AŞMAK

Dünyaya kendi küçük pencerelerimizden bakıyoruz. Fakat bu dünyanın, bizim onu algıladığımız kadar küçük olduğu anlamına gelmiyor. Kimilerince bu pencereleri toplumsal sınıflar belirler. Örneğin, "Olağanüstü Bir Gece"de Zweig'in bize sunduğu da kendi sınıfının penceresinden bakmaktan hiçbir şey hissedemeyecek hale gelmiş bir adamdır. Boşluktur. Kendi deyimiyle: "Hiçbir yere tutunmadan, hiçbir yere köklenmeden, akan suyun üzerinde yaşar gibi yaşıyordum." Bu kitabı okurken sorular sordum kendime. Katılaşmış elit tabakaya ait olmanın veya bu tabakanın ona ait olmasının- gereklilikleri insanları hislerinden alıkoyar mı? Toplumsal ve sınıfsal bir yozlaşma hayal ediyorum dolayısıyla. İşçi sınıfının fabrikalarda varolamaması gibi elit sınıfa ait bireyler de kendi sosyal sınıflarının çarklaşmış mekanizmasında varolamazlar belki de. Başka insanlar da olduğunu anlayan bir karakter gördüm bu kitapta. Herkesin birer damla olduğu bu engin okyanusta, o da herbir damlanın farkındalığıyla ahenkle yüzen bir damlaydı. Her damlanın hikayesinin varlığına tanıklık etmişti o gece. Ancak başılığın çok manidar olduğunu düşünmeden edemiyorum. Olağanüstü bir gecede yaşadıkları sayesinde... Olağanüstü... İmkansız... Zweig'ın ölümünü hatırlatıyor bana bu başlık, okuduğumdan beri. Çünkü böyle bir gece yok. Böyle bir geceyi yaşayan da bekleyen de yok bu dünyada. En dibinden göklerine kadar bu hayatta böyle şeyler yok. İnsanların birbirlerini anlayabilmesi imgesi, bu dünyada ve Zweig'ın dünyasında imkansız. Çünkü insanlar savaşmakla meşguller Zweig'ın dünyasında. "İnsanların birbirlerini anlayabilmesi" düşüncesi bu savaşları bitirmeye yetmez mi? Kazananı yoktur ki savaşların. En azından iki taraftan biri değildir kazanan. Bambaşka bir yerdedir. Zaten savaş patlak verdiği andan itibaren kazanacağı da bellidir. Hatta belki de savaşı çıkaran kendisinden başka bir şey değildir. Öyleyse kazanmak nedir? Machiavelli haklı olabilir mi? Belki de insan kazanma ve iktidar arzusuna böylesine kapılıp gitmemelidir. Ben kazanmak istemezdim. Savaşmak istemezdim. Yönetmek, vergi almak, koruduğumu iddia edip hiçbir şey yapamamak... Zweig'ın yaşamaya çalıştığı zamanlarda yaşasaydım ne yapardım diye sordum kendime. Bilmiyordum. Başa çıkabileceğimden de emin değilim. O zaman intihar edersiniz çünkü düşüncelerinizle çelişen bir dünya vardır. İnanmanızı istediğiniz değerleri alaşağı etmiştir. Tüm otoriteler başınıza yıkılır. Neyi bildiğinizden emin olamazsınız. Öyleyse, ya post- modern olursunuz, ya da intihar edersiniz. Ancak bu çok karamsar. Böylesine zifiri bir karamsarlıktan korkar insan. Böyle düşünmek istemiyorum. Ya da bu gecenin olağanüstü olmadığı bir paralel evren düşlersiniz. Herkesin bu olağanüstü geceyi deneyimleyebileceğini umarsınız. Bu geceyi olağanüstü yapan nedir? İnsanları savaşarak meşgul edilmesi mi? Üstelik bugün savaş alanı böylesine genişlemişken... Zweig'ın tanık olduğundan ziyade televizyonun önünde savaştadır insan. Terfi alma umuduyla tıklım tıklım bir metroda işine giderken savaşır. Aynaya baktığında fiziksel kusurları onu zihninden uzaklaştırırken savaşmak zorundadır. Döviz kurlarına, faiz oranlarına bakarken... Ekonomik büyümeyi saptarken... Billbord'un önünde trafikte evine dönmeye çalışırken cephenin tam ortasındadır. İşgal edilmiştir. Fakat neyse ki farkında değildir. Farkında olmak onu savaş meydanından uzaklaştıramaz da zaten. Aşamaz. Olağanüstü geceyi yaşayamaz. Ancak okuyabilir. Okuması da onu uzaklaştıramaz. Savaşa başladığı o doğduğu günden beri kaybetmek için savaştığını göremez. Görse de bir şey değişmez. Akan suyun üzerinde yaşar gibi yaşamaya ihtiyacı vardır belki de. Aidiyet... Öylesine bağımlıdır ki bu kavrama. Bir şeylerin ona ait olmasını isterken sahip olduğu tek şeyi, hayatını başka şeylere teslim ederek başka şeylere ait olur. Sahiplik uğruna feda edilen bir yaşam başkalarının ona sahip olmasıyla son bulur. İşte yenilgisi budur. Yazgısı budur. Öyle bir dünyadır ki burası Zweig'a şu kelimeleri söyletmiştir: "Bütün yalnızlar gibi özgür ve bütün özgürler gibi yalnız"