CEHALET, MEMLEKET VE KADINLAR

Söğüt İdil Güneş Zaman geçtikçe, devir değiştikçe insanların ve toplumların değer yargıları değişir. Zamanın bize kattığı büyümekten, olgunlaşmaktan ibaret değildir çoğu zaman. Hem kişisel yaşantılarımızda olanlar hem de dünyanın geçirdiği değişim süreci var olan ahlaki normları değiştirirler. Toplumdan topluma, yaşantıdan yaşantıya değişen bu normların varlığı kültürlerin yapılanmasını ve değişimlerini de etkilerler. Refik Halid Karay, adlı öykü kitabında yıkılan Osmanlı ve yeni devletin kurulduğu yılların Türkiye'sindeki toplum sorunları ve ahlak çatışmalarınd an bahsediyor. Olaylar farklı kültürler ve şehirlerde geçse de Memleket Hikayeleri Karay genel olarak kadının yeri ve toplumun yozlaşması konusuna değiniyor. Kitabın genelinde dikkatimi en çok çeken şey, öykülerde kadınların yaşadıkları ve yazarın bu durumlar üzerine yorumları oldu. Henü z gelişmemiş, çoğunluğun cahil olduğu Anadolu kasabalarında geçen bu öykülerdeki kadınlar davranışları, tutumları yüzünden sert bir biçimde eleştirilerek kaderlerine mahkum ediliyorlar. Karay da toplumun cehaleti ve kadınlara bakış açısını devrinde görülmemiş bir biçimde eleştiriyor kıyaslarda bulunuyor. Örnek olarak Karay, Yatık Emine adlı öyküde bir köye devlet tarafından sığınmaya gönderilen Emine'nin köy halkı tarafından ahlaksız damgası yemesi ve sonunda ölmesini vicdani ve ahlaki duygular çerçevesinde ele alıyor. Köy halkında bulunan cehaletin yanı sıra bastırılmış cinsellik duygusu da Karay'ın eleştirdiği en temel noktalardan biri. Günümüzden yaklaşık yüz sene öncesinde savaşa hazırlanan, İslam dininin hayatın merkezinde olduğu bir toplumun kadına bakış açısı şaşırtıcı veya beklenmedik değil. Halen bile bazı kesimlerde kadınların ikinci sınıf insan muamelesi gördükleri dikkate alınırsa, o zamanlarda erkeklerin ahlaki değer yargılarını öne sürerek egemenliklerini ortaya koymaları o dönemin en temel özelliklerinden biri. Din olgusunun yüzyıllardır bizim kültürümüz içinde olduğu ve erkek egemen bir toplumda yaşadığımızın yadsınamaz bir gerçek olduğunu küçüklüğümden beri okuduğum kitaplar ve dinlediklerimden öğrenmiştim. Fakat kadınların durumunun bu kitapta şeffaf ve realist bir biçimde işlenmesiyle ben de aklıma gelmeyen bazı gerçekliklerle karşılaştım. Toplumun koyduğu kalıplara uymayan kadınların yaşadıkları, onlara yüklenen görevler ve ödevlerin acımasızlığı beni derinden etkiledi. Yaşadığımız rahat ve özgür hayatın sancılı ve ağır süreçlerden geçerek bugünlere geldiğini bu kadar açıkça görmek, beni üzdü ve düşündürdü. Bana kalırsa hiçbir insan veya hiçbir halk tamamen ahlaklı ve saf olamaz. Her insanın öngöremediği, yanıldığı durumlar olabilir ve eğer bu yanlışları yapan kadınlarsa hatalarının bedellerinin toplum tarafından ödetilmesi ne günümüzde ne de geçmişte kabul edilebilir bir olgu değil. Birinin sırf kadın olduğu için ahlaksız damgası yemesi ve toplumun dışına itilmesi insanlık dışı bir hareket ve bunu yapanların sadece erkekler olmaması, kadınların toplum yaşantısının empoze ettiği düşünceler sonucu hemcinslerini düşüncesizce yargılayabilmesi benim anlayışıma çok uzak. Hele bizimki gibi üstü kapalı da olsa genel bağlamda uygunsuz olayların yaşandığı bir toplumda günah keçisi seçilmesi ve bunun çoğunlukla kadınlar olması trajikomik bir durum yaratıyor. Kendimizi gelişmiş bir ülke olarak adlandırdığımız şu yılda bile her gün kadınların suçlandığı ve yargılandığı bir hikaye duymamak işten bile değil. Örnek olarak gazetelerde veya haberlerde kadınların eşleri veya aileleri tarafından cezalandırıldığı o kadar çok olayla karşılaşıyoruz ki bu artık ülkemizde olağan bir durum olarak karşılanıyor. Anlamadan, dinlemeden yargılamak bence dünyadaki en büyük haksızlıklardan biri. Yaşananlar doğru olsun olmasın, ilgisiz kişilerin bile yorum yapacak ve yargılayacak hak kı kendilerinde bulması belki de hala toplumumuzda kadınların hak ettiği muameleyle karşılaşmadığını gösteriyor. Evet ben toplumumuzda yaşayan kadınların karşılaştığı sıkıntıların çoğunu yaşamadım belki fakat temelde benim de hayatımda kadınlar ve erkeklerin eşit olmadığına dair temelde basit ama düşündürücü olaylar yaşanıyor. Örnek olarak ailemin genel tutumu da kız ve erkek çocuğu söz konusu olduğunda bambaşka. Erkeklerin toplumda kendilerini koruyabileceği, kızların daha kapalı ve korumacı büyütülmesi gerektiği hemen hemen çoğu kızın büyürken karşılaştığı bir tutum. Bugün bu bakış açısını değiştirmek bizim elimizde, geçmişte kadınların yaşadıklarına bakarak yirmibirinci yüzyılda durumun aynı olmaması gerektiğini rahatlıkla söyleyebilirim, ama herşeyden önce kafa yapısı ve hayata karşı bakış açısı değişmeli. Bu algı 1909 ve 2014te farklı olmalı, kadınların toplumdaki yeri ve yaşama kattıkları artık göz ardı edilmemeli.