SANAL ALEMDEKİ EN BÜYÜK SORUNUMUZ

Günümüzde hem şahıslar hem haber siteleri internetteki paylaşımlarının olabildiğince çok kişi tarafından görülmesini istiyor. Haber siteleri ilginç başlıklarla internet kullanıcılarını heyecanlandırıp bu kullanıcıların düşük nitelikli ve alakasız haberleri okumalarını sağlıyor. Bu yöntem dünyada "clickbait" olarak biliniyor. Clickbait, İngilizcede tık tuzağı anlamına geliyor. İnternette buna benzer bir diğer sinir bozucu durum da bazı insanların Twitter gibi kullanıcı gönderilerinin dünyaca görüldüğü sosyal medya sitelerinde bir konuda sahte duyarlılık göstererek popüler olmaya çalışması. Bu tür durumlar insanların gerçek bilgiye ulaşamamalarına ve duyarlılıklarını yanlış yönlendirmelerine yol açmaktadır. Bu popüler olma çabası, sahte ve dürüst gönderileri ayıramayan milyonlarca internet kullanıcılarında paranoyaya yol açıyor ve Emrah Serbes'in Deliduman adlı eserinde Çağlar İyice karakterinin Twitter'daki bir gönderisini birçok kişinin sahte zannetmesi gibi sosyal medya gönderileri yalancı çoban muamelesi görmeye başlıyor. Peki, internetteki sahte paylaşımların azalmasının bir yolu var mıdır? Günümüzde internette sosyalleşme amaçlı kullanılan siteler gittikçe daha büyük kitlesel rol üstlenmektedir. Bundan yaklaşık on yıl önce Türkiye'de (ABD için on beş yıl önce) sosyalleşmek için kullanılabilecek siteler MSN Messenger gibi anlık mesajlaşma sitelerinden ibaretti. İnsanların çevre edinmek adına yapabilecekleri en büyük hamle rastgele kişi eklemekti. Daha sonra Facebook yaygınlaşmaya başladı fakat bu site de kitleleri birbirine bağlasa da gönderiler sadece tanıdık çevrelerde yayılıyordu. Son yıllarda ise Twitter bir devrim yarattı. Hashtaglerin kullanım sayısına oranla Twitter'da beliren trend konular sayfasına uğrayanlar günün gündemini görebiliyor. Gündemdeki gönderiler dünyadaki herkesçe görülebiliyor ve bu sayede büyük eylemler ve sosyal sorumluluk projeleri gerçekleştirilebiliyor. Yine de trend konulara baktığım zaman yaratılan yararlı duyarlılığın oranının düşük olduğunu görüyorum. Pek çok insan paylaştığı gönderi görüntülensin diye gönderinin bir kısmına paylaşımıyla alakası olmayan trend konuları hashtag ile iliştiriyor. Bunun dışında toplumsal gelişmelerle ilgili trend başlıkların altında provokasyon amaçlı sahte haberler yayılabiliyor. Örnek vermek gerekirse, bazı terör örgütü mensupları farklı kimlik altında Twitter'a girip bir gösteride polis herhangi bir müdahalede bulunmadığı halde bir çocuğun polis tarafından darp edildiğini iddia edebiliyor ve dış mihraklar bu şekilde halkla polisin arasını açmaya çabalayabiliyor. Bu tür ihtimaller insanların internette gördüklerine olan güvenini zedeliyor. Deliduman adlı eserdeki olaylar Gezi 1 eylemlerinin yaşandığı hassas zamanda geçiyor. Romanın ana karakteri Çağlar İyice'nin kız kardeşi Gezi Parkı'na kaçırılıyor ve Çağlar kız kardeşinin kaçırıldığını Twitter'da duyuruyor. Birkaç gün sonra kız kardeşine benzer birisi bulunuyor ve insanlar Çağlar'ın kız kardeşi bulundu zannediyor. Bunun üstüne Çağlar kız kardeşinin hala bulunmadığına dair bir paylaşım yapıyor fakat bu sefer insanlar onun ilgi çekmek istediğini düşünerek Çağlar'ın paylaşımının altına Çağlar'ı sahtekarlıkla suçlayan yorumlar atıyorlar. Bir insanın kayıp kız kardeş bahanesiyle popüler olmak isteyeceğini düşünmek bana hastalıklı geliyor ama maalesef sahte gönderiler insanları paranoyaklaştırıyor. Yazımın ilk paragrafında bahsettiğim Clickbait denilen yöntem, özellikle YouTube gibi video paylaşım sitelerinde de yaygın şekilde kullanılıyor. Örneğin, kaçırdığımız bir maçtan sonra internette maç özeti ararken başlığında maç özeti yazan bir video karşımıza maçtan rastgele fotoğraflar içeren alakasız bir video çıkabiliyor ve o fotoğraflardan birisi videonun kapak fotoğrafı olduğu için videoyu gerçekten maç özeti zannedip açabiliyoruz. Deliduman'daki başkarakter Çağlar da kız kardeşinin Gezi Parkı'nda yaptığı Michael Jackson dansının videosunun daha çok izlenmesi için video başlığını Gezi Parkı'na Polis Müdahalesi Esnasında Dokuz Yaşındaki Kızdan Muhteşem Moonwalk koyarak o an polis müdahalesine dair görüntü arayan internet kullanıcıların videoya tıklamasını sağlayıp zamanlarını çalmıştı. Aslında romanda Çağlar'ın bu davranışını incelersek sahte paylaşımları büyük oranda azaltabiliriz çünkü sahte paylaşımların sorumluları bizleriz. Bir haber sitesi verdiği haber linkinin başlığıyla ilgimizi çekip istemediğimiz içerikleri açtığımızda kızıyoruz ama birkaç beğeni fazla almak uğruna İnstagram'da paylaştığımız fotoğrafa fotoğrafla alakası olmayan etiketler eklemekten çekinmiyoruz. Başımıza gelmesini istemediğimiz durumu başkalarına yaşatmazsak toplumumuzu sahte gönderilerden büyük oranda kurtarabiliriz. İnanıyorum ki herkes kendine bu konuda çeki düzen verdiğinde diğer insanlar da irade gösterecektir. 2