TEK SOKAĞIN ÇOK SESİ

Terminolojimiz bozuktur bizim, bunun herkes farkında değil mi? Türk toplumu olarak etrafımızda gelişen olaylara ve "şeylere" taktığımız isimler tamamen kelime anlamının dışında kullanılır. Örnek olarak; büyük eski köprülerin altından yol geçiyor ise ona artık köprü değil "altından geçme" deriz. Gözleri görmeyen insanları tanımlar iken " görme özürlü" deriz sanki göremiyor olmak bir kusura bağlıymış gibi ya da eve tıkılıp kalmadığı için, bir şekilde ceza yemesi gerektiği düşünülen ( ki pedagojik eğitim konusunda da ne kadar rezil durumda olduğumuzu göz önüne seren bir düşüncedir) çocuğa, "sokak çocuğu" deriz sanki sokak, içeriye dahil olmayan anlamına geliyormuş gibi. Sokak, çoğumuzun büyüdüğü yer değil miydi? E nereden çıktı şimdi bu ötekileştirme? Günümüzde çoğu insanın doğup büyüdüğü mekanlar, öteki olarak lanse edilip sanki bir silahmışcasına tekrar tanımlanmaya çalışılırsa, o mekanlar vücut bulup, katı siyasi diktatoryaya karşı ayaklanır. Bu ayaklanmayı, şiddet içerikli bir anarşizm ekseninde değil de insanları düşünmeye iten, hayat standartlarının farkına vardırıp onları yükseltmeye sevk eden bir yaklaşım ile resmeden Funda Çoban, "Sokak Siyaseti" adlı kitabında, bildiğimiz sokağın bilmediğimiz siyasetini bize öğretmiş. Sokak her zaman koruyup kollayıcı olmasına rağmen, 3. dünya ülkelerinde sokağa karşı duyulan bir kin vardır. Bu kin aslında nankörlük düzeyinde değerlendirilemez çünkü bu memleketlerin anaları, sokaklardan çok çekmiştir. Sokaklar çok kişiyi alıp götürdü de nice Berfo Analar bekledi ama kimse gelmedi. Bu tarz ülkelerde aslında, siyasi iktidarlar, sokağın kapsayıcılığını sömürerek her şeyi faili meçhul hale getirebilirler. Funda Çoban, sokakta zuhur eden siyasetin, kolektif bir bilinç hatta bir davranış metodu olarak kullanılıp, bu tarz yozlaşmış siyasetin, neşe ile yaratıcılık ile ne denli yerle bir edebileceğini anlatmaya çalışmış. Aynı zamanda Çoban'ın doktora çalışmalarından da yararlanan bu kitap, açık söylemek gerekirse alıştığım siyasi eleştiri tarzının birazcık dışında kalıyor. Genelde politik içerikli kitaplar devlet, egemen kültür, ulus gibi makro yapıların birbiri ile olan ilişkisi ve bunların sonucunda açığa çıkan gücün toplum üzerindeki tahakküm veya etkilerinden bahseder ancak bu kitapta, direk olarak özne-toplum ilişkisi masaya yatırılmış ve sokağın, kolektif eylem ve toplumsal hareketler arasındaki organik bağları incelenmiş. Yani işin Türkçesi, siyaseti müsteşarla değil de fırıncı Mehmet Emmi ile, kolejli Berkesu'yla, grafitici Hans'la, SGK'sız Mükremin ile anlatmış. E zaten grafitici Hans da "sokaklı" Mükremin de sokağın dilini anlatmaya müsait tabiri caizse stereotype'lar. Zira Almanya, özellikle Berlin sokak sanatı ve grafiti konusunda belki de en ileri düzeydeki sanatçıları barındıran yerdir. Kitapta da değindiği üzere, Almanya siyasi-politik tepkilerini sanat yolu ile koymaya daha meyillidir. Eğer Berlin Duvarı'nın önünden yürüdüyseniz, binlerce politik mesaj içeren grafitilerle, birçok eski siyaset adamının aşağılandığı çizimlerle karşılaşırsınız. Haliyle, sokağı siyasetin kum havuzu olarak görmek ve adeta küçümseyip yok saymak, topluma karşı kulak tıkamak anlamına gelir. Politikayı, kongrede oylanan yasalardan ibaret sanıp, halkın geri dönütlerini hiçe sayan bir anlayış, önce pasif (ki medeni toplumlarda fark edilmeyen ama yüzyıllar süren bir süreçtir) sonra aktif direnişle karşı karşıya kalmaya mahkumdur. E eğer sen, 2. Dünya Savaşı'ndan başlayarak, halkı kandırma eğiliminde bir politika izlersen, en geç 20 yıl sonra Berlin Duvarı'nda o dönemin generaliyle sevişirken resimlerin çizilir. Halk tepkisini, katı otoritelerin gösterdiği gibi soğuk değil aksine aşk kadar sıcak bir biçimde gösterir.:) Keza kitapta değinilen bir başka örnek alan ise Mükremin'in yardımıyla açığa kavuşabilecek olan işgal evleridir. İşgal evleri her ne kadar sadece boş gezen "Mükreminsilerin" eğlence amacıyla düzenlediği yapılar olarak görünse de aslında baya baya eski imece usulüdür. İmece usulünde insanlar çeşitli ortak ihtiyaçlarını yardımlaşarak karşılarken, işgal evlerinde de insanların, insan gibi yaşama ve eğlenme ihtiyaçları, birbirlerinin yardımı vasıtasıyla karşılanır. Bu sadece günlük bir etkinlik gibi görünse bile aslında başlı başına bir tepkidir otoritelere karşı. Bak, ben senin yardımına ve iznine ihtiyaç duymadan dostlarımla eğlenebiliyorum mesajıdır. Bak, ben senin elini çektiğin köhne mekanları etimle tırnağımla kazıyarak yaşanabilecek bir yere getirebiliyorumun direk kanıtıdır. Sığ olarak incelendiğinde sadece yaratıcı bir eğlence olarak görünse de pasif direnişin kralı , sokak siyasetinin kaynar kazanı, otoriter yapıların apolitikleştirmeye çalıştığı bir jenerasyonun gayet de politik duruşlarını eğlence biçimleriyle harmanlayarak gösterebildikleri mecradır işgal evleri. Şükürler olsun ki bir tanesi de çıkıp Mükremin ile Hans'ın yaptığının aslında aynı amaca hizmet edip aynı soruna tepki olarak doğduğunu gösterebilmiş. Açıkçası bu başarı fazladan bir tebriği hak ediyor çünkü genelde kapağında " Siyasetin gündelik kuruluşu bağlamında bir inceleme" tarzı ne tam olarak anlaşılabilen ne de halkın günlük diline hitap eden bir söylem bulunan kitaplar sığ kalıp kitleye hitap edemez ancak Çoban, hem siyasi arenada şiarını kalıplardan kaçan bir dille ifade edebilmiş hem de Mükremin ile Hans'ın bir gün aynı amaç uğruna omuz omuza verebileceği fikrini gizliden gizliye okuyucuya aşılamış. Ufuk ÖZKARDAŞLAR 21502212 Türkçe102-13