GİZLİ DÜNYALAR

İstanbul'da doğdum, büyüdüm. Kendimi hep bu şehirli saydım. Uzun zaman bu konuda başka bir şey düşünmek gereğini de duymadım. Orhan Pamuk'un Kafamda Bir Tuhaflık adlı romanını okurken bu şehre sonradan gelip yerleşen, sonradan İstanbullu olan insanları düşünmeye çalıştım. Dedemin babası ve annesi Trabzonluymuş. Büyük dedem İstanbul'a okumaya gelmiş, mühendis olmuş ve yerleşip kalmış. Büyükbabam ve ailesi Makedonyalıymış. Doğrusu, haritada bile yerini gösteremem. Babaannem de Rizeliymiş. Oraya da hiç gitmedim, bilmiyorum. Anneannemler de gene bir yerden ama onu da tam bilemiyorum. Annem babam kendi ailelerinin geçmişinden bahsetmezlerdi. Bir evlatlık kız vardı evimizde, küçüklüğümde bana bakardı. Nereli olduğunu hatırlamıyorum ama adı Ayten'di. Zaman zaman beni dövdüğünü de hatırlıyorum. Kim bilir, kendi hayatından nasıl tatsız yaşantıları olmalı. Bir de arada sırada, "Yürü yavrum yürü, fistanını sürü..." diye bir şarkı söylerdi, belki yalnız kendine sakladığı mutlu anılarını hatırladığı zamanlar. Kim bilir, belki o da tam İstanbullu olmuş, geçmişini unutmuştur artık. İstanbul'a Anadolu köylerinden gelip de dikiş tutturmaya çalışanların yaygın olarak yaptıkları işler arasında seyyar satıcılık var, anlaşılan. Pamuk'un romanında da Mevlut, babasıyla Konya'dan İstanbul'a geliyor ve sokak sokak gezip yoğurt, boza, sahlep, dondurma satarak bu şehirde kendine bir hayat kurmaya çalışıyor. Son derece ilginç bir şekilde, Mevlut sokaktan bize bakıyor. Nedendir bilmem, sokak satıcıları küçüklüğümden beri çok ilgimi çekmiştir. Kimdir bu insanlar? Nerede otururlar? Bizim gibi, evleri var mıdır? Sokakta gözden kaybolunca, nereye giderler? Acaba onlar da bir şeyler sattıkları insanları merak ederler mi? Sokaklar, bizim için bir yerden bir yere giderken kullandığımız geçitler, bir bakıma ama onlar için bir iş yeri. Bu ilgimden dolayı olmalı, sekiz yaşımdayken, anneannemin Altınoluk'taki yazlığında komşunun kızı Naz'ı ayarttım, evde bulduğumuz boş kolilerden kaldırımın üstüne bir tezgah kurduk ve üzerinde kendimize ait ne bulduksa, defter, kitap, kalem, şu bu, satmaya kalktık. Çok hazin bir anıdır benim için, bir tek Allah'ın kulu, şakacıktan da olsa durup bizimle ilgilenmedi. Bizim beceriksizliğimizden mi, yoksa Altınoluk sakinlerinin ruhsuzluğundan mı, onu da tam bilemiyorum ama bu insanlara bugüne kadar en küçük bir sempati duyduğumu söyleyemem. Sokak satıcıları insanların birbirleriyle ve şehirle olan anılarında kalıcı izler bırakabiliyor. Tülin Halam, seyyar satıcılardan alışveriş yapmaya çok meraklıydı ama eli de sıkıydı biraz. Kış günlerinde sokaktan geçen bozacıları çağırır, önce doğrudan sıkı bir pazarlığa girişir, istediği fiyatı alamayınca vazgeçer, gerisin geri eve döner, arkasından bir sonraki bozacıyı çağırır, ta ki aklındaki fiyatı tutturuncaya kadar. Bu durum, Erenköy'de seyyar karpuzcu ve balıkçılarla da aynen yaşanırdı. Hep merak ederim, acaba o satıcılar da kendi dünyalarında pazarlıkçı Tülin Halam'dan bahsedip, kahkahalarla gülerler miydi? Gene küçük yaşlarımda, annemin arkadaşı, Ayşegül Ablaların bir tatlıcı dükkanları vardı, Üsküdar'da, yazları kaldırımda dondurma satarlardı. Bazen annemle uğradığımızda, beni de bağırtırlardı, "Çilekli! Çikolatalı! Kaymaklı!' diye. Bütün bunlardan garip bir zevk aldığımı hatırlıyorum. Sanki sokak satıcılarının bana son derece çekici gelen dünyalarına girmek, onlarla kaynaşmak istiyormuşum gibi. Tabii, benimkisi sadece bir çocuk eğlencesi olarak kaldı. Hiçbir zaman sokağı bir seyyar satıcının gözünden göremedim, o satıcıların bana hep kapalı kalan, o esrarengiz dünyalarını da anlayamadım. Merak ederim, hep o çevrenin dışından o insanları biraz olsun anlayabilen, onların yerine kendisini koyabilen, onların sevinç ve kederlerini paylaşabilen kimseler var mıdır? Yoksa bu insanlar şehir hayatımızda, bizden farklı, bizden uzak birer konu mankeni olarak mı kalacaklar gözümüzde?