Gücün Peşinde Yitirdiklerimiz

Birkaç hafta önce Şinasi Sahnesi'nde izlediğim Gayrı Resmi Hürrem adlı oyun bittiğinde ve perde kapandığında kafamda tek bir soru vardı: Neden biz insanlar, koşullar ne olursa olsun iktidarı ele geçirmek için elimizden geleni ardımıza koymuyoruz? Sonra düşündüm ve fark ettim ki aslında bu insanlara özgü bir mücadele değil. Fark ettim ki bu, doğanın temel kanunlarından biri. Kendime şunları sordum: Hayvanlar da tıpkı insanlar gibi sınırlı kaynaklar üzerinde güç elde etmek için savaşmıyor mu? Onların topluluklarında da tıpkı bizim toplumlarımızda olduğu gibi güç dağılımına bağlı bir hiyerarşi yok mu? Zihnimden bu düşünce geçtikten sonra asıl soruma geri döndüm: Bu iktidar mücalelelerinin altında yatan temel sebep ne? Bu konu üzerine biraz kafa yorduktan sonra bu bitmek bilmeyen mücadelenin korkudan kaynaklandığına kanaat getirdim. Bence bireylerin ve toplumların güç uğruna savaşmalarının yegane sebebi, başka birey ve toplumların gelecekte onları kontrol altına alma ihtimalinin onlarda yarattığı endişe duygusu. Benim gözümde bu rekabet kavramıyla gelen bir korku türü. Bizler, bir başkası bize açıkça meydan okumasa bile konumumuzun tehlikede olduğunu hissettiğimiz anda korkuya kapılıyor, gücümüzü korumak ya da güç elimizde değilse onu ele geçirmek için yapabileceğimiz ne varsa yapıyoruz. Bu mücadelenin sebepleri üzerine düşünüp bu fenomene kendimce bir açıklama getirdikten sonra aklıma bir başka soru geldi: Hayvanlar aleminde güç mücadelesi kararsız da olsa bir denge yaratırken, bu mücadele biz insanların yaşamında neden huzursuzluk ve kaos yaratıyor? Ben bunun temel sebebinin insanların diğer canlılara oranla çok daha zeki olmaları ve zekalarını daha etkili kullanabilmeleri olduğunu düşünüyorum. Bir kıyaslama yaptığımda görüyorum ki hayvanlar sadece temel içgüdülerini kullanarak güç uğruna mücadele verirken insanlar stratejik planlar uygulayarak iktidarı elde etmeye çalışıyorlar. Benim bu karşılaştırmadan yola çıkarak kaos ve düzen ile ilgili yaptığım çıkarım ise şu: Basit içgüdülere dayanan kavgaların sonuçları da basit olur. Ben bunu "Güçlü olan kazanır." cümlesi ile özetliyorum. Nitekim hayvanların kendi aralarında yaptıkları kavgaların sonucunda kimi bireyler egemenlik kazanırken kimi bireyler ise teslim oluyor ve bu yolla hiyerarşik bir düzen oluşuyor. Ama dönüp biz insanlara baktığım zaman görüyorum ki bizim toplumlarımızda güç mücadelesine basit içgüdülerden çok daha fazlası karışıyor. Benim düşünceme göre bu durum, kompleks sonuçları beraberinde getiriyor. İktidar hırsı ve kazanma arzusu, zekice kurgulanmış planlarla birleştiği zaman savaş ve dolayısıyla kaos kaçınılmaz oluyor bana göre. Savaş kavramının yıkım sözcüğü ile eş anlamlı olduğunu düşünmüşümdür hep. Bana göre savaşın resmi olarak nasıl sonuçlandığı çok da önem arz etmiyor: Galip taraf da mağlup taraf da yıkıntıların ağır yükü altında eziliyor çünkü. Savaş, ardında yalnızca acı ve keder bırakıyor giderken. Peki, güç elde etmek gerçekten bu kadar önemli mi? Bence değil. Çünkü bana göre güce ulaşmaya çalışırken hissettiğimiz kaygı ve öfke, güce ulaştığımız zaman hissettiğimiz tatmin duygusundan çok daha güçlü. Gücün peşinde koşarken vaktimizin ve enerjimizin ne kadar büyük bir kısmını kaybettiğimizin farkına varabilsek keşke. Ve bu farkındalığın sonucunda keşke tüm bu hırsları bir kenara bırakabilsek. Ancak bu şekilde hayatta gerçekten önemli olan şeylere odaklanmaya fırsat bulabiliriz bence. Örneğin erdemli bir yaşam sürmeye, kültürümüzü ve bilgi birikimimizi artırmaya, bir sanat icra etmeye... Tek yapmamız gereken birbirimize üstün gelmeye çalışmaktan vazgeçmek. İşte bu yolla her birimiz için güzel ve anlamlı bir hayat oluşturabiliriz.