"KLİŞE" OLAYLAR ZİNCİRİ Mİ YOKSA NATÜRALİZM Mİ DERSİNİZ? /SELİN ERDEM

Zorunlu kelimesi beni oldum olası tedirgin eder ve zorunlu olan her şey benim gözümde çin işkencesi gibidir. Bu duruma en güzel örnek ise okulda okunması zorunlu olan kitaplardır. Birçok öğrencinin, ortaokul ve lise hayatı boyunca tüylerini ürperten kitaplar da diyebiliriz onlara. Dürüst olmak gerekirse zorla okuduğum onlarca kitap arasında da beni etkileyenlerin sayısı bir elin parmaklarını geçmez. Hatta iyi ki okumuşum diyebileceğim tek bir zorunlu kitap var o da Emile Zola'nın natüralist yapıtı Therese Raquin. Yapıt özetle, odak figür Therese ile halası tarafından evlendirildiği hastalıklı kuzeni Camille'in iş arkadaşı, aynı zamanda Therese'in "yasak aşkı" olan Laurent'in ilişkisini konu alarak çevre faktörünün insan üzerindeki etkisini irdelemektedir. Therese ve Laurent'in yaşadığı bastırılmış duyguların ve çıkarların eseri olan yasak aşk ve bu aşkın sonucu olarak Camille'i öldürmelerinin üzerlerindeki etkisi insan doğasının fizyolojisini ve suç psikolojisi en gerçekçi haliyle okuyucuya anlatmaktadır. Yapıt Therese ve Laurent işledikleri cinayetin bedeline dayanamayıp intihar etmeleriyle sonuçlanmaktadır. Therese'in Camille figürü ışığında suça ve intihara gitmesi aslında beklenen bir sonuçtur çünkü o, ışığı elinden alınmış, bir kafesin içinde hapsolmuş bir kuştur, kurbandır. Yapıtın genel hatları incelendiğinde okuyucuyu depresif bir ruh haline büründürecek unsurlar taşıdığı aslında apaçık ortada. Çoğu arkadaşıma kitabı sevip sevmediklerini sorduğumda da neredeyse hiçbirinden olumlu bir cevap alamamıştım. Peki, onca roman arasında, herkesin olumsuz düşüncelerinin aksine neden sadece Therese Raquin'i sevdin diye sorarsanız cevabı çok açık: ana karakter Therese'in baskılanmış içgüdüleri ve özgürlük arzusu için savaşı. Yapıtta yasak aşk, cinayet ve intihar gibi olguların ön planda olması başta oldukça klişe bir yapıt izlenimi uyandırabilir. Romanı ilk okuduğumda ben de bu izlenime kapılıp, aldanmıştım. İkinci okuyuşumda ise yapıtta bu olgulara ilgi çekici bir olay örgüsü oluşturmak için yer verilmediğini fark ettim. Çoğu yapıtın aksine bu olgular Therese Raquin'de olabildiğince sıradanlaştırılmıştı ve çevrenin insan psikolojisi üzerinde ne denli etkili olabileceğini kanıtlamaktaydı. Yapıtı okurken her sayfada kendime "Therese'in yerinde olsaydın ne yapardın?" sorusunu sormuştum ve bunu her sorduğumda "Muhtemelen elimden hiçbir şey gelmezdi." cevabını vermiştim. Therese'in zorla evlendiği kuzeni Camille'i uzaktan akrabası olan Laurent ile aldatıp devamında onu öldürmesi, Türk sinemasında veya edebiyatında sıkça rastlanan ve alışık olduğumuz kötü kadın figürlerinden de beter bir izlenim bırakıyor olabilir. Bana göre ise Therese, hapsolduğu kısır döngüden büyük bir cesaretle kopmayı başarmış çoğu yönden takdir edilesi bir figürdür. Therese'in, Cezayirli annesinden aldığı tutkulu yapısı ve özgür doğası nedeniyle her an patlamaya hazır içgüdülere sahip olması, özgürlüğü için suç işlemeyi göze alması beni fazlasıyla etkilemişti. Bu düşüncelerimi ne zaman kitabı okuyan başka arkadaşlarımla paylaşsam yüz ifadelerinden şaşkınlıklarını fark ediyorum ve nedenini anlıyorum. Bu durum yapıtın benim için diğer kitaplardan farklı olmasının bir diğer nedeni aslında. Hayal ürünü olan her eserde iyinin tarafını tutarken, söz konusu Therese Raquin olduğunda kötülüğe yönelenene sempati duymam... Therese karakterine karşı içten içe duyduğum hayranlığı bir kenara bırakıp romanı benim için etkileyici kalan bir diğer karakter olan François'ten de bahsetmek istiyorum. François'in ismine aldanıp onu sıradan bir aile ferdi veya dostu zannetmeyin çünkü o Raquin ailesinin tekir kedisi. O yapıt boyunca Therese ve Laurent'in inişli çıkışlı ilişkisini seyrediyor, ilk öpüştükleri andan intihar ettikleri ana kadar. Düşününce insana oldukça komik geliyor olsa da ikili gün geçtikçe François'in , Camille'in yerine geçip onları yargıladığını , aşağıladığını düşünüp işledikleri cinayetin de etkisiyle iyice paranoyaklaşıyorlar. François'in benim için neden etkileyici bir "karakter" olduğuna gelirsek, onu kitabı okuduğumdan beri senelerdir gerekmedikçe odamdan ayrılmayan kedime benzetmem. Kedim Banvit bana her baktığında (özellikle annemlerden gizli bir şeyler çevirdiğimde) beni sorguladığı izlenimine kapılıyorum ve aklıma François geliyor.