SYLVİA PLATH – SIRÇA FANUS

Sylvia Plath... Hassas bir ruhun kendini sırça fanusun içinde bulması ve çaresizliğe yenik düşmesi... Edebiyata az çok ilgisi olan kişiler muhakkak duymuştur bu ismi, çoğu insanın da hafızalarında önemli bir yere sahiptir. Sylvia'nın yalınlığını ve gerçekliğini yansıttığı romanı Sırça Fanus, ilk Amerikan feminist romanı olarak nitelendirilir. Sylvia Plath'in Günlükleri'ni okuduktan sonra bu romanın bir nevi otobiyografi niteliği taşıdığına kanaat ettim çünkü Sylvia'nın hayata bakış açısından, ruhunda barındırdığı acılardan ve günlük yaşantısından birçok iz taşıyor roman. Esther Greenwood henüz 19 yaşındadır ve bir dergide staj yapmaktadır. Sürekli başarılı bir yazar olma hayaliyle güne başlar ve bunun için çok çaba sarf eder. Belirlediği hedefler ve arzular yönünde ilerlerken, aşk hayatı istediği şekilde gitmez ve kendisini çıkmazda bulur. Bir erkeğin himayesi altında yaşamayı asla kabul etmez Esther. Kadın ve erkek eşit olmalıdır. Erkekler cinsel ilişkiye girmekte ne kadar özgürse, kadınlar da bir o kadar özgür olmalıdır ve arzularını bastırmamalıdırlar. Defalarca ilişkiye girmiş olan erkeklerin, bakire kızlarla birlikte olmayı istemeleri düşüncesi oldukça bencilcedir onun için. Toplumun önyargılarına, erkeklerin baskıcı egemenliğine ve sadakatsizliklerine boyun eğmemek için elinden geleni yapar fakat başarılı olamadığında, kendini aramaktan ve dünyayı sorgulamaktan dolayı kendi sırça fanusunu yaratır Esther ve zamanla daha da içine kapanarak düşünce okyanusunda kaybolur... ''Bir gün bir yerde, okulda, Avrupa'da herhangi bir yerde, o boğucu çarpıtmalarıyla sırça fanusun yeniden üzerime inmeyeceğini nasıl bilebilirdim? O sırça fanus ki, içinde ölü bir kelebek gibi tıkanıp kalmış biri için dünyanın kendisi kötü bir düştür.'' diye yazmıştır bir bölümünde. İnsanları ve hayatını sorgulayıp istediklerine ulaşamadığını hissettiğinde kalabalık kuytularda bulur kendini. Yalnızlığı çepeçevre eder hayatını ve beynindeki sesi hiç susturamaz. Düşünür, düşünür, düşünür... Kimileri susturur insanın ruhunu deşecek nitelikte olan sesleri, ama Esther ne kadar çabalasa da üstesinden gelemez. İntihar teşebbüsleri monoton bir hal alır onun için. Aç, susuz, melankolik ve uykusuz gecelerden kurtarmak için annesi psikiyatra götürür Esther'i, fakat Esther'in karanlık ruhuna çözüm bulunamaz ve rehabilitasyon merkezine yatırılır. Yaptığı her işin en iyi olması için özen göstermesine rağmen hiç takdir edilmemiş Esther ve Sylvia... Sylvia da diyorum çünkü kitap Sylvia'nın hayatından izler taşıyor. ''Belki de gerçekten evlenip çocuk doğurduktan sonra insanın beyni yıkanmış gibi oluyor ve ondan sonra özel bir totaliter devletin kölesi gibi duyuları körlenerek yaşayıp gidiyordu.'' (s. 89- Sırça Fanus) Zorluklarla elde ettiği üniversite diploması ve hayatın karmaşasında özenle devam ettiği kariyerin ardından çocuk doğurup, evin hanımı olmak, Esther ve Sylvia'nın dünya görüşüne ve yaşama biçimine oldukça ters. Çocuk sahibi olmama düşüncesi Esther ve Sylvia'nın belirgin olarak yansıtılan ortak özelliklerindendir, fakat Sylvia düzene karşı çıkamaz ve iki çocuk sahibi olur. Hayatında her şeyi planladığı gibi ölümünü de planlar. Çocuklarının baş ucuna süt