İNSANLIĞIMIZIN TEMELİ: SEÇİM

"Tanrı ne ister? Tanrı iyilik mi ister yoksa iyi olma seçeneğini mi? Kötülüğü seçen bir insan, kendisine iyilik dayatılmış bir insandan bazı açılardan daha üstün olabilir mi?" (Burgess 84) Kubrick'in harika bir şekilde uyarladığı A Clockwork Orange adlı bu filmde türlü olumsuzluklarıyla önümüze serilmiş bir distopya görüyoruz ve bu distopyada, suç işleme arzusu doğasına işlemiş bir çocuğun daha fazla kötülük yapması "Ludovico Tekniği" ile -yaptığı şeylerden tiksinti duyması zoraki bir şekilde sağlanarak- engelleniyor. Bunun sonucunda kendisine yapılan kötülüklere, kendi çıkarları uğruna her şeyi mübah gören insanlara, hatta haksız yere darp edilmeye bile karşı koyamaz hale geliyor. Alex adlı bu çocuğun, yaşının henüz on beş olması sebebiyle kendisine yapılanların ne kadar doğru veya yanlış bir uygulama olduğunu ayırt edemediğini ve bu yüzden böyle bir uygulamanın kendi üzerinde uygulanmasını kabul ettiğini farz edelim. Yine de bir çocuğun topluma ayak uydurması adına, doğru ile yanlışı ayırt etmek gibi önemli bir konuda kendi iradesini kullanmasına mani olmak hele ki bir hükümet için ne kadar doğru bir tutum olabilir ki? Bana kalırsa bir insan böyle bir şeyi en azılı düşmanına bile yapmazdı. Bu yazımda "seçim" kelimesinin bir insan için ne anlam ifade edebileceğini kendi cümlelerimle açıklamaya çalışacağım. Bence her şeyden önce seçim, insanı gerçek anlamda bir insan kılan asıl yetenektir. Seçim, benim şu an olduğum kişi olmamı sağlayan eylem değil mi zaten? Hayata dair bazı şeylere aklım ermeye başlayıncaya kadar bana bakıp beni büyüten kişiler tarafından benim hakkımda seçimler yapıldı. İşte en basitinden bir örnek: ismim, insanların bana seslenmek için kullandıkları tek bir kelime, bu seçimlerden biri sonucunda belirlendi. Gideceğim ilkokul yine bu seçimlerden birisiydi, şu an okuduğum üniversitede okuyabilecek düzeyde İngilizcemin olması bu seçimin doğurduğu büyük bir sonuçtu mesela. Tabi ki de bir noktadan sonra kendi seçimlerimi yapmaya başladım; yakın arkadaşlarımı seçtim, yapmaktan hoşlanacağım hobileri seçtim, edineceğim alışkanlıkları seçtim, öğrenim göreceğim üniversiteyi seçtim... En nihayetinde hayatımın şu ana kadarki kısmı seçimlerim sayesinde oluştu, ve bundan sonraki kısmı da seçimlerim doğrultusunda oluşmaya devam edecek. Böylesine bir seçim özgürlüğüne sahip olduğum için şanslı olduğumu düşünüyorum, peki ya bu özgürlükten mahrum bırakılsaydım? Eğer yapacağım seçimleri benim isteyeceğim türden geniş bir yelpazeden değil de, bana dayatılan tercihler arasından yapacak olsaydım geleceğe hala umutla bakabilir miydim? Bu umut benim sahip olmak istediğim bir umut mu olurdu, yoksa başkalarının sahip olmamı istediği mi? Bu soruların cevapları kişiden kişiye değişir elbet. Ben kendi adıma konuşayım, ufak çaplı hayallerle mutlu olmasını bilen bir insanımdır. Fakat seçim özgürlüğüm bu şekilde sınırlandırılmış olsaydı durumu kolayca kabullenebilirdim ve bu durum çok abartılı karşılanabilirdi. Bir genç olarak -umarım- önümde uzun bir yaşam olacak ve bu yaşamım boyunca edineceğim deneyimleri sırf başkaları istiyor diye kısıtlayacak olmak bende içten içe çöküntüye yol açabilirdi. Bu tür kısıtlamalara günümüz şartlarında tek bir örnek vermem yeterli olur diye düşünüyorum: aile baskısı. Nice Alex'lerin -şiddete eğilimli olma kısmı hariç- kendilerine aşırı miktarda "iyilik" dayatılması sonucu bunalıma girmesine, hatta intihar etmesine sebep olan türden bir baskı bu. Çocuklara ve gençlere yaşamak istedikleri şekilde bir hayattan ziyade, kendi arzularına göre bir hayat sunmaya uğraşan ailelerin en büyük hatası diyebiliriz. Yalnızca böyle ailelere veya ailesi bu şekilde olan insanlara değil, herkese hatırlatmam gereken bir şey olduğunu düşünüyorum: Dünyaya sadece bir kez geliyoruz, seçimlerimizin değerli olduğunun bilincine vararak istediğimiz gibi bir hayatı yaşamak adına bir adım atmış oluruz. Yunus Emre Düzağaç