Karanlığın Yüreği Üzerine Notlar

İnsan, yaptığı kötülükleri toplumdan saklayıp gerçekleri çarpıtarak durumu olurunda gidiyor biçimde mi göstermelidir, yoksa yaptığının yanlış olduğunun farkında olduğunu ama yine de yaptığını açık açık dile mi getirmelidir? Elbette bu iki seçenek arasında kalınca kötü bir şey yapıyor olmak zorundaymışız gibi hissedebiliriz. 20. yüzyılın sömürgeci hayatının bir parçası olan bir "beyaz adam" isek tabii, kötü bir şey(ler) yapıyor olmamız kaçınılmaz. Thames Nehri'nden başlayıp Kongo Nehri'ne doğru yola çıkalım. İngiltere'den ne kadar uzaklaşıp Afrika'ya ne kadar yaklaşırsak, sanki nehir de bize "gelme" der gibi bir havaya girer. Kongo Nehri Afrika'nın yakınlarında sislidir, sığ yerlerine devrilen kütükler geçişinizi engellemek için elinden gelenin en iyisini yapar. Akıntı, destek olmayı bırakın, sizi tam aksi yönde, geri İngiltere'ye göndermeye çalışır. Sanki, bu medeniyetten uzak "siyah adam"ların bölgesinde siz "beyaz adam"ın istenmediği hala yeterince açık değilmiş gibi bir de nehrin dibindeki kayalar geminize hücum eder. Sizi batırmaya çalışır. "Beyaz adam" engel tanır mı ama! "Beyaz adam" medenidir, medeniyeti "siyah adam"a götürmelidir, öyle değil mi? Afrika'da dönemin en değerli mallarından biri vardır, fildişi. Ağırlığına kıyasla akıllara zarar değerlerde işlem görür. Biz "beyaz adam"lar da duyduk, geldik tabii. Gelince de durmadık, kendimize bir yerleşke kurduk. Yapılacak ayak işleri için çalıştıracak adamımız da bol, yok mu o "siyah adam"lar... Onları tam hayatta tutmaya yetecek kadar doyurup, tüm angaryayı başlarına yığıp ardından da bunun bir "medeniyete geçiş" çalışması olduğunu yutturmakta ne var ki! Ne işverenimiz, ne kralımız buna aldırış eder. O zaman en başta sorduğumuz sorumuzda biz şu an birinci seçeneği seçmiş bulunuyoruz. İkinciyi seçen sözde asil bir kesim de mevcut elbette. Bizim de adına çalıştığımız şirketin çalışanlarından biri, Mr. Kurtz var, onu bulmak da buraya gelmemizin başka bir sebebi. Öyle bir adamdır ki Mr. Kurtz, herkesin nabzına göre şerbet verir. İşvereni onu kendini azmiyle işine adamış bir olarak, nişanlısı hayalindeki prensi olarak, altında çalışan adamlar ise onu kusursuz bir lider olarak görür. Bir de onun konuşmasını dinleseniz... Dünyaya bakışınızı on dakikada değiştirebilecek çok değerli bir insandır. Ama gelin görün ki bir kusuru var, iki yüzlü değil, yaptıklarını açık açık söylüyor. 20. yüzyıl İngiltere'sindeyiz sonuçta, biz Afrika'ya "medeniyeti getiriyoruz". Kimsenin "Biz insanları köleleştiriyoruz, zulüm uyguluyoruz" demesini istemeyiz, neyimize lazım. Mr. Kurtz bu açıdan sınırını biraz aşan birisi. Mr. Kurtz öyle iyi bilir ki konuşmasını, o siz deyin asiler, biz diyelim zenciler- arasında bile kendine bir yer edinmiş, neredeyse kendi adına savaşacak kadar onu seven bir kabilesi var! Haliyle bir sürü fildişi sağlıyor kendine onlardan. Hepsi güzel hoş ama o "siyah adam"lara burada uygulanan politika hakkında biraz fazla açık seçik konuşuyor. Şirket de buna tahammül edemez tabii ki. Mr. Kurtz, en başta sorduğumuz soruya ikinci cevabı veren insanlardan. Dönemin düzenindeyse böyle insanlar pek hoş görülmüyor, mümkünse ortadan kaldırılıyor. Bıraksanız, büyükleriniz olan biteni kılıfına uydurup topluma anlatır zaten. Mr. Kurtz gibi insanlar yüzüden, İngiliz yurttaşlarımız sonra neler düşünür Afrika'da yaptıklarımız hakkında. Söylediğim gibi, tek amacımız oraya "medeniyeti götürmek". İşlerimiz şu an tıkırında, fildişimiz geliyor, biz de paramızı alıyoruz. Yine de, Mr. Kurtz'un durmadan tekrarladığı laflar aklımda: "Dehşet! Dehşet!" Sık sık kendimi sorular sorarken buluyorum. Günün birinde kendimizle yüzleşmemiz gereken bir an gelecek mi? Yıllar boyunca beslediğimiz bu karanlık yürek ile baş başa kalıp, kendimizi sorgulayacak mıyız? Şimdiye kadar kendimi hep karanlığın yüreğinin Afrika olduğuna, orada yaşayan "siyah adam"lar olduğuna inandırdım. Buna rağmen bazen soruyorum, karanlığın yüreği Kongo Nehri'nin bizi almamaya çalıştığı yer mi, yoksa nehrin tek amacı kendini oraya gelen karanlık yüreklerden mi korumak?