'Hafıza'lardan silinmeyecek yıl: 1984-George Orwell Bir gün oturmuş düşünüyordum. Bu tatil nasıl geçer diye uzun uzun düşündüm. Sonra aklıma bir taraftan günümüzün ilerlediği siyasal yön, bir taraftan gördüğü rağbet gelince 1984'ü okumaya karar verdim. Fark ettim, o oturup uzun uzun düşünüşüm meğerse ne kadar da büyük bir özgürlükmüş. Dahası, totaliter bir distopyayı gözler önüne seren bu kitabı rahatlıkla okumak nasıl bir hürriyetmiş. Kitabı öyle bir okuyordum ki kendimi bir an Sevgi Bakanlığı'nda sandım, geceyle gündüzü karıştırmış, en son ne zaman yemek yediğimi unutuvermiştim. Winston'a tezahüratlar yapıyor, Büyük Biradere sövüyordum kendimce, o kadar içine almıştı beni roman. Sanırım yazıma güvenle devam edebilirim. Etrafta hiçbir tele-ekran yok gibi. Okuma sonrasından konuşmak yerine, okumadan öncesine dönelim ilk. Neden okudum bu kitabı? İnsanlar neden okuyor bu kitabı? Cevabı basit. Her insanın içinde güç sahibi olmak, mutlak kuvvete erişme arzusu vardır. Sürünün alfa erkeği olmak basit bir primat psikolojisidir. Günümüzde her taraf iktidarlarla dolu olduğu için ve kimisinin de bu duygusu bir diğerinden daha kabarık olabileceğinden, o iktidarların altındaki insanlar korkularının vücut bulmuş ve dev bir iblis haline dönüştürülmüş hali hakkında bilgi edinmek; o iktidardakiler ise bu kusursuz totaliter rejim hakkında neler yazılmış görmek için ellerine alıyorlar bu kitabı. Belki biraz abartı ama durum böyle. Kendim için konuşacak olursam ülkemizdeki durum göz önünde bulundurulunca, insan tamamen gerçek olmayacağını bilse de yaşadıklarından, tarih kitaplarında gördüklerinden, gazete köşelerinde gözüne çarpanlardan yansımalar bulabiliyor. İşte bu kitap bu yüzden okunuyor. İktidardakilerin içindeki o primat psikolojisi durduğu sürece de okunacak. Şimdi, okuma sonrasına gelelim. Kitabın sonuna geldim, şöyle bir duraksadım. Resmen böğrüme okkalı bir yumrum yemiştim, kendimi toparlamaya çalıştım. Kitabın başlarından itibaren o baskılanmışlık, totaliterlik durumu içinizi acıtıyor, üzülüyor, isyanlar ediyorsunuz. Özel hayatın yırtılıp atılmışlığı, düşünmenin yasaklanmışlığı, özgürlüğün olmadığı, sefilliğin hüküm sürdüğü bu atmosfer iliklerinizi donduruyor. "Bu sisteme başkaldıran bir kişi de yok mu be kardeşim?" triplerine girmeye başlayınca da Winston'a bağlanmaya başlıyorsunuz. Umudunuz o adam oluyor. Sonra o aşkı keşfedişi, o 2 satır boşluğu arasına eğik yazıyla yazılmış "Seni seviyorum." Bölümü ortaokul çağlarındaki bir kız gibi bağırmanıza neden olabiliyor (Kesinlikle bağırmadım ve aile tepkisi toplamadım(!)). Kuralları bir bir yıkışı size merhem oluyor. Bastırılmışlığın seviyesinden dolayı daha adlarını öğrenmeden öpüşüp sevişmeleri içinizi bir yandan burkuyor, bir yandan da tebessüm ediyorsunuz. Daha sonra her şeye kül rengine bürünüyor. Yakalanışları ile o aşk çatışı altında Winston'la Julia ile kurduğunuz kısa süreli sıcak dünyanız yıkılıyor. Deri tabakası ve kemikten oluşan bir yığının yere çivilenip kanlar içinde yatışı, insanların gördüğü işkence kanınıza işliyor. Dahası da o Winston'un kitap başından beri tekrar ettiği düşünceleri terk etmesi bir yana, o içinizi sımsıcak yapan o aşka ihaneti... Kelime konulamıyor buna. Size umut veren, sizi inandırtan bu düşüncelerin ve aşkın, kitabın sonlarına doğru "[Winston Julia'ya] metro istasyonuna kadar eşlik etmeye kararlıydı, ama çok geçmeden o soğukta Julia'nın ardı sıra yürümek ona saçma ve çekilmez gelmişti." (Gözüme toz kaçtı esprisi yapmayacağım.) kısmı ve gözlerinin denk geldiği son 4 kelime, "Büyük Birader'i çok seviyordu." cümleleriyle yıkılmasıyla bu paragrafın başında bahsettiğim, kitabın sonunda hissettiğim o okkalı yumruğu böğrünüzde hissediyorsunuz. Aah! Yine yaptığımı yaptım. "Siz"li konuştum. Gerçi, bunun bir hata