Nostalji

Yunancada eve dönüş anlamına gelen nostos ve keder anlamına gelen algos kelimelerinin bileşiminden oluşan nostalji, yabancı topraklarda yaşayan tüccarlarda görülen aşırı boyuttaki sıla özlemi hastalığını tanımlamak için 17. yüzyılda İsviçreli bir bilim adamı tarafından oluşturuldu. Ne var ki günümüzde nostalji hastalık gibi kötü çağrışımlar yapan bir konsept olmaktan çok uzak. Kimi zaman mutluluk kimi zaman da kederle içimizi dolduran bu kavram, Woody Allen tarafından yönetilen Midnight in Paris isimli filmde de konu ediliyor. Film, 2010'da yaşayan ana karakter Gil'in yaşamak istediği Paris'in1920'li yıllarına yaptığı zaman yolculuğunu konu alıyor. Gil için zaman yolculuğu yaptığı bu dönem tarihin en güzel zaman dilimlerinden biri gibi gelse de, o devirde yaşayan kimsenin 1920'leri güzel bulmadığını, hatta kimilerinin Rönesans'a kadar geçmişe gitmek istediğini görmesi Gil'de bir tezahür anı yaratıyor. Kafasında yarattığı fantezinin gerçek olmadığını gören karakter, filmin sonunda geçmişe ait olmadığını ve 2010'a dönüp hayatının zorluklarıyla yüzleşmesi gerektiğini anlıyor. Bu durumu, her jenerasyonda geçmişin daha iyi olduğunu düşünme eğilimine sahip olduğuna bakarak görebiliriz. Buna örnek olarak 1980 kuşağı 70'lerin ne kadar muhteşem olduğunu dinleyerek büyüdü, 90 kuşağı ise 80'lerin ihtişamını dinleyerek. Her ne kadar her nesil farklı dönemleri dinlese de, anlatılan anıların ortak noktası nostaljiyle dolu olması hep. Nostalji şimdiki zamanın sorunlarından kaçmak için inşa ettiğimiz, kendimizi belki de evimizde olduğumuzu en çok hissettiğimiz barınağımız olarak tarif edilebilir. Bir şarkının nakaratı ya da bir filmin karesi bu duyguyu yaşamamıza yeter de artar bile. Kendimizi "1nostaljinin güvenli kollarında bulduğumuz kalbimizi hoş bir sızıyla dolduran bu zaman yolculuğunda, zihnimiz sadece mutlu ve güzel anılarımızdan oluşan bir seçki sunuverir. Problemlerin, olumsuzlukların unutulduğu, belki de hatırlanmak istenmediği, yarattığımız bu farklı gerçeklik bu yüzden bir ev gibi güvenli gelir bize geçmiş bize. Bu yüzden, şu an yaşamakta olduğumuz zaman diliminden geçmişe baktığımızda özlemle dolar içimiz. Bu özlemi en çok çocukluk dönemine karşı hisseder birçok insan. Çocukluk dönemi, muhtemelen hayatın yükümlülüklerinden bunalmış birçok yetişkin için zihnin en popüler uğrak yerlerinden biridir. Çünkü çocukken her şeyin daha güzel, basit ve sorunsuz olduğunu düşündüğü gerçekliği oynatır zihninde. Oysaki çocukluğumuzda, hayal gücümüzün büyüklüğünden olsa gerek, yatağımızın altında yarattığımız canavarların korkusundan uykuya dalmakta güçlük çektiğimiz geceler de var. Bunun yanında, biz bilincinde olmadan düşünebilmek için yeterli kelime haznemizin bile olmadığı dünyayı anlamak gibi zor ve karmaşık bir görev yüklenmiştir üstümüze. Ancak bu saydığım yanları hatırlamak geçmişi yad etmek isteyen kimsenin işine gelmeyecektir. Eğer geçmişi en çok andığımız zamanların mutsuz, hayatımızdan memnun olmadığımız dönemler olduğunu kabul edersek bunun sebebi anlaşılacaktır. Bu yönleriyle narin ve yumuşak görünen nostalji, tarihe uyarlandığında karanlık yüzünü görebiliriz. Ihtişamla anlatılan bir tarih yorumu, insanlarda kamçıladığı nostaljiyle siyasetçilerin elinde güçlü bir propaganda aracına dönüşebiliyor. Mitlerle ve fantezilerle dolu olan bu alternatif tarih anlayışı, birçok sorunlu ideolojinin kuruluşuna da zemin hazırlamıştır. Güncel bir örnekle bu durumu somutlaştıracak olursak, 2016 Amerikan seçimlerinde kullanılan "Make America Great Again" sloganında Amerika'nın görkemli günlerine atıfta bulunarak birçok seçmenin bu nostalji çağrışımlı retorikten etkilendiğini söylemek gayet mümkün. Ne var ki, kastedilen görkemli yıllara baktığımızda kadınlar, farklı ırklar ve birçok "2azınlık grubu toplumda gözle görülür bir ayrımcılığa maruz kalmıştır. Bu nedenle tarihin hiçbir döneminin tam olarak "altın" olmadığını, her dönemin kendi içinde birçok yetersizliği olduğunu unutmamamız, bu popülist söylemler karşısında duygularımızın kullanılmasını engellemeye yardımcı olabilir. "Hey gidi günler" diyerek yad ettiğimiz geçmişle içimizi ısıtmak her ne kadar kulağa hoş ve zararsız gelse de bunu şimdiki zamandan kaçmak için yapıp yapmadığımızı sormak, yüzleşmekten kaçındığımız sorunların çözümlerine yardımcı olabilir. Aynı zamanda, nostaljinin tarihi gerçekler konusunda gözümüzü karartmasına izin vermemek daha rasyonel kararlar almamızı sağlayabilir. "3