Sanat ve Politik Tutum

Sanat dediğimiz kavramı düşünürken birçok daldan oluşan ve her dalının da farklı yönlere savrulduğu bir ağacı hayal ediyorum. Her dalında farklı bir tarzı ve çeşitliliği bulunduran bu ağacın, geçmişten bu yana ortaya konulan tüm sanatsal eserleri barındırdığını düşünelim. Edebiyat, resim, müzik ve daha birçok farklı tarza sahip olan bu ağaç, aynı zamanda kendi dallarında da çeşitlilik gösteriyor. Tarzlar arasında bile konu ve tema bakımından birçok çeşitliliğe sahip olan bu ağaç, yüzyıllardır insanların sanatsal ihtiyaçlarını gidermelerini sağlamıştır. Kimi zaman aşktan bahsedip o duyguyu insanlara sunmuş, büyük keyifler verip kimi zamanda içlerindeki acıyı hissetmelerini sağlamıştır. Kimi zaman doğadan bahsedip rüzgarların küçük hışırtılarını bedenimizde hissetmemize ve tersinden güzel gökyüzünün hiddetlenmesiyle ortaya çıkan korkuyu anlamamıza yardımcı olmuştur. Ancak tüm bunların ötesinde, realizm akımı ile birlikte bu ağaçta kimi sarsılmalar meydana gelmiş; bu akımın sanata büyük bir ölçüde ilerlemeye kaydettiği ortaya çıkmıştır. Realizm ve sonrasında gelecek akımların etkisiyle, bu ağaç artık evrilmeye başlamış ve sanat bambaşka bir yöne doğru eğilmiştir. Yani politik tutum, sanatı sanat yapan unsurlardan bir tanesi olmuştur. Herhangi bir sanat eserinde görmezden gelemediğim unsur haline gelen politik tutum, benim için bir eseri sanatsal değere taşıyan en önemli faktörlerden birisidir. Günümüz dünyasını düşünecek olduğumuz zaman, birçok sıkıntının barındığı bir zaman diliminde yaşıyor olduğumuz pek açık. Savaşlardan sömürülere, ezilmişlikten fakirliğe uzanan birçok sorunun dünyamızı her gün daha da kötü bir hale soktuğu bu sistem içerisinde sanat adına yapılması zorunlu olan bir şeydir politik bir tutuma sahip olabilmek, evrensel olabilmek. Çünkü bu, her zaman tüm yaşanan zorunluluklara karşı ayakta durabilmek olacaktır, doğruyu savunabilmek olacaktır. Bu noktada bu işi mükemmel bir şekilde yapan ve bu sayede dünya şairi olarak kabul edilen Nazım Hikmet'in yakınlarından bir tanesi, yine en büyük dünya şairlerinden birisi olan Pablo Neruda karşımıza çıkıyor. Evrensel tutumunun getirdiği kuvvetle birlikte politik tutumunu şiirlerinden ayırmayan Neruda, aslında daha çok bu tutumu sayesinde dünya şairlerinden birisi olarak kabul ediliyor. Neruda'ya da Hikmet'e de baktığımız zaman göreceğimiz "evrensellik" kavramı ve bunu kullanışları aslında onların politik bir tutuma sahip olması sonucu olarak ortaya çıkan bir şey olduğu karşımıza çıkıyor. Düşündüğümüz zaman, evrensel olmak ve tüm dünya insanları fark gözetmeksizin bir olarak görmek sadece yaşadığımız sisteme karşı durmak ile sahip olunabilecek bir şey. Çünkü yaşadığımız sistem, insanların arasındaki rekabeti artırmak ve onların birbirlerine karşı silah tutmasını sağlamakla görevli. Neruda ise yaşadığımız sisteme karşı politik tutumunu Yeryüzünde Konaklama adlı şiir kitabında mükemmel bir şekilde devam ettiriyor. "Yalnız mı bırakacaksınız onları? Sıra size de gelecek sonra! Yalnız mı bırakacaksınız onları? Hayat mezara mı girsin, ve insan gülüşleri boğulsun mu lağımlarda ve acı dolu hikayelerde?"(Neruda 2015) Bu dizelerde de göründüğü üzere haykırır gibi insanlara seslenen Neruda, politik tutumunu açıkça belli ederek aslında kendisini sistem eleştirisi yapmaktan geri çekmiyor. Evrensel olabilmenin gereği olduğunu belirttiğim bu tutum şairi ileri taşımakla birlikte onun gerisinden daha da bilinçli bireylerin ortaya çıkmasını sağlıyor. Bilinçli bireylerin tutumu ise şüphesiz ki bizi olması gereken gerçekliğe taşıyan araç olacak. Bir gürültüye karşı olmak, yani yozlaşmış düşüncelere direnen ve bulunan yanlışlıklara itiraz edip çözüm üretmek, bu sanatın büyük bir yardımıyla gerçekleşecek. Bu nedenle, Neruda gibi şairler, gökkuşakları olacaklar içerisinde bulunduğumuz karanlığın. Kısacası, apolitik eserlerin günümüz dünyasındaki öneminden söz etmek bu dünyanın gerçek yaşamına bir katkı sağlamayacaktır. Ardı kesilmeyen sorunların barındığı bu düzende apolitik eserlerin ortaya koyulması, olması gereken sanat açlığını karşılamayacaktır. Çünkü bozuklukların görmezden gelindiği bir dünyada ve bu bozuklukları en iyi anlatan "sanat" gerçek kimliğine sahip olmadan, yani gerçekliğe sahip olmadan hiçbir zaman işlevsel olamayacaktır. Fakat Neruda başta olmak üzere, Hikmet başta olmak üzere ve onun gibi nicelerinin ışığında bu sanat her zaman yaşamaya devam edecektir.