Hayata Dair

Simyacı, Paulo COELHO'nun tüm dünyada geniş yankı uyandırmış bir romanıdır. Romanda tüm dünyayı dolaşmak için çobanlık yapan Santiago adlı gencin hikayesi sofistik bir şekilde anlatılmıştır. Eserde aslında amaç çoban Santiago'nun başından geçen olaylarla okuyucuya yaşama dair ipuçları vermektir. Eser kişinin hayalleri, hedefleri doğrultusunda elinden geleni yapması gerektiğini okuyucuya aktarmak istemiştir. Kişinin hayatındaki gerçekleştirmek istediği en büyük hedefinin tanımı romanda 'kişisel menkibe' olarak yapılmıştır. Romanı kısa olarak özet geçersek çoban Santiago'nun üst üste gördüğü iki rüya sonucu rüyasını rüya tabircisine yorumlatmasıyla başlar. Tabirci ona bir hazine bulacağını söyler ve bunun için elinden geleni yapmasını öğütler. Daha sonra pazar yerinde bilge bir kralla karşılaşır ve bu kral ona hazine için bazı ipuçları verir ve bu hazinenin Mısır Piramitleri'nin yakınında olduğunu söyler ve ona koyun karşılığında zor zamanlarında danışması için iki tane taş verir. Romanın geri kalan tarafında çoban Santiago'nun Mısır'a ulaşmak isterken karşılaştığı farklı anlam taşıyan olaylar anlatılmıştır. Şimdi ilk olarak kişisel menkibe üzerinde duracağım, daha sonra romanda yer alan bazı olaylardan hayata dair anlamlar çıkarmaya çalışacağım ve son olarak sizlerle, okurken neler hissettiğimi paylaşacağım. Romana baktığımız zaman 'kişisel menkibenin' tanımı yaşlı bilge kral tarafından "Senin her zaman gerçekleştirmek istediğin şeydir" olarak yapılmıştır. Baktığımız zaman neredeyse bütün insanların küçük yaşlarda ve gençken bazı hayalleri vardır, yani herkes aslında küçük yaşlarda bir kişisel menkibeye sahiptir. Romanda bir İspanyol çoban olan kahramanımız Santiago'nun kişisel menkıbesi 2 defa üst üste rüyasında gördüğü hazinedir ve bu hazineyi bulma amacından bir çok zorlukla karşılaşmasına rağmen pes etmiyor ve romanda da zaten önemli olanın pes etmemek olduğu vurgulanmıştır. Bu duruma yaşlı bilge kralın sözlerinin yer aldığı şu satırlar güzel bir örnek olabilir:"Her şeyin bir ve tek şey olduğunu asla unutma. Simgelerin dilini unutma. Ve özellikle, Kişisel Menkibe'nin sonuna kadar gitmeyi unutma."(s47)Ayrıca romanın ilerleyen bölümlerinde Santiago'ya rehberlik eden simyacı ile Santiago arasındaki şu küçük diyalog pes etmemenin ve başarızlıkta yılmamak gerektiğini okuyucuya güzel bir şekilde aktarıyor. "Ama nasıl rüzgara dönüşebilirim bilmiyorum" "Kendi kişisel menkibesini yaşayan kimse neye ihtiyacı varsa hepsini bilir. Bir düşün gerçekleşmesini bir tek şey olanaksız kılar:başarısızlığa uğrama korkusu."