ve kurabiye bıraktıktan sonra kapılarını bantlayıp, gazını açmış olduğu fırının ya da sırça fanusun içine kafasını sokar ve planladığı şekilde yaşadığı buhrana alevler içinde son verir. '' Sırça fanusun içinde ölü bir bebek gibi tıkanıp kalmış biri için dünyanın kendisi kötü bir düştür.'' Sözleri kadar ölümü de bir o kadar cüretkardır Sylvia'nın. Bu roman aslında hayatın ta kendisidir çünkü tatmakta olduğumuz nefessizlik, yaşamı zehir zemberek edebilir ve düzenin karmaşasında bizi biz olmaktan çıkarabilir. Tatminsizlik okyanusuna daldığında, kendini kapattığı ve içine kimseyi almadığı fanustan intihar ederek kurtulmak bilinçli ve planlanmış bir seçimdir kimi insan için. Sylvia Plath'i ya da Esther'i anladığımı içtenlikle söyleyebilirim ve korkarım ki anlamanın ötesinde sonunda pes edip ''o''nun kadar cüretkar olmasa da, korkularımla baş edememe ve kendime yetememe düşüncesiyle sonumun ''o''nun gibi olacağını, birçok gecenin karanlığında tüm benliğimle hissedebiliyorum. Hayat bir yarış ve bana kalırsa gücü olmayanlar bu yarışı kazanamaz. Evet, Esther Greenwood da dışarıdan bakıldığında, düşünceleri sesli okunduğunda çok güçlü bir kadın, lakin ruhunun yansıması o kadar da güçlü değil. Bir çok insana rastlarız, trafik kazasında bacağını kaybetmiş, gözleri dünyanın manzarasından bir haber, savaşı yaşamış ya da ailesini bir daha hiç göremeyecek olan... ''Her şey'' e rağmen hayatlarına devam ederler, ne kadar eksik olursa olsunlar. Esther her şeye sahiptir aslında. İhtiyacı olan tek şey, kafasındaki düşünce silsilesine bir son vermektir, fakat içindeki tükenmişlik ve baş edememezlikle, tüm yorgunluğuyla hayatından vazgeçer. Bazı insanlar intihar etmek için doğar. Sahte gülüşlerden, yalanlardan, iyi olunmadığı bilindiği halde her seferinde sorulan 'nasılsın' sorularından bıkmış insanlar... Kimisi kaldıramaz işte hayatı ve bu kadar basittir aslında ölüme yönelmek. Çok duyarız, '' Yazık, gencecik yaşında canına kıymış... '' diye kurulan cümleleri. Çoğu kişi, insanı bu duruma sürükleyen sebebi anlamaz veya anlamak istemez çünkü hayat basittir onlar için. Her problemin bir çözümü vardır onlara göre. Halbuki işin aslı hiç de öyle değildir. Herkes aynı üstesinden gelebilme gücüne sahip değildir ve son pes etme anında bir adım daha ileri giderek hayata gözlerini kaparlar. İnsanların birbirini tüketmesinden oluşan ya da oluşamayacağı düşünülen gelecek kaygısı insanı intihara sürükler, ya da Esther'i... Sevgisizlik hissi belki de ilk sebebidir onun ölümünün. Hayatında olan insanların hislerine bir türlü güvenemez ve sevdiğini tükettikçe kendisi tükenir. Bana kalırsa, beklentiler karşılanmadığında ve bunun sonucunda beklenti kalmadığında, yaşama hevesi biter ve insan ölümü seçer. Umutlar bittiğinde, o büyük cesaret gelir ve sonsuzluğun başlangıcına yol alınır. ''... sanki asıl öldürmek istediğim şey o derinin altında ya da başparmağımın altında atan o ince mavi damarda değil, başka bir yerde, daha derinde, daha gizli ve ulaşılması çok daha güç bir yerdeydi...'' Bunun gibi vurucu sözlere sahip olan kitap, Esther'in başardıkları, başaramadıkları, kendini arayışları ve yalnızlığıyla okurların kafasında belki de hiç fark edemedikleri gerçekleri uyandırır. Nisa Malatyalı