HEPİMİZ GİBİ

Hiç şüphe yok ki yüzyıllar boyunca envai çeşit milletten milyonlarca insana ev sahipliği yapan, izzeti ikramda bulunan, kucak açan, yetiştiren Anadolu coğrafyası birbirinden ilginç, rengarenk ve karmaşık tiplemeler barındırır. Kah Şark veyahut Anadolu kurnazları kah evliyalar olsun, kah üçkağıtçılar kah ermişler olsun, açıkgözler ve işi bambaşka boyutlara taşıyan Zübükler... Nedir Zübük? Kimdir Zübük? Zübük: halk arasında kendi çıkarları için her yolu mubah sayan kişi için kullanılan deyimdir.* Kısaca menfaatçi, düzenbaz, dalavereci, uyanık kişiler için sarf edilen sözdür. İşin gerçeği zübük kelimesi dağarcığımıza Aziz Nesin'in unutulmaz eseriyle birlikte gelmiştir. Üstad Nesin kimi veya neyi işaret etti bu ifadeyle bilinmez ama zübük kelimesi Zübükzade İbraam Bey'in babası Zeybekzade Kara Yusuf Paşa'dan gelmektedir, Nesin eserinde Zeybek kelimesini evirip Zübük yapmıştır. Anadolu! Ah Anadolu! Güzel Anadolu! Böylelerine çok ev sahipliği yapmıştır Anadolu. Esasen ev sahipliği yapmaktan çok öte, bizzat yetiştirmedir Anadolu'nun yaptığı, zübükler Anadolu'nun öz kendi evlatlarıdır. Anadolu'da yetişir böyleleri, kendisinin bile camiye hiç yolu düşmezken kasabaya okul yerine ikinci bir camiyi yapmak isteyenler bu topraklarda filizlenirler ve bu kültürde büyüyüp gelişirler. Aslında bu sebepten, hepimizde bir parça zübüklük vardır. Çünkü parçası olduğumuz bu topraklar birer zübük olarak yetiştirir hepimizi. Zübük karakterini canlandıran Kemal Sunal'ın aynı adlı filmde gazeteciyle arasında geçen diyalogda "... hem bu memlekette bir tek zübük ben miyim? Aslında hepimiz birer zübüğüz. Zübük olmaya zorlanmışız."** Sözlerini sarf etmesi durumumuzu en iyi açıklayan ifadelerden birisidir. Aziz Nesin'in fevkalade anlatımlarla bezenmiş romanına gelirsek, kimler yok ki bu romanda! Belediye seçimlerinde Zübükzade'ye rakip çıkan Avukat Burhan Bey, düzinelerce metre kumaştan Zübükzade İbraam'a kıyafetler diken terzi Cemal, iki köy arasındaki yayla husumetini çözmesi için Zübükzade'ye para yediren Alucanlı Sabr'ağa, 'şehit düşer, herkes bizi lanetler' diyerek namaza duran Zübükzade'yi vurmayan ancak namazın bitmesini beklerken kabristanda rakı içen Kör Nuri ile Deli Celil ve daha nice zübükler var bu romanda. Akıllarınca hepsi birbirinden kurnaz, birbirinden uyanık, işini yürütmeyi bilen insanlar, hepsi apayrı birer zübük. Öyle ya, Zübükzade'den medet umduklarına göre hepsinin işinde bir dalavere... Kimisi bir tanıdığını bir makama, mevkiye yerleştirmek ister, kimisi diğer köyle arasındaki husumeti 'yukarıdan' çözdürmek ister. Peki, bunları 'yukarıdan' kim çözebilir? Kim olacak, rüşvetin, adam kayırmanın, işgüzarlığın, dalaverenin vücut bulmuş hali Zübükzade İbraam Bey! Düşünceli 2 Zübükzade İbraam Bey küçük bir kasabada yaşamaktadır, fakat devamlı olarak şehre gider, sözde eş, dost, akraba ve köylünün sorunlarını çözmek için 'yukarıdakilerle' temas halindedir. Katiyen bir şehirli değildir lakin bir köylü de değildir. Kırsal hayatın insanı ile kentsel yaşamın insanı arasındaki ince bir çizgidedir, ikisini de görmüş, yaşamış ve Şark kurnazlığı, Anadolu kurnazlığı dediğimiz her türlü oyunu, hileyi yaparak köylülere kendini şehirli gibi göstermektedir, tam da ataların dediği gibi 'kağnı gölgesinde yürüyüp de onu kendi gölgesi sanan ittir Zübükzade. Tam olarak onu diğerlerinden ayıran, farklı kılan ise budur. Yanında yürüdüğü kağnıya yakından bakmış, yol yordam öğrenmiştir. 1961 yılında ilk basımı yapılan Nesin'in bu eserini bir kenara bırakıp kendimize dönüyoruz tekrar. Kendimize bakıyoruz, çevremize, ülkemize, etrafımızdaki zübüklere. Roman çağını aşmış, bugünleri görmüş diyoruz. Zamandan münezzeh bir eser. Zübükler dün de varmış, bugün de varlar, yarın da olacaklar diyoruz. Bu coğrafyanın, bu kültürün yazgısı bu! Ne yapmalı peki bu zübüklerden kurtulmak için diye sorarken, Kemal Sunal'ın etkileyici sesi çalınıyor tekrar kulağımızda: zübüklerden kurtulmanın birinci çaresi, önce kendimize bakmak, kendi zübüklüğümüzden kurtulmaya çalışmaktır.** Sahi, ne demiştik yazının başında? Hepimizde bir parça zübüklük var, uzakta aramaya gerek yok, her sabah baktığımız aynalar biz zübüklerin ta kendisini göstermiyor mu?