(s155)Bu satırlardan da 2 anlayacağımız gibi başarının önündeki tek engel başarısızlığa uğrama korkusudur. Düşünelim neredeyse herkesin çocukluk veya gençlik hayalleri vardır. Kiminin hayali ilerde çok sevdiği mesleği yapmaktır, kiminin hayali tüm dünyayı gezmektir, kiminin hayali çok sevdiği biriyle evlenmektir, ama neredeyse herkes küçük büyük bir hayale sahiptir. Fakat bu insanlardan çok azı hayallerine ulaşmayı başarabilirler. İşte bu insanlar başarısızlıktan korkmayan insanlardır. Başarısızlığı, yenilgiyi aslında zafere atılmış bir adım olarak gören kimselerdir. Yani bu kitaptaki tanıma göre kendi Kişisel Menkibesin'den vazgeçmeyen kişilerdir. Biz şuan başarılı bir çok insanın hayat hikayesine baktığımız zaman onların çoğunda görebiliriz ki ilk demelerinde başarılı olamamışlar, başarılı olana kadar devam etmişlerdir. Bunlardan bazılarını sizlere örnek vermek istiyorum. Henry FORD motor şirketini kurmadan önce beş kez iflas etti, ama pes etmedi ve dünyanın en başarılı otomobil üreticilerinden oldu. Thomas Edison ampülü icat etmeden önce bin kez başarısız oldu ama yılmadı ve ampülü icat etmeyi başardı. Dünyanın en zengin televizyon yıldızlarından biri olan Oprah WİNFREY girdiği ilk televizyon kanalından ekrana uygun olmadığı gerekçesiyle işten atılmıştı. ABD'li dünyaca ünlü yazar Jack LONDON'un ilk öyküsü altı yüz yayınevi tarafından reddedilmişti. Bu örneklerde gördüğünüz gibi birçok başarılı insan ilk denemelerinde başarılı olamamışlardır ama onlar kendi kişisel menkibelerini yani hayallerini bırakmamışlar ve başarıya ulaşmışlardır. Başarısızlığı bir son değil zirvede olan başarıya bir basamak olarak görmüşlerdir. Yani biz başarının aslında pes etmemek olduğunu söyleyebiliriz. Çevremizde aynı zamanda bir çok da hayallerini gerçekleştirememiş insan görebiliriz. Bu insanların hayat öykülerini incelersek göreceğiz ki hayatlarında başarısız oldukları noktalarda kolayca pes etmişlerdir, bir daha denemeye cesaret edememişlerdir. Roman kahramanımız Santiago'da hazinesini bulmak için Mısır'a giderken birçok talihsizlik yaşamış ama hiçbir zaman yolundan geri dönmemiştir ve hazinesine kavuşmuştur. Buradan çıkaracağımız sonuç hayat genellikle korkakların değil bir daha denemeye gücü bulunanların kazandığı bir oyundur. Eseri okurken diğer dikkat edilmesi gereken unsurda romanın içindeki birçok olayın aslında okuyucuya hayata dair ders vermek istemesi. Mesela bunlardan birini sizinle paylaşmak istiyorum. Okuyucunun ders çıkarabileceği bu konuşma çoban Santiago ile bilge yaşlı Şalem kralı Melkisedek arasında geçmiştir."Hazineleri, seller toprağın altından çıkartır, gene seller toprağa gömer,"dedi yaşlı adam."Hazinen hakkında daha fazla şey öğrenmek istiyorsan, sürünün onda birini bana vereceksin."ve çoban Santiago cevapladı:"Hazinenin onda biri yetmez miydi?"Yaşlı adam hayal kırıklığına uğrar gibi oldu."Henüz sahip olmadığın bir şeyi vaat ederek gidecek olursan, onu ele geçirme arzusunu yitirirsin."