Haz ve Ödül Mekanizması Üzerine

Haz, evrenin işleyişinin karmaşık fakat güzel bir dişlisi olarak yerini hep korudu. İşler karmaşıklaşınca; basit bir işleyişe sahip olan beynimiz, yapmamız gerekeni düşünemeyecek kadar yoğun olduğunu ilan ediyor. Biz de böylesi durumlarda yapmamız gerekeni değil, bu durumların arkasında yatan ödülü düşünmeye koyuluyoruz. Biraz ilginç değil mi sizce de? Teneffüste kahve ve sigara keyfi düşleyerek geçen dersler, iş çıkışı koltukta yatarak maç izlemeyi hakketmek için odaklanılan dosyalar, güzel bir akşam yemeği hazırlamak için doğranan onlarca sebze. Uzaktan baktığımızda istekleri için ağlayan ufak çocuklarız ve daha da kötüsü bunun farkında dahi değiliz. Bazı araştırmalar, beynin ödül mekanizmasının bütün bağımlılıkları tetikleyen ana unsur olduğunu öne sürüyor. Sigara, uyuşturucu, alkol, televizyon ve nicesi. Bizi hayattan alıkoyan faktörler olmalarının yanında bize motivasyon da sağlıyorlar. Ödül için yaşıyor, ödül sayesinde ölüyoruz. Dinler bunu bir adım öteye taşıyarak öteki dünyayı ödül mekanizmamızın ortasına oturtuyor, bu bağlamda yine avucumuzda ödül uğruna ölen milyarlar kalıyor. Elbette bu sonuç üzerinden herkes oturup subjektif bir kar zarar tablosunu yapmakta özgür ve bahsi geçen ödüllere ulaşmak uğruna yaptıklarının değip değmediği konusunda kendilerine özgü bir kanıya varabilir. Fakat ortada benim için su götürmez olan bir gerçek var ki satırlardır bahsettiğim bu mekanizmayı düşündüğümde gerçekten fuzuli bir yaşama ait olduğumu hissediyorum. Şu an klavyeyi tuşlarken, dışavurumcu bir şekilde bir şeyler anlatma güdüm var. Bu güdüyü tetikleyen şey, yalnızca bunları yazıyor olmak değil. İstediğim şey bundan ziyade yazdıklarımın anlam kazanması. Eğer bu satırlar birinin beyninde istediğim anlamı kazanmayacaksa, bir süredir çıkardığım tıkırtılar son derece anlamsız olacak ve ödül mekanizmam devre dışı kalacak. Bahsini ettiğim haz kavramını bu sefer dar anlamıyla incelemek istiyorum. Dar anlamıyla "haz" kelimesi, doğrudan cinsellik kavramına indirgenir ve bunda yanlış gördüğüm bir husus yok. Eğer kimi kelimeler; geniş anlamı dışında dar bir kavrama işaret etmek üzere indirgeniyorsa, bu kelimenin anlamına uygun bir yapıya sahip ve sıklıkla kullanılıyor olmalılar. Cinsellik anlamına indirgenmiş olan haz kavramı da uzun süredir kitleleri kontrol altına aldığına ve insanlar tarafından sıklıkla kullanıldığına göre bu kavramı doldurmakta güçlük çekmiyor. Cinsel haz da etkisini yüksek dozda hissettiren bir ödül adeta. Hatta, kimi özel durumlarda ödül kümesinin bir alt grubu olan bağımlılıklar başlığında da incelenebilir. İnsanoğlu, bu bağımlılıkla defalarca kez sınandı ve halen sınanıyor. Örneğin; din gibi yaptırımı oldukça kesin ve müritlerine kesin kırmızı çizgiler çeken bir kavram, zinayı açıkça yasakladı fakat insanlık tarihinde mükerrer kez bunun ihlali yaşandı. Bu bağlamda, cinselliğin etkisini görmezden gelmek son derece yanlış bir tutum olur. Cinsellik kavramı da kitlelerin yönelimleriyle beraber farklı çehrelere bürünüyor. İnsanın hazza ve ödüle olan doyumsuzluğu, bu kavramı özünde sağlıklı olan yapısından bambaşka bir şekle sokuyor. Elbette devinimler hayatın her noktasında olacaktır, bunu inkar etmek evrenin işleyişine karşı bir başkaldırı niteliğinde. Fakat günümüzde cinsellik, kitlelerin yaşamını yönlendiren bir kavram halini aldı ve bu gerçekten tehlike arz ediyor. Ayrıca kavramın anlamı haddinden fazla genişledi ve cinsel haz, yanında şiddeti ve kimi kötü tutumları da kapsar hale geldi. Bir Haz markası da cinsel hazzın tehlike barındıran bu yüzünü açığa çıkarmak amacı güden bir distopya olarak; dar anlamda cinselliği, geniş anlamda ise ödül mekanizmasını sorgulamamı sağlayan bir okuma deneyimi yaşattı. Evet, ödülün insan yaşamı için yadsınamayacak bir önem taşıdığını düşünenlerdenim. Fakat haz kovalamacası, toplumların gözüne inen bir perde olmamalı. Bunun yerine hazzın; ödül kavramının içini dolduran ve insana gerekli motivasyonu veren yapısını muhafaza etmesi, yaşamlarımızı çok daha değerli kılacaktır.