BÜYÜK BİRADERİN GÖZÜ ÜSTÜNDE

Siz bu yazıyı okurken birileri sizi izliyor olabilir. Evinizde ayaklarınızı uzatmış gazete okurken, iş yerinizde çalışırken, markette eviniz için alışveriş yaparken, sokakta yürürken hatta geceleri evinizde uyurken bir göz sizin üzerinizde; her hareketinizi kontrol ediyor. Etrafınızdaki insanlarla konuşmalarınız kayıt altında, her an sizi duyabiliyorlar. Ve tek bir aykırı fikrinizde adına düşünce polisi denen kolluk kuvvetleri sizi kıskıvrak yakalıyor, siz kendinizi savunmak için tek bir kelime edemeden düşünce suçundan tutsak ediliyorsunuz. Ne bir tutuklama raporu var ortada ne de sizi yargılayacak hakim, savcı. Atıyorlar sizi karanlık bir hücreye, işkence ediyorlar. Birden yok oluveriyorsunuz sanki hiç yaşamamış gibi. Diyelim sizin gizli kapaklı yürüttüğünüz bazı işleri fark edemediler. Devreye iş arkadaşlarınız, komşularınız hatta aile bireyleriniz giriyor ve sizi düşünce polisine ihbar ediyorlar. Öyle bir dönemde yaşıyorsunuz ki aşk, sevgi, dostluk, sadakat denen kavramlar buharlaşıp gitmiş. Haliyle de herkes ilk fırsatta birbirini satıyor. Sonuç olarak ortaya çıkansa birbirinin aynısı bireylerden oluşan bir toplumdan yükselen tek bir ses: YAŞASIN BÜYÜK BİRADER. İşte bu kurgunun hakim olduğu en ünlü distopya kitaplarından biri olan Bin Dokuz Yüz Seksen Dört 'ün bıraktığı izler üzerine bu yazıyı kaleme aldım. Bu kitabı lise yıllarımda bana felsefe öğretmenim ödev olarak okutmuştu. Felsefeyi çok soyut ve kendime uzak bir alan olarak gördüğümden başta zorla okumuştum. George Orwell 'in kitabında çalan tehlike çanları beni kitabın içine çekti ve soyut olan her şey zihnimde bir yer buldu. Dahası 1946 yılında, 1984 yılında olabileceklere dair kurgulanarak yazılmış bir kitabın bir uyarı niteliği taşıması bende büyük hayranlık uyandırdı. Bu nedenle fakülteye geçtikten sonra bu kitabı yeniden okumak, anlamlandırmak istedim. Okurken de kendimi olayların içinde buldum, adeta sözcüklere karıştım... Winston'la tanıştım. Kendisi Doğruluk Bakanlığında, Kurmaca Dairesinde çalışıyor. Bu daire dışındakiler onun ne iş yaptığını bilmeseler de Winston her gün birçok gazeteyi, dergiyi, kitabı, broşürü, posteri, filmi, ses bandını ve siyasal bakımdan önemli olabilecek bütün bilgi, belgeyi inceliyor, değiştiriyor, güncelliyor. Parti'nin çıkarlarıyla çatışabilecek bütün bilgiler yok ediliyor. İnsanların hafızalarında yer edinmiş bilgiler delil yetersizliğinden açıklanamıyor. Zaten açıklanması düşünce suçu. Büyük Birader ya da Parti aleyhinde edilmiş tek bir söz bile isyan sayılıyor, sonunda Sevgi Bakanlığındaki hücrelerde görülen işkence ile son buluyor. Herkesin beyini "İKİ DAKİKA NEFRET" Seansları ile yıkanıyor, halkın Parti düşmanlarına kin ve nefret duyması sağlanıyor. Amaç belli aykırı düşünen insanları öfke denizinde boğmak. Doğruluk Bakanlığına girerken duvarda yazılmış bir sloganı okuyorum: "SAVAŞ BARIŞTIR ÖZGÜRLÜK KÖLELİKTİR CAHİLLİK GÜÇTÜR." 1(Orwell, 28) Bu slogan Parti propagandası olarak kullanılıyor. Aslında tam da hedeflenen şeyden bahsediyor; savaş ortamında yaşayan sistemin kölesi olmuş cahil bir halk yaratmak. İnsanlar kendini baskı altında hissediyorlar lakin bunun tek nedeni Büyük Biraderin baskısı değil. Aslında biraz da "toplum ne der" düşüncesi onlara ket vuruyor. Bütün insanlar arasında farklı olmaktan, mahalle baskısından korkuyorlar. Yaşamlarının her zamanki gibi olaysız biçimde süregelmesi için bir şeylerin yanlış olduğunu bilseler dahi susuyor ve emirlere itaat ediyorlar. Duyguları ifade etmek bir zayıflık olarak görülüyor bu nedenle sevginin tanımı bütün doğru bilgiler gibi zihinlerden siliniyor. Evlilikler tek bir amaca bağlanıyor o da partiye hizmet edecek yeni nesiller yetiştirmek. Winston ise bütün emirlere karşı geliyor, partinin söylediklerinin yalan olduğunu düşündüğünden partiden ölesiye nefret ediyor üstelik bir de yasak olmasına rağmen aşık oluyor. Winston'un yakalanışına, işkence görmesine tanık oluyorum. Ve ortadan kayboluverişine... Sonra kitap bitiyor ve ben kitabı okuduğum koltuğa tekrar dönüyorum. Düşünüyorum bu anlatılanlar nasıl gerçek olur diye. Sonra birden bütün haklarımın elinden alındığını, kimsenin fikrini açıklayamadığı, açıklayanların da ortadan kaybolduğu bir ülkede yaşadığımı hayal ediyorum. Korkuyorum. Bir öğrenci olarak, bir vatandaş olarak, bir insan olarak böyle bir şeyin olabilmesine" kızıyorum, sinirleniyorum. Ama biliyorum gelecek böyle bir biçimde gelmeyecek... Orwell, George. Bin Dokuz Yüz Seksen Dört. Haz. Celal ÜBsetenrg. i sİsut aDnebliubla: lCtaa n Yayınları, 1953 1 21302089