(s41)Burda yaşlı kralın son sözünü dikkat edecek olursak aslında çoğumuzun gündelik hayatta düştüğü bir hata hakkında okuyucuya bu olayla mesaj vermek istemiştir. İnsanın sahip olmadığı şeyleri başkasına sanki onu ele geçirmiş gibi vaat etmesinin insanın hırsına kamçı atacağını söylemiş ve sahip olmadığımız şeyleri vaat etmememiz gerektiğini biz okurlara 3 aktarmak istemiştir. Zaten gündelik hayatta öyle değil midir. Bırakın vaad etmeyi yapacağımız önemli işleri önceden birisine söylediğimizdeki hissinizi hatırlamaya çalışın. Kendinizi hiç kötü hissetiğiniz oldu mu?Benim için bu sorunun cevabı kesinlikle evettir. Çünkü yapacağınız önemli bir işi önceden kesin yapacak gibi söylediğiniz zaman o işin büyüsü bozulur ve artık o işi gerçekleştirme arzunuz önceki gibi değildir. Yani çıkaracağımız sonuç insanlar sahip olmadıkları şeyleri başkasına vaat etmemeli hatta sahip olmak için çalıştıklarından başarma arzularının kaybolmaması için fazla bahsetmemelidir. Yine eserin içinde yer alan yaşlı bilge kralın Santiago'ya anlattığı ders çıkarmamız gereken güzel kısa bir öyküyü sizinle paylaşmak istiyorum. "Bir tüccar Mutluluğun Gizi'ni öğrenmesi için oğlunu insanların en bilgesinin yanına yollamış. Delikanlı bir çölde kırk gün yürüdükten sonra, sonunda bir tepenin üzerinde bulunan güzel bir şatoya varmış. Söz konusu bilge burada yaşıyormuş. Bir ermişle karşılaşmayı bekleyen bizim kahraman, girdiği salonda hummalı bir manzarayla karşılaşmış. Tüccarlar girip çıkıyor, insanlar bir köşede sohbet ediyor, bir orkestra tatlı ezgiler çalıyormuş;dünyanın dört bir yanından gelmiş lezzetli yiyeceklerle dolu bir masa da varmış. Bilge sırayla bu insanlarla konuşuyormuş. Bizim delikanlı kendi sırasının gelmesi için iki saat beklemek zorunda kalmış. Delikanlının ziyaret nedenini açıklmasını dikkatle dinlemiş bilge, ama Mutluluğun Gizi'ni açıklayacak zamanı olmadığını söylemiş ona. Gidip sarayda dolaşmasını, kendisini iki saat sonra görmeye gelmesini salık vermiş.'Ama, sizden bir ricada bulunacağım,' diye eklemiş bilge, delikanlının eline bir kaşık verip sonra bu kaşığa iki damla sıvıyağ koymuş.'Sarayı dolaşırken bu kaşığı elinizde tutacak ve yağı dökmeyeceksiniz.'Delikanlı sarayın merdivenlerini inip-çıkmaya başlamış, gözünü kaşıktan ayırmıyormuş. İki saat sonra bilgenin huzuruna çıkmış.'Güzel, demiş bilge, peki yemek salonumdaki Acem halılarını gördünüz mü?Bahçıvanbaşının yaratmak için on yıl çalıştığı bahçeyi gördünüz mü?Kütüphanemdeki güzel parşömenleri fark ettiniz mi?'Utanan delikanlı hiçbir şey göremediğini itiraf etmek zorunda kalmış. Çünkü bilgenin kendisine verdiği iki damla yağı dökmemeye çabaladığından, başka bir şeye dikkat edememiş.'Öyleyse git, evrenimin harikalarını tanı,' demiş ona bilge.'Oturduğu evi tanımadan bir insana güvenemezsin.'İçi rahatlayan delikanlı kaşığı alıp sarayı gezmeye çıkmış. Bu kez, duvarlara asılmış, tavanları süsleyen sanat yapıtlarına dikkat ediyormuş. Bahçeleri, çevredeki dağları, çiçeklerin güzelliğini, bulundukları yerlere yakışan sanat yapıtlarının zarafetini görmüş. Bilgenin yanına dönünce, gördüklerini bütün ayrıntılarıyla anlatmış.'Peki sana emanet ettiğim iki damla yağ nerede?' diye sormuş bilge. Kaşığa bakan delikanlı, iki damla yağın dökülmüş olduğunu görmüş.'Peki,' demiş bunun üzerine bilgeler bilgesi, 'sana verebileceğim tek bir öğüt var:Mutluluğun Gizi dünyanın bütün harikalarını görmektir, ama kaşıktaki iki damla yağı unutmadan.'"