ÖNYARGI

Kim bilir bugüne kadar kaç insanı sadece bakarak, hakkında konuşulanları duyarak; tanımadan, bilmeden yargılamış, ya da yargılayanları sessizce de olsa onaylamışızdır... Bugünlerde okumuş olduğum bir kitap bana peşin yargının ne kadar haksız, ne kadar zehirli bir şey olduğunu tekrar hatırlattı. Stephen King, korku teması bazlı sürükleyici romanlarıyla okurken en çok zevk aldığım yazarlardan biridir. Yeşil Yol romanı özellikle yazarın standart tarzından biraz daha farklı olduğu için çok ilgimi çekmişti ve bu nedenle okumaya başlamıştım. Kitabın sonuna geldiğimde göz yaşlarıma hakim olamıyordum ve bitirdiğim gece uyuyana kadar John Coffey'nin idam edildiği kısmı aklımdan çıkaramadım. Peki neydi "Tanrının Lütfu"nu, bu mucizeyi harcayan ve nice insana iyilik ve şifa getirebilecekken hayatına son veren? Kitap, peşin yargının ne kadar zararlı olabileceğini çok net bir şekilde gözler önüne seriyordu. İri cüssesi ve ırkı, kitapta geçen dünyanın şartları dolayısıyla da sosyal statüsü farklı bir insanın, üstelik böylesine temiz ve çocuksu bir kalbe sahip olan birinin suçsuz olmasına rağmen yargılanmaya ERHAN2 bile layık görülmeyerek direkt idama mahkum edilmesinden daha net bir sonuç çıkaramıyorum: Peşin yargı zehirdir! Hayatımdaki insanların; ailemin, arkadaşlarımın hatta bazen kendimin aslında aslını bilmediğimiz kişi ve olaylara nasıl da kolay etiket yapıştırabildiğimizi anımsadım. Aynı şekilde bizlerin de çevremizdeki insanlar tarafından nasıl düşünülmeden, anlaşılmadan eleştirilebildiğimizi hatırladım. Küçükken kilolu bir çocuk olduğumdan dolayı arkadaşlarımın, annemin arkadaşlarının ve yabancıların bana ve cüsseme bakışlarından ne kadar etkilendiğimi, herkes yeni arkadaşlar edinmeye çalışırken sınıfımdaki insanların kültürlerine karşı önyargılı oldukları için Pakilere ve Araplara yaklaşmamalarını ve şahit olduğum daha nice kalp kırıcı, mantık dışı önyargılı yaklaşımı gözlerimin önüne getirdim. Önyargının bir kısır döngü oluşturduğunu ve hem yargılayıcının hem de yargılananın zarar gördüğünü düşünüyorum. İnsanları ve olayları sadece kişisel bir gözle algılamayı bırakıp objektif bir şekilde anlamaya çalışsak her şey ne kadar da farklı olurdu... Belki o zaman hayattaki farkı renklerin de tadına bakabilme, hayatın farklı ve daha güzel yüzlerine de şahit olma şansına erişirdik. Bir havuz dolusu ihtimal varken neden düşünmeden verdiğimiz kesin cevaplara saplanıp kalıyoruz ki? Bu kitabı okumak bana zaten hep dikkat ettiğim bir konuda çok daha dikkatli olmam gerektiğini düşündürdü. Her ne kadar hayatım boyunca insanları ERHAN3 yargılamadan önce iki kere düşünüp önce onları tanımaya, anlamaya; sonrasında da gerekirse haksız ezilenin yanında durmaya ve yardım etmeye odaklansam da bazen bilinç altımın derinliklerinde bulunan, toplumumuzun etik algıları tarafından manipüle edilmiş kısma yenik düşerek insanlara peşin yargılar biçebiliyorum. Bu durumu "İstisnalar kaideyi bozmaz." kalıbının altına sakladım ve kendimle çoğu insandan daha açık görüşlü olduğum için hep gurur duydum. Ancak artık bu bakış açısının yanlış olduğunu görüyorum. Eğer iddialı olduğum bu davranışı istikrarlı bir şekilde sürdüremiyorsam o zaman bu konuda kimseden daha iyi değilim demektir. John Coffey örneğinde olduğu gibi, belki de yapacağım bir istisna yargılanan kişi için benim "Bakarken görebilme" konusundaki bütün başarılarımı silip süpürecek bir yıkıcılıkta olabilir. Bu düşüncelerim doğrultusunda siz de emin olabilirsiniz ki artık söz konusu davranışımı herkesten daha fazla sergileyebiliyor olmak beni tatmin etmeyecek. Önceden önyargıyla ilgili fikirlerimi bilinçsizce empoze etmiş olduğum ve davranışlarındaki -kendilerinin bile farkındalığı dışında gelişen- değişimlere bizzat şahit olduğum birkaç arkadaşım da bana kendimde yarattığım farkla çevremdekileri de etkileyebilmemin aslında zor olmadığını öğretti. Böylece bir fark yaratabilmek için sadece bir kişinin yeterli olabileceğine olan inancım daha da güçlenmiş oldu. Kitabın da etkisiyle kafamda netleşen son fikirlerim ışığında önyargılarımı kapılar ardına ERHAN4 kilitleyebilmeyi bir erdem olarak değil de etik bir sorumluluk olarak göreceğim. Aynı şekilde benim de yargılanabileceğimi ve daha da önemlisi önyargımın insanlara gerçekten zarar verebileceğini hiç unutmayacağım. Yasemin Erhan