Farklı Boyutlar

Elif, Paulo Coelho'nun tüm dünyada geniş yankı uyandırmış son romanıdır. Roman monoton hayatından bunalmış olan yazarın yolculuğunun ve bu yolculukta neler yaşadığını anlatan bir eserdir. Yazar diğer romanlarında olduğu gibi bu romanında da hayatı anlamlandırmaya çalışmıştır. Aslında bu romanı okumaya yazarın diğer bir hayatı anlamlandırma üzerine yazdığı eser olan Simyacı'yı okuduktan sonra karar verdim. Gördüm ki yazar hayatın amacını arıyor ve hayata dair ipuçları veriyordu. Yazılarında kendimden bir parça buldum. Simyacı'yı okurken hiç bitmesin istedim bitince de bu yazarın diğer yapıtlarını araştırdım ve son romanı olan Elif'in yine hayat üzerine yazılmış ve romanın başkahramanın yazarın kendisi ve bir Türk kızı olduğunu öğrendim ve daha sonra romanı hemen temin edip okumaya karar verdim. Romanı bitirdikten sonra da bu romanı okumayı seçmekle ne kadar doğru bir karar verdiğimi gördüm. Bu yazarın eserlerinin hoşuma gitmesinin en önemli sebebi benimde yaşamımı anlamlandırmaya çalışmamdır ve hayattan bunaldığım zamanlar hissettiğim duyguların yazarın duygularıyla benzer olmasıdır. İlk olarak yazarın hayattan bunalması, artık ilerleme kaydedemediği düşüncesini yorumlamakla başlayacağım, daha sonra yolculuk sırasında yaşadığı olaylardan dikkatimi çekenlerden bahsedeceğim ve yazarın yolculuk sırasında betimlediği şehirlerden en beğendiğimi ve nedeninin ne olduğunu söyleyeceğim ve son olarakta yazarın deneyim üzerine söylediği bir sözü beni etkilediği için yorumlamaya çalışacağım. Yazar romanın başında hayatının standarlaştığını, artık hayatında ilerleme kaydedemediğini düşünmektedir. Yazar 59 yaşındadır fakat yazarın düşüncesine göre bu alemde hala ilerlemeye devam etmesi gerekmektedir. Yazarın bu düşüncesini gerçekten ilginç buluyorum çünkü yazarla aynı yaşta bulunan bir çok insana baktığımız zaman ya sessiz sakin, hayatın yoğun olmadığı yerlere yerleşmiş ya da torun ve çocuklarıyla vakit geçirmek istemektedir. Fakat roman kahramanı yazarımızın içindeki enerji dışarı çıkmaya beklemektedir. Aslında yazarın moralini karşılaştığı bir medyum söylediği sözlerle bozmuş fakat yazar rastgele okuduğu bir dergide Çin Bambusu'nun hikayesini görmüş ve etkilenmiştir. Çin Bambusu 5 yıl toprağın altında köklerini salar ve 5 yıl sonra toprağın üstünde hızla büyümeye başlar. Yazar kendini bu Çin Bambusu'na benzetmiştir ve artık hayatta köklerini sağlamlaştırdığını düşünmüş ve arkadaşının da tavsiyesiyle yazar toprağın üstüne çıkmaya, yani kendi krallığını bulmaya karar vermiştir. Biraz önce söylediğim gibi yazarın bu kadar enerjiyi kendinde bulması başka bir şeyle tarif edilmelidir. Ben bu enerjinin kaynağını yazarın hayatın amacını anlama isteğinden kaynaklandığını düşünüyorum. Romanın geneline baktığımızda roman yazarı bir Hristiyandır ama bence yazar gerçekten 2 bu dine mensup değildir çünkü yazarın ruhunda bir şeylerin tatmin olmadığını sezdim. İşte yazar tam da bu yüzden ruhunun tatminsizliğini gidermek için böyle bir yolculuğa çıkma gereği