Hayatımızdaki Duvarlar

İnsanı diğer canlılardan ayıran en büyük özelliği aklı ve iradesidir, deriz hep. İnsan kontrol sahibidir, istediğini yapmakta özgürdür diye düşünürüz. Peki ama biz bu gücü acaba gerçekten hissedebiliyor muyuz? Şu anki hayatımızı, etrafımızda gelişen olayları tam anlamıyla yönetebiliyor muyuz? "İrade" konusu hep kafamı karıştırmıştır bu zamana kadar. Yaptığım her iş, aslında benim tarafımdan yapılmış gibi gözüküyor ama illa ki bir yerde mutlak kontrolün bende olmadığını anlıyorum ve yanıldığımı fark ediyorum. Bu yüzden gözlemlerime ve tecrübelerime dayanarak şu görüşü savunuyorum: "İrade, insan için çok büyük bir yanılgıdır." Buna istersek kader de diyebiliriz. Kader kavramını bugüne kadar birçok inanç sistemi ele almıştır. Farklı yönleri olmasına rağmen hepsinin ortak buluştuğu nokta tam yetkinin insanda olmadığıdır. Tabi ki böylesine hassas bir konuya derinlemesine girecek kadar bilgi sahibi değilim ama en azından Güneş'in ne zaman doğacağını, yağmurun ne zaman yağacağını kontrol edemediğimiz gayet açık. Çünkü hayatın bir Truman Şov olmadığını iyi biliyoruz. Hayatımız kameralarla çevrili değil. Etrafımızdaki insanlar birer figüran değiller ve onların iradesi tek bir insanın elinde değil. Geleceğimizin, tek bir insan tarafından düzenlenmediğinin de farkındayız. Ben Truman Şov filmini izledikten sonra aslında içinde bulunduğum hayatı, kendimi sorguladım. Truman'ın, gökyüzü şeklinde boyanmış sınırları vardı. İçinde bulunduğu ortamdan bir şekilde ayrılamıyordu. Bu, her ne kadar abartılı bir anlatım olsa da bana çok güzel bir bakış açısı kattı. Kendi etrafımdaki duvarların farkına vardım. İnsan eliyle konmuş duvarlar. Ülke sınırları, bu duvarlara çok güzel bir örnek olur sanırım. Dünya, insanlar için binbir çeşit güzelliklerle beraber yaratıldı ve dünya üstündeki güzellikleri gezmek ve görmek, insanlığın en büyük haklarındandır bana göre. Gelin görün ki bu güzellikleri görmek isterken bizden vize isteniyor. İnsanlığın belki de ortak yaşam yeri olan bu dünyayı gezmek için birkaç insandan, belli sistemlerden izin istiyoruz. Sadece onların sınırlarını geçebilmek için dünyalar kadar para ödemek zorunda kalıyoruz. Belki biz şu anda daha şanslı bir çağdayız bu açıdan. Eski zamanlarda bırakın maddiyatı; sırf ten renginden ve cinsiyetinden dolayı insanların istedikleri yerlere gitmelerine, istedikleri şeyleri yapmalarına izin verilmemiş. Peki, şu anda hiç mi bizi sınırlandıran, başkaları tarafından koyulmuş duvarlar yok? Mesela, herkes şu an canı gönülden istediği okulda mı okuyor ya da hayali olan şirketlerde mi çalışıyor? İrade sahibi olan biz insanlar çok güzel bir şekilde yönetiliyoruz bence. Kategorize ediliyoruz. Madem sen matematikten bu kadar net yapabildin seni okulumuza almıyoruz, diyebiliyoruz. Ortada kuralları çoktan konulmuş bir oyun var ve biz de bu oyun içerisinde çabalayıp bir şekilde hayallerimize ulaşmaya çalışıyoruz. İstediğimiz okula gidelim diye hiç ilgimizin olmadığı şeyleri iyi yapmaya zorlanıyoruz. Onların istediği dersleri, onların istediği kadar görüyoruz. Onların yaptığı sınavlarla hayatımızı şekillendiriyoruz. Belki de kendimizi Truman gibi ilk başlarda özgür gibi hissedebiliriz ama o sınırları keşfettiğimizde durumun tam tersi olduğunu anlıyoruz. Truman Şov 'da oyunun kurallarını oradaki yönetmen belirliyor ve Truman o alan içinde ne isterse onu yaptığını düşünüyor. Hatta oradaki yönetmen Christof bu olayı çok güzel özetliyor: "Dünyanın gerçekliğini, bize sunulan haliyle kabul ederiz." Biz de bu kuralları belirli oyunda, çalışıp çabalayarak istediğimiz şeylere ulaşmaya çalışırken kontrolün tam olarak bizde olduğunu sanıyoruz. Kısaca özetlemek gerekirse; bu konudaki eleştirel bakış açısını Truman Şov 'u izlerken kazandım. Evet, belki bizim dünyamızda doğa olaylarını ve insanların davranışlarını tek bir insan yönetmiyor. Fakat bizim de içinde bulunduğumuz çevrede tam anlamıyla iradeye sahip olamadığımız, belli kalıplar içerisinde belli kurallara göre yaşadığımız yadsınamaz bir gerçek.