İÇİNDE KAYBOLDUĞUM BAHÇE

Bir gün yolunuz Madrid'deki Prado Müzesine düşerse yaşayabileceğiniz en güzel deneyim şüphesiz "The Garden of Earthly Delights"a , Hieronymus Bosch, büyülenmişçesine kendinizi kaptırdığınız dakikalar olacaktır. Yaşlı genç, yetişkin çocuk her yaştan hayran kitlesi olan bu capcanlı eserin önünde beş dakikadan az vakit geçirene rastlamadım. Türkiye'ye döndüğümde yaptığım küçük araştırmalarda Hollandalı ressam Hieronymus Bosch'un 1503 ve 1504 yılları arasında yaptığı şaheserin 1939'dan beri bu müzede yer aldığını öğrendim. Beş yıl önce yaptığım bu kültürel gezi ve tanıştığım bu şaheser beni öylesine etkilemiş olmalı ki tablonun bir kopyasını bulup, satın aldım. Şaheserimize gelince, bu ünlü tablo dış kapakları kapandığında kare biçimli farklı bir eser karşımıza çıkar. Dış kapağında Dünya'nın oluşum aşaması resmedilmiştir. Kristal bir küre şeklinde betimlenmiş dünya halen oluşmakta ve yeşillikler dünyanın üzerinde yer almaya başlamaktadır. Tanrı üst kısımdaki yazıda İncil'den bir alıntı olan "O konuştu ve oldu; o emretti ve durdu" yazmaktadır. İç ve ana kısmına geldiğimizde burada üç bölmeye ayrılmış olması göze çarpar.. Bölmelerden sol kısımda, Adem ile Havva ve harikulade hayvanlar eşliğinde cennet tasvir edilir. Orta kısımda pek çok çıplak figür, eşsiz güzellikte meyveler ve kuşlarla birlikte dünyevi zevkler; sağ tarafında ise günahkarların değişik biçimlerde cezalandırılışının gösteridiği cehennem resmedilmiştir. Tamamen somut figürlerle hayal gücünün buluştuğu bu eser insanoğlunun zaaflarını, güçlü yanlarını ve zayıf noktalarını kısaca insana ve doğaya ait herşeyi bir arada barındırır. Kolay yorumlanabilmesinin yanı sıra, eserden yapacağımız sayısız çıkarım ve incelerken aldığımız zevk eserin sanatsal niteliğini yüceltiyor. Eserin çarpıcı figürlerinden, cennet ve dünya panelinde yer alan, çeşmelerden bahsetmek istiyorum. Tamamen şahsi fikirlerimden yararlanarak, bu iki çeşme figürü cennet ve dünyanın yeşillikler içinde oluşu ve yaşamın suyla olan ilişkisini temsil ettiği kanısındayım. Su duruluğu ve güzelliği sembolize ettiği için cehennemde yer almamış. Aynı zamanda Adem, Havva ve Isa'ya da rastlıyoruz bazı kısımlarda. Yasak elmayı yemeleri üzerine ve dünyaya gelişleri anlatılmış ve ressam elmaya tabloda sık sık yer vermiştir. Bana göre ana tema bu üç kavram üzerinde yoğunlaşmıştır; Adem, Havva ve yasak elma... Eserin adından da anlaşılacağı üzere, Adem ve Havva dünyevi bir zevk uğruna sonsuz güzelliklerden mahrum bırakılıp, cezalarını dünyada çekmişlerdir. Sayısız çocukları olmuştur dünyada. İnsan tasvirleri tablonun her noktasında farklı bir duygu farklı bir eylem anlatmaktadır bize. Genel bir bakışla incelediğimizde, ilk insanların hemen hemen hepsi çıplaktır. Aynı zamanda toplum kavramı yeni yeni oluşmaya başlamış, birbirlerini manipüle eden, hayvanları farklı amaçlarda kullanan ve vücutlarını keşfetmeye başlayan insanlara rastlıyoruz. Bakışlarımızı kaydırdığımız her karede zaman zaman bizi güldüren, zaman zaman düşündüren, zekice vurgulanmış figürlerle karşılaşıyoruz. Tabloda hoşuma giden bir nokta ise, nadiren zenci insanlar kullanılmış hatta mümkün olabildiğince ön kısımlarda kullanmış ressamımız bu siyah insanları. Zenciler köle olarak değil, tam aksine ayrım olmadan diğer insanlar gibi eşit ve özgür olarak kullanılmıştır. Hatta eserin en sevdiğim özelliği budur diyebilirim . Cehennemin karanlık dünyasına inecek olursak, müzik enstrümanları ve teknolojik aletler gözüme ilk çarpan şey olmuştu. Eskiden Katolik kilisesinin uyguladığı ağır kurallardan biri olarak düşündüm bu müzik aletlerinin cehennem kısmında yer almasını. Öyle ki arp çalgısı bile, genellikle cennet ile bağdaştırılırken, cehennemde arp görmek beni şaşırtmıştı. Yukarı kısımlarda ise kocaman bir kulak ve yanında bıçak figürü o zamanlarda kapılar ardında gizlice dilenen sırların ortaya çıkması üzerine dedikodunun günah olarak algılanmasını açıklıyor olabilir. Her kareyi tek tek yazmak istesek bile anlatamayacağımız öyle çok ayrıntı kalır ki, bu eşsiz eser karşısında... İlerde bir kafe açsam duvarlarını bu tabloyla süslerdim. Müşterilerim arkadaşlarını beklerken yada yalnızlıklarının keyfini çıkarırken bu tabloya bakarak belki gülümseyip, belki de alınlarını kırıştırarak kahve içişlerini seyretmek keyifli olurdu.