SON YARGI

Bir çocuk, bir baba, nefret, pişmanlık ve bir cinayet... Bir çocuk babasını öldürmüştür ya da öyle sanılmaktadır. Şahitler dinlenmiş, Amerikan yargı sisteminin hüküm için ihtiyaç duyduğu son parça olan jürinin kararı beklenmektedir. 12 Angry Men(12 Sinirli Adam) burada devreye girer, babasını öldürmekle suçlanan çocuğun yaşamının bağlı olduğu pamuk ipliğini bir çakmakla yakarak mı kopartacaklar yoksa küçük bir cep çakısıyla mı? Odaya giren 11 kişinin aklında sadece bu soru vardır. Kalan bir kişi ise kararsızdır. Bu kararsızlık çocuğu ölüme göndermek veya yaşama bağlamaktan ziyade nasıl olur da ölüm hükmü üzerinde bu kadar kesin olabiliriz sorusu üzerinedir. Ve kamera filmleri dönmeye, insanlar konuşmaya, sorular sormaya başlar; suçlu mu suçsuz mu, ölüm mü yaşam mı, göğe yükseliş mi, yerin dibine giriş mi, bağışlanma mı, cezalandırma mı? Bu soruların tamamı filmde yanıtlanmıyor olabilir; ancak adaletin ve kesin hükümlülüğün karanlık sokaklarına fener olma çabası taşıyor bu on iki sinirli adam. Adalet dediğimiz kavramın temelinde hakkı olanın hakkını alması fikri yatar. Bu fikir doğal ve sorgulanamaz olarak düşünülebilir. Ancak her zaman düşünmeyi unuttuğumuz, bir Şerbetçi 2 şeyin nasıl hak edileceği ve bu hakkın nasıl ve kimler tarafından nitelendirilip verileceğidir. Albert Camus'nun kitaplarında yer verdiği gibi yaşama hakkını ve ölümü değerlendirmek diğer her şeyden çok daha zordur. Sizi anlıyormuş gibi gözüken bir jüri, adil olmakla görevlendirilmiş bir yargıç ve alacağı para, kazanacağı şöhret dışında pek bir fayda gözetmeyen bir avukat. Böyle bakınca aslında adalet, hukuk dediğimiz kavramların çok da saf olmadığı, nedense hayatımızın bütün eylemlerinde reddettiğimiz fayda güdüsünden kaynaklanan bir sistem olduğunu görmek pek zor değil. Belki de en tehlikelisi, ne de olsa verilen karar adildir ne de olsa adalet yüksek insan erdemidir diye düşünerek alınan kararları yüceltmek ve evrensel bir kanun haline getirmektir. Adalet ve hukuk, insanlık değerlerinin hiyerarşisinde öyle üst bir noktaya yerleştirilmiştir ki gerçekte orada ne olup bittiğini görmek için nadir de olsa kullandığımız dürbünümüzü yerinden çıkarmak gerekir. Bu kavramlar insanın ve yüksek insanlık erdemlerinin içine kodlanmıştır; ancak içi doldurulmamıştır. İçini doldurmak toplumların kendine has duygu ve düşüncelerinin bir ürünü olarak ortaya çıkar. Bu ürünü oluşturan bireyleri ve toplumu ayrı ayrı incelemek gerekir. Zira bir kartopu gibidir toplum, herkes aynı gözükmektedir gözümüze, bireylerin ortak noktaları kar tanesi olmalarıdır; bu durumda eşitlik, hakkın elde edilmesi üzerine ortak bir fikir ortaya çıkarılır. Ancak dürbünümüzün ayarlarıyla bilmeden de olsa oynayıp yaklaştıkça aslında adalet ve hukuk fikirlerinin altında birbirinden farklı -kartopunu oluşturan kar taneleri gibi- istek ve arzuların yattığını görürüz. İstek ve arzular, tamamen bireysel fayda amacı güdülerek yontulmuş yaşam araçlarıdır. Bu araçlar kimisi için bir ağır ceza kanununda yer bulur kimisi için ise bir ihale Şerbetçi 3 kanununda. Adaletin ve hukukun temelinde yatan toplumsal uzlaşının aslında ne kadar da bireysel çıkarlara hizmet ettiğini görebilirsiniz bu sayede. En acısı da insan dediğimiz canlının, içgüdüsel olarak diğer hayvanlardan bir farkı olmaması ve daha da acısı ise bu içgüdüden vazgeçip medeniyet yolundaki ilerleyişini, çıkarlarına uygun olmayan suni adalet kavramlarıyla frenlemesidir. Adaletin ve hukukun altında yatan pragmatist düşüncelerimizi aydınlattıktan sonra sıra fikirleri eyleme dönüştürmeye gelir ki bu kısım en zorudur, zira burada insan kendi ikiyüzlülüğüyle karşılaşır. İnsanın kendi ürettiği adaletin, kanunların, hukukun ne kadar sahte olduğunu anlamaya başlamasıyla olur ikiyüzlülükle karşılaşma. Ancak kendimize öyle bir yol çizmişizdir ki bu taşlı yolda, taşların altında ne olduğuna bakmaya fırsat bulamadık ya da bakma cesaretini veren zerreciklerin ruhumuzu terk edişinin farkına varamadık. Bu ikiyüzlülük insanın kibrinin ortaya çıkışıyla sahnede devleşir. Bu kibir öyle tehlikelidir ki bırakın çocuğu ve babayı tanımayı, onların oturdukları mahallenin kilometrelerce yakınından bile geçmemiş on iki insandan elektrikli sandalyenin açma kapama tuşunu yönetmelerini isteme gücünü görür kendinde. Adaletin, hukukun, yasaların altında yatan fayda amacının yani para kazanma, insanlardan saygı görme, sevilme gibi hormonal reaksiyonlar sonucu bizi bunları yapmaya zorlayan etmenlerin, tecrübe sonucunda ortaya çıkışını bir anda unutuveriyoruz adil hükmü vermeye yeltenirken. Bütün hayatını tecrübeler ve bu tecrübelerin getirdiği ön yargılar sonucu yaşayan insandan ön yargısız bir karar vermesi isteniyor. Bir hakim bunu fark ettiği anda - yani milyonlarca insanın, kesin bir dille önündeki kanun kitapçığına yazdığı metni değerlendirme anında- nasıl bir hataya düştüğünün farkına varmasıdır, onun için bir yağmur tanesi olarak geldiği dünyadan toprağa karışmak yerine yerden sekip gökyüzüne geri dönme isteğini oluşturan. Bu geri dönüşün ve hayal kırıklığının sebebi, her birimizin bir kar tanesi olduğunu her birimizin en ufak ayrıntısına kadar farklı olduğunu ve hiçbir şeyin bu kanunlar Şerbetçi 4 kadar net olamayacağıdır. Hayatı gökkuşaklarının üzerinde yaşarken başkasının hayatını siyah-beyaz resmetme hakkını görebilen bizler korkak, faydacı ve bencil varlıklarız. Bunun en ciddi ve en tipik örneği adalet kavramımızda ortaya çıkmış ve öylece süregelmiştir. Hayatta hiçbir zaman adaletin ve hukukun kucağına düşmemeniz, insanın iki yüzlüğünün tadına bakmamanız, diğer insanlardan farklı olduğunuzu her daim hatırlamanız, hayatınızı ön yargıların değil, son yargıların şekillendirdiğini unutmamanız dileklerimle...