11 KIZGIN ADAM VE 1 SOKRATES

Antik Yunan Dönemi'nin en tanınmış filozoflarından biri olan Sokrates'in bir hikayesini anlatarak başlamak istiyorum bu yazıma. O zamanın Delfi Kahini'ne en bilge insanın kim olduğu sorulur, Kahin dünya üzerindeki en bilge insanın Sokrates olduğunu söyler. Fakat sokrates Delfi Kahini'nin yanıldığını düşünür ve tanıdığı, tanımadığı herkese belirli konular üzerine sorular sormaya başlar, aldığı cevaplar doğrultusunda aslında insanların bildiklerini sandıkları şeyleri bilmediğini ve bunun farkında dahi olmadıklarını gözlemler. Bunun üzerine Delfi Kahini'nin yanına geri döner ve şöyle der: "Evet haklıymışşın. Ben dünya üzerindeki en bilge insanım. Çünkü bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğim ve bunu bilen tek kişi de benim. Sokrates hayatının bu döneminden sonra insanlara sorular sorarak onların bildikleri sandıkları şeyleri aslında bilmediklerini farkettirmeye devam eder. Bu davranışının sonucunda ölüm kendisi içi kaçınılmaz bir hal alır. Sokrates'in bundan yüzyıllar önce yaptığı gözlemlerin sonucu aslında günümüz için de geçerlidir. Çevremden gözlemlediğim kadarıyla birçok insanın aslında bildiği sandığı ama bilmedikleri şeyler onların değişmez ve sorgulanamaz inançlarından başka bir şey değil. Aslında bu zihin yapısı çağımızın en büyük psikolojik problemlerinden biri olan "önyargı"nın tanımını oluşturuyor. Bana göre, insanların bu yapıyı bireysel olarak muhafaza etmesinde herhangi bir problem olmasa da, bu düşüncelerin toplumsal düzeyde yayılması ve benimsenmesi ne yazık ki çok büyük sorunlar ortaya çıkarabilir. Kendi fikrinden olmayanı linç edercesine rencide etmek, toplum içerisinde farklı olanı yargılamak ve tahammülsüzlük. Tüm bunlar önyargılarımızdan arınamamızın bir sonucu. Bu filmi izlemeden önce insanların ön yargılarının, bastırılmış duygu ve düşüncelerinin karar verme sürecindeki etkisinin bu kadar büyük olduğunu tahmin bile edemezdim. Önyargı, nefret, alaycılık, umursamazlık gibi düşüncelerle sabitlenmiş birbirinden farklı on bir zihin ve aralarında, deyim yerindeyse bir Sokrates. Filmde, tek bir insan bize gösteriyor ki, insanların ön yargıları ne denli katı ve değiştirilemez gözükürse gözüksün, akılda oluşturulan tek bir soru işareti değişim kıvılcımını ateşlemeye yetiyor. Peki bu düşünceler değişebiliyorsa neden insanlar ilk olarak önyargılı olmayı seçiyorlar? Bunun ardında birden fazla neden oldugunu düşünüyorum. Çoğunlukla, derin bir değerlendirme yapmaktansa yüzeysel bir değerlendirme yapmak insanlar için hem daha kolay hem de daha güvenli bir yöntem olarak karşımıza çıkıyor. Yani topluluk olarak bir algı yanılsamasının arkasından gitmek birey olarak karar vermekten her zaman daha tercih edilir olduğu için haksız ama coğunlukta olan taraf, azınlık olan ama haklı olan taraftan daha güçlü bir konuma geliyor. Bu fikirden yola çıkarak günümüz politik, adalet ve toplumsal düzenin işleyişi üzerine çok ağır eleştiriler yapmak mümkün. Bir toplumun karar verme mekanizmaları çoğulculuğun veya yüzeysel yargıların idaresinde değil, her ihtimali değerlendiren, objektif olan, sonuca ulaşırken açık kapı bırakmayan zihinlerin idaresinde olmalıdır. Aksi takdirde, alınan kararlar birey ve toplum için geri döndürülemez problemler doğurabilir. Sonuç olarak, bu filmi ve ana fikrini ülkemizdeki birçok insanın izlemesi gerektiği taraftarıyım. Çünkü uzun yıllardır çekilen gerek siyasi gerek toplumsal sıkıntıların en büyük nedeni sabir fikirler, ön yargılar ve tahammülsüzlük. Dürüst olmak gerekirse filmi izlemeden önce eski bir film oluşundan ve siyah beyaz çekilmiş olmasından dolayı filme bile ön yargı ile yaklaşmıştım. Verdiğim en küçük ve masum kararda bile ön yargı ile hareket ettiysem ortada bir problem var demektir. Çok geç olmadan bu durumun farkına varmalıyız ve çözümler üretmeliyiz. Aksi takdirde ön yargılarımızın yerini pişmanlıklarımız alacak.