olduğunu sanmıyorum. Bu kitabı okuyan aşağı yukarı herkesin yukarıda anlattıklarımı hissedeceğini düşünüyorum, sonuçta ben özel değilim. Bir de, bu duygu tufanını atlattıktan sonra düşünmeye başladığınızda gördükleriniz, fark ettikleriniz var. Tele-ekranlar direk ABD'deki NSA/Wikileaks skandalı aklıma geldi. Güya sosyalist rejime eleştiri olduğu söylenen bu kitap, ABD gibi liberal dünyanın liderlerine çevrilmiş birçok ok barındırıyor. ABD'deki tüm halk üzerine çevrilmiş bu denetleme çalışması, internet hareketlerinin izlenmesi, birkaç tıkla telefonunuzun, bilgisayarının kamerasına erişilmesi gerçekleri beni hafiften korkutuyor. Dahası, ABD ile sınırlı olmayan telefon dinleme durumu var. Biz de toplum olarak pek uzak değiliz bu şeylere. Üstelik ülkelerin karşılıklı itiraflarının üstünden çok geçmedi, "Sizi gözetliyor ve dinliyoruz." diye. Bir de, aklıma CIA'in bir alt kolu geliyor. Hani sonuçta ülkeyi yabancılardan savunuyorlar diye atıp tutanlara sesleniyorum, CIA'in kendi ülke sınırları içinde çalışan bir birimi de var. Düşünce polisinin 2014 versiyonu. Vatana ihanet ettiğinden şüphelenenler "buharlaştırılıyor". Özgürlükçü, liberal ABD işte böyle işliyor. Ardından, kitapta sürekli söylenen iyi rakamlara rağmen hayat koşullarının kötü durumda olması da bir yardan tanıdık geliyor bana sanki... Ah, evet! Bizim ülkemiz. Yok, borçlarımız sıfırlandı, yok şu dalda dünyanın sayılı ülkelerindeniz yok ihracatımız rekor kırdı, yok halkımız hiç böyle bir refah düzeyinde değildi, yok kişi başına şu kadar para düşüyor vs. vs. Günümüzün bu kitaba bu benzerliğini fark ettikçe endişeli bir biçimde sırıtıyor insan. Bir de İç Parti'nin harika koşullarda yaşayıp, proleterlerin dahası Dış Partililerin çok daha aşağı koşullarda yaşadığı gerçeği var. Evet doğru tahmin ettiniz! Tam bundan bizde de var. Direk rüşvet skandalından başlayabiliriz hatta. Bizim ceplerimizden çıkan o paraların ayakkabı kutularında takılışı, devlet bakanlarının oğullarının bindiği arabalar, sahip oldukları "Başkanlık Saray"ları, yalılar, evet evet, cidden çok etkileyici bunlar. Sonra kitapta yine çok çok yer verilmiş savaş başlığı akla geliyor. O değişen yüzler vurgusu, jetonu düşürüyor. "Ya abi, idam edilen suratlar, şehit düşen isimler, farklı milletten cesetler... Bunlar hep değişiyor da, bir şey aynı... Cebine tomarla para giren ceketli iş adamları, hükümet adamları. Vay anasını satayım. Binlerce insan bir şey uğruna öldüğünü sanıyor.". Bir de akla erotizm/aşk konusu geliyor. İç Parti'nin net bir şekilde uzaklaştırılmasıyla günümüzün beklentileri tıkır tıkır uyuşuyor! Berlusconi mi desem, Valerie Trierweiler (Francois Hollande'nin eşi.) ve yazdığı milyon dolarlık kitap mı desem. Aslında insanlar politikacıları düzgün, hizada, erotizm gibi aşırılıklar göstermeyen insanlar olarak biçimlendiriyor. Ah! Tamam duruyorum. Bu kadar benzerlik sanırım bana fazla gelmeye başladı. İşte durum bu kadar tedirgin edici. Tamam George Orwell "abimiz" 30 yılla ıskalamış olabilir ama benzerlik korkutucu. Birkaç on yıla kalmaz, umarım kitaptaki hale iyice benzemeyiz. Umutluyum (!) Kısacası bu kitap, geçmişteki kutuplaşmaları ve sosyalist rejimlerden günümüzdeki diktatörleşme çabalarına kadar hepsini kapsayan, bu rejimlere karşı uyarısını iliğine kadar muazzam anlatımla işleten harika bir yapıt. Yenisöylem düşüncelerime biraz ters düşecek ama: 'yoldaş yazı çiftartıiyi tümyol oku'*1+ Evet. Bir blog yazısının daha sonuna geldik diyor, yatağıma yöneliyorum. Sevgilime mesaj atıyorum: "Elini tutmayı özledim." diye. Büyük ihtimalle garip bir tepki alacağım ama neyse. Yatağıma giriyorum. İçimde buruklukla karışık bir huzur var. Diyorum, "Ya, özgürce düşünmek ne güzel abi. Sonra duraksıyorum. Şimdilik...". *1+="Arkadaşlar, bu kitap harika herkes mutlaka okumalı."