İnsanoğlu Öznelliğe Emanettir

Felsefede insanoğlunu çok uzun süredir rahatsız eden bir soru vardır: Biz kimiz? Bunun cevabı kolay görünebilir, fakat aslında bunu kesin bir şekilde bilmemiz zor olduğu için, kesin bir şekilde cevaplamamız iyice zor. Fransız filozof Jean-Paul Sartre'ın "Öznellik Nedir?" adlı kitabın konusu da budur. Birisine biz kimiz veya öznellik nedir diye sorarsak alacağımız cevap büyük ihtimalle kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterecektir. Aslında düşünürseniz, öznellik bence budur. Herkes öznelliğin ve kişiliğin tanımları için farklı şeyler verecektir ve bu fikir ayrılıkları insanları birey yapacaktır. Herkesin çevresine farklı bir gözden bakması öznelliğin ta kendisidir. Hepimiz insanız, yani hepimizin doğası aslında aynı başlıyor, fakat nasıl yaşadığımıza bağlı olarak değişip bir insan olmanın ötesinde bir birey haline geliyoruz. Bu konuda sıkça tartışılan bir mesele ise, insanoğlunu doğa mı daha çok etkiliyor, insanın yetiştirilme biçimi mi daha çok etkiliyor? Bence insanın doğası sadece birisini yetiştirilmek için hazır hale getiren bir şey. Evrimsel bir şekilde gelişen içgüdü ve düşünme kabiliyetlerinin hepsini bize verildiği gibi kullanmıyoruz: bunların üzerine yeni yapılar oluşturduk ve böylece medeniyet tanımlanmış oldu. Mesela, dil öğrenme yeteneği doğamızda olan bir şey, fakat kimse hiç bir dil konuşulmayan bir ortamda büyüyen bir çocuğun kendiliğinden Türkçe konuşmayı öğrenmesini bekleyemez. Aynı yerde aynı anda konuşmayı öğrenen iki çocuk ise dili farklı şekillerde öğrenip konuşuyor olabilir. Bunu doğalarının farklı olmasına yorabiliriz, fakat bu tamamıyla doğru olmaz. Öyle görünmese bile bu iki çocuğun yetişmesindeki ince detaylar onların dil edinme tarzlarını da etkiler. Belki birisine bazı kelimeler daha hoş geliyor olabilir, sonuçta sırf duyuluşu güzel olan bazı kelimeler var, ve bu da kesinlikle öznel bir şey. Bu örnekten yola çıkarak söyleyebiliriz ki, insanların yetiştirilişi, çok alakasız sebeplerden bile olsa, bireyi etkiler ve bu etkilerin toplamı insan doğasından daha fazla olur. İnsanoğlunun öznelliği bir yandan da medeniyetin var olmasını mümkün kılan şey. Mucitler, düşünürler, sanatçılar, bu insanların hepsi toplumun marjinal üyeleridir. Toplumdan farklı düşünüp farklı hareket etmeleri toplumu geliştirmelerine olanak sağlar, çünkü onlar herkesin göremediği bazı şeyleri görüp akranlarına anlayacakları dilde anlatanlardır. Aslında elitist bir teoriye de ihtiyaç yoktur, zira bu yetenek bütün insanlarda var olan bir şeydir. Toplumumuzda herkesin farklı düşüncelerinin ve farklı bakış açılarının olması yeniliklerin ortaya çıkabilmesi için önemlidir. Medeniyet fikir ayrılıklarına ve dolayısıyla öznelliğe muhtaçtır. Bunu siyasete bakarak da anlamak mümkündür: parlamenter rejimler gücünü fikir ayrılıklarına verdiği önemden dolayı kazanır. Çoğunluğun sözünün yanı sıra azınlığın sözünü de dinlemek bu rejimlerde büyük bir dikkatle yapılır, çünkü fikir ayrılıkları bir teorinin nerede zayıf kaldığını ortaya çıkarır. Aslında bir parlamento toplum içerisine öznelliğin nasıl dahil edildiğini gözler önüne seren bir oluşumdur. Devlet yönetiminde her vatandaşın her yasa tasarısına oy vermesi veya milli savunma meselelerinde herkesin gizli oylamaya sokulması gibi şeyler pratik olmadığından vatandaşlar onları temsil edecek birilerini seçer. Partiler aracılığıyla küçük farklılıkları bir kenara bırakarak insanlar ortak düşüncelerini beraber savunmuş olur. Devletlerin dışında normal toplumda da belli düşünce akımları ve bakış açıları insanları etkiler. Öznellik her zaman yüzde yüz bir fikir ayrılığı demek olamaz çünkü insanlar iletişim kurarak birbirlerinin düşüncelerini öğrenir ve bir kısmını benimser. Herkes bir noktada kendisine katılan başka birini bulabilir. Öznellik herkesin düşüncelerinin birbirlerinkinden ayrı olmasından çok, insanların duyduklarını ve gördüklerini ayıklayıp kendi düşüncelerine harmanlama yeteneğidir. Öznelliğin bastırılması durumunda ise insanlık çöker. Medeniyet diye bir şey olamaz çünkü insanlar öznelliklerini kaybettikten sonra hayvandan başka bir şey değildir çünkü daha önce de bahsettiğim gibi insan doğası sadece insanı birey olmaya hazırlayan bir içgüdüler bütünüdür ve bundan Derin Erkan 21602057 ilerisi değildir. Başarısız olmuş devletlerden öznelliğe baskı uygulamanın zararlarını görebiliriz. Örneğin insanları belli bir düşünce tarzına zorlayıp bireyselliğe engel olmak, faşist devletlerin temellerinden biridir. Özgür düşünce bastırıldığı zaman, bir toplum kendisini çok büyük bir gururla ileri götürürken, içeriden çürümeye başlar. Belki sanat eserleri ve icatlar ortaya çıkmaya devam eder, ama bir yandan da insanlar bu engeli yavaş yavaş çiğnemeye başlar. Eninde sonunda yeterince özgür düşünebilmiş kişi bir araya gelip bir devrime yol açar. Öznellik olmadan medeniyet sürdürülemez ve insanlar öznel olabilme gücünü toplumlarından talep eder. Sonuç olarak öznel olmak insanı insan yapan temel şeydir. Öznellik olmadan insan denen varlık sadece daha zeki bir maymundan ibarettir. Toplum öznellikten kurulan bir şeydir ve insanların kendi öznel düşünce biçimlerini kullanmaları toplumu geliştirir. Öznel bir birey düşünür, çevresini geliştirir ve bundan gurur duyarak hayatını sürdürerek toplumuna faydalı olur. Öznel olmayan bir birey ise çevresini takip eder, araya karışmaya çalışır ve topluma fayda sağlamamaktan öte, toplumu geriye çeker. Dünyamızı geliştirmenin tek yolu öznellikten geçer.