MADALYONUN ÖTEKİ YÜZÜ

Sinema delisi biri olarak belki de alışamadığım tek film türü müzikal filmlerdir. Lakin her durumun istisnaları vardır. Fransız İhtilali sonrası Fransa halkının durumunu ustalıkla işleyen Les Misarables 'ın sinema uyarlamasını izlediğimde müzikal filmlere olan bakışım bir anda değişiverdi. Victor Hugo'nun ölümsüz romanı Sefiller' den uyarlanan müzikali izlediğimde kendimi sokaklara atıp isyan çıkartmak istiyorum. Filmde verilen duygu şarkılarla katlanıyor, adeta elle tutulur hale geliyor. Hepimiz 1789 Fransız İhtilali'ni duyduğumuzda "insanlar krala isyan etti ve kazandılar" diye düşünürüz. Çoğumuz mevcut kralın indirilip ondan pek farkı olmayan başka bir kralın başa geçtiğini, fakir halkın hakları konusunda hiçbir değişiklik olmadığını bilmeyiz. Filmde söylendiği gibi "Öldükleri zaman herkes eşittir". Kral ve soylu grubu bolluk içinde yaşarken sokaklarda binlerce insan bir parça ekmek bulamamaktadır. Mesela filmin başkarakteri "Jan Valjean" ı ele alalım. Ablasının çocuklarını doyurmak için her yola başvurur ama kendine para kazanacak bir iş bulamaz. Çocukları doyurmak için son çare olarak fırından bir ekmek çalar ve yakalanır. Mahkemeye çıkarılır ve sonuç olarak 19 yıl kürek cezasına mahkum edilir. Soylular "kuş sütü eksik olmayan" masalarında yemek seçerken çocuklar için ekmek çalmanın cezası bu mudur? Çocuklarına bir lokma yemek götürmek isteyen adamın hayatı sona mı ermelidir? Peki ya toplum tarafından hor görülmüş, dışlanmış birisinin iyilikten anlamasını bekleyebilir miyiz? Siz basit bir sebepten 19 yıl hapis yatsanız insanlığa karşı iyi duygular besleyebilir miydiniz? Hapisten çıkıp bırakın çalışacak bir işi yatacak bir yer bile bulamayan Jan Valjean insanlığa saygı mı duymalıydı? Ama şansına bölgenin piskoposuna rastlar ve onun evinde yemeğe ve yatıya kalmaya davet edilir. Piskopostan bu kadar iyi bir davranış beklemeyen Jan Valjean ne yapacağını bilemez ve gümüş şamdanları çalıp evden kaçar. Ama şansı yaver gitmez ve yakalanıp piskoposa geri götürülür. Yine hapse gönderilmeyi bekleyen Jan Valjean, piskopostan duyduklarıyla şaşkına döner. Piskopos şamdanları ona hediye eder ve ondan şikayetçi olmaz. Bu; Jan Valjean' ın toplumdan gördüğü belki de ilk iyiliktir. Bu iyilik karşısında şaşkına dönen Jan Valjean, gümüş şamdanları iyilik yönünde kullanmaya karar verip ismini değiştirir ve bir fabrika kurar. Fabrikası yüzlerce işsize iş kaynağı olur ve pek çok kişi onun sayesinde geçimini sağlar. Ayrıca hapisten çıkınca kendi başına gelenleri unutmaz ve geçmişi nasıl olursa olsun herkesi işe alır. Lakin onun haberi olmadan küçük bir kızı olan masum bir kadın fabrikadan atılır. Küçük kızıyla ortada kalan Fantine; insanlığın kötü yanını ilk kez görür. Ama yanında küçük kızı varken kim ilk darbede pes eder ki? Maalesef biz insanlar birbirimizi ezmeyi çok seviyoruz. Eline azıcık güç geçiren diğerlerini ezmeye başlıyor. Belki bu örnekte güçlü taraf olan soylular güçsüz olan köylü sınıfı