ÖN YARGILARIMIZ

Sherlock Holmes'un ustalaştığı ve onun yolundan gitmeye çalışan dedektiflerin üzerinde hala çalıştıkları bir çıkarım yapma sanatı vardır. Peki nedir bu çıkarım yapma sanatı? Kısacası bu sanat çıkarım yapmaya çalıştığınız kişinin giyim tarzını, hareketlerini, aksanını ve bunun gibi şeyleri yorumlayarak o kişinin evi, arkadaşları, sevdiği şeyler ve genel olarak hayatı hakkında çıkarımlar yapmaktır. Doğru kelimesinin altını çizmek istiyorum çünkü birazdan söyleyeceklerimle bağlantısı var. Üst düzey dedektifler bu sanatı kullanarak bir insanın ceketinin sağ kolundaki kumaşın epey aşınmasından onun eski ve asansörsüz bir evde yaşadığı çıkarılabilir. Doğru bir çıkarım yapmak için bir ipucu haliyle yeterli olmayabilir ama ipuçlarını bir bulmacadaki cevaplar gibi birleştirirsek karşımıza anlamlı bir şey çıkacaktır. Ben bu tekniğin sadece üst düzey dedektiflerin kullandığını düşünmüyorum. Neredeyse dünyanın tamamının bu tekniği kullandığını düşünüyorum fakat haliyle üst düzey dedektiflerin ve diğer insanların bu çıkarım yapma sanatını aynı ustalıkta kullanmadığını çok rahat söyleyebilirim. Bizim, üst düzey dedektif olmayan insanlar, kullandığımız bu sanat çok daha basit ve etkisiz. Bizim kullandığımız bu sanatın ön yargı ile aynı şey olduğunu iddia ediyorum. Mesela sokakta yürürken karşıdan bize doğru gelen bir insanın kıyafetlerine, saç kesimine, yüzüne, konuşma şekline ve genel olarak vücut hareketlerine bakarak o kişi hakkında doğru ya da yanlış bir fikir elde ederiz. Bunun üst düzey dedektiflerin kullandığı sanattan farkları bizim üst düzey dedektif olmayanlar kullandığımız sanatın kullanılmasının çok daha basit olması, yanlış bir sonuca varma ihtimalinin çok fazla olmasıdır. Fakat bahsettiğim dedektiflerin bu sanatı kullanırlarken uyguladıkları tekniğin ön yargı ile alakası olmadığını düşünüyorum. Eğer bu uyguladıkları teknikleri ön yargı ile ilişkilendirirsek bu dedektiflere saygısızlık etmiş oluruz. Sonuçta bu insanlar bu tekniği geliştirmek için senelerce üzerinde çalışıp sınırsız deney yapmış insanlar. Neyse, bu dedektiflerin kullandığı tekniğin neden ön yargıdan farklı olduğuna geri gelelim. Eğer birinin kıyafetlerine, hareketlerine ve genel olarak bütün hareketlerine bakıp en küçük ipuçlarını birleştirip onun geçmişi ve günümüzdeki yaşamı hakkında doğru çıkarımlar yapabiliyorsak bu olayın ön yargıyı aştığını düşünmekteyim. Dedektifler ve diğer insanların bu tekniği kullanması arasındaki başka bir fark ise bu tekniği kullanış amaçları. Dedektiflerin bu tekniği kullanması için sebepleri bir olayı çözmek için alabilecekleri her türlü bilgiye ihtiyaçları olmaları. Peki bu tekniği (ön yargıyı) neden diğer insanlar da kullanıyor? Niye ben de kullanıyorum? Ortada çözmem gereken bir dava yok, bana yürüyerek gelen bir insan hakkında bilgiler öğrenmeme gerek yok, üstelik yapacağım çıkarımın doğruluğu da çok düşük. Peki neden sokakta bana yürüyerek gelen bir insana ön yargı ile yaklaşıyorum? Bunun için aklıma gelebilen tek şey kendimi korumaya çalışmak fakat bu da çok geçerli bir sebep değil. Bana doğru yürüyen birini görüp onun bana bir tehdit olduğunu düşükten sonra iki adım sağa veya sola adım atmak bana hiçbir şey kazandırmayacak. Bana gerçekten de bir tehdit olsaydı iki adım yandan yürümek eminim yeterli olmayacaktır. Bana bir şekilde zarar vermek isteyen bir insanın her türlü başarabileceğine inanıyorum. Bu yüzden ailem bana dışarıda yabancı insanlarla konuşma dediğinde onların bunun bir şeyi etkilemeyeceğini söylüyorum çünkü biri beni bir anda bayıltıp kaçıracaksa eminim ki bunu onunla konuşmasam da yapabilir. O zaman neden kendimi boş yere endişelendirip keyfimi kaçırıyorum? Fakat biz insanlarız, bilmediğimiz bir şey hakkında korku ya da endişe duymamızın doğal olduğu gerçeğini unutmamak lazım. Nogay Evirgen