hissetmiştir. Aslında yolculuğa çıkmak sorunlardan kaçmanın en güzel yoludur. Yolculuk basit bir seyahat olarak görülemez aslında raylar üzerinde, asvalt yollarda gittiğini zannedersin fakat öyle değildir. Dış evrende yapılan seyahat aslında insanın iç dünyasıyla bağlantı kurmasını sağlar, aslında bir köprü görevi görür. Camlardan şehirler, ormanlar, köyler geçtikçe insan ruhuna doğru yol almaya başlar. Kendini o çocukken okuduğu resimli masallardaki resimlerin içindeki biri gibi görür. Somut dünyadan ruhunun rahat ettiği zaman kavramının olmadığı seyahate çıkar. İşte yazarımızda bu seyahati böyle bir amaç için kullanmıştır ve aynı zamanda "Elif" diye tasvir ettiği geçmiş zamanlarda yaşamış olduğu düşüncesine inanmış ve zaman zaman bu yolculuk sırasında daha önceki yaşamlarına geri dönmeye çalışmıştır. Şimdi biraz da bu yazarın yolculuğu sırasında önemle vurguladığı "Elif" kavramı üzerinde durmak istiyorum. Aslında bu romanda o kadar çok üstünde durmak istediğim nokta var ki ama en önemlilerinin üzerinde duracağım. Öncelikle romanda geçen "Elif" kavramının tanımının geçtiği yerleri sizlerle paylaşmak istiyorum. "Birinci tarife göre geçmişe ve bugüne ait küçüklü büyüklü bütün noktaları içine alan Kainat'ta bir noktadır. Trende de olduğu gibi bu Elif'i ekseriyetle tesadüfen keşfederiz. Bu olayın gerçekleşmesi için kişinin ya da kişilerin- o noktayla aynı yerde bulunması gerekir. Bu yere küçük elif diyoruz.(97) "Küçük elif daima beklenmedik bir anda zuhur eyler. Sokakta yürürken, bir yerde otururken koca Kainat birdenbire karşına seriliverir. İnsana ilk anda müthiş bir ağlama isteği gelir, üzüntüden ya da sevinçten değil heyacandan. Kendine bile açıklayamasan da bir şeyleri anlamakta olduğunu bilirsin".(98) Büyük Elif, aralarında çok güçlü bir bağ bulunan sahip iki veya daha fazla kişinin tesadüfen Küçük Elif'te bir araya gelmesiyle zuhur eder. İki farklı enerji birbirini tamamlayarak zincirleme bir tepkimeye yol açar. Bu iki enerji... Hilal cümlemi tamamladı: ... fener lambalarını yakan, pillerin içindeki zıt kutuplardır ve ışığın yanmasını sağlarlar. Çekim gücüyle yakınlaşarak çarpışan iki gezegendir onlar. Eski, çok eski zamanlardan beri tanışan iki aşıktır. İkinci alem, Kader tarafından özel bir görev için seçilen iki kişinin doğru yerde karşılaşmasıyla tesadüfen ortaya çıkabilir."(98) Sizinle bu "Elif" kavramının tanımının geçtiği her cümleyi paylaşmak istedim çünkü roman yazar ve aynı zamanda roman kahramanının yolculuğu sırasında hayatının krallığına ulaşmasında en büyük pay bu "Elif" denen kavramındır. Aslında yazar bir başka dünyaya yolculuk yapmak için geçiş kapısının bulunduğu yere "Küçük Elif" ismini vermiştir."Küçük Elif" bizim bulunduğumuz zamandan geçmiş zamana açılan kapının bulunduğu yerdir. Hani hepimizin izlediği şu ütopik filmlerde parlayan bir kapı varya herkesin ışınlanmış gibi başka boyuta geçtiği kapı işte yazar bu kapıya "Küçük Elif" demiştir. Yazar "Büyük Elif'in" gerçekleşmesi için birbirini çok seven iki insanın aslında birbirleri için