YÜZLEŞMEK

Hayatta yaptıklarımızdan, verdiğimiz ve veremediğimiz kararlardan ne kadar sorumluyuz? Ne kadar bilinçli yaşıyoruz, yaptığımız seçimlerden ötürü kendimizi ne kadar sorumlu tutuyor, ne kadar suçluyoruz? Bu sorular Kevin Carter'ın akbaba ile kız çocuğunu gösteren Pulitzer ödüllü fotoğrafının hikayesini öğrendiğimde aklımdan ilk geçenlerdi. Sudan'da çekilen fotoğraf belki bazıları için dünyadaki adaletsizlik ve acımasızlığı gösteriyordu, ancak ben bu fotoğrafa baktığımda daha farklı şeyler düşünüyordum. İnsanın aslında vahşi doğaya ait olduğunu görüyordum ve gerçekte acımasız olanın oradaki akbabadan çok insanın kendisi olduğuna inanıyordum. Dünyanın başka bir yerinde istediği her şeye sahip olan ve son model yeni bir araba, ev, elbise almayı düşünen birileri vardı; onlar isteselerdi elbet bir değişim yaratabilirlerdi... Acımasız olan ne fotoğrafçı, ne akbaba ne de bu resmi insanın yüzüne vuran gazetecilerdi... Acımasız olan insanın kendisiydi... Fotoğrafı çeken Carter, yardım merkezine yürümeye çabalayan bu kız çocuğuna bulaşıcı hastalık taşıma ihtimalinden ötürü dokunmayacak, sadece akbabayı kovalayıp kaldığı kampa geri dönecekti. Ve bu kararı aldığı andan itibaren hayatı değişecekti... Fotoğraf ün kazandıkça insanlar kız çocuğuna ne olduğunu soracak ve o gün aldığı kararın pişmanlığını yaşayan Carter kendi hayatına son verecekti... Belki de bir fotoğraf bir hayata bedeldi... O gün orada yanlış bir karar verdiğine inanan Carter kendisini suçlamış, kendi vicdanıyla yüzleşmiş ve intihar etmişti... İnsanın kendi vicdanı gerçek adaletti belki de... Carter'ın hayatını sonlandırması aslında insanlık adına çok önemli bir şey söylüyor ve içimizde vicdanı ile hareket edebilenlerin halen var olduğunu gösteriyordu. Carter belki bazılarına göre korkaktı, verdiği kararın sonuçlarına katlanamadığı için kaçmıştı bu dünyadan. Belki de hepimizden daha cesurdu, böyle bir fotoğrafı çekmiş ve insanların yüzüne vurmaktan, acı gerçekleri haykırmaktan çekinmemişti. Öyle ya da böyle, o gün o kız çocuğunu bırakmaktan dolayı duyduğu vicdan azabı bir türlü onu bırakmamış ve bu işkenceye son vermek için intihar etmişti. Carter'ın intihar mektubunda yazdıkları aslında ne kadar acımasız bir dünyada yaşadığımızı gösteriyordu: "Depresif hissediyorum... telefonsuz... kira için para... çocuk bakımı için para... borçlar için para... para!!! Ölülerin cesetleri, öfke ve acıların canlı hatıraları peşimi bırakmıyor... Aç veya yaralı çocuklar, katiller..."1 demişti Carter. İnsanoğlunun para ve güç takıntısını ve bunları elde etmek için her türlü zalimliği yapacağını anlatmıştı aslında. Belki de fotoğrafta akbaba yerine bir insan olsa hiçbir şey değişmezdi... İnsanlar da kendi aralarında bir vahşi doğada değiller miydi zaten? Fotoğrafla ilk karşılaştığımda ve Carter'ın çocuğu ortada bırakıp kendi kampına döndüğünü öğrendiğimde içim nefretle dolmuştu. Carter'ın açıklaması da acımasızca bir bahane gibi görünmüştü gözüme. Kim hastalık taşıyabileceği bahanesiyle bir çocuğu açlığa, umutsuzluğa ve dahası ölüme terk ederdi? Akbabayı kovalamıştı belki ama akbabanın dönmeyeceği konusunda nasıl bu kadar hayalci olabilirdi? Kendisi sahiden çocuğun güvenli bölgeye ulaştığına inanıyor muydu? Bu sorularımın cevabını Carter aslında cevaplamıştı. Çocuğu ölüme terk ettiğini, akbabanın veya açlık ve tükenmişliğin çocuğu güvenli bölgeye ulaşmaktan alıkoyduğunu biliyordu. Bu yük onun vicdanını gün be gün tüketiyordu, belki de Pulitzer ödülünü kazanması yaraya tuz basmakla eş değerdi... Yaptığı hatayı yüzüne çarpıyordu dünya, vicdanı ona "acımasızca çocuğu bıraktın, kaçtın ve şimdi ödüllendiriliyorsun, bunu hak ettiğini düşünüyor musun?" diyordu belki de. Kendisini affedemiyordu, bu yüzden en değerli şeyi olan yaşamını kendi elinden aldı. Carter'ın intiharını öğrendiğim zaman ilk anda içime dolan nefret yok olmuştu. Yaptığı çok cesurca bir hareketti ama kendime sormadan edemiyordum, içimi dolduran nefretin sorumlusu Carter mıydı? Aslında değildi; asıl sorumlu o çocuğu aç bırakan bizlerdik. Carter mesleğini yaparken bir yol ayrımı ile karşılaşmış ve o anda bir karar vermişti. Doğru veya yanlış bu kararı sorgulamak bizlere düşmezdi, biz ne o anda Sudan'daydık ne de Carter'ın fotoğrafı çekerken düşündüklerine tanık olmuştuk. Carter zaten kendi vicdanı ile hesaplaşmış ve kendi idealleri doğrultusunda bir karara varmıştı. Bu onun kararıydı, bir zamanlar yaptığını düşündüğü hatayı hayatı ile düzeltmişti belki de... Asıl nefret duymam gereken kendi ırkımdı. Acımasızca ve bencilce o çocuğu aç bırakan, Carter'ı sorgulayan empati yoksunu vicdansızlardı asıl suçlular. Daha da acısı gündelik hayatın akışında kendimi kaybettiğimde, bencilce kendi isteklerimi düşündüğümde dönüştüğüm kişiydi asıl suçlu. Bütün insanların içindeydi bu suçlu; kendi bencilliğimiz, insan doğamızdı... Öyle ya da böyle, herkes kendi vicdanı tarafından yargılanıyordu; Carter cesur davranmış ve vicdanı ile yüzleşebilmişti. Belki de hepimizin kendi vicdanıyla konuşmaya ihtiyacı vardı, insan olmanın gerçek anlamını hatırlayabilmek ve yaşama gerektiği değeri verebilmek için... Karşımızdaki kişiyi yargılamadan önce ona ve onun içindeki vicdan duygusuna güvenmemiz gerekiyordu belki de... Yazımı bitirirken sizleri Carter'ın son sözleri ile bırakıyorum: "Çocuğu kurtarabilirdim. Makinamı bırakıp onu kucağıma alıp yardım çadırına götürebilirdim. O an sadece gazeteci olduğumu düşünüyordum. Şimdiyse önce insan olduğumu."