ÖZGÜR BİR ÜLKEDE YAŞAYAN ÖZGÜR BİR BİREY

"... özgürlük, soluduğumuz hava gibidir. Bu havanın ne olduğunu sormaz, onun hakkında düşünüp tartışmaya zaman harcamayız. Şayet kalabalık ve havasız bir odada nefes darlığı çekmiyorsak."1 diyerek tanımlar Zygmunt Bauman Özgürlük adlı kitabında özgürlüğü. Bu ifadeye göre özgürlük hakkında düşünüyorsak, özgürlüğümüzü sorguluyorsak eğer, özgürlüğümüz kısıtlanmıştır ya da tehlike altına alınmıştır. Peki, biz nasıl tanımlıyoruz özgürlüğü? Hangi koşullarda, "Ben özgür bir insanım." deme hakkını buluyoruz kendimizde? Tutsaklığın karşıtı özgürlük müdür? Kendimizi özgür olarak betimlememiz için tutsak olmama durumu yeterli midir? Bauman'ın tanımına göre düşünürsek; ben, adı Özgürlük olan bir inceleme kitabını alıp okuyorsam özgürlüğün anlamını ve varlığını sorguluyorumdur, yani ben çoktan özgürlüğümle alakalı bir kuşku içine düşmüşümdür. Ben hep özgürlüğün, tüm insanlara doğuştan gelen bir hak olması gerektiğini düşünmüşümdür. Nerede, ne şekilde doğdukları fark etmeksizin tüm insanlar kendi kararlarını kendi verme sorumluluğunu taşımalıdır ancak bu sorumluluk yalnızca bireylerin kişisel özgürlükleriyle alakalı değil, içinde yaşadıkları toplumdaki tüm bireylerin özgürlükleriyle alakalı olmalıdır. Bunun nedeni bir toplumdaki bireylerin her birinin özgürlüğünün çok ince çizgilerle birbirine bağlı olmasıdır. Bu durum okula başladığım ilk senelerde en önce öğrendiğim şeylerden biriydi. Sıra arkadaşımla aynı sırayı paylaşsak da ikimiz de sıramızda kendimize ait bir bölge istiyorduk, ancak birimiz daha fazla alan istediğinde diğerimize kalan alan küçülmüş oluyordu. Bu nedenle kendi alanlarımızı belirli sınırlar içerisinde kullanma konusunda anlaşmıştık. Toplumdaki özgürlük de bu şekilde işler işte. Her ne kadar özgürlüğümüzü sürekli olarak artırmak istesek de bu bir başkasının özgürlüğünün kısıtlanması anlamına gelir ve biz buna bağlı olarak özgürlüğümüzle alakalı bir karar verirken özgürlüğümüzün ilişkili olduğu başka etmenlerin de sorumluluğunu göz önünde bulundururuz. Ancak Bauman'a göre günümüzdeki toplumların sahip olduğu özgürlük anlayışı bundan farklıdır çünkü tüketicilik ön plandadır. Medyanın, avucunun içine aldığı insanlar özgürlüklerinin ölçüsünü tüketim gücüyle belirlerler çünkü bu yöntem diğer alternatiflere göre özgürlüğü elde etmesi en kolayı ve hüsrana uğrama ihtimali en az olanıdır. Bu sistemde tutsaklık yoksullukla yer değiştirir ve toplumda "öznel yoksulluklar"2 oluşmaya başlar. Kendi arzuları ve beklentilerini maddi yetersizlikler nedeniyle karşılayamayan herkes kendine göre yoksuldur ve bu nedenle her birey sürekli olarak özgürlük çekişmesi içerisindedir. Eğer tüketici özgürlüğü, özgürlüğün koşulu ve tanımıysa o zaman özgürlüğün değeri nedir? Özgürlük denilince aklımızda beliren görüntü dolar işaretleriyse o zaman özgürlük bir pazarlama ürünü müdür? Tüketimciliğe bağlı olan özgürlük doğuştan herkesin sahip olduğu bir hak değildir. Evet, belki doğduğumuz soyada veya ten rengimize bağlı olan özgürlük kadar değiştirilemez bir olgu da değildir ancak satın alınabilir bir pazar ürünü olmasıyla özgürlük, temelini yitirir, anlamının dışına çıkar ve hatta tersine sapar. Özgürlük bir bağlılık 1 Bauman, Zygmunt. "Giriş." Özgürlük. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2015. 7. 2 Bauman, Zygmunt. Özgürlük. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2015. haline gelir. Toplumdaki, "belirsizliğe"3 sahip olma hakkına erişebilecek kadar özgür olan insanlar bile aslında tek bir efendiye, paraya, bağlı olan ve özgürlük maskesi takan kölelerdir. Maske taktıklarının farkında bile olmamaları (çünkü diğer ihtimal işlerine gelmez) bir yana dursun, temel ihtiyaçlarını karşılayamayacak kadar yoksul, yani toplumdaki sembolik köle sınıfı olan insanlar dahi bu maskelerin farkına varmazlar. Bu yüzden yoksul yani tutsak insanlar, özgür insanları kendilerine örnek alarak onların seviyesine ulaşmak için çabalarlar ve bu sistem dışında başka bir sistemin varlığını hayal bile edemezler. Hayal etmeye teşebbüs ettikleri anda deli damgasını yerler. Bu nedenle özgürlük koşulsuz bir şekilde acizleşir ve değerini yitirir. Bu, ödüllere layık bir korku senaryosu değil de nedir? Özgürlüğün toplumumuzdaki konumunun farkına varmak insanın tüylerini ürpertmeye yetiyor. Çıkış noktası bulunamıyor çünkü bu korku senaryosundan. Bu film izleyince bitmiyor. Benliğimizi oluşturan özgürlüğün maddileştirilmesiyle, benliğimizin de alıp satılabilen bir ürün haline geldiğini fark etmek insana kendini değersiz ve amaçsız hissettiriyor. Belki de ben de bunu yapmalıyım; bir maske takıp kulaklarımı tıkamalı, zihnimi gerçeklik algısına kapatmalıyım. Bu şekilde kurtulurum belki değersizlik hissinden. Özgürlük bu sistemle ulaşabileceğim bir şeymiş gibi davranırım. Köle değilmişim ve hiçbir zaman olamayacakmışım gibi. Ne de olsa özgür bir ülkede yaşayan özgür bir bireyim ben. Beril Daloğlu