KENDİ PEŞİNİ BIRAKMAK

Lüzumsuz Adam, edebiyatımızda durum öykülücüğüyle öne çıkmış Sait Faik'in en güzel öykü kitaplarından biri. Abasıyanık'ın yalnız hayatı, Burgazada'da balıkçılarla ve ada insanlarıyla geçirdiği zamanı, bütün öykülerinde izler bırakmış. Sait Faik, her öyküsünde, her kitabında olduğu gibi bu kitabında da yalnızlık, küçük insanın dünyası gibi konuları süslemeden, bazen sürreal bir anlatımla, kendi tarzıyla ele almış. Lüzumsuz Adam, "Birahanedeki Adam", kitaba adını veren "Lüzumsuz Adam", "İp Meselesi" gibi on dört farklı öyküyü barındıran bir kitap. Sait Faik'in tanıdık olduğumuz İstanbul ve deniz temaları bu kitapta da yer edinse de, bu sefer yazarın alışık olmadığımız bir tavrı var. Yalnızlığı konu edinse de insan sevgisini yazılarına yansıtan yazarı bu kitapta daha karamsar, umutsuz görüyoruz. Kitapta ağır basan kavram yalnızlık teması. Bu temanın en belirgin olduğu öykü ise kitaba adını veren "Lüzumsuz Adam" öyküsü... İlkar, 2 "Lüzumsuz" görüyor kendini... Yedi yıldır mahallesinden çıkmamış, yıkanmamış, her gün aynı hayatı yaşayan, dünyanın materyalistliğinden, insanların gösterişinden sıkılmış, üstünde şaşaalı kıyafetleri olmasa da, kafasının içinde çok düşüncesi olan, yalnız ve lüzumsuz adam... Her gün aynı pastaneden kahvesini yudumlayan, aynı manavdan portakal alan, aynı çorbacıda işkembesini içen, aynı sokaklarda dönüp dolaşan bu adamı en çok heyecanlandıran diğer mahalledeki esmer Yahudi kızı. Bu detaylardan yazarın hayattan keyif alma ve hayattan sıkılma arasında kaldığını görüyoruz. Öyküde yalnızlığı çağrıştıran diğer bir detay ise yaşlı adam. Bu yaşlı adam, gazinolardaki kadınların göğsüne başını koyan, ağlayan, şiir okuyan sonra da uyuyan bir insan. Satırları okuduktan sonra, eğlenmek için gazinoya giden bir hovarda değil, yalnızlıktan ve çaresizlikten ne yapacağını bilemeyen bir adam beliriyor gözünüzde. Hayattaki amacını, yolunu kaybetmiş bir karakter var hikayede. "Ben bir acayip oldum." Hikayesine böyle başlıyor. Başka hikayelerinde adada gezmekten, balıkçıları izlemekten keyif alırken, bu öyküde arkadaşlarını, tanıdıklarını değil görmek, onlarla karşılaşmak bile istemiyor. Yazarın hayatıyla öyküdeki karakterin hayatı birbirine çok benziyor. Aslında yazar, insanların onu anlamadığından şikayetçi. Kitap değil, yaşadığımız dünyada da bir sürü Sait Faik var. Bir insan çevresinde gerektiğinden fazla düşünüyor, fazla sorguluyorsa mutsuz olmaya mahkum değil mi? Hiç düşünmeyen insanların derdi, hüznü olur mu? Yalnızlığın en büyük sebebidir çok düşünmek; çünkü kendine benzer birilerini bulamazsın. Anlatmaya çalıştığındaysa deli, somurtkan, lüzumsuz sanılırsın. İnsanın bu hayatta yapabileceği en büyük seçim düşünüp düşünmemektir. Gözlerini açıp, dünyayı bütün çıplaklığıyla görmek ve düşünmek mi; yoksa gözlerine en İlkar, 3 pembesinden bir perde çekip bihaber ama mutlu yaşamak mı? Düşünen, etrafına sadece bakmayan, etrafını görebilen insan bihaberliği tercih etmez, edemez. O yüzden çok düşünen insanlar kabuklarına çekilip düşünceleriyle yaşamayı tercih ederler. Yalnızlık karamsarlık getirir belki ama kesinlikle hayatı sevmemek değildir bu. Düşünce yalnızı insanlar hayatın bu trajikomikliğini sevmez. Sait Faik gibi arada kalırlar. Onun gibi bunları satırlara dökebilenler şanslı olanlardır. Diğerleriyse kafalarında her çeşit sesle yaşayıp giderler. Lüzumsuz Adam, Sait Faik'in birbirinden başarılı öyküleri arasında insanı en çok etkileyen öyküleri barındıran bir kitap. Bazılarına göre kitaptaki tavır değişikliğinin sebebi Abasıyanık'ın siroz olması ve hastalığını bilerek yazı yazması olsa da, bu yalnızlık ve çaresizliğin en büyük sebebi, Abasıyanık'ın da "düşünce yalnızı" bir insan olması. Acaba Lüzumsuz Adam'ı okuduktan sonra, biz de kendi peşimizi bırakabilecek kadar cesur olabilecek miyiz?