Mübadele Yıllarına Sıkışan Aşk ve Çelişkiler

Canan Tan mübadele yıllarında yaşanan çok güzel bir aşk hikayesini anlatıyor. Nüfus mübadelesi uluslar arası bir anlaşmadır. 30 Ocak 1923 'te imzalanan Lozan antlaşmasının bir ek protokolü olarak onaylanmıştır. Dünya tarihinin en büyük nüfus takası olan bu antlaşmanın insani, tarihi ve sosyoekonomik pek çok sonucu vardır. İşte Canan Tan tam bu noktada insanın içini ısıtan, gözlerini yaşartan gerçek bir hayat hikayesini yazmıştır. Bir düşünün bir anda doğduğunuz, büyüdüğünüz, insanlarıyla iç içe yaşadığınız vatanınızdan göçe zorlanıyorsunuz... Ekip biçtiğiniz topraklarınızı, emek verdiğiniz işyerlerinizi, arkadaşlarınızı, komşularınızı, sevgililerinizi bırakıp gitmeniz isteniyor. Peki, nereye gitmeniz isteniyor sizden? Vatanınıza! Bu nasıl bir çelişkidir? İnsanın içini de açıtsa, savaşlar ve savaşlardan sonra ülkeler arasında yapılan antlaşmalar böyle çelişkilere neden olmaktadır. Aşkın gözü kördür derler ya, sanırım doğru. Tüm engellere rağmen Müslüman bir bey oğlu bir Rum kızına aşık oluyor. Aşk dil, din, ırk gözetmiyor. Kitabı okurken Tacettin'in annesine hep öfke duydum. Bir Rum kızını gelin olarak aileye yakıştıramadı, dolayısıyla bu aşka saygı duymadı. Ancak bu aşka saygı duysa idi, bu evliliğe onay verse idi sonuç böyle olmayacaktı. Fakat aynı yörede yaşayan Patricia'nın annesi kızının aşkına saygı duyup kabullendi. Torununu bile bağrına bastı. İşte aynı toplumda, aynı değer yargılarıyla yaşayan iki annenin aşka bakış açısı. Bu da ayrı bir çelişkiyi anlatmaktadır. Tacettin evet gerçekten çok aşıktı, çok seviyordu ama bu aşka rağmen Patricia Yunanistan'a gittikten sonra evlenmesi farklı bir çelişki. Tacettin ve Annesinin bu bakış açılarını belki de dönemin koşulları ve toplumsal yargılara göre de değerlendirmek gerekiyor. "Hasret mi, Ölüm mü deseler ölümü seçerdi tereddütsüz, Hiç gözünü kırpmadan Ama ona soran olmadı ki"...(2001: 6) Ama ona soran olmadı ki... Ne acı ona soran olmadı ki. Evet, ona soran olmadı. O çok sevdi, o çok aşık oldu. Mübadele sözleşmesi imzalanırken sevdiği kadın doğup büyüdüğü topraklardan uzaklaştırılırken ona soran olmadı, annesi bey oğluna bir Rum gelin yakışmaz dediğinde ona sormadı. O sadece çok sevdi, çok aşık oldu. Ne kötüdür kaderinizin başkaları tarafından yazılması, size sorulmadan kararlar alınması. Birileri size sormadan, sizin hayatınızla ilgili kararlar alıyor. Bazen ülkeler arasında yapılan sözleşmeler, kaderinizi etkiliyor. 1923' te Türk ve Yunan'lar arasında Nüfus Mübadelesi sözleşmesi ile başlayan süreç, bu zorunlu göçle yüz binlerce insanın hayatını değiştirmiştir. Doğup büyüdüğün vatanın dediğin yerden ayrılmak zorunda bırakılıyorsun. Düşününce bazen mahalle değiştirmek, okul değiştirmek bile çok zor gelirken yaşadığınız ülkeyi terk etmek, büyük sarsıntılara neden olur. Bu zorunlu göçün bir özelliği de bir daha geri dönmemek üzere olunca, durum daha acı bir hal alıyor. Bütün emeğinizi, sevdiklerinizi, yakınlarınızı, komşularınızı geride bırakarak gitmek. Bir daha geri dönmemek üzere gitmek... Yaşadığınız yerde belki diğerlerine göre isminiz farklıydı, belki dininiz farklıydı ama o toprakları vatanınız olarak kabul etmiştiniz, o insanları arkadaşınız, eşiniz, dostunuz, komşunuz hatta aileniz gibi görmüşken bir anda her şeye yabancılaşıp gitmek ve dönmemek üzere gitmek. Gittikten sonra da yeni yerinize, yeni kültürlere, yeni insanlara alışmak, ya arkanızda bıraktıklarınız... Yaşam döngüsü içerisinde bu kadar acıya, bu kadar sıkıntıya değecek ne var ortada, paylaşamadığımız ne var, bir toprak parçası mı, bir kara parçası mı yoksa hırslarımız mı, egolarımız mı? Bir çocuğun gözünün içi gülüyorsa mutluluğun tarifidir aslında, uzanan bir eli tutabiliyorsak mutluluğun tarifidir aslında, sevenler bir arada ise mutluluğun tarifidir aslında, yüreklerde mutluluk adına bir fark yaratabiliyorsan insanlığın erdemidir aslında.