İlk İzlenim Demek Kendini Kandırmak Demek

Düşüncelerimiz bir anda beynimizde belirir, genelde o ilk düşüncenin belirlenmesinde mantığımızın etkisizdir. Yaşadıklarımız, içgüdülerimiz, alışık olduğumuz şeyler bir anda bu düşüncelerin parlamasına neden olur. Bu düşüncelerimize de ilk izlenim deriz. Aslında karşındaki insan hakkında hiçbir fikrin olmadan oluşturulan bu düşünceler bir nevi yargısız infaz değil midir? Ama biz sevecen bir kalıba sokup kendi içimizi rahatlatmak için buna ilk izlenim deriz. Bir insan eğer benim kalıplarımın dışındaysa, benim gibi gözükmüyorsa onu kötü bir insan olarak nitelendirme hakkına sahipmişim gibi davranırım. Bunun yanlış olduğunu, ilk izlenimim açığa çıktıktan hemen sonra fark etmiş olsam da o düşüncelerin parlaklığı hemen azalmaz. Kafamda yanan o ışığı tam anlamıyla söndürmem için de zaman gerekir aynı alternatif akım verilen bir lambanın o akım kesildiğinde hemen sönmemesi gibi. Düşüncelerim de yaşam enerjilerini alternatif akım gibi bir akımdan alıyorlar; düşünce tarzımın yanlış olduğunu, hemen yargılamamam gerektiğini düşünerek yaşam enerjilerini kessem de anında sönmüyorlar. "Fil adam" filminde ise yargılayan taraf değil yargılanan tarafı inceliyorduk. Her ne kadar bunu söylerken kendimi kötü hissediyor da olsam da ilk gördüğümde ondan ben de korkmuştum. Dış görünüşü onun saf ve temiz kalbini görmemi engelleyen bir perdeydi. O perde normal insanların sahip olduğu perdeden çok farklıydı. Eğer ben o insanların yerinde olsam ona bu kadar kötü davranır mıydım düşünmeden edemiyorum. Hani dedim ya mantıklı yaklaştığımda öyle davranmayıp onunla arkadaş olacağımı söyleyebiliyorum ama hayatımızın her alanında mantığımız gerçekten yer alıyor mu? İlk izlenim diye sevecenleştirilen ama aslında insanları yargılamak anlamına gelen kavramda mantığımızın hiç yer almadığına inanıyorum. Bu kavramda yer alan tek şey ise karşılaştırma. Bence bu karşılaştırmalar hepimizin içinde bulunduğuna inandığım korkunç bir canavar tarafından yapılıyor. Bu canavar kendini her zaman harika görüp, çevresindekileri de hep kendisiyle karşılaştırıyor. Karşılaştırdığında kendinden farklı birini görüyorsa, aynı filmdeki gibi, onu tehlikeli, kötü gibi terimlerin içine sıkıştırıyor. Sıkıştırıyor diyorum çünkü bu hayatta kimse saf olarak kötü değildir. Yani hayat siyah ve beyazlardan oluşmaz, kimseyi görüp o kesinlikle iyi biri, yani beyaz, diyemezsin ya da kimseye tam anlamıyla kötü biri, yani siyah, diyemezsin. Hepimiz aslında griyiz, sadece tonlamalarımız farklı. Bazılarımız siyaha yakınken bazılarımız beyaza yakın. Mantığımın söylediği bu cümleleri ilk izlenimim söyleyemiyor. Bence ilk izlenimimiz yanlış olanı yapmayı yani siyah ve beyaz olarak ayırmayı seviyor. Ben bundan sonra ilk izlenim demek istemiyorum. Çünkü bu sevimli sözcüğü kullanmak yaptığım yanlışı kabullenmemek anlamına geliyor. Bunun yerine yargısız infaz demeyi daha doğru buluyorum. Fil adamı görünüşüne göre kafamda kurduğum mahkemede suçlu buldum. Onu suçlu bulurken ne ona sordum ne de onu tanımak için kendime zaman tanıdım. Mahkeme sonucunda haklı nedenlerim olmadan ondan korktum, bir nebze iğrendim. Sonra bu hareketime ilk izlenim dediğimde yaptığım yanlışı reddetmiş olmuyor muyum? Yargısız infaz yapmak ne kadar kolaysa ondan geri dönmek de o kadar zor. Bir kere o yargıyı yaptıktan sonra mantığımı da o mahkeme salonuna çağırıp yeni bir karara varalım dediğimde de hala ilk kararın etkilerini taşıyor oluyorum. Her ne kadar ona giden akımı kesip onu sonlandırmak istesem de o benimle bir süre daha yer alıyor. Er ya da geç gidiyor mu? Evet, gidiyor ama sorun gidişinin geç olmasında değil mi zaten? Örneğin, filmin yarısından çoğunda benimle birlikte yer aldı, zamanla sönüyordu ama hala oradaydı. Filmin sonlarında hiç benimle değildi ama hayatta filmdeki kadar tüm gerçekliklere hakim olabiliyor muyuz? Tüm yaşadıklarına şahit olurken bile bu kadar zaman geçiyorsa gerçekte bu süreyi tahmin edebiliyor musunuz? Belki de gerçek hayatta yargısız infazımın etkisi tam geçmediği için hayatımdan gerçekten iyi insanları çıkardım. Belki de fil adamdaki gibi sevgi dolu bir kalbe sahiplerdi ama ben o perdenin altına erişememiştim. Özlem Yıldız