PARMAKLIKLAR ARKASINDA UMUDUN HİKAYESİ

1994 yapımı Frank Darabont'un yazdığı ve yönettiği ''Esaretin Bedeli'', Stephen King'in ''Rita Hayworth ve Shawshank'in Kefareti'' adlı eserinden uyarlanmış. Tim Robins ve Morgan Freeman gibi ünlü oyuncuların bulunduğu muhteşem bir kadroyla karşımıza çıkıyor. IMDB adlı internet sitesinin oylamasında birinci seçilen filmin, izledikten sonra aldığı oyları hak ettiğini söylemek hiç de zor değil. Gişe hasılatı oldukça düşük olan bu başyapıtın değeri birçok önemli film gibi sonradan anlaşılmış olmalı. Bu başyapıt kafamızda cevaplanması zor sorular bırakırken, bizi de düşünmeye sevk ediyor. Karısını ve onun sevgilisini öldürmek suçundan haksız yere Shawshank hapishanesine atılan Andy Dufresne'nin, hapishanedeki zorlu koşullara uyum sağlama sürecinin işlendiği ve bu ağır koşullarda özgür hissetme mücadelesinin anlatıldığı filmde, ana fikir umut ve inanç. Kurgudan çok karakter çözümlemelerine önem veren yönetmen, insan psikolojisine eğilmiş. Zıtlıklardan yararlananan Darabont, kendini her koşulda özgür hissetmek için elinden geleni yapan ve tüm ağır şartlara rağmen asla umudunu kaybetmeyen Andy'yi, kendini hapishanede yaşamaya alıştırmış, onunla bütünleştirmiş, dışarıdaki hayata dair tüm umutlarını kaybetmiş Brooks'u ve oldukça uyumlu, bulunduğu şartlara kendini alıştırmaya çalışan ama bu sırada da geleceğe dair umudunu kaybetmek üzere olan Red'i ele almış. Karakter çözümlemeleri sırasında hapishanelerin insanların elinden sadece özgürlüğünü değil, hayatlarını, yaşama dair umutlarını ve gelecek planlarını da çaldığı anlatılırken, şu çarpıcı sözlerle de dile getiriliyor. ''Umut tehlikeli bir şeydir, bir insanı delirtebilir, içerideyken hiçbir faydası yoktur, vazgeçsen iyi olur.'' Andy Dufresne'nin yaşadığı onca haksızlığa, şiddete ve bir erkeğin başına gelebilecek en büyük hakaret ve acıya rağmen, Türk filmlerindeki acıklı sahnelerin aksine Tim Robins'in (Andy Dufresne) gözündeki azmi ve kararlılığı, yüzündeki umut dolu tebessümü görmek oldukça ilham vericiydi. İşte tam bu noktada gerçek mutluluğun ne olduğunu düşündüren klasik, aslında filmin ilerleyen sahnelerinde izleyicilerine cevabı bulduruyor. Her şeyi, itibari, parası olan cezaevi müdürü Norton'un yüzündeki o donuk mutsuz ifadesinin aksine, aslında elinde azim, umut, inanç, cesaret ve dostlarından başka hiçbir şeyi olmayan Dufresne hep daha iyimser ve mutludur. Genç bankacının yaşadıklarını anlatırken hapishanedeki kötü koşulların da altını çizen ünlü yönetmen, cezaevi koşullarının düzeltilmesi ve sorumlularının denetlenmesi gerektiğine dikkat çekmiş. Hatta ileri giderek cezaevlerinin insanları suça daha fazla sürüklediğini, Red'in şu sözleriyle belirtmiş. ''Hapse girerken masumdum, şimdi ise değilim.'' Yoksunlukların insanı suça yönelttiğini hepimiz biliyoruz; fakat filmde cezaevlerindeki cinsel istismarın da, yoksunluktan arttığını vurgulayan nadir isimlerden biri Frank Darabont. Andy'ye yapılan cinsel istismar sahnelerini gördükçe tüylerim diken diken olmakla kalmadı, aynı zamanda büyük bir öfke duydum, hatta insanlığımdan utandım, insanları bu koşullarda yaşamaya mahkum eden bu düzene isyan ettim. Peki nedir bu tüm masumluğuyla dünyaya gelen bebekleri canavara dönüştüren? Sadece yoksunluk mu, aynı zamanda para hırsı bence. Filmde cezaevi müdürü kendi çıkarları uğruna, iki insanın kaderini gözünü kırpmadan değiştirebiliyor. Ne yazık ki, gerçek hayatta da böyle insanlar yok değil. Günümüz dünyasında birçok insanın para için yapamayacağı şey yok, oysa yapılan araştırmalar mutlu insanların çok parası değil, dostu olduğunu göstermekte. Tabii ki usta yönetmen, dostluğa da değinmeyi ihmal etmemiş ve belki de Red'in hayata tutunmasını Andy'le arasındaki dostluğa bağlamış, bunu da tüm umudunu kaybetmiş olan Red'in, biri tarafından düşünülüyor olmanın verdiği güçle, yeniden geleceğe dair planlar kurmaya başlamasıyla çarpıcı bir şekilde biz izleyicilerine göstermiş. Peki Andy'yi mutlu sona götüren ne? Aslında bizim hayatta ilke olarak almamız gerekenler; öncelikle hedefe sahip olmak; bu yolda kendine inanarak, kararlı ve cesur adımlarla ilerlemek, asla umudunu kaybetmemek. ''Korkular bizi mahkum eder, umutsa özgür bırakır.'' Aslında tam da bu nokta da aklıma zavalı Brooks geliyor. O niçin kaybetti? Niçin hayata tutunamadı? Brooks kendini Shawshank'in duvarlarına öyle alıştırmıştı ki, dışarıdaki hayata dair hayal kurmayı, özgürlüğe yüklenilen anlamı bile unutmuş, umudunu kaybetmişti. İki zıt karakterin verdiği kararlar ve bakış açılarıyla nasıl da farklı yönlere gittiği öyle güzel anlatılmış ki filmin sonunda umutsuzluğa dair tek bir cümle bile kalmadı aklımda, hedeflerime daha sıkı sarıldım. Bu filmi izlemek için biraz geç kalmış olduğum için üzülsem de, çıkardığım dersler adına da oldukça mutluyum. Bu çok değerli başyapıtı izlemek için siz de geç kalmayın. FULYA DOĞANAY 21302220