KAYBOLAN NESİLLERE AĞIT

Hayattaki gayelerimizin, koşturmacalarımızın aslında bizi şekillendiren düzene ait sanrılar olduğunu düşündüğüm, devasa bir toplum içinde gitgide bireysel faydacılığa saplanmamızdan bir kez daha tiksindiğim bir akşam okumaya başladım Abim Deniz'i. Can Dündar'ın, Deniz'in -erkek kardeşi başta olmak üzere- birçok yakınının anlattıklarıyla oluşturduğu dupduru ve iç yakan bir kitaptı bu. Amaçları yalnızca aydınlık bir toplum, bağımsız bir ülke ve eşitlik olan, döneminin tüm aydın gençlerinin hikayesiydi bu aslında, Denizler özelinde yazılmış olsa da. Yalanlarla, hilelerle, intikamcı duygularla bile mütevazı bir toplumsal hareketin önüne geçemeyen, nihai çareyi gencecik insanları darağacında sallandırmakta bulan haşmetli (!) devlet büyüklerinin de tarihe bıraktıkları bir utanç vesikasıydı ayrıca. İnsanların nasıl bu kadar acımasızlığa, körlüğe saplanabildiklerine daima hayret eden ve bunlara asla anlam veremeyen biri olan ben, devasa bir öfke duygusunun içinde buldum kendimi bir kez daha. Ama yine de dönüp dolaşıp en çok kendimi, bizleri sorguladım. İnsani duygularını kaybetmiş, acımasız bir kitleye öfkelenmenin ya da kaybettiğimiz güzel insanların arkasından yalnızca ağlayıp durmanın pek bir manası kalmıyordu çünkü. Esas önemli olan şey, bizim ne yaptığımızdı. Sahiden bu kadar çaresiz miydik, bu kadar teslim olmuş muyduk her gün küfrettiğimiz düzene ve onun temsilcilerine? Daha güzel, hakkaniyetli, aydınlık günleri umut ederek kendi hayatlarından bile tereddütsüz vazgeçebilmiş insanların ardından, nasıl da kolaylıkla yenilgiyi kabullenmiştik, bırakmıştık doğruluk arayışını! Zamanla halkına ve tüm dünyaya dair ümitlerini yitiren ve bireyciliğe yönelen çoğu kişide olduğu gibi, ben de fazlasıyla ümit ve iyimserlik sahibiydim aslında bir zamanlar. Yirmi yaşına bile henüz basmamış bir insanın, bir zamanlar ümitlerinin olduğundan ve bunları zamanla kaybettiğinden dem vurması bile vaziyetin vahametini gösteriyor aslında. Daha gençliğinin başında, sesinin en gür çıkması gerektiği yaşlarda çoktan ununu eleyip, eleğini asmasına sebep veren bu karamsarlık nereden geliyor insana? Bunu salt kişisel tembelliğimize bağlamak çok da akıllıca değil elbette. Belki de kısıtlı ömürlere sahip bireyler olarak, ömrümüzü bir şeyleri değiştirmek ve devrimler gerçekleştirmek uğruna heba edeceğimizi düşünüyoruz. Hoşumuza gitmese de mevcut yozlaşmış düzene her gün küfretsek de belirsiz yarınlar için mücadele ederek belki de hayatımızı karartmaktansa, mevcut durumun devamlılığını ehvenişer sayıyoruz. Bununla da kalmıyor, hayatımızın kurtuluş yollarını da hep bu düzenin gösterdiği noktalarda arıyoruz. Kendimizi entelektüel açıdan geliştirmekten ziyade hayatı yüksek not ortalamalarıyla, muhteşem kariyerlerle, mevkilerle, makamlarla anlamlandırmaya çalışıyoruz, zira toplum düzeninin bizden beklediği tam olarak bu. Fakat bunun yanında, bu düzenin yanlış olduğunu ve değişmesi gerektiğini düşünmekten de vazgeçmiyoruz. Zaten bunun kanıtı da bizlerin aksine sistemin dayattıklarını reddederek ilerici fikirlerini eylemlerle de göstermiş ve kendi devrimci hayatlarını topluma bağışlamış insanlara duyduğumuz hayranlık. Bu yürekli insanları yad ederek, kendi yılgın ideallerimizin de arkasından el sallıyoruz, bir bakıma hiçbir zaman gerçekleşemeyecek olmalarına gözyaşı döküyoruz. Fikirlerinin toplumun çoğunluğu için yok hükmünde olduğunu bilmek, toplumu aydınlık günlere taşımak için sunduğun çözümlere en başta toplumun ta kendisinin karşı durduğunu görmek, yılgınlıkların en büyüğü belki de. Bu gerçeği Denizler de, ideallerinin peşinden koşup hayatını sistemin zalimliğine kurban veren diğer birçok devrim gönüllüsü de muhtemelen biliyordu. Buna rağmen, fikirlere kurşun işlemediğini göstermek istediler insanlara. Charles Dickens'in İki Şehrin Hikayesi romanının kahramanı Sydney Carton'un bile bile giyotine gitmesi gibi, Pir Sultan Abdal'ın zalim Hızır Paşa'ya boyun eğmeyip idama yürümesi gibi, onlar da inandıkları değerlerden son ana kadar vazgeçmediler. Dönemin şartlarında toplumun onları haklı görmeyeceğini, peşin yargılarla olumsuz biçimde yaftalayacağını bildikleri halde, ileri nesillerin onları haklı çıkaracağını, mücadeleyi nihayete erdireceğini öngördüler. Yazık ki tarih onları haklı çıkardı ama yeni nesillerde mücadeleyi sürdürecek motivasyonun zerresi kalmadı. Onların nesli, fikirleri uğruna can verip kaybolurken, bizim neslimiz ise yenilgiyi kabullenişiyle, sonsuz karamsarlığıyla kayboldu. Onların neslinden geriye ise, ölümsüz fikirler ve bu kubbede bırakılan bir hoş seda kaldı. Bir de Attila İlhan'ın yazdığı, insanı oturduğu koltuğa çivileyen şu dizeler var elbette: "bir yangın ormanından püskürmüş genç fidanlardı / güneşten ışık yontarlardı sert adamlardı / hoyrattı gülüşleri aydınlığı çalkalardı / gittiler akşam olmadan ortalık karardı" (İlhan 79)