KENDİMİZLE HESAPLAŞMAK

"Özgürlük nedir? İnsanoğlu tam anlamıyla özgür olmak, özgür hissetmek için ne yapmalıdır?" bu gibi sorular kendimi bildim bileli zihnimi meşgul etmekte... Birçok yazarın, özgürlük kavramını farklı açılardan ele aldığını gördüm, ancak ilk kez Ellias Canetti'nin İnsanın Taşrası adlı eserinde, özgürlüğün aslında daha farklı olguları içinde barındırdığına şahit oldum. İnsanoğlu her ne kadar korksa da, yaratılışından itibaren sürekli bir değişim içerisindedir. Sürekli bir değişim içinde olmayı istemiş, hep bunun için çabalamıştır. Kendi tekdüze, monotonlaşan hayatına biraz renk katmak istemiştir bu sürekli değişim içinde olan dünyada... O sıradan hayatını değiştirme çabaları başarısız olduğunda ise, özgürlük demiş, üzerinde türlü tartışmaların döndüğü özgürlüğü istemiştir. Kısıtlanmaktan, sorgulayamamaktan ve bir robot gibi bize dayatılan komutları aksatmadan yapmaktan daralmıştır. İşte tam da bunu fark ettiklerinde gerçek özgürlük üzerine düşünmeye ve onun için mücadele etmeye başlamışlardır. Bu mücadelenin ilk aşaması ise "kendini okumak" veya "kendinle hesaplaşmaktır." Ellias Canetti'den İnsanın Taşrası tamamı kişisel notlardan oluşan, bana göre bir uyanış, hesaplaşma ve bilinçlilik eseri... Kendi ruhumuzun sınırlarını ve egolarımızı aşarak kendimizle hesaplaşmak veyahut kendi dünyalarımıza dışarıdan bir gözmüş gibi bakmak zordur. İnsanoğlunun özü ve özgürleşmesi budur aslında... Çünkü insanoğlu bunu yapma cesaretini gösterdiğinde daha da özgürleşir ve bu özgür olma durum karşısında daha da bilinçlenip gelişir. İşte bu kitapta da Canetti, "İnsanın Taşrası" ismindeki taşra kelimesiyle bu kişiselleşmeyi, bilinçlenmeyi tanımlamıştır. Yazar böyle düşünüp kendisiyle hesaplaşmayı ve bilinçlenmeyi amaçladığında, doğal olarak okur da kendisiyle hesaplaşma içine giriyor. Bu sebeple olacak ki oldukça içten, samimi ve okuru da düşündürüp farklı dünyaların kapılarını açan bir kitap çıkmış ortaya... "Kentlerin adları yanık et kokuyor." En çok aklımda kalan ve beni en çok etkileyen cümledir bu kitaptaki... Dünyevi şeyler uğruna nesneleri yok etmek artık olağan karşılanmaya başlandı ve bu düzende insan git gide makineleşip adeta "nesnelere" dönüşmekte... Hayatımızın merkezindeki nesnelere göre yaşamakta ve onlara tapmaktayız ve nesne olmayanın gözümüzde bir değeri yok. Canetti'nin en çok üzerinde durduğu ve beni düşünmeye zorlayan konulardan biridir bu makineleşme... Her açıdan yozlaşan ve körleşen bu dünyada, insanı ve insanlığın anlamını kaybediyoruz, her geçen gün bir makine, bir nesne olmaya daha da yaklaşıyoruz. Belki de bu yüzdendir özgürlüğün bu kadar önemli oluşu. İnsanı bu makineleşmeden, bu körlükten koruyabilmenin tek yolu... Nesnelere dönüşüp körleştiğimiz hayatlarımızda, özgürlük en önemli olgulardan biridir, bir çıkış kapısıdır. Özgürlük, insanı içinde bulunduğu kalıplardan dışarı çıkartır, farklı açılardan bakmayı ve insanın kendisiyle hesaplaşma imkanını sağlar. En başta düşündürüp ufkumuzu genişletir, kendimize güvenimizi kazanmada ve korkaklık durumundan arınmamıza büyük ölçüde katkı sağlar. Fakat maalesef çevreme baktığımda bu durumun tam tersini gözlemliyorum. İnsanlar özgürleşip korkaklık ve çekingenlik durumundan arınmak yerine, kendileriyle hesaplaşmaktan ve gerçeklerden kaçıyorlar adeta... Bu kaçma hali insanı daha da karanlığa sürüklüyor, daha da çıkmaz bir sokağa sokuyor. Eğer hepimiz Canetti gibi kendimizle hesaplaşma cesaretini gösterip onun gibi büyük bir cesaretle bu hesaplaşmayı kağıda dökebilsek daha aydınlık bir yolda yürüyeceğimiz düşüncesindeyim. Bizleri insan yapacak, cesaret verecek ve makineleşip körleştiğimiz hayatlarımızdan çekip çıkaracak tek koşul ise şudur; özgür olmak... Özgürlük kendimizle hesaplaşmadan geçer. İnsanın toplum tarafından konulmuş bütün kurallara ve sınırlara baş kaldırıp onların dışına çıkması, kendini özgür olma yolunda bilinçlendirmesi gerekmekte... Kendi içimizi ve kendi potansiyelimizi keşfetmenin tek yolu budur. Bazen hayatlarımıza dışarıdan bir gözmüş gibi bakıp öyle değerlendirmeli ve bu makineleştiğimiz dünyalarımızı özgürlükle yıkmaya çalışmalıyız.