yaratılmış, birbirlerini tamamlayan iki parçanın bir araya gelmesi gerektiğini anlatmak istemiştir. Eğer parçalardan biri eksik olursa "Büyük Elif'in" gerçekleşmeyeceğini bize söylemek istemiştir. Yolculuğun başlaması için biletin olması gerekmektedir, bu bilet Elif'i yaşamak isteyenler için her zaman diğeridir. Yani bu bilet yazarımız Paulo COELHO için Hilal, Hilal için Paulo COELHO demektir. Bütün şartlar yerine getirildiğinde, yani kapının önüne gelip biletler okutuldukdan sonra zamanın içindeki gizemli yolculuk başlamıştır. Artık 3 kolunuzdaki saat olarak kavramlandırdığınız, zaman kavramını ölçtüğünüz alet işlevini yitirmiştir. Artık zamanın olmadığı ama yüzyılların olduğu bir kavram içindesinizdir. Eğer geçmişte ayrı bir yaşamınız olduğuna inanıyorsanız farklı yerlere gidebilirsiniz. Kimbilir zamanın birinde bir kralsınızdır, o duyguyu tadabilirsiniz. Belki de bir dilencisinizdir, dışardan göründüğü gibi değil de tüm gerçekliğiyle anlarsınız dilenmenin anlamını, belki de yazar gibi bir kilise görevlisisinizdir. Kim bilir?Aslında yazar bize Elif'i anlatırken ruhun somut bedenden uçup gitmesini anlatmak istemiştir. Yazar ruhun bedenden çıktığında asıl özgürlüğüne kavuştuğunu düşünmektedir. Yani insan vucudunu ruhun kapalı tutulduğu bir zindan olarak görmüştür. Uykuda da öyle değil midir?Ruhumuz gitmez mi farklı yüzyıllara, farklı yerlere?Aslında insanın iki farklı yaşama sahiptir. Bir fiztolojik yapısıyla ruhunun birlikte oluşturduğu ve bir gün sona erecek olan yaşamı ve bir de asla sona ermeyecek olan sadece ruhunun oluşturduğu yaşamı. Ruhun yaşamı insan hayattayken uykuya daldığında başlar. İnsan ölümün bir provası olan uykuya daldığı zaman ruh artık serbest kalmıştır, özgürlüğüne kavuşmuştur. Rahat etmiştir. Bu açıdan düşündüğümüzde aslında ölüm bir yok oluş değil aslında gerçek bir kurtuluştur. Yazar bu açıdan trende rehberi Yao'ya bu durumu şöyle açıklamaktadır: "İnsanın belleğinden yakasını kurtarması büyük emek ister, ama bunu başardığında sınırlarının zannettiğinden çok daha geniş olduğunu görürsün. Adına Kainat denen, bütün sorunları ve çözümleri barındıran bu devasa bütünün içindesin. Geçmişine değil ruhuna git. Kainat pek çok değişimden geçerek tazelenir. Bu değişimlerin her birine hayat deriz. Fakat nasıl hücrelerin değiştiği halde sen aynı kalıyorsan zaman da geçip gitmez, sadece değişir. Yaketerinburg'da bir şeylerle uğraşan kişiyle aynı insan olduğunu sanıyorsun. Oysa öyle değilsin. Konuşmaya başladığımda farklı biriydim. Tren de Hilal'in keman çaldığı yerde değil. Her şey değişti ve bunu tam olarak kavrayamıyoruz. Ama günün birinde bu hayatın miladı dolar, diye araya girdi Yao. Miladı mı dolar?