ETİKETLERLE YAŞAMAK

Dilimizin söylediğini çoğu zaman kulağımız duymaz. Ötekileştirmek, yok saymak, kalp kırmak... Birbirlerine uzak olarak düşündüğümüz bu kavramlar ne kadar da birbirine bağlı, ne kadar da iç içeler. Bazen öyle anlar yaşarız ki, en büyük keşkelerimiz hep o zaman dilimlerinde doğar. Geçen gün iki arkadaşım, ne tuhaftır ki arkadaşlarım olmadığına karar verdiğim gün, Şanlıurfalı olduğum için Kürt oluşumu acı bir damga gibi yüzüme basıverdi. Neden kendi değer yargılarımıza göre diğerlerini eleştiririz? Neden bir insanın karakterini oluşturan değer yargıları ve inançlarıyken bu kavramlar bizi tatmin etmeyince ya da, bizimle ayrı düşünce birbirimizi acımasızca ötekileştiririz? Beni üzen etiketlenmek değil de bunca yıldır tanıdığım bu iki insanın bu şekilde insanları kategorize ediyor olması oldu. Evet. Ben Türk'üm! Babam Türk! Dedem Türk! Ama bu benim soyumun Kürt, Arap hatta ve hatta Ermeni olabileceği olasılığını değiştirmiyor, keza Kürt olduğu için herhangi bir kimsenin bu şekilde damgalanması beni rahatsız ediyor. Urfa'ya ilk kez tek başıma gittiğimde 12 yaşındaydım. Memleketimi keşfe çıkacağım gün, eniştem hiçbir şey yemememi, akşam herkesi bir araya toplayıp ziyafet vereceğini tembihlemişti. Sakatat ürünlerini asla ağzına sürmeyen ben, köhne bir sokakta gizli gizli ciğer kebabı yemiştim. O gün yediğim ciğer keşfe aç tarafımı uyandırdığı için mi, yoksa ilk defa kendi başıma herhangi bir engele takılmadan doyasıya gezerken kokusuyla beni cezbettiği için midir bilinmez, hala tadı damağımda. Her geldiğimde mutlaka buraya geleceğim diye kendime söz vermiştim ancak ne yazık ki ertesi sene gittiğimde yerini bulamamıştım. Ayrıca beni etiketleyen arkadaşlarımın ayıla bayıla herkese anlattıkları bilekliğimi ki bilinenin aksine o sıradan bir bileklik değil Şahmeran, tam da o gün Şanlıurfa'dan almıştım. Her şehrin kendine özgü bir sesi var derler ya hani, bölge geneli gibi değil Şanlıurfa. Orada çocuklar okullarına rahatça gidiyor, keklikler özgürce uçuyor. Buna karşın Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin genelindeki huzursuzluk ve endişe Şanlıurfa halkında da var. Hepsi Diyarbakır:Herkesin Bildiği Kimsenin Bilmediği isimli Mehmet Atlı'ya ait olan bu eser, adıyla beni listedeki onlarca kitap arasından sadece adıyla -ya da arkadaşlarımla olan diyaloğumdan dolayı- beni en çok cezbeden kitap oldu. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki tüm şehirler bana göre etnik yapıları ve hikayeleri yönünden ülkenin batısındaki illere nazaran daha çeşitli olan şehirlerdir. Şanlıurfa, Diyarbakır, Gaziantep, Mardin.... Bu şehirleri saymaya başlayınca insanların aklına ilk gelenler şehirlerin yöresel yemekleri, gezilecek görülecek yerleri hatta ve hatta o bölgelerde çekilen filmlerken kimse bu şehirlerin kaotik yapısını, etnik kökenlerini ve yöresel yaşamlarını düşünmüyor. Örneğin; Mardin deyince gözümüzde ilk canlanan Telkari adı verilen takıları ve görkemli taş evleriyken, Telkari'nin tarihini araştırmak aklımıza gelmez ya da taş evlerinin ne amaçla yapıldığını önemsemeyiz. Okuduğum bu "Memleket Kitabı'nda" Diyarbakır ile ilgili bütün sembolleri hatta Dicle Nehri'nde yaşayan balık türlerini ve şehrin balıkçılık tarihini öğrendim. Bir başka örnek olarak; Peygamberler Şehri olarak bilinen memleketimin sembolü olan Balıklıgöl'ü ve hikayesini bugün Türkiye'de yaşayan herkes doğru veya yanlış bir şekilde bilir. İşte tam da gölün olduğu yerde hikayeye göre "Kulna ya naru kuni berden ve selamen" yani; "Ey Ateş! Serin ve selametli ol" denmiş ateşe atılacak olan İbrahim peygamber için kor ateşe... Bu söz üzerine kor ateş, meydana gelme görevi olan yakma eylemini gerçekleştirememiş de bir avuç suya dönüşüvermiş... Benim gibi şehirlerin sembollerini değil de bu sembollerin gerçek hikayelerini merak eden insanlar için yazılmış olduğunu düşündüğüm bu kitabı okurken, hiç gitmediğim bu şehrin yer yer sesini duydum. Orada yaşayan insanların tarih boyunca ne şekilde etiketlendiğini hissetmek beni hüzünlendirirken, Mehmet Atlı'nın Diyarbakir'ı, Diyarbekir yahut Amed yapanın bu sesler ve bu etiketlemeler olduğunu hatırlatması, bana şehrin aslında tam olarak yazılamayıp, yaşanır olduğunu gösterdi. İşte tam da bu sebepten ötürü Diyarbakır'ın veya Şanlıurfa'nın 'Kürt Şehri' olduğunu söyleyerek genellemek, bu şehirlere 'Ermeni Şehri', 'Türk Şehri' ya da 'İngiliz Şehri' demekten farksız. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki şehirlerimizin kendi sesi değil çok sesli koroları var. O bölgede yaşayan insanları dinsel-etnik kimlikleriyle ötekileştiremeyiz, ötekileştirmemeliyiz. Bu sınırları yaratan düşünce yapısı değişmedikçe, birbirimizi eleştirmeden önce bin düşünüp bir söylemedikçe, farklı değer yargılarına ve inançlara saygı duymaya başlamadıkça, günümüzdeki bu kaotik ortamın daha da insanları yıpratacağını düşünüyorum. İhtiyacımız olan farklılıkların harmonisi ve anlayıştan doğan barış. Belki de birgün hiç beklemediğimiz bir şekilde insanlar kendi küçük dünyalarından kaçar, bir anda bütün olaylar değişir, kor ateşlerine güvenen 'Nemrutlar' kendileri mağlup olur, her yere huzur gelir. Olamaz mı, olabilir.