SEVGİNİN DOĞASI

Shantaram şu ana kadar okuduğum en iyi romanlardan biriydi. Sekiz yüz sayfalık bir kitap olması ilk başta gözümü korkutmuştu ancak son sayfaya geldiğimde sekiz yüz sayfa daha okumaya hazırdım. Kitabın baş karakteri Lin bir hapishane kaçkını ve kitapta onun Hindistan'da yaşadıkları, bulaştığı işler anlatılıyor diyebilirim. Kitabı okuduktan sonra Hindistan'a gitmek istemeye başlamamın yanısıra hayatımda kitaptakiler gibi özgün karakterlerin eksikliğini hissetmeye başladım. Karakterlerin hepsinin çok fazla yaşanmışlığı ve o yaşanmışlıklarından kaynaklanan, kişilikleriyle yoğurulmuş bilge bir yanları vardı. Benim en çok etkilendiğim karakter Abdul Kadirbhai'idi. Hindistanın en büyük mafyasının başı olan bu adam, felsefeyle ilgileniyor ve arkadaşları ya da çalışanlarıyla belli aralıklarla felsefik sohbetler düzenliyordu. Lin ile yaptığı iyi-kötü, doğru-yanlış üzerine uzun bir konuşması benim aklımda yer etti. Doğa her zaman tanrıya kastettiği tanrı, dini bir ögeden ziyade kaos, değişim, devinim, dallanma, ilerleme gibi sonsuza kadar süreceğini düşündüğü bir doğa gerçeği- doğru gidiyordu ve bir şeyin doğru ya da yanlış olduğunu anlamak için kendimize şu soruları sormalıydık: "Dünyadaki herkes bunu yaparsa ne olur?", "Bu şey doğaya uygun mu, bu şey tanrıya hizmet eder mi?". Herkesin sevginin iyi bir şey olduğunu bildiğini ama kimsenin nedenini bilmediğini söylüyor. Kadirbhai'yle Lin'in bu etkileyici konuşmasını okuduktan sonra bazı şeyleri bu bağlamda değerlendirmekten kendimi alamamaya başladım ve sevginin neden iyi olduğunu bu bağlamda çözümlemeyi denemeye karar verdim. Birilerini, bir şeyleri sevmek insanda kendiliğinden gelişen bir duygudur ancak bu duyguyu hissetmemiz ne sevmeyi ve sevgiyi öğrendiğimiz ne de onun derinliklerini kavradığımız anlamına gelir. Kuşu sevip kafese kapatmak mesela... Sevginin en iyi aşk ilişkisinde öğrenildiğine inanıyorum çünkü hiçbir zorunluluğumuz olmamasına rağmen bir insanla gerçekten devam etmesini istediğimiz bir ilişki kurma çabasına sokar bizi aşk. Bu nedenle sorgulamama aşktan başlamayı uygun görüyorum. Kastettiğim aşk ilişkisi, iki insanın birbirleri üzerindeki hırsları ve korkuları nedeniyle birbirlerini yiyip bitirmeleri veya hayatı birbirlerine hapishane etmeleri değil. Kişilerle birlikte, kendilerini ve birbirlerini anlama çabasıyla olgunlaşan, gelişen, büyüyen, yaratıcı, devrimci bir duygu. Kısıtlayan ve korkutan değil tam tersine özgürleştiren, cesaret ve güven veren; verdiği o cesaret ve güvenle insanın kendisini aşmasını sağlayan bir sevgi ilişkisi. Biriyle bahsettiğim tarzda bir ilişki geliştirdiğinizde gerçekte neyin önemli olduğunu ve neyin fark yarattığını anlıyorsunuz. İki sene önce, ilk defa yaşadığım için bu duygu bana yabancıydı ve "bu dünyadan olamayacak kadar güzel" olduğunu söylerdim kendi kendime. "İlk defa yaşadığım, yabancı bir şey... Ya zarar görürsem?" diye düşünüyordum ve çok korkuyordum. Hem kendime hem yeni ve farklı olana duyduğum güvensizlik beni en başta yolumdan çevirebilirdi ancak ben korkularımdansa risk alıp yıkılmayacağıma ve kendime güvenmeye çalışarak sevgime göre hareket etmeyi seçtim. Zamanla, birbirimize duyduğumuz sevgi bizi yalnız birbirimize değil, kendimize de yaklaştırdı. Birbirimize verdiğimiz cesaret, güven ve desteği içselleştirdik. Sonunda ne bizim hakkımızda ne de başka bir konuda korku ve güvensizliğin bana kolay kolay hükmedebileceği bir duruma geldim. Bu sevgi, güven ve cesaretin hep ilerlememi sağladığını ve beni daha iyi bir insana dönüştürdüğünü gördüm. Çevreme karşı daha iyi bir insan olmamın başta