Farklı Düşün Fark Yarat

Günümüz eğitim ve iş hayatında, bireylerin kendilerini kanıtlayabilmesi, "ön plana" çıkarabilmesi ve iyi bir konuma gelebilmesi için "yaratıcılık" önemli bir yer arz etmektedir. Farklı düşünen, işine kendi yorumunu katan ve yeni ürünler ortaya çıkaran kişiler; "sıradan" hale gelmiş, eskimiş ve geçerliliğini yitirmiş olguları kırarak, evrenimizi ve düşünce yapımızı günceller. Bu güncellemenin öncüleri el üstünde tutulur, ön plana çıkar; yarattıkları fark, onları milyarların arasından açığa çıkarır. Bu "ön plana çıkma" süreci, reklam ve tanıtım gerektirdiği için her yaratıcı birey fark edilemeyebilir, yok olup gidebilir. Farklı düşünce denince akla dünyanın önde giden teknoloji firmaları, yöneticileri ve mühendisleri gelebilir ama atlanılan birçok "sıradan" insan da var; deliler, şizofrenler... Yakın zamanda okuduğum, Okay Uludok'un, 40 Şizofrenden 1 Öykü adlı yapıtı; ne denli yaratıcı düşüncelerin, kurguların ve hikayelerin sönüp gittiğini fark etmemi sağladı. Beni, nasıl daha yaratıcı olup, düşüncelerimi günlük hayatla bağdaştırıp, mantıklı ve anlaşılır bir şekilde nasıl açıklayabileceğim üzerinde düşünmeye sevk ederken; neyin "normal" neyin "anormal" olduğunu sorgulamama sebep oldu. Günlük hayatta "anormal" olarak tanımlanan, benim az önce "sıradan" olarak tanımladığım deliler ve şizofreniler, farkında ol(a)madığımız boyutta yaratıcı bireyler aslında. Okuduğum kırk öyküde de şaşkınlık ve hayret içerisinde kaldım; bazı düşünceler saçma gelirken bazılarına hayal gücüm yetmedi bile. Bu insanların "anormal" olarak sıfatlandırılmasının sebebi bu olsa gerek; "çoğunluğu" normal olarak baz alan toplumda, kalıplaşmış değer yargılarına ters gelen düşüncelerin "saçma" olarak nitelendirilmesi ve bireylerin "anormal" olarak damgalanması... Tamam, hepimiz biliyoruz ki "şizofreni" bir hastalık; görsel ve işitsel halüsinasyonların bireyin "gerçeği" karıştırmasına sebep olan bir hastalık. Ama şunu kabul edemiyoruz ki onların da gerçeği bu, normali bu. Onların düşüncelerini reddetmektense saygı gösterip göz önünde bulundursak kim bilir teknoloji, tasarım, edebiyat ve felsefe ne kadar ilerleyecek. Herkesin elinden düşmeyen kurgusal metinler, hangi akla hizmet yazıldı acaba? Vampirler, kurtadamlar, büyücüler; elfler, jediler, orklar, çok mu mantıklı karakterler de bu kadar ön plana çıktı? Bunlar yaratıcı düşünceler, var olmadığını bildiğimiz (!) ama yaşayışlarını okumaktan ve hayal etmekten keyif aldığımız figürler. Peki bizim ne farkımız kaldı şimdi delilerden, şizofrenlerden? Onların hayalleri, gerçekleri iken; biz, hayalle "gerçeği" ayırt edebiliyor(muş)uz; sanki neyin gerçek olduğundan yüzdeyüz eminmişiz gibi. Var olmadığını bildiğimiz figürler demiştim, peki kime göre neye göre yoklar? Ya gerçekten varlarsa? Şu anki teknolojimizin, bilimin ve beyin gücümüzün bundan emin olabileceğini söylersek, büyük bir yanılgı içerisindeyiz demektir. Sınırları keşfedilmemiş evren ve beynimiz dururken kesin yargılar söylemek normal mi sizce? Şimdi kim normal kim anormal? Ben normalim, sana sorsam sen de normalsin, "peki 'normal' ne?" desem "biziz" mi diyeceksin? Bu kavramların belli cevaplarının olmadığını, kişiden kişiye değişebileceğini söyleyebilirim. Delileri ve şizofrenleri "sıradan" diye tanımlama sebebim de bu; birisinin normali, başkasının anormali olabilir. Peki yaratıcı düşünceyi bize göre "normal" olanlarla sınırlandırmamız mantıklı mı? Bize saçma gelen düşünceler aslında yaratıcı değil mi? Hayır, yaratıcı. Sen yürüyen uçak hayal edebildin mi? Ya da "Allah" diyen tirbuşon? Hayır çünkü bunlar sana saçma geldi ama başkasına mantıklı, komik ve hatta "mümkün" gelmiş olabilir. Ufuk Bora Üşümüş Bunları göz ardı etmek, bizim düşünce evrenimizi kısıtlar. Çocuklar için çok yaratıcı derler ya, boşuna değil; neyin (bilimsel olarak) mantıklı neyin mantıksız olduğuna karar verebilecek yaşta değiller ve her şeyin var olabileceğini düşünmekteler. İlerde bunu kısıtlayan da eğitim sistemi. Halbuki şu an çoğumuza saçma gelen fikirler, başyapıt olabilecek kurgusal edebi metinlerin konuları olabilir. Yaratıcı olmak da bu yüzden önemlidir iş ve eğitim hayatında zaten; çoğumuz birçok düşüncemizi "imkansız" ve "mantıksız" olarak sınıflandırıp çöpe atarken, bu düşünceleri mantıklı ve mümkün kılan, günümüz koşullarına uyarlayıp, bizleri ikna eden insanlar ön plana çıkıyor, fark yaratıyor bu dünyada. Yaratmak Tanrı'ya mahsustur derler. Peki ya Tanrı, insanoğluna aklı ve düşünme kabiliyetini verirken yaratıcılık özelliğinden de bir parça aktardıysa? Ya biz farkında değilsek? Saçma diyip kenara attığımız fikirler ya ilahi bir gücün ürünleriyse? Ya deliler ve şizofrenler, Tanrı'nın dünyaya yansımalarıysa? Hayır, onlarda bizler gibi "sıradan" ancak farklı "normal" lere sahip insanlar. Bizim düşüncelerimiz "yaratıcılık" iken onlarınki neden "saçmalık" olsun? Hepimiz Tanrı'nın yansımasıyız, hepimizin kendimize göre mantıklı düşünceleri var. İş ve eğitim hayatında önemli olan bu düşünceleri başkalarına da kabul ettirebilmek; delilerin yapamadığı bu olsa gerek.