Kitle Psikolojisi

"Kitle uysal bir sürü gibidir, başında bir çoban olmadan yaşayamaz. İtaate karşı öylesine bir susamışlık içindedir ki, ortaya çıkıp kendisini efendi ilan edecek herkese içgüdüsel bir boyun eğişle karşılık verir." der Sigmund Freud, içinde yaşadığı koyun sürüsünün kimlerden oluştuğunu ve çobanın sürüyü nasıl idare ettiğini açıkladığı bu eserinde. Ben de bu satırları okuduktan sonra daha önce kapalı olduğunu bile fark etmediğim gözlerimi açıp en önlerde gittiğimi sandığım bu toplumsal yürüyüşte aslında ne kadar gerilerde olduğumu fark ettim. Aidiyet hissettiğim topluluklara bir baktım: yaşam tohumlarımı atan aileme, hayatın farklı yanlarını birlikte deneyimlediğim arkadaş gruplarıma, aynı mahallede birlikte yaşadığım, aynı mahallede birlikte yaşadığım, her gün görüp zoraki bir selam verdiğim komşularıma ve daha nicesine... Gözümü açtıktan sonra gördüklerim hiç iç açıcı değildi ne yazık ki. Topluma söz geçiren çobanlar, sürülerini yönetirken bazen ahlak kuralları, dini inanışlar, vaatler dağıtma gibi çoğumuzun göremediği sopaları kullanırken bazen de o sopayı hissettirebiliyorlarmış. Biz, yani koyunlar ise toplumu yönetme gücü elinde olanların istedikleri şekilde yaşayan kuklalarmışız sadece. Yine bir gün, Starbucks'tan aldığım ltre kahvemi yudumlarken "Niye herkes benzer kıyafetleri giyiyor, aynı fast-food zincirlerinde yemek yiyor, aynı kahveyi içiyor, aynı alışveriş merkezlerine toplaşıp duruyorlar, hani nerede özgün olmak, birey olmak?" diye kibirli kibirli düşünürken -sürüden ayrıldığını düşünmenin verdiği kaçınılmaz kibirdir kastım- Van'ın bir köyünde gerçekleşmiş trajikomik bir olayla karşılaştım internette. Bir koyun bir kayadan diğerine atlamaya çalışıyor ve başaramıyor ve ilk koyunun başarısızlığını görmesine rağmen diğer koyunlar da aynı hareketi tekrarlıyor ve sonuç: 100'lerce ölü koyun ve birkaç şanslı yaralı koyun. İşte yaşadığımız toplum da buna benzer şekilde işliyor. Bir kişi çıkıp "Kürtaj yasaklansın." veya "İmam hatipler kapatılsın." dediği zaman hitap ettiği kitle sorgulamadan bu ifadeleri kabul ediyor ve hatta o kirleri savunmaya başlıyor. Peki neden böyle bir toplumda yaşamak zorundayız? Bence sürü psikolojisi ilkokulda sınıf öğretmenlerimizin öğrettiği "Sürüden ayrılanı kurt kapar." atasözü ve bu atasözünün bizde yarattığı etkilerden dolayı meydana geliyor. Sürüden çıkmak risk almaktır, sorumluluk alıp insanlar tarafından "farklı" olarak etiketlenmeye kafa tutmaktır. Eee herkes etiketlenmeyi ve kalabalıklar içerisinde yalnız kalmayı göze alamadığı için de sürüden kafasını dahi çıkaramıyor. Sonra Ali camdan atlayınca biz de camdan atlıyoruz... Hammurabi kendi yazdığı kanunlarda kendisini çoban olarak, toplumu ise yönlendirilmeye hazır ve nazır bir sürü olarak görmüş. Bir diğer benzer örnek ise Sultan Vahdettin ile Rauf Orbay arasında yaşanan "Millet koyun sürüsü, başına çoban lazım, o da benim!" diyaloğu. Anlaşılacağı üzere toplumun büyük bir çoğunluğunun koyun olmasında ve milletlerin bu mantaliteyi kabullenmesinde Hammurabi ve Sultan Vahdettin gibi insanların payı yadsınamaz. Yani toplumun bu duruma gelmesinde ve bunu kabullenmesinde suçun tamamıyla yönetilen kısımda değil, sopanın sahiplerinde de olduğunu düşünüyorum. Ki bence toplumun bu kadar kolay yönetilebilir olması yöneticilerin de işine geliyor. Tüm hareketlerini sorgulayan ve koşulsuz bağlılık göstermeyen vatandaşların, çalışanların, çocukların ve daha nicesinin çobanlar tarafından istenmemesinden doğal bir şey yok. İçinde yaşadığım toplumun aslında, bir topluluğun koyun sürüsü olduğunu önceden görme meziyetine sahip insanlar tarafından yönetildiğini, kutsal dediğim değerlerin bile bir araç olarak önümüze atıldığını fark ettikten sonra "Artık uyandım, artık onlardan değilim, artık bir koyun değilim!!" demiştim. Fakat farkına varamadığım bir şey vardı. Sürünün parçası değilim diyen koyunlar da türemeye başlamıştı. Artık yeni bir sürünün parçasıydım...