"Merak" ve Yok Oluşu

"... hiç bitmeyen şu merak duygusu, içinizdeki şu acayip alev. Sahip olmaya değer tek şey ama biz onu istemiyoruz." ( Boğulmamak İçin, George Orwell) Sabit ve meraksız bir hayat düşünemiyorum. Aslında düşünebiliyorum ya da hatırlıyorum diyelim. Çok yakın hatta. Mesela YGS ve LYS' ye hazırlanırken, SBS' ye hazırlanırken veya hayattan ve mesleğinden fazla bir beklentisi olmayan hocaların dersinde, kısaca Türkiye'de bulunduğum sürece aldığım eğitim (Bilkent'i Türkiye dışı sayıyorum). Tabii, bu durumu direkt "Burası, Türkiye" deyip savuşturmak tamamen kolaya kaçmak ve duyarsızlıktır. Gerçi Türkiye'de bulunduğum süre içerisinde sekiz şehirde yaşadım ve hepsinde durum böyleydi ama yine de "Köy Enstitüleri" kafasıyla ve ahlakıyla eğitim veren birçok vizyon sahibi hocam oldu ve onlar hala öğretmenliği "saat doldurarak maaş almak" olarak gören etrafındaki tüm mankafalara rağmen öğrencilere bir şey katmak için uğraşıyor. Ama şu an konumuz bu değil. Konumuz "merak". Evet, şu Mars'taki veya Nixon'un Neil Armstrong ve Edward Aldrin'in dönememesi durumunda hazırlattığı yazıdaki "Merak" (Kesinlikle okuyun, 1) yani "merak" yeni olan her şeydir. Çünkü yeni olan her şey meraktan doğar. "Merak", yaptığınızda sizi özgür hissettiren her şeydir. "Merak", on yıllarca eğitim alma sebebiniz. Genellemeyi biraz abarttım mı acaba? Bu üniversiteyi çok tutkulu ve meraklı olduğunuz için kazanmadınız mı? Ne yazık ki, hayır! Bu üniversiteyi test çözebildiğimiz için kazandık. Tutkularımızı, yine o tutkularımızı daha iyi keşfetmek için feda ettik. Güzel bir ikilem değil mi? İçinden çıkmanın tek yolu bir şeye tutkuyla bağlı olmamak olan bir ikilem. Çok şanslı olanlar sınavdan sonra o feda ettiği merak duygusunu, üniversitenin ders yükü altında ezilmeden önce tekrar bulabildi. Çoğu, uzun yıllar boyunca "sınav bitince istediklerimi yapabileceğim" diyerekten gömdüğü merak duygusunun boğularak öldüğünü fark etti. Peki, tutkuyla bağlı olanlar ne yaptı? Onlar günün en az beş saatini test çözerek geçirmek yerine tutku duydukları yani merak ettikleri şeyleri yapmayı tercih etti ve sonunda bu üniversiteyi kazanamadılar. Birçoğu daha sonra alacakları potansiyelleriyle örtüşmeyen eğitimden sonra tutkularını ve meraklarını kaybetti. Sonuçta herkes kaybetti. Ya da kaybetmedi mi? Einstein'ın dediği gibi: "Merağın, resmi eğitim sonrasında hala kalması bir mucize"(2). Adam merakın hala oralarda bir yerde olduğuna inanıyor galiba. Tabii söylemesi kolay, adam liseyi bırakıp kendi uğraşlarıyla Avrupa'nın en iyi üniversitelerinden birine girip daha sonra dünyaca tanınan bir fizikçi olabiliyor. Ama aslında her şey o kadar basit değil. Einstein, üniversitede başı buyruk takıldığı için çokta iyi bir dereceyle mezun olamıyor ve neredeyse iki yıl iş aradıktan sonra bir tanıdığının yardımıyla Bern (İsviçre) de bir patent ofisinde işe başlıyor. Başladıktan iki yıl sonra ise patent enstitüsünden arda kalan zamanda merakını kaybetmeyerek yazdığı dört makaleyi aynı yıl (1905) içerisinde bastırarak tarihi değiştirir ve daha sonrası ise bilimle geçirilen bir hayat (3). Sonuç olarak pes etmeyin ve merakınızı asla feda etmeyin. Zira feda ettiğiniz anda hayatın günlük dertleri ağır basacak ve hayatınızı gerçek anlamından uzaklaştıracaktır. Gerçek anlamından uzaklaşan bir hayat ise harcanmış bir hayattır. O yüzden korkmayın ve "merak" edin, kim ne derse desin o "salakça soruyu hocanıza sorun" veya sınavda çıkmayacağını bildiğiniz şeyi sırf yeni olduğu için okuyun. Çevresel faktörlerin merakı yok etmesi çok üzücü bir şey, ama eğer boyun eğerseniz belki de "sahip olmaya değer tek şey"i daha iyi notlar için kaybetmiş olursunuz. O yüzden korkmayın ve "merak"ı tutkuya dönüştüren insanları hatırlayın. Unutmayın sevdiğiniz ve merak ettiğiniz bir şeyi gerçekten iyi yaparsanız o "merak"ınızı Mars'a bile taşıyabilirsiniz.