Hissetmek

"Eninden boyundan çekti sanki İstanbul." Ne diyeyim, anlamadım. Ölümden bahsettiğini anladım, daha sonra Hrant Dink'ten bahsettiğini anladım, daha sonra adını hatırlamadığım - Zeugma mıydı- suyun altında kalmış bir köyden bahsettiğini anladım... Ama bu cümlede ne demek istediğini anlamadım. Buna rağmen veya bunla alakasız ama büyük ihtimalle bu sayede en sevdiğim cümle oldu. Anlamayı sevmem çünkü sanat eserlerini. Tıpkı ölüm gibi, sanat eserleri de anlaşılmadan ne kadar hissettirebilirse, o kadar değerlidir ve anlaşıldıkça büyüsünü kaybeder. Çok emin değilim ama yazarlar da, anlaşılmak için yazmazlar bence, en güzel eserlerini. Hissettikleri için yazarlar ve mantık duygularda hiç rol oynamaz, hatta mantık azaltır bile duyguları. Mantık işin içine girdikçe, teknik işin içine girdikçe tekdüzeleşir yazılanlar. Oysa - duyguların hissedilme şekillerinin, hissedilme yoğunluklarının, mekanın, zamanın vb. birleşimi sadece bireye özgü duygular yaratacağından- yalnızca hissettiklerinin yazdırdıklarını yazdığında, yazar, yazı, sadece ona ait olur. Okurlar o yazıyı anlamasalar da -anlamadıkları için belki de- tam olarak yazarın hissettiklerini hissedebilirler. Düşünmemek lazım demiyorum tabii ki. İnsanların daha güzel şeyler hissedebileceği, acının hüznün ve çaresizliğin yerini, sevincin, huzurun ve umudun aldığı bir dünya yaratmak için düşünmek lazım. İnsanlara bu olası dünyayı anlatabilmek için düşünmek lazım. Daha güzel bir dünyaya yalnızca hissederek ve hissettiklerimizi aktararak ulaşılmaz. Lakin elimizde olan dünya bu, elimizde olan duygular bunlar, şimdilik ve dünya en acımasız haliyle bile yaşamaya değer. Bu yüzden daha güzel bir dünya için kurduğumuz hayaller uğruna tekniğe boğulmak yerine, biraz da hissetmeye zaman ayırmalıyız. Mutlu kavuşmaları, hüzünlü hatıraları, kaybedişleri, zaferleri, renkleri, kokuları, sesleri hissetmeliyiz biraz da. Nasıl ki, yolda yürürken, yalnızca varacağımız ofise gitmenin en kısa yolunu düşünmek ve yolun üzerinde gördüğümüz kirpinin tatlılığına gülümsememek, görünmez kuşların tükenmez ötüşlerini dinlememek, bir anda burnumuza çalınan çiçek kokularıyla gözlerimizi kapatmamak hayatın değerini bilmemektir, şiirleri yalnızca kafiyeleri ve uyaklarıyla değerlendirmek, hikayeleri yalnızca sözcükleri ve boşluklarıyla okumak, romanlarda yalnızca alınacak bir sosyal mesaj aramak da edebiyatı yeterince sindirememektir. Edebiyat insanlara yeni hayatların yollarını gösterir, yeni duyguları anlatır, farklı kültürleri, farklı insanları öğretir. Fakat aynı zamanda edebiyat insana mevcut hayatın sevinçlerini, acılarını, umutlarını, çaresizliklerini hissettirir ve bu hissediş hayattaki en değerli şeydir. Ölüm de tıpkı sanat dalları gibi -hatta onlardan daha kesin bir şekilde- düşünmenin, anlamaya çalışmanın gereksiz, korkunç ve hatta tehlikeli olduğu bir kavram. İnsan öleceğini bilmeli, bunun farkına varmış olmalı. Bir noktadan sonra elde edeceği hiçbir şeyin kendisiyle kalmayacağını idrak etmeli. Ancak insan, tam bu noktada bırakmalı ölümü düşünmeyi zira hangi inanışa sahip olursa olsun ölümün özellikleri hakkında düşünmeye başlayınca garip bir karanlığın içinde kaybolur. O karanlık ki insanın aklına gelebilecek bütün güzellikleri sonsuz bir boşluk misali soğurur. Ölüm insana hayatın anlamsızlığını öğretir, usta bir siyasetçi edasıyla, dünyanın sanal bir şey olduğunu, gerçekleri anlayacağımız farklı bir dünya olacaksa bile bugün hissettiğimiz şeylerin orada hiçbir anlamının olmayacağını zorla sokar insanın yüreğine. Halbuki, şu an, gerçekliğinden emin olduğumuz tek dünya ayaklarımızın altındayken, hissedebileceğimiz her şey önümüzde bir zaman sicimi halinde sıralıyken, öğrenebileceğimiz bütün gerçekler parmaklarımızın ucundayken, boşluğu veya bütün gerçeklerin aslına ulaşacağımız o dünyayı tasavvur etmek gereksiz, korkunç ve tehlikeli. Edebiyatı, genel olarak sanatı, hayatı ve ölümü düşünmeli insan belki bir süre fakat kısa bir süre. Zira insan düşünerek hayatta kalır ve hissederek canlılığın değerini kavrar. Hele ölüm... İnsan ancak, ölümü hissettiği fakat düşünmediği zaman gerçekten yaşar.