ANKARA

Bir İnsan Ne Kadar Kötü Olabilir Barda için hayatımda izlediğim en rahatsız edici filmdi diyebilirim. Hayatın karanlık tarafını hatırlamak için izlenmesi gereken bir film. Bir korku filmi olmamasına rağmen beni epey korkuttu ve uzun bir süre etkisinden çıkamadım. Özet geçmek gerekirse: Kızlı erkekli altı yedi kişilik bir grup gece bir barda içiyorlar, başka kimse yok. Bu sırada Nejat İşler'in oynadığı Selim karakterinin başını çektiği bir grup içeri giriyor ve film kopuyor. Tecavüz, cinayet, barbarlık, aklınıza ne gelirse. Bu dehşet olayı yaşayan insanların bizden, arkadaşlarımızdan hiçbir farkı yok; yaşatanlarsa sokakta her gün karşılaştığımız insanlar. Yani film hayatın içinden, sokaktan geliyor. Bu kadar korkmamın, rahatsız olmamın sebebi de bu işte. Barda'yı izledikten sonra bir haftaya yakın resmen paranoyak gibi yaşadım. Her hafta sonu gittiğim Kızılay, Bahçeli, Tunus'tan dönerken saat geçse sağa sola bakmadan hızlı hızlı yürüyordum gideceğim yere. Çünkü film beni hayal bile edemeyeceğim kadar kötü insanların varlığından haberdar etmişti. Filmdeki kötüler bir insan ancak ne kadar kötü olabilirse o kadar kötülerdi. Ama daha sonra şu soruyu sordum kendime: Bu insanlar neden bu kadar kötü? Farklı sebepleri var ama bence en baskın olanı artık ülkemizde saçmalık derecesine ulaşmış olan sınıf farkı. Bir tarafta zevk, sefa, eğlence içinde, bir eli yağda bir eli balda yaşayan bir kesim; diğer tarafta ise sefaletin içine doğmuş, hayatı boyunca çile çekmiş, baskı görmüş, diğer kesim tarafından hor görülmüş, ezilmiş, dışlanmış, "lastikçi" muamelesi yapılmış, hiçbir kişisel tatmin aracı olmayan bir kesim var. Bir tarafın altında Mercedes var, diğer taraf ise sanayide her gün o Mercedes'in egzozunu tamir ediyor. Düşünün, yanlış mıyım? Makasın bu kadar geniş olması sizce normal mi? Böyle olunca fakir kesim, zengin kesime büyük bir hınç duyuyor, evet hınç. Selim'in şu sözleri bu hıncı açıkça gösteriyor bana kalırsa: "Ne güzel kızlarla takılıyodunuz, dalganıza bakıyodunuz. Bugün burası benim!" (Akar, Barda) Alt kesimi asıl yaralayan, dolduran şey ise bence hor görülmek, çünkü ben de hor görüldüğüm zaman karşımdaki insana kin dolarım, yalan değil. Bakın Selim yine ne diyor: "Farzı misal, içeri girdik diyelim. O zaman ne olacak? Sizin yaptığınız gibi, sizin baktığınız gibi, benden öküz öküzler bana dik dik bakar! Bu hayvan da nerden çıktı? Ne güzel eğleniyorduk, ne güzel dalgamıza bakıyorduk, ne güzel oturuyorduk, demezler mi? Derler... Demediniz mi! Dediniz". (Akar, Barda) Demek ki insanlar Selim'e böyle hissettiriyor; bakışlarıyla, davranışlarıyla, onu görünce huzursuz oluşlarıyla. Yani bütün suç kötülerde değil, biraz da onları kötülüğe zorlayanlarda kanımca. Filmin ortalarına yaklaşırken ise şöyle bir tespitte bulundum. İnsanın doğasında, başkalarında olan fakat kendinde olmayanı -yetenek, para, zeka, güç vb.- kıskanma ve bunu yok etme eğilimi var. Mesela başarısız bir öğrenci içten içe arkadaşlarının da başarısız olmasını ister. Sözüm meclisten dışarı değil, bu ben dahil hepimizde olan çirkin bir refleks. Mesela üniversitenin takımında oynarken, sol açıkta oynayan arkadaşım kötü oynadığı zaman sevinirdim, çünkü o kötü oynamaya devam ederse hoca beni tercih edecekti. Bunun belki en basit açıklaması kıskançlıktır veya başka bir şeydir, ama bu vardır. Bu eğilim tabii ki her zaman dışa vurulmuyor. İşte Barda bize bunun dışa vurulduğunda ne sonuçlar doğurduğunu gösteriyor, tüm bastırılmış insani duygular gibi, hayvanca. O barda hiçbir kural yoktu, karanlıktı. İnsanı frenleyen birtakım kurallar olmayınca neler yapıyor diye düşündüm. İnsanı frenlemek diyorum, çünkü insan nefsini yenemediği takdirde frenlenmesi gereken tehlikeli bir varlık bence. Böylece toplumsal bir anlaşma olan devlet kurumuna neden ihtiyaç duyulduğunu çok iyi kavradım, insanların frenlenmesi lazımdı çünkü. Düşünün, hiç kötü bir şey yapacakken kendinizi frenlediğiniz olmadı mı? Size fren yaptıran neydi? Bence katlanacağınız sonuçlardı. Bu noktada dinlerden de biraz bahsetmek istiyorum. Dinlerin de insanları frenleme konusunda çok önemli rolleri olduğunu düşünüyorum. Özellikle kapitalist düzenin egemen olduğu günümüz dünyasında, sınıflar arasındaki uçurumların insanları suça teşvik etmesi kaçınılmaz. Her ne kadar kelimeyi sevmesem de fakir bir insan her gün sahip olamayacağı birçok şey görüyor. Bunları elde etmek için suç işlemiyorsa bence iki sebep var: yargı mekanizması ve din. Din; zina, hırsızlık gibi eylemleri yasaklayarak birçok potansiyel suçu önlüyor, tabiri caizse direkten döndürüyor bence. Bu direkten dönme dediğim olaya şahit olmuşluğum var. İlkokuldaydım, o zaman yaşımız küçüktü, hareketlerimizi şekillendiren tek şey toplumsal ahlak kodlarıydı. Bir arkadaşım, başkasına ait çok beğendiği bir ayakkabıyı çalacaktı beden eğitimi dersinde, ama günah olur diye vazgeçmişti. İnanırsınız veya inanmazsınız ama "Din fakirin afyonudur" şeklinde bir söz var. Fakir kesim, ahirette zengin olacağı düşüncesiyle bu dünyada ahiretini kaybetmemek için düzgün yaşıyor. Filmdeki fakirler ise afyonsuz olanlar, sonuç ise korkunç. Barda her ne kadar beni rahatsız etse de, korkutsa da, yazımı okuyunca çok verimli bir aktivite yapmış olduğumu fark ettim. Film birçok toplumsal, bireysel ve psikolojik analiz yapmama vesile olmuş ki olayların ardındaki bu tarz nedenleri sorgulamak bana her zaman çok keyif vermiştir, yine verdi. Umarım siz de yazımı okurken tespitlerime katılır ve benim aldığım kadar zevk alırsınız.