İnsana Dair

Nazım Hikmet, benim için her zaman çok farklı bir yerde olmuştur. Onun; insanı sevdaya, aşka, hayata, yaşamaya, ümitli olmaya, dimdik durmaya iten bir yanı vardır. Kimi zaman bir şarkı, kimi zaman bir kitap, kimi zaman da bir şiir, içimizde bir yere dokunur, kalbimizin titrediğini hissederiz. Ne zaman güçlü ve ümitli durmaya ihtiyacım olsa, aklıma Nazım Hikmet'in hayatı ve dizeleri gelir. Siyasi görüşleri ve yazdıkları ile orduyu kışkırtmaya kalktığı gerekçesiyle yıllarca hapis yatan Nazım Hikmet, bana göre, anlaşılamamış bir yazar ve şairdir. Her ne kadar komünist olduğu düşünülse de, zengin ile fakirin eşit olmasından yana olmak, insanın inancı uğruna her türlü fedakarlıkta bulunmasının doğru olduğunu savunmak, aşkına da hayatına da inancına da aynı ölçüde sımsıkı bağlı olmayı aşılamak, komünizm değildir. Eğer komünizm ise, komünizm dünya üzerinde hala birçok ülke için geçerli ve komünist olmak birçok insan için bir değerdir. İyi olan hiçbir insan ve hiçbir düşünce dünya üzerinde hak ettiği yerde değildir. Çünkü iyi olmak zordur ve başlı başına bir sınavdır. Bu nedenle, insanlar da, dünya üzerindeki sistem de hep kolaydan yanadır. Tekdüze bir sistem, tekdüze bir yönetim şekli, tekdüze bir düşünce sisteminin kabul ettirilmeye çalışıldığı günümüz dünyasında farklı olana ve adaletsizlikleri kaldırmaya çalışmaya izin verilmemektedir. Bu yüzden, Nazım Hikmet'i okuduğum her an, tarihin nasıl tekerrürden ibaret olduğunu, adaletsizliklerin hala devam ettiğini, siyasi olsun ya da olmasın bir inanca tutunmanın hala ne kadar zor olduğunu görüyorum. Ancak, ben bu yazımda siyasetten ya da uluslararası ilişkilerden değil, Nazım Hikmet'in kadına, sevdaya ve dik durmaya nasıl baktığını aktarmak istiyorum. Hayatın kendine getirdiği zorlukların da mutlak kaygısıyla, Nazım Hikmet, her zaman cesur olmuş ve dik durmuştur. Ona göre, korkaklık asla kabul edilemez bir şeydir ve insan zincirlerini bırakıp mücadele etmelidir. "Güneşi İçenlerin Türküsü" isimli şiirinde de dediği gibi: "Düşmesin bizimle yola: evinde ağlayanların göz yaşlarını boynunda ağır bir zincir gibi taşıyanlar! Bıraksın peşimizi kendi yüreğinin kabuğunda yaşayanlar!" (12) Nazım Hikmet her zaman cesur ve fedakar birisi olmuştur. Hatta insanın yeri gelip yüzünü bile görmediği diğer insanlar için ölebilmesinin yaşamın bir parçası olduğunu ifade eder, der ki: "Yaşamayı ciddiye alacaksın, yani, o derecede, öylesine ki, ... insanlar için ölebileceksin, hem de yüzünü bile görmediğin insanlar için, hem de hiç kimse seni buna zorlamamışken, hem de en güzel, en gerçek şeyin, yaşamak olduğunu bildiğin halde." (Yaşamaya Dair, 62) "Kerem Gibi" şiirinde de sonraki kuşakların rahat edebilmesi için, yani hiç tanımadığımız insanlar için fedakarlık etmenin Nazım Hikmet için neden önemli olduğunu görmekteyiz. Çünkü her zaman istenen ve imrenilen dünyayı yaratmak ancak böyle mümkündür: "Ben yanmasam sen yanmasan biz yanmasak, nasıl çıkar karanlıklar aydınlığa.." (23) Tüm bunlara ek olarak, Nazım Hikmet'in kadına ve sevdaya olan bakış açısı da beni her zaman çok etkilemiştir. Bildiğiniz gibi, ne ülkemizde ne de dünyada, kadınlara hak ettikleri değer verilmiştir. Elbette, herkes için annenin yeri bambaşkadır ama ne yazık ki aynı durum hiç tanımadığımız bir kadın söz konusu olduğunda geçerli olmamaktadır. Ülkemizde kadın olmanın zorluğu çocukluktan başlar. Kadınların, önce "kız gibi" davranmaları, daha sonra "elinin hamuruyla erkek işine" karışmamaları, kocalarına hürmet etmeleri beklenir. Çünkü onların zayıf ve güçsüz oldukları düşünülür. Aslında gerçek değildir, ancak toplumun onlara biçtiği rol böyledir. Bakın Nazım Hikmet, bu toplumsal yaraya nasıl değiniyor "Kuvayi Milliye"'de: "Ve kadınlar, bizim kadınlarımız: korkunç ve mübarek elleri, ince, küçük çeneleri, kocaman gözleriyle anamız, avradımız, yarimiz ve sanki hiç yaşamamış gibi ölen ve soframızdaki yeri öküzümüzden sonra gelen..." (42) ve başka bir şiirinde de şöyle der Nazım Hikmet: "Analardır adam eden adamı aydınlıklardır önümüzde gider. Sizi de bir ana doğurmadı mı? Analara kıymayın efendiler. ..." (Bulutlar Adam Ölmesin, 74) Benim için, Nazım Hikmet, yaşamın ona getirdiği her şeyi iliklerine kadar hissetmiş, hakkını vererek yaşamış ve duruşunu hiç bozmamış bir şairdir. Memleketinden, sevdiğinden, inancından, bozkırdan, denizden uzak kalmak birçok insanı hayattan koparır ama Nazım Hikmet, bütün yaşadıklarına rağmen ve hatta onlara inat, hayatı elleriyle sımsıkı kavramış ve bence kendinden sonra gelen kuşaklara da bir duruş örneği olmuştur. Çünkü verdiği mesaj çok açıktır: Hayatta aslında her şey mümkündür ve hayatta iyi şeyler de olur, "kararmasın yeter ki sol memenin altındaki cevahir." (68)