YOKUN VARLIĞINA ALIŞMAK

Gölgesizler adlı bu müthiş kitabı şans eseri alıp okuma fırsatım oldu. Ne ilgisi var şansın bununla diye soracaksınız tabi, hemen anlatayım. Otobüs saatini beklediğim bir günde, mağaza vitrinlerinden sıkılıp bir kitapçıya girdim ve girer girmez başladım kitapları kurcalamaya. Rafların birinde iç karartıcı, siyah beyaz kapaklı bir kitap gördüm. Tabii hemen ilgimi çekti, arkasını çevirip okumaya başladım. "Cennet'in oğlu kendini kendi varlığında yok etmişken, gerçekten kadının dediği gibi bir kez daha yok olmuşsa durum kötüydü. Bu işin sonu yavaş yavaş köyün tamamen yok olmasına dek gidebilirdi. Belki köy zaten yoktu da TEMİZ 2 bunu kimse anlayamıyordu henüz; köylülerin hepsi alışmıştı yokun varlığına..."(Arka Kapak). Kitabın arkasındaki bu yazı en az kapağı kadar değişikti ve Hasan Ali Toptaş'la tanışmam da bu şekilde oldu. Kitabı alıp okumaya başladığım anda başka bir dünyaya girdim sanki. Yazar o kadar kolay okunur, sade ve akıcı bir dille yazmış ki bir çırpıda okudum kitabı. Bu anlaşılır ve akıcı dille, varlık-yokluk kavramını da usta bir şekilde kurabilmiş yazar. Sanki bir masal dünyasındayız ve bunu karakterlerle birlikte yaşıyoruz gibi. Varlık-yokluk kavramları üzerine kurulmuş bu roman iki mekanda geçiyor. Biri şehir, diğeri ise bir köy. Bu yerlerin ortak özelliği ise berber dükkanı. Her iki mekanda da bir berber dükkanı var ama köydeki geçmişi, şehirdeki ise geleceği temsil ediyor. Romanda zaman bu yüzden çok karışık. Bazen köydeki geçmişteyiz bazen de şehirdeki gelecekte. Kitabın başında bir gün her şeyini bırakıp köyden kaçan berber Cıngıl Nuri'den bahsedilir. Kitabın bazı yerlerinde ise Cıngıl Nuri'yi gelecekteki berber dükkanında sıra bekleyen sakallı adam olarak görürüz. Daha sonra sırasıyla kaybolmaya başlar herkes. Muhtar, Güvercin, Cennet'in oğlu gibi. Kitapta yazarın kurguladığı çoğu karakter, var olmak ve yok olmak kavramlarını tartışır içinden. Bunu da yazar sadece bir karakter üzerinden yazmadığı için anlayabiliyoruz yani her karakterin düşüncesini okuyabiliyoruz. Kitapta beni en çok etkileyen olaylar muhtarın kendini asması ve atın çocuğu ezerek öldürmesiydi. O kadar etkileyici bir üslupla yazılmış ki okurken tüm sahneler gözümde canlandı ve sanki bir korku filmindeymişim gibi ürküttü beni. Köyün en güzel kızı olan Güvercin'in kaybolması ve herkes Cennet'in oğlu kaçırdı zannederken ayının kaçırmış olduğu ortaya çıkınca kitabın ilginçliği daha da arttı. Kitabın sonlarında Güvercin'in ayıdan hamile kalması ve yarı ayı yarı insan çocuk doğurması da kitabın esprili bir bölümüydü. Kitapta dikkat ettiğim diğer bir nokta ise muhtarın, Nuri ve Güvercin kaybolduktan sonra devletten yardım istemesi ve hiçbir cevap alamamasıydı. Bu da kitapta devlet kavramının olmadığının göstergesidir. Belki de devlete gönderme yapmış olabilir ama düşük bir ihtimal olsa gerek. Çünkü yazar toplumsal sorunlara çok yoğunlaşmamış kitapta. Kurguya dönersek, muhtarın intihar sebebi devletin kayıp olaylarıyla ilgilenmemesidir. Herkes muhtarın dönmesini beklerken aslında onun şehrin ortasındaki ofisinde ölü bulunması da devletin suçudur halkın gözünde. Kitabı bitirince acaba adı neden Gölgesizler olabilir diye düşündüm bir süre. Sanırım bu da yine yazarın yok oluş kavramıyla ilgili. Aslında oradaki karakterlerin hepsi kurmaca yani yoklardır. Kendileri olmadığı için gölgeleri de yoktur. TEMİZ 3 Varlık ve yokluk birbirine zıt gibi görünse de aslında birbiriyle ilişkili kavramlardır. Var olmanın ne demek olduğunu bilmeden yok olmanın ne demek olduğunu bilemeyiz. Zaten herkes hayatında bir kere de olsa düşünmüştür neden varız diye. Neden varız, ne yapmak için geldik, aslında var mıyız? Bu sorular biraz manasız gibi görünse de herkesin aklına takılan ama hiçbir zaman cevabı olmayan sorulardır. Bu konuyla ilgili birçok felsefeci çalışmıştır ama düşündükçe daha başka sorular da ortaya çıkmıştır. Yok olmak sadece ölmek anlamında değildir. Bazen bir toplumun arasına karışırız, onlar ne yaparsa dışlanmamak için aynı şeyleri biz de yaparız. Asıl yok oluş bu şekilde olur. Kendimizi unuttuğumuz, kendi sesimizi dinleyemediğimiz, başka insanların etkisi altında kaldığımız zaman. Kendimizi, kişiliğimizi, zevklerimizi bulduğumuz zaman var oluruz. 1993 yılında Yunus Nadi Roman Ödülü'nü kazanan bu eser üslup, konusu ve kurgusu açısından bence bir başyapıt. Yazara, doğunun Kafka'sı demeleri de bu değişik kurgusuyla insanlara bir şeyler anlatabilmesi olabilir. Kafka'nın ünlü "Dönüşüm" eseri gibi. "Gölgesizler" sayesinde Hasan Ali Toptaş gibi başarılı bir yazarla tanıştım, iyi ki de tanışmışım. Değişik anlatım tarzı ve kurgusuyla Gölgesizler tek kelimeyle büyüleyici bir eser.