Geçmişten Bugüne İstanbul

Bazı şehirlerin dili, duyguları vardır. Karaktere sahiptir sokakları, ağaçları tarihi değişiminin seyircisidir. Binaları tanığıdır en derinden gelmiş duyguların. İstanbul, tanrısız kalmış, bazen ağlayan, bazen gülümseyen şehir. Ayaklarıyla düşünen her insanın tutkunu olduğu yer bir bakıma. Kentselleşme adı altında günden güne kaybettiği karakteriyle değişen İstanbul'u hem geçmişiyle hem de şimdiki haliyle anlayabilmek emek ister. Çünkü değişim, geçmişten bu yana hep toplumsal yapının farklılaşmasıyla başlamıştır. Bu yüzden de binalarla, sokaklarla sınırlı kalmayıp dışarılara taşmayı başarmıştır. Ekim ayına yaklaşıkça boza kokmaya başlar İstanbul'un telaşlı sokakları. Haziranda ise ıhlamur kokusu sarar neşelenmeye başlamış caddelerini. Yılın her dönemi ayrı bir kokusu vardır bu şehrin, her notası kendine özgü. İstiklal'i kışın kestane kokusu sarar mesela, yazın ise papatya. Hiç değişmeyen kokusu ise tarihtir. Birbirine destek olmaya çalışırcasına bitişik duran Fransız ve Ermeni motiflerini görebildiğimiz binaların hepsi ayrı bir dönemin tanığıdır. Peki bundan bir elli yıl önce nasıldı tüm o sokaklar, evler? Gençken daha mı güzeldi, yoksa şimdi yaşlılığın getirdiği bir bilgeliği mi var hepsinin? İstiklal Caddesi'nin içinden arabayla mı geçmek daha keyifliydi yoksa o yolda yaya kalmak mı daha güzel? Bizlerin hiçbir zaman cevaplayamayacağı sorular bunlar aslında. Mesela o dönemde İstanbul'a Anadolu'dan göçüp gelmiş, yüzlerce insana ev sahipliği yapmış Gültepe ve Seyrantepe'nin kenar mahallelerine uğramadan anlayabilir miyiz onlardaki saf dayanışmayı, samimiyeti? Orhan Pamuk belki bir noktada Mevlut karakteri vasıtasıyla yaşattı bize İstanbul'un sokakalarının elli yıl önceki telaşını adım adım dolaşarak sattığı pilavıyla, bozasıyla. Ayaklarıyla yol almadığı zamanlarda şehirden kopuyormuş gibi hissedişiyle gösterdi bize o sokaklarda yürümenin keyfini. Kafasındaki bin bir karmaşıkla İstabul'un gözü, kulağı olup dile getirdi derdini tasasını İstanbul'un. Bazen de zorunda kalıp kaderini yaşadı İstanbul gibi. İstanbul belki elli yıl önce kendine dahil ettiği Anadolu'dan gelmiş samimi insanıyla yaşlanmadı ancak zamanla onların yoksulluklarıyla başetmeye çalışırken yıprandı. Kültür değişimi ve çarpık kentleşmenin getirdiği zorlu koşullarla savaşırken bir de siyasi darbelerle karşılaştı bu şehir. Belki biraz da bundandır İstanbul'un böylesine hızlı yaşlanışı. İçinde barındırdığı binlerce farklı görüşü bir arada tutma çabasıyla da hırpalanmıştır günden güne. Tüm bunların yanında geç kalan mutluluklara, çaresiz aşklara, kader denen tuhaflıklara da ev sahipliği yapan İstanbul her ne olursa olsun dimdik ayakta kalmayı başarabilmiştir. İstanbul dimdik ayakta kalmayı başarabildi, peki ya biz bu bozulmaya ne kadar ayak uydurabiliyoruz? Modern yaşam tarzı derken geçmişe hasret kaldığımız bir dönem yaşamaya başladık. Her şeyi hızlıca tüketiyor, ne anı yaşayabiliyor ne de çevremizdeki güzelliklerin farkına varabiliyoruz. Belki de bunun en belirgin örneğini bize sunan yer yeni metropol İstanbul'udur. Bundan bir altmış yıl öncesine şahit olanların eserlerini okuduğumuzda karşımıza her birinin ayrı bir hikayesi olan, tutku dolu sokaklar çıkıyor. Şehrin kendine has bir kokusu, samimiyeti var. Yoksullukla baş etmeye çalışan samimi insanların karnını doyurma çabasına seyirci kalmayıp onlara destek olan bir şehir var. Ancak bugünün İstanbul'una baktığımızda gökleri yaran, biçimsiz, çirkin sadece ticari amaçla dikilmiş binalar ve onların içini dolduran, paradan başka bir şey düşünemeyen insanlar görmek oldukça içler acısı. Evet geçmişten bu yana bazı şeyler iyi, bazı şeyler kötü yönde değişti ama bu değişimler İstanbul gibi geçmişte birçok farklı kültüre ev sahipliği yapmış bir şehri oldukça hırpalıyor. İstanbul geçmişte belki gençliğinin verdiği dinamikle ve heyecanla ayakta kalmayı başarabilmişti ancak bugün yaşlı İstanbul'dan aynı şeyleri beklemek pek mümkün değil. Bu yüzdendir ki İstanbul'un gün geçtikçe kirlenen görüntüsüne dur demek ve doğal güzelliklerini, tarihi dokusunu korumak, bizim gibi bir şeylerin farkında olan insanların sorumluluğuna kalıyor.