15/09/15

''Peki, söyleyin... ben neyim? Bir makine miyim yoksa insan mı? Bir savaş kahramanı mıyım yoksa bir suçlu mu?'' Alan Turing Birçok araştırmacıya göre 2. Dünya Savaşı'nın dönüm noktası olan, Nazi Almanyası'nın şifreli haberleşme mekanizması Enigma'nın kırılması, bir kere daha sinemaseverlerin beğenisine sunuldu. Fakat bu sefer lmin ana konusu Enigma'nın kırılış öyküsü değil. Savaşın gölgesinde geçen bu lm, Enigma'yı ekip arkadaşları ile bir olup çözebilmiş matematik dehası Alan Mathison Turing'in yaşamını konu alıyor. Savaşın ortasında Alan Turing'in bitmez çabasıyla ortaya çıkan şeyin, yıllar sonra her evde, o ste bulunan bir şeyin atası olacağını Turing'ten başka kimse tahmin edemezdi. Hayatımızın her anında olan hatta benim de mühendisliğini okuduğum o yıllarda hayali kurulamaz icat bilgisayardı. Günümüz bilgisayarlarının başmimarı olan Turing'in yaşamı lmde üç ayrı zamanda ilerliyor. Benliğinin ve diğerlerinden mental anlamda farklı olduğunun farkına vardığı lise yılları, Enigma'nın kırılması için yaptığı çalışmalar ve karşısına çıkan engellerle mücadelesini anlatan savaş dönemi ve son olarak savaştan sonra olayların sarpa sardığı bölüm. Film, ilk başta savaşın perde arkasıymış gibi gözükse de asıl bitmek bilmeyen savaş Turing'in kafasında. Filmin a şindeki "Burada yarattığım şeyin asla önemini anlamayacaksınız!" sözü bu durumu kanıtlar nitelikte... Sosyal anlamda sorunlara sahip, çevresindekilerle sağlıklı iletişim kuramayan Alan, yaşamına giren zeki bir kadın ve savaşla birlikte gelen amansız koşullar sayesinde iletişim sıkıntısını bir parça da olsa çözmeyi başarıyor. Öte yandan tek sorun sosyallik değil... Filmde de büyük yer bulan ve Alan Turing'in hiçbir zaman yakasını bırakmayan bir sırrı var. Bu sırdan ötürü hapse girmekle kimyasal tedavi arasında seçim yapması bile isteniyor Turing'ten. Filmin beni etkileyen yönü insanoğlunun istediğinde ne denli acımasız olabildiğini gerçek bir hikaye ile gözler önüne sermesiydi. Bu savaşta da diğer her savaşta olduğu gibi liderlerin politikaları doğrultusunda milyonlarca insan öldü ve Turing ve makinesi olmasaydı en az 2 sene daha sürecekti. Bunun sonucunda insanlar ölmeye ve sefalet çekmeye devam edecekti. Yaptıkları sayesinde kahraman olarak anılması gerekirken, bütün başarıları yok sayıldı ve savaşın boyutunu değiştirse de savaş sonunda tam anlamıyla normal bir insandan 1farksızdı, Turing. Turing'in adı geçtiğimiz 10 yıla dek silinmişti. Ölümünden 60 yıl sonra İngiliz Hükümeti, Turing'e Kraliyet Affı'nı uygun gördü ve bu matematik dehası hak ettiği itibara geç de olsa kavuştu. Yani lm de son yıllarda ismi duyulan bu kişinin geç kalınmış biyogra si... Bu durum beni çok üzdü çünkü topluma bu denli yararları olan bir insan maalesef yıllarca ne ders kitaplarında ne de lmlerde kendine yer bulamadı. İsterdim ki, derslerde bize anlatılsın, biz her dakika kullandığımız bilgisayarın kimin hayali, kimin çabası olduğunu bilelim. Film, Turing'in tarihe olan etkisinin yanında sıradışı bir kişiliği iki saatte her yönüyle tanıtıp, onu bizde yaşatmayı mükemmel başarmış. Benim gibi hikayeyi bilseniz dahi heyecanlı bir şekilde takip edip, lmin sonunda hüzünlenebiliyorsunuz. Ve lm bitince Turing'in kendi devrinin ne kadar ilerisinde bir insan olduğunu kavrıyorsunuz. Düşünsenize, herhangi bir şeyin insan veya makine olduğuna karar veren bi test, günümüzde olağan gözükse de bunu 100 yıl önce insanlara anlatmaya çalışmak... Bu benim için Turing'i eşsiz kılıyor. Alan Turing'e yapılan haksızlık kötümserliğin mihenk taşı olarak görülen Murphy Kanunları'nı da aklıma getirdi, "Hiçbir iyilik cezasız kalmaz.". Eğer Turing ve Turing ile aynı kaderi paylaşan, haksızlığa uğrayan bir diğer deha Nikola Tesla bir on sene daha çalışmalarına devam edebilmiş olsaydı ne olurdu? Bunun cevabını ne yazık ki hiçbir zaman öğrenemeyeceğiz.