırken ürpertiler hissediyorsunuz. Araya karşınızda ölümlerinden günlergeçmiş ve ayakları çürümeye başlamış ölü bedenlere cılız ve ürperti veren sesiyle aşk şarkıları söylerken bambaşka bir atmosfer yaşanıyor. Ruhaniyet kavramını korkuyla harmanlayarak, bizleri tarifi zor bir hissiyata bürüyor. Biraz karanlık ama çiçeklerle bezenmiş bir his... Serginin birinci katında sanatçının bir diğer video yapıtı yer alıyor. Özgün kimliğine bağlı kalaraktan, başlatmış olduğu ritüellerinden zaman içinde farklı ritüeller yaratan sanatçı, "Yaşıyorum" adı videosunda bu kez bir kadın bedenini 'giydirmek' gibi bir mahrem rol üstleniyor ve kadının bedenini tıpkı bir törene hazırlarmış gibi, yumuşak hareketlerle, güzel elbiseler ya da renkli kumaşlarla örtüp süslüyor. Öyleki sanki giydirilen beden hala yaşıyormuşçasına, kalkıp bir törene katılacakmışçasına büyük bir özenle giydiriyor ölü kadın bedenini. Sukunet içinde sessiz ve ağır hamlelerle... Araya Rasdjarmrearnsook elinde kitabı ile ölmüş bedenlere şarkılar söylerken onlara yakınlaşmayı, onlardan haberler almayı hedefliyor. Tek başına, elinde kitabıyla cam fanusun içine konulmuş ve üzerine su dökülmüş ölünün çürümüş ayakları önünde oturup aşk şarkıları okuyan bu kadın hem kendi hem cesedin ruhunun temizlenmesini sağlamak için uğraşıyorSanatçı hakkında biraz daha araştırma yaparken internetten izlediğim videolarından kadının bir sanatçı mı yoksa bir deli mi olduğunu anlama konusunda kafa karışıklıkları yaşamaya başladım. Evet korkuyla karışık da olsa bu denli ilgimi çekmiş ve takdirimi kazanmaya başlamış bu kadını anlamaya gücümün yetmeyeceği bir yüzünü göstermiş oldu. Hatta öyle ki bu satırları yazarken gece üçte odada yapayalnız Araya Rasdjarmrearnsook hakkında yazarken bile çiğ ve ürkütücü hisler hissetmeye başladım. İzlediğim bir videosunda ölü bedenleri bir ders sınıfının kara tahtası önünde sıralamış olarak ve onlara ders anlatırken görüyoruz. Anlatırken arada onlara sorular yöneltiyor ve cevap alamayınca düşünmeleri için çokça vakitleri olduğunu söylüyor. Bu bedenlere yakınlaşmak istese de günümüz aklının alamayacağı, garip hareketlerde bulunması bana gerçekten garip geldi. Sizce de çok garip değil mi?