Şamdan Peşinde

Günümüzde hala bir kendine has kimliğini koruyan Yahudilik, birçok açıdan merak edilir. Yaşayışları, gelenekleri, adetleri ve kültürleri birçok kişinin merakını kazanmıştır. İsmi hoşuma gittiği için okumayı tercih ettiğim kitabın, merak ettiğim bir dinle alakalı olacağı aklıma gelmezdi. Tabii ki Stefan Zweig ismini gördüğümde, kendisinin Yahudi olmasından dolayı bunu fark etmem gerekirdi. Kendisinin eseri olan Gömülü Şamdan'ın bu kadar bir solukta bitecek bir kitap olduğunu tahmin etmem pek mümkün değildi. Yahudiler için kutsal olan, Menora, yani yedi kollu şamdan kitabın tamamını etkisi altına almış, Yahudiler için kutsal olan bir nesne olarak karşımıza çıkıyor. Zweig'in güçlü betimlemeleriyle şamdanı gerçekten görmüş kadar oldum. İlgimi çeken bir konu oldu esasında şamdan ve yolculuğu... Kitabı bir solukta bitirmeme vesile olan şey de merak dürtümdü açıkçası. Nedense din konusunda, hem kendi dinim, öte yandan da diğer dinlerle ilgili hep bir merak ve öğrenme hissi içinde bulunmuştur. Bu durum bende mevcut bulunduğu için bu kitabın ilgimi çekmesi pek de hayret verecek bir durum olmadı benim için. Merak dürtüm ve öğrenme hevesimle, ben de kitaptaki Benjamin ve diğer Yahudiler dile şamdanın peşine düştüm. Yerini öğrenene kadar da hem şamdanın hem de kitabın sonuna kadar geldim. Gerçekten bana hem Yahudilik ile ilgili bir şeyler öğreten ve zevkle bir çırpıda okuduğum bir kitap oldu. Her şeyden öte, kitabın başından beri etkisini gösteren -özellikle bir dinle ilgili açıklayıcı bilgiler dikkatimi çekmekle birlikte yazarın kendisini de incelememe neden oldu. Yazarında Yahudi kökenli olduğunu anladıktan sonra taşlar zaten yerine oturdu. Bunlar belki de hepimizin kitabı elimize aldığımızda fark edeceğimiz çarpıcı şeyler. Benim ilgimi oldukça çeken bir diğer konu ise kitabın sahip olduğu eşsiz betimlemelerdi: "Benjamin boş arazide dilsiz refakatçisiyle birlikte sabahtan akşama kadar yol aldı. Katır, sırtına bağlanmış tabutla arkalarından suskun ve sabırla ağır ağır geliyordu. Arada sırada yol kenarında duran yoksul ve toz içindeki kulübelerin önünden geçiyorlar, ancak Benjamin bunların hiçbirinde mola vermiyordu."(Zweig 105). Benim gözümde o tozlu yollar bu alıntıyı yaparken bile tekrar canlandı. Bir kitap düşünün ki hiçbir bölümü yok tamamen bir bütün halinde yazılmış. Buna rağmen hepsi birbirinden eşsiz betimlemeler sayesinde resimli bir roman haline geliyor zihninizde. İşte bu konuda Zweig'in betimleme gücüne hayran kalmamak mümkün değil. Kitabın içinde bulunan -konuşmalar hariç-tüm anlatım betimleme paragraflarından oluşuyor. Açıkçası kitabı okurken betimlemelerin gerçekliğine kendimi kaptırıp, anlatılan mekanlar acaba gerçek hayatta da var mı diye araştırdım. Bence bir romanın sizi bu kadar etkisi altına alması gerçekten büyüleyici. Kitap okumayı sevmeme rağmen soluksuz ara vermeden okuyup bitirdiğim yegane kitaplardan birisi Gömülü Şamdan'dır. Esasında bütün hikayenin betimlemeyle anlatılması, bazı durumlarda insanı sıkan bir durum olabiliyor. Fakat kitabın kısa olması bu durumu ortadan kaldırmıştır. Betimlemeleri yoğun olmasına rağmen sıkılmadan okuduğum birkaç kitaptan biridir. Zweig gibi büyük yazarları eleştirmek bana düşmez fakat Yahudileri güçsüz ve korkak bir cemaat gibi işlemiş olması ve bu görüşünü kitabın birçok yerinde vurgulaması kitapta hoşuma gitmeyen tek şey oldu. " Başka zamanlarda bir hakaret ya da darbe korkusu içinde boyunlarını büküp ürkekçe kaçıp giderlerken..." (Zweig 62). Bu ve türevi, birçok Yahudileri aşağı gösteren cümleler bulunmaktadır. Fakat bu durumu da kendisinin yaşadığı Nazi baskısına bağlayabiliriz. Kitap bir solukta okunduğu için, benim içimde diğer eserlerine de bir merak uyandırdı. Açıkçası listeden seçtiğim bir kitabın bu kadar ilgimi çekeceğini beklemezdim. Farklı şeyler öğrenmek isteyen, betimlemelerle dolu bir eseri okumayı seven ve alışageldiğimiz eserlerden farklı bir eser okumak isteyen okuması gereken bir eser.