GÜÇ ZEHİRLENMESİ

İnsanların neredeyse tamamının sahip olduğu ve farkında olsak da olmasak da bizi yönlendiren belirli zaaflarımız olduğu görüşündeyim. Farklı bireyler veya toplumlar için bu değerler ve onların önemleri değişse de üzerimizde büyük etkiye sahip olduğunu düşündüğüm bir tanesi farklı kültürlerde ve tarihin farklı bölümlerinde ortak olarak karşımıza çıkıyor : güç arzusu. Farklı anlamlara gelebilen güç kavramıyla burada iktidar sahibi olmak ve egemenlik kurmaktan bahsettiğimi söyleyeyim. Bu yazıda üstünde durmak istediğim noktaysa güç kavramının kendisinden ziyade gücün insanda yarattığı etki. Gücün, onu elde eden kişiyi sahip olduğu gücü kaybetme korkusu ve daha fazla güç isteğiyle detaylarını tam olarak anlayamadığım bir süreç içerisinde değiştirdiği düşüncesindeyim. Siyasetçilerin sıklıkla yönetime gelmeden önce eleştirdikleri tutumları iktidarları sırasında benimsemeleri de bence bundan kaynaklanıyor. Bu düşüncelerimi gösteren güzel bir örneğin Yüzüklerin Efendisi olduğunu söyleyebilirim. Ele geçiren herkesin bedeli ne olursa olsun ona sahip olmaktan başka bir şey düşünmediği ve bunun için her türlü ahlak ve akıl dışı eylemi yaptığı yüzük, gücün başarılı bir temsili. Özellikle de Gollum karakterine baktığımda yüzük için kişiliğini hatta insanlığını kaybetmesi, bana gerçek hayatta gücün insan üzerinde yarattığı etkiyi hatırlatıyor. Yirminci yüzyılın şüphesiz en önemli olaylarından birisi Bolşevik İhtilali. Vladimir Lenin önderliğinde Rus Çarlığı'na son veren Bolşevikler adalet ve eşitlik söylemleriyle halkın desteğini kazanmaya çalışmışlardır. Çarlık zamanındaki baskıdan ve paranın, gücün belirli bir zümrenin tekelinde olmasından rahatsız olan halk nezdinde ciddi bir karşılık bulan bu söylemler tarihte gözlemlediğimiz baskıcı Sovyet yönetimiyle ise büyük zıtlık göstermektedir. Sosyalist ideolojinin dayattığı devlet yapısının ve sosyalizmin muhalif fikirlere karşı baskıcı, tahammülsüz yaklaşımının Sovyetler'de gözlemlenen ve kuruluşunda dile getirilen ilkelerle çelişen otoriter tutumu kolaylaştırdığına inanıyorum. Ancak bu sebepler kanımca baskıcı tutumların kaynağı olmaktan ziyade uygulamaya geçmesini kolaylaştıran etkenler. Otoriter yönetimin asıl sebebininse önceden bahsettiğim gibi insan doğasının bir parçası olan güç arzusu olduğu kanaattindeyim. Sovyetler Birliği'ne baktığımızda özellikle Stalin'in eylemlerinin bunu ispatlar nitelikte olduğu görüşündeyim. Kendisine siyasi olarak rakip olabilcek ve birçoğu eski arkadaşı olan insanları idam ettirmesinden tutun da izlediği ekonomi politikalarına karşı çıkan milyonların kasıtlı şekilde açlıktan ölmelerine sebep olmasının gücünü korumak ve genişletmek arzusunun ötesinde bir açıklaması olmadığına inanıyorum. Özellikle bu eylemleri incelediğimizde aralarındaki tek ortak noktanın güç sahibi olan kişinin - burada Stalin - iktidarını kabul ettirmek veya korumak amacında olmasının dışında ideolojik veya fikri bir temeli olmamasının hatta hizmet etmek iddiasında olduğu ideolojiyle tamamen çelişkide olmasının açıklaması olarak iktidar sahibinin daha fazla güce sahip olma arzusunu görmekteyim. Elbette