Kayıtsızlık ve Toplum

Kitap incelemesi yapmak için okuyacağım kitapları seçmeden önce, beğenebileceğim kitapları okumak maksadı ile, iki arkadaşıma kir danış?m. Bu iki, (İkisi de karşılaş?rmalı edebiyat öğrencisi) çok kültürlü ve durmadan okuyan, arkadaşımdan onlara yolladığım kitap listesinden üç kitap seçmelerini istedim. Birbirlerinden habersiz bir şekilde, ikisi de ''Yazıcı Bartleby'''yi önerince hiç düşünmeden gidip aldım ve bir oturuşta biKrdim. Herman Melville, 2. Dünya Savaşından sonra yaygınlaşacak olan varoluşçuluk felsefesinin, neredeyse bir asır önceden, temellerini atması beni derinden etkiledi. Kitabı, kendi dilinde okumuş olan bir arkadaşımla kitabı tar?ş?ğımda, bana dilinin ne kadar zorlayıcı olduğunu ve bu yüzden okurken çekKği güçlükler yüzünden kitabı düzgünce okuyamadığını söyledi. Dediği büyük ihKmalle doğrudur, çünkü 1800 ve 1900'ler arasında yazılmış ingilizce eserlerin dili, gerçekten de çok zorlayıcı. Lakin, Türkçe çevirisi de bir o kadar akıcı ve anlaşılır. Eserleri kendi dilinde okunmasını savunan biri olsam da, Bartleby gibi klasik ve dili ağır roman ve öyküler, eğer çevirisi de Murat Belge'nin çevirisi gibi akıcı ve rahat anlaşılır ise, çevrilmiş dilinde okunabilir. Herman Melville'in 1853 yılında yazdığı ''Yazıcı Bartleby'', zamanının çok ötesinde bir öykü. 20. yüzyılın felse düşünce akımı olan varoluşçuluğun, 1850'lerde yazılmış bir kitabın içinde bulunacağını hiç düşünmezdim açıkçası. Haya? ciddiye almayan ve bu önemsizliğe karşı pasifçe duran Bartleby, 90 yıl sonra yazılacak olan Yabancı(Albert Camus)'yı ha?rla] bana. Yabancı'nın ana karakteri Meursault da, Bartleby gibi, hayata karşı durağan, umursamaz ve kayıtsız. Örneğin; Meursault, öz annesinin ölümünde bile en ufak duygu belirKsi göstermez. Bartleby de açlıktan ölmek üzereyken ya da kovulduğunda duygusuzca olduğu yerde durmaya devam eder. Bu kayıtsız kalmışlık, her ne kadar zararsız gözükse de, toplum tara'ndan masumca karşılanmaz. Hiç kimseye zararı olmayan bu iki karakter, topluma hiçbir katkıda bulunmadıklarından ötürü, insanlar tara'ndan hor görülür ve tepki çeker ancak kendilerini savunma gibi bir kaygıları olmadığı için, sonları ölüm olur. Haya?n anlamsızlığının ve absürtlüğünün farkına varmış ve süper egolarını kaybetmiş olan Meursault ve Bartleby, toplumsal normların hiç alışık olmadığı bir şekilde davranırlar. Bu iki karakter, haya?n bu anlamsızlığı karşısında mutsuz değillerdir. Nihilistler gibi umutsuzluk çukuruna düşmemişler ve kendi hallerinde, yapmayı tercih ebkleri şeyleri yapmaktadırlar ve toplumun onlara daya]kları, yapılması gereken şeyleri, istemiyorlarsa yapmamaktadırlar. Albert Camus, ''Sisifos Söyleni'' adlı kitabında, bir insanın bu absürtlükten kurtulmak için izlediği üç yol olduğunu ileri sürür. Bunlar; inKhar, ruhani bir inanca geçmek ve absürdü kabullenmekKr. İki karakterin de absürdü kabullenmiş olduğu ve kaçınılmaz sondan uzaklaşmak için çırpınmadıklarını görmek mümkün. Ayrıca ölümle karşı karşıya kaldıklarında işi oluruna bırak?klarını, Bartleby'nin ''akşam yemeği yemeye alışkın olmaması'' yüzünden, açlıktan ölüyor durumda olduğu halde yemek yemiyor olması ve Meursault'un kendini idama karşı savunmaya gerek görmemesi bu iki karakterlerin absürdist yanlarını bize sunuyor. İşledikleri hiçbir suç olmamasına karşı, açıkça görüyoruz ki, kayıtsız kalmak, topluma katkıda bulunmamak da aslında bir suç teşkil etmekte. Bu suç kanunlar ile belirKlmiş olmasa da, toplumda çalışmayanlara, az para kazananlara, aylaklık yapanlara, gerekli zamanlarda gösterilmesi ''gereken'' duyguları göstermeyen insanlara karşı bir cephe alma durumu görmek mümkün. Ayrımcılığın belki de en gözle görülür olanı, ancak görmezden gelineni, de bu insanlara yapılanlar olabilir. Milli veya dini bayramlarda, bayram kutlamayanlar, dini ibadetlerini yerine geKrmeyenler, çalışmayan, çalışsa da işinde yükselmek istemeyenler ve daha fazla para kazanmak istemeyenler, azla yeKnen ve haya?ndan memnun olanlar modern toplumlarda hor görülür, ezilir ve dışlanır. En tepeye ulaşmaya çalışmayan biri, bilinçal?mıza kodlanmış olan, hayaca kalma yarışını çoktan kaybetmemiş midir zaten? Kaybedenler zayıeır, kendini savunamayan - veya savunmayanlar- zayıeır, rekabecen kaçanlar zayıeır. Ancak Meursault ve ve Bartleby'nin umrunda değildir bu. Haya?n anlamsızlığının farkında olmayan insanların düşünceleri, yüz yüze oldukları gerçek ile kıyaslandığında bir hiçKr. Diğer insanların düşünceleri ve dışlayıcı tavırlarına karşı pasif bir direniş uygular ve onları görmezden gelirler. Kendi kendilerine yeten hayatlarında, oldukları yerde, kaçınılmaz sonu beklerler ve sonunda herkesin ulaşmaya korktuğu o sona kucak açarlar.