İçe Doğru Bir Yolculuk: Kuşlar Yasına Gider

"Babalar, alınlarımıza yazılmış yalnızlıklardır" cümlesiyle kolları sıvıyor Hasan Ali Toptaş. Çünkü izleri böylesine derinse eğer, anlatılmaya değerler. Önceki romanlarından çok farklı bir temayla oluşturduğu Kuşlar Yasına Gider eserinde Toptaş, bu konuya yoğunlaşıyor. Babayı, aileyi, baba-çocuk mesafesini ve bu mesafenin ardında yatan gizli bağı ele aldığı eserde bu sefer kurmacaya biraz gerçek tozu ilave etmeyi ihmal etmiyor. Anlatıcı karakterin ve babası Aziz Bey'in hayatına, hislerine ve iç dünyalarına yoğunlaşılan eserde arka planda dönen temalar; ölüm, yaşam mücadelesi, bu yaşamın içini doldurma serüveni, ölümlü olduğunu bilme çaresizliği... Genel olarak şimdiki zamanda geçen romanda anlatıcı karakterin Ankara- Denizli arası yolculuklarında çocukluğuna dönmesi, geçmişi anımsaması gibi durumlarda zaman sıçramalarına başvuruluyor. Bu yolculuklar yaygın yol romanlarını; yol esnasında çalan türküler ve uzun yol şoförü baba köy romanlarını anımsatmakla birlikte postmodern çizgisiyle bu romanlardan ayrılıyor eser. Herhangi bir kaygı taşımamakla birlikte ince mesajlar ve yergiler de içeriyor eser. Örneğin durakta telaşlı küçük bir çocuk anlatıcının çok dikkatini çekiyor ancak, "Neden kaldıysa sadece sırtındaki koyu yeşil palto kaldı aklımda. Çok geçmeden o da silindi haliyle..." ifadesinde görüldüğü gibi hem insan zihninin kargaşasına bir gönderme yapılıyor hem de gün içinde onca şeyle karşılaşsak da ben merkezine geri dönüşümüze bir hatırlatma yapılıyor. Çoğu eserinde, "gerçekçilik" akımının zorunlu tuttuğu "anlam" kavramına kafa tutan, anlamın yazar tarafından oluşturulmayıp her okurun zihninde kendiliğinden oluşacağını hissettiren bir tavır sergileyen Toptaş, burada yeni bir tavırla karşılıyor okurunu. Bu eserinde içeriğe gerçekliğin biraz daha sızdığı hissediliyor. Ancak postmodern anlayışının bir getirisi olan fantastik öğeler yoluyla çizgisini yeniden anımsatıyor Toptaş. Ankara'dan Denizli'ye yolculukları sırasında sıkça anılan "beyaz at" yani "ecel atı" ve bu at her görüldüğünde birinin ölmesi gibi unsurlar bu fantastik çizginin birer yansıması romanda. Bununla birlikte Toptaş, imge unsuruna da sıkça başvurarak ve anlamı örterek de imzasını berlirginleştiriyor. Örneğin, anlatıcının babasını gardan almaya gitmesi üzerine, "Basamakların dibinde durdu aniden beni karşısında görünce. O sırada muhtemelen sevindi ama hiç belli etmedi bunu, Ankara Garı'nda ilk kez değil de hemen her gün sabah akşam karşılaşıyormuşuz gibi davrandı." ifadesinde görüldüğü gibi, karakterlerin tavırlarında "görünmeyen hisler" de gizleniyor. Baba, ne yapacağına karar verememiş, içten içe heyecanlanmış birinin vereceği tepkiyle aniden duruyor. Bu da aslında görünenden çok başka şeyler hissettiğini ve oğluna olan sevgisini gösteriyor. Bununla birlikte sevgisini örtmesinin de ardında kendince sebepler yatıyor. Anlatıcı karakterin yazar oluşu, yazı içinde yazı serüveninin hissettirilmesi gibi unsurlarla da üst kurmaca tekniğine başvurma yoluyla kendi tarzını belirginleştiren Toptaş, içerik değişse de üslubunun aynı titizlikte devam edeceğini hissettiriyor. Kimi cümleleriyle eski kitaplarına göndermeler yapan yazar, yazının da hayat gibi bir bütün olduğunu hissettiriyor ve insan zihninin çağrışım gücünü uyandırıyor. Eserdeki anlatıcının hayatıyla Toptaş'ın hayatında doğum yeri, Ankara'da yaşaması gibi benzerlikler olması eserin otobiyografik roman olduğu tartışmalarını doğursa da eseri bu şekilde adlandırmamak gerek. Bu benzerlikler anlatıcıyla Toptaş'ı bir tutmayı sağlayacak kadar çok olmadığından onlara "otobiyografik izler" demek yeterli kalacaktır. Toptaş da bu konudaki fikrini bir söyleşide şu şekilde dile getiriyor: "Ama romandaki baba, babam değil. O romandaki baba. Romandaki oğulda ben değilim. Hem benim hem değilim. 'Kuşlar yasına gider' otobiyografik bir roman değil. Zaten yazar 'otobiyografik bir roman' demediği sürece hiçbir roman öyle değildir."