MELANKOLİ

'La tristesse durera toujours.' (Keder sonsuza dek sürecek.) Vincent Van Gogh Bir insan kaç gün üzülebilir? En çok ne kadar sürer bir üzüntü? Bir gün? Bir hafta? Bir yıl? Peki ya bir ömür? Okuldan eve geliş saatim hep aynıydı, eğer bir kulübüm ya da okul sonrası herhangi bir etkinliğim yoksa 16. 28, varsa 19. 38. Dakikaları küsuratlarına kadar hatırlamanın hastalıklı farkındayım ama o küsuratları aklıma kazımak için nedenlerim var, yani vardı. Çarşambalar hariç saat 16. 25 civarı inerdim servisten, evimin olduğu sokağın başında. Sokak dardı, servis giremezdi, 16. 28'de evin kapısının önünde olurdum. Çalardım çalardım kimse açmazdı, ilk seneler garip gelirdi tabii, sonradan alıştım evde biri varken kapıyı anahtarla açmaya. Anneannem komşuda olurdu. Dedem? Anahtarı çevirir içeri girerdim. "Ben küskünüm feleğe" Hep aynı yerde, salondaki yemek masasının sol başındaki sandalyede. "Düştüm bitmez çileye" Kocaman yemek masasında sadece kendi önünü dolduracak kadar meze. "Nerelere gideyim" İki kadeh ve yanında bittabi gerekli diğer unsurlar... "Kara bahtım gülmeye" İnsanlar dedelerinin verdiği bayram harçlıklarını, aldığı oyuncakları hatırlar. Benim hatırladığımsa bunlar. Bir de üzerinde askılı elbisesi, yüzünde muzip gülümsemesi, dudağının üstünde beniyle sonradan Müzeyyen Senar olduğunu öğrendiğim kadının resmiyle kaplanmış plaklar... Vincent Van Gogh'un mektuplarından oluşan derleme bir kitap aldım hafta sonu: Son Mektuplar. Kişisel mektupları okumanın ne derece etik olduğunu sorgulamayı bıraktığım an yüzüme çarpan o buram buram melankoli ve dibine kadar yalnızlık kavramlarıyla baş başa kaldım. Van Gogh'un ileri derecede bipolar ve ağır depresyon hastası olduğunu okumuştum daha önce bir yerlerde ve bir de yaşamı boyunca satılabilen tek tablosunun Kırmızı Üzüm Bağı olduğunu. Şimdi adını her yerde duyuyoruz, hakkında hiçbir şey bilmeyen bile, kriz geçirdiği anlardan birinde kulağını kesip attığına dair hikayeyi biliyor. Kendi adıyla özdeşleşmiş bir sanat akımı var. Post empresyonizmi duyan herkesin kafasında onun Yıldızlı Gecesi belirmiyor mu? Oysa kardeşi Theo'ya şikayet ediyordu mektuplarında, anlaşılmamaktan, kendini anlatamamaktan insanlara. Çarşambaları 19. 38. Orkestraya kalırdım okul çıkışı ondan gecikirdim. Bu sefer "Ben küskünüm feleğe" değil "Bir ihtimal daha var o da ölmek mi dersin" olurdu plakta. Hep aynı sırayla mı dinlerdi yoksa benim gelmeme yakın mı açardı hiç öğrenemedim, okul yüzünden. Ama saatin kaç olduğunu, servisin geç mi erken mi geldiğini şarkılarından anlar olmuştum. Kafasının etrafında dev bir melankoli bulutu varmış da dış dünya ve onun arasında tümden yalıtım sağlamış gibi hissederdim onun için. Bir gün yüzüme bakmadan "Tantalos işkencesi ne biliyor musun?" diye sormasına neden bu kadar şaşırdığımı başka türlü açıklayamam. "Tantalos tanrıları küçümsediği için Hades'in göllerinden birine yerleştirildi. Çenesine kadar sudaydı ama su içmeye çalıştığında su çekiliyordu. Etrafında bin bir meyve vardı ama her uzanışında meyveler hızla uzaklaşıyordu. İşte ona verilen sonsuz su ve yemek içinde, susuzluk ve açlık cezasına Tantalos işkencesi diyorlar." Anneannem mutfaktan dinlemiş olsa gerek, "Senin yaşındakiler Hacca gidiyor, hatim yapıyor sen elin Tantalos'u Hades'iyle uğraşıyorsun." diye seslenmişti de kendime gelebilmek için birkaç saniyem olmuştu. Sadece "Nereden çıktı şimdi bu?" diyebilmiştim oysa ondan önce sorulması gereken belki onlarca soru vardı. "Yani diyorum ki Fatma Hanım," demişti anneanneme beni kale almadan, "hazır başımızda ceza veren yokken, işkence görmüyorken bırakın da bu nimetlerden dilediğimizce yararlanalım." Yıllardır dedeme "Az iç, az iç" diye yalvaran zavallı anneannem işte hep böyle kendi silahıyla vurulurdu. "Sizleri hala sık sık düşünüyorum ama insan hayatta istediğini yapamıyor, en çok bağlandığı yeri terk etmesi gerekiyor -fakat anılar kalıyor ve kayıp dostlar- aynadaki silik görüntüler gibi hep hatırlanıyor." (Gogh) Van Gogh'un yalnızlığıyla dedemin yalnızlığı ve anılarının aynadaki silik görüntüleri örtüşüyordu tabii bir de en çok bağlandıkları yerleri terk edişleri ama melankolileri farklı boyutlardaydı. Van Gogh'un melankolisi bulut gibi değil deniz gibiydi. Onun melankolisi uçsuz bucaksız bir denizin içinde salınma hali daha çok. Eski dostlarsa kıyılar; kıyıya yaklaştıkça su derinleşir derken bir anı akıntısıdır başlar kıyılardan. Akıntıya karşı yüzmek ise boşuna, çıkmaya en yakın olduğunu sandığın an, akıntılarla uzaklaşmaya başladığın andır kıyılardan. Denizden çıkmak zor hatta imkansız; çıksan ıslanmışsın bir kere, kurumak daha zor. Belli ki keder düşündüğünden de uzun sürecek. Denizi sevmek gerek o zaman belki de. Salondaki yemek masasının sol başındaki sandalyenin sağ yanına terfi ettiğim günlerde, bundandı galiba Hilmi Yavuz'un o dizelerini okuması dedemin, "Hüzün ki en çok yakışandır bize belki de en çok anladığımız." (Yavuz) Gogh, Vincent Van. Son Mektuplar. Trans. Berna Günen. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi, 2017. Yavuz, Hilmi. Hüzün ki en çok yakışandır bize. Can Yayınları, 1989.