Soytarılar Sahnesi

"Toplum için sanat mı, sanat için sanat mı?" Türk edebiyatının bir dönemini oldukça meşgul etmiş bir sorudur. Tatmin edici bir cevap verilmiş midir bu soruya, sanmam; peki bu soru bir cevap gerektiren bir soru mudur: kesinlikle hayır. Zira bu konunun zihinleri en çok meşgul ettiği dönemde bile, bu soruya cevap niteliğinde yazılan eserlerin sanatsal niteliğidir şu anda değer gören, soruya o eser aracılığıyla verilen cevap değil. Sonuç olarak, sanat sanattır; ne daha azı ne de daha fazlası. Peki sanat nedir? Bu soruya verilebilecek tatmin edici bir çok cevap verilebilir, lakin bu cevaplar öznel değerlendirmeler olmaktan ileri gidemeyecektir. İşte tam da bu nedenle size benim için ana sanat formu olan edebiyattan bahsetmek isterdim. Bu düşük cümleyi kurup da nasıl bize edebiyattan bahsedeceksin derseniz, onun da bir nedeni var elbette. Dubravka Ugresiç, Okumadığınız İçin Teşekkürler1 adlı denemesinde, edebiyatın içinden biri olarak günümüz edebiyatına dair oldukça güzel bir değerlendirmede bulunmuş bile, bana çok da gerek yok yani. Öyleyse buyrun "Soytarılar Sahnesi"ne... Öncelikle hayır, Ugresiç'in eserinde edebiyatın ne kadar güzel, ne kadar özel olduğundan bahsettiğini düşünüyorsanız yanılıyorsunuz. O, edebiyatın içinden ama edebiyata kırgın bir adam. "Edebiyata kırgın" demek sanırım yanlış olur bu noktada. Her ne kadar içindeki kırgınlığı, muzip diliyle saklamaya çalışsa da kırgın, burada sıkıntı yok. Ama kırgın olduğu şey edebiyat değil. Onun kırgın olduğu, günümüz edebiyat camiası ve belki de bizleriz. Soytarılar ve krallar, krallar ile soytarılar... Ortaçağ'dan 20. Yüzyıla kadar krallar, topraklarının mutlak hakimiydiler; onlara karşı çıkabilecek, onları devirebilecek hatta onlara kötü iki söz söyleyebilecek kimse yoktu. Bu krallar büyük topraklara sahiptiler ve sayı olarak görece azdılar, bilirsiniz işte Fransa Kralı Louis, İngiltere Kralı Charles falan. Ortaçağ'da ve öncesinde ise durum daha farklıydı, feodal dönem olarak adlandırılabilecek olan bu zaman diliminde; daha küçük topraklara sahip, sayıca çok daha fazla ve de en önemlisi toprakları ile tebaası üstünde çok daha acımasız bir kontrole sahip krallar mevcuttu. Bu dönemlerin hangisinden bahsedecek olursak olalım, yeteneklerine başvurulan ortak bir müessese vardı : soytarılar. Bu soytarılar ki kralların huzuruna çıktılar, türlü kostümler türlü araçlar ile türlü şaklabanlıklar yaptılar; krallarını eğlendirmek, onların bahşettiği türlü lütufları elde edebilmek için. Krallar onlara emretti ve onlar yaptılar, bir çok hakarete ve alaya maruz kaldılar ama boyunlarını eğdiler, gülüp geçtiler ve işlerine devam ettiler. Çünkü krallar mutlaktı ve onlar kralların lütfuna muhtaçtı. Dönem değişti dostlar, artık devir demokrasi devri. Şimdi ne krallar kaldı ne de soytarılar. Ama... Bir düşününce, gerçekten de değişti mi herşey? Ugresiç'e göre pek de değil. Değişen tek şey kralların ve soytarıların yeri ve yapılan işin niteliği. Yazarımız da bu değişimin edebiyata yansımasına içerliyor. Nasıl içerlemesin ki. Korkunç bir tüketim çılgınlığı içinde yaşıyoruz. Yeni çıkan, ne olursa olsun, ona sahip olmak istiyoruz. Hatta durum o kadar kötü ki bu istek en 1 Dubravka UGRESİÇ, Okumadığınız İçin Teşekkürler, Ayrıntı Yayınları, 2014. ALTUĞ ALSAN 21302446 derinimize işlemiş ve adeta obur bir canavarcasına önümüze atılan ne varsa tüketiyoruz. Ne atılırsa atılsın demek doğru değil aslında, o kadar da tatdan yoksun değil ağzımız. Belli trendler, eğilimler var bize kapitalist sistem tarafında buyurulan, biz de bu trendlere uygun olarak edebiyatı, müziği ve sinemayı tüketiyoruz. Ama dediğim gibi, kralların ve soytarıların yeri değişti artık. Sevinin ey dostlar, yeni krallar bizleriz ve sanatçı olması gerekenler soytarılarımız! Vampir mi görmek istiyoruz, vampirlere dair onlarca niteliksiz, birbirinin aynısı kitap ve film sunuluyor önümüze soytarılarımızca. Biz de lütfediyor, sunulanı tüketiyor ve kapitalizmin buyruğunu yerine getirip soytarılarımıza isteklerini(!) bahşediyoruz. Özellikle de günümüz edebiyatında kendini oldukça belli ediyor bu durum. Çok şeyler vaadeden ama içleri boş olan pek çok kitap, alacalı kapaklar altında kendilerini okutturmaya çalışarak yer işgal ediyor raflarda. Hoş, belki de bu kitaplar bizi yansıttığından olsa gerek, o raflar hiç boş kalmıyor. Kısır döngü haline geliyor zamanla bu durum; trendler hızla parlayıp, yok oldukça bu trendlerin gereğini yerine getirebilen soytarılarımız var olmaya devam ediyor, gerisi ise kale surlarından kendilerini aşağıya bırakıyor. İnanmadınız değil mi, soytarılık eskisi kadar kötü bir meslek olmasa gerek... Durum buyken, bu duruma getirilmişken; buna sebep olan sözde edebiyat camiasına da kırılmamak pek mümkün olmuyor tabii. Yazarımız da Okumadığınız İçin Teşekkürler'de bu kırgınlığını yansıtıyor okuyucuya. Ama geleceğe dair ümidini koruduğunu da ekliyor. Ben de bu konu da ona katılıyorum. Edebiyatı, sanat olarak görüp, ona bu şekilde saygı duyan hem yazar hem de okuyucu kitlesi; azınlıkta da olsalar, hala mevcut zira. Sanat da kralların ve soytarıların üstündeki bir konumda, ona tapan ona tabi olan kesime her zaman lütfetmiş onları gözetmiştir. Günümüzde de bu "Soytarılar Sahnesi"nin içinden sanata inanan, daha önemlisi kimsenin keyfini gözetmeyip, kendi değerlerini ve sanat anlayışlarını eserlerine yansıtacak bir grup gerçek sanatçı elbet çıkacaktır. İşte bu gerçek sanatçılar ki, kralların ve soytarıların içinden yükselecek, birer tanrıycasına eserlerini lütfedecek ve aynı şekilde tapılacaklar. Edebiyatla, sanatla kalın ve Tanrıların lütfu üstünüzde olsun.