Çağının Tanığı Eco

Edebiyat tarihi, yazar ve eser ayaklarının üzerine oturtulmuş bir olgudur. Bu ayaklardan biri olan eser, yaşadığı zamanı bir ayna gibi yansıtandır. Yazar ise gördüklerini ve yaşadıklarını alır kaleme. Yani kısaca; yazar, eserleriyle çağının tanığıdır. Yıllar önce yaşanan olaylar kaleme alınmasaydı bugün neler bilebilirdik? Dil, taşıyıcı olmasaydı; yazar eserleriyle ayna tutmasaydı o günü nasıl anlayabilirdik? İşte yaşadığı zamana ayna tutan yazardan biri de Umberto Eco! Ve ölmeden önce kaleme aldığı eseri "Sıfır Sayı"... Kitabı okumadan önce kitabın ön kapağındaki karmaşıklık dikkatleri üzerine çekiyor. Bir buhran ve iç içelik... Siyahın hakimiyeti ve bir gazeteyi andıran şablon hem merak ettiriyor insanı hem de korkutuyor. Aynı zamanda "Kötü gazetecilik konusunda bir rehber" yazısı da. Sıfır sayı diyorsun, bir şeyin sıfır sayısı... Bir yıl boyunca bir günlük gazete için hazırlanan ve asla çıkmayacak olan on iki "sıfır sayı". Ama bu gazetenin hazırlanışında kaleme alınanlar insanın aklına şu soruları getiriyor: "Gazetelere ne kadar güvenebiliriz?" ve "Umberto Eco bize bunları çağından yakaladıklarından mı sunuyor?" Bir gazete düşünün, sayıları bir yıl içinde sıfır sayı olarak hazırlanıyor ve yayınlanmak amacı taşımıyor. Demek ki farklı bir amacı var. Evet, bu gazete aslında; belli kişiler hakkında bilgiler araştırıp şantaj aleti olarak kullanmak, toplumu yozlaştırıp istediği yöne çekmek amacıyla hazırlanıyor. Eğer bir gazete yarının haberini yapıyorsa zaten demek ki haberleri kendi isteğince yönlendiriyor demektir. Bu yönlendirmelerin kaynağı çağlar öncesine dayanıyor. Öyle ki çağımızın da en büyük problemlerinden biri de bu. İnsanların yalan haberler uydurarak gazetecilik yaptıklarını zannetmeleri. Tahminlerden hareket ederek varsayım ve kuşku yazıları yazmak artık gazeteciliğimizin önemli bir parçası olmuş durumda. Bunlar sadece çağımızın değil tüm dönemlerin gerçeği olmuş. Öyle ki çağını yansıtan kitaptaki şu sözler de bugün yaşananların o zaman da yaşandığını doğrular nitelikte: "İşte günümüzde durum bu ama 18 Şubat günü kimseler daha neler olabileceğini tahmin edemezdi. Yarın Gazetesi bunu hayal edecek ve bir dizi tahminde bulunacak. İşte bu varsayım ve kuşku makalesini yazma işini size emanet ediyorum."1 Kapaktaki karmaşıklık, içinde yazılanları anlatıyor adeta. Hayallerden ve tahminlerden oluşan kuşku uyandıran yazılar... Biz bugün bunları zaten yaşamıyor muyuz? Bizim 1 ECO, Umberto. 2015. Sıfır Sayı. Doğan Kitap. S, 48. gazeteciliğimiz doğru, yansız ve şantaj gücünü kullanmadan mı işlevini gerçekleştiriyor? Biz gazetelere ne kadar güvenmeliyiz? Bu sorunun cevabını almak için birkaç farklı medya unsurunu aynı haber üzerinden değerlendiriyoruz. Hepsi ne anlamak istemişse onu anlamış ve ne anlatmak istemişse onu anlatmış. Doğru ve yansız haberleri okumak için tek kaynak yetmiyor maalesef. Karşılaştırarak ve değerlendirerek doğruyu bulmaya çalışıyoruz çoğu zaman. Bunu yapmalarının nedeni ise tek dertlerinin para kazanmak olduğunu düşünüyorum. Bu sadece gazetecilik için değil tüm medya unsuları için geçerli. Yozlaşmış habercilik, şantajın gücü, siyasetin elleri medyamızı sarmış çoktan. Medya hep böyle miydi? Peki ya gazetecilik? Hakikaten Tanzimat'tan bu yana gazetecilik hep böyle miydi? Çağ bunları mı yaşıyordu? Gazetelere güvenin yanı sıra gazetelerde veya farklı iletişim araçlarında doğruları söyledikleri için olması gerekenden farklı muameleler göre insanlar var bir de. Yarın Gazetesi'nde çalışan gazeteci Braggadocio, Mussolini gizemini kaleme aldığı için öldürülüyor. Size de bu senaryo tanıdık gelmiyor mu? Bizim tarihimiz de gerçekleri ya da gerçek olabilecekleri dile getirdiği diye öldürülen insanlarla dolu değil mi? Bırakın tarihi günümüzde de olmuyor mu? Gazetecilik, menfaatleri için yaşayan insanların gücü haline gelmiyor mu? Büyük balık küçük balığı hep yiyor. Ama haklı ama haksız... 21. yüzyılda büyük balıklar çok daha fazla büyük ve çok daha fazla sayıda. Ve medya çoğu zaman onlara köle. Tarih gösteriyor ve yazar yazıyor ki adaletsizlik her yüzyılda yaşamaya devam ediyor. Tarih farklı sayılarla yazılıyor, aynı çerçevede çiziliyor ve içini insanlar dolduruyor. Taşıyıcısı şüphesiz dil oluyor. İşte tarih ve edebiyat arasındaki çizgi bu kadar hassas ve ince. Çağını ne kadar iyi yansıtırsan başka çağlara akıp gidiyorsun. Yazarın çağından haberler vermesi bize gösteriyor ki tarih ve edebiyat iç içe. Bir eserde daha edebiyat tarihinin dayanaklarının eser ve yazar olduğunu ve tarihin edebiyata konu olduğunu görüyoruz. Ve yazar adeta asırlar sonrasına gününün gerçeklerini anlatıyor. Gazetecilik de edebiyatın konusu olmuş bile. Gazetelerin amaçlarını, gazetelerin işlevlerini ve gazetelere olan güveni bizlere aktarıyor edebiyat eserleri. Bizim tarihimizde gazeteler neydi şimdi ne oldu? Her şey yaşanacak, bazen yaşandığı gibi kalacak bazen de büyük kitlelere ulaşacak. Ve çağ bir sonraki nesillere ulaştıkça anlam bulacak. İşte edebiyat taşıma görevini çoktan üstlendi bile. ECO, Umberto. 2015. Sıfır Sayı. Doğan Kitap. S, 48.