DOMUZLAR MARKA GİYER...

Hayvan Çiftliği, çoğu otorite tarafından her cümlesinde evrensel ve politik mesajlar ileten bir eser olarak görülmekte. Kitap hakkında yapılan eleştiriler bir hayli fazla. Özellikle de kitaptan uyarlanan oyun, devlet tiyatrolarında oynadığından bu yana gündemde kalmaya devam etti. Bu yüzden, Hayvan Çiftliği üzerine birçok tartışmaya şahit oldum. Dünyadaki bazı devlet adamlarının çeşitli olaylara karşı yaklaşımları, eleştirmenler tarafından bu kitaptaki domuzların otoriter anlayışlarıyla özdeşleştirildi. Hayvan Çiftliği adıyla bu denli sık karşılaşmam bende bu esere karşı merak duygusu uyandırdı. Kitap, George Orwell tarafından kaleme alınmıştır. Kitabın yayımlandığı yıl olan 1945, pek çok anlamda karışıklıkların olduğu bir dönem olarak bilinmekte. İkinci Dünya Savaşı'nın oluşturduğu kaos ortamının, siyasi ve sosyal hayatı birçok açıdan etkilediği açıktır. Yazarın, döneminin fikirleri doğrultusunda hareket edip, Peri Masalı olarak tanımladığı bu eserini oluşturduğunu düşünüyorum. Kitap, eşitlik kavramı üzerine okuyanı düşündürtmeye yönelik yazıldığı çok belli oluyor. Dolayısıyla bir okuyan olarak ben de, bu kavram üzerine yoğunlaşmaya başladım. Sonunda da bu kavramı gündelik hayatta her cümleme sıkıştırdığım kadar kolay kullanmamam gerektiği kanısına vardım. Bana göre, eşitlik kavramını herkes kendi penceresinden yorumladığı için ortaya objektif bir tanım koymak zor. Kime göre, neye göre? Bu sebeple, Hayvan Çiftliğinde eşitlik teması altında verilen düşüncelere genel olarak katıldığımı söylemeliyim. Bazı düşünceleri kendi anlayışıma uygun bulmadım. Örneğin, kitapta eşitlik kavramı öyle bir işlenmiş ki, buradan, hayvanların veya dolaylı yoldan insanların her koşulda eşit olması gerektiği sonucuna ulaşılmış. Eşitlik, yasaları baz alarak insanlar arasında toplumsal ve siyasi haklar açısından olmalı. Fakat, kitapta diğer hayvanlardan daha üstün ve kendi komünitesinin beyni olan domuzların toplumda daha üst bir statü sahibi olmasına da karşı çıkılmış, daha önceden hayvanlar tarafından oluşturulan emirleri ihlal ettiği, bu yüzden mutlak bir eşitliğin eksikliğinden yakınılmış. Daha alfabeyi bile ezberleyemeyen bir atın veya bir koyunun, domuzla aynı statüde bulunması pek normal olmazdı. Bu durum , derslerinde başarısız bir öğrencinin, çalışkan bir 1 öğrenciyle aynı notu talep etmesi gibi mantığa uymayan bir örnekle açıklanabilir. Bunun haricinde, domuzların diğer hayvanlar üzerindeki baskıcı tutumlarını, hayvanların kendi aralarında belirlediği çiftliğin değişmez yasalarını ihlal ettiğini göz önünde bulundurarak, eşitliğe aykırı bir tutum olarak yorumlayabilirim. Hayvan Çiftliği, içindeki devletçilik kavramının sorgulanması gereken bir kitap. Filozof Platon, insanların mutluluğa ancak ideal bir devlet anlayışı ile ulaşabileceğini ileri sürmüştür. Onun, ideal devleti çalışanlar, askerler ve yöneticiler olmak üzere üçe ayrılmıştır. Hayvan Çiftliğinde hayvanlar da mutluluğun kendi kuracakları bir medeniyetten geçtiğini düşünmektedir. Bu devlette, yönetenler domuzlar, köpekler askerler geriye kalan hayvanlar da çalışanlar olarak düşünülebilir. Sınıfsal farkların dışında, bu çiftliğin kendine ait bir marşı da mevcuttur. Ayrıca, her hayvanın uyması gereken yedi kural da bir nevi ilkel anayasa olarak değerlendirilebilir. Yapılacak işlerin dağıldığı, bir ortamda örgütlenmenin olması kaçınılmazdır. Ne yazık ki bu örgütlenme Platon'un ideal devlet anlayışındaki gibi olmamış, domuzların diğer canlılar üzerinde diktatörlük kurmasıyla son bulmuştur. Emir, demiri keser anlayışıyla yönetilen Hayvan Çiftliğinde yönetenin her dediği kanun olmuş, diğer hayvanların düşünceleri önemsenmemiştir. Savaşa hazırlanan bütün diktatörlerin, hazırlıklarını bütünüyle tamamlayıncaya kadar sürekli barıştan söz ettiğini söyler, Stefan Zweig. Başta, vaat edilenlerin hepsi unutulmuş ve bir korku imparatorluğu oluşmuştur. Hayvan Çiftliği, beni birçok açıdan etkiledi. Tarihe yön veren çoğu devlet adamını düşünmeye başladım. Bazı liderler, insanlık uğruna yaptıklarıyla anılırken, bazıları da insanlığa çektirdikleriyle hatırlanıyor. Eğer güç tek elde toplanırsa, bunun bedelini masum insanlar ödeyebiliyor. Hayvan Çiftliğinde sınıfsız ve eşit toplum düşüncesi bir hayalden öteye geçememiştir. Sonuçta hayvanlar, insanlardan kurtulmuş fakat onlardan gördükleri otoriter anlayış, domuzlar yönetiminde de değişmemiştir. Kitapta son bölümün kurgulanışı ironik olmuş. İnsanlar ve domuzlar aynı masada kadeh kaldırıyorlar. Temelde sosyalizm üzerine dayanan kitap, hayvanların gözünden bizleri anlatıyor. Böylesine evrensel bir kitabın neden 100 temel eser listesine dahil edilmediğini anlamak cidden zor. Otoriteye ve diktatörlüğe edebiyatıyla savaş açan Orwell, yıllar sonra bile kalıcılığından taviz vermeyen , herkese tavsiye edebileceğim bir esere imza atmış... 2 3