Üçüncü Kişiler

Hayatınızda verdiğiniz en zor karar neydi? Üniversite tercihiniz ve ya sevgilinizden ayrılmak gibi zor ama yalnızca kendi hayatınızı etkileyecek bir karar mı? Açıkçası benim karşılaştığım en zor kararlar bu türden kararlardı ve kararlarımda son sözü hep ben söylemişimdir. Peki ya seçimlerimi bir başkası belirleseydi? Vereceğim kararla yakından pek ilgisi bulunmayan bir, üçüncü kişi mesela. O zaman benim için verilen kararlarla mutlu olsam bile her zaman "İç sesimi dinleseydim nasıl olurdu?" veya "Hem o niye kararları benim adıma veriyor ki?" diye içim içimi yerdi. Hakikaten, karşındakinin memnun olamama ihtimalini düşünerek, başkası adına karar vermek ne kadar da zormuş! Hatalı bir kararda suçun senin üzerine kalması, bu kararın arkadaşlığınıza etkisi... Düşünmesi bile insanın içini sıkıyor! Anthony Robert'sın 1973 yılında çektiği ve "Pulitzer" ödülüne layık görülen fotoğrafı da bence dünyanın en zor kararını vermek üzere olan üçüncü kişisini anlatıyor. Fotoğrafa ilk bakışımda kadına şiddet uygulamakta olan bir sözde adamı, kadının direnişini ve bu duruma seyirci kalan bir üçüncü kişi görmüştüm açıkçası. Fotoğrafı daha detaylı bir şekilde inceledikten sonra seyirci kaldığını sandığım üçüncü kişinin aslında kadına saldırmakta olan adama silah doğrulttuğunu ve başkası adına bir karar verme aşamasında olduğunu fark ettim. Bu karar sıradan bir karar değildi, bu karar başkasının yaşayıp yaşamayacağını belirleyecekti! Bir başkasının ölüm gününe, titremesin diye arabanın üstüne dayadığı avuçlarında duran silahtan çıkacak tek bir mermiyle karar verebilirdi. Eğer hemen bir karar verip tetiği çekmezse, bu sefer orada çırpınmakta olan kadın boğularak can verecek. İşte bu karar, adamın geçmişte verdiği ve gelecekte vereceği kararlarla karşılaştırıldığında, en zor karar olacak. Ancak bir taraftan da acilen yardım edilmesi gereken bir kadın var, bence doğru karar o caniyi vurmak. Ben olsam kesin böyle yapardım, diyemiyorum çok net bir şekilde çünkü sonuçta tanımadığım bir insanı vurmak var işin ucunda. O andaki düşüncelerim: "Bu insan kim olursa olsun bir kadına şiddet uygulamaya hatta boğmaya katiyen hakkı olamaz ama ya durum göründüğü gibi değilse? Adam da benim gibi zor bir karar vermek zorunda kaldıysa ve çözümü kadına saldırmakta bulduysa? Belki de bu olayın öncesinde kadın adamın canına kast etmişti ve adam da savunma olarak böyle bir reaksiyon vermiştir. Peki ya yanılıyorsam? Adamı vurmak gerçekten doğru kararsa ve benim yüzünden masum bir kadın ölürse!" şeklinde, bir sürü tez ve karşı tez üretip, işin içinden daha da çıkılmaz hale getirecek şekilde olurdu. Zaten olağan yaşantısında dahi hızlı karar vermekte zorlanan ben, adımı sorsanız cevap veremeyeceğim kadar stresli bu durumda belki de bir göz kırpışından daha kısa sürede karar vermek zorunda bırakılmıştım. Tetiğin arkasındaki bu adamın da benim gibi endişeleri, kararsızlıkları olmuş mudur bilemem ama bildiğim bir şey varsa o da, eğer adam sadist ya da psikopat değilse, başkasının ölüm gününe karar verecek kişi olmak istememesidir. Yani, dünyanın herhangi bir yerinde, sıradan hayatını yaşayan herhangi bir insan olmak ister; karar verici olmak istemez. Uzun lafın kısası, başkası adına karar vermek "sonuçları nasıl olsa beni etkilemeyecek" demek kadar basit bir şey olabildiği gibi; elin titrememesi için arabaya yaslayacak kadar da zor olabilir...