bahsettiğim durum ne sosyalizm ne de Stalin'in şahsıyla sınırlı. Yine Sovyetler'den örnek vermem gerekirse Stalin'in halefi olan Kruşçev'in gücün insanın önceliklerini nasıl değiştirdiğine iyi bir örnek olacağı kanısındayım. Kruşçev, iktidara geldiğinde Stalin döneminde izlenen baskıcı, halkı gözardı eden politikalara büyük bir eleştiri getirmiştir. Stalin'i acımasızlık ve gücü kötüye kullanmakla suçlamıştır. Genel olarak Stalin'e göre ılımlı bir yönetim sergilemiş olsa da bu durum Kruşçev'i de iktidarı tehlikeye girdiğinde söylemleriyle çelişmekten ve eleştirdiği tutumları benimsemekten alıkoymamıştır. 1956 senesinde Macaristan'da sosyalist yönetime tepki gösteren halkın ayaklanmasıyla Sovyet yanlılarının iktidarı kaybetmesi tehlikesiyle karşılaşan Kruşçev, Macaristan'daki gücünü kaybetmemek için halkın üstüne Kızıl Ordu tanklarını sürerek binlerce insanın yaşamını kaybetmesine sebep olmuştur. Bahsettiğim olayların sadece iktidar sahiplerinin güçlerini muhafaza etmek veya iktidarlarınıgenişletmek arzularından kaynaklanmadığının farkındayım. Yine de güç sahiplerinin genelde farkında olmasalar da aldıkları kararlardaki en büyük etkenin bu olduğu kanısındayım. Bu durumun iç dinamiklerini pek anlayamadığımı da itiraf etmeliyim. Bu konudaki tahminim iktidar sahiplerinin bu eylemlerini bir dava ya da yüce bir amaç için yaptıkları inancıyla rasyonalize ettikleri. Milyonların hayatını kaybetmesine sebep olan Stalin'in, başında olduğu Sovyetler Birliği'ni tüm dünya işçilerinin koruyucusu olarak tanımlaması zannediyorum ki iktidarını pekiştirmek için yaptığı kıyımların yüce bir amaç için gerçekleşen fedakarlıklar olduğuna en azından kendisini biraz da olsa ikna edebilmiştir. Bu durumların önüne geçmek için neler yapılabileceği konusunda kesin çözüm getireceğini düşündüğüm bir önlem yok çünkü herhangi bir bireyin güç sahibi olduğu anda elinde bulunan gücü koruma ve genişletme arzusuna insan doğasının kaçınılmaz bir sonucu olarak kapıldığına inanıyorum. Bu arzuyu tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da kişilerin sahip olduğu güçlere belirli sınırlar getirmenin ve bir kişi veya grubun mutlak iktidar sahibi olmasını engellemenin bu yolda önemli bir önlem olacağı kanaatindeyim. Yeterli bir önlem olmasa da bunun "mutlak yozlaşmanın" önüne geçebileceği inancındayım çünkü Lord Acton'ın dediği gibi : "Güç yozlaştırır, mutlak güç mutlaka yozlaştırır.". Yozlaşmaya ek olarak gücün insanı kontrolü altına alarak yeniden şekillendirdiğini de düşünüyorum. Güç sahiplerinin, güçlerini pekiştirmek adına gerekli olduğunda ahlak veya hukuk dışı eylemlerden geri durmadıklarını görebiliyoruz ancak bu sadece diğer insanları feda etmek anlamına gelmiyor. İktidar hırsıyla ailelerini, arkadaşlarını hatta kendilerini bile gözden çıkardıklarını görebiliriz. Gücün bu tehlikeli ve insanı kontrolüne alan doğasına karşı kesin sonuç verebilecek bir önlemin var olup olmadığını bilmiyorum. Fakat bildiğim bir şey var ki Gollum yüzükle birlikte lavların arasında kaybolurken birkaç saniye içinde öleceğinin farkında bile olmadan yüzüğe ulaşmanın verdiği büyük bir mutlulukla gülümsüyordu.