GERÇEĞİN RENGİ KIRMIZI

Sulu boyalarla boyanmış ve özenle kurgulanmış, gerçek olamayacak kadar "gerçek" bir dünya Marquez'in dünyası. Özellikle edebiyat alanında kendini gösteren, büyülü gerçekçilik akımınının şüphesiz ki kalemi en etkin temsilcisi Marquez. Dünya edebiyatına damgası vuran, ilerde alacağı Nobel Ödülü'nün de temeli olan çalışmalarından sadece birisi Kırmızı Pazartesi. Kitabın başkahramanı Santiago Nasar'ın özelinde, kaderin ve acı verecek kadar berrak çizilen bir gerçeğin asla ve asla engellenemeyeceği mesajını içeren bir şaheser. Eser incecik cildi ile, ilk sayfasından son sayfasına kadar "büyülü" bir serüvene sokuyor okuyucuyu. Marquez'in detaycı ve birinci tekil ağızdan olan üslubu ise olayın anlatımına renk katıyor. Kitap daha ilk sayfasından, dram yazının üstadı Shakespeare gibi sonunu söyleyerek başlıyor: "İşleneceğini Herkesin Bildiği Bir Cinayetin Öyküsü". Marquez henüz ilk satırlara "Santiago Nasar, onu öldürecekleri gün..." (Kırmızı Pazartesi, s. 12) diye başlayarak okuyucuyu şaşkına çevirerek karmaşık duyguların içine sokuyor. Olay örgüsü ve akıcılık bekleyen okur, daha kitabın ilk sayfasından sonuna vakıf olmanın hayal kırıklığını ilk kez ama belki de eserin devamı boyunca son kez yaşıyor. Tıpkı Romeo ve Juilet gibi, sonu belli olmasına; kitabın girişinde açıkça belirtilmesine rağmen bu eseri bu kadar kalıcı, kült ve özel kılan olgu nedir diye belki de o zaman düşünüyor okuyucu. İlerleyen sayfalarda cinayetin işlendiği, beyaz kolalı gömlekleri ile bir sabah evinden çıkan Santiago Nasar'ın öldürüldüğü gün sanki tanıklar ile röportaj yaparmışçasına tüm detayları ile tasvir ediliyor. Bu aşamada kurban Santiago'nun da ailesi, geçmişi ve ikamet ettiği kasaba hakkında üzeri örtülü bilgileri sunmaktan kaçınmıyor Marquez. Kalemindeki akıcılık ve sanatkarane sadeliği okuyucuyu çoktan etkisi ve büyüsü altına almış bulunuyor. Santiago hareketli ve eğlence dolu geçen bir düğün akşamından sonra uyandığında, onu uyumakta olduğu hamaktan son kez gören annesi Placida Linero; Santiago'nun bir hafta önce gördüğü ve sadece yemek masasında yemekten önce yorumlamakta alışkanlık edindiği rüyalarından birisini anımsıyor. Yaşanan olaya rağmen, olaydan 27 yıl sonra bile o rüyayı kötüye yoramıyor. Mutsuz bir evliliğin ardından kalan tek miras, biricik oğlu Santiago'nun öldürüldüğü günü işte böyle hatırlıyor annesi. Marquez burada, Placida Linero'nun üzerinden çeyrek asır geçmesine rağmen halen gerçeği içten içe kabullenemediğini yaşlı kadıncağızın ağzından şahane bir şekilde tasvir ediyor. Piskoposdan vaftiz almak üzere şehre inen Santiago'da ise olağandışı bir olay yaşanacağı üzere hiçbir belirti görünmüyor. Marquez, o güne dair yaptığı röportajlarda özellikle hava durumunun belirsizliğine ve farklı kişilerden farklı betimlemeler aldığına da altını çizerek değiniyor. Burada amaçladığı, herkesin içinde bulunduğu ruh halinin, geriye dönülüp bakıldığında anıları nasıl şekillendirdiği, onları ne denli etkilediği. Santiago Nasar'ın öldürülmesi, abilerin kız kardeşlerine düzenlenen bir saldırının sorumlusu olarak onu görmeleri. Yani bize de pek yabancı olmayan bir kavram: Namus. Marquez burada, medeniyete erememiş, örf ve adetlerin gölgesi altında yaşamaya mahkum kalmış toplumların üstünkörü bir delil dahi olmadan işlenen bir cinayete nasıl sessiz kalabileceğini, hatta bu cinayeti onaylayabileceğini ve dolayısıyla ortaya çıkan bu rahatsız edici gerçeği tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor. Kasabada sabahtan beri bas bas bağırarak Santiago'yu öldüreceğini söyleyen abilerden Pedro'nun ağzından Marquez, toplumun en derinlerinde gizlenen yozlaşmış tohumları okuyucunun önüne altın bir meyve tabağında sunuyor: "Onu bilinçli olarak öldürdük, ama biz masumuz. Tanrı katında da, insanların gözünde de. Bu bir namus sorunuydu." (Kırmızı Pazartesi, s. 51) Gerçek hayatta da sık sık tanık olduğumuz bu durum, toplumun genel kanısının böylesine zorba cinayetleri ne denli meşru kıldığını göstermektedir. Santiago'ya yardım etmeyip, bu durumu onaylayan kasaba halkı ise; töre ve namus cinayetleri ile bir öfke dışavurumu yaşayan tipik cahil bir toplumu resmetmektedir. Bu cinayetlerde Marquez'in vermeye çalıştığı alt mesajlardan biri de katliam sebebinin toplumun en üst yargı organı olan mahkemelerce dahi meşru bir fiil olarak bulunmasıdır: "Avukat, cinayetin namus uğruna meşru müdafaa olduğu tezini savunmuş, bu da mahkeme heyeti tarafından kabul edilmişti; davanın sonunda da ikizler bu suçu aynı nedenlerle bin kez de olsa yeniden işleyeceklerini beyan etmişlerdi."(Kırmızı Pazartesi, s. 50) Gabriel Garcia Marquez, "Kırmızı Pazartesi" eseriyle toplumsal bir eleştiri getirirken, büyülü gerçekçilik tekniğini kusursuz uygulayışı ile kaderin önlenemez olduğu olgusunu ele alarak felsefi görüşünü açıklamaktan kaçınmıyor. Yüzyıllar sonra dahi güncelliğini, önemini yitirmeyecek bir eser Kırmızı Pazartesi zira konu aldığı ve merkezine koyduğu insan teknik olarak ne kadar ilerlerse ilerlesin, asla değişmeyecek. Dünya da esere ismini verdiği gibi kıpkırmızı olmaya devam edecek. Ali Ömer Horzum