HIRS, DİSİPLİN, TUTKU: BALE

Şu hayatta bana sorarsanız şüphesiz ki herkes kendi hayatıyla ortak olan parçaları filmlerde izlemeyi, kitaplarda okumayı ya da şarkılarda dinlemeyi seviyordur. Kendimizi o karakterin yerine koyarak, sanki bizmişiz gibi izlemek, okumak daha da bir heyecan veriyor. En yaygın örnek olarak aşk acısı çekenlerin aşk kitaplarına ya da aşk filmlerine sarması, sürekli kendini ve yaşadıklarını bulduğu aşk şarkılarını dinlemesi gibi... Ben de o insanlardan birisiyim. Kendimi bulabileceğime inandığım her eseri tatmak istiyorum. Bir balerin olarak da, baleyle ilgili - o kırk yılda bir vizyona giren- filmlerin en öndeki izleyicilerindenim. Siyah Kuğu da o filmler arasında, bir balerinin rol alma sürecini, hırsını, o hırsın ona verdiği zararları farklı ve gerilimli bir şekilde anlatan başarılı bir filmdi. Kendimi bilmediğimden beri, bilmediğim diyorum çünkü dört yaşında başlamışım, bale hayatımın kocaman bir parçası. Amatör olarak başlayan bale hayatım, elbette ki bir profesyonel balerin kadar olmasa da fazlasıyla ilerledi, gün geçtikçe de ilerliyor. Ara vermeden yıllarca devam eden bu zorlu tempoda, zaten dansımı geliştirmemek mümkün değil. Baleyle ilgili ne kadar ne biliyorsunuz bunu bilemem, ama emin olun ki izlediğiniz o zerafetin, naifliğin arkasında da çokça hırs, disiplin ve tutku var. Aslında genel olarak bu duygular bir şeyi başarmak için az da olsa içimizde olması gereken duygular. Kendimize zarar vermeyecek derecedeki hırs ve disiplin bizi başarıya götüren yolun başındadır. Ancak balede belki de biraz daha fazlası gerekiyor... Bana sorarsanız, baledeki bu hırs diğer balerinlerle olan, rekabetçi bir yarış hırsından da ziyade kişinin kendi hırsı olmalı. Her zaman bir önceki yaptığından daha iyisini, daha güzelini ve kusursuzunu yapma hırsı... Rolü gerçekten benimseyerek o duyguyu, hissi seyirciye verebilmek için çabalamak. Disiplinli bir şekilde çalışma, provalar alma ve gerekirse saatlerce aynı şeyi tekrar tekrar, hiç durmadan yapmak... Filmde ise başrol oyuncusu Natalia Portman, gösteride hem Siyah Kuğu, hem de Beyaz Kuğu'yu canlandırmak için çalışırken, tüm bu zorlukları da seyircilerle buluşturmuş. Her ne kadar başarılı bir balerin olsa da, Beyaz Kuğu'nun iyiliğinin ve naifliğinin aksine, Siyah Kuğu'da da bir o kadar sert ve kötüyü oynaması gerekiyor. Bu iki ucu başarmak, seyircilere o hissi tam anlamıyla verebilmek için çalışırken fazlasıyla kendini yıpratışını, hırsının ona verdiği zararları görebiliyoruz. Filmde gösterilenin aksine, kendime zarar vermeden yaptığım hırs beni başarıya götürüyor. Ama asıl zorlu kısmı ise kelimenin tam anlamıyla balenin "acı" veren bir sanat olması. Ayağımıza giydiğimiz pointe adı verilen özel ayakkabıların ayaklarımızı kanattığını, tırnaklarımızı kırdığını, kemiklerimize baskı yaptığını bilerek ve hissederek yine de çalışmak, prova almak zorunda olmanız. Bu duyguyu bale yapmayan biri gerçekten anlayamaz. Öncelikle gerçekten acıya dayanıklı olabileceksiniz ki ayağınızı koparıp atma isteğindeyken, yapmanız gereken yüzlerce hareketi kusursuzca yapabilesiniz. Sonrasında da psikolojik olarak öylesine güçlü olmalısınız ki yapabileceğinize, o acının sizi durdurmaya yetmeyeceğine inanasınız. Bu anlattıklarımın hepsi aslında yine hırs kapısına çıkıyor. Hırslı olacaksınız ki başarabileceğinize inanacaksınız. Acının, ağrının sizin başarınıza engel olamayacağını bileceksiniz. Kendimden örnek vermek gerekirse bazı günler gerek fiziksel gerekse psikolojik olarak öyle güçsüz oluyorum ki, o zamanlarımda balede başarıyı yakalamam gerçekten imkansızlaşıyor. Pointe'le yapmaya dayanamayıp normal patiklerimle yapıyorum, parmaklarımda acıyı hissettikçe demoralize olup hareketlere ve müziğe odaklanamıyorum. Saçma sapan, sanki günlerdir çalışan ben değilmişim gibi bir dans çıkarıyorum ortaya. Prova bittiğindeyse kendime fazlasıyla kızıyorum ve başarmak için her anlamda güçlü olmam gerektiğini tekrar hatırlıyorum. Sene sonunda ise saatlerce, günlerce, aylarca uğruna hırsla ve disiplinle çalıştığınız o rol, seyirciyle buluştuğunda öyle güzel bir tutku doğuruyor ki... Sahne tutkusu, sahne bağımlılığı... Karanlığın içinde kaybolmuş yüzlerce göz merakla ve heyecanla sizi izliyor ve dansınız bittiğinde hepsi sahneyi inletecek şekilde sizi alkışlıyor, "bravo" sesleri yükseliyor. O alkışlar emin olun ki çektiğiniz her acıya değiyor, her acıyı ve zorluğu unutturuyor. İşte bu yüzden filmde beni en çok etkileyen de son sahne olmuştu. Son ana kadar sahnede en iyisini yapıp, bırakmayıp, en sonunda da aynı rolünü üstlendiği Siyah Kuğu gibi gerçek hayata da gözlerini yumması... Aslında biraz da hırsına yenik düşmesi... Bu anlattıklarımı belki basit ve sıradan görebilirsiniz, başarmak için her zaman zorluk çekildiğini ve bunun sadece bale için olmadığını düşünüyor da olabilirsiniz. Elbette ki öyle, hiçbir zaman başarıya giden yol kolay değildir ki zaten kolay olsaydı herkes her şeyi rahatlıkla başarabilirdi. Ancak bale diğer alanlara göre çok daha farklı bir mücadele ve çok daha zorlu bir çalışma süreci. Film bunu amaçlayarak mı çekilmiş bilemiyorum, ama balenin daha farklı bir mücadele olduğunu seyircilere çok güzel yansıtmış. Dışarıdan sadece "bacak ve kol kaldırıp, kendi etrafımızda dönmek" gibi bir algı olması, aylarca yaptığımız provalara, çektiğimiz hem psikolojik hem de fiziksel zorluğa büyük bir saygısızlıkmış gibi geliyor. Belki de baleyi ve balerinleri konu alan böyle filmler sayesinde biraz da olsa bu algı değişebilir. Hatta umarım ki benim bu yazım bile sizlerde baleye karşı farklı bir bakış açısı uyandırabilmiştir. Son olarak sizlerle bu anlattığım provalarımızdan yorulup, dinlenirken ölümsüzleştirilen bir anı paylaşacağım: Fotoğraf: Turgay Orgun