Kötü O Kadar Da Kötü Müdür?

"Kötü nedir?" "Kötü insan kimdir?" Herkesin bu sorulara verecek öznel bir cevabı vardır. Anthony Burgess, Otomatik Portakal adlı kitabında tüm bu cevapları yıkıyor. İnsana "Kötü gerçekten kötü müdür?" sorusunu yöneltiyor. İstismar, taciz, adam yaralama ve öldürme gibi suçların birini bile işleyen insanların kötü olduğu düşünülürken, bu davranışların tamamını yapan 14 yaşındaki Alex'i okuyucusuna benimsetiyor. Ben de şans eseri Burgess'in distopik dünyasına misafir oldum, Alex ile tanıştım. Onunla hapishaneye girdim, psikolojik baskıları ve üzerinde yapılan düzeltme deneylerini beraber yaşadım. Deneyden sonra onunla beraber ölümüne dayak yedim, siyasi güçlere meta oldum. Tüm bunları yaşarken aklımdaki 'kötü' kavramı tamamen değişti. "Kötü insan kimdir?" sorusundan çok, "İnsanı kötü yapan nedir?" sorusuna odaklandım. Neydi insanı kötü yapan? Hangi insan kötü doğmuştur ki? Toplumun dayattıklarına ve karşısına çıkanlara karşı bir savunma olarak kötüleşmez mi insan? Alex'in toplumunda hapishaneler dolup taşıyor, aileler çocuklarından korkuyordu. Bunun sonucunda Alex suçlu olamazdı. Alex'i bir "otomatik portakala" dönüştürmek ise çok daha saçma bir ceza oldu. Öyle bir toplumda insanı elleri kolları bağlı, kendini savunmak için hiçbir hareket yapamayan bir varlığa dönüştürmek acı çektirerek öldürmek değil de nedir? Ayrıca bir toplumda devamlı ve durdurulmadan tekrar eden olaylar bir süre sonra kanıksanmaya başlar, normalleşir. Kitabın başında kanımı donduran olaylar, sonunda en az Alex kadar bana da normal gelmeye başlıyor hatta Alex'in bunlara devam etmesi rahatlatıyor bile. Haliyle kendime sorduğum son soru, "Kötülüğün gerçekten bitmesini istiyor muyum?" oldu, aldığım cevap ise çok daha ilginç; kötü olmasa iyinin anlamı kalmazdı, ayrıca kötülüğün bitmesi imkansız, çünkü şu an kötü olarak adlandırdığımız şeyler bitse bile bu sefer bazı iyi şeyler kötü gelmeye başlayacaktır. Her ne kadar iyisiz bir dünya düşünülemez ise kötüsüz bir dünya da düşünülemez. Hayatın dengesi bu iki değerde de kendini gösteriyor anlayacağınız. Kötüyü ancak hapsedersiniz, onu iyi yapmayı başarsanız bile yıllarını kötü biri (kime göre?) olarak geçirmiş birinin bu duruma uyum sağlamasını bekleyemezsiniz, tıpkı daha önce hiç İngilizce duymamış, bina görmemiş, araba görmemiş bir Afrika kabilesi mensubunu New York'un göbeğine atmak gibidir bu, belki yaşar ama asla tam yaşayamayacaktır, aklını kaçıracaktır. Kötülük hayatın ayrılmaz bir parçasıdır, insanın içindeki kötülüğü çeşitli yöntemlerle yok etmeye çalışmak acımasızlıktır. Herkesin kişiliği farklıdır, kimisi bir konuda iyidir başka bir konuda kötünün kötüsüdür. Tüm bunları fark ettiğim anda kafamı adeta bir duvara çarpmış gibi şaşkındım. Bir o kadar da aydınlanmış. Kötülüğü kabullenmiş hatta kitabın bazı bölümlerinde iyi ki var demiştim. Biraz daha düşününce anladım, meğer kötülük canlı doğasının bir parçasıymış. Hangi aslan karnı tıka basa doluyken bir ceylana saldırır? Fakat o aslanın karnı acıkmayagörsün en acımasız yöntemlerle öldürür avını. İnsan da aynı böyledir artık hayatta kalma içgüdüsü mü yoksa öylesine bir özellik olarak mı adlandırılır bilmem, ama Alex böylesine kötü olmasına rağmen bile kendisini bize sevdiriyorsa bu hepimizin içinde acımasız bir yan olduğunu göstermez mi? Belki hepimiz öyle bir toplumda olsak Alex olacağızdır belki daha da kötüsü... İşte ben sayfalar boyu kötüyü benimserken anladım iyi insanı da kötü insanı da yaratanın çevresi olduğunu... Bu yolculukta benimle olan Alex ve arkadaşlarını tanımayı, Anthony Burgess'in o çok özgün üslubunu keşfetmeyi ve en önemlisi ufkunuzu genişletici bu kitabın sayfalarında kaybolmayı herekese öneriyorum. Özlenen Emre