AŞK VE BENLİK ÇATIŞMASI

Okuduğunuz bir kitap sizi en fazla ne kadar sarsabilir? Sizi bilmem ama ben kitabı bitirdiğimde gözyaşlarımın sel olup gitmesine engel olamadığım bir roman buldum kendime. Piraye... Hayatım boyunca okuduğum kitapları düşünürsem en iyi beşin içine rahatlıkla koyabileceğim bir roman Canan Tan'ın Piraye'si. Bir solukta okunabilecek insanı olayların içine çekip bırakmayacak bir roman... Romanın konusunu soracak olursanız ana karakter olan İstanbul'da doğu büyümüş Piraye'nin üniversite yıllarından başlayıp aşık olduğu adamla evlenmesi, Diyarbakır'a gelin gitmesi ve bunun üzerine gelişen olaylar anlatılıyor. Kitapta modernize olmuş büyükşehirlerdeki hayatlarla geleneksel bir yaşam süren insanların ne kadar çok çakıştığı nokta olduğunu yazar tüm çarpıklığıyla okuyucunun gözleri önüne seriyor. Kitabın ilk bölümlerinde Piraye'yi özgürlüğüne düşkün, çağdaş düşünceli bir üniversite öğrencisi olarak tanıyoruz. Kendi doğrularından taviz vermiyor ve bu doğruların gerektirdiği şekilde yaşamını sürdürüyor. Daha sonra Haşim adında aslında kendi memleketinde ağa oğlu olan ama İstanbul'a üniversite okumak için gelmiş biriyle tanışıyor Piraye. Zamanla da bu genç adama aşık oluyor. İşte bu noktadan sonra da hayatı yavaş yavaş değişmeye başlıyor. Önce başlarda istemese de Diyarbakır'a gelin olarak gidiyor. Sonrasında da orada yaşadığı olaylar onu çok farklı bir konuma itekliyor. Bana sorarsanız ipin ucu Piraye Diyarbakır'a gittiği zaman kopuyor. Düşünsenize benimsediğiniz bir kültürden kopup bambaşka bir kültürde gidiyorsunuz. Doğduğunuz andan itibaren alışık olduğunuz yaşam tarzı değişiyor, çevrenizdeki insanların düşünce stili değişiyor. Elbette ki anlaşmazlıklar yaşanacak. Kitabı okurken kendimi hep Piraye'nin yerine koydum, ben olsaydım ne yapardım dedim. Çoğunlukla da yaptıklarına hak verdim. Haşim'in ailesinin doğru olarak gördükleri davranış ve taleplerini yadırgadım. Çünkü ben de Piraye'ye benzer bir kültürün içinde kendimi buldum. Piraye'yi daha yakından inceleyecek olursak hem kendi benliğini saygısını korumaya çalışan hem de kalbinde kocasına karşı kocaman bir sevgi besleyen genç bir kadın çıkıyor karşımıza. İşte tüm kitap boyunca da hep bu ikilem içinde kalıyor. Her olayın sonunda da içinde fırtınalar koparken bir şekilde ikna edilip aslında asla izin vermem dediği kararlara boyun eğmek zorunda kalmış birini görüyoruz. İlk başta eşinin ailesiyle bile aynı evde kalmak istemeyen Piraye, romanın sonlarına doğru her şeyi normal karşılayan kabullenen bir kadın haline dönüşüyor. Bu tür olaylarda da Haşim'e duyduğu sevgi, olanları kabullenmesinde yardımcı olup onu daha sakin birine dönüştürüyor. Haşim'i düşünürsek kendi kararlarını verme sürecinde bile ailesinin sözünden çıkamayan, dışarıda ne kadar güçlü ve bağımsız olduğu düşünülse de ailesini yanında onların kararlarını çiğneyip geçemeyen bir adam. Kitabı okurken belki de en çok kızdığım kişilerden biri Haşim. İnandığı şeylerin arkasında duramayıp ailesinin isteklerini o da memnuniyetsiz bir şekilde yapmak zorunda kalıyor. Kitapta beni en çok etkileyen bölüm kitabın son kısımları... Haşim'in Piraye'nin üzerine kuma getirdiği kısımda Haşim'e karşı duyduğum öfkeyi net bir şekilde hatırlıyorum. Sonradan pişman olup kendini yiyip bitiren adamın bu hali de aynı zamanda üzdü beni. En son Piraye erkek çocuğuna hamileyken Haşim'in ölüm haberini aldığı kısımda gözyaşlarıma hakim olamadım kitabı okurken. Keşke dedim Piraye Haşim'i affetseydi de bunlar yaşanmasaydı. Tabi bunlar benim kendi düşüncelerim. Sürekli benliği ile aşkı arasında gidip gelen Piraye kitabın sonunda benliğini seçiyor. Kocasını affetmiş olsaydı neler yaşayacağını bilemeyiz ama aldığı kararla da kazandı mı yoksa kaybetti mi işte bu tartışma konusu... Bana sorarsanız kaybettikleri daha ağır basıyor. Ama şu var ki kitabın başındaki özgürlüğüne düşkün, kendine olan saygısını hiçbir zaman yitirmemiş olan Piraye aldığı kararla çizgisini bozmadığını gösteriyor bizlere. Sonuç olarak eğer sizi çepeçevre sarıp etkileyecek bir roman arıyorsanız Piraye bu iş için biçilmiş kaftan. Ayrıca bu roma aracılığıyla Diyarbakır'ın birçok geleneğini öğrenip küçük bilgiler edinebilirsiniz.