KÖR KUYULARDA BIRAKTIKLARIMIZ

Küçük taşra illerinin birinde bir akşam bir tiyatro ekibi yemekte, masaya bir kırmızı saçlı kadının daha gelmesiyle masadaki iki kırmızı saçlı kadın dikkatleri üzerine çekiyor. Gelen kadın gururla, biraz da utanarak saçlarının doğal olduğunu ifade ediyor, biraz karşısındaki kırmızı saçlı kadına övünürcesine. Diğeri hiç oralı olmuyor, hazırcevap, "Sizin saçınızın kırmızı olması doğuştan, benimki ise kendi kararım." diyor kendine güvenle. "Sizin için Allah vergisi, doğuştan kader olan şey, benim için bilinçle yapılmış bir seçimdir." Seçimlerimiz, pişmanlıklar, kader ve babalık kavramı, gözümüzün önüne getirebildiklerimiz ve bizim için sadece ancak sözcükler olarak öğrenilmiş kelime bütünleri... "Bir şeyi kelimelerle düşünebilirdim ama gözümün önüne onu resim olarak asla getiremezdim: Siyah bir ışık gibi, annemin ölümü gibi, sonsuzluk gibi." Sayfaları çevirirken bu kavramları tanımlamaya teşvik ediyor yazar, sadece onlara bu kavramları sorgulatmakla kalmıyor; aynı zamanda pişmanlığı, çaresizliği, suçluluğu ve yalnızlığı karakterlerle beraber hissetmeye yönlendiriyor. Ben bu satırları okurken kendime şu soruları sordum: Hangi duyguları zihnimde resmedebilirim ve hangileri benim için ancak sözcükler olarak kalır? Bu soruların cevabını vermek hayli zor, insanın zihnindeki kelimeyi resmedebilmesi için önce onu daha önce yaşadığı bir şeyle bağdaştırması gerek. Her gün binbir çeşit durum gözlemliyoruz, çoğu olayda dışarıdan izleyen bir çift gözüz. Ne kadar çok görmüş olsak da bazı kavramlar biz yaşamadan zihnimizde ancak birer kelime grubu olarak kalır. Kitabın ana karakteri Cem için pişmanlık bu konuda birçok yerde şüphe duysa da eminim ki resmedilebilecek bir şeydi artık. Ustasını kazdıkları uçsuz bucaksız kuyunun dibinde yaralı bir şekilde bıraktıktan sonra bunu bol bol düşünmüştü, ölü müydü sağ mıydı bunu bile bilmiyordu. Geriye dönüp yardım çağıracak kadar bile cesur değildi, yaşaması gereken bir hayat vardı çünkü ona göre. "Pişmanlık, benim için yalnızca kelimelerle ifade edilebilen bir şeydi. Oysa şimdi yalnızca seyrederek sahnedeki pişmanlık acısına katılıyordum. Bu gördüğüm sanki unuttuğum bir hatıraydı." Kitabı okurken Cem'i benmerkezci biri olarak düşündüm ama kendimi onun yerine koymaya çalıştığımda ben ne yapardım inanın ki bilmiyorum. Sanırım vicdanım el vermezdi ustayı o kuyuda bırakmaya, ne olursa olsun ustayı oradan çıkarırdım. Kaç kişi benim gibi kararsız kalırdı? Kaç kişi hiç düşünmeden atılırdı? Kaç kişi Cem gibi yoluna bakıp orayı terk ederdi, karşılık olarak otuz yıl boyunca katil olduğunu düşünüp o pişmanlıktan kurtulamazdı? Bu soruların cevabını gerçekten bilmek isterdim. Ama cevaplar ne olursa olsun kimseyi suçlamazdım, Cem'i de ustayı bırakıp gittiği için suçlamadım niyeyse. Sonuçta yaşaması gereken bir hayat vardı, hepimizin olduğu gibi. O da artık resmettiği pişmanlık tablosunu aklının baş köşesine asmıştı, otuz sene boyunca gözünün önünden gitmedi o tablo. Yaşadığı bu olay meslek seçimini bile etkilemişti, babası yerine koyduğu ustasını ölüme terk ettikten sonra jeoloji mühendisi olmuştu Cem. Cem'in ustayı kuyuda bırakmasında beni Özdemir 2 şaşırtan nokta, Cem'in ustayı kendisini terk eden babasının yerine koyması ve sürekli ona duyduğu sevgiyi gerçek babasına duyduğu sevgiyle karşılaştırmasıydı. "Mahmut Usta ... en akla gelmez şeyleri bulmuştu eski kuyularda. Gümüş paralar da bulmuştu. Belli ki bunların bazıları, susuz, kör kuyulara saklamak için atılıyor, sonra da yıllarca, yüzyıllarca unutuluyordu. Bu tuhaf değil miydi? İnsanın sevdiği, kıymetli bir şeyini kuyuda bırakıp sonra da unutması acaba neyin işaretiydi?" Cem kör kuyuda "baba"sını bırakırken ister istemez düşündüm, kör kuyuda bıraktığım benim için önemli bir şey, birileri var mı diye. Cem babam dediği adamı orada bırakarak kendine büyük bir işkence yapmıştı, suçluluk duygusunun yakasını bırakmaması da buna işaretti. Karakterler adına suçluluğu hissettim. Sadece Cem için değil, Cem'in babası Akın için de. Bana göre Cem'in bu kadar bocalamasının sebebi, sürekli babasızlık duygusunun yerini bir şeyle doldurmaya çalışması, dolduramasa da sürekli tanımlamaya çalışırken hatalar yapmasıydı. Bana kalırsa "ilk aşk" olarak nitelendirdiği şey bile sevgisizliğin yol açtığı bir hataydı, kadın kendinden iki kat büyüktü sonuçta. Bu hataları yaparken yapayalnızdı, en çok o zaman kendisi olmuştu ama. Ona göre en iyisi hiçbir şey olmamış gibi yapmaktı, ben hiçbir şeyin üstesinden gelmenin yolunun o yokmuş gibi davranmak olduğunu düşünmüyorum. Sonucu Rüstem ve Sührab gibi bile olsa savaş, yokmuş gibi davranıp kayıtsız kalmaktan iyidir. Yoksa "tıpkı unutmak istediğimiz şeytani bir hayalin gözümüzün önüne geldiği" bir resim olarak kalır bütün bu yaşananlar. Ne olursa olsun yaşananlar, suçluluklar kişiliği olumlu etkiler, insanı olgunlaştırır, güçlendirir. Bu kitap beni de olumlu etkiledi, hem kuyuda bıraktığım bir şeyler var mı düşündüm hem de Cem pişmanlığı yaşarken olgunlaştığımı hissettim. "Kişiliğimizin gücü yalnızca özgürlüğümüzden değil, tarihten ve hatıralardan da gelir." Ben de Cem'in hatıralarından yararlanarak kendime bir şeyler kattım, kafamda resmedemesem de en azından bazı duyguları kelimelerle tanımlamayı öğrendim.