Başkalarının Sorumluluklarını Üstlenmenin Tutsaklığı

Lider kişilikler, ailesinin, akranlarının sorumluluklarını üstlenmek gibi bir görevi kendilerine aitmiş gibi görebilirler, karakter özelliklerinden kaynaklanan bu durum lider diye adlandırdığımız insanları ne derece tutsak eder, gerçekten kendi sorumluluklarının üstüne bir de çevresinin yükünü almak bu kişilikteki insanları lider diye nitelendirmemizin nedeni midir? Bana kalırsa lider diye nitelendirdiğimiz insanlar, çevresinin ona bağlı olmasından dolayı bir yükümlülük hissederler ve yükümlülükleri içten içe bu insanları tutsak eder. "Hayır, senin işin beni ilgilendirmez!" cevabını vermekte zorlanır bu insanlar çünkü hem çevresinin hayatlarında hem de kendi hayatlarında sahip oldukları bu kilit rolü kavramış ve benimsemişlerdir. Raymond Carver'ın Fil adlı eserinin anlatıcısı lider diye nitelendirdiğimiz, etrafını çekip çeviren bireylere örnek biri, çevresindeki herkes kendisine bağımlı ve bu bağımlılıkların liderleri nasıl etkilediğinin psikolojik savaşımını gösteren bir karakter. Yapıtı okurken babamın iç dünyasını okuyormuş gibi hissettim kendimi, ben ise babamın hayatında desteğe muhtaç birçok karakterden biriydim. Etrafımıza dönüp baktığımız zaman başkalarının sorumluluklarını üstlenen insanların sayısı bir elin parmaklarını geçmezken, bağımlı yaşayan bireylerin sayısının bir bataklık üstünde dolanan sivrisinekler misali olduğunu görebiliriz. Sorumluluklarımızın büyük bir bölümünü kendimiz hallediyor olsak bile küçük bir bölümünü elinden geldiğince halletmeye çalışan bir başka birey ararız. Ben kendimi bu konuda epey bir şanslı görüyorum, çünkü ne zaman halledemeyeceğim bir durum olsa babamın güvenli limanım olduğunu biliyorum. Son yıllara baktığım zaman babamın bana, bilinçli bir biçimde, hissettirmeden, sallantılarımı kendi kendime çözmem gerektiğini öğrettiğini görüyorum, ama ailemin yaşça büyük olan fertlerine, yani bu bilinci kazanma yaşını geçen bireylerine, baktığım zaman bilerek ve isteyerek sorumluluklarını babama dayadıklarını görüyorum. Gerek kardeşleri gerek anne babası, gerekte annem, bütün işlerini babama bağlamış bulunmaktalar. Fil adlı yapıtın anlatıcısı gibi babamda bu durumu kabullenmiş durumda, fakat içten içe bu bireylerin etrafında etten duvardan oluşan bir hapishane niteliğinde olduğunu düşünüyor mu, çevresinin sorumlulukları altında tutsak edilmiş hissediyor mu bilemiyorum. Kendimi lider biri olarak görmüyorum, hatta lider değilim demek ki, çünkü babamın bulunduğu durumda bulunsam, bir yerde dur diyeceğimi düşünüyorum. Liderlerin hak ettikleri övgüyü, taktiri görmediklerini ve liderlere empati yapılmasının gerektiği görüşündeyim. Bu ikilem içerisinde tek hatalı birine bağımlı insanlar mıdır diye sorarsanız açıkçası benim cevabım hayır olur. Başkasının sorumluluklarını almadan önce bu bireylere kendi ayakları üstünde durabileceklerini öğretecek kişiler liderlerdir. Bu noktada aklıma meşhur Çin atasözü geliyor: "Bana balık verme, balık tutmayı öğret.". Bu atasözü kendi sorumluluklarını üstlenemeyen bireylere aşılanması gerek bir ders niteliğinde, eğer her birey, liderler ve ona bağlı insanlar, bu psikoloji içerisinde olsa, insanların ilişkileri düzelir, liderler etrafındaki insanların samimiyetine güvenebilir, çünkü etrafındaki insanlar onlarla bir çıkar ilişkisi içerisinde olmaz, ne de olsa kendi ayaklarının üstünde durabilme yetisine sahiptirler. Kendi sorumluluklarının yanında başkalarının sorumluluklarını da omuzlarında taşıyan insanların iç savaşımlarının farkında olmak, toplumu kendi yükümlülükleri ile uğraşmaya itecektir bence. Liderlerin bu noktada yapması gereken ise, liderlik vizyonlarını topluma mal etmek olacaktır, bilinçli bir toplum oluşturmak ise liderlere ait bir sorumluluk, her ne kadar çelişkili olsa da liderlerin toplum adına alması gereken tek sorumluluğun bu olduğunu düşünüyorum. Başkalarının bireysel sorumluluklarını taşıyabilme yetisi, liderlerin niteliklerinden biri, doğru, fakat balık tutmanın değil balık tutmayı öğretmenin kabiliyetinin kendilerini tutsaklıktan kurtarmanın ve toplumun ilerleyişinin kilit noktası olduğunu düşünüyorum. İnsanlık olarak ilerlemek için, Fil adlı eserin anlatıcısı gibi başkalarının sorumluluklarından yorulan ve bıkan liderler yerine, babamın bana öğrettiği gibi çevresine kendi ayakları üstünde durmayı öğreten, Mustafa Kemal Atatürk gibi gelecek nesillere doğru yolu doğru biçimde yürümeyi öğreten liderlere ihtiyacımız olduğunu düşünüyorum.