Kölelikten Deliliğe

İnsanın bebeklikten süre gelen en yaygın alışkanlığıdır istemek ve arzularını tatmin etmeye çalışmak. Her ne kadar kimileri isteklerinin kurbanı olmuşlara egoist ve bencil gibi yakıştırmalar yapsa da bizleri insan yapan olgudur isteklerimiz ve arzularımız. Günümüzde var olan her olay savaştan tutun barışa kadar insan nefsinin bir sonucudur diyebiliriz. Sokaktaki kalabalıkta herhangi iki kişinin ne açıdan olursa olsun birbirine asla benzeyememesi kadar güzel bir imkansızlık da insanlar arasındaki istek çeşitliliğinden kaynaklanır. Herkesin sanki robot gibi aynı şeyleri hissettiği ve istediği, aynı şeyleri yaptığı hatta aynı şeyleri giydiği bir gerçeklik düşünsenize. Modanın, sanatın yok olduğu hatta yaratıcı fikrin değerinin kalmadığı bir olasılık insana ne kadar yabancı bizim için ne kadar dayanılmaz değil mi? Aynı şekilde hüsranımız, kayıplarımız da arzularımız ve düşlerimiz gibi insanın en hakiki gereğidir. Hüsran nasıl insan doğasında var diye soracak olursanız da şunu demekte sakınca görmüyorum: Hüsranımızın her türlüsü bir şekilde bir istekle, bir dilemeyle başlar. Her hüsran duygumuz altında ulaşamadığımız isteklerimizi, hayallerimizi barındırmaz mı? Hüsran isteklerimizin dolayısıyla da biz insanların en hakiki sonuçlarındandır. İnsanın kendini kasvete sokması, kendi hüsran duygusunu kendi elleriyle şekillendirmesi öz saldırı ya da öz acımasızlık gibi düşünülebilir. Fakat hislerimizin bizi götürmeye çalıştığı yerde başka ipuçları gizlidir. Demek istediğim kalbimizin bizi hüsran yağmuruna tutmasında bir sebep yatar. Maalesef ki günümüz toplumundaki büyük yanlışlardan diğer bir tanesi de üzüntümüzü geçiştirmeye çalışarak kendimizi kifayetsiz haz düşkünleri haline getirmemiz. Bizi insan yapan hislerimizden uzaklaştıran bu durum kendi mahrumiyetimizin sahte tatmini olarak da anlatılabilir. Kulaktan dolma laflarla kendimizi geçiştirmek, başka uğraşlara yönelmek gibi örneklerine sıkça rastlarız fakat bunun insanın kendi isteğinden kaçtığı bir nevi kendi özünden uzaklaştığı ve kendini tanımaktan korktuğu gerçeğini bir çoğumuz göz ardı ederiz ya da farkına varamayacak kadar acizizdir. Bu aciz davranışımız o kadar tehlikelidir ki yaşamımız öyle her istediğimizi elde edemediğimiz diye değil, arzularımızın bizi bu denli yıprattığı, istediklerimiz katlanılmaz sonuçlara gebe olduğu için trajikleşir. Yapmamız gerekenin o kadar basitken içimize çektiğimiz nefesi kendimize zehir etmek niye? Yapmamız gerekenin o yağmurlu havayı odadaki camımızdan seyretmek ya da yatağımıza uzanıp yağmura aldırış etmemek değil de dışarı adımımızı atıp her bir damlayı yüzümüzde hissetmek olduğu bir durumda yağmurun bizi odaya kapatmasına izin vermek niye? Dışarı çıktığımızda belki o bulutların arasında bizi aydınlatacak olan güneşimizi bulabiliriz; hüsranımızı ona sebep olan aslını anlayabilir ve dinginleştirebiliriz. Hüsranımıza olabilecek gerçek tatminin anahtarı hissedilen yoksunluğun doğasını anlamamızdır. Ve oraya dikkatlice baktığımızda göreceğimiz kendimizi arzularımıza kaptırışımızdan başka bir şey olmadığıdır. Attığımız her adımda arzularımızın tatmini yakalamaya çalışmaktan kendimizi derin bir kuyuya attığımızın farkına varamıyoruz. İnsanın istek ve arzularının peşinden koşması kadar takdir ettiğim bir şey yoktur ama sadece istek ve arzularının kölesi olmadığımız, onların kendimizi harap etmesine izin vermediğimiz zaman. Bu yüzden insan kendi isteklerini kontrol edebilmeli onların farkına varmalı ve onları doğru şekilde yönlendirmeli. Bunu yapabilmenin görünen tek mümkün yolu kendini tanımaktan çekinmemek asla korkmamaktır; dışarıdaki fırtınalı havaya cesurca o ilk adımı atabilmektir. İnsanların fırtına sürecinde kendince uyguladıkları aslında kafi olmadığı gibi bizi daha da isteklerimize tutsak eden dolayısıyla hüznümüzü içimizde daha da körükleyen bir