Ne Kadar Özgürüz?

Film izlemek beni hayal dünyalarına götürmüştür her zaman. Çoğu kişiden farklıdır film izleme anlayışım ve film zevkim, izlediğim her filmde beğenecek bir şeyler bulurum; ama öyle filmler vardır ki diğerlerinden farklıdır ve zihnimde beğeniden çok daha fazla etkiler oluşturur. Hayatı ve kendimi sorgulama cesaretini verir bana. Gerçek dünyada hayata geçirmemin pek de kolay olmayacağı düşünceler beynimin içinde haykırmaya başlar adeta. İşte Esaretin Bedeli de benim için öyle bir filmdir. Çok klişe ve popüler bir film olabilir; ama adını çok kişiden duymama rağmen Frank Darabount`un senaristi ve yönetmeni olduğu 1994 yapımı bu filmi geçen sene izledim. İzlememin tek sebebi, ünlü bir film olmasındandı; fakat izledikten sonra üzerimde etkisi kalacağını ve beni bu kadar düşündüreceğini hiç tahmin etmezdim. Filmdeki iki çok yakın arkadaş Andy Dufresne ve Ellis Boyd Redding karakterleri, hayatlarının yarısından fazlasını hapishanede geçirmiş olmalarına rağmen geri kalan kısmında hayalini kurdukları şeyi gerçekleştirerek, hayatlarının tamamında 'özgür(!)' olan birçok insandan daha güzel bir hayat yaşarlar. Andy çok mantıklı bir planla bir gece hücresinde kazdığı tünelle kaçmayı başarır ve Ellis ise defalarca bulunduğu af taleplerinin en sonuncusunda dışarı çıkabilir. İki iyi arkadaş hayatlarının sonuna kadar bir sahil kıyısında yaşarlar, bu onların yıllarını geçirdikleri hapis hayatı boyunca konuştukları ve sürekli hayalini kurdukları tek şeydir. Hayatımız her zaman belli sınırlar içerisinde, biz kabul etsek de etmesek de. Kendimizi 'özgür' diye nitelendirsek de bizi kısıtlamaya çalışan o kadar çok şey var ki. Cömert 2 Filmde Tim Robbins`in hayat verdiği Andy gibi cezaevinde olmasak da hepimiz yaşam dediğimiz kafesin içerisindeyiz ve bu düzen bizim hapishanemiz. İçinde yaşadığımız toplumun kültüründen, gelenek ve göreneklerinden meydana gelen ahlak kurallarına uymak zorundayız; ayrıca toplum içerisinde sivrilmemek için diğerlerinden farklı düşündüğümüz bir konuda konuşmadan önce iki kere düşünürüz, rahat konuşamayız. Büyüklere saygılı, küçüklere sevgili olmalı, toplumun yazılı veya yazısız herhangi bir kuralına aykırı hareketlerde bulunmamalıyız; çünkü eğer yazılı bir kurala karşı gelirsek cezaevini boylarız, yazısız bir kurala karşı gelirsek de toplum baskısı ve bize küçümseyerek, garip bakan gözlerden kurtulamayız. Mutlu olmak için para kazanmak zorundayız, itibar sahibi olmak zorundayız. Çünkü insanlar içerisinde söz sahibi olabilmek için itibarın gerekli olduğu, itibar için de paranın gerekli olduğu bir dünya düzeninin içerisinde yaşıyoruz. İnsanlar, sürekli her konuda diğer bir kişiden üstün olmak için yaşıyor, savaşıyor. Herkes hep daha fazlasını istiyor; en şık giyinmek, en lüks semtte oturup, en lüks arabaya binmek, en pahalı yerden yemek... Sevmek ve sevilmek için bile paranın gerekli olduğu bir dünyada yaşıyoruz; kişiler arkadaşlarını parasına göre seçiyor ve arkadaş edinmek için parasını kullanıyor. Bu hayat dediğimiz yarışın içinde insanlar hırslarından dolayı içlerindeki iyiyi kaybediyorlar, duygu diye bir şey kalmıyor, herkes çıkarlarına ulaşabilmek için uğraşıyor. Para kazanmak için çalışmak zorundayız, çünkü eğer para kazanırsak istediklerimizi elde edebileceğimizi ve bunun sonucunda mutlu olacağımızı düşünüyoruz. İnsanların neredeyse hepsi, gelecekte çok parası olunca mutlu olacağını düşünüyor ama gelecekte mutluluğu yakalama hayalleriyle şimdiyi, şu anı unutuyoruz. Hayatımızı erteliyoruz hiçbir zaman gelmeyecek bir mutluluk için... Ailemizle ve bizi gerçekten seven insanlarla geçirdiğimiz güzel vakitleri kısıyoruz; gerçek hayallerimizi ve ideallerimizi unutuyoruz. Farklılığımızı kaybediyoruz, herkes her konuda birbirine benzemeye başladı: Cömert 3 alışkanlıklarımız, isteklerimiz, yaşamak istediğimiz hayatlar, bakış açılarımız birbirinin aynı... Farklılığımı kaybediyorum, çünkü büyüdükçe dünyanın düzenine ve kısır döngüsüne ayak uyduruyorum, bunu günden güne daha da iyi hissediyorum... İsteklerim ve hayallerim çevremdeki insanlara benzemeye başladı, herkes gibi düşünür oldum. Bir yandan beynimin etini yiyen gelecek kaygısı bir yandan anne ve babama karşı hissettiğim sorumluluklar, ne kadar istersem isteyeyim yeterince özgür olamayacağımı ve ideallerimin daha gerçekçi olması gerektiğini kulağıma fısıldıyor. Standart hayatlar yaşamalı ve çocukça hayallerden vazgeçmeliyiz; ne yazık ki hepimizin mahkumu olduğumuz dünya düzeni denen hapishane bize bunu aşılıyor. Hayat denen bu yarışın içinde oturup da 'ben gerçekten böyle yaşamayı istiyor muyum?' demeye bile vaktimiz yok; eğer durup düşünmeye vakit harcarsak kafamız karışır ve bizi geçenler olur. Bu filmi izlediğimde önümdeki mantık duvarlarını aşıp da gerçek benin sorularını cevaplayacak cesareti kendimde bir an için bulduğumu söyleyebilirim; yine de hayatımın herhangi bir anında arkamdakileri bırakıp da filmdeki Andy ve Ellis gibi çok uzaklara gidebilecek cesareti ve özgürlüğü kendimde bulabilir miyim bilmiyorum.