Sözde Öznellik

Öznelliği herkes için farklı değerler şeklinde nitelendirmeyi, kelimenin kökünden yola çıkılıp bocalanmış bir tanım olarak görüyorum. Bazen, bazı insanlarla, özellikle yakınlarınızla, ne kadar fazla aynı yönde düşündüğünüzü; hatta kimi zaman bu fikirleri aynı lahzada aklınıza getirdiğinizi fark edip hayret ettiğiniz olur mu? Şüphesiz hepiniz, hepimiz bu hadiseyi yaşamışızdır. Bu bizlere özel sandığımız ve tesadüf olarak dile getirdiğimiz olay aslında zihinlerimizin bize oyunundan başka bir şey değil maalesef. Carl Jung'ın ortaya koyduğu ortak bilinçaltı kuramı tüm bu tesadüflerden daha mantıklı bir tablo koyuyor önümüze. Elbet her insan kendine özeldir ve özneldir lakin bu kadar sosyal ve çevreyle etkileşim içerisinde olan bir canlı türünün fikirlerinin ve düşünce yapısının toplumdan izole ve sadece içten geldiğini nasıl söyleyebiliriz? Her insanın kendini bu denli kendi içine kapatıp yalnız ve öznel düşünebilmesi ne denli mümkün ki? Özneli bir sıfat olarak kullanabiliriz belki ama ne yazık ki öznellikten bir kavram olarak bahsetmek bana gerçekçi gelmiyor. Şu an söylemekte olduklarım bile başka beyinlerin düşündüğü, başka öznelliklerin ürünü olan laflardan ibaret değil mi? Carl'dan, ondan bundan bahsedip duruyorum aslında ne tuhaf, hem etkilendiğim aşikar hem de bunu üzerine basa basa tekrarlıyorum. Neyse, ama çok zor öznel olmak. Başkasının şiirlerini okudukça yazdıklarında o şairden parçalar bulursun, bir şarkıyı dinlersin ve sen de aynı yorumla söylemeye başlarsın, bir parça çalarsın ama aslında önceki yorumcuların duygularını taşırsın enstrumana senin duygularını yansıttığını sanırsın ama kim bilir belki sadece duyman gereken duygular gizliden gizliye sana sanatla aşılanıyordur. Öznellik çok zor dedim ya, peki toplum mudur öznelliği yok eden. Toplumun olmadığı bir dünyada mutlak bir öznellikten bahsedebilir miyiz o vakit? Sanmıyorum ortak bilinçaltı dediğimiz illet bizi bırakmayacaktır. Daha doğrusu toplum hiç olmasa belki olabilirdi böyle bir şey lakin daha önce etkileşimde bulunmuş insanları sonradan izole ederek onları bilinçlerinden arındıramazsın, çünkü derinlerde hepsi birbirine bağlıdır ve hiçbir öznellik aslında öznel değildir. Tüm bu kavram karmaşasına bir son vermem gerekirse, öznelliğin imkansız olduğunu söylemek isterim. En basitinden sevmek, fanatizm bile doğrudan içten gelen bir duygu ile meydana gelmiyor. Dıştan gelen duyguları içimize alıp içtenmiş gibi dışa vurmaktan başka bir şey değil bizim yaptığımız. Bir şarkı çıkıyor ve bir anda acayip meşhur oluyor. Nasıl oluyor da milyonları kapsayan kocaman bir kitle aynı notalar bütününden hoşlanabiliyor? Sevmek öznel düşüncelerden hasıl olan bir duyguysa nasıl böyle müşterek bir öze sahip olabiliyoruz? İşte tüm bu sorulardan sıyrılmak için öznelliğin varlığını tamamen reddedesim geliyor. Kimse öznel değildir, sadece bazıları özneldir. Öznel olabilenleri taklit ederiz ve bu da bizler gibi öznelliğe sahip olamayan proleterleri meydana getirir. Öznellik yayıldıkça öznellik kitlelere yayılım gösterir ve zaman içinde anlamını yitirir. Her insanın özünde farklı bir kişiliğin yattığını düşünmemiz gerekir, değil mi? Ancak ya insanlar olarak özlerimiz bir noktada birleşiyorsa ve hepimiz türümüze has aynı bilinçaltına sahipsek? O zaman mutlak bir öznellik hiçbir zaman olamaz. Mamafih, bireysellik ile öznellik dediğimiz iki mefhumu ayırt etmek gerekir: Öznellik neredeyse tamamen düşünce ve yorumlarımızdan ileri gelen bir olgu iken bireysellik bunu ve daha bizlerin daha mekanik özelliklerini de kapsayan bir kavramdır. Yani bir toplumun bireyselleşmesi her zaman öznellik kavramını kazandırmak anlamına gelmez. Hatta çoğu yönetimdeki sözde bireyselleştirme eylemi, insanları tekdüzeleştirirken uydurulmuş bir yalandan ibarettir. Oysa kimse öznelleştirmekten bahsetmez. Çünkü bahsedemezler; kimileri daha ne olduğunu bilmiyordur, kimileri bir zamanlar olduğu kanısındadır kimileri ise, gelecek nesilden bahsediyorum, bu kelimeyi hayretle karşılayacak ve ''Öznellik nedir? '' diye soracaklardır.