Bedenin Gölgesi Ruhun Bedeni Midir?

Metaforlar, mistik ögeler, toplumcu söylemler, hedonizm, din, hayal ve gerçek... Tüm bu unsurların sıra dışı kurgularla bir araya getirildiği 4 hikayeden oluşuyor Narlı Ev. Dorian Gray'in Portresi romanında ortaya koyduğu güzel-çirkin karşıtlığından bu kitaptaki öykülerin üçünde yararlanıyor Oscar Wilde. Birinci öyküsü olan Genç Kral'da estetik güzellik üzerinde duruyor ve halkçı bir yaklaşımla güzelliğin elde edilme sürecinin binlerce insanın hayatına mal olması açısından "güzel"in değerini sorgulatıyor. İkinci öykü Infanta'nın Doğum Günü, güzelliğiyle kraliyetin gururu olan bir prensese aşık olan çirkin cüce üzerine kurulu. Yani Victor Hugo'nun Notre-Dame'ın Kamburu kitabının konusuyla aynı. Dillere destan güzellikteki çingene kızı Esmeralda'ya aşık olan kambur hilkat garibesi Quasimodo'yu hatırlattı bana Oscar Wilde'ın cücesi. İki zavallı da doğuştan getirdikleri şanssızlıklarının kurbanı olarak hem toplumdan dışlanıyor hem de sevdiklerine kavuşamıyorlar. Güzel-çirkin karşıtlığının işlendiği diğer hikaye ise kitapta 4. sırada yer alan Yıldız Çocuk. Ahlaki düşüşte annesini bir dilenci olduğu için inkara kadar indiğinde herkesçe hayran kalınan güzelliğini kaybediyor Yıldız Çocuk. Kötülüğün çirkinlikle eşleşmesi çocuk masallarını hatırlatıyor bana. Kötü cadı daima çirkindir ve iyi kalpli prenses ise güzel olmalıdır. Çocuklara gördüklerini yorumlama noktasında sığ mesajlar veren masalların aksine aynı malzemeyi kullanarak görünenin arkasındaki gizi hissettiriyor Wilde o son cümledeki sosyalist bakış açısıyla: "... Ardından gelen de saltanatını kötülükle sürdü." (sf 118) Kitapta aynı bakışı en bariz gördüğüm noktaysa Genç Kral öyküsü. Güzelliğe düşkünlüğüyle bilinen genç kral gördüğü rüyaların etkisiyle dünyanın yalnızca estetik zevk alınan bir yerden ibaret olmadığını anlıyor. Bu hikaye aslında Dorian Gray'in portresi eleştirilerinde bir hedonist olarak itham edilen Oscar Wilde'ın toplumcu yönünün daha ağır bastığı fikrini uyandırıyor bende. Adeta iki hayat tarzını kıyaslıyor ve güzele hayranlığı, güzeli elde etme çabasında mahvolan hayatlar nezdinde olumsuz yönde eleştiriyor. "Kral çocuklarının kral, kömürcü çocuklarının kömürcü olacağını herkes bilir." derken de yine bir toplum eleştirisi söz konusu. Kitabın yoğun metaforik içeriği her okuyanın farklı yorumlar çıkartmasına sebep olabilecek türden. Balıkçı ve Ruhu öyküsünde deniz halkının büyücülerle iş birliği yaptığını okuyunca gözümde canlanan tabloda okyanus diplerindeki yosunlar geceleri mercanlara sarılarak deniz kralının sakalları oluyor, kral her gece ay doğduğunda yükseliyor ve deniz halkını gizlendikleri midyelerden kara halkını kışkırtmaya çağırıyor. Tıpkı yeminli şeytanlar gibi. Kral, zaferine adım adım gidiyor: kara halkının ruhlarını satın alarak. Bana bu şeytan-deniz halkı benzetmesini kurduran şey öyküde rahiplerin deniz halkını "mahvolmuş" olarak görmesi. Bilinçaltında rahip kelimesinin olumsuz yankı yaptığı bir insansa bu tablonun aksine deniz halkını derin suların görkemli şatolarında yaşayan peri ailesi olarak düşleyebilir. Ahlakı