İnsanın Kendisine Yabancılaşması

Yaşadığı olayları tüm saflığı ve gerçekliğiyle anlatma konusunda usta olan Franz Kafka, Şato ismini verdiği eserinde de tüm insanlığın başlangıcından itibaren karşılaştığı bir problemi kendine has öyküleştirme metoduyla okuyucusu ile buluşturmuş. Üzerinde yaşadığımız dünyada ister istemez bir şekilde otorite terimiyle karşı karşıya kalırız. Kimi zaman ezilen, kimi zaman da ezen sınıfta yer alırız. Fakat her zaman bu sistemin bir parçası olmaya mahkumuzdur, genellikle de ezilen tarafta. Hayat dediğimiz bu dünyaya ayak uydurmak için rollerimizi unutup yaşadığımız şehre, sahip olduğumuz benliğe yabancılaşmak zorunda kalırız. Tam da bu noktada Kafka'nın eserinde kadastrocu rolünü üstlenmiş Bay K. tüm bu anlattıklarımı geniş bir şekilde, çok farklı bir açıdan okuyucunun hayal gücünde canlandırıyor. Eserimiz Bay K. nın bir köye, kadastrocu olarak bir şatoya atanmasıyla başlar. İlk günlerinde köye yabancılık çektiği için ve çevreyi tanıma amacıyla karakter keşfe çıkar. Bu keşfin asıl amacı tabii ki de şatoyu görme, çalıştığı kişiyi tanıyıp buradaki rolünün ne olduğunu öğrenmektir. Köylülerden yardım istese de kendisine bir rehber bulamaz. Ne yaparsa yapsın hiçbir şekilde ne şatoya ulaşabilir ne de çalıştığı insana. Koca görkemiyle hep bulutların ve bir sis perdesinin arkasındadır şato. Bu nedenle bir çıkar yol aramaya çalışır çünkü zaman ilerledikçe kendisini, ne meslekle uğraştığını, sahip olduğu yetileri kaybetmeye başlar. Evet, bir bünye altında çalışıyordur fakat ortada "şununla uğraşıyorum" diyeceği, gösterebileceği hiçbir şey yoktur. Bu konuyu günümüze uyarladığımızda, Bay K. topluma karışmış, sınıfını bilmeyen, otorite altında ezilmiş insanlardan birisine benzetilebilir. Günü çıkarabilme uğruna kendini farklı şehirlere sürükleme ve bu şehirlerde benliğini kaybetme ihtimaline rağmen, çoğumuz ya da çoğumuzun ailesi bu oturmuş otorite sistemine uymak zorunda kalır. Eğer halk sınıflandıracak olursa, dünya nüfusu göz önüne alındığında bir gerçek var ki çoğunluk alt ya da orta sınıf insanlardan oluşmakta. Bu yüzden otorite sisteminin varlığı kendisini birçok toplumda ve medeniyette hissettirir ve otorite yüzünden kaynaklanan insanların karşılaştığı ezilme psikolojisi, kendilerini daha iyi bir statüde hissetmeleri için benliğinden vazgeçer, kendisini unutur ve düzenin bir parçası olurlar. Romanda da Kafka nın bize Bay K örneğiyle vermek istediği mesaj da bu olabilir. Kendisi kadastrocu ama atandığı köyle, şatoda mesleğine ait bir rolü olup olmadığı belli bile değildir. Bu nedenle başka işler yapmaya çalışır ve okulda hademelik yapmaya başlar (sisteme karşı gelemeyip ait olmadığı rollere bürünme). Bu noktaya geldikten, kendine yabancılaştıktan sonra da tekrar kendini aramaya çalışır Bay K. Kendini tekrar keşfetmek ve para kazanmak için sattığı vücudunun kime ait olduğunu öğrenmek için elindeki en iyi kartını oynar: Şato beyinin metresi Freida. Freida'yı kullanarak ana amacına ulaşmaya çalışan Bay K. hiç beklemediği bir şeyle karşılaşır. İstediği gerçeğe ulaşmaya çalışırken istemediği bir aşkın kurbanı olur ve Freida ya aşık olur. Böylece hem yaşadığı çevreye hem de kendi benliğine ulaşamayıp, gerçeği terk edip kendini realizm dışında bir soyutluğa bırakmıştır. Özetle, Franz Kafka nın Şato adlı eserinde tüm dünya üzerinde ortak olan bir probleme parmak basıyor: Otorite altında ezilen insanların toplum içindeki rollerini unutup kendilerine yabancılaşması ve sistemin bir parçası olması. Fakat otorite mantığını öylesine hikayeleştirip romanda bizlerle buluşturuyor ki çoğumuz "içinde yaşadığımız bu gerçeği hiç bu kadar derinden hissetmemişiz" diyebiliyoruz. Belki otorite sisteminde ya da kişilik olarak ezilenseniz bu durum tamamen sizden ve sizin gibilerden kaynaklanıyordur. Bunun nedeni bireysel olarak sahip olduğumuz değerlerin farkında olmayışımız ve sahip olduğumuz potansiyele kendimizi inandıramayışımızdan kaynaklanmaktadır. Düşünüldüğü zaman kimsenin kimseden üstün olmadığı açık bir gerçektir fakat nedense biz bunu göremeyecek kadar at gözlüklerimizle geziyoruz dünyada. Bu noktada yazar bu bilincin farkındalığını tekrar hatırlatıyor bize. Bunların sonucunda da kitap için "otorite sisteminde ezilen insan olduğumuzu yüzümüze vuran" realist politik akımın temsilcisi niteliğinde yazılmış ve kişi olarak sahip olduğumuz gücün farkına varmamızı sağlayan bir eser olduğu savunulabilir.