Özgürlük Yolu Yerde Değildir

Özgür irade nedir? İnsanoğlu özgür müdür? Daha doğru bir şekilde sormak gerekirse, insanoğlu ne kadar özgürdür? Hiçbirimiz doğduğumuz yeri seçmiyoruz. Doğduğumuz aileyi, doğduğumuz zamanı... Yani hayatımız tamamen bizim kontrolümüz dışındaki koşulların yarattığı bir kafesin içinde başlıyor. Hayatın kalanı için de aynı genellemeyi yapmak pek zor değil. Ne de olsa her tepki bir etkiye karşılık oluşur ve nedenler olayları yaratır. İstem dışı bir varoluşla başlayan hikayemiz istem dışı yönlere saparken bizim seyirci kalmamız için çoğu zaman pek bir şey yapmamız gerekmez. Peki bu "seyirci" statüsünden çıkıp bizi çekiştiren iplerden kurtulup, ipleri elimize almamız için ne gerekir? Seçmediğimiz zamanın, seçmediğimiz yerin normları, algıları, fikirleri bizi baskılarken ve kapısını zorladığımız kafese bizi geri sokmaya çalışırken nasıl mücadele edebiliriz? Hayatın sürat dolu akıntısında ters yöne yüzmek ne gerektirir? Kukla değil de özgür olmak ne ister bireyden? Kafeste başlayan maceramızı dışarıda sürdürmek, anlamsızca başlayan hayata anlam katmak belki de tüm meseledir. Jeanette Winterson'ın yanlış beşik diyerek anlatmaya başladığı "Normal Olmak Varken Neden Mutlu Olasın" adlı çocukluk ve evriliş hikayesini anlamak için ille de evlat edinilmiş olmanıza gerek yok. Çünkü Winterson'ın evlatlık olarak yetiştiği ve kendini ait hissedemediği, baskılandığı, mutluluğu ve sevgiyi kendi gibi olduğunda yakalayamadığı hikayesini okuduğumuzda bunun tek bir insanın hikayesi olmadığını, bütün bir insanlığın, bir medeniyetin hikayesi olduğunu anlıyoruz. Her birimiz öyle ya da böyle, sürekli olarak, hayatın sunabileceği bitmeyen çeşitlilik içinden türlü hayal kırıklıkları yaşıyoruz, yılmadan sevgi ve mutluluk arıyoruz ve bir yerlere ait olmaya çalışıyoruz. Ancak tüm bu mutluluk çabası bir şekilde sürekli sonuçsuz kalıyor; hep bir şeyler eksik; insanın tadını, şeklini, kokusunu bilmediği bir meyveyi koca bir ormanda araması gibi biz de mutluluğu arıyoruz. 1 Arda Ege Ünlü Peki bu arayış neden bu kadar sıkıntılı? Sorunun başını çoktan ele aldık: Hayatımız adeta bir kafes içinde başlıyor. Kafesteki bir hayvan özgür olabilir mi? Özgür olmayan bir canlı mutlu olabilir mi? Bu soruların cevapları kendiliğinden geliyor. O zaman bizim pek sıkıntılı olan mutluluk arayışımızın temeli aslında göründüğü kadar da karmaşık değilmiş. Çoğu vakit bize muazzam hüzünler getiren ve bir o kadar da karmaşık görünen sorunların aslında ne kadar da basit olduğunu anlamak zor olabiliyor, ancak biraz daha kafa çalıştırırsak o zaman sorunun basit temelinden yola çıkıp basit bir çözüm elde edebiliriz. Nitekim her insana etki edecek kadar kuvvetli bir sorunun çözümünün de her insanın bu ortak derdine deva olabilecek kadar basit ve bir o kadar da kapsamlı olması gerekmektedir. Şunu zaten biliyoruz ki her birimiz bir kafes koşulunda hayata geliyoruz. Bu kafesten çıkmak gerek ki insan kendini ve çevresini keşfedebilsin- hayatı anlayıp- ait olduğu, mutlu olacağı yeri bulabilsin. Ancak bu kafesi bu kadar güçlü yapan, bu kafesin daha büyük bir kafes içinde bulunmasıdır. Bireyin hapsedildiği kafes, yozlaşmış toplum kafesinin ancak küçük bir parçasıdır. Siz ne zaman kaçmaya kalkışsanız, sizin içinde olduğunuz dev kafesin içindeki diğer kafes canlıları çürümüş suratlarını kendi parmaklıklarına yapıştırarak, kokuşmuş pençeleriyle sizi yakalamaya çalışırlar. Bireylerin yüzlerce yıllık kafesleri toplum kafesinin içine o kadar sıkı örülmüştür ki oradan yürüyerek çıkmanız imkansızdır. O pençeler sizi er ya da geç yakalarlar ve sizi yeniden kafesinize atmadan önce parçalamaya çalışmayı da ihmal etmezler. Bir çok kişinin "beni ben olduğum için sevebilecek birisi yok mu!" yakarışları da bu pençelerin bireye verdiği en büyük zararın göstergesidir. Toplumun "normal algısı" bizi her an, her bir dakika kısıtlar. Yaptığımız her hamlede, her kararda bu "normal" algısına göre hareket etmek zorunda kalırız. O kadar ki kaçmak için can attığımız kafesimizden kaçmak için denediğimiz tek yol "yürümek"tir. Ancak kafasını yukarı kaldıracak kadar özgür düşünenler kafesin tavanın olmadığını görürler. Çünkü kaçmanın tek yolu "kanatlanmaktır", ne de olsa özgürlük bütün bu baskının üzerinde yer alır; insan önce uçmayı öğrenmelidir ki bütün bunlardan kurtulsun. Bütün insanlar ölür, ancak sadece bazıları yaşar. Kafesin içinde yaşam yoktur, çünkü kafesin içinde anlam yoktur ve insan anlam aramak ister. Kafes sizi kısıtlar, zorlar, mecbur bırakır, yetersiz hissettirir, maskeler takar. Maskeleri kırın, zorlamaları reddedin; kafeste doğmuş olmak, kafeste ölmeyi gerektirmez. Nitekim yaşamamış olan ölemez de... İplerinizi kopartın, 2 Arda Ege Ünlü kendi hayatınıza seyirci kalmayın, medeniyet denen mega yapının sizi sağdan sola fırlatmasına izin vermeyin, hayat her birimize bir kere verilen bir hediye. Bu yüzden keşfedin; kendinizi, dünyayı, "gerçek" sevgiyi, mutluluğu... Sadece sevdiğiniz şeylerle meşgul olun. İstediğiniz yolu tercih edin hayatta, başkalarının el birliğiyle size işaret ettiği yolu değil. Unutmayın herkesin gittiği yoldan giderseniz, herkes gibi olursunuz. Yürümek mutluluğa gidemez, uçmayı öğrenmeniz gerek; belki zorlu bir yoldur bu, dışlanma, garipsenme, yadırganma vardır hemen başında. Peki sonunda? Kafanızı havaya kaldırmanız gerek demiştim. Gökyüzüne bakın. Alabildiğine mavi. Sonsuz. Bırakın gece olsun. Şimdi, yıldızlara bakın. Nasıl da parlıyorlar, uzaktalar ama göz alıyorlar. Bu erişilmez gibi gözüken sonsuz güzelliğe ulaşmak için ne yapmanız gerektiğini anlamış olmanız lazım. Bırakın normal olmayı da biraz mutlu olun... Bırakın kanatlarınız çıksın.