Şampiyon

Hayatında hiç satranç oynamamış bir insan dünya şampiyonunu yenebilir mi? Dr. B sadece bir satranç kitabından öğrendikleri ile dünya satranç şampiyonu Czentovic'i yener, hem de New York'dan Buenos Aires'e giden bir yolcu gemisinde. Satranç tahtası yok, satranç taşları yok. Sadece duvarda asılı duran montun cebinden çaldığı satranç kitabı. Sadece bir satranç kitabı okumak dünya şampiyonunu yenmeye yeterli midir sizce? Cevabın hayır olduğunu hepimiz biliyoruz. Peki ama Dr. B nasıl bir dünya şampiyonunu yenmeyi başardı? Naziler tarafından aylarca bir otel oldasında hücre hapsine kapatılmış bir adam. Hiçlik içinde kendi gerçekliğinden kaçarken yaptığı hayal dünyasında oynadığı satranç oyunları onun tek dayanağı olmuş. Fakat bir yerden sonra tüm hamleleri, oyunları ezberlediği için tekrar yalnızlığıyla baş başa kalmış. Bunların sonunda, bir vapur gemisinde, geçmişinden kaçarken, oynadığı satranç oyunuyla, geçmişiyle yüzleşmek zorunda kalır ve bu yüzden aynı ruh haline geri döner. Geçmişinden fiziksel olarak kaçabilir ama zihnen kaçamaz. Bu da 20. Yüzyılın insan üzerindeki etkisinin en iyi örneği. O dönemin acımasızlığını, Hitler'in zulmünü, "hiçlik" ile yapılan işkenceyi Dr. B'de çok net bir şekilde görüyoruz. İdeolojilerin bu kadar kesinleştiği bu dönemde, fikir çatışmalarının insanda bıraktığı etkileri çok iyi anlatmış Zweig. Nazilerden işkence gören insanlardan biri olan Dr. B, yalnızlığı ve hiçliği insanlara karşı kullanabileceği bir silah haline getirmiş. Bu zor günlerinde sığındığı satranç, yolculuk yaptığı gemide tekrar karşısına çıkıyor. Genç bir dünya şampiyonu ile yapılan bir satranç maçı. Halk tarafında saygınlık kazanmış, güçlü gözüken bir genç. Toplum tarafından kabul görülen, ama aslında değersiz olduğu halde değerli görünen, yetersiz biridir. Dr. B'nin aksine hayal gücü yetersiz, oyunu kafasında canlandıramayan bir gençtir. Satrançtaki bu hızlı ilerleyişi ve yüksek başarısı yüzünden insanlara yüksekten bakma hastalığı başlar. Halbuki satrançtan başka bir şeyle ilgilenmeyen cahil bir gençtir. Başararının verdiği bir ukalalıkla birlikte asosyalliği de vardır. Hayatındaki en değerli şeyler para ve satrançtaki yapacağı hamleler olacaktır. Peki Czentovic'in Dr. B'nin üzerinde yarattığı etki nedir? Czentovic, bence Dr. B'nin yıllar önce karşılaştığı at gözlüğü takmış, bilinçsiz, acımasız aklı temsil ediyor. Dr. B, Czentovic ile yaptığı ikinci maçta kazanıyor. Bu onun için diktatörlüğe karşı alınmış bir zaferdir. Zafer onun olsa da yaşadığı acıların izleri hala aklının bir köşesinde, asla silinmeyecek bir şekilde durur. Ardından bir tane daha maç teklifi gelir ve hemen kabul eder. Son maçın yarılarına doğru durumlar değişir. Dr. B'nin sinirleri bozulur ve oyunu yarıda bırakmak zorunda kalır. Başka oyunlar, başka hamleler döner kafasında. Zor günleri geride bıraksa da, hiçliğin üzerinde bıraktığı etkiyle asla onu bırakmayacaktı. 2. Dünya Savaşında insanlık ne kadar zarar görse de sağ kalmayı başarmıştır. Belki savaş biraz daha uzun sürseydi, insanlık buna dayanamayıp oyunu terk etmek zorunda kalabilirdi. Peki savaşı kim kazandı? İnsanlık mı? Faşizme karşı bu büyük mücadelenin kazananı kimler? Bir lider yıkılırken bir lider doğdu. Duygusuz, acımasız şampiyonlarımız hala var. Sadece bazı iyi insanlarlar olanlara dayanamadı ve hala etkilerini yaşıyorlar. İşte bu yüzden bu kitap bu kadar güçlü. Dr. B ve Czentovic arasındaki satranç maçının verdiği heyecan ile 20. Yüzyılın acımasızlığı birleştirilmiş. İşkence altındaki hiçliğin verdiği bilinmezlik ve kendinden şüphe etme duygusu. Ya da ekmekten yapılan satranç taşlarıyla faşizme karşı verilen savaş. Albert Camus 'un bir sözü vardır "Cehennem hiçlikten iyidir."diye. Dr. B'nin hayatı bu sözün en güzel kanıtıdır. Yazar 20. Yüzyılı bütün gerçekliğiyle okuyucuyla buluşturmuş.