ŞADİYE ŞEYDA İNCE

Kafkavari Hiçbir zaman kafkavari diye niteledikleri kitapları okuyamadım. Bu tarz kitapları heveslenerek aldım ve okumaya başladım ama o kadar ağır ve kasvetlilerdi ki daha yarısına bile gelmeden okumayı bırakmışımdır. Bunun sebebi sanırım kitapları okumaya başladığım anda karakterlerin yerine kendimi koymaya başlıyor olmam. Tahmin edersiniz ki insanın kendini bir böcek gibi hissetmeye çalışması, onun yerine koyması hoş hisler uyandırmasa gerek. Bu karakterin Franz Kafka'nın hangi kitabında olduğunu hepimiz tahmin edebiliriz herhalde. O ince ve bir o kadar da ünlü kitabını daha yedi sayfa bile okumamışken bırakmam ya da neden tutuklandığını bilmeyen bir adamın yaşadığı karmaşık olayları okurken fenalıklar geçirmem sanırım okumak için daha fazla kendimi zorlamamam gerektiğini gösterdi bana ve sanırım bazı kitaplar vakti geldiğinde okunabiliyorlar ancak. Daha hayatı bilmeyen, tam olarak kavrayamamış, dünyayı tanımayan birisi için gereksiz yere karmaşık ve sinir bozucu olaylara bir mana vermeye çalışmak hem zor geliyor hem de insanın insanlara karşı umudunu kırıyor. Zaten bu tarz olayları tanımlamak ve bunu yaratan kişiyi de unutmamak adına kafkavari denmiş ama ben bu tarz kitapları son sayfasına kadar okumaya dayanamadım. Açıkçası hala o kitapları elime almayı düşünmüyorum çünkü fenalıklar basıyor. Çaresizlik, kapana kısılmışlık duygularıyla başa çıkabilmek kolay olmuyor gerçek hayatta da hayal dünyasında da. Kafkavari tarzda, Franz Kafka'nın kitapları haricinde okumak isteyen olursa eğer size Kobo Abe'nin Kutu Adam ve Kumların Kadını isimli kitapları önerebilirim. Bir Japon yazarın bu konuda başarılı olmasına şaşırmazsınız siz de herhalde benim gibi. En azından bu iki kitap Kafka'nınkiler gibi tamamlanmamış değil ve ona nazaran daha bütünlüklü bir yapıya sahip. Tahmin edersiniz ki Kobo Abe ve Franz Kafka'nın kitaplarını aldım ama okumayı tamamlayamadım. Bu, acıklı, kitap okuyamama hikayemden sonra beni birkaç sayfayla bile delirtebilecek yazarın hayatını öğrenmemin, bu kitapları nasıl yazdığını anlamamın daha mantıklı olacağını düşündüm tabii. Gerçekten okuyamasam da yazarın bu tarz bir kurguyla neyi ifade etmek istediğini bilmek istiyordum açıkçası. Kafka'yı anlamak ve anlatmak amacıyla yazılmış kitaplardan biri Marthe Robert'dan Franz Kafka Gibi Yalnız. Günlüğünden, mektuplarından, kitaplarından elde edilenlerle harmanlanmış güzel bir inceleme. Açıkçası keşke bu kitapları okumaya başlamadan önce bu tarz incelemeleri okusaydım dedirtti bana. O zaman kitapları daha anlaşılır olabilirdi benim için, incelemelerden yola çıkarak daha dikkatli gözlerle ve sabırla okuyabilirdim sanırım. Max Brod'a teşekkür etmeden de geçilemez tabii. Kafka'nın vasiyetine rağmen yazıları yakmayan, onları yayınlayan ve bugün onlara ulaşabilmemizi sağlayan kişidir kendisi. Her ne kadar bu kitapları okumayı tamamlayamasam da size söyleyebileceğim tek bir şey var. Bunlar hep yalnızlıktan. Çünkü Kafka'nın yaşadığı dönem ve ailesiyle olan ilişkisi düşünüldüğünde Kafka'nın kendisini yalnız ve soyutlanmış, sadece kurumların, bürokrasinin ve kuralların hüküm sürdüğü labirent gibi bir dünyada yaşadığını düşünmesi, kitaplarında da karakterlerin anlayamadıkları bir olay zinciri içerisinde ve kurtulamadıkları bir dünyada olmalarına şaşırmamak lazım. Kafka hislerini ve yaşadıklarını kullanarak gördüğü dünyayı anlatıyor ve bu dünya, insanlar, olaylar o kadar karanlık ki neler olduğunu anlayamıyorsunuz. Diğer kitaplarda yazarlar olaylar ve karakterler hakkında net bilgiler verirler genellikle ve siz bütün olayları bilen ve uzaktan izleyen bir kişi gibi hissedersiniz kendinizi. Fakat Kafka'nın kitaplarında ne siz ne de karakterler ne olduğunu anlayamadığınız için bir nevi birlikte olayları yaşıyor ve görüyorsunuz, o dünyaya dahil olmuş ve orada yaşıyorsunuz sanki. Bu bir eleştiri mi yoksa övgü mü açıkçası ben de bilmiyorum. Çünkü o karanlık dünyada daha fazla kalamadım ve kitaplar hep yarım kaldı. Aslında bir nevi şu an yaşadığımız dünyayı tasvir etse de, burada neler olduğunu biliyorum ve anlayabiliyorum ya da belki öyle zannediyorum. Olana değil hislerime, tahminlerime güveniyorum belki ya da görmezlikten geliyorum. Yaşamak bir görmezlikten gelme sanatı. Bazen yalnızlığımızı da görmezlikten gelmemiz gerekiyordur belki katlanabilmek için ya da farkında olarak yalnızlığımızı paylaşmak için böyle kitaplar, yazılar yazmak, alakalı alakasız işler yapmamız gerekiyordur. Bu kadar yalnızlık üzerine yazılıp çizilmesine rağmen hala onunla baş edemiyoruz ama. Bir gün biri kendini böcek olarak buluyor yatağında, ailesi onu bu halinden dolayı dışlıyor. Baskılardan kurtulmak adına kendini bir kutuya hapseden, sadece küçük bir delikten bakmak suretiyle dış dünyayla ilişki kuran, kendini yalnızlığa iten biri ya da kum tepeciklerinin arasındaki bir köye, yalnızlığa zorla hapsedilmiş başka biri... Bu karakterlerin ortak yönü, ya kendi istekleriyle yalnız kalmış olmaları ya da zorlanarak, buna sebep olarak yalnız bırakılmaları ve bu karakterler aslında bizim ütopik yansımalarımız. Ben hep yalnızlık değil de, insanın yalnız kaldığında kendi kendiyle baş edememesidir acı veren diye düşünmüşümdür. Yalnız kaldığımızda kendimize tahammül edebiliyor muyuz her zaman gerçekten ya da yalnız kalmaya tahammülümüz var mı diye sormak lazım. Yanımızda birisi olmasına gerek bile kalmadı artık; cebimizde telefonumuz, dizimizde bilgisayar, bir de internet varsa her şekilde herkesle bağlantı kurabiliyorsunuz. Sanırım enerji ve bağlantının olmaması modern insanın kabusu. Elektrik kesildiğinde kendi kendinizle baş etmeye tahammülünüz var mı? Belki bu yazıyı okuduktan sonra 'ee yani?' ya da 'bu yazının amacı/sonucu ne?' diyebilirsiniz. Bu sorulara cevap veremem açıkçası çünkü ben de bilmiyorum. Trajikomik oldu biraz, kafkavari belki.