(s47-48) Bu çok beğendiğim öyküden değerli anlamlar çıkarabiliriz. Parçada mutluğun gezmekle ve dünyanın harikalarını görmekle elde edileceğini fakat sorumluluklarımızı da unutmamamız gerektiği 4 vurgulanmak istenmiştir. Eserin geneline baktığımız zaman bizim hayattan durmadan bir beklentimiz olmasını ve bu hayallerimizden beklentilerimizden ne olursa olsun vazgeçmememizi tavsiye ediyor. Yaşadığımız hiç bir şeyin tesadüf olmadığını yaşadığımız herbir olayın aslında bizim Kişisel Menkibemiz'e giden bir yol olduğunu ve giderken kritik dönemeçlerde kararları bizim verdiğimizi anlatmak istemiştir. Eğer biz gerçekten bir olayın gerçekleşmesini istiyorsak tüm evrenin bu isteklerimizi gerçekleştirmek için iş birliği yapacağını söylüyor yazar bize. Yani insan bir şeyi gerçekten istedi mi o olayın gerçekleşeceğini vurguluyor ve bize hayallerimizden asla vazgeçmemizi öğütlüyor. Eseri okurken insan gerçekten kendini hafiflemiş bir biçimde hissediyor. Eser ütopik simgelerle gerçek olayların karışımından oluştuğu için insan gerçek olaylarda bazen herkesin başına gelebilecek kötü olayları ve bu olayların aslında uzun vadeli düşünüldüğü zaman iyi sonuçlara yol açabileceğini görüyor ve bunları görünce kendinde bir cesaret hissediyor. Mesala ben bu eseri okuduktan sonra başıma gelen talihsiz olaylara fazla üzülmemeye karar verdim çünkü Santiago'nun başından geçen olaylar yazar tarafından o kadar güzel dizayn edilmiş ki insan okudukça yaşamın ne kadar güzel şeyler getirebileceğini, talihsizliklerin aslında başarıya çekilmiş bir köprü olduğunu görüyor. Hiçbir şey için üzülmenin anlamsız olduğunu herkesin hayatında eğer isterse Kişisel Menkibesi'ni gerçekleştireceğini görüyor. Mutluluğun her zaman para ve maddiyat olmadığını asıl mutluluğun evrenin ruhunu anlamak, kendi yaşamının amacını anlamak ve bunu asla unutmamak olduğunu anlıyor. Eserde Tevrat ve İncil'le bağlantısı bulunan isimlerin ve bazı terimlerin kullanılması eseri daha da gizemli yapıyor ve bu gizem romana bir başka ahenk katıyor. Yani sonuç olarak insan romanı okurken kendini huzurlu hissediyor ve hayatın anlamladırılması gerektiğini düşünüyor. Eser bize roman kahramanı Santiago üzerinden, Kişisel Menkibe'nin ne olduğunu, hayatta nasıl davranmamız gerektiğini bizi rahatlatarak anlatıyor. İnsan hayallerinin önemli olduğunu ve başarasızlıklardan yılmayanların başarıya ulaşabileceği mesajını aktarıyor. Yaşadığımız anı en iyi şekilde yaşamamız gerektiğini geçmişten ders almamızı fakat takılmamızı ve geleceğe dair plan yapmamızı fakat yaşadığımız ana odaklanmamızı tavsiye ediyor çünkü eğer yaşadığımız her anın hakkını vererek yaşarsak geleceğin güzel olacağını söylüyor. Mutlu olmamız için evrenin ruhunu anlamamız gerektiğini ve bu evrenin ruhunu nasıl bulabileceğimizi bize öğretiyor. Yaşama dair soruları olanların ve mutluluğu arayanların mutlaka okuması gereken bir eser olduğunu düşünüyorum.