KAFKAESK LİBERALİZM

Nihayetinde tek çare kabullenmek mi ? Dikkati üzerine çekmemek mi? Adaletin kılıcından böyle kaçılabileceğini düşünenler var elbette. Bu kılıç kimin elinde; yani toplumu kim yargılıyor ? Sorgulamaya başlanıldığı anda halkın tepesinde biten otokratik bir yönetim var bu dünyada. Bu soruların sorulmasını bırakın, bir çocuğun sorduğu masumca bir soruyu dahi küçük görerek onu aşağılayan öğretmenlerin olduğu bir sistem. Sorgulamayı; yani insanın en önemli içgüdülerinden birini tabu olarak benimsetip, insanlara yönlendirilmenin ve fazla soru sormamanın onlar için 'iyi' olacağı mesajı veriliyor ve bu mesaj çocukluktan itibaren gerçekleşen bir dizi travmatik olayla pekiştiriliyor. Doğduğumuz andan itibaren hepimizin çevreye bakışı hemen hemen aynıdır; siyahi bir bireye, budist inanışa sahip birine, herkese eşit mesafedeyizdir. Tıpkı Dava romanındaki Joseph K gibi... Joseph K iyi eğitim almış, toplumun alt tabakasından uzak, sınıfsal sistemin egemen olduğu, ilkel liberalizmin görüldüğü bir zaman diliminde yaşar. Yaşadığı mekan gizemlidir. Joseph K, Franz Kafka'nın beynindeki referans noktasının yaşadığı ortamı algılarken taktığı gözlüktür ve kendi çağının yapmacık görgü ve davranışlarını takınır. Üst tabakada olmasına rağmen Joseph K romantiktir; çünkü tıpkı bizim gibi küçüklüğünden itibaren içinde bulunduğu ortamda fazla sorgulamaması ve toplum analizi yapması ona bir tabu gibi gösterilmiştir. Bunu onun yerden kaldırmaya çalıştığı ve yoldaşım diye hitap ettiği başka bir sanığa yaklaşırkenki karasız ama korkak tavrından anlayabiliriz. Ne yapması gerektiğini, sokaktan geçerken yüzüne bile bakmadığı; fakat bir dilenci gördüğünde ya da öksüz bir çocuğun gözlerine bakınca yaşayabileceği ve bizim de yaşadığımız toplumsal vicdana, acıma duygusuna sahiptir. Bu duygu o kadar bencilcedir ki karşıdaki kişiye acımamıza rağmen onu çoğunlukla görmezden geliriz, bir insan olduğunu unutup toplumsal bir refleksle o bireyi dışlarız ve yolumuza devam eder, hatta onu unutma ihtiyacı hissederiz. O çocuğun yüzünü; yani asıl olan insanlık davamızı unutmaya veririz kendimizi. Büyüdükçe, yaşadıkça duyarsızlaşırız ve toplum, medeniyet bunu destekler; çünkü toplu halde yaşamak, bir devlete; yani alfa bir güce bağlı olmak ve bu güce yaklaşmayı amaçlayan güç hırsına yenik düşme eğilimini arttırır. Devlet burada gücün alegorisidir, tıpkı adaletin simgesinin gözleri kapalı, elinde eşit kollu terazi tutan ve diğer elinde kılıç tutan bir kadın olması gibi. yönetme hırsındaki insanlar kendilerini bu alegorilerle insanları aldatmaya adamıştırlar ve bunu yapabilmek için insanın içindeki sorgulama güdüsünü küçüklükten itibaren söndürmek hayatidir. Aynı Mısır firavunlarının kendilerini "tanrı" olarak halka tanıttıkları gibi çoğu hükümet dahi kendini devlet olarak tanıtmayı çok sever ve bu halk için büyük bir tehdit olmasına karşın halk bunu umursayacak sağ duyuyu geliştirememiştir. Bu sağduyuyu geliştirenler liberal ekonomiden nasiplenen burjuvazidir; çünkü eğitim ve farkındalık bile günümüzde parayla alınır, bu sebeple ezilenin hakkını genellikle hep burjuvazi savunmuştur. İşçi sınıfı, tehdidi gözüyle görüp, tecrübe edene kadar sessiz kalmıştır. Joseph K her şeye rağmen kendi davasını hatırlamıştır. Daha doğrusu bir sanık olması ona empati kurma eğilimi kazandırmış, kendini soyutladığı hayatın gerçekliğine geri dönmesi için gereken uyaranı ona düzenin saçma ve bayağılığı vermiştir. Yaşadığı stres, düşünceleri, suçluluk duygusu onun düzene karşı olan inancını sarsmıştır, bu yüzden çalışmaya kendini verememiş ve kendi savunma dilekçesini yazmaya başlamıştır; fakat yazdığı şey bir savunma dilekçesi değil kendi davası, hayatı ve duygularından ibarettir. İtaat etmeyenler cezalandırılır; çünkü birey olmanın şartı düşünmek, sorgulamak insan olmaktır. İnsanlığını kaybedenler kabullenir, ortada gözükmemeye ve gölgelere sinmeyi tercih ederler. Bir insanın güce olan hırsı yüzünden ona saygı duyulması korkudandır; fakat gerçek saygı insana düşünen ve anlayan bir canlı olarak bakmaktır ve temelinde birlik duygusu vardır. Fırsat eşitliğini toplumsal bir refleks olarak kullanıp zengini daha da zenginleştiren, fakiri de daha kötü duruma sokan bu anlayış Joseph K' nın döneminde ilkel bir liberal anlayıştır. İlkel olmasının sebebi yasalarla güvence altına alınmamış olmasıdır; fakat günümüzde serbest piyasa ve finans sektörleri gelişmis ve liberal ekonomi yasalarla korunmakta; yani 'modern' bir liberalizm sürmektedir ve hala evrilmektedir. Yasalarla güvenceye alınan ve otokrasinin kullandığı bu sistem aynı zamanda orta ve alt sınıfa yüklenerek, onlara davalar açarak ve borçlandırarak sermayesini arttırır. Bu kafkaesk bir liberal anlayıştır; çünkü gerçekçi, anlamsız, ayrıntılı ve esrarlı bir yanı vardır. İnsan olmak bir bireye duyduğumuz saygı için yeterli bir sebeptir. Etraftaki cahil insanların önyargılarından, toplum mühendisliği yaparak bizi birbirimize düşürerek işçi iş veren diyalektiğinin şiddetini azaltmayı amaçlayan sömürücü düzen yandaşlarının etkilerinin üzerimize yansımasıyla değişiyoruz. Joseph K'nın davası insanları kendine getirmek, amaçsız, ne olduğu belirsiz bir hukuk düzenine ve bu sistemin destekçilerine karşı durmaktır. Bu noktada önemli olan cesur olmak ve hiçbir şeyi olduğu gibi kabul etmeyip her şeyi sorgulamaktır. Berk Mehmet Avcioglu