Ölüm, başka bir boyuta açılan kapıdır. Gelgelelim ne söylersen söyle, sevdiklerimiz de, bizler de günün birinde gideceğiz. Sevdiklerimizi asla, asla kaybetmeyiz dedim ısrarla. Onlar bizimledir, hep hayatımızdadırlar, sadece başka odalardayız. Öndeki vagonda kimler var göremiyorum, ama bizimle, sizinle, herkesle aynı anda seyahat eden insanlar var. Belki konuşamıyoruz, vagonda ne olup bittiğini göremiyoruz, ama ne önemi var;sonuçta onlar oradalar. Hayat dediğimiz aslında bir tren katarıdır. Bazen şu, bazen bu vagondayızdır. Kimi zaman, rüyülarımızda ya da olağanın ötesindeki hayata teslim olduğumuzda vagondan vagona da geçebiliriz. Ama onları ne görebiliyoruz ne de irtibat kurabiliyoruz. Tam tersine. Her gece uyurken başka bir düzleme geçeriz. Dirilerle, ölü diye yaftaladıklarımızla, başka boyutlarda olanlarla, kendi kendimizle-yani bir zamanlar olduğumuz ve ileride olacağımız kişilerle- konuşuruz"(115) Gördüğümüz gibi yazar ölümü boyut değiştirmek, yani vagon değiştirmek olarak görmüştür. Bu konu hakkında daha yazılacak çok şey olduğunu düşünmeme rağmen bu pragrafımı burada sonlandırmak istiyorum çünkü gördüğünüz gibi söz sözü açıyor bu nedenden dolayı romanda dikkatimi çeken diğer önemli unsurlara değinmek istiyorum. 4 Romanda yazar 9288 km tren seyahati boyunca çok çeşitli Rus şehirlerinden bahsetmiştir. İnsan romanı okurken o bölgeyi, yöreyi, yaşam tarzını az çok gözünün önüne getirebiliyor. Sizinle bu yörelerden yazarın betimlemesine göre en hoşuma gideninin "Baykal Gölü" ve çevresinin olduğunu paylaşmak istiyorum. Bunun nedenini söylemeden önce yazarın betimlesini sizinle paylaşacağım: "Karşı kıyısı zor seçilen bir göl, berrak sular, arka planda karlı dağlar, henüz yeni yola çıkmakta olan ve herhalde gece çökerken dönecek olan bir balıkçı teknesi. Günün birinde buraya yeniden gelip gelemeyeceğimi bilemezdim, onun için bütün varlığımla orada olmak istiyordum. Derin derin soluyarak her şeyi içime çekmeye çalıştım.(188) Yazar bu sözleri söylerken adeta benim yaşamak istediğim yeri betimlemiş. Bu betimlemelerden gözümün önünde beliren şekli sizinle paylaşmak istiyorum. Bir tepede küçük bir kulübe içinde sobası olan ve bacası tüten, çevrede tek tük olan evler, tepenin biraz aşağısından akan bir ırmak ve ırmağın kenarında balık tutmaya çalışan bir adam, bacası tüten küçük külübenin hemen önünde kül olmayı bekleyen odun parçacıkları, ırmağın biraz ilerisinde bir göl ve sabah yola çıkmış olan balıkçının akşam tam güneş batarken geri dönüşü ve yalnızlık. Yazar yukarıdaki küçük betimlemesiyle gözümün önünde bunların canlanmasını sağladı ve bir an mutlu olmamı, ruhumun huzur bulmasını sağladı. Herkesin mutluluğu ayrıdır, ve mutluluğu elde etmek için parçacıkları zamanında tam yerine oturtmak gerekir. Benim mutluluğumda belki yalnızlığı ve doğayı birbiriyle bütünleştirmektir. Yazar Baykal Gölü ve civarından bahsederken sanki bende kendi Elif'imi yaşadım. Gözlerim belki satırları takip ediyordu ama ruhum başka bir yerdeydi. Ama gözlerim ne zaman bu satırları takip etmeyi bırakacak olsa ruhumda geri dönecek ve gizem bozulacaktı. Burdan ben şu sonucu çıkarıyorum. Bizim somut bedenimiz bu evrenle, insanın bilmediği, sadece ruhunun ulaşabildiği evren arasında bir köprü vazifesi kurar. Yani eğer gözlerim o satırları takip etmeseydi gözümün önüne bu yaşamak istediğim yer gelmeyebilirdi. Ve son olarakta Yao ve yazar arasında geçen konuşmanın küçük bir kısmını sizinle paylaşmak istiyorum. "Bazı şeyleri gerçekten tecrübe etmeden öğrenmek mümkün müdür?Evet, ne var ki o zaman asla senin gerçek anlamda bir parçan olmazlar."