ALGI ve GERÇEKLİK

Dünyaya baktığımızda neler görüyoruz; Gördüğümüz rengarenk çiçekler, reklam tabelaları, vitrinler, arabalar hepimiz için aynı renk mi? Deniz ve gökyüzü herkes için aynı mavi mi? Ağaçlar yemyeşil, güneş sarı veya turuncu mu? Bir rengin kaç tonu var? Restoranda çalan klasik müzik herkesin dikkatini çekiyor, ruhunu dinlendiriyor mu yoksa anlamsız sesler olduğunu düşünenler de var mı? Bir dilim çilekli pasta iştah açıcı ve baştan çıkarıcı mı? Usulca esen serin sonbahar rüzgarını her ten hissediyor mu? Hepimiz aynı şeylerden aynı tatları mı alıyoruz? Tüm bu soruların cevabı hayır olmalı... Doğuştan gelen genetik özelliklerimizle duygularımız, gördüklerimiz, hissettiklerimiz ve öğrendiklerimizle şekillenen zihinsel yapımız, dış dünyadan duygularımız aracılığıyla topladığı bilgileri sanki bir çeşit filtreden geçirerek beynimize ulaştırıyor. İşte bu yüzden bir kazağın aslında ne renk olduğunu, havanın sıcak mı soğuk mu, elmanın ekşi mi tatlı mı olduğunu tartışırız. Farklı beğeni, tercih ve ilgi alanları geliştirmekle birlikte fiziksel dünya dışında duygu, düşünce ve inançlarımız, hayat felsefemiz de bu karmaşık değerlendirme sürecinin bir benzeriyle oluşur. Belki de bu yüzden konuşarak bile anlaşamayışımız ... Bu örnekleri bir liste halinde uzatmak mümkün ancak asıl yazmak istediğim konu başka olduğu için bu listeyi burada bitirmek istiyorum. Uyandığımız andan itibaren ses, koku, ışık gibi uyaranların hücumuna uğrarız. Dış dünyadan gelen bilgi, elektrokimyasal sinyallere dönüştürülerek beynimizde ilgili bölgelere iletilir. Beş duyumuz bir radar gibi etrafta olan biteni bize aktarmaya başlar. Üstelik bunun için hiçbir çaba da sarfetmeyiz. İşte dünyanın gerçekliğinin içindeyiz. Peki ama bu gerçeklik dış dünyaya mı ait yoksa beynimizin bir yorumundan mı ibaret? Duyularımızla topladığımız bilgiler bilincimizle birlikte bize konforlu bir gerçeklik yaşatmak için mi uğraşıyor? Üzerinde tartışılmakla birlikte hücre sayısının yüz milyar civarında olduğu kabul edilen beynimiz, nöron denilen bu hücreler arasındaki trilyonlarca bağlantıyla bence gerçek ve hayal, varlık ve yokluk arasında bir köprü gibi çalışıyor. Geçmişte felsefenin, günümüzde sinirbiliminin ilgi alanı olan bu konu son yıllarda Hollywood'un popüler teması haline de geldi. Platon'un 'idealar dünyası' ve 'metalar dünyası'ndan, Einstein'ın "Gerçeklik pek kalıcı olsa da sadece yanılsamadır."sözüne kadar sayısını bilemeyeceğimiz filozof ve bilim adamı gerçeğin peşine düşmüştür. Bence henüz bu sorunun cevabı bulunamadı. Benim ise bu konuya felsefeyle başlayan ilgim bilim ile devam ediyor. Oldukça merak uyandırıcı, kışkırtıcı bu yeni bilim dalı Sinir Bilimi (Neuroscience) ilgimi çektiği için bu konuda bulduğum makale ve kitapları fırsat buldukça okumaya çalışıyorum. Okudukça sorularımın cevap bulacağını umarken daha da çok soruyla karşılaşmak beni şaşırtıyor. Hayatın çılgın koşuşturmacası içinde felsefeye, bilime, düşünmeye zaman ayırmak gerçekten çok zor ama insanı diğer canlılardan ayıran birçok özellikten en önemlileri düşünmek, hayal etmek ve icat etmek ise buna vakit ayırmalıyız. Her canlı gibi doğar, büyür, yer, içer , uyuruz. Bir yandan zamanı, bir yandan dünyanın kaynaklarını tüketiriz. Evrenin yaşı ile kıyaslandığında bir saniyeden bile kısa, sembolik bir ana denk gelen ömürlerimize bir anlam katmak için kimilerimiz bitmek tükenmek bilmeyen bir arayış içine gireriz. Algı nedir? Nasıl oluşur? Seçimlerimizi nasıl, neye göre yaparız? Özgür irade var mıdır? Tüm bu ve benzeri soruların cevabı, laboratuvar ortamında elimizde tutabileceğimiz 1. 2-1. 5 kilogram ağırlığındaki; gri, jöle kıvamındaki kıvrımlı organımız olan beynimizde saklı. Beynin yapısı, bölgeleri, nöronların iş birliği ve bağlantıları çeşitli tekniklerle gözlemlenebilir ve üzerinde çalışılabilir olsa da fiziksel varlığından çok daha ötede inanç, düşünce, değer ve hayaller üretmektedir. Henüz yolun çok başında olsam da şimdiye kadar öğrendiklerimden çıkardıklarım şunlar; henüz tam olarak nasıl olduğu anlaşılamayan süreçlerle oluşan bilincimiz her yeni bilgiyle açılıyor , bazen duyularımız bizi kandırsa da algımız şekilleniyor ve zaman zaman seçiçi olabiliyor , beynimiz her gün yeni bağlantılarla yeni bir gerçeklik üretiyor ve yaşadığımız her an değişmeye devam ediyoruz. İnsanın psikoljik bir varlık olduğu fikri yerini sanırım nörolojik bir varlık olduğu fikrine bırakıyor. Aklımdaki sorular cevap bulmaktan çok yenilerini üretiyor... Nazlım Kutsi