İNSANOĞLU VE 'ÖTEKİ'

earth-ling noun, science fiction a word used by aliens to refer to an inhabitant of the earth (Oxford dictionary of science fiction). isim Dünya' da yaşayan kimse. Bu dünyaya diğer tüm canlılardan sonra geldik, ve onlarla birlikte evrimleşerek, gelişerek yaşamaya devam ediyoruz. O zaman neden biz sonradan yerleştiğimiz bu diyarın önceki sahiplerine acı çektiriyoruz? İnsan, her şeyin kendisi için yaratıldığına, bu yüzden kendi isteğince yaratılanı hükmedebileceğine inanır. Kendi karnını doyurmak için milyonlarca tavuktan her gün milyonlarca yumurta elde edebilir ya da bir danayı bacaklarından asıp kesebilir. Earthling adlı belgesel yukarıdaki bu sözlük tanımıyla başlar ve insanın tükettiği hayvansal gıdaları nasıl 'insan dışı' bir gözü dönmüşlülükle elde ettiğinin yöntemlerini, hayvanların maruz kaldığı şiddeti ve kötü muameleyi ele alır. Bir kelime olarak earthling, tanımında da gördüğümüz gibi, cinsiyet, ırk ya da tür ayrımcılığı içermez, dünyada yaşayan tüm canlıları kapsar, hiçbirini 'öteki' olarak göstermez. Irkçılık sadece insanın insana karşı sergilediği bir öğreti değildir. Eğer bir canlı, diğer canlıyı biyolojik ve ırksal özelliklerine göre indirgeyip kendi ırkını üstün görüyorsa işte bu ırkçılıktır. Bir örnek vermek gerekirse eğer Adolf Hitler'in insanları gaz odalarında boğması ırkçılıksa, barınaklardaki sahiplendirilemeyen hayvanların gazla boğulması, ilaçla uyutulması da aynı şekilde ırkçılıktır. Günümüzde kadınların metalaştırılması hep konuşulan ve tartışılan bir konu oldu. Kadını metalaştırırlar çünkü estetiktir, erkeğin ilgisini çeker. Herkesin de bildiği gibi: Seks satar. Boğayı da metalaştırırlar. İspanya'da her yıl düzenlenen bu geleneksel boğa şenliklerinin ayrı bir ekonomisi bile vardır. Bu bir alışkanlıktır. Kültürün parçasıdır. Boğanın biyolojik noksanlarıyla alay ederek onu atağa geçirirler ve bu eğlencelidir, aynı zamanda boğadan kaçmak heyecanlıdır da. Horozları dövüştürürler, kedilerin kuyruğuna teneke bağlarlar. Eğer Güney Afrika' da siyahileri zincirlere vurup onları köle ticaretiyle sahiplendirmeyle bugün pet shoplarda yapılan sahiplendirmenin hiçbir farkı yoksa; kadına yapılan cinsiyet ayrımcılığı da hayvanlara yapılan ırkçılığı bariz bir şekilde aynı kefeye koyabiliriz. Sizin için en lezzetli yemek nasıl olmalıdır? Bunu çevremdeki herhangi birine sorduğumda çoğunlukla et içerikli yemeklerin adını duyarım. Hatta bazı arkadaşlarım içinde et olmayan yemekle doyamadıklarını bile söyler. Çünkü et bir alışkanlıktır. Bir kültürdür. Aynı ekmek gibi. Çoğu zaman 2 ihtiyacımız olduğu için değil tüketmek için tüketiriz eti. Kimse bir restaurantta yemek yediğinde içinde et bulunmayan bir yemek tüketmek istemez, hatta parasının karşılığını alamıyormuş gibi hisseder. Peki neden Çin' de köpek eti tüketilirken, Anadolu' da dana eti tercih edilir? Ya da Fransızlar salyangoza bayılırken ülkemizde neredeyse sadece ihracatı yapılır? Hıristiyanlar domuz tüketir, Hindular ineği kutsal sayar. Aslında tüm bu yeme alışkanlıkları dinlerin ve coğrafik koşulların farklı toplulukların adetlerine kodlanmasıdır. Eğer insanın yaşadığı çevrede hayvanlar olmasaydı; pekala sadece bitkilerle de hayatını sürdürebilirdi. İzlediğim Food Matters adlı bir belgeselde Amerika'daki obezite ve kalp hastalıkları problemleriyle mücadele etmek için insanları bitki temelli beslenmeye yönlendirip sağlık değerlerini her ay kontrol ettiler. İnsanlar bu süre zarfında sadece sebze, meyve, bakliyat ve kuruyemişle beslenerek değerlerini kolayca daha iyiye taşımayı başardı. Belgeselin devamında ise halkla röportajlar yaparak neden et yediklerini ya da neden süt tükettiklerini sordular. Etin yeterli proteini alabilmek, sütün ise yeterli kalsiyumu almak için tükettiklerini açıklayan insanları bilim adamları yalanlayıp aslında çoğu insanın bildiği hayvansal proteinin damarlarda yağ olarak birikip kolesterole yol açtığını ve sütün de osteoporoza iyi gelmediğini açıkladılar. Yoksa hayvan ve hayvansal gıda tüketmeden sağlıklı olunamayacağı bir mit mi? Hayvanlar insanları besler, giydirir, korur, ulaşımlarını sağlar, ekolojik döngüyü korur. Hayvanlar düşünür, acıyı hisseder, aile kurar, grup halinde gezer, iletişim kurar, yaşadığı dünyayı algılar. İnsandan tek farkı yaşadığı çevreyi ne idare edebilmesi ne de baskı kurabilmesidir. İnsanoğlu hayvanlardan beslenir. Bunu yaparken de gibi onları kafeslere tıkar, bağlar; onlara eziyet eder, şiddet uygular. Bazen belgeselde de gösterildiği gibi yer tasarrufu için kulaklarını ve kuyruklarını keser. Bazen daha hızlı kilo alsınlar diye hareket etmelerine izin vermez. Kürkleri için onları yüzer. Bunların hepsini aslında sorgulamaya tenezzül bile etmediği beslenme alışkanlıkları için yapar. Bu belgesel beni aslında onları yerken bir cinayete ortak olduğumuzu düşünmediğimize, çünkü tüm canlıların insanların onlara hükmetmesi için dünyaya geldiğine inandığını fark ettirdi. Kendini dünya üzerindeki en güçlü, en zeki varlık olarak gören, kendi yemeğini lezzetli karışımlarla pişirebilen insanoğlu, hala aciz bir şekilde onlarla bu dünyayı paylaşan komşularının, hayvanların canına kolayca kastedebilir. 3