REKLAM KOKAN DÜNYA

Reklamların uzunluğunun dakikalarla değil saatlerle ölçüldüğü yayın akışları, reklamların ana materyalden daha çok yer kapladığı internet siteleri ve reklamlarının, kalitesinden daha ön planda olduğu ürünler... Gerçek dünyanın sahte tanıtımı... Hayatımıza öyle sinsice girmişler, öylesine derine nüfuz etmişler ki reklamların, hayatımızın vazgeçilmez birer parçası olduklarına inandırılmışız. Yadırgamıyoruz hiçbir zaman onları. Ne sevdiğimiz dizinin sonunu kaçırmamak için beklediğimiz reklamla geçen dakikalar ne de izlediğimizden salt bir haz elde edebilmek için gittiğimiz sinemadaki ürün yerleştirmeleri çarpmıyor gözümüze. Bakıyoruz ama görmüyoruz. Daha doğrusu görmediğimizi sanıyoruz. Gerçek şu ki reklamlar, istenildiği takdirde, insan beyni üzerinde tahmin edilemez etkiler yaratabilir. Reklamların üzerimizdeki etkilerini hafife alışımız bu gerçeği ne yazık ki değiştirmiyor. Onları hafife alıyoruz çünkü onları bizden biri olarak görüyoruz. Dost kılığında düşman gibiler adeta. Baş kahramanımız Ruhi Mücerret'in ağzından çıkan, gayri ihtiyari, reklam kokan kelimelere tepkisiz kalışım, reklamların hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline geldiğinin kesin bir göstergesi. Farkında olmaksızın yaşadığımız bu adaptasyon sürecini, Murat Menteş harika bir kurguyla yüzümüze çarpıyor ve kitabın sonlarına doğru, ağlamaması için şekerle kandırılmış çocuk edasıyla kendime şu soruyu soruyorum: 'Neden hiç garipsemedim?' Son sayfayı çevirdiğimde somutlaşmış bir sorunun farkındaydım artık. İşin ilginç tarafı ise bu farkındalığı bir makalede ya da denemede değil de, mizahi bir dille yazılmış son derece eğlenceli bir romanda yakalamam. Bu benim için yeterli olmadı tabii. Hayatımızdaki varlığını garantilemiş gibi görünen 'reklam' olgusuna daha ciddi ortamlarda, eleştirel bir bakış açısıyla yaklaşılmış ve konunun irdelenmiş olması gerekir diye düşündüm. Bunun üzerine Google arama çubuğuna 'reklamın tehlikeleri' yazdım. Elde ettiğim sonuçlar beni hayal kırıklığına uğratmıştı. İlk sayfanın tepesinde 'Ali Ağaoğlu'nun reklamı kaldırılma tehlikesiyle karşı karşıya' başlıklı bir haber belirmişti. Koskoca ülkede Murat Menteş'ten başka bir Allah'ın kulu bu konuya eğilmemişti anlaşılan. Sanırım şu an okuduğunuz satırlar da ikinci örneği oluşturuyor. Yaşadığım bu hayal kırıklığının ardından anladım ki Ruhi Mücerret, hem roman hem de karakter olarak, reklam kokan dünyada sadece bir oda parfümü. Kısacık bir esintiyle bizlere aslında pek de güzel kokan bir ortamda bulunmadığımızı hatırlatıyor ve sonra her yeri kaplayan asıl kokunun, reklam kokusunun, içinde kaybolup gidiyor. Ne var ki, o bir anlık esinti bizlere reklam dünyasına perde arkasından şöyle bir göz atma fırsatı veriyor. Ben bu fırsatı elde ettim ve size ne gördüğümü söyleyeyim: Sanatçılar, sporcular ya da ünlü iş adamları gibi sürekli göz önünde bulunan şahısların nasıl davrandıklarının, ne giydiklerinin, ne yediklerinin, ne içtiklerinin, kısacası hayatın herhangi bir anından bir sonraki anına geçişlerinin biz sıradan insanlar için ne kadar önemli olduğunu ve reklam sektörünü yönetenlerin bu durumu nasıl ustaca kullandıklarını gördüm. Ünlülerin yaptıkları her şeyden fazlasıyla etkileniyoruz ve bu durum reklam sektörünün iştahını kabartıyor. Perde arkasında gördüğüm bir diğer önemli nokta ise bu sektörün ne kadar açgözlü olduğu. Reklamda sınır tanımıyorlar ve her eve, herkese hatta vücudumuzdaki her hücreye ulaşmak istiyorlar. Bu durumda sadece ünlülerin markalarını tanıtması yeterli olmuyor tabii. Halka yaymak istiyorlar bu kez. Tabii maddi olarak değil, psikolojik olarak toplum içindeki her bir bireyi reklam objesi haline dönüştürüyorlar. Yaptıklarımızla ve yapmadıklarımızla, satın aldıklarımızla ve almadıklarımızla illaki çevremizdeki birilerine örnek oluşturuyoruz. Artık onlara göre biz Ruhi Mücerret'iz. Tabii onlar da aynı şekilde başkalarını etkiliyorlar ve onlar da Ruhi Mücerret oluveriyorlar. Bilinçli ya da bilinçsiz, her birimiz tüm dünyayı örümcek ağı gibi sarmış, kör düğüm olmuş, başı sonu belli olmayan bir zincir sarmalında birer halkayız. Tanınmışlık düzeyimize göre bu halka genişliyor ve daha çok halkaya bağlanıyor. Kaç kişiyi etkilediğine bakılmaksızın her bir halka bir Ruhi Mücerret. Her ne kadar 100 yaşında bir Kurtuluş Savaşı gazisi olmasak da hepimiz Ruhi Mücerret'iz. Peki bu zincirden nasıl kurtuluruz? Sanırım bu sorunun cevabını sadece perde arkasından bakarak veremeyeceğim. Menteş, Murat. Ruhi Mücerret. İstanbul: April Yayınları, 2013. Baskı. KAZIM KARTKAYA