Sanatçıları Neden Yalnız Bırakmalıyız?

Geçtiğimiz günlerde Sabahattin Ali'nin müzik eleştirmeni olan kızı Filiz Ali'nin Müzisyen Portreleri adlı kitabını okudum. Pek çok ünlü bestecinin hayatını, akıcı üslubuyla anlatan Filiz Ali, keyif almamıza rağmen kolay tükettiğimiz, yaratılış sürecine dair hiçbir şey bilmediğimiz ya da bu süreci merak etmediğiniz eserlerin mutfağına sokuyor bizi. Sanatçı ve ortaya konan sanat arasındaki ilişkiyi irdeliyor. Ancak bu kitap bana Filiz Ali'nin anlattığı meseleden hareketle daha farklı bir konu hakkında düşünme fırsatı verdi. Bir sanatçının kişiliği ve ortaya koyduğu sanat eseri arasında değerlendirme yaparken nasıl bir yaklaşım sergilememiz gerektiğine dair beyin jimnastiği yaptım ve kendime göre birtakım sonuçlar çıkardım. Bu sonuçlar elbette esnemeye, gelişmeye ve değişmeye müsait, ancak gene de ufuk açısı bir deneyim oldu bu kitabı okumak. Benim savunduğum görüşe göre bir sanat eserini değerlendirirken bu eseri ortaya koyan kişinin kim olduğunu bilmek çok da önem arz etmez. Hatta sanatçının kim olduğunu bilmemeyi bile tercih ederim ben. Bunun birkaç nedeni var. Bir defa sanatçı da sonuç olarak insandır. Üç gözü veya dört kulağı yoktur. Bir sanatçının beyni de sağ ve sol olmak üzere iki lobdan oluşur. Yani şunu demek istiyorum, bir sanatçı ortaya koyduğu eserle var olur. O imzasını ve kişiliğini eserine aktarır. Onun özgeçmişi, kişilik özellikleri, psikolojisi, neşesi, umudu, coşkusu, hüznü sanat eserinde vücut bulur. Bu nedenle sanatçının kişiliğine dair magazinsel merakın beyhude bir çaba olduğunu ve eserin kendisine zarar verdiğini düşünüyorum. Yani resimlerini çok sevdiğimiz bir ressamın bizden farklı bir siyasi ideolojiye mensup olmasını kabullenmek her insanın yapabileceği bir şey değil maalesef. Zıt düşüncelere sahip kişilere karşı geliştirilen ön yargılar o kişilerin yapıp etmelerine karşı da nefret veya ilgisizlik getirebiliyor. Bence bunun en bilindik örneği Ahmet Kaya. Özgün müzik alanında bence son derece başarılı olan ve hatta ülkemizdeki özgün müzik türünün başat ismi olan Ahmet Kaya, sırf siyasi görüşleri ve açıklamaları nedeniyle pek çok kişi tarafından adeta "aforoz" edildi. Kaya, psikolojik şiddete maruz kaldı ve sürgüne gönderildi. Sonunda da Paris'te hayatını kaybetti. Buradan şu noktaya gelmeye çalışıyorum. Sanatçıların şahsi görüşlerine, siyasi düşüncelerine, dinlerine, renklerine, cinsel oryantasyonlarına göre muamele sanatseverliğin ruhuna aykırıdır. Bu sebeple sanatçıları rahat bırakmalı ve ortaya koydukların eserin kalitesini tartışmalıyız. Sanatçıların özel hayatlarıyla uzaktan yakından alakamızın olmaması gerektiğini düşünüyorum ben. En azından kendi adıma konuşacak ve biraz da samimi bir itirafta bulunacak olursam, benim görüşlerimden "siyah ve beyaz" kadar zıt düşüncelere sahip insanlara karşı ne yapıp etsem de soğuyorum. Bu insanların yaptıkları işlere maalesef ki nesnel bir gözle bakmayı henüz öğrenemedim. Tüm çabam zihnimdeki bu önyargı duvarı örme mekanizmasını yerle bir etmek üzerine. Filiz Ali'nin bu kitabını özellikle seçmemin nedeni eser ve sanatçı arasında ayrım yapma becerisi kazanmak istememdi. İlerleme kaydettiğimi ve bir sanat eserinin bende bıraktığı izlenimlerden keyif almaya, sanatçının hatasıyla günahıyla insan olduğunu ve benle aynı görüşü paylaşmak zorunda olmadığına sanırım biraz daha ikna oldum bu kitap sayesinde. Ahmet Kaya'nın enfes şarkılarını sırf aynı siyasi ideolojiyi paylaşmıyorum diye duymazdan gelen kişiler, keşke sanatçıya değil de ortaya konan sanata odaklanmayı öğrenebilseler de Kaya'nın kendine has isyankar ve tutkulu yorumlarından onlar da keyif alabilseler. Arif Topçu