NİÇİN YALAN SÖYLERİZ?

Çocukluğumuzdan bu yana ailemizde, anaokulunda veya ilkokulda bize ilk olarak öğretilenlerdendir yalan söylemememiz gerektiği. Öğretilene göre; küçükken yalan söyleyecek olursak, kötü bir çocuk olur şirinleri göremeyiz; büyüdüğümüzde yalan söyleyecek olursak ise, kötü bir insan olur ve hiç mi hiç sevilmeyiz. Peki hiçbir kimse, çevresinde çok sevilen bir kişi olsa dahi, hayatında bir kere bile yalan söylemediğini iddia edebilir mi? Yalan gerçekten de söyleyenin ağzını kir dolduran, etrafına kimsenin yaklaşmak istemeyeceği siyah bir toz bulutu ören, bir kere söylendi mi geri dönüşü olmayan bir şey midir? Tam olarak da öyle olmadığının en güzel örneği Bayan Ming. Onun için yalan söylemek tam da Oscar Wilde'nin özetlediği gibi: "Yalan söylemek gerçek hayatın katlanılmaz sıkıcılığından kurtulmak için hoş bir kaçış yolu". Küçükken oyuncak bebeklerimi oynatmak için yazdığım senaryoları düşünüyorum da; her birinin bir adı vardı, birbirlerine gider gelirlerdi, birinin çocuğu hastalansa veya köpeğine araba çarpsa diğeri koşar gelir doktor olurdu, birkaç dakika sonra ise başka bir evdeki partiye katılmak için manken ya da şarkıcı da olabilirdi tabii... Bence tüm bunların benim hayal dünyamdan ibaret olmasında ve hatta akşam babama gün içinde gerçek arkadaşlarımla yaşadığım gerçek olaylarmış gibi anlatmamda da bir sakınca yoktu. Günü evde geçen bir çocuğun sıkılmaktansa bütün gün sıkılmaktansa evden kaçması için bir araçtı hayal gücü ve oyuncaklar. Adı sonradan, yani yalanın ne olduğunu öğrenince yalan oldu. Bayan Ming'in "yalan söylüyor" olmasının sebebi, onu benim çocukluğumda yarattığım yalanlardan ayıran şey, söylediklerinin yalan diye bir şey olduğunu bilmesiydi o kadar. Biliyordu ki; yalan kötüydü, yalan söylemek onun yaşında bir kadına yakışmazdı, üstelik de bir çocuk annesiydi ve karşısındaki onu hiç tanımayan şık giyimli adam bu yalanları hak etmiyor gibiydi. Yine de ben, iyi ki o yalanları söylemiş diyorum. Hayatımda hiç bir yalana iyi ki dememişken Bayan Ming bana bunu söyletiyor çünkü bu yalanlar onun hayatına bir heyecan kattı. O şık giyimli adam bu yalanları dinlemeyi hak etmiyorduysa da yalan olduğunu anladıktan sonra büyük ilgiyle dinleyip Bayan Ming'i daha da şevklendirmemeliydi. Toplumumuzda çok izlenen televizyon programlarına çıkıp, "Fobileriniz nelerdir?" sorusuna büyük bir filozof edasıyla "Yalan söylemek ve yalan söyleyen insanlar" cevabı veren kimseler ne kadar büyük bir çoğunlukta olursa olsun, bazen de yamuk bakmak gerekir. Ben Bayan Ming'in Hiç Olmayan On Çocuğu kitabı ile kabulleniyorum ki yalan bazı koşullarda söyleyenine de dinleyenine de keyif verir. Çünkü söyleyeni için bir eğlencedir, heyecandır, değişikliktir, bir çeşit zeka oyunu gibidir. Bazen gerçeği söylemenin yaptırımından kurtarır ve hatta bazen ödüllendirir. Yalan söylemenin herkesin harcı olmadığını bilen biri için kendini önemli hissetme nedeni bile olabilir, kişi kendine kazanım olarak görür. Dinleyeni içinse keyfi iki türlüdür; dinleyeni dinlediğinin yalan olduğunu biliyorsa veya farkında değilse. İnsanın sahip olduğu ego gereği, dinleyenin yalanı bile bile dinlemesi söyleyeni küçük düşürdüğünden hoşuna gidecektir. Bazen de dinleyen yalanı anlar ama gerçeğinden daha tatlı olduğunu bildiğinden sever. Yalan öyledir ki, yalan olduğu bilinse bile bir kaçıştır, kurtuluştur, o an yalan söylenmesi daha doğrudur. Yok eğer, yalanı duyan yalanın yalan olduğunu bilmiyorsa; bu da duyan için başka keyiflidir. Örneğin dedikodu böyledir, birçok insan duyduğu dedikodu doğru mudur yalan mıdır bilmez ama bundan keyif alır. Eğer yalan bizleri başka değerlerimizi gözetmeksizin kötü insanlar yapsa, 14 senedir bir abisi var zannettiğim (abisiyle ilgili türlü türlü hikayeler anlatırdı) 18 senelik en yakın arkadaşımla hala en yakın olabilir miydik? Schmitt, Eric. Bayan Ming'in Hiç Olmayan On Çocuğu. İstanbul: Doğan Kitap. 2016. Baskı.