PARASIZ YATILI İMTİHANLARININ ÇOCUKLARI HEP ERKEN GELİR

Bir gülümseme, bir şarkı, bir mesaj, bir hata, bir kişi veya sadece bir an günlük yaşantımızı bir anda o kadar çabuk değiştirebilir ki buna inanması cidden çok zordur. Bunlar yaşamımızın içinde gizlenmiş küçük detaylar olabilir ama etkileri çok büyüktür bizler için. Detaylar her zaman önemsiz gözükseler de, biz onları umursamasak da onlar bizi umursarlar. Hiç fark etmediğimiz bir ayrıntı hayatımızı değiştirebilir. Ayrıntılarla iç içe yaşayan en büyük kadın öykü yazarı bence Füruzan'dır. Füruzan kadın yazarlar denilince akla ilk gelen isim olmuştur hep. Onu özellikle Parasız Yatılı öykü kitabıyla tanırız. Bu kitap ona Sait Faik Hikaye Armağanı'nı bile kazandırmştır. Kitap farklı hayatları ele alan on iki öyküden oluşmuştur, aslında bunlar birbirlerinden aşırı farklı da değildirler; çünkü Füruzan da kendi eser verdiği dönemdeki diğer kadın yazarlar gibi; mesela Nezihe Meriç'in eserlerinde de olmak üzere, toplumsal yaşamda kendi iç yalnızlıklarını sürdüren kadın ve genç kızların özellikle de anne ve kızlarının yaşamla nasıl baş ettiklerini konu alır. Evet, Parasız Yatılı'daki öykü kişileri ete ve kemiğe bürünmüş, canlı, ezilen, hor görülen, anlaşılamamış, ötekileştirilmiş, eğitim sisteminin katılığından payını almış, yalnızlık ve yoksulluk içinde ayakta durmaya çalışan, sık sık çocukluklarına dönen, düşlere tutunan, sevgi özlemi çeken kadın, çocuk, genç kızlar. Kitap, kadın sorunları geçit töreni gibi sanki, hangi devirde olursa olsun özellikle ataerkil toplumlarda kadınların yaşadığı, içimize dokunan sorunlar bunlar. "Nehir" adlı öyküde istemediği erkekle evlendirilen ve bu evliliği sürdürmek zorunda olan kadınların dramı bir çocuğun bakış açısından anlatılmaktadır. Belki kadın odaklı olması nedeniyle kitabın genelinde toplumsal konumları ne olursa olsun hep bir anne-çocuk bağlantısı yansıtılmış. İlk öykülerde bu bağlantı daha baskın gibi. İzleyen öykülerde daha farklı toplumsal konulara değinilmiş; erkek egemen toplumda kadının durumu, göç, vatan hasreti, göçmenlerin adaptasyon sorunları, dayanışma gibi. "İskele Parklarında" öyküsünde, erkeğin iş kazasında ölmesi nedeniyle yoksulluğa düşen ana- kızın acınacak hikayesi anlatılmış. "Edirne'nin Köprüleri"nde ise; Rumeli'den Edirne'ye, sonra da İstanbul'a göç eden bir aile yetim bir kızın ağzından anlatılıyor. Öte yandan, çocukluğa, daha doğrusu çocukluğa dönüşe Füruzan sıkça başvurmuş. Hani çocukken yaşadığımız, ancak tam olarak anlamlandıramadığımız bir olayı ileriki yıllarda anımsar ve yeni bir bakış açısıyla yorumlarız ya, Füruzan'ın kişileri de böyle. Kitabın sade ve doğal anlatımı beni etkileyen yönlerinden. Füruzan'ın her türlü süslemeden kaçınarak yazdığı satırlarda başka bir samimilik ve sizi içine çeken bir tür sıcaklık var. Bu içtenlik öylesine farklı kılıyor ki eserini. Kurgularının inandırıcılığı çok fazla olduğu için, siz de duygu bombardımanına uğruyor, çoğunlukla hüzünleniyorsunuz. Bizi kavrayan ve tanımlayamadığım bu samimilikten hareketle Füruzan için anlaşılır olmayı yeğleyen yazarlardandır diyebilir miyiz? Bu soruyu "hayır" diyerek yanıtlamak daha doğru olur bana göre. Daha ilk cümlede ("Sabah eskimişliğin buzulları burnuma dek geliyor" ) farklı bir yazarın şiirsel evrenine girdiğini hissediyorsun. Öykülerinde yoğun imge ve çağrışımlar oluşu, şiir okuyormuş izlenimi veriyor insana. Bunları yaparken mecazlar ve çok anlamlı sözcüklerle bezemiş öykülerini Füruzan. Öte yandan onun anlaşılır olmak gibi bir kaygısı olsaydı zamanda gidiş-gelişler de olmazdı eserlerinde. Oysa zamanda yaptığımız yolculuklar nedeniyle olaylar alışageldiğimiz kronolojik bir düzlemde geçmiyor. Fransız Yeni Romancılar gibi, Füruzan da flashback'lerle, anımsama cümleleriyle kişilerini sıkça geçmişe döndürüyor. Bu bağlamda, 'armut piş, ağzıma düş' türünden olmayan bu öykülerin ayrı bir dikkat ve önemle okunmayı gerektirdiğini söylemek yanlış olmaz. Bence tıpkı bulmaca çözer gibi, çıkmış, ancak sayıca az oldukları için ayrıntı gibi görünen harflerin yaptıkları çağrışımlardan hareket etmeli, bir bakıma kendi yaratıcılığımızı devreye sokmalıyız. "Yaz Şarkıları" adlı öyküsünde Kerim Ali dayının hikayesi böyle bir bulmacaydı. Füruzan'ın Parasız Yatılı'daki hüzün dolu kimi öyküleri beni çok etkiledi. "... masalarına mavi çiçekli muşambalarını serdiler. Bu muşamba eve babasının yaşadığı günlerdeki düzenden kalmış, ferahlığın, korkusuzluğun anısıydı. Niçin babasını hep yaşatacak sanmışlardı? O da ölecek gibi görünmüyordu. Öyle dürüst öyle kesin bir adamdı ki; ölümün sinsiliği ona hiç gölge düşürmemişti. Evine her gece ekmek alıp gelen bir erkeğin yokluğu, sessizlik olup yerleşmişti odalarına. "Yaşlı değildi" demişti annesi. Hiç sekiz yaşında bir çocuk babasız kalır mı?"; "Çocuk o zaman üçüncü sınıftaydı. Önlüğü ağarık bir kara olmuştu. Kış basmıştı. Bu, köşedeki kömürcüden kömür alma günlerinin başlamasıydı. Mangal yakmayı öğrenmişti.(...) Annesi korları küllemenin gerektiğini, çünkü bununla ancak ertesi güne ısınacak ateşleri kalabileceğini söylerdi." Bu cümlelere ya da "Parasız yatılı imtihanlarının çocukları hep erken gelir. Hiç gecikmezler." cümlesine kim duyarsız kalabilir ki.