Şehirciliğimiz Bizim Hakkımızda Ne Söyler?

Geçen ay yolum İstanbul'a düştü. Uzun yıllar Ankara'da yaşayan biri olarak da İstanbul'un en çok Kadıköy'ünü beğenirim. Çankaya'nın denizlisi olarak görürüm bu semti. İstanbul'un hızından, keşmekeşinden, harala gürelesinden bir miktar uzak olmasını severim Kadıköy'ün. Ancak son dönemlerde memleketin her yanı gibi burası da inşaatlaşmadan ve betonarmeden nasibini almakta maalesef. Deniz Kavukçuoğlu'nun eski Kadıköy'ü anlattığı eserini okuduktan sonra, bu inşa adı altındaki yıkımın sanıldığından çok daha büyük bir tesire sahip olduğunu, Kadıköy'ün kendine has güzelliklerinin üstünden dozerle geçildiğini fark ettim. Bu nedenle bu yazıda Kadıköy başta olmak üzere memleketin betonarmeleşmesi meselesine değinmek istemekteyim. Bir semtin karakter sahibi olması için yaşanmışlık izlerinin muhafaza ediliyor olması gerekir ilk başta. Yani anısı olmayan, tamamen steril mekanlardan oluşan bölgeleri hafızasını yitirmiş şaşkın semtler olarak görürüm ben. Bu semt ne kadar lüks ya da izbe olursa olsun, bu durum değişmez. İşte bence Kadıköy'ün başına gelen de bu. Kadıköy ki ülkemizde yazan çizen, pek çok aydının kendine ikametgah olarak seçtiği güzide bir ilçedir. Hele ki Kadıköy'ün Moda'sı apayrı bir yerdir. Ancak son zamanlarda bu bölgeler de kentsel dönüşüm adı altında yerle bir ediliyor, yüzyıllık şahane yapıların yerini soğuk gökdelenler alıyor. Bu aslında kent kültürüne vurulan koca bir balyozdur. Hafızası, belleği, anısı, insanları yok edilen bir şehrin ruhu kalmaz. Olsa olsa beton yığınından ibaret bir hal alır. İstanbul'u İstanbul yapan da esasında bu karmaşık yapısıdır. Yani İstanbul kadar farklı ihtimallere gebe bir şehir sanıyorum çok azdır dünyada. Şimdi biz sırf "modernleşmek" amacıyla bu ruhu yok edip çok katı ve soğuk yapılar inşa ederek şehrin dengesini bozmaya çalışıyoruz. Halbuki İstanbul gibi bir şehirde yeni yapılardan ziyade mevcut yapılar restore edilmeli. Ancak bu da ayrı bir mesele tabii. Zeugma mozağinin restore edeceğiz diye mozaiğin yapısını bozduğumuz aklıma geldikçe sinirlerime hakim olmakla çok güçlük çekiyorum. Restorasyon ve tarihi muhafaza konusunda bu kadar başarısız olup da hala bu konular hakkında ahkam kesen insanların varlığı da ayrı bir çelişki doğrusu. Aslında zihinler neyse sokaklar, şehirler de o oluyor nihayetinde. Kişi yaşadığı yerden belli olur diye bir söz var, aslan yattığı yerden belli olur. Bizimki de o hesap, zihnimizin bulanıklığı ve hayata dair berrak bir bakış açısına sahip olamayışımız nedeniyle hayatın her alanında, şehircilikte, sporda, siyasette, edebiyatta, mimaride ve daha pek çok alanda Ali Burak Çelik vasatın üstüne çıkamıyoruz. Medeniyete "İşte bunu da Türkiye yaptı." dedirtecek bir ürün veya hizmetimiz yok. Şehircilik ve Kadıköy örneği de bunlardan sadece biri. Yani demem o ki benim yaşımdaki biri bile Kadıköy'ün on beş yıl önceki halini iyi hatırlıyor ve o günlere özlem duyuyorsa bugün orta yaşlı insanların Kadıköy ve genel anlamda İstanbul'un içine düştüğü hali görünce içlerinin kanadığını düşünüyorum. Gerçi insanları bu denli etkilemiş olsa mesele bu kadar kritik bir hal almazdı, orası da ayrı mesele tabii. Ancak ben gene de vatandaşlar olarak yapılan icraatlerdeki yanlışları yüksek sesle dile getirdiğimiz sürece bu yanlışlıklardan dönülebilmesi ihtimalinin var olduğunu düşünüyorum. Yani duruma kendi içimizden kızıp öfkelenmek yerine sesimizi çıkartmalı ve rahatsızlıklarımızı dile getirmeliyiz. Aksi halde betondan, asfalttan nefes alacak bir ağaç gölgesi bile bulmakta zorluk çekeceğiz.