TERCİHLER

Theodor W. Adorno, çok dikkatli ve tutarlı eleştiri yapan nadir düşünürlerden biridir. Kendisinin de dahil olduğu Frankfurt Okulu, özellikle hemen her alanda yönelttikleri tutarlı eleştirilerle adından söz ettirmiş ve saygıyı hak etmiştir. Yetkinlikleri, psikolojiden tutun sanata, sanattan tutun günledik yaşama kadar farklılık göstermektedir. Habermas ve Adorno, Frankfurt Okulu içerisinde benim en sevdiğim yazarlardır. Adorno için konuşacak olursak, Minima Moralia, kafasındaki hemen her düşünceyi şahsına münhasır bir üslupla dile getirdiği, kendisinin de en meşhur yapıtıdır. Adorno, yönelttiği karmaşık eleştirilerle okuyucuyu zorlasa da, ele aldığı konseptlere muhtelif bakış açıları getirmesi bakımından oldukça önemlidir. "Yanlış yaşam doğru yaşanmaz"(43, Adorno). Hani çoğu zaman bir cümle ararsınız da, o cümlenin kafanızdaki her şeyi anlatmasını beklersiniz ya, işte tam da o noktadayım. Bugüne kadar envai çeşit güzel cümle gördüm. Gerçekten hemen hemen hepsi akıl doluydu ve vermek istedikleri mesajlar da oldukça netti. Kimisi edebidir, kimisi felsefidir, kimisi de politiktir. Ama en değerlileri, kuşkusuz değişim' in altını çizenlerdir. Kendimizi bir taş gibi selin önüne koysak da, değiştiremeyeceğimiz tek şeydir selin akıp gitmesidir. Önemli olan şey ise, bir taş olarak kendimizi nereye koyduğumuzdur. Kimi taşlar vardır ki akıntıya direnmeye çalışarak beyhude bir uğraş içerisine girerler ve kimi taşlar vardır ki bulundukları yerden akıntının yönünü değiştirirler. Akıntıya karşı kürek çekilemeyeceğini, daha önce sele birçok kez kapılıp gitmelerinden öğrenmişlerdir. İşte bu yanlış yaşamdır. Sele karşı yanlış pozisyon ve bu yanlış pozisyonu korumak adına yapılan tüm doğrular patalojiktir. O halde yapılan tek şey yanlışı doğrulamaktır. Öyleyse, akıntıyı değiştirmemize engel olan ilk faktör tercihlerimizdir. Bu bir okul tercihi ya da bir eş seçimi değildir. Bu, ne hangi alanda uzmanlaşacağımızı seçmeye benzer ne de hangi kıyafeti giyip hangi şarkıyı söyleyeceğimize. Günümüzde bu tarz kararlar zaten yeterince fevri bir şekilde veriliyor. Tercih, geçmişinizin ne olduğuna, nerede ve nasıl yaşadığınıza göre değişir. Bir öz bilinç meselesidir tercih. Sen olmaktır. Ve seni siz yapabilmektir. Yaşadığın toplumu dönüştürmektir. Bağımsız olmak değil, bağımlı olmaktır. Bugünün çoğu insanı bağımsız olmayı, hayatlarının en önemli tercihi ve başarısı olarak görmektedir. Fakat bu bir hayaldir. En bireyci toplumda bile insanlar bağımsız olamaz ama özerk olmak ise bambaşkadır. Mesele bağımsız değil özerk toplum yaratmaktır. İşte, tam da bu yüzden yanlış yaşam doğru yaşanmaz. Bağımsız olmak yanlış bir tercihtir, akıntıya kürek çekmektir, havanda su dövmektir. Bizler toplumsal GEBOLOĞLU2 hayvanlarız. Özgürüz ama bağımsız değiliz. Varmamız gereken en ileri nokta otonom varlıklar olarak aramızdaki iletişimi sağlam bir şekilde kurmaktır. Özden önce topluma dönük bir yaşamdır bizimkisi. Genlerimiz bir yana, bizi var eden içinde yaşadığımız toplumdur. Ne söylersek söyleyelim ne yaparsak yapalım, olumlu ya da olumsuz hepsi karşı tepki içindir. Var olduğumuzu hissetmek ve düşünmek kadar, varlığımızın hissedilmesi ve olumlanması da önemlidir. Yanış hayatı doğru yaşamaya çalışıyoruz. Başına buyruk bireylerin kendi binasını inşa ettiği bir şehirle herkesin uyumlu ve koordineli olarak inşa ettiği bir şehir aynı mıdır? Bugün, insanlar toplumda zoraki olarak yaşadıklarını hissediyor ve çarpık bir kentleşme gibi günden güne kendilerini yok ediyorlar. Özne kendini ne kadar yüceltiyorsa o kadar yozlaşıyor. Toplum yaşayan bir bedense bireyler beynin nöronları gibidir. Sinir sistemi toplumun genel eğilimidir. Bu irade bir bireyin altından kalkabileceğinden çok daha fazlasıdır. Öyle olmasaydı zaten toplumun varlık sebebi ortadan kalkardı. Fakat yaygın görüş ise her şeyin bireyin kendi ellerinde olduğudur, yani aslında insan kendi hayatının tanrısıdır. Ama öyle olmadığını görüyoruz. Bunu her gün yolunda gitmeyen işlerimizden, teknik aksaklıklardan ve uzun ya da kısa vadeli planların çöküşünden anlıyoruz. Hep beraber kaldıracağımız yükü tek başımıza kaldırmaya çalışıyoruz. Narsist eğilimlerimiz bizi birbirimize yabancılaştırıyor. Yanlış yaşamı doğrulamaya çalışıyoruz. Fakat bir şeyleri değiştirebilmek için önce kendimizden başlamaya hala şansımız var. Tercih bizim. Adorno, Theodor W. Minima Moralia. 1951. İstanbul: Metis Yayınları. 2005.