Esaretin Durağanlığı

Ayda en az iki kez ziyaret ettiğim Fransız Kültür Merkezi kütüphanesinin raflarında tesadüfen buldum onu: Camille Redouble, Türkçe adıyla Camille Geri Sarıyor. Daha önce ne yönetmeninin ne de oyuncularının adını duyduğum bu filmi kurumun çok sevdiğim kütüphane görevlisi Sultan Hanım'ın ısrarına dayanamayarak gönülsüzce ödünç aldım. Sultan Hanım'ın çok beğendiği, herkese tavsiye ettiği bu esere ön yargıyla yaklaşmamın en önemli sebebi artık bir Hollywood klişesi haline gelmiş, deyim yerindeyse bayatlamış konusuydu: Hayatta ikinci bir şans... Amerikan sinemasının elli yıldır vazgeçemediği bir formüldür bu. Yetişkin olmanın ağır yükü altında ezilen, rutinlerin içine sıkışmış, yaşama sevincini yitirmiş bir birey sihirli bir şekilde gençlik yıllarına döner. Kendisine bahşedilen bu "ikinci şans"ı kullanmaya karar veren film kahramanı, önceki yaşamında yaptığı tercihleri yeni hayatında değiştirmeye karar verir. Fakat kendisini aynı tecrübeleri yeniden yaşarken bulur. Adeta bir deja vu... Hikayenin sonunda ise yaşadığı hayatın kendisi için "ideal" olduğuna karar verip geçmişindeki hiçbir unsuru değiştirmeden günümüze geri döner. Bu filmin farklı bir sonla bitmesini umuyordum, ancak ne yazık ki umutlarım boşa çıktı. Filmi seyrettikten sonra aklıma pek çok soru geldi: "Kendi geçmişine dönüş" filmleri neden bu kadar popüler? İnsanlar yaşı, cinsiyeti, milliyeti fark etmeksizin neden bu birbirinin kopyası eserleri izleyip, sinema salonundan tatmin olmuş şekilde ayrılıyor? Ve neden bu senaryonun modası hiç geçmiyor? Çünkü bizler, geçmişte verdiğimiz kararları sorgulamaya cesaret edemiyoruz. O zamanlar önümüzde birden fazla seçeneğin bulunduğunu, kendimize farklı bir hayat hikayesi yazmanın mümkün olduğunu kabul etmiyoruz, edemiyoruz. O yüzden gençlik yıllarına döndüklerinde tekrar aynı seçimleri yapan karakterleri izlemekten haz alıyoruz. Kendimizi o filmlerdeki figürlerle özdeşleştiriyor, bu yolla geçmişte yaptığımız tüm seçimlerin doğru olduğuna kendimizi inandırıyoruz. Ve eminim ki bizlere geçmişimize dönme fırsatı verilseydi, pek çoğumuz kendi hikayesinde en ufak bir değişiklik bile yapmak istemezdi. Evet, zamanda yolculuk yapmak realitenin sınırları içerisinde absürt bir hayalden başka bir şey değil. Ve evet, dolayısıyla hiçbir zaman geçmişimizi değiştirme şansımız olmayacak. Bu yüzden bırakabiliriz geçmiş ve geçmişte aldığımız kararlar konusunda endişelenmeyi. Oysa bugünü yeniden inşa etmek elimizde değil midir her daim? Hepimizin hayalleri yok mudur? Belki hep yabancı bir ülkede yaşamak istemişizdir, belki hayatımızdaki insan bizi artık mutlu etmiyordur. Hayatımızda bir şeylerin farklı olması gerektiğinin farkındayızdır. Peki, bizler bugün kendi hikayemizi kendimiz yazmak adına değişimi göze alabiliyor muyuz? Hayır, alamıyoruz. Çünkü ölesiye korkuyoruz. Korkuyoruz, çünkü değişim kocaman bir soru işaretine eşdeğer bizim gözlerimizde. Çizeceğimiz yeni bir yolla nerelere varabileceğimizi kestiremiyoruz. Farklı bir rota belirlemeyi hayali bize güzel kavramlar çağrıştırmıyor, çünkü umutsuzca karşılaşabileceğimiz zorluklara odaklanıyoruz sürekli. Kaybetme korkusuna esir oluyor, adımlarımızın yönünü bir türlü değiştiremiyoruz. En sonunda da "eldeki bir kuş"a razı olup eski tas eski hamam devam ediyoruz hayatımıza. İngilizce'den dünyadaki pek çok dile geçmiş bir deyim vardır, "Bildiğin şeytan bilmediğin melekten iyidir." diye. Değişimden korkan bizlerin halini ne de güzel anlatıyor! Mutsuz olsak da, ileride mutsuz olacağımızı bilsek de değişime direnen bizlerin... Söyleyin, Camille değişimden, farklı bir hayat yaşama fikrinden korkmasaydı eğer, 41 yaşında kendisini daha genç bir kadın için terk edeceğini bildiği kocasına 16 yaşına geri dönünce yeniden aşık olur muydu? (Camille Redouble 2012) Plato'nun mağara alegorisindeki (Plato, 2016) esirler gibiyiz: Dünyanın karşımızdaki mağara duvarında beliren gölgelerden ibaret olduğunu zannediyoruz. Ya da böyle olduğuna inanmak istiyoruz. Mağaradan çıkamadığımız için dışarıdaki dünyadan uzak kalıyor, onun sunduğu fırsatlardan yararlanamıyoruz. Esirlerden tek farkımız, bizi bağlayan zincirlerin kafamızın içinde olması... "Eğer değişimi bitirirseniz, işiniz biter." demiş Benjamin Franklin. Bu kısacık sözün üzerine biraz kafa yormakta fayda var. Etrafımızdaki her şey muazzam bir hızla değişmiyor mu? Zaman ilerledikçe normlar yeniden şekilleniyor, tabular yıkılıyor, ideolojiler çatışıp birbirini yok ediyorsa... ... biz de buna ayak uydurmak zorundayız. Dünya değişirken biz, kendimizi ve hayatımızı değiştirmezsek eğer, toplumun dışına itilir ve sistemin çarkları arasında eziliriz. Örneğin bilimi düşünün: Değişimden korkmayan o cesur bilim insanları olmasa bugün olduğumuz noktada olabilir miydik? Aristoteles'in ortaya attığı fizik yasalarını sorgulamasaydı eğer Galileo, nasıl geliştirilirdi onca teknolojik alet? Değişimin en büyük düşmanı korkudur. Korkuyu tetikleyen en önemli etken ise olumsuz bir bakış açısıdır. Hayal gücümüz, değişimin getirebileceği en kötü sonucu zihnimizde yaratma yetkinliğine sahiptir. Aynı şekilde en iyi sonucu da... Korkudan kurtulmak için yapmamız gereken, kafamızda olumsuz senaryolar kurmaktan vazgeçip belirsizliği kabullenmek, hatta onu sevgiyle kucaklamaktır. Nitekim belirsizlik insan hayatının en güzel yönlerinden biridir. Neden diye soracaksınız. Şöyle düşünün: Sonunu bildiğiniz bir romanı okumak ister misiniz? Pek de ilginç olmaz, öyle değil mi? Peki, sonunu bildiğiniz bir hayatı yaşamak ister misiniz? Ve son olarak şunu asla unutmayın: Hayatta yanlış seçimler veya kötü bir rota yoktur. Yalnızca değerli tecrübeler ve yeni fırsatlar vardır. Kaynakça: "[Camille Redouble Film Afişi, Eylül 2012.]" Fotoğraf.