Gerçek ya da Yalan: Korktuklarımız

Korku, insanları bir eylemi gerçekleştirmeye zorlayan veya eylemi gerçekleştirmekten alıkoyan, bireyleri yönetmek, yönlendirmek için kullanılabilen insanın doğasındaki en temel duygulardan biridir. Bebek, çocuk, genç, yaşlı her yaşta insan korkulara sahiptir ve zaman içinde korkularını yenseler de yerine hep yenileri doğar. Gelecek endişesinden, ölümden, bilinmeyenden, karanlıktan, zarar görmekten, acı çekmekten korkar insan. Mutlu ve huzurlu bir yaşam sürmek ister ama Breaking Bad isimli yabancı dizide de gördüğümüz gibi öleceğini öğrenip, artık korkmasının bir anlam ifade etmediğini anladığında sınırlarını aşar. Yine de insanın korkması gerektiği, onlara karşı önlem alması gerektiği şeyler vardır ama çoğu korkumuz gereksizdir. Ebeveynler, çocukların kurallara uymasını sağlamak için çocukları korkutacak masallar ve hikayeler anlatırlar. The Sandman adlı masalda eğer çocuklar gece yataklarına erken vakitte gidip uyumazlarsa, Ay'da yaşayan Sandman'in gelip onların gözlerini yerlerinden çıkarıp kendi çocuklarına yedireceği anlatılır. Bu hikaye Türk kültüründen olmasa da bizde de yemeğimizi yemediğimiz zaman arkamızdan ağlaması, polis amcaların gelip bizi hapse atması gibi çocuk zihninde korkutucu ama büyüdüğünde aslında ne kadar saçma olduğunun farkına vardığı hikayeler vardır. Bu hikayelerin ortak noktası çocuğun acı çekmesi ve bu yüzden kurallara uymasıdır. Özellikle bir insanın gözlerinin yerinden oyulması aşırı derecede rahatsız edicidir. Çocuk acı çekmekten korkar ve kurallara uymaya çalışır. Korkuyla yönetim sadece aile içi meselelerde veya çocuklar için geçerli değildir. Yöneticiler tarih boyunca korkuyu insanlar üzerinde egemenlik kurmak için kullanmışlardır. Onların doğrularına, gelenek ve göreneklere, töreye uymayan toplumdan dışlanır, cezalandırılır. Yöneticiler bulabildikleri tüm kötü sıfatları kurallara uymayan insanlara takarlar ki herkes onların düştüğü duruma düşmekten korksun ve itaat etsin. Orta Çağ'da kilisenin otoritesine karşı çıkanları cadı olarak tasvir etmesi veya idam etmesi örnek olabilir ama paragraf başında yazdığım gibi her toplumda, dinde yönetim korkuyu kullanmıştır. Dini kurallara uyarken bile insan doğrunun bu olduğuna inansa da Tanrı sevgisinden değil de daha çok Tanrı korkusundan dolayı kurallara uyar. Cezalandırılıp cehenneme gitmekten korkar ve cennet gibi huzurlu bir yeri arzular. İnsanın korkmasına sebep olan şeylerden biri de bilinmeyendir. Karanlıktan korkar insan. Aslında karanlıktan değil de onun bilinmezliğinden korkar. Ortaya ne çıkacağını bilemez. Belki bir uçak, belki bir kuş, hayır Superman... Hayal gücünün de etkisiyle orada bir şeyler var olduğunu, gördüğünü zanneder. Kitapta da Zeliha'nın kasabada gördükleri veya gördüğünü sandıkları karanlıktan kaynaklanıyordu ya da gerçektiler ama karanlığın bilinmezliği ve Zeliha'nın tavırları yüzünden hayal gördüğünü söylediler. Ayrıca Remzi Bey'in korkuları da bilinmezlikten kaynaklanıyordu. Her yeni bir bölgeye tayin olduğunda gittiği yerin insanlarının huylarının nasıl olacağı, oraya alışıp alışamayacağının korkusunu yaşar. Bu garip kasabaya tayin edildiğinde ise görevini yerine getirmemiş olma korkusundan ne Ankara'ya dönebilir ne de kasaba söylentilerinden dolayı kasabaya girebilir, çınar ağacı altında bir ay beklemeyi tercih eder. Kitabı okurken ne olacak diye bir merak ve korkuyla okuruz. Bu esrarengiz olay belki sadece bir söylentiden ibarettir. Bir deli kuyuya taş atmış kırk akıllı çıkaramamış diye boşuna dememişler. Belki de yakın bölgede yaşayan güçlü bir ağanın o kasabayı ele geçirmek için dağdan birkaç taş yuvarlatıp, belki daha da ileri derecede birkaç evin yıkılmasına sebep olup birkaç yaygaracıyla "Dağ kasabanın başına yıkılıyor!" diye söylenti çıkartmasıdır tüm yaşananlara sebep. Yazar da bunu açıklamayarak bizi bilinmezliğin içinde bırakıyor. Verdiğim örneklerden tüm korkuların gereksiz olduğu, yönetim kurallarının sadece bizi kullanmak için olduğu anlaşılabilir. Toplumda düzen olması için kurallara ihtiyaç duyulur. Elbette bu kuralların doğruluğu tartışılmış olmalıdır ve zaman zaman tekrar tartışılabilmelidir. Korkulara yenik düşüp kuralları bağnazca kabul etmek yerine aynı büyüdüğümüzde o korku hikayelerinin ne kadar saçma olduğunu anlamamız gibi kuralların mantığını sorgulamamız, elekten geçirmemiz gerek.