BENCİLLİĞİ YENMEK

Dönüşüm, Franz Kafka'nın 1915'te yayımlanan bir öykü kitabı. Dönüşüm'de Kafka bize Gregor Samsa'nın bir gün sabah uyandığında kendini bir böceğe dönüşmüş olarak bulmasını ve sonrasında ölümüne kadar geçen kısa süreci anlatıyor. Ailesinin geçimini sağlamak için yorucu bir işte çalışan Gregor'un sadece bedensel olarak bir böceğe dönüşmesi ve sonrasında aile bireylerinin ve diğer insanların ona karşı tutumunun ne kadar bencilce ve tiksinti dolu olarak değiştiği kitapta çarpıcı bir şekilde anlatılıyor. Samsa'nın değişen tarafı sadece bedeni olsa da aile bireyleri başta olmak üzere diğer insanların ona karşı değişen tavırları ile Kafka bizlere insanların ne denli bencil varlıklar olduklarını gösteriyor. Her ne kadar Dönüşüm'de gerçek hayatta karşılaşılması imkansız bir durumdan bahsedilse de aslında aynı durum gerçek hayatta karşılaşılması hiçbir insan için çok da uzak olmayan bir durum gibi düşünülebilir. Elbette bir sabah kalktığımızda kendimizi bir böceğe dönüşmüş olarak bulamayız; ancak bir anlık dalgınlık sonucu gerçekleşen trafik kazaları, elimizde olmayan sebeplerle başımıza her an gelebilecek kazalar ve hastalıklar gibi birçok olay sonucu hepimiz bir gün uyandığımızda eski yaşantımızdan çok farklı bir yaşam sürmek zorunda kalabiliriz ve eski yaşantımız için oldukça sıradan sayılabilecek birçok şeyi yapamayacak durumda olabiliriz. Gregor Samsa'nın ilk uyandığı gün kapısını açamaması gibi biz de her gün kolaylıkla yapabildiğimiz şeyleri yapamayabiliriz ve bu durumda Samsa'nın maruz kaldığı muamele ile karşı karşıya kalmamız da çok uzak bir ihtimal olmaz. Her ne kadar biz hala aynı biz olsak da bedenimiz, kabiliyetlerimiz ve başka insanlara sağlayabileceğimiz faydalar iyice kısıtlanmış olacaktır. Sonrasında ise diğer insanlar Araslı 2 zamanla bizi hala aynı biz olarak görmemeye başlar; sadece biz hala aynı biz olduğumuzun farkında oluruz. İnsan tam anlamıyla bencil bir varlıktır. İnsanların kendi aralarında bencil olarak nitelendirdiği kişiler sadece "daha bencil" olanlardır. Her insanın yaptığı en az bencillik içeren davranış olarak nitelendirilebilecek iyilik yapma bile aslında karşılık beklenmeden yapılıyormuş gibi görünse de bir şekilde karşılık beklenerek yapılır. Gerek dini inanışlar gereği sonunda ödüllendirilme beklenmesi, gerek iyilik yapılan insandan daha sonra iyilik yapmasının beklenmesi veya sadece vicdanlarımızın rahatlatılması ve kendimizi iyi hissetmemiz amacıyla yapılır aslında tüm bu iyilikler. Son durum, yani içsel rahatlama amacıyla iyilik yapma durumu, belki de en az bencilce olanıdır; çünkü iyilik yapma olayı öncesi vicdanımızın bizi harekete geçirecek şekilde kötü hissettirmesi aslında insanca diye nitelendirebileceğimiz değerli bir olgudur. Ne yazık ki her zaman ve her durumda insana yol gösteren vicdana çok az kişi sahiptir. Kısacası insanlar bencil varlıklardır ve yalnızca az sayıda olan kısmı daha az bencil olmalarını sağlayacak, işler durumdaki bir vicdana sahiptir. İşte bu yüzden insanlar için çevresindeki insanlar yalnızca sahip oldukları unvanlar ve onlara faydalı olma dereceleridir genellikle. Bu nedenle bir gece ansızın çeşitli yetilerimizi kaybetmiş olarak ya da dış görüntümüz insanları bir şekilde rahatsız edecek şekilde uyandığımızda biz hala eski biz olsak da çevremizdeki insanlar için eski bizden bambaşka bir biz oluruz; çünkü onlar için biz işe yaradığımız ve onlara fayda sağladığımız kimliğimiziz, onlara fayda sağlamadığımız zaman yalnızca onlar için bir yük anlamına geliriz. Peki, insan gerçekten de bencillik kavramı kapsamında düşünüldüğünde bu kadar nefret edilesi bir varlık mı? Elbette ki değil, her canlı gibi insan da bir şekilde hayatta kalma çabası gösteriyor ve bu çabanın doğal sonucu olarak bencil davranması aslında gereklilik oluyor; ancak medeniyet geliştikçe bu bencillik gereklilik olmaktan gitgide uzaklaşıyor. Bencillik duygusunun Araslı 3 körelmesi de modern zaman Fransız İhtilali gibi bir hareketle oluşabilir. 1789'da nasıl insancıl duygular olan bağımsızlık, özgürlük gibi duygular önem kazandıysa ve olağanüstü güçlere sahip bir yöneticinin varlığına gereklilik köreldiyse, modern zaman devrimi ile de "insancıllık" önem kazanabilir. Bu durumun Fransız İhtilali'nden farkı ise her insanın içinde zamanla gerçekleşecek bir devrim olmasıdır. İşte o zaman ihtiyacımızın gitgide azaldığı bencillikten uzaklaşabilir ve insanlara işe yararlılıkları ölçüsünde değil de yalnızca insan oldukları için değer verilen bir dünyada yaşayabiliriz.