GÖZLERİNİ "SIMSIKI" AÇ

Dünyada bitmeyen bir koşuşturmaca hakim. İnsanlar her gün sabah kalkıp işlerine, okullarına gidip akşamına evlerine geri dönüyorlar ve rutin bir şekilde bu her gün devam ediyor; "aptal kutusu" olduğunu kabul edip çılgıncasına izlemeye devam ettikleri televizyonları ise yalnızca haber saatlerinde izlemeye fırsat bulabiliyorlar genellikle. Ve akşamları izleyip sindirdikleri haberler uykuları boyunca yer ediyor zihinlerine, ertesi gün duyduklarıyla bilinç altına yer edinen, katılmasalar dahi sahip oldukları fikirlerle- devam ediyorlar hayatlarına. Habercilik, gazetecilik dünyanın en kritik meslekleri bence. Çünkü haberi aktaran insanlar hangi dili ya da hangi psikolojik yönetim biçimini kullanırsa okuyucular veya izleyiciler buna göre günlük hayata dair düşüncelerini şekillendiriyor ve buna göre insanlarla ideolojik tartışmalara giriyor; buna göre günlerini yaşıyorlar ta ki bir sonraki habere kadar. Sonrasında aynı rutin devam ediyor, akşam zihinlerine giren hayatı yorumlama biçimi ertesi günkü konuşmalarını oluşturuyor insanların. Evet, bu durumda haber yapan insanlar çok büyük rol oynuyor. Bu yüzden ben hep çok ilgilenmişimdir habercilikle. Hep merak etmişimdir gazeteciler nasıl haber buluyor, bunları nasıl yazıyorlar diye. Birkaç yıl önce televizyonda The Newsroom diye bir diziye denk gelmiştim ve çok ilgimi çekmişti. Çünkü bir kanalın haber yapma aşamalarını anlatıyordu dizi, senarist ve oyuncu kadrosu o kadar mükemmeldi ki insanı sıkmadan konunun içine alıyordu. O diziyi izlerken gördüğüm şeyler beni o kadar etkilemişti ki dünyaya karşı yeni bir bakış açısı kazanmış, insanların haber yaparken yaşadıkları ve yaptıkları şeyleri gördükçe gözüm açılmıştı. Bu diziden sonra üzerinde düşünmeye başlamıştım artık haberciliğin ve dili kullanım biçiminin insanları nasıl etkileyebileceğinin ve manipüle edebileceğinin. Türk televizyon kanallarına bakılırsa bu bahsettiğim çok açık bir biçimde görülebilir diye düşünüyorum; her kanalın aynı haberi anlatma şekli öylesine farklı ki. Aslında evet hepsi aynı olayı anlatıyor fakat nesnellik bitip de iş yoruma gelince hepsi insanların bu konuda nasıl düşünmelerini istiyorlarsa öyle konuşuyorlar. Belli bir zaman zarfında (mesela birkaç haftalığına) insanların aklına hangi algının yerleşmesini istiyorlarsa ülkeyle, dünyayla veya herhangi bir şeyle ilgili; bunu göz önüne alarak haber yapıyorlar. Bunu yapmak içinse olayın temel hatlarını sabit tutup geri kalan kısmını tamamen kendi yorumlarına açıyorlar ve ne etki vermesini istiyorlarsa ona göre küçük yalanlar serpiştiriyorlar yazılarına. Bu bahsettiğim Umberto Eco'nun Sıfır Sayı'sında öylesine gözler önüne serilmiş ki okurken haberciliğin gücüyle ilgili yeniden bir aydınlanma yaşadım ve notlar aldım. Bahsedilen şeylerden bazıları bilinmesi çok önemli şeyler bence. Mesela "Kurnazlık önce sıradan bir görüşü, sonra daha mantıklı ve gazetecininkine yakın ikinci görüşü tırnak içine almakta yatar. Böyle olunca okur iki bakış açısından da haberdar olduğu izlenimine kapılır ama aslında ikna edici olanı kabullenmeye yöneltilmiştir." Kabullenmeye yöneltilmek... Dünya basınında yapılan şey de tam olarak bu. Gerçekten yıllardır haberler bu şekilde yapılıyor ve biz de bunca zamandır bu şekilde bir şeyleri öğreniyor, ideolojimizi oluşturuyor, yaşam tarzımızı şekillendiriyoruz. Bu konuyla ilgili bir şeyler öğrenmekle ilgilenen biri olarak bu kesit çok hoşuma gitmişti ve kitap bana bu konuda çok faydalı oldu. Bir kez daha anladım ki haber izlemek veya okumak günümüzde yapıldığı gibi basit bir şey değil, doğru haberi bulup öğrenmek için iyi araştırmaların yapılması ve bu araştırmaya rağmen haberi olduğu gibi kabul etmek yerine özgünce kendi yorumlarımızı ekleyebilmemiz gerekiyor. Bunun gözler önüne serilmesinde yazarın kitabı birinci kişi ağzından yazmış olmasının etkisi çok büyük çünkü duygular çok samimi ifade edilmiş ve okuyucu bu yüzden durumu rahatça kavrayabiliyor. Sonuç olarak denilebilir ki dili kullanış biçiminin hayatımızdaki yeri çok büyük, hayal ettiğimizden de fazla. Özellikle kitle iletişim araçlarının ve sosyal medyanın kapsamının genişliğine bakacak olursak, günümüzde bu konuya bilhassa dikkat edilmesi gerektiğinin altını çizmek çok yerinde olur. Bu yüzden halkı manipüle etmeye çalışan habercilere pabuç bırakmamalı, gündemi takip etme konusunda bilinçlenmeli ve bu bilinci herkese yansıtarak dünyaya yayılmasını sağlamalıyız. Böylece en azından doğruluk bakımından daha temiz bir dünyada yaşama şansını elde etmiş oluruz.