SINIRSIZLIĞIN SONUÇLARI

Tecrit edilmek, toplumdan izole edilmek demektir. En azından Aharon Appelfeld'in, Ruhun Kuytusunda isimli romanı üzerine yazı yazarken ben bu anlamda kullanacağım. Bu yazıyı yazmadan önce yazarın hayatını araştırdım biraz. Yazıma ışık olacak birkaç bilgi vermem gerekiyor yazarla ilgili. Aharon Appelfield, dokuz yaşındayken toplama kampına götürülen, annesi öldürülen bir yazar. O kampta biraz kaldıktan sonra kaçıyor ve ormana sığınıyor. Üç yıl saklandıktan sonra Rus Ordusu tarafından bulunuyor ve aşçı olarak orduda göreve başlıyor. Bu nedenle de yazar, tecrit şartlarının, izole olmanın insanın ruhsal yapısında açtığı yaraları ve insandaki değişimleri çok iyi bilen bir yazar. Kitapta da bunu gördüm ben. Daha doğrusu, yazarın düşüncelerini okuduktan sonra kitabın kurgusu kafamda daha yerli yerine oturdu. Artık başlayabilirim. Toplumun olmadığı kapalı bir alanda yalnız kaldığımızda üzerimizden bir ağırlığın da eksildiğini hissederiz. Öyle ki, insanlar bir an önce evlerine gitsinler diye koyulmuş gibidir sanki kurallar. En azından ben, eğer bir arkadaşımda falan kalırsam, ertesi sabah erkenden uyanıp odama kaçarım. Rahat edemem başka yerlerde, odam, sığınağım gibi, kendimi en rahat hissettiğim yerdir. Kimse sizi izlemiyorken rahat rahat burnunuzu karıştırmak gibi bir konfordan bahsetmiyorum, bakışlardan, incelenmekten, gözlenmekten korur bizi odalarımız. Gad ve Amalia kardeşler, onlara Amcalarından kalan mezarlık bekçiliği işini yapmak ve hastalıklardan kaçmak için kulübelerine gittiklerinde bir tecrit hayatına gittiklerini bilmiyorlardı. Kısa süren tatlılık zamanla kabusa dönmüştü. Yani, izole olmanın ve beraberinde gelen kötü şartların insan doğasına olumsuz bir etkisi olduğu yadsınamazdı. Çünkü bizi medeniyete bağlayan şey, sınırlarımızdır da; o sınırlar ortadan kalkarsa eski değerlerimizi de kaybederiz ve sınırsızlığın çıldırtıcı etkisi ruhumuzu el geçirmeye başlar. Bunu, ceza almayacağı ve kimsenin araştırmayacağı taahhüt edilen birisinin cinayet işleme biçiminde sergileyeceği yaratıcılığı düşünerek anlayabiliriz. İzole olmanın başka bir etkisi, sizin sizden başka dostunuz ve kurtarıcınız olmadığını fark etmenizdir. Bu nedenle insan kendi ayakları üzerinde durmak zorunda hisseder kendisini ve bir anda, insana has en ilkel hal -hayatta kalmak için yaşamak- vücuda gelir. Uçak kazalarından sonra ıssız bir ormanda kalan kişilerin çaresiz kalınca insan cesedi yemeleri gibi bir ilkelliktir bu. İnsan doğasından sıyrılır, hayvanlaşırsınız. Çünkü medeniyet bir sınırlanmışlıktır, eğer sınırlanmasaydık sokaklara tuvaletimizi yapabilirdik ve her yeri pislik götürürdü, oysa bir sınır koyup mahremiyet düzeyinde ele aldığımızda, tuvalet alışkanlığımız bir anda ne kadar medeni olduğumuzun bir göstergesi olur. Hasılı, medeni bir yaşam için sınırlar şarttır. Sınırların niteliği tartışması ayrı bir konu, bu yazıda bilmemiz gereken bir sınırın olması gerektiği. Şunu da eklemeden geçmek istemiyorum, sınırların kalkmasının tek iyi sonucu, insanı safsatalardan arındırmasıdır, bunu da Gad ile Amalia'nın eskisi gibi dua etmek istememelerinden çıkarabiliriz. Peki insanın en ilkel haline dönmesi, yani tecrit şartlarıyla ortadan kalkan sınırların kötü sonucu nedir? Zamanla aklıyla ve kalbiyle hareket eden iki insan olarak kalmanın sona ermesi ve içgüdüleriyle hareket eden iki hayvana dönüşmektir. Gad ile Amalia ensest ilişkiye girdikleri anda artık insanlıktan çıkmışlar ve içgüdüleriyle hareket eden iki hayvana dönüşmüşlerdir. Buradan hayvanlara bir hakaret ettiğim anlaşılmasın, hayvan doğasından bahsediyorum, hayvanlaşan insan da içgüdüleri ne emrediyorsa onu yapacaktır. Dolayısıyla bir faciayı, ensest gibi bir faciayı tartışmadan önce bu olayın hangi şartlarda vuku bulduğuna bakmak, konuyla ilgili sağlıklı bir yorum yapmamız için şarttır. Toplama kamplarının tüm vahşetini, korkunçluğunu bir kenara bıraktığımız zaman, insana verdiği en büyük zararın, orada bulunan insanları insan sıfatından arındırması olduğunu söylemek zor değil. Yazarın hayatını okumasaydım, ben de herkes gibi ne edepsiz bir durum diye direkt yargılayıcı bir tutum sergileyecek, belki de kitabı elimden fırlatacaktım. Oysa ortada iki insanın işlediği bir suç değil, tecrit denen işkenceyi icat eden insanlığın sebep olduğu bir felaket vardır. Bunu da görmek ve tarihi öyle yorumlamak gerekir.