ALEKSEY İVANOVİÇ OLMAK

İnternet üzerinde, "Hangi renksiniz?", "Hangi mevisimin insanısınız?" gibi testlere rastlamışsınızdır; saçma sapan şeyler. Birkaç sene önce benim de karşıma böyle bir test çıktı. "Hangi Dostoyevski karakterisiniz?" diye bir soru yöneltti bana. Normalde bu tarz şeyler karşıma çıktığında önemsemez, güler geçerim. Can sıkıntısından olsa gerek, bakalım ne çıkacak diyerek testi yapma kararı aldım. Izdırap gibi geçen birtakım soruların ardından, "Siz Aleksey Ivanoviç'siniz" diye bir cevap çıktı karşıma. O güne kadar hiç karşılaşmadığım bu ismi duyunca, tekrardan en küstah halime büründüm ve aşağılarcasına sayfayı kapattım. Bu olayın üzerinden yıllar sonra, elime bir Dostoyevki romanı geçti, Kumarbaz. "Ustalara saygı duymak lazım" diyerek, rezalet çevirisine rağmen, bir solukta kitabı bitirdim. Kitabı okuduğum sırada ufak ufak aydınlanmalar yaşamaya başladım ve yıllar önce yaptığım o test geldi aklıma. Sonunda, bana benzetilen Aleksey İvanoviç ile tanışmış oldum. Gönül rahatlığıyla söyleyebilirim ki, beni tanımak isteyen birine Aleksey Ivanoviç'in hikayesini anlatabilirim. Abartmış olmayayım, hayat hikayelerimiz birbirlerine çok da benzemiyor. Ama şunu da belirteyim, eğer ben Aleksey İvanoviç'in yerinde olsaydım romanın virgülünü bile değiştirmeye gerek kalmazdı. Ya da tam tersi bugün benim yerimde Aleksey İvanoviç olsaydı, hayatımda hiç bir şey değişmezdi. Ben de sizlere biraz Aleksey İvanoviç'ten bahsedeyim. O bir öğretmen. İşi gereği hayatı boyunca, eğitimi, mantığı her şeyin önüne koyan birisi. Bilmiyorum mantığa önem veren insanların ortak özelliği midir bu, o da tıpkı benim gibi tatlı bir küstahlığa sahip. Tabii küstalık ne kadar tatlı olabilir, ya da öyle bir küstahlığa mı sahibiz, tartışılır. Af buyurun, objektif olamıyorum. Fakat bu akılcılığın, bu mantıksal düşüncenin azılı bir düşmanı var, adı da tutku. Tıpkı benim gibi, Aleksey de bu illetle tanışıyor. Bilmiyorum farklı insanlar bu hisse sahip olunca nasıl tepkiler verirler, ancak Aleksey gibiler için fazlasıyla zararlı bir şeydir bu. Bu illet genelde kazanma hırsı, aşk, kıskançlık gibi duyguların arkasına saklanır. Zavallı Aleksey'in de başına bu geldi işte. Olmadık bir zamanda olmadık birine aşık oluverdi. Tabii Aleksey'in böyle şeyler yapması beklenmemeli, ama illet dedim ya, nereden geleceği belli olmuyor işte. Bu aşk denen duygu, Aleksey gibi insanlarda öyle şekillere dönüşüverir ki, kendinden bile vazgeçecek hale gelirler. O aşık olduğu şeytan, kendini buradan aşağı at dese, git şu adamı aşağıla dese, ya da gel bırak derslerini falan beraber vakit geçirelim dese, Aleksey gibi insanlar sorgusuz sualsiz giderler. Yeri gelir bazı hataları, bile bile, üstüne basa basa yaparlar. İşte bu tutku, Aleksey gibi insanların en büyük düşmanıdır. Bunun bir de hırsla gelen cinsi vardır. Bu cins, insanlara farklı istekleri doğrultusunda bulaşabilir. Kimisine para kazanma, kimisine adını duyurma, kimisine de en tepeye çıkma arzusuyla. Aleksey'e bulaşan cinsi, para için olan tutku. Bağımlılık gibi bir şey işte, bir bulaştı mı kurtulması çok zor insanın. Hele hele Aleksey gibi küstah, kendini büyük gören insanların. Bu illetin ise aslında en büyük zararı insanın kendisine olur. Aleksey öyle bir hale gelir ki yaptığı her şeyi doğru görür. Ama bilmez kendisine ve çevresine verdiği zararı. İşte bu illete bir kere yakalandıktan sonra, tepetaklak olan bir hayatın hikayesini anlatır Kumarbaz. O'nun için, hayatımda okuduğum en iyi kitap diyemem. Ancak şunu bağıra bağıra söyleyebilirim ki; en sevdiğim kitap budur. Hani bazıları başucu kitabı derler ya, benim için o kitap bu kitaptır işte. Aleksey de benim bir kopyamdır aslında, ya da ben O'nun. İnsanın kendini bir kitapta görmesi, kendini okuması onun ufkunu açar. Kumarbaz, benim için adeta bir aynadır. Hayatımın sonuna kadar baksam da, bir an olsun sıkılmayacağım bir ayna.