DENİZİ ÇÖLLEŞTİREBİLEN İNSAN

Hani bazı olaylar vardır ya insanlığımızdan utanırız, bunu yapan insan olamaz deriz hatta yapanla aynı topluluğun bir üyesi olmaktan bile tiksiniriz: İşte yukarda görmüş olduğunuz fotoğraf da bende bu hisleri uyandırmakta. İnsanoğlu olarak utanç duymamız gereken bir manzaranın fotoğrafıdır bu bence. Benim canımı daha da yakan şu ki bu korkunç manzaraya günümüzde bile bir dur denilebilmiş değil. Bilmeyenler için fotoğraf hakkında birkaç bilgi vermem gerektiğini düşünüyorum çünkü benim içimi sızlatan bu vahim gerçekten bihaber olan insanlar var: Yukarıdaki fotoğraf atlasınıza baktığınızda Hazar Denizi'nin doğusunda görebileceğiniz Aral Gölü'ne ait. Belki de atlasınızda Aral Denizi olarak geçiyor bile olabilir. 2016 yılında olmamıza ve elimizin altındaki akıllı telefon veya bilgisayarlara rağmen size atlas üzerinden tarif etmemin bir sebebi var, sakın ha Aral'ı uydu görüntülerinden aramaya kalkışmayın çünkü bulmanız çok güç. Sebebi şu ki atlasınızda gördüğünüz o kocaman ve masmavi Aral Denizi kurudu ve %90 küçüldü yani uydu görüntülerinden ancak dikkatlice bakarsanız fark edebileceğiniz birkaç gölcükten başka geriye bir şey kalmadı. Bu gerçeği utanç saymamın bir sebebi de bu. Hala atlaslarda Aral'ı eski endamıyla gösteriyoruz ancak o koca gölden geriye kalan yukarıdaki manzara. Tamamen kendi başarımız olan bu doğa felaketini kendimizden bile gizlemekteyiz. Yukarıdaki korkunç manzaranın oluşmasının sebebi kuraklık veya küresel ısınma değil. Aslında küresel ısınma olsa bile kabul edilebilir bir tarafı yok çünkü o da insanoğlunun bir başarısı. Bir zamanlar deniz olarak adlandırılan, kıyılarında devasa limanlar olan, içinde sayısız balık türleri barındıran Aral'ın yukardaki vahim manzaraya dönüşmesinin sebebi maalesef biz insanlar ve bizim tüketmeyi seven, dur durak bilmeden hep daha fazlasını isteyen kişiliğimiz. Hani insan olduğuma utanıyorum ve bunu yapan toplumun bir üyesi olduğumu kabullenemiyorum demiştim ya, az önce felaketin sebebi olan insanların başına biz yazarken elim gitmedi, yüreğim sızladı, kabullenemedim. Aldığımız bu açgözlü tavırla dünyanın dört bir yanına verdiğimiz zararların genel bir sonucu küresel ısınma ancak küresel ısınma mevzusuna sonra değinmek istiyorum. Aral'ı bu hale getiren ise bence açgözlülüğümüzün ve doğaya kafa tutmamızın en çarpıcı örneği. Tarihimizde önemli yerleri olan, belki de tarih kitaplarından hatırlayacağınız Seyhun Nehri (Siri Derya) ve Ceyhun Nehri (Amuderya) 1960'lı yıllarda tarımsal verimi yükseltmek ve pamuk ekimini yaygınlaştırmak için kullanıldı. Nehirler yataklarından oynatılıp suları tarlalara verildi ve Aral faciası da böylece başlamış oldu. Göle giden su miktarı azaldı ve göl her geçen yıl kan kaybetti. Kaybediyor desem daha doğru olur çünkü bu felakete karşı henüz etkili bir önlem alınabilmiş değil ve hala küçülmeye devam ediyor. Bence Aral Gölü insanoğlunun açgözlülüğünün ne kadar kötü sonuçlar doğurabileceğinin bir simgesi. Tarımı geliştirmek adına doğa anaya meydan okumanın bir sonucu, bir cezası. İnsanoğlunun açgözlü elleri değmeden önce Aral gölü bir deniz gibiymiş. Gayet modern sahil kentleri, gemilerin yük almak için sıra beklediği işlek limanlarıyla, barındırdığı türlü türlü balıkları ve bu balıklarla gelirini sağlayan balıkçı tekneleriyle bölgenin hayat kaynağı olan Aral Denizi can damarlarının elinden alınmasıyla beraber bunu yapan insanoğluna bir ceza verirmişçesine önce kıyılardan çekilmiş sonra balıklarıyla ve güzellikleriyle buharlaşmış, geriye bir çöl ve eskiden balıkların peşinden koşan tekneler kalmış, balıkların yerlerini ise develer almış. İnanması hatta hayal etmesi bile güç ama eskiden o tekne develerin yürüdüğü yere ağlarını bırakıyormuş. Daha fazla pamuk üretebilmek için yapılanların cezasını bölgenin insanı Aral'ın nimetlerinden mahrum kalarak çekmekte. Bu olay insanoğlu olarak ne kadar saf olduğumuzu düşündürtüyor bana. Sonuçlarını düşünmeden yaptıklarımızın cezasını çekiyoruz ancak hala akıllanabilmiş değiliz. Doğa Ana'ya kötü davranmanın yararımıza olmayacağını ona kafa tutamayacağımızı bir türlü öğrenemememize rağmen kendimizi evrenin en zeki varlıkları olarak görüp bildiğimizi okumaya devam ediyoruz. Bundan dolayı Aral Denizi'ni Aral Çölü'ne dönüştürdüğümüz gerçeğini, bu utanç tablosunu gizlememeli ve yüzümüze vurmalıyız ki belki aklımız başımıza gelir.