Balıkların Efendisi

Bazen bu kadar az sayıda insanı tanımak beni korkutuyor. Benden altı nesil önce yaşamış akrabalarımın kim oldukları ve ne yaptıkları hakkında en ufak bir bilgim yok. Bu dünyadan milyarlarca insan gelip geçmesine rağmen, geçmişten ve günümüzden tanıdığım insanları saymam istendiğinde, aklıma binden fazla isim geleceğini sanmıyorum. Bir mühendis adayı olarak bin ve milyar mertebelerinde iki değeri verimlilik açısından birbirine oranlamam gerekirse, elde edilen değerin çok düşük ve yetersiz kaldığını söyleyebilirim. Bu olumsuz durumun nedeni sanırım bu insanların toplumda hiçbir zaman önemli ya da göz önünde bulunan yerlere gelmemesi, yani "büyük balık" olmayı başaraması. Neden bu konu hakkında kafa yorduğumu merak edebilirsiniz. Bunun nedeni, ilk kez on yaşında seyrettiğim ve geçtiğimiz günlerde ise tekrar izleme fırsatı bulduğum Tim Burton imzalı Big Fish, Türkçe vizyon adıyla Büyük Balık adlı film. Filmin hikayesine aşina olmamanız ihtimaline karşı, filmin kurgusu üzerine birkaç söz söylemek istiyorum. Ana karakterimiz Edward Bloom, çocukken bir cadının gözüne bakarak nasıl öleceğini görmüştür. Nasıl öleceğini bilmek sanılanın aksine Edward'ın yaşama sevincini soldurmaz, tam aksine ona cesaret verir. Bu cesaret ve özgüvenle Edward sıradan insalardan beklenmeyen birçok şeyi başararak bulunduğu çevrede çok sevilen ve saygı gören biri olur. Oğlu hariç herkes Edward'ın anılarını dinlemeye bayılır. Oğlu ise babasının başından geçen olağanüstü olaylara inanmaz ve babasının kendisine yalan söylediğini düşünür. Görüldüğü üzere filmde kader, cesaret, baba-oğul ilişkileri gibi birçok kavram ve tema işleniyor. Benim bu yazımda üzerine konuşmak istediğim konu ise filme de adını veren "büyük balık" kavramı. Büyük balık olmanın artılarını ve eksilerini kendim ve çevrem üzerinden tartışmak istiyorum. Öncelikle büyük balık kavramıyla ne anlatmak istediğimi açıklayayım. Sanırım filmde geçen bir cümle tüm demek istediklerimi özetliyor: "Nehirdeki en büyük balık yakalanamadığı için büyüktür." Bu sözü balıklara değil de, insanlara uyarlarsak, büyük balık olarak tasvir edilen biri çevresindekiler tarafından kolayca ulaşılamayan bir başarıya sahip olmalı. Şimdi gelelim büyük balık olmanın artılarına ve eksilerine. Bugüne kadar ulaştığım başarılarım çoğunlukla akademik odaklı oldu. Aslında çok başarılı bir öğrenci olmasam da, hiçbir zaman (en azından üniversiteye kadar) akademik olarak çok rekabetçi bir ortam içinde bulunmadım. Bu nedenle genellikle bulunduğum çevredeki en başarılı öğrencilerden biri oldum. Akademik anlamda bir nevi büyük balıktım diyebilirim. Üniversiteye başlamamla birlikte kendimi her çevreden insanı barındıran bir ortamda buldum. Buna tabii ki akademik olarak önemli başarılar kazanmış kimseler de dahil. Dürüst olmam gerekirse, bu durum başta beni biraz şaşırtsa da, zaman geçtikçe kendimi daha rahat ve huzurlu hissetmemi sağladı. Bazen göz önünde bulunmanız, başkalarının sizden beklentilerini arttırabiliyor. Bu beklentilere cevap verme çabanız sizi sıkıntılı ve stresli bir duruma sokabiliyor. Bunun için size beklentilerini açıkca söylemelerine bile gerek yok. Onların böyle bir beklenti içinde olduklarını farz etmeniz yetiyor. Bu durumu büyük balık olmanın olumsuz bir yönü olarak sayabiliriz. Ama büyük balık olmanın olumlu yanları da var. Yazımın başında da bahsettiğim gibi, aile tarihim hakkında söyleyebileceklerim sınırlı; çünkü geçmişte yaşamış aile bireylerimin çoğu hakkında en ufak bir bilgim bile yok. Bazıları hakkındaki bilgim ise sadece isimlerinden ibaret. Biraz basmakalıp bir yorum olacak ama, eğer tanımadığım bu insanlar önemli şeyler başarmış olsalardı (en azından yaşadıkları çevrede önemli kabul edilebilecek şeyler) büyük ihtimalle kim olduklarını bilme imkanım olacaktı. Büyük balık ol(a)mamaları unutulmalarına yol açtı. Büyük balık olmanın en olumlu yanı bu olmalı: hatırlanmak. İnsanların en büyük arzusu her zaman ölümsüz olmak olmuştur. Fiziksel olarak bunu gerçekleştirmenin bir yolu şimdiye kadar bulunamamış olsa da; büyük balık olarak hatırlanmak kısmen da olsa bu arzumuzu yerine getirebilir gibi duruyor. Tabii ki herkes hatırlanmak istemeyebilir; ama büyük balıksanız bu durumu değiştirmek pek de eliniz değil. Belki de olması gereken budur. Bazılarımız küçük balık olarak kalmalı ve unutulmalı. Eğer hepimiz büyük balık olsaydık, nehirde özgürce yüzmek için yeterli alan bulabilir miydik?Big Fish. Dir. Tim Burton. Perf. Ewan McGregor. Columbia Pictures, 2003. DVD.