DON KİŞOT'UN KILICINDAN PARILDAMALAR

Çocukluğumuzun ilk kitaplarından biridir Don Kişot. Cervantes'in kaleminden, derebeyliği, şövalyeliği ve toplumun yozlaşmış bölümlerini iğneleyici bir üslupla karşımıza çıkar. Hayaller ve gerçeklik hep bir aradadır kitapta. Basit şeyleri bir hayalperestin gözünden şövalyelere layık şekilde aktarır. Bu konuda çığır aşmış yazarlardan biri olan Dostoyevski, "İnsan düşüncesinin son ve en yüce sözcüğü" olarak tanımlar Don Kişot'u. Cervantes'in hapishanede kaleme aldığı Don Kişot, o devrin çok tutan şövalyelik romanlarına bir eleştiridir. Zamanınında çok tercih edilen öykü türünden, şu anki romana geçişin örneği olarak sayılabilir aynı zamanda. Komedi ve mizah öğelerine de yer verilen kitapta ana karakter asıl adı Alonso, takma adı Don Kişot'dur- gerçek hayatta karşılaşılamayacak kadar saf ve hayalperest bir insandır. Okudukça özgürlüğün içinde kendisini boğası gelir insanın. Normalde yüzüne bile bakmayacağımız şeylere muhteşem kılıflar uydurmak ister. Sayfaları geçerken yazara ve özellikle Don Kişot'a hayran olmadan olmuyor. Gerçekten de muhteşem bir hayal gücüne sahipler. Kendisini şövalye gibi gören ve biraz da deli olan Don Kişot, atı Rosinante ve realiteye Don Kişot'a nazaran daha bağlı olan uşağı Sancho Panza ile beraber geçirdiği serüvenlerden oluşur kitap. Okuyanlar şöyle bir yoruma ulaşabilir; toplumun Don Kişot'la deli diye dalga geçmesi, aslında Don Kişot'un deli olması değil, toplumun deli olmasıdır. Yozlaşmış Orta Çağ toplumunu bu kadar güzel ve yoğun anlatan başka bir yazı olmasa gerek. Sürekli şövalyelik hikayelerini okuyan Don Kişot, okudukça kendini şövalye sanmaya başlıyor ve şövalyeliğin ya da o dönemin tekrar gelmesini istiyor. Evinde bulduğu paslı, kırık dökük zırhını ve kılıcını alıp, kafasında mükemmel şekilde tasarladığı sıska atına atlayıp ezilen halkı kurtarmak için yola çıkıyor. Buradan, halkın kendisine uygulanan baskıya karşı, deli bile olsa cesarete sahip bir kahramana ihtiyacı olduğu anlaşılabilir. Orta Çağ'ın böyle kirli yönlerini her kitapta bulabiliriz fakat bu şekilde her yaşa hitap edebilen bir kitap yazmak gerçekten insanın ağzını açık bırakıyor. Sevdiği kişiyi aslında köydeki fakir ve şişman bir kız- bir aristokrat ailenin kızı olarak görür Don Kişot. Şövalyelerin sevdiği kişinin yine soylu bir kişi olması gerektiğini düşünür. Soylu kişilerin o dönemde halka açılamamasının ve hep halkın üstünde bulunmasının nedenlerinden biridir bu da. Eğer yüksek statüdeki insanlar halka daha fazla açılabilseydi, o dönemde bu kadar fazla kopukluklar yaşanmayabilirdi. Yazar, bu noktada konuyu çok güzel aktarmış okuyucuya. Yazarın dilindeki betimleyici özellik, konuyu inanılmaz şekilde açıklayıcı hale getirmiş. Sevgilisi uğruna saldırdığı yel değirmenlerini de, Cervantes'in o zamanların şövalyelik romanlarına yaptığı eleştirilerden biri olarak görüyorum. Ek olarak da yel değirmenini sistemin çarkları olarak düşünebiliriz. Yel değirmenlerini devler olarak görür Don Kişot. Şövalyelerin yaptıkları kahramanlıkları Don Kişot'a göre de uydurmuştur Cervantes böylece. Don Kişot yel değirmenlerine saldırdığı bir zaman nasıl olduysa yaralanıyor. Burası da kahramanların sisteme karşı durduğunda yara almadan kurtulamayacağını anlayabiliyor insan. Don Kişot, bir gün gelir Sanson Crasco ile düello yapar ve kaybeden kişinin isediğini yapacaktır. Don Kişot Sanson'a kaybeder. Sanson'da onun evine dönmesini ve silahını bırakmasını ister. Don Kişot'da kendisinden istenileni yapar ve kahraman olmayı bırakır. Her zaman da böyle değil midir zaten? Sisteme karşı olmak delilik olarak görülür hep. Kahraman olan da başkaları tarafından tekrar sisteme ayak uydurmak zorunda bırakılır. Cervantes bu konuları gerçekten mükemmel bir şekilde betimlemiş. Okuyan kişi de hayret olmadan edemiyor. Kitap, yazıldığı zamandan, yaşadığımız zamana kadar yazılmış şaheserler arasında kendisine rahatlıkla yer bulabilir.