MÜZİK, GÜNÜMÜZDE İŞLEVİNİ KAYIP MI EDİYOR?

Kültür nedir? Kültür insana özgüdür, insanların temel içgüdülerinin ötesine geçmesidir. Barınma, beslenme gibi temel ihtiyaçlarımızı giderdikten sonra ortaya çıkan "boş vakit" kavramını nasıl değerlendirdiğimizdir. Hayvanların kültürü yoktur. Dünyanın neresine giderseniz gidin, karıncaların davranışları birbirinin aynıdır. Farklı karınca topluluklarını birbirinden ayıran bir kültürleri yoktur. İnsanları diğer hayvanlardan ayıran temel farktır kültür. Müzik, dünya üzerinde varolan bütün kültürlerde kendine yer edinmiştir. İnsan doğasında müzik yapma, dinleme ve bu eylemden haz alma duygusu vardır. Asya'dan Avrupa'ya, Avrupa'dan Amerika'ya insanlar, türleri doğal olarak farklılık gösterse de, müzik yapar ve dinlerler. Bu yazıda müziğin insanlar tarafından nasıl anlaşıldığından ve müziğin günümüzde temel amacını yitirişinden bahsedeceğim. İnsanlar "müzik" sözünden türlü şeyler anlayabilirler. Kiminin aklına klasik müzik gelir, kimininkine türküler. Müziğin gayesi dinleyicisine haz vermekten başka bir şey değildir. Türküleri ele alalım. Çok basitçe çamaşır asarken sıkılan bir köylü kadının dudaklarından dökülen birer mırıldanma çok sevilen bir türküye dönüşebilir, yaşadığı kayıp üzerine üzüntüsünü sazına döken bir ozanınki de. Bu müziklerin güzelliği, ortaya çıkışlarındaki samimiyet ve içten yazılmış olmalarıdır. Benim bu yazıyı yazıyor oluşum, müziğin bahsettiğim bu işlevini kaybediyor oluşunu sezdiğimdir. Düşünceme göre bunun birkaç sebebi bulunmaktadır. İlk sebep, müziğin günümüzde insanları birleştirmekten çok onları kutuplaşmaya iten bir noktaya gelmiş olmasıdır. Maalesef toplumdaki yaygın görüş, basitçe, klasik müziğin sosyo- ekonomik olarak üst kesime türkülerin ve benzeri tarzların ise alt kesime hitap ettiği yönündedir. Bu bakış açısı son derece yanlıştır ve insaları "biz" ve "siz" diye kategorileşmeye iter. Klasik müziğin, operanın Batıdan gelmiş olması üst kesime hitap etmesini gerektirmez. Fakat toplumun sosyo-ekonomik olarak orta-alt kesimde yer alan üyelerinde klasik müziğin "zengin işi" olduğu ve klasik müzikten kesinlikle keyif alamayacaklarına dair bir önyargı yer edinmiştir. Halbuki böyle bir durum söz konusu değilir. Örneğin operaların konularına bakıldığında aşk, kavuşamama gibi tıpkı türkülerde işlenen konuların varolduğunu görürüz. Peki, bu ele aldığımız kesim müziğe hepten karşı olmadığına göre, nice anlamlı ve kompleks yapılı türküden keyif alabildiğine göre, konu bakımından operalarla aynı konuları işlediklerine göre neden hala operaya gitmiyorlar? Bunun sebebi ekonomik değil. İronik olarak, Cumhuriyet Dönemi'nde "klasik müzik" bir lüks gibi gözükmesine karşın halkın klasik müziğe ilgisi günümüzden daha yoğundur. Fakat günümüzde bir konser bileti, sinema bileti ile aynı fiyata gelmişken klasik müziğe orta-alt kesimden ilgi ciddi derecede azalmıştır. Bahsettiğim kesimin klasik müziği kendilerine düşman edinmemesi, ondan haz alabilmesi için varolan bu önyargının kırılması gerekmektedir. Bahsedeceğim ikinci sebep ise müziğin "popüler kültür" adı altında ticari bir araç olarak kullanılmasıdır. Günümüz sat-kazan odaklı dünyasının ekonomi politikalarından ne yazık ki müzik de nasibini almıştır. Başta da belirttiğim gibi, müziğin temel amacı, her sanat eserinde olduğu gibi, kitlesine haz vermekten başka bir şey değildir. Fakat günümüzde müziğin bir kar etme yöntemine dönüştüğünü görüyoruz. Melodinin, harmoninin kısaca müzikalitenin bulunmadığı sözde "şarkılar" müzik marketlerde satın alınmak üzere bizleri bekliyor. Burada eleştireceğim kısım bu şarkıları yapan prodüktörler. Bahsettiğim prodüktörler, "Gel sana bir albüm yapalım." mantığıyla herhangi bir kişiyi meşhur etme yeteneğine sahip olanlar. Dönüp dolaşıp aynı akor kalıplarıyla melodiden, harmoniden yoksun şarkılar üretip dinleyiciye "satıyorlar". Bu albümler adeta seri üretime geçmiş durumda ve bu durum müzik kalitesini inanılmaz derecede düşürüyor. Müziğe bir sanat eseri değil de pazarlanacak bir ürün gibi bakılıyor, müzik işlevini yitiriyor. Uzun lafın kısası, müzik günümüzde insanları birleştirmektense insanların gruplaşmasına yol açıyor. İnsanlara müzik bir ürün gibi pazarlanarak müziğin kalitesi düşüyor. Bu sorunların giderilmesi için insanların önyargılarını bir kenara bırakıp müziğin işlevini akıllarına getirmeleri ve müziği bir kar aracı olarak görmekten vazgeçmeleri gerekiyor. İşte ancak o zaman, müzik gerçek işlevine ulaşıp insanları birleştirici gücünü ortaya çıkarabilir.