İnce Çizgi

"Herkesin zamanı bir başkasına devrettiği hayatta" diyor Ece Temelkuran Devir adlı kitabında. Herkesin zamanı bir başkasına devrettiği hayatta, herkesin ayrı, eşsiz bir hayatı var. Herkesin anıları, tanıdığı insanlar, güldüğü ve ağladığı zamanlar var. Peki bu devredilen zamandan nasıl etkileniyor insanlar, anılar? Ne kadarı bu zamana tutunabiliyor? Devir kitabının çevresine kendi oyun penceresinden bakan, çoğu şeyi anlamadığı sanıldığı halde oldukça farkında olan küçük Ayşe'sinin dediği gibi unutmamakla hatırlamak aynı şey mi? İnsanlar hiçbir şeyi unutmadan yaşayabilir mi? Yoksa her şeyi zamanı geldikçe mi hatırlarlar? Ya da bazı şeyler zamanın kara deliğine düşüp tamamen hafızalardan silinip mi gider? Ece Temelkuran'ın Devir kitabı ise yaşanan zorluklar, görülen güzel günler, yapılan fedakarlıklar unutulsa da, hatırlanmasa da dilsiz kuğuların kara deliğin önünde her zaman bekleyeceğini anlatıyor. İnsanlar bazı şeyleri asla unutmaz. Hayatındaki ilkleri unutmaz mesela. Liseye başladığı ilk günü unutmaz ya da en yakın arkadaşıyla tanıştığı ilk günü unutmaz veya çocuğunun anne, baba dediği ilk anı unutmaz mesela. Unutmak istemez çünkü bunları, güzel anılardır insan için. Ama bazı kötü anıları da unutmaz insanlar. Unutmak istese de unutamaz. Mesela, kalbinin kırıldığı anı unutamaz insanlar ya da çok yakınını kaybettiği zamanı unutamazlar. Unutamazlar, unutamadıkça bununla yaşamayı öğrenirler. Ama çocuklar, onlar hiçbir şeyi unutmazlar çocukken. Onlara bir söz verildiğinde, o sözü unutmazlar mesela, şokellanın tadını unutmazlar çok sevdiklerinden, annesinin ona kızdığı anı hiç unutmazlar çok üzüldüklerinden ya da kelebekleri meclise sokmayı unutmazlar büyümüş de küçülmüş ve bir o kadar da kararlı Ali ve Ayşe gibi. Unutulmayanlar iyidir aslında insan için. Zamanda yerine yerleşmiştir, önemlidir insan için, insanın benliğinin oluşmasına yardım ettiği için çünkü. Unuttuğumuzu sanıdığımız şeyler vardır bir de. Televizyon izlerken hatırlarız onları mesela. Eski bir arkadaşımızı gördüğümüzde ya da fotoğraf albümü karıştırırken hatırlarız. Hatırlamak için küçük tetikleyicilerdir bunlar. Bazen dedelerimizle konuşurken birden eski günlerini hatırlarlar sanki biz geleceği temsil ediyormuşuz da böylelikle onlara geçmişlerini hatırlatıyormuşuz gibi. Sonra da başlarlar anlatmaya. Anlattıkça hatırlarlar, hatırladıkça mutlu olurlar, mutlu oldukça da daha büyük zevkle, heyecanla anlatırlar. Bazen de bazı sabahlar kalktığımızda düşünürüz acaba gece rüya gördüm mü diye. Sonra unuturuz o rüyayı ya da unuttuğumuzu sanırız. Ama gün içinde çantamızı takarken veya su içerken mesela hatırlarız birden rüyamızı. Bu demek midir ki unuttuk rüyayı sonradan aklımıza geldi hatırladık? Yoksa zaten unutmamıştık ama aklımızın bir köşesinde saklanıyordu da biz onu bulduk ve hatırlamış olduk? Bazı anılar, bazı olaylar vardır zamana yenik düşmüş, zamanın kara deliğine kapılmış. Mesela çocukluğumuz... Çocukken her şeyi görürüz, her şeyi hafızamıza kaydederiz. Ama büyüdükçe, çocukluğumuzdan uzaklaştıkça o zamanlar çok uzak gelir bize, belirsizleşir gözümüzün önünde. Mesela emzik emdiğimiz zamanı hatırlayamayız ya da ilk oyuncağımızın alındığı zamanki hislerimizi hatırlayamayız. Peki Ayşe ile Ali yıllar sonra geçmişe bulanık bir pencereden mi bakarlar? Yaşanan kötü günleri, çekilen zorlukları, birlikte geçirdikleri o zamanları tamamen mi unuturlar? Belki çoğu şey netleşmez gözlerinin önünde ama unutulup hatırlanmadığı sanılan o anılar, olaylar aslında geleceğin Ali'sini, Ayşe'sini oluşturmaz mı? Peki ya dilsiz kuğular? Onların kara deliğe düşenlerden hiç gözden kaçırdıkları olmaz mı? Küçük çocukları hiç takip etmezler mi, onları hiç izlemezler mi? Zaman herkese göre farklı işler, farklı şeyler çağrıştırır. Mesela Ayşe'ye göre şokella kokabilir zaman ya da Ali'ye sorsak cebinden siyah ipi çıkarıp yüzük yapar belki. Zaman bizi değiştirebilir, farklı yollara götürebilir. Kimi zaman üzer, kimi zaman mutlu eder, kimi zaman da Ali ile Ayşe arkadaşlıkları doğurur. Peki bu devredilen zamanda Devir kitabının çevresine kendi saydampenceresinden bakan ve büyükleri kadar her şeyin farkında olan küçük Ali'sinin de dediği gibi unutmamakla hatırlamak aynı şey midir? Gerçekten de öyle midir? Çağla Albayrak