Sandığımız kadar özgün müyüz?

Sanat yapmanın bence en güzel yönü, apaçık olanla dalga geçmek. Grayson Perry insanların kendilerini nasıl gördüğünü ve nasıl yaşadıklarını anlamak için çok iyi gözlemler yapan ve kimi zaman onların kılığına bile giren İngiliz bir sanatçı. Pera Müzesi'nde ve CerModern'de iki kere gezme şansı edindiğim Küçük Farklılıkların Kibri sergisi de bir çok şeyle dalga geçiyor. Yukarıdaki görsel de sanatçının orta sınıftaki her bireyde bulunan bazı özelliklere bakışını aktaran çalışmalarından biri. Beni de bu konudaki dalgacı yönüyle orta sınıf olarak kendimizi nasıl gördüğümüz üzerine biraz kafa yormaya itti. Orta sınıfı orta sınıf yapan şey en basit ifadesiyle eğitim. Bugün oturdukları yere gelebilmek için inanılmaz miktarlarda kafa yormuş, zekasını kullanmış ve hayatını bilek gücüyle değil kafasıyla kazanmış insanlardan söz ediyoruz. Kendilerine zaman ayırma lükslerinin bulunması orta sınıfı yıllarca sanata, spora, felsefeye, müziğe, kısacası kendilerini çeşitli dallarda geliştirmeye itmiş. Fakat bununla da sınırlı kalmamış, bu gelişmişliği insanlar arasında bir kıyaslama mekanizması haline dönüştürmüş. İnsanlar birbirlerini boş ya da dolu diye damgalarken, bunlardan faydalanmaya başlamış. Kişinin başkaları hakkında böyle kanılara varması da ona bir özgüven ve büyüklük hissi vermiş. Kendimizi öyle zorunlu hissetmişiz ki orijinal ve farklı olmaya, diğer yönlerimizle birbirimizin kötü kopyaları haline dönüştüğümüzü fark edememişiz. Birbirimize kas gücü ya da para yönünden büyük üstünlükler sağlayamayınca çareyi sanatı ve bilgi birikimini bir çeşit araç olarak kullanmakta bulmuşuz. Kendimizi diğer sını ardan üstün görmek için de bundan faydalanmışız. Orta sınıfa mensup bir kişiye rastlayamazsınız ki üzerine saatlerce dil dökebileceği ve size bununla üstünlük kurduğunu hissedeceği bir konu olmasın. Buna kesinlikle kendim de dahilim. Bunu ilk fark ettiğim zaman çok büyük bir şaşkınlık içinde kaldım, sanrım Perry'nin amacı da buydu. Nasıl olup da aynı şeyin mavisiyle kırmızısı arasında bu kadar çekişebildiğimize ve bunun farkına varamadığımıza hayret ettim. Bir süre sonra aynılığımızın sanatsal zevklerle de sınırlı olamadığının farkına vardım. Kendimize ait olduğunu düşündüğümüz bazı elitist zevklerin aslında ne kadar yapay olduğunu gördüm. Resmin de göndermede bulunduğu kahve içmek mesela. Kahve içmenin kendisinden bahsetmiyorum tabi ki, bahsettiğim şey bu eylemin üzerine yüklenen anlamlar. Kahve içmenin yüceltilmesi, ncanın tutuluşundan, aroma fark edebilmeye kadar edinilen kazanımlar. Aslında sadece uykumuzu açması için kullandığımız acı bir bitki özünden söz ediyoruz. Gelin işin ulaştığı boyutu siz görün. Bunu kitap okumaya ve sergi gezmeye de uyarlayabiliriz. Elbette ki yine eylemin kendisinden bahsetmiyorum, asıl değinmek istediğim, o sergi salonundan çıktıktan ya da kitabın son sayfasını çevirdikten sonra, bunu başkalarına karşı nasıl bir silah haline dönüştürdüğümüz. Popüler olan artık net bir obje ya da konsept değil, kendini diğerlerinden ayıracak bir şey bulmak ve bunu en etkili şekilde diğerlerine pazarlamak. Olaya bu yönden bakarsak, aslında orta sınıf mensubu olan hepimizin aynı şeyin peşinde olduğu aşikar. Burada "Bu iyidir, kötüdür."den ziyade hepimizin ortak bir amaçta birleşebilmesi bence ilginç ve dikkate değer olan. Bütün bunlardan yola çıkarak ben şuna ulaştım: ilgilendiğim sanat dalı, spor, ne varsa, bunları yapma amacım başkalarını etkilemek değil, kendimi geliştirmek hatta daha da önemlisi 'an'dan keyif almak olmalı. Çünkü işin içine popüler kültür girdiği an yapılan her iş boşuna ve farkına varmadan yapılmış oluyor. Başta bir lüks gibi bahsettiğim boş vakitlerimizin aslında sandığımız kadar fazla olmadığını fark etmek için ölüm döşeği fazla geç. Ufuk Usubütün