İç Senfoni

Soğuk ve ıssız bir sonbahar gecesi kömür karası gök kubbenin altında her şey susup da iç senfoni çalmaya başladığında daha iyi anlıyor insan bu evrenin ana kuralının sabır olduğunu. Çünkü o zaman iyice idrak ediyor aslında pek de memnuniyet verici olmayan ama değiştirmesi hiç de elinde olmayan ne kadar gerçeği bütün çıplaklığıyla kabullenmek zorunda olduğunu. Ve içten içe hemencecik kavuşmak istediği ne kadar özlemi, dileği, ütopyası varsa hepsine ulaşmak için de aslında pek uzun ve meşakkatli bir yol yürümesi gerektiğini... Ve kaba davranmak, karşıdakini kırmak gibi kesinlikle yapmaması gereken ne kadar çok şeye içten içe pek bir meyilli olduğunu... Neticede sabrın ne erdem ne fazilet, aksine insan hayatın en önemli zorunluluklarından biri, yani bir nevi oyunun kuralları olduğunu... Başka türlü, insanın kendisini sağlam bir çalışmaya veremeyip neredeyse hiçbir hayaline ulaşamayacağı gibi içindeki kötüye meyille de başa çıkamayıp sonradan pişman olacağı bir sürü hata yapmaktan geri duramayacağını ve de değiştirmesi elinde olmayan ama memnuniyet verici olmayan gerçekleri kabul edemeyip onlarla sürekli kavga etmekten kurtulamayacağını... (Afremov, Leonid. Night Autumn Park. 2010) Peki insan hayatında sabır vazgeçilmez unsur da kainatın insan dışındaki düzeninde sabrın yeri yok mu? Olmaz olur mu? Hatta kainatın bir anayasası olsaydı bence ilk maddesi sabır olurdu. Çünkü bir izliyorum da kainatı, az önce insan için saydığım sabır görevlerinin en güzel örneklerinin kainat tarafından sergilendiğini görüyorum. Mesela soğuk ve ıssız sonbahar gecelerinin en bilinen figürü olan o, yaprakları sararmış ağaç; "değiştirilemeyeni kabullenme"nin en güzel örneğini sergiliyor bence kendisine verilmiş olan yıllarca bir yere çakılı kalıp büyüyerek şartlar müsait olunca meyve verme görevini icra ederken. Sonra öyle gecelerin sonunda doğuşuna şahit olduğumuz güneş, bıkmadan usanmadan bu doğup batma işini tekrarlarken bize sabrı anlatıyor. İşin bir de görmediğimiz kısmı var: bir gramlık maddenin dahi içinde milyarlarca atom altı parçacık sabırla kendi görevini yerine getiriyor ve galaksimiz başka galaksilerle birlikte yorulmadan durmaksızın dönüyor. Bunların hepsi kainattaki sabra dayalı işleyişi gösteriyor. İşin özü, nispet yaparcasına yahut ders verircesine belli belirsiz şikayet melodileri mırıldanan "iç senfoni"ye, o akıl sır erdirilemeyen koskoca akışına bitmeyen bir sabır türküsü eşliğinde devam ediyor en küçük kuarklardan devasa gök cisimlerine kadar bütün kainat. Ama Yaradan sabrı kainattaki en şaşmaz hak etme ölçüsü olarak yaratıp görmeyi bilenlere bütün mükafatları gizlemişken onun ardına ve sabırsızlığı kendi fermanına karşı gelmek saymışken insanın da gidebileceği pek makul bir yol kalmıyor sabırdan başka. Zira en başta birçok "memnun edici olmayan ama değiştirilemeyen"le yaşıyor her insan. Mesela Murat Gülsoy'un Gölgeler ve Hayaller Şehrinde adlı romanında başkarakter Fuat Chausson babasız dünyaya geliyor. Sonra, belki daha hafif şeyler ama, insan fiziksel özelliklerini, karakterini, yeteneklerini birtakım hoşnutsuzlukları olsa dahi değiştiremiyor veya çaresiz bir hastalığa yakalanabiliyor. Bütün bu durumlarda insanın sabretmekten başka bir şansı olmuyor. Diğer taraftan, bir muradı, bir özlemi oldu mu sabretmekten başka bir yolu olmuyor dilekleri insana yalnızca sabredince verildiğinden mükafat olarak. Mesela Edison olup ampulü icat etmek istediğinde ampulü gerçekten bulması için binlerce başarısız deneme yapması, Mecnun olup Leyla'ya kavuşmak istediğinde bir gün arkadaşı Zeyd'in rüyasında Cennet bahçelerinde Leyla'yla rastlaşmasını beklemesi gerekiyor. Peki sadece değiştiremediği ancak memnun olamadığı gerçekleri kabullenirken veya bir gayeye ulaşmak için çabalarken mi ihtiyaç duyuyor insan sabra? Hayır, zira doğası gereği, haddinden fazla yiyip içmek gibi esasen hata olarak görülebilecek ve zararlı olan birçok işi yapmaya meyilli oluyor insan. Dolayısıyla içinden gelen isteklere karşı durup hatalara düşmemesi için yine sabra ihtiyacı oluyor insanın. Hasılı, bence ana kuralı "sabır" olan bir evrenin içinde pek narin ve de siteme yatkın birer yürekle ayakta kalmaya çalışan garip varlıklarız biz insanlar. Bir de üstüne hata yaptırıcı meyilleriyle sabrı zorunlu hale getiren bir doğamız var. Hal böyle olunca sabrettiğimiz ölçüde ayakta kalabilir, sabrettiğimiz ölçüde hasretlerimize ulaşabilir, sabrettiğimiz ölçüde hata yapmaktan alıkoyabiliriz kendimizi. Nitekim Yunus Emre'ler, Hacı Bektaş-ı Veli'ler hatalardan böyle geri durmuşlar, böyle ulaşmışlardır bulundukları mertebelere. Ancak söylediğim gibi sabır içteki "kötü"ye meyle karşı geliştir; dolayısıyla içten gelen her isteğe karşı çıkmak olarak anlamamak lazım sabrı tabii ki. Mesela memnun olunmayan bir işte çalışırken ve sürekli sıkıntı yaşanırken başka bir iş aramak yerine sırf içteki isteğe karşı çıkmak adına orada çalışmaya devam etmek sabır değil mantıksızlık olur. Bir başka sonbahar gecesinde görüşmek üzere...