Montaigne; Kendinizi Bulabilmek

Montaigne Denemeler'i okurken insan düşünmüyor değil " bu kitabı acaba ben mi yazdım" diye. Denemeler'de görüp hissedebildiğiniz çoğu şeyi Montaigne'de değil kendinizde bulabiliyorsunuz. Aynı zamanda kitap okuyucuya oldukça sıcakkanlı ve içten mesajlar içerebiliyor ki bu durum kendinizi büyüklerinizin anlattığı hikayeleri dinlerken girdiğiniz moda sokabiliyor. Mesela kitabın başında okuyucuya diye bir bölüm var ve şöyle bir cümle içerir; "Kitabımın özü benim: boş zamanlarını bu kadar sudan ve anlamsız bir konuya harcaman akıl karı olmaz."(33) Bence muazzam bir şekilde samimiyet kokan bir cümle okurken tebessüm etmiştim. Montaigne'in denemelerini okuduktan sonra fark ettim. Her zaman kendimden söz etmekten sakınıp kaçınmışımdır toplum içinde hep başkalarının benim hakkımda konuşmasını beklemişimdir. Neden mi? Çünkü ne zaman kendimden bahsetsem, sanki kendimi övüyormuşum gibi hissederim ki bu toplumumuzda pek hoş karşılanacak bir şey değil. Bu yüzden hayatımız boyunca tıpkı benim yaptığım gibi "ben" demekten kaçınırız bir çeşit adet. Oysa ne kadar hoş bir zamirmiş "ben". Kendinden söz etmek bencillik olarak algılansa bile, ben bu kitabı okuduktan sonra kendimden söz etmeyi sevdim çünkü şunu fark ettim; hayatımı duyduğum gördüğüm ve yaşadığım gibi anlatamayacaksam ne anlamı var ki nefes almamın? Birileri bir şeyleri etik olarak yasakladı diye ben de böyle düşünmek zorunda mıyım? Ayrıca siz bir doktora sen hastalarından kendine göre değil başkasına göre, kendi bilginle değil başkasının bilgisine göre söz edeceksin diyebilir misiniz? Diyemezsiniz aynı mantık bu konuda da geçerli... Bu "bencillik" toplumsal yapıdan kurtulmamı, birey olarak hayatı sorgulamamı ve kendimi bazı şeyleri yapmaya programlanmış ve o bazı şeylerin ötesine geçemeyen bir makineden çok insan gibi hissedebilmemi sağladı. Zaten Montaigne'in anlatmak istediği şey de tam olarak bu. Ben sadece biraz daha modern bir dille söyledim kısaca özeti şu: Kendinizi olduğunuz gibi gösterin: Mesela sararma, aksırma tıksırma bedenin bir kısmını, onu da şöyle böyle, gösterebilir. Önemli olan bunları gösterebilmek değil, kendinizi, öz benliğinizi gösterebilmek. Montaigne denemelerinin her birinde ünlü yazarların veya düşünürlerin sözleriyle kendini doğrulamayı çalışmış ve bence başarmışta. Aynı zaman da bir konudan diğerine çok iyi geçişler yapmış. Mesela aşktan bahsedip onu mantıklı bir şekilde din ile harmanlayabilmek her baba yiğidin harcı değil gibi. Bu şunu benziyor; balığın ağaca tırmanma yeteneğine göre onu değerlendirmek gibi fakat Montaigne balığa önce karada nefes almayı öğretmiş sonra ağaca tırmanmayı öğretmiş en son ise değerlendirebilmiş ve bunu hakikaten yapabilmiş. Bu verdiğim örneği çok uç bir nokta olarak görebilirsiniz lakin kelimelerle dans edebildikten sonra balığı ağaca da tırmandırabilirsiniz. Dostluğu Montaigne kadar iyi açıklayabilen birini daha ne gördüm ne duydum. Öyle saf ve orijinal bir anlatımı var ki dostluğu en uç nokta yaşamış biri olsa gerek diye düşünülebilir lakin dostluğun tanımını ruhların derinden uyuştuğu karıştığı ve kaynaştığı tek bir beden olarak yapıyor yani; birini söylediğin zaman diğeri hemen aklına gelir "rakı ile balık" gibi. Aristoles'in de dediği gibi "Ey dostlarım dünyada dost yoktur..." Her hangi birini düşünün ki onsuz bezgin ve yorgun ve hissedin kendinizi, siz onun ile bir elmanın yarısı gibiydiniz. Onun yokluğunda kendinizi yeryüzünde varlığınızın yarısından en aziz parçasından yoksun gibi hissedin. İnsanlar kendilerini Montaigne'in denemelerinde çok kolay bulabileceklerdir lakin kaçımız yazdıklarını uygulayabiliyoruz? Kaçımız benciliz veya kaçımız böyle bir dostluğa sahibiz? Montaigne hayallerimizi ve istediklerimizi bize sunan bir yazar düşünceleri hayalperest ama güzel. Mertcan Yılmaz 21201138