TOPLUMSAL GEÇİŞ

İnsanoğlu zaman zaman bazı geçişlere ihtiyaç duymuştur. Reformlar olsun, kanunlarda değişiklikler olsun, bunların hepsi birer geçiştir. Peki, bu geçiş süreçlerinin sancılı olması ve çatışmalar doğurmasına rağmen, insanlar neden geçiş yapar ki? "Yenişehir'de Bir Öğle Vakti" adlı eser bin dokuz yüz yetmişli yılların Ankara'sındaki karakterleri incelemiştir. Sevgi Soysal'ın bu tarihi ve mekanı seçmesinin nedeni, köylülükten kentliliğe geçiş sırasındaki tipleri inceleyerek çatışmaları gözler önüne sermektir. Birazdan bahsedeceğim tipleri ve zıtlıkları okuduğunuzda, "Aaa, aynı bizim burası diyeceğinizden hiç şüphem yok. Bu kitabı okuduğumda aynı tepkiyi ben de vermiştim. Hatta günümüzde yaşanan bazı olayları bu eser sayesinde görmeye başladım. Kırk yıl önce Ankara'da neler aynıymış veya farklıymış, bir bakalım. Köylülere artık kentli gibi yaşamanın vakti geldi deseniz sevinecekleri ve üzülecekleri durumlar tabii ki olur. Sevinecekleri durumdan bahsedersek, öncelikle ekonominin daha iyi olduğu bir ortama geçiyorlar. Tarımdan ve hayvancılıktan, ticarete veya profesyonelliğe kayma olarak adlandırabiliriz bu durumu. Ticaret, insanlar arası etkileşimdir. Gelişimi gösterir. Ekonominin ve yeni fikirlerin olarak gelişimdir. Ayrıca, köylüler sevindi dedik ama bunu bir de kentlilere sormak lazım. Şu an hemen hemen tüm büyük şehir insanı, köylülere yan gözle bakar. Her ne kadar "Köylü milletin efendisidir" desek de kırk-elli yıl önce de durum böyle imiş. Bunun en büyük nedenlerinden biri paradır. Sanki aynı ilde yaşamıyorlar gibi iki zıt yaşamı ifade ediyorlar; gecekonduda yaşayan insanların sefaleti ile bolluk içinde yaşayan halktan kopuk entelektüel görünümlüler. Neden entelektüel değil de görünümlü dedim açıklayayım. Entelektüel, zekasını ve bilgisini kullanan aydın insanlara denir. Ancak para sayesinde okuyan insanların büyük çoğunluğu, bilgisini dünyanın yararına değil, hava atmak için kullanmış o dönem. Bugün de çok farklı değil. Köylüye yan gözle bakan kentliden bahsediyordum, yarım kalmıştı. Düşünün, Samanpazarı'ndaki yoksul bir aileden çıkan ve saygın bir hukuk profesörü olan Salih bile yetiştiği çevreye sırtını dönmüştür. Yazarın "Ahmet için Ulus'tan alınmış bir malın hiçbir değeri yoktur. Aldığı her şey için 'Kızılay'dan adlındı' cümlesini eklemek isterdi daha çocukken."[1] ifadesi küçük yaşlardan insanların nasıl sınıfsal topluma alıştırıldığına bir örnektir. Sonuç olarak ekonomik farklar, geçiş sırasındaki toplumda sınıfsal düzen oluşturmuştur. Köylünün üzüleceği durumdan konuşalım biraz da. Gerçekliklerden kopmuş bir kalabalığın arasına girecekler. Karmaşanın hüküm sürdüğü bir düzene. Herkesin telaş içinde olduğu, paranın amaç olduğu bir düzene. Necip gibi baba mirasıyla geçinen tiplerin ilgi gördüğü bir yerde Anadolu'nun getirdiği saflıkla hayatta kalmak çok zordur. Filmlerde, kitaplarda veya yaşamımızda görürüz saf insanların bu özelliğinden yararlanılıp kullanıldığını. Köylünün şehir hayatına uyum sağlaması için saf değil, hin olması gereklidir. Hem elli yıl önce hem de bugün, bu durum böyledir. Şehir, tabiri uygunsa kurtlar sofrasıdır. Kitabın başkahramanı Ali hakkında konuşmak istiyorum. Aslında Ali idealize edilmiş bir karakterdir. Şehirde eğitim görüp halktan kopmaması, yazarın görmek istediği insan tipini sembolize ediyor. Ayrıca, siyasal eylemlerin içinde de yer alması bunun bir kanıtıdır. Verdiği kararların doğru olması pek göze çarpmıyor olabilir ama bu, onun mükemmele yakın bir birey olduğunu göstermektedir. Anladığım kadarıyla yazar, kitaptaki tüm karakterleri eleştirel gözle yazarken, olması gerekeni Ali'yle belirtmiştir. Bugünkü Ankara, elli yıl öncekiyle hala aynı tarzda insan ve zıtlıklara sahipse, köylülükten kentliliğe değişim sürecinde pek başarılı olduğumuzu söyleyemem. Aynı sorunları tekrar yaşıyoruz. Bu başarısızlığın nedeni, altyapının sağlam olmamasıdır. İnsanlar arasında bu kadar fazla farkın olması, sistemin düzgün temellerin üstüne inşa edilmemesidir. Geçişin tamamlanabilmesi için insanların empati yapması lazımdır. Zengin, fakirin halinden anlamalıdır. Aynı şekilde fakir de çok çalışmalıdır. Burjuva sınıfı halktan kopmamalıdır. Eğitim görme imkanına sahip olanlar, aldığı eğitimin hakkını vererek vatana yararlı olmalıdır. Bu imkana sahip olmayan bireyler kendini bir şekilde geliştirmelidir. Örneğin, kütüphaneden kitap alıp okumak da bir kişisel gelişimdir. Demek istediğim, sorunlara çözümler üreterek cevap vermeliyiz. Toplum olarak geçişi ancak böyle tamamlayabiliriz. [1] Soysal, S. Yenişehir'de Bir Öğle Vakti. Bilgi Yayınevi. İletişim Yayınları. 2011, 10. Baskı.