İnsanlığın Küçük Bir Adaya Yansıması: Sineklerin Tanrısı Nobel Ödüllü sanatçı William Golding, 1940 yılında orduya katılmış, dolayısıyla İkinci Dünya Savaşında rol almış bir yazar. "Sineklerin Tanrısı" adlı başyapıtını da 1954 yılında, savaştan evine döndüğünde kaleme almış. Bu kitabın yayınlanma tarihinden beş yıl kadar önce, yani Golding askerdeyken, Amerika ilk kez nükleer silah kullanmış ve Rusya ile nükleer çalışmalar içine girmiş. Bundan etkilenerek Golding de eve döndüğünde kaleme aldığı bu kitabın başkahramanları olan çocukları nükleer savaşın olduğu bir dönemden seçmiş. Biz okurlar bu çocuklarla ilk kez okyanusta yeşillikler içindeki bir mercan adasında karşılaşıyoruz. Bizlere eğlenirken, yeni bir şeyler keşfederken, neşeliyken tasvir ediliyorlar. Bu neşeli halleri birkaç sayfa sürüyor; tatlı maceranın nereden başlayacağını düşünüyoruz o arada. Fakat sonra hatırlıyoruz bu çocukların savaşın ve atomun çocukları yani zamanla cenneti cehenneme çevireceklerini tıpkı biz büyüklerin dünyayı cehenneme çevirdiğimiz gibi. Öncelikle roman hakkında eleştirel bir yazı yazmak istedim fakat kitap boyunca hissettiğim duygular bana engel oldu, beni çoğu zaman ikilemde bıraktı. Henüz bu romanı okumamış olanlar için belirtmek isterim: Golding'in yazıma konu olarak seçtiğim bu kitabı adaya düşmüş çocukların hayatta kalmak için verdikleri mücadeleyi konu alıyor ve bizlere olanları ustaca kullanılmış bir alegori ile aktarıyor. Tabii verilmek istenen konun göründüğü kadar basit bir ileti değil aksine ağır, insana kendini bile sorgulatacak cinsten; masum olarak algıladığımız çocukların bile açlıkla, hırsla karşılaştıklarında nasıl çözüm bulamayıp vahşileşeceğini ve ne denli bir yıkıma neden olabileceğini ve insanlığın, vicdanın önemini vurgulayan ağır bir mesaj. Ve diyebilirim ki kitabın 105. sayfasındaki "Bizden başka canavar yok ki ..." sözünü okuduğunuzda artık bu mesajı kaldıramaz hale geliyorsunuz. Bu cümle her okura yaşattığı ya da yaşatabileceği gibi bana da derin hesaplaşma yaşattı. Fakat itiraf etmeliyim ki beni kitap hakkında en derinden etkileyen şey yazarın öğretmenlikten yani çocuklarla iç içe olan bir meslekten gelip onları bu kadar vahşi anlatmasıydı. Çocukları hep masumiyetle birleştirdiğimden ilk başta garip gelen bu bakış açısı daha sonra beni Golding'e hak vermeye itti, çünkü uzun vadede kitap bana çocukların da insan olduğunu, yani onlara insana ait ne varsa hepsini atfedebileceğimizi hatırlattı. Sonrasında çocukların tüm yaşadığı koşullarda daha doğrusu açlık, susuzluk gibi koşulsuzlukları ben yaşamış olsam ve o yaştaki egom ve hislerimin etkisi hala üzerimde olsa ne yapardım diye düşündürttü. Daha sonra kitabı okuduğum süre boyunca bu soruya cevap vermeye çalıştım, tabii bunu sıcak bir odada keyifle kitap okurken yapınca pek adil olmuyor. Fakat yine de kitaptaki birçok karakterin yerine kendimi koymaya çalıştım. Susuzluğun beni ne denli etkileyebileceğini düşünmeye çalıştım ve kitabın başkarakterlerinden Ralph' e karşı liderliği kaybeden Jack'in yerinde olsam ne yapardım diye düşünerek hırsımın sınırlarını kestirmeye çalıştım. Çünkü insan için en önemli olan ve onu bir vahşilik yapmaya zorlayabilecek olan iki önemli nokta bunlardır. Konunun üzerinde düşündükten sonra çocuklara daha ılıman bakmaya başladım galiba ki bu sorgulamadan sonra kitaba, o amaçla başlamış olmama rağmen, eleştirel gözle bakamaz oldum. Tabii ki bu düşüncelerin sonundaki vardığım yargılar "Çocuktur ne yapsa affedilir..." diye başlayan cümleler kuracak kadar ileri boyutta değildi. Çünkü artık bana, sırf çocuklar diye çocuklara masum olma misyonu yüklemek doğru gelmemeye başladı. Bu düşüncelerin akabinde artık onları vahşi olarak görmek yerine, insanlığı da suçlama zorunluluğundan kaçmak adına çaresiz olarak tanımlamaya başladım. Bana bu çelişkileri ve sorunsalı yaşatan kısmının yanında kitap hakkında şunları söyleyebilirim: Golding, daha önce de belirttiğim gibi, kitapta simgesel bir anlatım kullanmış. Tabii Golding'in bu simgeselliğin yanında sahip olduğu eleştirel bir tutumu da var. Bu eleştirilerin ne kadar doğru, yerinde olduğu tartışılır ama şunu es geçmemem gerekiyor bence: Golding kitapta hem konu seçimi hem de gerek kitabın sonuna kadar sürdürdüğü tutumuyla gerekse kullandığı simgeler bakımından oldukça cesur bir anlatım kullanmış. Medeniyetin, insanlığın kısaca dünyanın eleştirildiği, yazar haklı mı yoksa biraz abartmış mı sorunsalını ilk sayfadan itibaren yaşatan bir kitap Sineklerin Tanrısı. Çocukların gözünden vahşet, acımasızlık, kötülük, insanlığa ağır bir eleştiri ancak bu kadar ustaca aktarılabilirdi sanırım. Kısacası bu kitap önce insanlığı sonrasında benliğinizi sorgulatacak kadar iyi yazılmış bir başyapıt. Kitabın bazı sahnelerindeki anlatımlar içimizdeki şeytanın zaman zaman kontrolü eline almasını önleyemeyecek olsak bile bir nebze de olsa onu yenebileceğimiz hakkında hala umutlarım olduğu için bana abartılı gelmiş olsa da, yapıt insana kendini ve evreni sorgulatabileceğinden insanın hayatında okunması gerekenlerin başında gelebilecek kadar nadir eserlerden bence ve bu yüzden kesinlikle okunmalı.