temele alan bu öykü, ruhun varlığı ve niteliği üstüne zor sorular sorduruyor. Öyküde balıkçının kovduğu ruhuyla konuşması ying yang sembolü gibi. Ruh, onurlu ve masum ama içinde bir nokta kadar da olsa bedene dönerek günah işleme güdüsü barındıran; beden bir nokta kadar da olsa pişman ve bağışlanma arayan taraf. İkilemin çözülüğü yerse aşkı tartarken aklın terazide hafif kaldığı şehvetinse aşka ağır geldiği denge. Balıkçı üzerinden yazar, hedonist fikirlerini yansıtıyor. Bu ahlaki farklılık sebeiyle diğer üç öyküyü bir tarafa, balıkçı öyküsünü öbür tarafa koyarak değerlendirmek yalnızca güzel-çirkin karşıtlığının işlenmesi bakımından değil aynı zamanda okuyucuyu düşündürmeye sevk edilen felsefi bakış bakımından da doğru olur. Öyküleri biçimsel olarak ele aldığımızda ise şahsi düşüncem olay-kurgu ekseninde yazarın tartışılmaz bir başarısı olmakla beraber betimlemelerde zayıf olduğu yönünde. Mecazlar, kişileştirmeler kitabın mistik ruhuyla oldukça örtüşüyor ancak bir sahneyi hazırlarken çok fazla dekor koymak gözü yorar ve merakı azaltır. Bir orman betimlemesinde örneğin, yazar çeşit çeşit çiçek ve hayvanı her birini ayrı ayrı tanıtarak konuşturuyor ki bir fabl okuyor hissi veriyor halbuki asıl kurgu bambaşka. Bazı yerlerde abartılan bu renkli ve süslü betimlemeler kitaba dair isteğimi ve merakımı kıran bir biçimsel özellik. Bu niteliğin yazarın tarzının yanı sıra İngiliz Edebiyatının biriktirdiği o dolgun kültürel mirasın bir parçası olmanın sonucu olduğunu sanıyorum çünkü benzer betimleme tarzını Jane Austen'da veya Thomas Hardy'de de görebiliriz. Yazarın felsefeye ilgisini mükemmel yansıttığı Yıldız Çocuk hikayesinin "giriş kısmı" ise işte Oscar Wilde dediğimiz kurgu dehasının ortaya çıktığı yer. Havanın çok soğuk olmasını klasik bir şekilde anlatabilecekken kurt, keten kuşları, kumrular ve ağaçkakan üzerinden sırasıyla pragmatik, dini, romantik ve ampirik zihniyetler üzerinden anlatıyor. Bir önceki hikayedeyse adamın; ruhunu, gölgesini keserek kendinden ayırması ve bunun "vücudun gölgesi ruhun gövdesidir" sözleriyle ifade edilmesi, yüzyıllardır üzerine düşünülen ruh-beden ilişkisini yepyeni ve edebi bir boyutta yaşatmış. Benzer şekilde Infanta'nın Doğum Günü öyküsünde cücenin ölümü, prensese cücenin kalbinin kırıldığı söylenerek anlatıldığında ani bir esintiyle gelen ürperti hissine kapılıyorum. Baudelaire'in tekrar tekrar ve gözleri kısıp dudaklarımızı ısırarak, iç çekerek okuduğumuz mısrası gibi veya Chopin'den bir nocturne dinlerken her seferinde dünyaya ait olamayacak kadar güzel gelen o sıralı birkaç notayı duyar gibi üşüyorum. Hepsi de hayali ögeleri, dini ve mistik metaforları barındıran bu dört öykü toplumun her kesiminden insana hitap edebilecek cinsten. Çünkü yazarın usta üslubu ve orijinal kurgusu sayesinde yalnızca zevk almak, vakit doldurmak için okunabileceği gibi; felsefi yaklaşımların barındırılması bakımından da sorgulatıcı bir yanı var. Birkaç yıl sonra bana hissettirdiklerini hatırlayarak yeniden okumak isteyeceğim kitaplar arasında yerini alıyor Oscar Wilde'ın Narlı Ev'i. Zeynep Ceren Şen, 21703537