Kızılay'da Beş Parasız

Kitabın sayfalarını kapatınca hatırladım. Kızılay'dayım. Cebimde param, kredi kartım ve telefonum var. Sırtımda sıcacık tutan bir palto, ayağımda botlarım... Tertemiz ve güzel görünüyorum. Birkaç arkadaşımla yediğimiz eğlenceli, bol sohbetli öğle yemeğinden sonra ayrılıyoruz. Birkaç kitabevine bakıp, eve döneceğim. Birkaç kat yüksekliğindeki üst geçitten karşıya geçmek istiyorum ve bir insan seliyle birlikte çıkmaya başlıyoruz merdivenleri. Önümdeki durunca düşecekmiş gibi oluyorum. Merdiven kenarlarında yayılmış dilenciler, satıcılar cabası... Kendi çapında bir savaş bu. İlerle! Oh, sonunda iniyor ve rahatlıyorum. Birden üzerimdeki hafifliğin omzumda asılı durması gereken çantamın yokluğundan kaynaklandığını anlıyorum. Aman Allah'ım! Ne oldu? Çantam nerede? Kim aldı? Sesim yükseliyor birden. Bir koşuşturmacayla giden-gelen insanların sadece bir bakışlık dikkatlerini çekebiliyorum. Biraz merdivenlere biraz da insan kalabalığına şaşkın şaşkın bakındıktan sonra polise gidiyorum. Bulunursa beni arayacaklar. Kızılay'da ve beş parasızım tıpkı Orwell'in Paris ve Londra'da Beş Parasız kitabındaki gibi diyemesem de parasızım... Kızılay'da tanıdık kim var diye düşünüyorum. Seçenekler bir bir taranıyor ve eleniyor aklımda. Hiç tanımadığı birine "Bir bilet parası verir misiniz?" diyemiyor insan. Ama Kızılay'dan Eryaman'a yürümek! Nasıl da morali bozuluyor insanın. Birinden telefonunu istesem? Ah, nasıl istenir ki!? Yapamam bunu. Ne kadar yürüdüğümü, kaç ışık geçtiğimi hatırlamıyorum. Yolda hiç kimseyi görmedim desem yalan olmaz. Araçlara ne yakın ne uzak yürüyordum. Bir korku hali almıştı ve dudaklarım kurumuştu. Sırtımdaki palto tonlarca ağırlıktaydı sanki. Çok terlemiştim havanın soğuğuna inat. Yollar bitmiyordu. Eve varışımla son bulan geçici bir yoksun kalma öyküsü benimkisi. Birkaç saatlik yoksulluktan bahsetmiyorum bile birkaç saatlik yoksun kalmak beni ve ailemi perişan etmişti. Belki ucuz atlatmıştım. Yolda bir sıkıntıyla karşılaşmamıştım ve beni bekleyen bir ailemin olduğunu bilmek paha biçilemezdi. Yürümek, sonunda sizi bekleyen bir aile varsa, varlığınıza sevinen birileri varsa anlamla kazanıyor. Kimseniz yoksa sizi bekleyen, sizi bekleyen güzel günler gibi, dünyanın neresine giderseniz gidin fark etmiyor. Paris'te veya Londra'da da olsanız eğer berduşsanız diğerlerinden hep farklı olacak, itelenecek, istenmeyeceksiniz. Satırlarca süren yoksulluk kısır döngüsüne kelimelerin kifayetsiz kalmadığı bir kitaptır, Paris ve Londra'da Beş Parasız. Bir keresinde sosyoloji öğretmenim demişti ki "Çocuklar bir konuda bir araştırma yapacak, bir yazı yazacak, bir değerlendirme yapacaksanız alana inin. Yani, mahkumları kaleme alacaksanız biraz cezaevinde yaşamalısınız." Orwell'in Paris ve Londra'da Beş Parasız adlı bu kitabını okuyunca bu sözü iliklerime kadar hissettim. Orwell alandaydı. Öylesine içindeydi ki okurken sayfalar içine çekiyordu insanı. Kahreden bir fakirlik sayfalar dolusu. Bir ekmek kaç frank, bir eski çorap kaç peni, bir bulaşıkçı kaç küfür işitir ustasından diye başlayan sayfalar dolusu histerik durumlar. Fakirlik tekrar ediyordu ve her tekrarı bitmek bilmeyen bir ısrarla, fakirliği yok etmek istercesine yazıyordu Orwell. Kitabı yarıladığımda gerçekten yorulmuştum. Temel ihtiyaç olan yeme, barınma ve giyinme gibi şeylere muhtaç kalınca insan, toplumdaki varlığı bir değer ihtiva etmekten uzaklaşıyor. Tek algınız bir dilim ekmek, bir fincan çay... Bu dünyada yaşamı, toplumu, bu hale neden geldiğinizi sorgulayacak güç kalmıyor. Çünkü artık sorgulamak bile yok. Tek önemli olan o günü atlatmak o kadar. Derme çatma ucuz otellerden, barınma evlerine ve parklardaki banklara kadar süren yaşamları, yaşama tutunma mücadelelerini kademe kademe verirken en acı tarafı gözler önüne seriyor Orwell. Aynı havayı soluyan insanlar aynı sigarayı paylaşıyorlardı, birbirlerini tanımadan. Yaşamları da bir sigaranın içilen tarafı ve sokağa fırlatılan geriye kalanı gibi farklı oluyordu. Çalışmak arzusu, üstünüz başınız kokuyorsa, üzerinizde temiz giysiler yoksa, ertesi güne dinlenmenizi sağlayacağınız başınızı sokacağınız bir yer ve üzerinde uyuyacağınız bir yatağınız yoksa mümkün olmuyordu. Açlık ve sefaletin kol gezdiği bu yerlerin, o muhteşem şehirlerin çok uzağında olmaması. Zenginlik ve fakirlik birbirinden uzak duramıyorlardı ve birilerinin yoksulluğunun artması birilerini daha çok zenginleştiriyordu. Ne siyasiler ne kilise ne de insani hareketlerle yola çıkanlar bu sokak insanları seline yardım ediyorlardı. Birkaç dilim ekmek ve çay için kilisede diz çökmeye razı olmaları neye hizmet ederdi bilemiyorum ama bir iyilik yapmak istiyorsanız bir evsize günaydın deyin, insan olduğunu hatırlatarak başlayın. Hayallerimdeki güzel ülke Fransa'nın bir başka yüzünü görmek, yüzümü düşürmüştü. O gün Kızılay'da paltomu satmayı aklımın ucundan bile geçirmemiştim. Botlarım kaç lira eder diye sormadım kendime. Kimseler de sormasın bunu, sormak zorunda kalmasın.