yöntem daha var. Nasıl hüsranımızdan kaçmak istediğimiz bir yöntem bizi oraya daha sıkı bağlayabilir ve neden insanlar bunu yapar? İnsanların fark etmeden yaptıkları şeylerden biri olan çocukluklarından gelen bu alışkanlığa aşırı yorum tutumu diyebiliriz Bir nevi çocukluğumuzda bilmediğimiz ya da kavrayamadığımız olgulara saldırmamız gibi; onları eleştiri yağmuruna tutmak da denebilir. Bizim durumumuzda ise hüsrana uğrayan bir gencin hüsranının nedenini kavrayamadığı zaman onun kaynağına kendi arzularına yani kendi özüne saldırması gibidir. Her ne kadar çocukluğumuzda bunu bilgi eksikliğine bağlı sürdürsek de yaş ilerledikçe kavrayamamak dediğimiz şeyin yarattığı korkuyla kendi kendine oluşan bir süreçtir. Fakat aşırı yorum bir kaçış değil aslında intikam alırcasına kavramak, sarılmaktır. Tablonun son halinde ise kavramama özgürlüğü elinden alınmış arzularına sonuna kadar bağlı ya da bağlı olmak zorunda bırakılan bir zavallı görebiliriz. Elimizdeki kavrayamama özgürlüğünü de bu yolla yok etmiş oluruz. "Bu satırlarda uzun uzun açıklayabilmek mümkün değil ancak insanların bir şeyleri bilme hakkı olduğu kadar bilmeme hakları da vardır. Kendilerine dair ötekine dair, hayata dair. Bir şeyi bilme yanılsaması o şeyi bilmeme ihtimalini özgürlüğünü, onları bilmeyerek onlarla başka bir şey yapabilme özgürlüğünü yaratır". (Isıyel, 2015, parag. 5) Olayın önemini belki Isıyel'in (2015) şu sözleriyle izah edebiliriz: "Bilmenin yanı sıra bilmemeyi de öğrenebilir miyiz? Ve bundan nasıl bir fayda doğar? Ya da hayatlarımızın hangi alanında bilmemek, kavrayamamak bize durgunluk değil de canlılık katar? Kavramak ya da kavrama isteği ne zaman zihnimizin ufkunu daraltır?" (parag. 6) Bütün bilme ve kavrama gibi terimler sonuçta aynı kapıya çıkıyor; bir şeyi istediğimiz için kavramaya çalışırız. Oysa ki bilmemeyi kavrayamamayı becerebilsek kendimize bu özgürlüğü tanıyabilirsek kendimizi bize tutsak eden isteklerimizin zincirlerini kırmış oluruz. Artık olay isteklerimizin bizi değil de bizim isteklerimizi kontrol ettiğimiz bir hal alırdı. Bunun için yapmamız gereken tek şey bilmemeyi öğrenmek becerebilmek. Genel anlamda insanlar bir şeyden kaçarken, başka bir şeye koşarak bu kaçma ihtiyacın giderilebileceği idrakiyle davranıyor fakat kaçtıkları şeyin esiri olduklarının farkına varamıyorlar. Önemli olan kaçtığımız şeyi kontrol altına alabilmek ve bunun da bahsettiğim gibi mümkün iki yolu mevcut; biri tam anlamıyla olayın idrakini kavraması ve insanın isteklerinin farkına vararak onları kontrol edebilme özgürlüğü birazcık zor görünen. Hadi biz kolay olan diğer yolu ele alalım. Deli rolü yapmak, aslında her insanın sahip olduğu en temel haklarından biri, kavrayamama ve bilmeme özgürlüğü kullanması bizi isteklerimize esir olmaktan alıkoyar. Peki birinin deli olduğuna gerçek anlamda nasıl karar veririz ya da deliler normal bireylere kıyasla neden hüsran duygusuna sık kapılmazlar. Evet, genel anlamda deliler olayları kavrayamazlar ya da kavradıklarını sanırlar. Bu onlara isteklerinden kurtulma özgürlüğünü sunan ana etmendir. Fakat delilerde gözlemleyebileceğimiz diğer farklılık ise onların isteklerinin ve arzularının bir bebek kadar saf ve küçük çaplı olması. Belki bizim de ihtiyacımız olan isteklerimizde abartılı olmamak; hayatın görmediğimiz yanlarından haz alabilmektir. Hayatın didiklediğimiz yanlarını halının altına süpürmekten vazgeçmemizin ve süpürdüklerimizden zevk almamızın, hayattan kaçırdıklarımızı fark edip artık onları yaşamamızın zamanı geldi. Yaşayabilmek varken yaşanamamış hayata övgü neden? Önemli olan bu yazıdan ne çıkardığınız değil, bu yazı sizi hangi arzularınızın içinden çekip çıkarıyor? Phillips'in (2015) kastettiği gibi "okumak -kelimenin en iyi anlamıyla- bir tür kaçınmacılıksa o zaman insan okuyarak neyden uzaklaşmak istediğini keşfedebilir demektir". (p. 159)