Aynanın Karanlık Yüzü

Amerika'da Baylor Tıp Akedemisi'nde bir nörolog ve yazar olarak algının eylemler üzerine olan etkilerini ve nörobilimin hukuka olan etkisi hakkında araştırmalar yürüten David Eagleman'ın Incognito- Beynin gizli yaşamı kitabını büyük bir heyecanla okumaya başladım. Bunun nedeni nörolojiye ilgi duymamın yanı sıra kitabı okurken biz insanların, bizi hayvanlardan ayıran özelliğimiz olarak gördüğümüz benliğimizi keşfe çıkabilecek olmamdı. Keşfe çıkmak diyorum çünkü bence benliğimiz, her ne kadar bizim olduğuna inansak da üzerinde kesin kontrollümüz olmayan ve mekanizması da karanlıklar altında yatan bir parçamız. Benliğimizin ön plana çıkardığı en önemli terimler bilinç ve buna bağlı olarak doğduğunu duyumsadığımız özgür irade. Kitapta ise özgür irade dendiğinde aklımızda canlanan ilk izlenimlere inatla benliğimizden doğan bu özgür iradenin genlerimiz başta olmak üzere içinde bulunduğumuz sosyal toplum Güniz Göze Eren ve hukuk tarafından şekillendirildiği anlatılıyor. Bir başka deyişle bilinçaltımızın özgür irademiz üzerinde daha büyük bir etkisi olduğunu ve bilinçle verdiğimizi düşündüğümüz kararlarımızı aslında bilinçaltımızca verildiğini söylüyor. Bu bana göre ilginç olduğu kadar korkunç da olan bir bakış açısı çünkü özgür irademle gerçekleştirdiğimi düşündüğüm eylemlerin aslında nasıl işlediğini tam olarak bilmediğimiz bilinçaltımızca şekillendirildiğini düşünmek hayatta tam manasıyla sahip olduğumu düşündüğüm tek şeyi, benliğimi benim sahipliğimden çıkaran bir durum. Nörolojiyiye olan ilgimin bu kitabı okudukça daha da çok geliştiğini söylemeliyim çünkü kitabı okurken bilimsel gerçeklerle felsefenin tabanında yatan mantıksal düşünce çarkını döndürmeyi başardığımı hissettim. Kitaptan aldığım bilgileri kendi düşüncelerimle yoğurarak bu çarkı döndürdükçe kendi düşüncelerimde çıktığım keşifte kendim hakkında daha çok bilgi edindiğimi hissetmek bana yoğun bir haz yaşattı. Bu hazzın kaynağı felsefenin kalbinde yatan neden bu dünyada yaşıyoruz, mutluluğa nasıl ulaşırız gibi insanlığın bilinciyle birlikte ortaya çıkmış olan başlıca sorulardan biri olan benlik nedir sorusunun yanıtına ilmik ilmik ilerleyen yolda bu kitabı okurken ilmiklerden birkaçını daha çözdüğümü hissetmemden ileri geliyor. Bir olguyu kabullenmektense sorgulamak felsefi düşünce çarkını döndüren en önemli nokta. Sevgi gibi soyut ve benliğimizin tam ortasında yatan bir kavramı sorgulamak ise ardında milyonlarca soruyu barındıran bir kapıyı ardılamama neden oldu. Bir insanı sevdiğimizde onu sevmemize neden olan özellikleri bildiğimizi düşünsek de kitabı okuduktan sonra bir şeyleri aslında ne kadar 'bilinçsizce' sevdiğimizn farkına vardım. Örnek olarak bir insana aşık olduğumuzda onda bizi çeken şeyleri kişiliği ve dış görünüşü olarak ikiye ayırabiliriz. Ancak birinin bize kibar davranması onu sevmemize neden olsa bile bizi her zaman ona aşık etmeye yetmeyecektir. Dış görünüş konusunda ise bize yakışıklı ya da güzel gelen kimseler herkesin beyninde aynı algıyı yaratmayabilirler. İşte bu noktada bir insana baktığımda o insanın beni çekmesi bilinçaltımdaki dönütlerden kaynaklanmakta. Yani bu malzemeleri buzdolabına koyup Güniz Göze Eren kapağı kapayıp açtığımızda malzemelerden rastgele bir yemek oluşması gibi. Duyularımızla dış dünyadan aldığımız bilgileri bilinçaltımıza yani buzdolabına ilettiğimizde nasıl bir süreçten geçtiklerini bilmeden oluşan yemeğe göre yani bilinçaltımızın dönütüne göre duyularımızla algıladığımız şeyin güzel ya da çirkin olduğuna karar veriyoruz. Nöroloji sayesinde ise malzemelerin nasıl bir süreçten geçipte yemeğe dönüştüğü konusunda bilgi sahibi olabiliyoruz. Biz kadınların güzelliğimizi arttırmak için yaptığımız makyajı inceleyecek olursak al yanaklar, kırmızı dudaklar ve büyük gözler 'güzel' görünmek adına boyaları kullandığımız alanlar. Peki, gözlerimizle gördüğümüz bu verileri benliğimizin bir parçası olan bilinçaltımıza ilettiğimizde neler oluyor da bu girdileri güzel bir kadın yüzü olarak algılıyoruz dersiniz? Al yanaklar sağlıklı bir dolaşım sisteminin belirtisiyken dudakların kırmızılaşması vücudun karşı cinse üremeye hazır olduğunu belirtmesinin bir yolu. Büyük gözlerin çekici gelmesinin nedeni ise göz bebeklerinin cinsel heyecanla birlikte büyümesinden ileri gelmekteymiş. Tabii ki bir yüzü incelediğimizde nedenlerini düşünerek 'bilinçli' bir şekilde karar vermiyoruz tüm bu süreç ve daha da karmaşığı 'bilinçaltımız' tarafından işlenip saniyeler içinde bir kişinin çekici gelip gelmediği dönütünü alıyoruz. Davranışlarımın nasıl şekillendiğini, düşüncelerimin nasıl oluştuğunu, neyi sevip neyi sevmediğimi nasıl karar verdiğimi anlamak verdiği hazzın ötesinde yeterince bilinçaltım hakkında bilgi sahibi olursam bilinçli verdiğim kararlarla bilinçaltımı yönlendirebileceğim düşüncesini ortaya çıkardı. Belki bir gün bu düşünce bizi hayvanlardan ayırdığını düşündüğümüz bilinci bir üst kademeye ulaştırmamıza sebep olacaktır.