Süreya'nın Dünyasındaki Biz

Son günlerde Cemal Süreya adını sosyal paylaşım sitelerinde çok görür olduk. Adına açılan sayfalar, onun adıyla paylaşılan sözler ve daha birçok şey. Ama bunların neredeyse tamamı sevgiliye olan aşkla alakalı sözler ve paylaşımlar. Durum böyle olunca Sevda Sözleri gibi şairin tüm eserlerini içeren veya bu kitaba benzer şekilde şairi tüm yönleriyle görebileceğimiz eserleri okumadan, şair hakkında yanlış izlenimlere kapılabiliyoruz. Sanki sadece sevgiliye olan aşkını anlatan eserler kaleme almış sanıyoruz. Yani kendimizi Üvercinka'daki Cemal Süreya ile kısıtlıyoruz. Halbuki onu siyasi düşünceleriyle, annesine olan sevgisiyle, ironik eserleriyle anlamaya çalışırsak, şairi ve şiirlerini anlamaya bir adım daha yaklaşmış oluruz. Bana kalırsa Cemal Süreya'yı tamamen anlayabilmek gibi bir durum söz konusu değil çünkü o kelimelerle dans etmeyi, devrik cümlelerindeki bir kelimeyle onlarca şey anlatmayı çok iyi başarmış bir şair. Onu tamamen anlayabilmek için onun gibi aşık olabilmek, onun gibi düşünebilmek, onun yaşadıklarını çok iyi özümsemek ve ironilerini anlayacak kadar zeki olabilmek gerekir yani kısaca Cemal Süreya'yı anlamak için neredeyse bir Cemalcik olmak gerekir. Bence bu hayalden başka bir şey olamaz, bunun üstüne soyadından attığı 'y' olabilmek bile imkansızdır. Tüm bunları düşününce şair, şiiri ve okuyucu arasındaki üçgende Cemal Süreya'nın yeri diğer şairlere kıyasla daha özeldir çünkü onu anlamak sıradan şairleri anlayabilmekten daha çok çaba ve okuma gerektirir. Buraya kadar Cemal Süreya'yı anlamaktan bahsettik ve bunların üzerine bir soru soruyorum: Cemal Süreya'nın şiirlerini onun gibi mi anlayıp, yorumlamak gerekir yoksa onun şiirlerinin bizde uyandırdığı hislere kendi yorumumuzu katarak, yeni düşünceler oluşturmak daha mı makbuldür? Benim için asıl olan ikinci sorudur çünkü bir şiirin yüzlerce kişi tarafından okunup yüzlerce farklı yorumla dile getirilmesi daha iyidir. Bunun sebebi de ikinci paragrafta bahsettiğim durumdur. Bir şairin şiirini tamamen anlamak için şaircik olmak gerekir ve bu da imkansızdır. Hele ki Cemal Süreya gibi bir kelime dansçısını bu şekilde anlamak çok daha imkansızdır. Bu imkansız durum için uğraşmaktansa, eserin bizde uyandırdırdıklarına kendi yorumumuzu katarak dile getirmek daha mantıklıdır. Bu yüzdendir ki Cemal Süreya'nın her şiirinde kendimizden bir parça bulabiliyoruz çünkü şiirlerini kendimize göre yorumluyoruz. Cemal Süreya'nın Üvercinka'sında yaşadığımız aşkları, Cellat Havası'nda şimdiki Avrupa devletlerini ve Camdan'ında kendi iç çatışmalarımızı buluyoruz. Aslında biz başkasının sözlerini okuyoruz, bu şiirlerde bahsedilen aşk da, düşünceler de, çatışmalar da Cemal Süreya'nın ama bize düşündürdükleri bizim. İşte burada gerçek şiir tanımını buluyor ve önceki paragraflarda bahsettiklerim bir kez daha savunulmuş oluyor. Bir konudan daha eminim ki: Cemal Süreya şiirlerini yazarken onun hissettikleri veya düşündüklerini onu kopya ederek anlayalım diye yazmamıştır. O sadece aklındakileri yazmıştır ve yeri geldiğinde dünya üzerinde daha önce kullanılmamış yeni kelimeler türetmiştir 'kahin klin kahin klin' 'gülüm- mera gülüm-mera' gibi. Bizim bu kelimeleri anlamamıza imkan yoktur ama bizde çağrışımlar yapmıştır ve önemli olanda bu çağrışımlardır. Bu kelimeleri onun kullandığı anlamda kullanmamız gerekmez. Tüm bunlardan dolayı şairin şiirlerini yorumlamak ve kendimizce ders çıkarmak, bizim asıl yapmamız gerekendir. Cemal Süreya her yönüyle sıradışı bir yazardır. Kuralsızlığı kural edinmiş bir şair olduğu bile söylenebilir ve bu özgün tarzını edebiyat dünyasına benimsetmiştir. İlk okuyuşta anlamsız gelen ama tekrar tekrar okudukça zihnimizde düşünceler canladıran eserleri ufkumuzu ve yaratıcılığımızı genişletir. Okuduğumuz her şiiri bize, başka dünyalarda kendi dünyamızı sorgulatır ve bizden parçaları barındırır. Ama tüm bunlara ulaşmak için onun şiirlerini o olarak değil, biz olarak okumalıyız çünkü Cemal Süreya'yı anlamak onun gibi düşünüp, onun gibi hissetmek demek değildir. Cemal Süreya'yı anlamak onun eserlerindeki bizi bulabilmektir. Süreya, Cemal. Sevda Sözleri. İstanbul: YKY, Eylül 2014 Durukan Güven