PARÇADAN BÜTÜNE

"Son zamanlarda bir entel modası türedi. Ermeniler de Ermeniler. Sanki bu ülkede sadece onlar acı çektiler, sadece onlar katledildiler!"(146). Böyle diyor Livaneli, Serenad kitabında. Anlatıcının abisinin ağzından günlerin, ayların, yılların hatta yüzyılların en büyük sorunlarından birine değiniyor bu sözlerle. Bazılarının yıllardır dünyayı ırklarla, renklerle, dinlerle ve düşüncelerle bölme çabasını tek bir cümle ile özetlemiş oluyor. Ayrımcılığı, bencilliği bir ünlem işareti içine güzelce yerleştiriyor. Dünyadaki tüm "abi"leri böylece eleştiriyor. Çünkü yalnız bu ülkede değil tüm ülkelerde, yalnız Ermeniler değil Ermeniler ve tüm hepimiz acı çekiyoruz bir noktada. Gerek fikirlerimizden gerek rengimizden dışlıyorlar bizi. Bazen de atalarımızın biz daha dünyaya bile gelmeden yaptığı hatalardan bizi sorumlu tutuyorlar. Affetmiyorlar, acımıyorlar. Açık buldular mı uzaklaştırmak, sürebilseler Mars'a sürmek için ellerinden geleni yapıyorlar. Farkında değiller doğanın kanunun farklılar içinde bir birliktelik olduğunun. Tepkiliydim bir süre. Ülkeye bu kadar çok yabancının gelmesine, başta Karadeniz'deki Araplara sonra her yerdeki Suriyeli ve İranlılara. Zaten ülkede yeterince aç varken onları da bu topraklarda aç bırakmayı anlayamıyordum, doğru bulmuyordum. Ülkenin imkanları göz önündeyken sınır kapılarının bir bir açılmasını anlamlandıramıyordum. Delilikti bu. Yağmurdan kaçarken belki doluya değil ama sağanak bir yağmura tutuluyorlardı. Üstelik neden Türkiye diye düşünüyordum. Avrupa'da refah düzeyi çok daha yüksek değil miydi? Avrupa bu insanları kabul etseydi olmaz mıydı? Kendi insanımız acından ölürken sınırdan girenlerin bazılarının onlardan daha iyi koşullarda olması dokunuyordu. Tepkiliydim, sinirliydim zaman zaman. Sonra Livaneli'nin Serenad'ındaki şu sözlerle karşı karşıya geldim: "Acı çekme ayrıcalığı diye bir şey olabilir mi?"(146). Sonra yıkılmaya başladı duvarlarım bir bir. "Kendi insanımızı" sorguladım önce. Benim insanım sadece bu sınırlarda yaşayanlar değildi: tüm dünyaydı. Nefes alan ve bir sonraki günü görmeyi hak edenlerdi, herkesti. Ne haddimeydi birinin acısını diğerinden önde görmek, birinin ihtiyacını, yaşama isteğini diğerden yüksekte görmek? Bu şekilde bir derecelendirme yapmak kimsenin harcı değildi. İnsanın insana üstünlüğü mümkün değildi. Livaneli'nin eserinde farklı ülkelerde doğdukları için dışlanan, hor görülen profesörleri tanıdıkça benliğimden utandım. Okumuş, öğrenmiş, bilen insana bile böyle bir tavır sergilenebiliyorsa, böyle acılar çekerken onlar göz ardı edilebiliyorsa kim bilir okumaya, eğitime fırsat bulamayan Suriyeli çocuklara neler olurdu. Ne memleketin önemliydi ne de ne kadar çok şey bildiğin. İnsanı insan olduğu için sevmek gerekirdi, aynı havayı soluduğun için. Doğduğun yer mi belirliyordu insanlığını? Seçemediğin, değiştiremediğin koşulların içine ağlayarak geldiğin gün, senin suçun muydu annenin güvenli rahmini terk etmek? Küçücük ayaklarıyla savaşın tozu, dumanı içine girmek kendi tercihi değildi hiçbir çocuğun, şansıydı belki de şanssızlığı. Hangi acı daha büyüktü? Kendi topraklarında bir sonraki gün için bir somun ekmek bulamamak mı yoksa dilini, halini bilmediğin topraklarda ne yapacağını bilememek mi? Sorulacak soru bu değildi, bu düpedüz acıları yarıştırmak olurdu. Oysa olduğu kadar, elden geldiği kadar yardım edilmeliydi insana. Türk mü, Kürt mü, Ermeni mi, Laz mı düşünmeden insanca yaşamalarını sağlamaya çalışmak gerekirdi. Bizler gruplara ayrılmak sonra da o gruplar halinde dövüşmek için yer arıyorduk. Buna tüm dünya yardım ediyordu çünkü bir topluğu bozguna uğratmanın en kolay yolu onları birbirinden önce ayırmak sonra da birbirine düşürmekti. Siyasal, dini tüm erkler insanları o, bu, şu diye ayırdı. Kimi günahkar oldu kimi anarşist. Böyle dışlananların sadece ufak bir kısmını oluşturan Suriyeliler de savaştan kaçıyordu. Evini barkını, eğitimini, anılarını bırakıp hiç bilmediği topraklara gelmek onlar ister miydi acaba? Serenad'da kimliğini saklayan Ermeni babaanne gibi kim bilir kaç Suriyeli, İranlı vardı bu ülkede hor görülmemek için doğduğu toprakları unutmaya çalışan. Onları benliklerini saklamaya dolaylı da olsa zorlamak büyük bir insanlık suçuydu. Kim olduğunu gizlemeye çalışmaktan daha acı ne olabilirdi ki? İnsanın değeri ne cebinde ne de kimlik belgesinde olmalıydı. İnsanın değeri gönlüyle aklından ibaretti. Livaneli "yabancı" olmanın, "yabancılaştırılmanın" motiflerini eserinde öyle içten işlemişti ki kelimeler sayfalardan dökülüp aklıma ve kalbime dokundu. Wagner ve diğer kimliğini gizlemeye çalışan bireyler, varlıklarını koca bir yokluk içinde saklamaya çalışan bu insanlar geçmişten günümüze değişmeyen bir hatamızı ortaya koydu. Bu hata aslında gelişimin ve ilerlemenin önündeki en büyük engeldi. Tıpkı o profesörlerin rahat bir ortamda kendileri olabildikleri sürece dünyaya katkı sağlayabilmeleri gibi biz de kendimiz olduğumuz sürece bir araya gelip dünyaya yarar sağlayabiliriz diye düşündüm. Yapbozun parçaları tek başınayken anlamsızdı, bir aradayken de muhteşem bir manzara oluşturuyordu. Bu yüzden herkesin ayırmaya çalıştığı insanlığı toplamayı vazife bildim kendime. Önyargılarımdan kurtulmaya odaklandım. İnsanı önce insan olduğu için sevmek gerekirdi, ben de sevdim.