NE İLGİNÇ ŞEYLER

Bugün, Susan Wise Bauer'ın Batı Biliminin Öyküsü - Aristoteles'in Yazılarından Büyük Patlama Kuramına adlı kitabının bende uyandırdıklarını yazıyorum. Bilimi takip etmeyi seven biri de olduğum için bu kitabı listede bulmak çok büyük bir şans oldu benim için. Boş zamanlarımda tekrar tekrar göz atabileceğim bir kitabım oldu. Adından da anlaşılabileceği üzere kitap, Antik Yunan filozof- bilim adamlarından başlayarak Albert Einstein ve günümüz bilim adamlarından bazılarının yaptıkları işleri ile düşündüklerini ve bugün yapılan bilimin metodolojisinin tarihini anlatıyor ve fazlasını merak edenler için de her bölümün sonunda kaynaklarını da sunuyor. Özellikle Antik Yunan filozofları çok ilginç. Bu adamları birer birer okuyunca Batı'nın yaşadığı Rönensans'ı daha iyi anlıyorum. Bu insanların yaptıkları ve düşündüklerini görünce hakikatten afallayıp kelimenin tam anlamıyla yeniden doğuyor insan. Dünya'nın yuvarlak olduğunu söyleyenlerden tutun Dünya'nın çevresini hesap edenlere, evrime benzer basit biyolojik teorilere (Bauer, 2015, s. 31), Dünya'nın suyun üstünde değil de boşlukta durduğunu söyleyenlere kadar bugün modern yöntemler sayesinde öğrenebildiğimiz ne kadar bilgi varsa illaki birini düşünebilmişler. Bu adamların ellerinde teleskop, uzay mekiği ya da deney tüpleri olmadığı için de keşifleri inanılmaz önemli oluyor. Yunanlıların ilginçlikleri dışında, bilimdeki her buluş, icat ve keşfin ilginç bir tarafı bulunuyor. Hatta bazen keşfin kendi ilginçliğinden çok, bulan kişiler olayları daha da garipleştiriyor. Öyle ki jeolojinin ilkelerinden biri olan sedimantasyonu keşfeden James Hutton aslında bir doktor (Bauer, 2015, s. 140), bilimsel yöntemde varsayımların deneye tabi tutulmasını iddia eden Francis Bacon aslında bir avukat ve hukukçu (Bauer, 2015, s. 74), kalıtımın babası Mendel bir rahip (Bauer, 2015, s. 206), Türlerin Kökeni'nin yazarı ve evrim kuramının babası Darwin ise ilahiyat mezunu bir doğa meraklısı (Bauer, 2015, s. 196). Bu dört insanın da keşifleri kendi alanlarının dışında gibi gözüküyor fakat bu onları engellemiyor merakları onları eserlerini gerçekleştirmelerini sağlıyor. Aynı şekilde, 20 yüzyılın en çok konuşulan bilim adamı Albert Einstein'ın Zürih Üniversitesine asistanlık başvurusu iyi bir öğrenci olmadığı için geri çevriliyor, bir jeoloji profesörü olan Eduard Suess üniversiteyi bitirmiyor bile, diploması bile olmadan profesör oluyor ve bilime atılıyor. Bu iki bilim adamı da meraklarına yenik düşüyorlar ve bilim yapmayı seçiyorlar. Doğanın kendisi ve doğayı inceleyen bilimin kendisi bu kadar ilginç olduğu için Avrupalılar eninde sonunda anlamışlar hangi yolda yürüneceğini. Fakat İslam alemi anlayamamış. Bizler bunca şeyi gereksiz bulup ilgilenmiyoruz ve yerimizde sayıyoruz. Merak etmememiz gerektiği kültürümüze bile girmiş. Örneğin, "Merak insanı mezara sokar" diye atasözümüz bile var. Yine hiçbir şeyi merak etmediğimizden olacak, insanlarla medeni bir şekilde tartışamıyoruz bile. Bizimkisi söz dalaşına dönüyor, karşımızdakini dinlemiyor, ona vereceğimiz cevapla ilgileniyoruz sadece. Oysa bugünden tam 2500 yıl önce Antik Yunan da bile, bazı, insanlar medeni(!) bir şekilde tartışıp ortak bir karara varabiliyormuş hem de birbirlerini kırmadan hatta memnun ederek. Örneğin, Thales ve Anaksimandros Dünya'nın neyin üzerinde durduğu hakkındaki tartışması, Thales kendi fikrini sunuyor, Anaksimandros mantıksız buluyor ve daha mantıklı bir seçenek sunuyor ve Thales de aklına yattığı için onun fikrini kabul ediyor. Oysa, bizde böyle bir tartışma olsa her iki tarafta kendisinin daha iyi bildiği söyleyecek, ya fiziksel bir kavga çıkacak ya da herkes avazı çıktığı kadar bağıracaktı. Sonuç olarak, bu dünyada merak eden ve merakının peşinde koşan insanlar bilime, sanata ve felsefeye yön veriyor. Bilimin, sanatın ve felsefenin bulunduğu toplumlar da ilerleyebiliyor ve gelişebiliyorlar. Ayrıca, bu merak öyle bir şey ki diplomasız adamı bile profesör yapabiliyor. Bu yüzden, merakın bizi mezara götüreceği inancını yitirdiğimiz ve kendi aramızda tartışabildiğimiz gün sanırım bizler de batı toplumları gibi ilerleyebileceğiz.