Aynılaşmaya Ayna Tutmak

Hayata tutunmaya çalışırken içimizden geldiği gibi olamamak çok üzücü. Farklı olmanın maalesef negatif bir şey olarak düşünüldüğü bir dönemde yaşıyoruz. Bundan elli yıl öncesine kıyasla tabii ki gelişmekte olan ve daha modern bir toplum olsak da, hala bireyleri sıradanlaştırma ve gruba uyumlu hale getirme çabasındayız. Farklılık bir üstünlük olarak algılanmamalı, çeşitlilik olarak tanımlanması daha doğru. İnsanın temel davranışları dışında gelişen farklı düşünce ve zevklerden bahsediyorum aslında farklılık olarak. Özümüzde olanı dışarıya yansıtmak da denebilir. Farklılık, farklı olmak insana eşitlik kavramını kazandırır. Herkesin aynı olması değildir eşitlik, herkesin farklılıklarına rağmen eşit olarak saygı görmesi ve ya eşit olarak davranılmasıdır. Hep bir gruplaştırma hevesi, hep birilerini başkalarına benzetme çabası... Öyle içimize sinmiş bir korku ki farklı olmak, içimizden ne geldiğini boş verip "Onlar ne der?", "Onlar ne yapıyor?" veya "Onlar ne düşünür?" sorularına odaklanıyoruz. Sokakta yürürken değişik giyinen birini gördüğümüzde öylece dik dik bakıyoruz, yargılıyoruz belki içimizden ya da hemen dönüp dedikodusunu yapıyoruz yanımızdakiyle. Sanki başka hiçbir işimiz yokmuş gibi sürekli eleştiriyoruz, neden? Çünkü o gördüğümüz farklı kıyafet, farklı renk, farklı bir müzik zevki ya da farklı bir görüş bizi hemen tedirgin ediyor. Bu tedirginlikle ya farklı olanı ötekileştiriyoruz ya da hemen kendi normlarımıza uydurmaya çalışıyoruz. Karşımızdaki insan da ya bu "öteki" sıfatını benimsiyor ya da hemen başlıyor kalıplaşmış zevkler ve renkler altında sıradanlaşmaya. Ama merak ediyorum başkalarının görüşlerini, zevklerini benimseyen insanlar kendileri ne kadar birey olarak hissediyorlar toplumun içinde? Ne kadar mutlular hayatlarından ve "seçimlerinden"? Çünkü bana koyun sürüsünden farksız geliyor böyle bir toplum, herkesin aynı kafayla ve aynı yöne sorgulamadan gittiği bir sürü. Farklı olmaya çalışarak kendini kanıtlama kaygısını düşürmek istemem kimseyi. Demek istediğim, birden fazla insanın konuya aynı ölçüde katılması ne kadar normal karşılanıyorsa başka bir ve ya birkaç karşıt görüş de aynı ölçüde normal karşılanmalı. Çünkü toplumun dayattığı bu grup normlarına uymaya çalışırken bazen kendimi kaybediyormuş gibi hissediyorum. Geçen gün tam da bu konuyla ilgili bir video izledim, insanların aslında sorgulamadan başkalarının yaptıkları taklit etmelerinin çok güzel bir örneğiydi. Kısaca bahsetmem gerekirse, hastalar muayene girip randevu sırası alıyorlar ve oturup sıralarının gelmesini bekliyorlar. Muayenehanenin bekleme salonuna yerleştirilmiş bir gizli kamera var ve gün boyunca gelen hastaları kaydediyor. Hastalar gelmeye başlıyor ve salonda oturup bekleyen birkaç kişi bir uyarı sesi duyunca ayağa kalkıp yerine geri oturuyor. Bu uyarı sesinin bir anlamı yok aslında, sadece belirli aralıklarla gelen bir "bip" sesi. Yeni gelen hasta önce anlam veremiyor duruma ama bir sonraki uyarı sesini duyduğunda o da aynı davranışı tekrar ediyor. Yeni hastalar gelmeye devam ediyor ve kimse dönüp de "Biz bu sesi duyunca neden kalkıp sonra geri oturuyoruz, ne anlamı var?" demiyor. Bütün gün boyunca bu anlamsız koşullanma hareketi ne yazık ki devam ediyor. Düşününce çok komik geliyor ama, hayatımızda bu ve bunun benzeri hareketleri yaptığımız çok zaman oluyor. Artık otomatik hale gelmiş ve sorgulamak bize yükmüş gibi geliyor, herkes yapıyor ise o doğrudur algısı üzerimize yıllarca ince ince işlemiş. Algıları, önyargıları değiştirmek maalesef çok zor ama belki hayatımızda sorgulamadan yaptığımız şeyleri durup düşünmek için bir ara olmuştur bu yazı. Ben hem o videoyu izlediğimde hem de buraya düşüncelerimi yazarken bu normlar ve beni nasıl etkiledikleri üzerine düşünme fırsatı buldum. Aynılaşmak üzerine gösterdiğimiz sabır ve çabayı kendi içimize ayna tutmak için göstersek, hem birey olarak hem de toplum olarak daha aydın olabilir ve aydınlık günlere uyanabiliriz.