SAHTE DOSTLUKLAR

Mektuplarda, zamanın verdiği iletişim sıkıntısı nedeniyle ilişkilerin giderek zayıfladığı ve koptuğu gözlemlenebiliyor. Şairlerin ilişkilerinin çok da samimi olduğu söylenemez. Bu durum 40'lı yıllarla günümüz arasında pek bir fark olmadığını gösteriyor bence. İnsan, dostluklar eskiden de bir çıkar üzerine kuruluymuş, yalanmış diye düşünmeden edemiyor. Dostlukların kalıcılığı biraz da zamana bağlı diye düşünüyorum. Mesela yeni bir şehre taşınıyorsunuz, yeni bir çevre, yeni dostluklar ediniyorsunuz. Bir, iki derken onlarca dostunuz oluyor. Ancak, gün gelip de o çevreden ayrılınca, zamana ve uzaklığa bağlı olarak ilişkiler zayıflıyor ve dostluklar giderek unutuluyor. İster istemez o dostlarınızı defterden silmiş oluyorsunuz. Aynı şekilde, Şevket Rado da okuluna devam etmek üzere bir süreliğine İstanbul'dan Ankara'ya taşınıyordu, bu sırada tanıştığı şair arkadaşlarıyla arasında hem iş, hem de arkadaşlık ilişkisi vardı. Ancak Rado okulunu bitirip İstanbul'a geri döndüğü zaman aralarındaki arkadaşlık zayıflıyor ve olay yalnızca iş ilişkisine dönüşüyor. Bu olay da dostlukların zaman ve uzaklıkla ilişkisini örnekler nitelikte. Mektupların yazıldığı zaman dilimi göz önüne alındığında, o zamanlarda internet gibi hızlı iletişim araçları bulunmamıştı, telefonlar da daha tam olarak gelişmemişti. Bu insanlar arasında büyük bir iletişim sıkıntısına neden oluyor. Yazılan bir mektup belki de on gün içerisinde karşı tarafa ulaşıyor. Cevap gelmesi de aynı şekilde uzun bir süre alıyor. Zaten mektupta anlattıklarımız yazabildiğimizle sınırlı, bu nedenle yazışmalar sadece yüzeysel olarak kalıyor, hal hatır sormaktan ileri gidemiyor. Böyle bir iletişimi sürdürmek de ne kadar sürer, tartışılır. Bana göre, insanların bir ilişkiyi sırf yazışarak sürdürmesi imkansız. Bir süre sonra iki taraf da dostluğu sürdürmenin gereksiz olduğunu anlar. Özellikle arada bir çıkar ilişkisi söz konusuysa, insanların işleri düşmedikten sonra biriyle iletişime geçeceğini düşünmüyorum. Günümüzde de aynı sorun var bence. Buna en basit örnek üniversite sınıflarındaki sözde arkadaşlar olabilir. Hani, normal zamanda arayıp sormayan, selam bile vermeyen, sadece not istemek ya da bir şey sormak için çok nadir yanınıza uğrayan, sanki çok yakın arkadaşıymışsınız gibi, yalandan samimi davranan insanlar. Çıkarcı insanlar deyince aklıma ilk bu örnek geliyor. Aslında şairlerin tanışmaları bile bir çıkar ilişkisine dayalı diyebiliriz. Şevket Rado'nun basın- yayın çevresinden bir isim olması bu ilişkinin başlıca sebebi. Rado'nun oturduğu ev, Ankara'da yaşayan pek çok şairin uğrak yeri olmuş. Şairlerin tanışması da bu şekilde oluyor. Rado'nun, İstanbul'a döndükten sonra diğer şairlerle mektuplaşmaya devam etmesinin nedeni ise yine yarar sağlama amacı taşıyor bence. Sonuç olarak, Şevket Rado şairlere parasal açıdan katkı sağlayacak çeviri ve telifler için ödemeler yaptıracak bir konumdaydı, üç şairin yazdığı şiirler ve yaptığı çeviriler de Rado'nun çalıştığı dergi için malzeme bulmasına yarıyordu. Arkadaşlıklarının bitmesinin nedeni ise, aralarında manevi olarak bir paylaşımın kalmaması ve ilişkilerin yalnızca çıkar ilişkisine dönmesi olabilir. Herkes ister ki kurduğu dostluklar kalıcı olsun, yüzlerce arkadaşı her zaman onlarla birlikte olsun. Ama ne yazık ki, böyle dostluklar kurmak çok da olası değil. Çünkü eskiden olduğu gibi günümüzde de herkes sadece maddi menfaat ve küçük çıkarlar üzerine kurulmuş dostluklar kuruyor. Bu, belki de insan doğasından kaynaklanıyor. Dostluklar, arkadaşlıklar böyle mi olmalı peki? Hayır, tabii ki. İnsanlar dostluk kurarken maddi beklenti içinde olmamalı, dostluğunu faydalanma üzerine kurmamalı ve karşı taraf da bu düşüncede olmalı. Aslına bakılırsa tüm dostluklarda karşılıklı çıkar amacı yok mu? Kimse birine bir karşılık beklemeden yarar sağlamaz. İlişkide sadece bir taraf yarar sağlıyorsa, bir süre sonra o ilişki sona erer. Gerçek dost diye niteleyebileceğimiz insanlarla ilişkimizde bile bu amaç vardır diye düşünebiliriz. Fakat bu ilişkide bahsettiğim faydalanma, manevi olarak faydalanmadır, yani olması gerekendir bence. Maneviyattan kastettiğim şey ise birlikte eğlenmek, gülmek, ağlamak, bir şeyler paylaşmak ve destek olmaktır. Bunları yapabildiğimiz insan gerçek dostumuzdur. Derin ŞEN