Ne Çıkar Bizi Anlamaktan?

Yirmi iki puntoda haykırıyorum işte, "Ne çıkar bizi anlamaktan?" diye. Yeter artık "Şair burada ne anlatmak istiyor?" sorularından. Şair burada hiçbir şey anlatmak istemiyor, anlamamızı da istemiyor. Onlar şiirlerini bir yere koyuyorlar ve anlayıp anlamamak bize kalıyor. Ayrıca, şair bizim bir şey anlamamızı isteseydi şiir değil, anlayacağımız bir şey yazardı da okuyup anlardık biz de. Bir kere de şairi rahat bırakın ve kendi içinizdeki benlikleri anlamaya çalışın, bizleri anlamaya çalışın. Hep başkalarını anlıyoruz da "Ne çıkar bizi anlamaktan?" işte bunu kaçırıyoruz. Bırakın şiiri beyninizde oluşturmaya çalışmayı, o sizin algınız da kendine yer bulur zaten... İnsanlık olarak bir sorunumuz var. Karşımızdakini anlamaya çalışmıyoruz. İşin acı tarafı kendimizi de anlamaya çalışmıyoruz. Sonra ne mi yapıyoruz? Depresyondayız diyoruz, bunalımdayız demiyoruz çünkü maalesef aynı etkiyi göstermiyor. Sonuç olarak, kendimizi de karşımızdakini de anlamaya çalışmıyoruz. Madem kimseyi anlamıyoruz, biz kimi anlıyoruz? Şairleri, felsefecileri, düşünürleri ve kısaca anlam verilmesi güç her şeyi anlamaya çalışıyoruz ama ne yazık ki yanlış anlıyoruz. Bu tür şeyleri hislerimize bırakmadığımız sürece de yanlış anlamaya devam edeceğiz. Kelimeler mesela, Oğuz Atay'ın Tehlikeli Oyunlar romanında dediği gibi, kelimeler bazı anlamlara gelmiyorlar. Tamam bunu kabul edelim de bu kelimeler hangi anlamlara geliyorlar? Bu soruya bir cevabımız olduğunu zannetmiyorum. Günlük hayatta üstünde durmadan oraya buraya savurduğumuz kelimelerin hangi anlamlara gelip gelmediğini bilmiyoruz çünkü kelimeleri anlamamıza gerek yok, onlar zaten algımızda kendilerine yer bulmuşlar. Peki neden kelimelere yaptığımız bu muameleyi şiirlere yapmıyoruz? Bizi tutan, engelleyen bir şey mi var? Hayır, öyle bir şey de yok. O zaman ne duruyorsunuz, şu zavallı şiirleri bir zahmet algınıza bırakın lütfen! Şiirleri de anlamayalım, algılayalım dedik. Dedik demesine de bunu nasıl yapacağımızı soruyorsanız, ben size "İkinci Yeni" derim. "İkinci Yeni" akımından en çok Edip Cansever'i severim. Nedendir bilmem, anlamaya da çalışmam. Belki tipini seviyorumdur, belki şiirlerini, belki de öyle esmiştir. Dediğim gibi anlamaya çalışmam, algımı zorlarım. İnsanlar yüzsüzdür mesela, ben okuduğum şiirlerden bunu anlarım. Ya "Yüzler alırız bir takım çarşılardan."(sf. 203) ya da "Yüzümüzde her şeyler vardır."(sf. 204) Üç dilim ekmek bunlardan biridir, annemiz taşa oturmuştur bu biri olabilir. Sorarım kapıdan girmeden, gözyaşı girilir mi? Girilmez çünkü mahmutlar vardır bunu biraz anlatabilirler. Böyle çok bilmişler çok olur maalesef.(sf. 204) "Çağrılmayan Yakup" mesela, biz de onun gibi çağrılmayız aslında. Biri olsun adınızla seslendi mi size? Seslenmemiştir çünkü bir adın arkasında addan çok daha fazlası vardır, bir insan vardır. Bunun yanında "Olmayan insanlarız. Üstelik olmamaya tanığız, kararlıyız."(sf. 372) Bu üzüleceğimiz bir şey değil bence. Sevineceğimiz bir şey de değil ama biz de var olmaya çalışıyoruz, bunun için her gün uğraşıyoruz. Hepimiz "Oltacı Eyüp" gibi anlatılmazımızı anlatırız aslında, hiçbir anlattığımız yaşadığımızla bir değildir, olamaz da zaten. Daha binlerce örnek verilebilir ama sonuç olarak şunu diyebiliriz ki, şair kelimeleri kendi hayal süzgeçinden geçirip bir yapı ortaya çıkartıyor. Bunu yaparken "Anlaşıldım mı?", "Anlaşılır mıyım acaba?" diye düşünmüyor. Yukarıda da Oğuz Atay'ın cümlesini örnek verdiğim gibi, kelimelerin hangi anlamlara gelip hangi anlamlara gelmediğini bulmak bize kalıyor. Bir sonuç çıkartmamız gerekirse, kestirip atmak konusunda insanlardan daha başarılısı yok. Bildiğimiz ya da bilmeden girdiğimiz bir alanda uyguladığımız şey olmuyorsa hemen kestirip atıyoruz. Örneğin Edip Cansever'in ve aynı akımdan olduğu kişilerin şiirleri hep bu muameleye maruz bırakılmıştır. Çoğu insan onları anlamadıklarını söyleyerek okumaktan vazgeçmişlerdir. Anlamamayı bir kenara bırakırsak, bir şiiri tam olarak anladığını söyleyenler de zaten yanlış anlamıştır. Bu bir eksiklik değil çünkü hepimizin algısı, zekası, kısaca her şeyi birbirinden farklı. İşte tam da bu sebeple bir şairi tam olarak hiçbir zaman anlayamayız. Şansımız varsa onun anlattığına yaklaşabiliriz. Gerçi şiir gibi aslında somut olmayan bir şeyin zorla anlaşılmaya çalıştırılması bizim eğitim sistemimizin bir ürünüdür. Halbuki "Seni seviyorum." derken nasıl bunların anlamlarını derinlemesine irdelemiyorsak ve bunları seziyorsak işte şiiri de sezmek o kadar kolay. Şiirleri, kendimizi ve hatta şairleri de yormayı bırakalım. "Şair burada ne anlatmak istemiş?" sorusu yerine kendi içimize dönerek "Ben burada ne hissettim, ne algıladım?" diye sorup biraz da bizi anlamaya çalışalım. Onat KÖK 21400603