Hüzünlü Anneler

Anadolu'nun ücra bir köşesinde beli bükülmüş, dik duracak kadar bile dermanı kalmamış birçok anne görürüz. Ama neredeyse hiçbirinin yüzünden kederini okuyamayız. Çünkü annelerin hüzünlerini gizleyebilme yetileri çok gelişmiştir. Eğer bir annenin yüzünden kederini okuyabiliyorsak onun kederi saklayamayacak kadar büyümüş demektir. Her yutkunuşunda son bir gayretle hüznünü içinde tutmayı denemiş ama başarılı olamamış, hüznü de geri kalan her şey gibi onun güçsüzlüğüne galip gelmiş demektir. Sürekli mağlup olduklarından mıdır bilinmez hüzünlü annelerin anlatacak güzel anıları olmamıştır. Başkaları hayattan daha fazla keyif alsınlar; ileride çocuklarına daha farklı, daha güzel hatıralar anlatsınlar diye birer piyondur onlar. Kimin satranç tahtasında olduklarına bakmazlar, itaatkardırlar. En uca erişip vezire terfi etmek gibi bir ihtirasları da yoktur, kanaatkardırlar. Buna rağmen çoğunun bir ismi bile yoktur. Bizim için ya bir yaşlı teyze ya da bir hasta kadındırlar. Mustafa Kutlu da aynen böyle demiş Mavi Kuş'ta: "bir köylü" (Kutlu 2015, 25)1 ve "sırtında taşıdığı hasta karısı" (25)2. Kutlu bazılarına Erol, bazılarına Gül diyor. Hatta bazılarının Şoför Kenan, Adil Usta gibi unvanları bile var. Ancak ondan başka herkesin bir adı varken öykü boyunca hasta kadını sadece hasta kadın olarak biliyoruz. Yazarın sadece o kadının adını söylemediğini kadının apansız ölümünden sonra fark ettim. Ve sonra kendime cevapları bende olmayan ardışık sorular sıraladım. Hasta kadın bizim için neden bu kadar değersizdi? Acaba kıyafetini yakıştıramadığından, uyumsuz şeyler giydiğinden mi dikkatimizi çekmemişti? Yoksa kaşları kalın ve erkeksi olduğundan iğreniyor muyduk ondan? Taranmamış, yağlı saçlarına rastgele bir paçavra örttüğünden miydi bu umursamazlık? Doktora görünmeyi bu kadar geciktirişi bir erkeğinki kadar kalın ve güçlü kollarıyla biraz daha iş tutsun diye miydi? Kim olursa olsun, neye benzerse benzesin rutubetli 1, 2 Mustafa Kutlu, Mavi Kuş (İstanbul: Dergah Yayınları, 2015), 25. bir engizisyon mahkemesinin karanlık bir hücresini andıran o handa ölmeyi hak etmiş miydi? Öldükten sonra üstüne beyaz bir çarşaf atıp uzaklaşabilecek kadar naçiz miydi? Tahminlerimin hepsinin doğru olabilecek olma ihtimali bile aslında hepsinin yanlış olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Aslında hepimizin yanlış yaptığı gerçeğini de... Soruların bu minvalde olması ise bilinçaltımdaki hüzünlü anne portresinin bu şekilde olmasından kaynaklanıyor olabilir. Ancak bu portreye uyan kadınların ömürleri boyunca çokça kederle mücadele ettiği gerçeği de yadsınamaz. Kocaları halk tabiriyle dipçik gibiyken kendilerinin beli bükük gezmeleri de bundandır. Hep erkeklerinden önce yaşlanırlar, gencecik yaşlarında alınlarında derin çizgiler oluşur. Hayat onları hep en zorlu işlerle muhatap eder ve onlara taşınması daha zor yükler. Yeri gelir inek sağarlar, yeri gelir tarla çapalarlar. Yeri gelir güneşin altında ekmek kuyruğunda beklerler, yeri gelir sıcağın altında tandır başında. Bütün bunları yaparken hep kaderlerine razıdırlar, ses telleri kesilmiş bir guatr hastası kadar sessizdirler. Ancak ses tellerinin kesik olması acı çekmedikleri anlamına da gelmez. En nihayetinde ne kadar acı çekseler de gerekirse kemiklerini kırar yine de o ağır yükün altından kalkmayı başarırlar. Elbette onlar da bu güç işlerle uğraşırken hayal kurarlar. Onlar da kuzineli sobada kestane pişirmeyi soğuk mutfakta akşamdan kalan bulaşığı yıkamaya yeğlerler. Onlar da her akşam ineklerinin memelerini okşamak yerine çocuklarının saçlarını okşamak isterler. Ancak onların hayallerine ulaşmayı ummaları gökkuşağına dokunmaya çalışmak kadar boşunadır. Bütün hayatları koşuşturmaca üzerine kurulmuştur. Çocukluklarından başlar koşuşturmaları ve baba evinden ne umutlarla geldikleri koca evinde artarak devam eder. Hayat onlarla her geçen gün daha acımasızca oynar. Bu satırları okurken hepimizin gözünün önüne birer tane hüzünlü anne gelmiş olması kadar bu satırları okuyana kadar aklımıza gelmeyişleri de durumun vahametini ortaya koymaya yetiyor sanırım. Hepimiz onları öyle kabul etmeye alışmış daha doğrusu alıştırılmışız. Ancak takvimler iki binli yılları gösteriyorken artık onları küçük görüp değersizleştirmekten vazgeçmeli, aksine onların sayesinde daha rahat yaşadığımızı fark etmeli, her fırsatta onları mümkün olduğunca yüceltmeliyiz. Çünkü ederini bulamamış hüzünlü bir annenin hüznünü azaltabilmenin, onun gözlerine ufak bir gülücük olabilmenin çok değerli olduğunu düşünüyorum. Bu arada tam da yazımı bitirmek üzereyken hüzünlü bir anneyle karşılaşıyorum: Pardon ablacığım, adınız neydi?