(216)Bu romanı okurken bir çok cümlenin altını çizdim fakat sizinle hepsini paylaşmak için fırsat bulamayacağım. Yukarıda sizinle paylaştığım alıntıda yazarın Yao'ya cevabı beni gerçekten çok etkilemiştir. Düşündüğümüz zaman bence bilgi denen kavram geçmişteki insanların deneyimleridir ve biz bilgiyi öğreniriz kendimizden bir parça olarak görmeyiz. Ama biz bir bi gerçeği ortaya çıkardığımız zaman onu sahipleniriz, onu bir parçamız olarak düşünürüz. Belki bir çok hikaye anlatılmıştır bize geçmişteki insanlarla ilgili onların yaptığı hatalara düşmememiz için, ama bir çok insan bu hikayeleri dinlemesine rağmen gene de bu hatara düşmüştür. Çünkü onlar bu hikayeleri yaşamamışlardır, sadece dinlemişlerdir. Sizin heyacanlandığınız zamanı anlatırken ki ruh halinizi ve başka bir kişinin heycanını anlatırken ki ruh halinizi karşılaştırabilirsiniz. Siz o olayı yaşamışınızdır ve o sizin bir parçanızdır ve bu nedenden dolayı bu olaya çok önem verirsiniz. Fakat kaşınızdakinin yaşadığı olayı dinlerken ruh haliniz bana göre genelde sakindir çünkü siz onu sizin bir parçanız olarak görmezsiniz. Bu olay sizin geçmişinizde belirli bir aralığı kapsamamaktadır ve bu neden dolayı sadece dinler ve yorumlarsınız ve belirli bir süre sonra unutmaya başlarsınız ama o olayı yaşayan kişi o olayı asla unutmaz. İnsanı somut bir beden olarak değilde yaşadığı hayatı onun asıl bedeni olarak düşünürsek aslında insanın asıl bedeni onun deneyimlerinden oluşur. İyi veya kötü başından geçen her bir olay onun 5 soyut bedeninin hücreleridir. İnsanın öğrendiklerini ise insanın dışardan aldığı ilaçlara benzetebiliriz. Gerçekten bunlar faydalıdır ama hiç bir zaman gerçekten asıl beden olamazlar. Yazar bu durumu en iyi tarif eden kelimeleri bulmuş ve en güzel cümleyi oluşturmuştur. Yazar bu romanında yine hayatı anlamlandırmaya çalışmıştır fakat bunu anlamdırmayı bu defa yolculuğu sırasında kendi başından geçen olayları yorumlayarak yapmıştır. Yazar bir çok kez "Elif" diye adlandırdığı olayı yaşamış; ruhunu belirli koşullar yerine geldiğinde dışarı salmıştır ve geçmişteki yaşamına gitmiştir. Bu romandaki en önemli olay yazarın hayatının amacını bulmak için yolculuğa çıkması ve yolculuk sırasında "Hilal'le" yaşamış olduğu "Elif" olayıdır. Romanda beni etkileyen kısımlardan birinin de yazarın Baykal Gölü ve çevresini betimlediği kısmı tekrar söylemeden geçemeyeceğim. Bu kısımda insan gerçekten bir masalın içinde yaşıyormuş gibi hissediyor. Romanı genel olarak değerlendirdiğimiz zaman yazar gerçekten çok farklı bir ruh haline sahiptir. Hayata çok farklı pencerelerden bakmaktadır. Romanın içinde bir çok değerli düşünce vardır fakat hepsini sizinle paylaşamadığım için gerçekten üzgünüm. Hayata gerçekten farklı boyutlardan bakmak isteyen insanların yazarın bu eserini mutlaka okumalarını tavsiye ediyorum.