ELMASIN KARARTTIĞI HAYATLAR

Sierra Leone Afrika kıtasında ismini duyduğumuz ve bize pek de bir anlam ifade etmeyen bir ülkedir. En azından bir süre öncesine kadar benim için öyleydi. İsmi Portekizlilerce konmuş, sınırları İngilizlerce çizilmiş bu devletle ilgili beni bilgimi arttırmaya iten şey ise izlediğim bir film oldu: 2006 yapımı, macera, aksiyon ve dram türündeki Blood Diamond yani Kanlı Elmas. Peki neden kanlı elmas? Yani mükemmelliğin bir simgesi olan o parlak elmaslar nasıl olur da böyle lekelenebilir? Çünkü bu elmaslar Afrika'nın Sierra Leone gibi bazı savaş bölgelerinde çıkarılıyor ve savaş düzenini finanse etmekte kullanılıyor. Afrika'daki bir sürü masum insan, işte bu elmaslar yüzünden ya hayatını kaybediyor ya da elmas madenlerinde zorla çalıştırılıyor. Film, başrolünde Leonardo DiCaprio'nun yer almasının ötesinde dünyadaki "kanlı elmas" ticaretine ışık tutmasıyla dikkate değer. Orada bulunan elmasların nasıl bir süreçten geçerek tüketiciye sunulduğunu ve bunun arkasında nasıl yasa dışı olaylar döndüğünü detaylarıyla öğreniyoruz. Sierra Loene'de bir köyde balıkçılıkla geçimi sağlayan Solomon Vandy, isyancıların köyünü basması sebebiyle ailesinden kopar ve isyancıların elmas madeninde zorla çalıştırılır. Normallerine kıyasla oldukça büyük ve pembe renkli bir elmas bulduğunda ise olaylar zinciri başlar. Solomon Vandy'nin ailesine kavuşma mücadelesi ve isyancılar tarafından çocuk asker olarak alıkonulan oğlunu kurtarma çabası, filmi izleyen herkesin üzerinde aynı etkiyi bırakır sanırım. Solomon Vandy karakterine hayat veren Djimon Hounsou, kendini rolüne o kadar iyi hazırlamış ki, o korku ve çaresizlik duygusunu gözlerinden anlamamak mümkün değil. Olaylar 1999 yılında geçiyor olsa da günümüzde de bu problemlerin devam ettiğini söyleyebiliriz. Diyebilirim ki ülkelerinde karışıklık çıkarılarak sömürülen Afrika devletlerinin içine düştüğü açmaz daha açık anlatılamazdı. Hükümetlerin devrilene kadar ceplerini doldurduğu, gerillaların savaşmaktan başka bir şey bilmediği bir coğrafyada masum halklar ne yapabilir diye kendime sormadan edemedim. Yüz binlerce insan bu elmaslar yüzünden evinden ediliyor ve birer mülteci haline geliyorlar. Üstelik pek çoğu hayatlarında hiç elmas bile görmemiş. Daha önce hiç görmedikleri bir şey uğruna evlerinden, hayatlarından olan yüz binlerce mültecinin haber bültenlerinde otuz saniyeyi geçmeyen tanıtımlarının dünyada yaratabileceği farkındalık ne kadar aksiyona dönebilir? Dünyada dolaşıma giren her elmasın aslında bir insanın hayatına mal olduğunu düşünmek gezegenimizde insan yaşamının ucuzluğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. Aklıma çocuğun ölmesini bekleyen akbaba fotoğrafı geldi sonra. Afrika çağımıza ve insanlara yapılan en büyük ironi sanki. Bütün o altının, elmasın, gümüşün, petrolün içerisinde açlıktan ölen çocukların, karınları şişmiş kolları ipince ve yüzüne sineklerin üşüştüğü insanların varlığını başka nasıl açıklayabiliriz? Oy kullanmasın diye elleri kesilen insanların nüfusunun azımsanamayacak bir çoğunluğunu oluşturduğu bir ülke Sierra Leone. İşin daha da kötüsü bunu yapanların kendi insanları olması. Kolları kesilen babalar ve silah altına alınan çocuklar... Filmde kanlı elmas konusunun yanında bir de çocuk askerler gibi Afrika için oldukça önemli olan bir başka soruna tanıklık ediyoruz. Afrika'da hala 200. 000 çocuk asker bulunuyor. Bir ülkenin geleceğini mahvetmek için ne müthiş (!) bir yöntem. Filmde kendimle empati kurmaya çalıştığım çok nokta olmasına rağmen bunda başarılı olduğumu söyleyemem. Ben hiç silah sesleriyle uykumdan fırlamadım. Okula her gün çıplak ayakla beş kilometre yürümedim. Oy kullanmayayım diye ellerimi kaybetme riskim olmadı. Asla sahip olamayacağım madenler için zorla çalıştırılmadım. Kendinden olmayanı öldürmeye şartlanmış gruplar arasında yaşamak nasıldır bilmiyorum. Umarım hiç öğrenmem de. Acı olan gerçekse bugün fotoğraflarda gördüğüm o küçük çocuğun belki de yarın o kadar şanslı olmayacak olması. Açlık, iç savaş, ebola... Felaketlerin isimlerinin değişmesi sonuçları değiştirmiyor ne yazık ki. Müzikleriyle, oyunculuklarıyla ve anlattığı dramla, Kanlı Elmas gerçekten herkesin izlemesi ve ders çıkarması gereken bir film. Birçok film için genellikle bu söylenir; gerçekten de bazı filmlerden ders çıkarılmalıdır. Ancak bu film insanlarda bir farkındalık yaratmalı bence. Herkes yeri geldiğinde Afrika'daki açlığa, yoksulluğa değiniyor. Ama önemli olan o insanlara yardım etmek için gerçekten çabalamak. Bugün Sierra Leone'de barış hakim. Ancak yasadışı elmaslar hala pazara ulaşmanın bir yolunu bulmakta. Romantik evlilik tekliflerinin vazgeçilmez parçası yüzüklere rağbet oldukça bu taşların dünya pazarına illegal yollarla girmesinin önü açılacaktır. Elmas madenlerinde çalışmaya zorlanan insanları görmezden gelmek ne yazık ki onları ölüme terk etmekle eşdeğerdir. "Afrika'da ne zaman değerli bir şey bulunsa, yerliler ölmeye başlar."