Aynılaşmaya Karşı Farklılığı Kovalamak

Yola çıkıp A noktasından B noktasına ulaşmak gezi midir? Ya da soruyu şu şekilde de sorabiliriz: Bir geziyi gezi yapan nedir? Göktuğ Canbaba, Ayyaş Buda'da eğer kişiyi değiştirmiyorsa bir geziye gezi denemeyeceği fikrini savunuyor. Gelir düzeylerinin artması ile birlikte tatile çıkmak, yurt içi ya da yurt dışı seyahatlere gitmek, eskisi gibi bir lüks değil, neredeyse bir zorunluluğa dönüştü. Bununla beraber yolculuklar da sahip oldukları ağırlığı, gizemi, macera duygusunu kaybettiler. Bugünlerde bir geziyi planlarken izlenecek yollar oldukça belirli. Bir seyahat acentesine gidip bir "paket tur" satın alınabilir. Ödenen fiyat karşılığında, uçak, gemi, otobüs biletleri, oteller, rehberlik hizmetleri, yemekler... Hepsi dahil ve önceden bir başkası tarafından planlanmış. Bunların iyi yanı, yeni yerler görebilme fırsatı için ödenmesi gereken paranın düşmüş olması ama bunun bedeli gezinin düzenlendiği yerle, kültürle ve insanlarla kurulan ilişkinin yüzeyselleşmiş olması. Seyahatini kendi başına planlamanın maliyetine katlanabilecek olanlar, turların getirdiği kısıtlardan kurtulurken bu kez de başkalarının ayak izlerini takip etmeye başlıyorlar. Mesela kalınacak oteli seçmek, Booking. com'a bakmak, daha önce o otelde kalmış kişilerin yorum ve notlarına göre karar vermek anlamına geliyor. Ya da akşam yemek yiyeceği yeri seçerken ara sokaklardaki lokantaları keşfetmek yerine Tripadvisor. com'a sormak gezginler arasında oldukça popüler. Bilgi çağında internetin olanaklarını kullanmamak düşünülemez. Yine de herkesin aynı kaynakları kullanarak seçim yapması, kolaylaşmanın yanında tek tipleşme anlamına da gelmez mi? Seyahatlerin aldığı biçimi sokağımızdaki markete gidip oradaki ürünler arasından seçim yapmak ya da daha büyük ve lüks bir marketteki seçenekler arasından seçim yapmaya benzetiyorum. Her durumda, hazır sunulmuş seçenekler arasında seçim yaparken bireyselliğimizden ödün vermemiz gerekiyor. "Üç beş günlük tatil süremi ve paramı macera peşinde harcayamam" diyenler, bu eleştirilerimi muhtemelen dikkate almayacak ve evlerindeki standartlarından ödün vermeyecek seyahatlerin arayışında olacaklardır. Bu görüşü kabul ettiğimizde ise ortaya şöyle bir ikilem çıkıyor. Seyahate çıkmanın ilk nedeni ortamı değiştirmek, rutinden kurtulmak, bu sayede yeni bir deneyim yaşayabilmek iken gündelik hayatımızda sahip olduğumuz alışkanlıklara, belki daha da planlı bir şekilde sahip olabilmek için geziyoruz sanki. Tek tek bireylerin gittikleri her yerde kendi hayatlarını yaşama talepleri yerli kültürleri de baskı altına alıyor; özgün olanlar kaybolurken uluslararası büyük markalar her yerde görülür hale geliyor. Yaşadığım şehir olan Muğla'da bunun örneklerini çokça görüyorum. Marmaris'te ana caddede bir yürüyüşte, yabancılara yönelik barlar, hazır yemek restoran zincirleri görmemek mümkün değil. Sahipleri Türk olsa bile levhaların, tabelaların, hatta sokaktan geçenlere seslenen sesler hep İngilizce. Bir de gidilen yerlerin modası var. Geziler standartlaşırken gidilen yerleri farklılaştırma çabası artıyor sanki. Artık Paris, Roma gezisine çıkanları gezmiş saymıyorlar. Peru'da Machu Pichu'yu şaman rehberlerle gezmek, balinaların göçü sırasında Güney Afrika'da dalış yapmak ya da iç savaşlardan yeni kurtulmuş Kolombiya gibi ülkeleri ziyaret etmiş olmak lazım ki sınırı geçmeye değsin. Pasaportun arkasındaki ilginç damgalar kişinin iyi bir seyyah olduğunun kanıtı olarak kabul ediliyor, bu ülkelerde zamanının nasıl değerlendirdiğinden bağımsız olarak. Bunun yanına internete yüklenen fotoğraflar da oldu mu dört dörtlük bir geziden dönüleceği garantilenmiş oluyor. Ancak daha çok kişi bu "değişik" gezi duraklarını tercih ettikçe bir süre önce çokça arzulanan bu mekanlar gözden düşüyorlar. Hızla moda halini alıp aynı hızla tüketilip bitiriyorlar. Bence her yıl çıkılan tatillerde gezilecek yerleri kuru yemiş gibi tüketmek yerine çıkılan gezilerin belki sık değil ama kişisel ve özel bir deneyim olmasına dikkat etmeliyiz. Ancak bu sayede bu yolculuklar, bizim için öğretici ve değiştirici olma gücüne sahip olabilirler.