kendime iyi olmakla ilgili olduğunu fark ettim. En küçük ayrıntılarda boğulan, takıntılı biri olarak ben; aramızda bir anlaşmazlık yaşandığında büyük resmi, asıl önemli olanı sevgiyi- gözden kaçırmamayı öğrendim. Bunu öğrenmem kaçınılmazdı çünkü geliştirdiğimiz duygunun gerçekliği, parlaklığı ve kök saldığı derinliklerin yanında geri kalan her şey sahte, sönük ve yüzeysel görünüyordu. Bir süre sonra, birbirimizden öğrendiğimiz ve içimizde büyüttüğümüz sevgi kendini olaylara, canlılara ve dünyaya karşı olan tutumumuzda göstermeye başladı. Sevgiyi deneyimledikçe, tanıdıkça fark ettim ki onun karşıtı hepimizin sandığı gibi nefret değildi. Onun karşıtı "korku" ve "güvensizlik" idi. Bu iki duygu sevgiye karşı savaşıyorlardı oysa nefret yalnızca korku ve güvensizliğin sonucuydu. Kişinin kendini "korkak" ve "güvensiz" olarak tanımlayarak kendinden utanmaması için vardı "nefret". Dünyada olan iyi ve güzel hiçbir şey güvensizlik, korku ve onlar gibi duygularla gerçekleştirilmemişti; ilerlemeyi ve renklenmeyi sağlayan hiçbir şey bu duyguların ürünü olamazdı çünkü onların yapabilecekleri sınırlamak, durdurmak ya da geriye götürmekten başka bir şey değildi. Yeryüzünde herkesin korku ve güvensizlikle sevgisizlikle- hareket ettiğini hayal ediyorum. Şu anda da kendi dışında hiçbir canlıyı anlama çabası olmayan, kendinden farklı olanı yadırgayan, utandığı duygularını "ahlak-edep" adı altında sınırlamış ve kendi duygularını severek kabul edip yaşayamamış olması nedeniyle başkalarını da kısıtlamak isteyen, herkese ve aslında en başta kendine hınçlı bir insan kitlesine yabancı değiliz hiçbirimiz. Temelde güvensizlik ve korku duygularının hakimiyet sürdüğü, çizdikleri sınırlarla kendilerine yabancılaşmış bu insanlar; kendi bildiği ve tanıdığından başka her şeyi yadırgayıp kötü gözle bakarlarken aslında çeşitliliği yok etmek istiyor; kendilerini, çevrelerini kısırlaştırıyor; tek tipleştirmeye çalışıyorlar. Öz güven ve öz sevgiden yoksun olduklarından sorgulama, yüzleşme cesaretini gösteremeyecekleri için kendilerine yabancılaşmaya devam edecek bu nedenle her türlü gerilemeyi doğru ve hakları sayacaklardır. Her zaman içlerindeki sevgisizliği yöneltecek bir şey bulacak; hayvanlara, bitkilere, insanlara, çocuklara kısacası yeryüzündeki her şeye zarar vermeye devam edecek ve güzel olan ne varsa yok edeceklerdir. Bir de kendime "Dünyadaki herkes sevse ne olurdu?" diye soruyorum. İnsanlar ten renginden, ırkından, cinsiyetinden ya da cinsel tercihinden dolayı öldürülmez, yargılanmazdı çünkü sevgiyi bilen biri için bunlar en az önemli şeyler olurdu. Boynuzları için gergedanlar katledilmezdi mesela, çünkü insan kendisinin süs diye kullanacağı boynuzun, gergedanın canının yanında hiçbir değerinin olmadığını görürdü. Kadınlar saçlarını gizlemek zorunda kalmazdı, sanat eserleri sansürlenmezdi çünkü içinde sevgi olan bir insan, bedeni yadırgayacak kadar kendine yabancılaşmış olmazdı. İnsanlar doğuracakları çocukların da hayatını düşünür, beş tane değil de bir-iki tane yaparlardı çünkü dünyaya hobi olarak çocuk getirmenin bencillik olduğunu bilirdi. Daha fazla çeşit, gerektiği kadar yaşam ve gerektiği kadar ölüm olurdu; doğada olduğu gibi. Bu nedenlerden dolayı ben, sevgiyi insanın doğaya yaklaşmasının ve onunla uyum içinde olmasının bir yolu olarak görüyorum. Dolayısıyla Kadirbhai'nin de dediği gibi çeşitliliği, karmaşayı, ilerlemeyi, değişimi sağlayarak onun kanununa uymamızı sağladığı sonucunu çıkardım. İnsanlık olarak belki "doğa" olamayız ama en azından sevgi sayesinde yaklaşmamızın mümkün olduğunu ve bunun fark yaratacağını biliyorum.