FANTEZİNİN EFENDİSİ

Böylesi büyük bir eserin incelemesini yazmaya nereden başlasam bilemiyorum. Sanki bir yerden başlasam öbür tarafa haksızlık yapmış olacağım, en ufak bir hata ile girsem saygısızlık olacak. Fantastik edebiyat üstünde etkisi işte bu kadar büyük olan bir eserden söz ediyoruz. Yalnız fantastik edebiyatta değil dünya edebiyatında da büyük bir iz bırakmış, modern İngiliz edebiyatının başyapıtlarından biri sayılan bir eser. Türü sevmeyen kişiler tarafından bile kötü yorum almayan bir eser. İşte karşınızda: Yüzüklerin Efendisi. On dokuzuncu yüzyılın en büyük yazarlarından biri kabul edilen J. R. R. Tolkien, taslağını bir toplantıya alelacele yazarak yetiştirdiği ve aslında bir çocuk kitabı olması amaçlanan Hobbit isimli kitabıyla Orta Dünya olarak adlandırılan yeni bir evrenin kapılarını açar. Yarattığı bu evreni yalnızca bu kitapla sınırlamayıp ömrü boyunca durmaksızın aldığı notlar, birbiri ardına gelen düzeltmeler ve basılan kitaplarının haricinde taslak halinde kalan onca çalışmasıyla o kadar genişletir ki o evrende birbirinden eşsiz onlarca öykü ortaya çıkar. Öyle ki bu öykülerin başı gelir; evrenin yaratılışına, zamanın başlangıcına dayanır. Çoğu romanın ya da kitapların geçtiği evrenlerin belli bir zaman diliminde geçtğini ve hatta kendi dünyamız hakkında bile o kadar geniş bir bilgiye sahip olmadığımızı düşünürsek ne kadar yaratıcı bir düşünce ürünü olduğunu daha rahat anlarız. Orta Dünya'da geçen ve (Tolkien'in yazdıklarından ortaya çıktığı kadarıyla) kronolojik olarak son sırada yer alan öykü de Yüzüklerin Efendisi adı altında kitaba dönüştürülür. Aslında eser üç adet kitaptan oluşsa da çoğu kesim tarafından tek kitap olarak alınır. Yüzlerce sayfa not ile oluşturulan bu kitapta tabii olarak o kadar çok detay vardır ki okuyanların içinde kaybolmasına sebep olur. Ülkemizde kısmen geç yayınlanmış olsa da İthaki yayınevinin harika bir çeviriyle okuyuculara sunduğu kitap ülkemizde de gerek fantastik edebiyatseverler gerek diğer edebi kesim tarafından saygıyla karşılanmıştır. Zaten İthaki, bu gibi ağırbaşlı ve büyük potansiyelli kitapların çevirisini hakkını vererek yapmasıyla tanınmıştır. Yapay olarak eksiksiz şekilde bir dil oluşturan, modern fantastik ögelerin temellerini atmış ve kahramanlar ile olayların geçtiği çevreyi böyle detaylandıran bir kitabın saygıyla karşılanmamasını beklemek yanlış olurdu zaten. Dünya çapında da büyük ilgiyle karşılanan eser üzerine yirmi birinci yüzyılın başında çekilen üç adet film ve aynı tarihlerde çıkan bilgisayar oyunları da bunun göstergesidir zaten. Filmlerin yakaladığı apayrı başarıdan sonra zaten bir popüler kültür ögesine dönüşmemesi imkansızdır. Burada ayrıca film müziklerinin bestecisi Howard Shore'a ve seslendirdiği o muhteşem aryalar için Enya'ya teşekkür etmek gerekir. Yakalanan bu başarının ardında o efsanevi, yıllar sonra bile dinleyince insanın tüylerini diken diken edebilen şarkıların yeri yadsınamaz. Üç kitabın toplamı yaklaşık olarak bin yüz sayfadan oluşuyor ve bu sayfalara Tolkien'in (ölümünden sonraki baskılarında oğlunun) eklediği evren hakkındaki ansiklopedik bilgiler dahil değil. Üç kitabı ayrı ayrı alabileceğiniz gibi tek ciltlik özel sürüm olarak da bulabileceğiniz kitabın arka kısmında dünya hakkında akıl almaz derecede bilgi, elf dilinin kuralları ve etimolojik bir sözlük bulunuyor. Şayet koca eser yetmezse açlığınızı buradan da giderebilirsiniz. Ben, şahsen elflerin isimlerini anlama kısmında bu sözlüğü çokça kullandım. Her birinin belirli bir olay ya da özellik yüzünden koyulduğunu örünce epey şaşırıyor insan. Aslında eser her ne kadar fantastik edebiyat içinde geçse de romantizm, felsefe ve birçok başka çerçeveden bakıldığında da oldukça doyurucu. Örneğin kolay kolay duygulanmayan biri olarak ben kitabı okurken (başında, sonunda, birçok yerinde) duygu seline kapıldım. Ne hissedeceğimi bilemediğim yerler oldu. Film müziklerinden de en az bir tane açar dinlerim her gün. Yani orklar, hobbitler ve elflerle alakanız olmasa bile işlediği çeşitli konulardan birine kapılacaksınız. Buna emin olun. Evreni çok beğendiğiniz takdirde internette yapacağınız ufak bir araştırmayla karşınıza çıkabilecek onlarca forum sitesi ve yüzlerce konudan oluşan incelemeler var. Benim önerim ise önce olayların başını anlamak için Hobbit'i, sonra hem okuduğum en iyi drama olması hem de evrendeki birçok olayı şekillendirmesi sebebiyle Hurin'in Çocukları adlı kitabı sonra da bütün bunların nihai bir anlama kavuşabilmesi için evrenin tarihini baştan sona anlatan Silmarillion isimli destansı eseri okumanızdır. İnanın bana tamamen farklı bir gerçeklik içine çekileceksiniz. Eser hakkında ve evreni hakkında söylenebilecek daha yüzlerce söz, yazılabilecek onlarca sayfa yazı var fakat hepsini anlatmaya kalkarsam ne ben altından kalkabilirim ne de siz kitapları okumuş olma zevkini tadabilirsiniz. En iyisi mi en yakın kütüphanede bir adet bulunduğundan emin olduğum bu kitabı gidip derhal okuyun da ne dediğimi daha iyi anlayın.