Galiz Düşünceler

Bazılarının nefret edeceği, bazılarının ise derin bir sevgi besleyeceği bir kahraman var karşımızda: İdris Amil Efendi. Yazar her toplumda çokça var olan bencil, uyanık, kaba ve yalancı kişileri bir vücutta toplamış. Toplumda bu karakterin özelliklerini taşıyan insanlar olduğundan, İdris Amil'in gerçek hayatta tanınan bazı kişileri temsil ettiğini düşünmek kaçınılmazdı. Kitabı okuduğum süre boyunca yazar bu kitapta bazı siyasi liderlere mi gönderme yaptı diye düşündüm ama bunun pek de doğru bir fikir olmadığını fark ettim. Yazarın azınlığa değil, toplumun çok büyük bir kesimine eleştiri yaptığını düşünüyorum. Sosyolojik açıdan bakılırsa, çevremizde bu kişilik özelliklerini barındıran binlerce insan var. İdris Amil'in doğumundan başlayıp, cezaevi sürecine kadar uzun bir yaşam kesitinin anlatılması, karakteri daha doğru ve kesin bir biçimde anlamamı sağladı. Kendini insanlara kabul ettirmek ve beğenilmek adına neler yaptığını gördükçe, hata yapmasındaki sebepleri daha iyi anladım. Karakterle özdeşleşen "hüüüüüüüp jjjjt nah-ha!" nidası, özellikle İdris Amil'in mutlu zamanlarında, tekrar tekrar ortaya çıkmasıyla, ilginç bir öge olarak aklımda kaldı. İstanbul'un tekin olmayan sokakları ve özellikle de Kasımpaşa'da geçen bazı olaylar, zihnimde çarpıcı izler bıraktı. İdris Amil ve arkadaşının hastane morgundan kimsesiz insanları çalıp, etinden köfte yaptıktan sonra sattıkları kesit beni fazlasıyla etkiledi. Bu kesit, çağımızdaki insanların para kazanmak uğruna ne denli çirkinleşebileceğinin göstergesiydi. Bu bölüm özellikle açgözlülük üzerine beyin jimnastiği yapmamı sağladı diyebilirim. Günümüz insanının en bariz iki özelliği açgözlülük ve tatminsizlik. Yani demem o ki romanda geçen bu açgözlülük temasının farklı katmanlardan oluştuğunu düşününce, eskiden değer verilen şeylerin gözümüzde basitleştiği sonucuna varıyorum. Teknoloji sayesinde, günümüzde her şeye çok çabuk erişilebilir oldu. Dedem ve babaannemin mektuplaşmaları tam üç sene sürmüş örneğin. Üç sene boyunca ne kadar çok paylaşımda bulunmuşlar. Günümüzde insanın bir uzantısı haline, bir uzvu haline gelen elektronik cihazlar yüzünden her şeyimiz 0 ve 1'lerden oluşuyor. Fakat biz, 0 veya 1'den ibaret değiliz; ruhu ve tutkusu olan insanlarız. Belki de insanlarıydık demeliyim. Bu eserdeki hırsızlık olayı, düşündükçe farklı anlam sahalarında koşmamı sağladı. Bu yüzden kitabı epey beğendim. İçindeki en ufak bir detay dahi, zihnin arka odalarında gezintiye çıkarabiliyor. Kitaba dönersek, İhsan Oktay Anar, diğer romanlarında büyülü gerçekçilik akımına sadık kalmasına rağmen, bu romanında oldukça gerçekçi bir tutum izlemiş. Varoluş ve kötülük gibi derin iki konudan bahsederken gerçeküstü ögeler eklemek okuyucunun zihnini bulandırabileceğinden, gerçekçi bir bakış ile yazmak güzel bir seçim olmuş. Küçük ipuçlarına bakılırsa olaylar 1930-1960 yılları arasında gerçekleşiyor. Bu da bence Anar gibi "suya sabuna" pek dokunmak istemeyen bir yazarın bile artık ülkece içinde bulunduğumuz sosyolojik ve siyasal absürtlüğe karşı sessiz kalamaması anlamına geliyor. Herkesin kurtulmak istediği ama aile, iş veya okul gibi kurumlar sebebiyle beraber yaşamaya maruz bırakıldığımız o kişilerin bir tasviri gibi İdris Amil Efendi. Yazar tezatlık oluşturmak adına bu sevilmeyen ve hürmet görmeyen bu kişiden hep "efendi" sıfatıyla bahsetmiş. Bununla da kalmayıp, kahraman ilan etmiş İdris Amil'i. Fakat galiz bir kahraman. Dilimizde kaba, çirkin ve iğrenç anlamlarına gelen bu kelime nasıl olur da kahraman bir kişinin özelliği haline gelir? Belki de kahramanlar hayal ettiğimiz kadar mükemmel değillerdir. Her canlı gibi onların da hata yapma hakları vardır. Çizgi romanlarda okuduğumuz kahramanların çizdiği imajın rafa kalkma zamanı artık. Gezegenimizi kurtaracak o süper kahramanların gelmeyeceğini anlamamız lazım. İçimizdeki o kusurlu ama topluma büyük bir katkıda bulunacak yeteneklerimizi gün yüzüne çıkarmalıyız. Yoksa o galiz kahramanlar büsbütün saracak etrafımızı. Kibir ve kötülük dolu akıllarıyla yanlış kararlar verip, hayatımızda büyük etkiler bırakacaklar. Toplumların büyük bir coşkuyla seçtiği bazı liderlerin yaptıkları hatalara bakınca, yanlış insanların başa gelip, bir kahraman edasıyla oturdukları o koltuklarda, ne kadar büyük yıkımlara yol açtıklarını düşündüm. Savaşların ortaya çıkmasında, doğanın katledilmesine ve ekonomik eşitsizlikler yüzünden açlıkla mücadele eden birçok toplum olmasına yol açan bu insanlar, cani ve acımasızdı. Gerçek kahramanlar karanlık mağaralarından veya fildişi kulelerinden çıkmazsa, galiz insanların hükümleriyle yaşayıp, terörizm ve açlıkla boğuşmaya devam edeceğiz. Sena Yalçın