BİR OYUNDAN ÇOK DAHA FAZLASI

Aslında hepimizin az çok bildiği, yüzyıllardır oynanan bir oyundur satranç. İki kişinin hamlelerini uçsuz bucaksız bir şekilde sıraladığı bu dev organizasyon oyunlar arasında çok ayrı bir yere sahiptir. İnsanoğlunun yaradılışında olan fikir üretme eylemi bizi diğer canlılardan ayıran en büyük özelliktir. Bir olayın üzerinde saatlerce düşünmek, geçmişteki eylemlerden ders çıkararak yeni hamleler yapmamıza yarayan bu özelliğimiz belki de en çok satranç adlı bu oyunda vücut buluyor. Altmış dört kareden oluşan bir tahta üzerinde oynanan bu oyunda adeta bir düelloda karşılıklı kozlarını paylaşan iki silahşor misali bir kazanan belirlemeye çalışırlar. Yaşadığımız şu hayatla ne kadar da çok ortak noktası var aslında bu oyunun. Aldığımız kararlar satrançta yaptığımız hamleler gibi geri dönüşü olmayan bir yola girmektir. Bu kararların sonucunda kimi zaman kazanan biz oluruz, kimi zaman kazanan rakip yani hayat olur. Kaybettiğimiz taşlar ise bizden kaybolan yıllar misali bir daha geri dönüşü olmayan bir olaydır. Satranç tahtasından birer birer eksilen bu taşlar, bizim de ömrümüzden birer birer eksilen, birçoğumuzun doğum günü adında kutladığı aslında vuslata bir adım daha yaklaşmaktır. Şah mat olayı ise herkesin bir gün karışılacağı o mutlak sondur. Yeni bir oyuna geçişin bir basamağı olan bir olaydır şah mat. Başka hangi oyun hayatı bu denli gerçekçi yansıtabilirdi ki. Satranç oyununu bu denli güzel anlamamda yazar Stefan Zweig'in katkısı cidden çok fazla oldu. Kitabında kullandığı sade ve bir o kadar dilden kaynaklanıyor olsa gerek bir solukta okunup bitecek bir kitap sunmuş bizlere. Dr. B.'nin karakter betimlemesi ve yaşadığı karmaşık olayların çok akıcı bir dille aktarılması da bir diğer önemli unsur oldu. Satrancın aslında basit bir oyundan çok daha fazlası olduğunu anlamamı sağlayan bu kitap sadece okunmasını tavsiye edilebilecek bir yapıt değil aynı zamanda hayatın da ne gibi anlam derinliklerine sahip olduğunu anlamak isteyenlerin (satrançtaki ifadesiyle hamlelerin gerçekleşmeden nasıl sonuçlar doğuracağının mantığını çözmemizi sağladığı için) kesinlikle okuması gereken bir kitap. Ama hayat satranç kadar kolay değil, satrancın karelerini sayabilirsiniz, taşlar bellidir ve hangi hamleyi yapabileceği kesindir ancak hayatta hiçbir şey sabit değil veya sonucu önceden tahmin edilebilecek bir yapıda değil. Hayatı da bu kadar karmaşık yapan şey işte bu bilinmezlik. Hayatın mantıksız bir şey olduğunu söylediğim anlaşılmasın benim demek istediğim sadece küçük sürprizlere açık olmak gerektiğidir. En azından Dr. B. kadar hayatı tekdüze yaşamaktan sıyrılabilmeli insan. İnsan her istediğini gerçekleştirebilir mi, hayat her istediğini verir mi insana, her şey piyonu iki kare ilerletmek kadar kolay mı, at her zaman l harfi mi çizer hayatta? Hayat basit bir satranç tahtası değil biz de ne gibi hamleler yapabileceği belli olan piyonlar değiliz. Bazen sadece yaşamalı insan mantığını araştırmadan, basit hatalara gülüp geçmeyi bilmeli, her şeyin sorgulanamadığını kabul edebilmeli yoksa hayat içinden çıkılamaz bir hal alır. Ne yazık ki Dr. B. İçin de böyle olmuştu. İnsanlığın görebileceği en zeki satranççılarından olan Dr. B. hayatın mantığını satranç kadar kolay çözülebileceğine inandığı için insan boyunu aşacak mücadelelerin içinde buluverdi kendisini. Ama sonsuz karmaşıklık karşısında daha fazla dayanamadığı için yenildiğini kabullenmek zorunda kaldı . İnanmak başarmanın yarısıdır derler ya hani, Dr. B. tamda burayı atladı aslında. En başından beri inanmıyordu rakibini yeneceğine. Hayattaki zorlukları da yenmemizde en büyük yardımcımız olan inancımızdır aslında. Şah demeye inanmak mat etmenin yarı oluyor bu oyunda da. Roman güzel bir sonla bitmese de, okunduktan sonra insanda hafif bir boşlukta kalma duygusu hissettirse de okunması gereken bir kitap ve hayatın anlaşılamayacağını anlayabilmek için okunabilecek müthiş bir eser.