(Fotoğraf Özge Cöne, Londra, 2014)

Türk edebiyatının son dönem, genç bir yazarlarından olan Hakan Günday'ın AZ romanı, yazarın yedinci eseri. Sekiz romanının olması 1976 Doğumlu bir yazar için oldukça fazla bir sayı gibi görülebilir. Ancak romanlarındaki sürükleyici anlatımı, adeta sinema izlercesine olayları canlandırması karşısında açıkçası ben bu sayıya şaşırmadım. Hakan Günday; " İlk ve son harf arasındaki onlarca harfi aşan, A ve Z'nin kavuşmasının hikayesi" diye romanını özetlemek istese de roman, hakkında çok daha fazla konuşulmasını gerektiriyor. Kitabın ismi benim için Doğu Roma'nın, İstanbul'un birçok mozaiğinde yan yana gördüğüm A ve Z harflerinin, sonradan sanat tarihinden öğrendiğim, her şeyin en başı ve en sonu olarak tabir edilen tanrının sembolleriymiş. Romanın konusunun neredeyse hepsi inançları uğruna iğrençleşmiş insan hayatlarının etrafında geçtiği için direkt olarak kendimce bu göndermeyi yaptım. Açık bir toplumun yanı sıra varlığını bildiğimiz ancak iç dünyalarına giremediğimiz kapalı bir toplum olan cemaatler yapısına kapı aralayan, toplumlar arası süregelen siyasi ilişkilerin bireyler üzerindeki etkisi ve bunun kapalı topluma nasıl yansıdığı, bu ilişkilerle beslenen insanlar, özellikle şiddetin hakim olduğu bir kültürde biçimlenen karakterler... Tüm bu oluşumlarla ilgili çok fazla şey düşündürtmesi açısından gerçekten başarılı bulduğum bir roman oldu Günday'ın romanı. Farklı yerlerde, farklı görünen hayatları olsa da ruhsal sarsıntı geçirmelerine neden olan şiddete maruz kalmış insanların benzer acıları yaşadıklarını, önce şiddete, haksızlığa uğrayan masum birer çocukken, büyüdükçe kendileri de şiddeti uygulayan birer zalime dönüştüklerini soluksuz izledim AZ romanında. İkisinin de isimleri Derda olan roman kahramanlarının hayatında çok fazla tesadüfün yer alması önce şaşırtıcı gelse de düşününce öyle olmadığı fark ediliyor. Tesadüf diye bir şey yok aslında, aynı şiddete maruz kalınan bir hayatta insan davranışlarının neredeyse aynı olması kaçınılmaz olan. Bu sadece belli bir coğrafyada yaşanıyor da değil. Dünyanın neresinde olursa olsun, bu böyle. Böylesi yaşanmaz dediğiniz farklı bir coğrafyada da kapalı topluluklar ve karanlık dünyalar var sonuçta. Şiddetin neredeyse iletişim biçimi olduğu bir hayatın aksine, edebiyatın, sanatın iletişim dili olduğu bir hayatta oluşacak değişimi de başarıyla aktarıyor okuyucuya Hakan Günday. Okuldan alınarak, annesi tarafından kendisinden çok büyük bir cemaat ileri gelenine satılan 11 yaşındaki Derda ve bir mezarlığın dibindeki gecekonduda kanserli annesiyle yaşayan, babası cezaevinde olan Derda ismindeki erkek çocuğun yaşam öyküsüdür romanda anlatılan. Uyuşturucunun, silah ve gaspın, cinayetlerin, sadizmin, mazoşizmin, tecavüzün hakim olduğu karanlık bir dünyada yetişen çocuklar, ilerleyen zamanda Oğuz Atay ve ünlü romanı Tutunamayanlar'la tanışırlar. Ve onlar için dönüşüm başlamıştır. Sanatın insan ruhunda yarattığı değişimi böyle bir kurguyla aktarıyor Hakan Günday