HALİDE EDİP'TEN BU YANA DEĞİŞMEYEN TÜRKİYE

Halide Edip Adıvar ülkemizin en zorlu süreçlerine canlı tanıklık etmiş, her zaman vatan ve millet sevgisinden ödün vermemiş kadın bir yazarımızdır. Şüphesiz ki, Türk Edebiyatı'nın ve Türkiye Cumhuriyeti'ne damga vurmuş en önemli kadın aktörlerden biridir. İşgal altındaki bir ülkeye, insanların durumuna ve yaşadıklarına canlı tanıklık etmiştir. Özellikle İzmir'in işgali üzerine düzenlenen Sultanahmet Mitingi' inde ağlayarak yaptığı şu konuşma ile ; ''Türkiye'nin istiklal ve hayat hakkını alacağı güne kadar hiçbir korku, hiçbir meşakkat önünden kaçmayacağız. Yedi yüz senelik tarihin ağlayan minareleri altında yemin ediniz! '' halkı cesaretlendirmiş ve ne kadar cesur, vatansever bir hanımefendi olduğunu ortaya koymuştur. Halide Edip Adıvar, Milli Mücadele dönemini konu alan eserleriyle toplumda bir farkındalık yaratmayı amaçlamış bunu yaparken de bazı toplumsal sorunlar üzerinde durmuştur. Vurun Kahpeye adlı eserini incelediğimizde toplumumuzun hala da devam etmekte olan sorunlarına parmak bastığını söylemek sanıyorum hiç de yanlış olmaz! Bu toplumsal meseleler eserde de üzerinde durulduğu gibi Anadolu insanının batı insanı tarafından küçümsenmesi, kadın-erkek eşitsizliği ve aşırı muhafazakarlıktır. Romanın başkahramanı, genç bir öğretmen olan Aliye, ideallerinden vazgeçmeyen, vatanseverliğiyle ve halkına verdiği değerlerle her açıdan dört dörtlük bir Türk vatandaşı örneği sergileyen geleneklerine ve kültürüne bağlı genç bir hanımefendidir. Aliye genç bir öğretmeninin tavsiyesiyle Anadolu'da öğretmen olarak çalışmak istemektedir. Ancak, diğer öğretmen arkadaşlarının İstanbul'u Anadolu'dan çok farklı görmeleri ve Anadolu insanını küçümseyerek, İstanbul'da kalmak için kırk takla atmaları Aliye'nin hiç de hoşuna gitmez. Bu durum açıkça gösterir ki, ülkemizde Batı kesiminde yaşayan insanlarımızın kendini aydın, çağdaş ve batılı tanımlayarak Anadolu insanını hor görmektedir. Bunun en önemli nedenlerinden biri ise, Avrupa özentiliğidir. Bu özellikle, Milli Mücadele döneminde de sıkça rastladığımız bir durumdur. Bu tip insanlara örnek olarak İngiltere, Fransa ya da Amerika Birleşik Devletleri'nin sömürgesi olma taraftarları verilebilir. Hatırlanacağı gibi bu insanlar bazı cemiyetler oluşturarak, Batılı ülkelerle işbirliği yapmış ve ülkenin toprak bütünlüğüne zarar verecek bazı faaliyetlerde bulunmuşlardır. Ne yazık ki, Batı özentiliği hala ülkemizin içerisinde yer etmiş bir sorundur, bu tip insanlar kendi kültürel ve geleneksel değerlerinden uzaklaşarak, diğer insanlara gözlerindeki acıma duygusuyla bakmaktadırlar. Halide Edip Vurun Kahpeye adlı eserinde yaptığı gibi bu tip insanları eserlerine konu edip eleştirmiştir. İkinci olarak, Yazar, kadın-erkek eşitsizliğine vurgu yapmış, Anadolu'da kadına karşı bakışın ne durumda olduğunu kurgusal bir yapıyla gözler önüne sermiştir. Milli Mücadele'nin yaşandığı dönemde, Anadolu insanımızın kadını değersiz görme anlayışı hakimdir. Bu mantığa göre, toplumdaki değer, fiziksel güç ile doğru orantılıdır. Yani, erkek çalışır, para getirir ve kadın evde çocuklara bakar, ev işleriyle ilgilenir. Bu mantıkla paralel olarak, aileler kız çocuklarının okumasını gerekli bulmamış ve kadınların cahil, kendi ayakları üzerinde duramayan bireyler haline gelmesine sebep olmuşlardır. Ne kadar acıdır ki, günümüzde bile toplumumuzun bazı bölgelerinde, bu tip durumlara sıkça rastlanmaktadır. Son olarak, Halide Edip, Anadolu insanının Milli Mücadele yıllarında aşırı muhafazakar ve tutucu olmasını eleştirmiş, farklılıklara karşı nasıl cephe aldıklarını mükemmel kurgusal bir yapıyla, okuyucunun hizmetine sunmuştur. Kitapta da bahsedildiği gibi Hacı Fettah Efendi karakterindeki insanların nasıl yobaz, yozlaşmış bir kafaya sahip olduğu ve bu karakterdeki insanların dini nasıl istismar ederek, kendi çıkarlarının doğrultusunda halkı örgütlendirip, kendine yandaş yapması akıcı bir şekilde gösterilmektedir. Bu gibi durumlar, yaşadığımız dönemde de toplumun bazı kesimlerinde sıklıkla görülmekte, örneğin insanlar açık giyiniyor, içki içiyor gibi söylemlerle o insanlara karşı cephe alıp, onları toplumdan soyutlamayı kendilerine görev addetmektedirler. Halide Edip Adıvar, yukarıda da bahsedildiği gibi, toplumdaki çatışmayı gözler önüne sermiş, bazı kesimin batı özentisi olup diğer insanları aşağılamasını anlatmış ve diğer kesimin kadına karşı olan bakış açısını gözler önüne sermiştir. Aynı zamanda aşırı muhafazakarlığın sonucunda bazı insanların nasıl dışlandığını ve bu durumun nasıl acı verici olaylara sebebiyet verdiğine dikkat çekmiştir. Adeta dünden bugüne toplumumuzun üzerine bir ayna gibi tutulan bu eseri toplumuzun her kesimindeki insanımızın okumasını tavsiye ediyor, her ne kadar zor olsa da, okuduktan sonra hatalarından ders çıkarmalarını umut ediyorum...