eziyor. Ama başkalarını küçük görmek için kral ya da soylu olmak gerekmez. Mesela filmdeki hancı Thenardier çifti. Aslında fakir bir han işletiyor ama çaresiz durumda bir kadın onlara gelince kendilerini çok güçlü zannedip güçsüzü eziyorlar. Bu sırada işten atılmış kızına bakacak durumu olmayan Fantine kızına bakacak birini bulmak zorunda. Sonunda hancılarla anlaşıp kızı Cosette'i oraya bırakıyor ama hancı çiftin kızına nasıl davranacağından bihaber. Fantine kızını bırakır bırakmaz hancı çift kıza bir hizmetçi gibi davranıyor, üstüne üstlük uydurma sebeplerle Fantine'den para istiyor. Fantine ise bu parayı toplamak için sağlam dişlerinden tutun da saçlarına kadar satabileceği her şeyi satıyor. Lakin gelen para kendi kızına değil, hancının kızlarına harcanıyor. Hayatta kötü şeyler olduğu kadar iyi şeyler de olur. Madalyonun bir yüzü kötüyse diğer yüzü iyidir. Jan Valjean olanları öğrenir ve Fantine in küçük kızını kurtarır ve kendi kızı gibi büyütür. Küçük kızına gözü gibi bakar. Lakin bir gün kızını düzenli olarak bahçede bir adamla konuşurken görünce beyninden vurulmuşa döner. Ertesi gün kızı da alıp oralardan taşınır. Bahçede gördüğü adam genç Marius'tur. Cosette ile tanışıncaya kadar arkadaşlarıyla devrim hayalleri kuran Marius ne yapacağını bilemez hale gelir. İşçi sınıfı ile soylu sınıf arasındaki uçurum her zaman herkesin gözü önünde saklanan bir durum olmuştur. Soylular başkalarını düşünmez, işçiler ise o kadar ezilmiştir ki hakkının yenildiğini fark etmez. Ama o yıllarda Fransız İhtilali ile açığa çıkan düşünceler hala gündemdedir ve halk kralı tekrar devirip haklarını geri almak ister. Halkın belirli bir kesimi bir özgürlük savaşını zorunlu görmektedir. İşte Marius bu kesimdendir. Cosette ile buluşamayınca ne yapacağını şaşırır ve fırsatı değerlendirip başlayan isyana katılır. Lakin isyan biter, ordu isyancıları bastırır ve bütün arkadaşları ölür. Marius ise kimliği bilinmeyen biri tarafından kurtarılır. Üstüne üstlük Cosette geri dönmüştür ve babası onunla evlenmesine izin vermektedir. Jan Valjean ölmek üzeredir ve kızını onu gerçekten seven biri ile evlendirmek istemektedir. Jan Valjean ve Fantine'in trajik hayatları Marius ve Cosette'in mutluluklarına vesile olmuştur. Böyle adaletsiz dönemleri yaşamasına rağmen, Jan Valjean'ın hayata mutlu bir insan olarak veda etmesi bence başına gelen en hakiki olaydı. Çünkü zor zamanlarda bile yaşasa, her insan hayattan kendi mutluluğunu bulabilir. Cosette'in Jan Valjean'ı baba olarak görmesi, Marius'un arkadaşlarının ölümüne rağmen Cosette ile evlenip mutluluğu bulması bunun kanıtıdır. Tarihi araştırırken elim olaylara denk gelsek de, her zaman bu olayları sinemada gördüğümüz gibi içselleştiremiyoruz. Bu bakımdan filmin görevini yerine getirdiği ve zamanının olaylarını yeterli düzeyde yansıttığını düşünüyorum. Bize bu empatiyi yaşatmakta Jan Valjean'ı oynayan Hugh Jackman ve Marius'u oynayan Eddie Redmayne'in payının oldukça büyük olduğunu düşünüyorum.