GEZİ MANİFESTOSU

Şehirler, onları oluşturan yapılar ve insanların toplamından daha büyük bütünlerdir. Yapılar ve insanlardan çok bunların birbirleriyle etkileşimleri ile tanımlanırlar. Örneğin Ankara'yı Ankara yapan mimari bir yapı olarak Anıtkabir'in kendisi değil altında yatan tarih ve ona yüklediğimiz anlamdır. Bu sebepledir ki bir şehri gezmek de onun ünlü yapılarının tümünü görmüş olmaya indirgenemez. Böyle bir gezi ancak şehrin fotoğraflarına bakmakla eş değerdir. Nasıl fotoğraf çekmek belirli bir anın olduğu gibi dondurulmasıysa bahsedilen biçimde yapılan bir gezi de şehrin o anki donuk haline tanık olmaktan başka bir şey değildir. Oysa şehirler dinamik, canlı organizmalardır ve onları gerçek anlamda gezmek de bu dinamik ruhu hissederek olur. Şehir geçmişi, günümüzdeki hali ve geleceğiyle bir bütün olarak ele alınmalı, yapılar onlara yüklenen anlamlar ve tarihleri ile teneffüs edilmelidir ki bunu başaran gezgin de maalesef çok nadirdir. Tesadüfen okumaya karar verdiğim Beş Şehir isimli eserde de böyle nadide bir gezgin ve edebiyat adamıyla, Ahmet Hamdi Tanpınar ile tanışıyorum. O sadece beş şehirden ve kendi hislerinden bahsediyor olsa da ben kitapta onlarca şehre gidiyor, binlerce gezginin yüzünü gözümün önüne getiriyorum. Şehirlerin sayısız ve gizli zenginliklerle dolu olduğunu Ankara'dan başlayarak gösteriyor Tanpınar ve aklımın şehirlere ve gezginlere yolculuğu da bu noktada başlıyor. Yıllardır ikamet ettiğim ve tarihinin yüz yıldan ibaret olduğunu sandığım Ankara içinde ne çok bilinmedik hikaye ve bu hikayelerle birlikte ne çok gizem saklarmış. Tanpınar cahilliğimi yüzüme vururcasına anlatıyor bana Ankara'yı. O anlattıkça benim gibi yaşadığı şehirden bihaber olan insanlar ve bu güne kadar bilinçsizce gezilen şehirler canlanıyor gözümde. Bir şehir hakkında en az bilgiye sahip olanlar yeri gelir o şehrin sakinleri olur. Bu özellikle büyük şehirlerde rastlanılan bir durumdur. Metropol sakinleri kendilerini soktukları aman vermez koşuşturmanın içinde bırakın yaşadıkları şehri yanları başında yaşayan komşularını bile tanımaya zaman bulamazlar. Bir veya iki hafta kendilerine zaman ayırmaya fırsat bulduklarında ise Baykal 2 gidebildikleri en uzak şehirlerden başlarlar gezmeye. Daha uzağa gidebilmek için birbirleriyle yarışır, aylar öncesinden uçak biletlerini en uygun fiyatlarda yakalamaya çalışırlar. En nihayetinde o boşluğun adı tatildir, tatil de yaşanılan şehirde yapılamaz ya(!). Büyük paralar harcanarak yapılan bu gezilerden geriye uçakların çevreye korkunç miktarlarda saldığı karbondioksit ve gezilen yabancı şehirlerin isimleri kalır. İlkinin farkına bile varılmaz, ikincisi ise aylar boyunca meclislerde gösteriş yapmak maksadı ile zikredilir durur. Mesele yeni bir yer gezmek ise kişinin ilk gezmesi gereken ikamet ettiği şehirdir. Kuvvetle muhtemeldir ki ikamet ettiği kent hakkında gezmeyi planladığı yabancı şehirlerden daha az bilgisi vardır kişinin ve yaşadığı yeri tanıdığında duyacağı haz başka bir kıtada gezinmekten duyacağı hazdan çok daha fazladır. Çünkü yabancı bir şehirde geçirilen zaman kısıtlıdır ancak yaşanılan şehirde ise kişi tarihin o hoş esintisini yüzünde her gün hisseder. Ankara'yı Tanpınar ile sıfırdan, derinlemesine tanımaya başlıyorum. Tur rehberlerinin yuvarlayarak geçtiği tarihi yavaş yavaş, sindirerek hissediyorum ve dünyayı bir sırt çantasıyla dolaşan o genç insanların sahip olduğu heyecan sarıyor etrafımı. İşin garibi onların bir dünya seyahatini planlarken hissettiği heyecanı ben bir Ankara gezisini planlarken duyuyorum. Kitabı okurken içimden kendimi ve benim gibi gezginleri eleştiredurayım, Tanpınar da anlatacaklarını İstanbul ile tamamlıyor. Fakat bana bıraktığı en önemli miras yirmi üç sayfada özetleyiverdiği Ankara oluyor. Tanpınar'ın bahsettiği yerlerden kendime bir liste oluşturuyorum ve Ankara'nın yıllardır yoksun kaldığım zenginliklerine erişmek için tek eksiğim kalıyor: bir yoldaş. Önümde Ankara Kalesi'nin fotoğrafları, bu eksiği de tamamlayıp yola koyulmak için telefon rehberine gidiyor elim.