ÇAĞ ATLAYAN KÖLELİK

'Yeryüzünde bunlardan daha iyi bir ulus bulunmadığına Majestelerin önünde ant içebilirim. Komşularını kendileri kadar seviyorlar, konuşmaları son derece tatlı ve kibar, konuşurken hep gülümsüyorlar. Elli adamla bu halkın hepsini boyunduruk altına alabilir ve onlara her istediğimizi yaptırabiliriz.' (Kristof Kolomb'un İspanyol Kraliçe'sine Kızılderilileri Anlatan Mektubu) Özgürlüğümüzün birkaç kişinin iki dudağı arasında olduğunu buram buram hissettiğimiz günlerde, özgür bir siyahi olan Solomon' un hayatının nasıl elinden alındığını, ailesinden nasıl koparıldığını görmek aslında bize çok da yabancı değil. Sadece ten renkleri yüzünden insan yerine konulmayan, herhangi bir eşyaymış gibi oradan buraya sürüklenip, istedikleri gibi davrandıkları o insanların yanında, esasen sahip olarak gösterilen ve kitap boyunca nefret ettirilen Epps ve Ford'da kölenin ta kendisi. İçinde bulundukları yasal sistemi sorgulamadan, muhakeme yetisini kaybetmiş bir şekilde uygulayanlar olarak bu yasaya başkaldırmaya çalışan kölelerden daha da köleler. Yeni keşfedilen Amerika'nın verimli ve büyük topraklarını işleyebilmek için gereken işçi gücünü siyahilerden karşılayan bu insanlarla, kendi şirketlerinin zenginliğine zenginlik katmak için çalışanların ömürlerini ziyan eden insanların zihninde çok da bir farklılık yok. O 2 zamanlarda bir insanın köleliği elinde tutmuş olduğu 'özgürlük' belgeleriyle kanıtlanırken bugün bir bireyin özgürlüğünü ancak finansal özgürlüğü destekler. Aksi takdirde ne kadar kendini geliştirmiş, yetenekli olursan ol, kendini gerçekleştirmen banka hesabında ne kadar para olduğuna bağlı bir halde. Geçenlerde BBC' nin Türkiye belgeselinde neden yer aldığını anlayamadığım bir şekilde Ali Ağaoğlu' nun kısmına denk geldim. Aslında köleliğin modern halinin bir yorumunu da kendisi gözler önüne serdi. Yatak odasında bulunan kadın çanta ve ayakkabılarını gösteren sunucu esprili bir şekilde yönelttiği 'Bunlar size mi ait?' sorusuna Ağaoğlu 'Onları kullananlar benim malım.' diyerek aslında o kadınları sahip olduğu parayla yanında tuttuğunu ve malı olarak gördüğünü göstermiş oldu. Avustralya merkezli Walk Free Vakfı' nın Küresel Kölelik Endeksi raporuna göre modern kölelik tanımı, bir kişinin sömürü amacıyla bedeni üzerindeki ve çalışıp çalışmama kararı hakkındaki özgürlüğünün elinden alması şeklinde. Modern kölelik kavramında da aynı siyahi köleliğinde olduğu gibi özgürlük, aldatma yollarıyla bazen tehdit bazense şiddet ve gücün istismarıyla kişinin elinden alınıyor. Hindistan, Çin, Pakistan, Bangladeş gibi ülkelerde milyonlarca modern köle, her gün kendilerini gerçekleştirmeye çabalıyor. Büyük ölçekli fabrikalarda bazen bir dolardan bile az günlük ücretlerle her gün saatlerce çalışıp bize kıyafet üreten bu insanlar haklarını aramak bile istemiyor çünkü bu işler bulabileceklerinin belki de en iyilerinden. Eskiden okula toplu taşımayla gidip gelirken insanların yüzündeki mutsuzluğu izlerdim. İçimden hep başka hangi yerde bir insan sabahın köründe telefonuna kurduğu onuncu alarmın ardından uyanıp, kendini yataktan atıp, bir şeyler yiyip, saatlerce yollarda boğuşarak gittiği iş yerinde, başkası için kazandığı paralardan keyif alır ve mutlu olur sorusunu geçirirdim. Daha okula başladığımız ilk günden itibaren iyi bir yaşam için iyi bir okula gitmemiz gerektiği söylenip durdu, şimdi ise hala bir gün okul bittiğinde nerede 3 olacağımızın, ne yapacağımızın hiçbir garantisi yok ve evet biz de bu kölelik sisteminin içindeyiz. Hatta bu o kadar hayatımızın içindeki sadece çalışma yaşamıyla da insanın peşini bırakmıyor. Reklamlarda ne almamız gerektiği, moda akımlarıyla ne giymemiz gerektiği, fast food zincirleriyle neyi ne kadar yememiz gerektiği şekilleniyor. Herkesin hayattaki hedefleri de birbirinin aynı. Aslında kendi kararımız gibi görünen her şey sadece bize empoze edilen kültürün kararı. Kitapta sahiplerin, kölelerin ne giyeceğine ya da ne yiyeceğine, ne zaman ne yapacaklarına karar veriyor olma durumu bugün bizim için de aynı. 12 Yıllık Esaret okuması gerçekten zor bir kitaptı. Her olayın yaşanmış olduğunu bilmek, betimlemelerle birlikte hepsini ister istemez gözümde canlandırmak zordu. Fakat, kitabın sonuna geldiğimde iyi ki bunlar sonlanmış, iyi ki daha medeni bir dünyada yaşıyorum diyebilmeyi dilerdim. Kitapta yaşanan olaylarla ve anlatılan kişilerle bugün pek çok kişiyi, işvereni, insanı özdeşleştirmem ne yazık ki çok kolay oldu. Gerçekten de 'büyük balığın küçüğü yediği' bir düzen içinde yaşıyoruz. Küçük balık olmayı kesinlikle istemezken büyük balık olmayı da isteyebileceğimden çok emin değilim. Umarım hak edenin hak ettiğini kazandığı günler çok uzakta değildir.