HİÇ KİMSENİN YENGESİ OLMAMALIYIZ

Tanıl Bora ve Mustafa Çiftçi'nin derlediği Yengeler Cumhuriyeti kitabı, açıkçası daha önce hiç üzerine düşünmediğim, kitaptan haberim olmasa düşüneceğimi de sanmadığım bir konuyu inceliyor. "Bu hatun kim?" "Yengeniz olur." Bu diyalogtaki "yenge" kavramı üzerine değişik isimlerin düşünce yazılarının olduğu kitapta en fazla ilgimi çeken şey, böyle bir kavramın bir tek ülkemizde var olduğunu öğrenmemdi. Bu çok kayda değer bir detay. Çünkü ülkemizde kadına nasıl bakıldığının işaretlerini sunuyor. Yengelik müessesesinin kadını ikinci plana ittiği, "onun sahibi var" gibi bir anlamı karşılamak için dilimize yerleştiği ve benzer birçok konuda yazı mevcut kitapta. Genel bir ifade ile yenge kelimesinin kullanım amacına bakıldığında, kadının dışarıda bırakıldığı durumların ortaya çıktığını görüyoruz. Ben ise kitapta rastlamadığım bir şeyin altını çizmek istiyorum. Ergenken yaşadığım masum ve komik arkadaşlıklar da dahil olmak üzere, her zaman erkek arkadaşımın erkek arkadaşları tarafından bir yabancı gibi muamele gördüm. Garip bir duvar onlarla iletişimimi kesmiş gibiydi. En küçüğünden en büyüğüne kadar erkeklerin kendi aralarındaki ilişkide bu yengelik durumunun etkilerini görmek kaçınılmazdı. Dolayısıyla o çocuklarla arkadaş olunamıyordu. Çünkü beni tanıdıkları birisinin kız arkadaşı zannediyorlar ve ben de onların "yengesi" oluyordum. Aslında üzücü durumda olan sadece kadınlar değil. Erkekler arasındaki gerilim de çok yorucu olmalı. Bir son dakika haberi gibi, "aman ha adımlarınıza dikkat edin," anlamında duyurulan, "Bu Ayşe, yengeniz olur," cümlesi, hem söyleyen için hem de duyanlar için ağır bir yük gibi geliyor bana. Sanki kadın bir çikolata imiş ve o çikolatayı bırakın yemeyi, onun etrafında bile gezinilmemeli imiş gibi bir sınır çizme mecburiyeti hisseden erkekler de en az kadınlar kadar üzücü durumdalar. Hepsinden önemlisi ve asıl gelmek istediğim yer ise şurası: yenge sınırını, kendi erkek arkadaşlarına onları tehdit eder gibi çizen bir erkeğin kime güven duyduğu da açığa çıkmıyor mu? Kız arkadaşına değil, erkek arkadaşlarına güvendiğini ilan ediyor bu erkek. O yüzden onları uyarıyor. Bu ne demek? Kadındır ne yapsa yeridir, onlardan her şey beklenir, o yüzden sizi uyarıyorum demek. Yani onun sadakatine ve aklına güvenmiyorum, sizin dostluğunuza güveniyorum, diyor adam. Aynı adam, kız arkadaşına onu ne kadar sevdiğini, hayatının anlamı olduğunu, "çiçeğim" , "hayatım" gibi hitaplarla ifade etmesini de biliyor. İyi güzel de sen kadına güvenmediğini daha geçen gün beyan ettin, şimdi bu konuştuklarının bir anlamı olabilir mi o kadın nezdinde? Bunu hiç düşünmüyorlar. Bu yüzden kadınların ikinci plana atılması, yok sayılması gibi şeylerden ziyade böyle bir noktaya da odaklanılması gerektiğini düşünüyorum. "Bu kadın yengeniz olur" dendiği anda, kadın bir anda akılsız ve hemen yanındaki erkeğin diğer erkek arkadaşlarına meyledebilecek potansiyelde bir kadın konumuna düşüyor. Aslında biraz daha ileri taşıdığımızda bunun bir yargılama olduğunu da söyleriz. "Sen, eğer erkek arkadaşlarımı uyarmazsam her an onlara gidebilecek birisin" anlamına geliyor çünkü bu tavır. Yenge kavramın, "tek bir kelime yahu, ne olacak" diye geçiştirmemek gerektiği de böylece ortaya çıkmış oluyor. Son olarak "Bu yengenizdir" denerek bir sınıra hapsedilen kadının gasp edilen özgürlüğünden dem vurmak istiyorum. Bu özgürlük, diğer erkeklerle flört etme özgürlüğü değil asla. Böyle bir yargı, insanın diğerleriyle özgürce iletişim kurmasının gaspı anlamına geliyor. Ben Ali ile sevgiliyim, Ahmet de Ali'nin arkadaşı diyelim. Ahmet güzel bir şey söylediğinde, ben onu kutlamaktan ya da fikrine övgü düzmekten çekinir hale geliyorum. Rahat olamıyorum onunla konuşurken, çünkü ben onun yengesiyim! Öyleyse bir kelimeden bir şeycik olmaz dememeliyiz, bu kullanıma karşı çıkmalı ve herkesi bu konuda bilinçlendirmeliyiz.