UMUT KOÇAK

Sanata Tolerans Göstermek Hasan Bülent Kahraman, Bakmak Görmek Bir de Bilmek isimli kitabında çağdaş sanatı anlamak için çeşitli önerilerde bulunuyor. Çağdaş sanatın hep "anlaşılmazlık" ile suçlanmasının aslında çağdaş sanata haksızlık yapmak anlamına geldiğini ileri süren Kahraman, çağımızda hüküm süren bu sanat anlayışını anlamak için insanların da elini taşın altına sokması gerektiğini ifade etmekte. Diğer bir ifadeyle sanatın anlaşılmaz olmakla suçlamak yerine, insanların kendi kültürel birikimlerine bakmaları ve kendilerini beslemeleri gerektiğini söylüyor. Bu konuda Kahraman'a ben de katılıyorum. Bir eser hakkında, örneğin Rene Magritte'nin "Bu Bir Pipo Değildir." isimli çalışmasındaki "görece basitliğe" aldanmamak gerektiğini, eserin sadeliğinin ardından bir sürü kavramsal zenginlik olduğunu; işte tam da bu kavramsal zenginliği anlamaya çalışmak gerektiğini ileri sürüyor yazar. Yani "Bu ne böyle ya? Bu pipo değilse ben de Alaaddin Keykubat değilim." gibi absürt bir yaklaşımın çağdaş sanatı anlamak adına abes bir girişim olduğunu ileri sürebiliriz. Kahraman'ın günümüz sanatı hakkında rehber niteliği taşıyan eseri benim de bu mesele hakkında bir miktar zihin egzersizi yapmamı sağladı diyebilirim. Çağdaş ya da (post)modern sanatı anlamak için insanların efor sarf etmesi gerekir diye düşünüyorum. Özellikle post-modern bir çağda olduğumuz ileri sürülmekteyken bu görüşün getirdiği bazı durumlar da sanata tesir etmiş vaziyette. Post-modernizm, anlaşılması güç bir konuyken post-modern sanatı anlamak, şüphesiz daha güç bir mesele olacaktır. Ancak burada sanatçının özerkliği ve sanatçının kimliği konusunda geçmiş dönemlere göre farklılıklar bulunuyor bence. Bir yapıtı sanat eseri olarak düzenleyen ve öyle meydana getiren bir kişi kendine rahatlıkla sanatçı diyebilir bana kalırsa. Yani teyit ya da icazet alınacak bir makam kalmamıştır artık. Böyle bir kurumsallığın ortadan kalkışı ise sanat dünyasında hem çoksesliliğin ortaya çıkmasına hem de çok farklı tarzlarda eserlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Durum böyleyken, yani insanlar artık eserlerini daha önce hiçbir çağ da olmadığı kadar kolay bir şekilde kitlelere ulaştırabiliyorken alışageldiğimiz sanat anlayışlarından daha farklı anlayış, akım ve eserlere denk geliyoruz her geçen gün. Bu noktada sanat eserlerini veya "sanat eseri" amacıyla ortaya konan eserleri algılayamadığımız zaman "Olmamış bu. Sıfır." gibi insafsız bir yaklaşım sergilemek şüphesiz işin kolayına kaçmak olur. Çünkü bize yabancı gelen, bizi yepyeni dünyalara götürebilme potansiyeli taşıyan, buna karşın "Biraz garip..." bulduğumuz eserlere karşı daha toleranslı olmamız gerektiğini düşünürüm ben hep. Eserlerin garipliğinden çok, o eserleri idrak edebilmek, eserin arkasında yani sanatçının zihninde beliren düşünceleri anlayabilmek için insanların bir miktar emek harcamaları gerekir. Yani ben hiç bilmediğim ve anlamakta güçlük çektiğim istatistik disipliniyle ilgili bir makale gördüğümde "Bu ne kadar berbat bir şey." deyip geçebilirim, ancak belki de bu sabah bindiğim ve binanın 32. katına çıkmamı sağlayan asansör o makalede yer alan bilgiler sayesinde kusursuz bir şekilde çalıştı. Şüphesiz iki farklı şeyden, sanat ve bilimden bahsediyoruz, elimizdeki enstrümanlar farklı; ancak sanat alanında da bu şekilde bir düşünce yapısına sahip olmamız daha faydalı olur diye düşünüyorum. Zira belki istatistik terimlerini ve denklemlerini hayatımız boyunca anlayamayabiliriz, ama bir modern sanat eserinde sanatçının muradını anlayabilme kapasitemiz vardır mutlaka. Sonuç olarak diyebilirim ki hayatın her alanında olduğu gibi sanat alanında da peşin hüküm vermek, pek çok fırsatı kaçırmamıza neden olabilir. Bu nedenle tepkilerimizi kontrol etmeyi ve çuvaldızı birazcık da kendimize batırmamız gerekiyor. Çünkü sürekli başkalarını suçlayarak hiçbir yere varamayız. Birazcık aynaya bakmamızın zamanı geldi de geçiyor. Sanatı anlamak için çaba göstermeli ve peşin hükümlerden kaçınmalıyız ki sanatı anlayabilelim ve ona karşı toleranslı olabilelim. UMUT KOÇAK