okuyucusuna. Aslında yaşadığım toplumda çokça yaygın ve bir şekilde de fazla olan insanların, mahallelerinde yaşamasam da bir şekilde nasıl olup bittiklerini tahmin ettiğim hikayelerinden biriydi. Televizyonlarda dillendirilmeyen, haberlerde birbirleri ardına normalleştirilen olayların en ince detaylarına kadar anlatılmış haliydi. Yazar hikayeyi anlatırken tabii ki yer yer ağır küfürler de kullanıyor fakat bu yazılanları daha da inandırıcı kılıyor. Sanki gerçekten o evdeymişim ve o evde kapatılmışım ya da dilini hiç bilmediğim bir ülkede kapatıldığım yerden kaçmışım gibi hissettim bazı yerlerinde. Kadın Derda'nın hikayesi beni daha çok etkiledi. Kadın Derda'nın başına gelenler hem ülkemizde hem de yurtdışında yaşayan binlerce göçmen kadının başına gelenlerin bir toplamı gibiydi. Son zamanlarda özellikle İngiltere'de tartışılan kadınların yüzlerini bütünüyle örtecek şekilde dolaşmaları, kitapta başka bir kıyafet biçimi bilmeyen oldukça cahil bırakılmış bir kadının dış dünyaya ilk kez çıkışı üzerinden anlatılıyordu. Dini özgürlüklerden öte bir kadının başka bir seçim şansı bırakılmadan sadece bir grup erkeğin emrinde bilinçli bir şekilde köleleştirilmesi durumunu Hakan Günday sanki tüm olayların bire bir tanığıymışçasına yazmıştı. Yaşadığım şehirde bazı yerlerde artık bana çok doğal gelen bu çarşaflı giyim özellikle kısa kısa gittiğim Avrupa ülkelerinde karşılaştığımda bana çok garip gelmiştir hep. Sanki Avrupa'nın hiçbir ülkesinde böyle bir inanç yokmuş ya da böyle insanlar dolaşamazmış gibi düşünürüm. Özellikle Londra'nın belirli mahallelerinde gördüğüm manzaralardan sonra batı ülkelerinde bunun daha başka bir boyutta olduğunu anladım. Çarşafı bir inanca olan bağlılıktan çok dış dünyaya karşı olan yabancılığı gizlemek ve bir anonim görüntü yaratmak için kullanıyor gibilerdi. Metroda gördüğümüz çarşaf giyen kadınların büyük kısmı kesinlikle büyük korku içinde seyahat ediyorlardı ama bulundukları şehir korkmalarını da gerektirecek bir şehir değildi. Diğer insanlar hiçbir şey umurlarında olmadan oradan oraya giderlerken bu kadınlar kafalarında yaratılan korkularla belki hiç o dili de konuşamadan gidecekleri yerlere gidiyorlardı. Sayıları İstanbul'da ya da Ankara'da gördüklerimden çok daha fazlaydı. Kendi ülkemde bu kadar korkuyla bakan gözler görmedim. Sanırım Günday da bunu gözlemlemiş ve bunun üzerinden bir hikayeye başlamış. Bu yüzden bahsedilen kadın Derda'nın üzerindeki olaylar çok ama çok gerçekçi geldi bana. Sanatın etkisini anlatmak için, Türkiye'nin çok önemli bir yazarı olan Oğuz Atay'ı seçmesi de kitabı beğenerek okumamda etken oldu diyebilirim. Şiddet üzerine kurulu bir romanın sonlarına doğru, sanatın etkisiyle bambaşka bir hayata başlayacakları ilk buluşmada her iki Derda'ya büyük bir aşk eşlik etmektedir artık. Bu aşk kitabın kurgusunda imkansız gibi görünse de tüm roman boyunca o kadar çok gerçekdışı görünen ama düşününce her bir yanımızda olan bitenin gerçekliği kadar somut hikayenin yanında o aşk da gerçek olur.