Soluk Duygular, Donuk İnsanlar

Aşk, sevgi, ilişkiler... Filmlerin, şarkıların, şiirlerin temel taşı; klişelerin doğuş sebebi... Neredeyse herkesin hayatının merkezine yerleştirdiği ama neden bu kadar önem verdiğini bir türlü açıklayamadığı sarsıntılı macera, aşk. Herkesin bir aşkı, bir sevgilisi, onun için dünyaları vereceği biri olmalı, değil mi? Öyle öğrendik, öyle duyduk. Özendik belki de. Filmlerde izlediğimiz, şiirlerde bulduğumuzun aşkın hayalini kurmayan, peşinden koşmayanlar garipsendi hep. Bir sorunları olmalıydı, kim istemezdi ki delice aşık olmayı? Yalnız kalmak korkunç gelmeye, sevgilisiz yaşamak imkansız görünmeye başladı kimine. İnsanın kendini ilişki adını alan bu belirsiz, engebeli yola atıvermesi zorunluymuş gibi. Herkesin o büyük aşkı, o özel kişiyi araması gerekiyormuş gibi. Peki, ya gerçekten zorunlu olsaydı? Yalnızca hayranlıkla izlediğimiz filmler bize bu zorunluluk illüzyonunu yarattığı için değil de, yasal olarak, resmi olarak zorunlu olsaydı bir ilişkide bulunmak? Yalnız kalmaktan hayallerimizi süsleyen o büyüleyici aşkı bulamayacağımız için değil, bir yaptırımı, cezası olduğu için korkuyor olsaydık? Kulağa o kadar da romantik komedi senaryosu gibi gelmiyor, değil mi? Sevdiğimiz, hoşlandığımız bir aktiviteden zorunluluk haline geldiği an soğumamız gibi aşktan da soğur muyduk yasalaşsa? Aşık olmak, ilişki kurmak, sevgili olmak zorunlu olsaydı yine hayallerimizdekini mi arardık? Yine efsanevi romantik filmler, romanlar gibi olması umudu taşır mıydık? Yoksa bunu bir iş, bir ödev olarak mı görürdük? Duygular kurallarla, yasalarla kontrol edilmeye çalışılsaydı, anlamını yitirirdi. Düşünebiliyor musunuz mutluluğunuzun, üzüntünüzün devlet kontrolü altında olduğunu? Bana kalırsa aşkı zorunlu kılmak da en az bunun kadar imkansız. İlişkilerimiz bir zorunluluk haline geldiği an bizim elimizden, kontrolümüzden çıkmış demektir. Bu durumda, bizim elimizde olmayan zorunluluktan seçilmiş bir ilişki aşkla uzaktan yakından bağlantılı olabilir mi? Ne anlamı kalır bütün o şiirlerin, filmlerin, bestelerin? İnsan yasal olarak zorunlu olduğu bir şey için tutku duyabilir mi, kalbini döktüğü eserler çıkarabilir mi bir zorunluluk hakkında? Yasal bir çerçeveye alınsa rengi solmaz mıydı rüyalarımızın, aşklarımızın? Lanthimos, Istakoz (2015) filminde sorularımıza cevap arıyor ve ilişkisi olmayan insanların tutuklandığı distopik bir gelecek fikrini ele alıyor. Yalnız kalmış, bir sevgilisi, eşi olmayan insanlar tutuklanıp 45 günlüğüne bir otele götürülüyor. Kendilerine verilen bu süre zarfında bir ilişki kuramadıkları takdirde de istedikleri bir hayvana dönüştürülüyor. Sonuçlar, insanlığın geldiği durum tahmin edildiği üzere hiç de iç açıcı değil. Film, insanlığın düştüğü bu duygusuzluğu, solmuş anlamını yitirmiş hisleri donuk konuşmalar, ifadesiz karakterler üzerinden işliyor. Öyle karanlık, öyle soğuk ki, şükrediyorsunuz istediğiniz zaman istediğiniz ilişkiyi kurabilme hakkına sahip olduğunuza. Her sistemde, her yasada olduğu gibi ilişkilerin zorunlu olduğu bir sistemde de buna karşı gelecekler; sistemin dışında, kuralların aksine yaşayacak insanlar olacaktır. Peki, aşkın zıddı nedir? İlişkilerin zıddı? Yasalar çerçevesinde, zorunlu bir ilişki yaşayamayacağımız açık, peki ya tersi? Yasalara karşı gelmek için aşkı, karşı ya da aynı cinsle kurulacak bu tür bütün ilişkileri geride bırakabilir miyiz? Herhangi bir ilişki yaşamamızın yasak olduğunu düşünün şimdi de. Daha iyi bir durum değil gibi açıkçası. Bu sefer de ya yaşayamayacağımız için bütün hisler, tutkular, aşklar daha cezbedici gelecek ve bizi bu yasaklar çerçevesinde delirtecek ya da ilişkilerden, duygularımızdan mahrum bırakıldığımız için buz kesileceğiz. Her iki durum da birbirinden zor, düşünmesi oldukça acı. İnsan ilişkileri, duyguları, arzuları, rüyaları kanunlarla zorunluluk altına alınamayacağı gibi yasaklanamaz da. Duygularımızın işleyişi buna el vermiyor. Bütün bu duyguların asıl sahibi bizler bile kontrol altına alamazken bir başkasının, bir sistemin, belli kuralların kontrol altında tutmasını bekleyemeyiz herhalde. Aşkın, sevginin, her türlü hissin anlamını yitirdiği bir distopya fikri tarif edilemez karanlık yaratıyor insanın aklında. Her şeyin üstüne karanlık bir sis çökmüşçesine bunaltıyor insanı. Solmuş duygular, donuk, ifadesiz yüzler, soğuk sesler... Bir distopya için ideal, yaşadığımız bu evren içinse korku dolu ögeler. Yalnızca bu düşüncenin sebep olduğu hisler bile bazı şeylerin bir sisteme sokulamayacağını, belli kurallar bütünü tarafından sınırlandırılamayacağını, kontrol altında tutulamayacağını anlatmaya yetiyor da artıyor. Hele aşk kadar bağımsız bir duyguyu sınırlamak düşünülmemeli bile. Kontrolü kendi elinde bulunduran, bize söz hakkı dahi vermeyen bir duygu, böylesine bir tutku nasıl kurallarla sınırlandırılabilir ki, değil mi? Lanthimos, Yorgos. Istakoz. 2015. Film4. Film.