Acayip Bir Şey

Dünya çok acayip, garip bir yer. Garip yaşamlar, garip insanlar, garipliğinin farkında olanlar veya olmayanlar; hepsi var bu dünyada. Bazılarında insanlardan farklı olma duygusu mu hakim oluyor da sıradanlıktan kaçınmaya çalışıyorlar? Belki de sadece normal olunca garip karşılanıyor insan, herkesin farklı şeyler yapmaya uğraştığı günümüz dünyasında. Klişe hareketlerde bulunanlar ve klasik laflar söyleyenler beğenilmiyor artık, özellikle de genç kuşak arasında. Leyla ile Mecnun dizisini izleyenlerin bildiği klişe muhabbetler, göndermeler bu akımın bir sonucu olsa gerek. Neyse, fazla dağıtmadan asıl konuya geçelim. Garipliğini açıkça belirten insanlardan biriydi Orhan Veli hiç kuşkusuz. Gerçekten garipti Orhan Veli. Garip akımını kurmuştu. Bir zamanlar herkesin gündeminde olan bu akımdan şimdilerde ya çok beğenilerek ya da hiç haz edilmeden bahsediliyor az çok birşeyler bilenler tarafından. Ama sanıyorum ben iki grupta da değilim. Eskiden çok komik gelirdi şiirleri, çok basitlerdi çünkü. Acırdım bazen de, akım çok tutmamıştı, çok eleştirilmişti çünkü. Ancak şimdi, bir duygu beslemiyorum Garip akımına karşı. Bunun sebebi de, kafamdaki negatif algıyı nötrleyen sebep ise, çok anlamlı bulduğum iki şiiri Orhan Veli'nin : Kitabe-i Seng-i Mezar ve Bedava Orhan Veli'nin ve Garip şiirinin temel özelliklerini hepimiz biliriz: Basitlik, sadelik, abartılı sanatlara karşılık . Fakat bu özelliklerine muhalif olarak şiirinin ismini Arapça-Farsça bir tamlamayla oluşturması onun ironi ve iğneleme yeteneğini bize gösteriyor. Bunu başka yerlerde de yaptığı malum: Hiçbir şeyden çekmedi dünyada Nasırdan çektiği kadar; Hatta çirkin yaratıldığından bile O kadar müteessir değildi; (1-4) Bu bölümde simasının çirkinliğinden sürekli yakınan ve "Başım" şiirinde de buna yer veren Ahmet Haşim ile alay edildiği farkedilir. Bir de Süleyman Efendi gibi küçük ve farkedilmez bir insanın ölümünü aslında padişahlara yazılan mezar taşı yazısı anlamına gelen "Kitabe-i Seng-i Mezar" ismiyle işlemesi de onun ironi kabiliyetinin bir örneğidir. Duyarlarsa öldüğünü alacaklılar Haklarını helal ederler elbet.(15-16) Bu ifadelerle cenaze ritüelinde olan hakkını helal etme kısmının insanlar üstünde bir zorunluluk oluşturduğunu belirten şair Mesele falan değildi öyle, To be or not to be kendisi için;(9-10) kısmında da Shakespeare'in sözü olan "Olmak yada olmamak"ı çok kafaya takan, felsefeyle yatıp kalkan, toplumla uğraşmayan tipik aydın kesime bir gönderme yapmıştır. Ölümün çok normal bir şey olduğunu, soğukkanlılıkla anlattığı bu bölümden özellikle de "Uyanmayıverdi" kısmından anlıyoruz: Bir akşam uyudu; Uyanmayıverdi. Aldılar, götürdüler. Yıkandı, namazı kılındı, gömüldü.(11-14) Gözardı edilmemesi gereken başka bir husus ise ölen kim olursa olsun bir süre sonra unutulacağını ve hayatın çok da değişmeden devam edeceğini ve herkesin öleceği gerçeğini abartılı, değişik ifadeler kullanmadan ama veciz bir biçimde anlatmasıydı: Tüfeğini depoya koydular, Esvabını başkasına verdiler. Artık ne torbasında ekmek kırıntısı, Ne matarasında dudaklarının izi; Öyle bir rüzigar ki, Kendi gitti, İsmi bile kalmadı yadigar. Yalnız şu beyit kaldı, Kahve ocağında, el yazısiyle: "Ölüm Allahın emri, Ayrılık olmasaydı." (19-29) Buradan son olarak Orhan Veli Kanık'ın başka bir şiiri olan "Bedava" ya bir uğrayalım. Bu şiirde en çok üstünde durulması gereken yer Kelle fiyatına hürriyet, Esirlik bedava; (10-11) kısmıdır. Zira tüm şiirde belki de hayatın bedava olduğunu söyleyenlere karşı bir savunma olarak, veyahut başka nedenlerle, tabiri caizse ince bir iğneleme ile hiçbirşeyin bedava olmadığını söylüyor. Fakat burada mesele başka bir noktaya kayıyor ve insanların özgür olmak isterlerse kellelerini vermeleri gerektiğini, yani kainatta özgürlüğün sadece ölümde olduğunu ve esir olmak içinse sadece yaşamanın yeterli olduğunu söylüyor bize şair. Bu da bana dedemin bir sözünü hatırlatıyor. Geçen senelerde ayağından bir rahatsızlığı olduğunda dedeme rahatsızlığının geçip geçmeyeceğini sordum, o da dedi ki "Geçiyormuş." . Nasıl geçeceğini sorduğumda, o ise "Ölerek oğlum. Ölünce hepsi geçiyormuş." . Bunu o an espri olarak söylemişti ama hayatın bir hakikatini, Orhan Veli'nin de farkettiği o hakikati, hatırlatıyordu bize bu: Hastalığı da bizi kısıtlayan bir çeşit esaret gibi düşünürsek şayet, esirlikler bu hayatta bitmeyecekti ki bu da bizi özgürlüğün yaşamdan sonra geleceği ihtimaline götürüyordu mecbur olarak. Buna tutunmaya zorluyordu adeta bizi. Çok garip, değil mi? Garipti Orhan Veli. Yaşadığı hayat da garipti. 1939'da arabasıyla bir tepeden yuvarlanarak geçirdiği kazayla garipti. O, ölümüne sebep olacak belediye çukuruyla garipti. Beyin kanaması geçirdiği halde uygulanan yanlış tedaviyle garipti. Hayatı kısa sürmesine rağmen çok şey yapmasıydı bir garipliği de. Garipti Orhan Veli...