Yabancılıktan Zorluğa

Sabahattin Ali'nin Kuyucaklı Yusuf unu elinize ilk aldığınızda, kitabın arka kapağındaki bir cümle çarpıyor göze; " Kuyucaklı Yusuf Türk edebiyatının belki de en romantik kahramanıdır." Ve birde bu sözü onaylar nitelikte romana ait birkaç cümle sıralanmış; "Bu manasız ve yabancı hayatta bir tek şeye hakikaten sarılmış, hakikaten inanır gibi olmuştu. Bu da karısı idi." Bu cümlelerin yarattığı ilk izlenimle kitabı büyük bir aşkı anlatacak beklentisiyle okumaya başlıyorsunuz. Ki durum bana göre pek de öyle değil. Romanı bütün olarak sadece Yusuf ile Muazzez'in aşkıyla bağdaştırmak haksızlık olur. Kuyucaklı Yusuf kendi iç dünyasında yaşayan bir adamın romanı. Dışı sert ama içindeki hislerin yoğunluğu tahmin edilemeyecek kadar fazla olan bir karakterin. Sabahattin Ali'nin yalın anlatımdaki başarısı, Yusuf'un iç dünyasını okura kolayca aktarabilmesini sağlamış. Okurken Yusuf üzüldüğünde, endişelendiğinde siz de aynı hislere kapılıyorsunuz, Yusuf geçmişte yaşadıklarını anımsadıkça sizin de boğazınızda bir şey düğümleniyor sanki.. Bunun yanı sıra Sabahattin Ali'nin betimlemelerindeki ustalığın da göz ardı edilmemesi gerek. Güçlü betimlemeler, size bulunulan ortamın, karakterlerin surat ifadelerinin, gözünüzün önünde tam olarak canlanmasına yardımcı oluyor. Roman, küçücük bir çocuğun, annesi ve babasının eşkıyalar tarafından öldürülmesine tanık olması ile yürek burkarak başlıyor. Bu yürek burkulmaları olaylar ilerledikçe artıyor ve kitabı okurken size genel bir hüzün hali hakim oluyor. Nedense bana Yusuf'u en yakın hissettiren, içinden bir türlü atamadığı "yabancılık" hissiydi. İnsan kısa bir süre evinden, sevdiklerinden uzak kalsa içini özlem sarıyor. Geri döndüğünde, ait olduğu yerde olmanın verdiği mutluluksa ne güzel şey... Böyle düşündüğünüzde, ömrünüz boyunca kendinizi hiçbir yere ait hissedememek, her yere yabancı kalmak ne kadar korkunç değil mi? Yusuf'a hakim olan yabancılık hissini Muazzez'in varlığı ve Salahattin Bey'e karşı beslediği merhamet duygusu bir nebze azaltıyor ama tam geçiremiyor bir türlü. Yusuf'un doğayla baş başayken yaşadığı mutluluk ve rahatlama hissi öyle güzel geliyor ki siz de kasabaya dönüşü düşündükçe geriliyor, gitmesin istiyorsunuz. Dikkatimi çeken şeylerden biri de bu nokta aslında. Salahattin Bey'in yaşadığı sıkıntılardan kaçmak için sığındığı yerin de doğa olması ve insana mutluluk veren doğa betimlemeleri, insana doğayı bir sığınak olarak düşündürtüyor. Sabahattin Ali, doğayı bir kurtuluş ve yeniden doğuş hissiyle bütünleştiriyor sanki. İlk bakışta romanın genel hatlarını Muazzez'in yaşadıkları, ona sahip olmak için verilen mücadele oluşturuyor gibi görünse de, temelde ekonomik sorunlar ve bu sorunların bireyde oluşturduğu baskı var. Sabahattin Ali, ast- üst ilişkisini, paranın gücünü öyle güzel vurguluyor ki.. Yusuf'a kendini bir kafesin içindeymiş gibi hissettiren de bu değil mi? Kendi isteklerinin, hayallerinin önüne geçen en büyük engelden kaçamıyor Yusuf. Ona babalık yapan Salahattin Bey'in ölümü ile üzerine bir eve bakacak olmanın sorumluluğu yükleniyor ve bu sorumluluğun altında eziliyor. Hayali bir memur olmaktan çok uzak olan bu genç adamın artık şansı kalmıyor, isteklerini bir kenara bırakıp hayata boyun eğiyor haliyle.. İçinde Muazzez'i alıp gitmenin, Edremit'ten kurtulmanın arzusu varken ekonomik sebepler engel oluyor ona. Daha kötüsü ise bu işe ihtiyacı olduğu için zamanında karısına göz koyan, Salahattin Bey'i ve ailesini çok zor duruma düşüren insanlara itaat etmek zorunda olması. Eskiden Şakir'in Muazzez takıntısı sebebiyle Ali ölmüş, bütün şahitler susturulmuş, Şakir aklanmıştı. Şimdi ise Muazzez, annesi Şahinde'nin aklına uyarak bu adamları eğlendiriyor, içinde bulunduğu durumun sarhoşluğuyla kendine gelemiyordu. Okurken bu ve bunun benzeri durumlar insanın aklından şu cümleyi geçirtiyor: " Para işte, her şeyin kapısını açıyor!" Yusuf'un hikayesinin sonu en az başlangıcı kadar üzüyor sizi. Yusuf'un hayattaki en büyük desteği, tutkuyla bağlı olduğu Muazzez'in ölümü ile bitiyor roman. Bu ölümün altında da Şahinde'nin mal ve mülke olan düşkünlüğünün, ekonomik sorunlardan dolayı Yusuf'un şehir dışında çalışmasının, Muazzez'in ise maddi sıkıntıların verdiği buhranla en olmayacak insanlardan medet ummasının yeri var. Genel olarak baktığınızda ekonomik sebepler bir ailenin göz göre göre sonunu hazırlıyor anlayacağınız.. Eski dile ait sözcükler kullanılması romanın okunmasını bir nebze zorlaştırsa da, roman akıcılığından pek fazla ödün vermiyor. Kitabın sonlarına doğru olayların akışı, beklediğinizden farklı oluyor ve sizi şaşırtıyor. Türk edebiyatında önemli bir yere sahip olmasına şaşırılmayacak eserlerden... Begüm Çakar