İnsan ve İlişkileri

İnsan bireysel olduğu kadar toplumsal bir varlıktır. Onun toplumsallığı onu sosyal olmaya iter. Sosyalleşmek zorunludur. Bireyselliğin ve bencilliğin yanında insan birlikteliğe ihtiyaç duyar. Bu duruma psikanalitik yaklaşımdan bir açıklama getirmek gerekirse; insanoğlu bir gruba dahil oldukça kendini daha özgüven içinde hisseder. Gruptan ayrılmak ya da dışlanmak bireyi yalnızlaştırır. Ergin İnan, "Dörtlü" isimli soyut resminde toplum içindeki insan ilişkilerinin dört aşamasını tasvir etmiştir. Bu aşamalar sırasıyla; grup, dışlanma, ayrılma ve yalnızlıktır. Kalabalıktan ayrı olmakla yalnız olmak arasında pek de ince olmayan bir fark vardır. Kalabalıktan ayrı olmak bir seçimken gruptan ayrı kalmak bir zorunluluktur çoğu zaman. İnsanın yaşama devam etmesi için bir zorunluluk olan toplumsallık ve bu sosyalleşme hareketinin içinde yaşanan birliktelikler her ne kadar bir gruba dahil olmak için gereken fedakarlıkları getirse de bu fedakarlıklar aslında insanın bencil olmasının sonucudur. Sosyalleşmek için çalışmak, ilgi çekmek için ilgi vermek, sevilmek için sevdiğini düşündürmek... Hepsi insanın yalnızlığını örtüleyen ya da bastırılmış hiçliğini kalabalığa boğan bir illüzyondur esasında. İstemek; bencil bir duygudur. Her insan kendisi için ister. Her insan kendisi için çalışır. Yanan bir binadan kurtulmuş ama çocuğu hala içeride olan bir annenin gözünü bile kırpmadan alevlerin arasına atlayabilmesi annelik içgüdüsü veya bir annenin sonsuz fedakarlığı değildir. Bencilliğin en üst ve en görünmez noktaya vardığı andır. Anne, çocuğunu onu kurtarmazsa çekeceği acıları, vicdan azabını düşündüğü için o binaya bir saniye bile düşünmeden koşabilir. Anne, ben merkezli düşündüğü için ve bencil olduğu için alevleri görmez, yanmanın verdiği acıyı, çocuğunu kurtarmazsa çekeceği acıları düşünerek hissetmez. İnsanın bu bencilliği onu bir grubun ya da grupların içinde var olmasını sağlayan fedakarlıkları yaptıran, aynı zamanda gruplardan dışlanmasına ve toplumun sağladığı olanaklardan olabildiğine uzaklaştırılmasına neden olan olgudur. Bencillik, hiç şüphesi yok ki toplum içinde var olabilmek için insanın kullandığı en önemli ekipmanlarından birisidir ve bencillik konusunda herkesin bir fikri varken sanki gizli bir toplumsal sözleşmeymişçesine insanlar bu bencilliklerini her daim fedakarlık kisvesine bürürler. Sanki yapılan şey insanlara ve başkalarına dairmiş gibi... İyilikmiş gibi... Bütün insanların iyi olduğu ve herkesin herkesi kendisinden daha fazla umursadığı bir dünyanın resmi... Toplum içine yedirilmiş kalabalık yalnızlıklarımızın sihrinin pek de uzun sürmediği aşikardır. Esasen kalabalıkları oluşturan teklerin sabah ya da akşam saatlerinde tuvalette ya da ayakkabılarını bağlarken hissettikleri şey tam olarak yalnızlıktır. Bireyin kendiyle kavga ettiği ya da kendiyle monolog anında olduğu bu anlar toplumdan dışlandığı ya da toplumdan kendini dışladığını düşündüğü anların yeganelerindendir. Sistemin oluşturduğu düzen, yalnızlığın oluşturamadığı düzensizlik, dışlanmışlığın vereceği keder insanı hiç şüphesi yok ki kendine bile inandırdığı bu tozpembe imgeden kurtaramayacaktır. Bireylerin oluşturduğu bu geçici dünyada bunun farkında olan insan; anlık huzurların ve anlık heyecanların ve anlık kabul görüşlerin peşindedir. İster istemez bencilliğin bu hayatta bir gereksinim olduğunu kabul eder. Fedakarlığın aptallık, hoşgörünün saflık olarak algılandığı yaşantımızda karşı taraf için katlanılabilen bencilliğin mutluluk getireceği mutlaktır. İnsan bilir ki tolere edilebilen bencillik yapılması, tolere edilebilen bencillik yapılabilmesi için altyapı hazırlar ve bu da geçici mutlulukları peşinde getirir. Bana göre bencilliğin yarattığı huzursuzluk insan yalnız kaldığında ortaya çıkabilen ve kalabalıklarla bastırılan bir virüstür. Bu toplumsal düzende bencil olmak ve yapılan bencilliğin farkında olabilmek şarttır. Fazlasının farkındalık, farkındalığın mutsuzluk getirdiği bu dünyada en iyi yöntem, çıkarlarından ödün vermeden kabul görebilir bir bencillik algısı yaratabilmektir.