Artur Aradığını Bulabilecek Miydi?

Silah sanayisinin gittikçe gelişmesinin bir getirisi olarak ateşli silahların seri olarak üretilmeye başlanılmasından beri, sokakta yürürken karşılaşabileceğiniz insanlar, başka insanları öldürebilecek aletleri üreterek, pazarlayarak ve bu silahları üreten fabrikalarda ve şirketlerde çalışarak geçiniyorlar. Bunca insanın içinden hiç kimsenin bu silahların ne için kullanıldığını, nerede kimleri öldürmek üzere ateşlendiğini düşünmeme ihtimali oldukça düşük. Fakat bütün bunlara rağmen, ilginçtir ki silah sanayinde grev olmaz. Silah sanayisinin kendisini ayakta tutacağını herkes bilir. Kimse bu sektörde yaşanan büyük grevler sonucunda dünyadaki savaşların sona ermesini beklemez, bu düşünceyi aklından geçiren insanların bile sayısı çok fazla değildir. Fakat bu durum oldukça ilginçtir, çünkü insanların çoğu kabul ettikleri değer yargılarını temel alarak savaşa karşı çıkarlar ve karşı çıkış nedenlerinin haklı veya haksız olmasından ziyade, önemli olan ortada böylesine ortak bir karşı çıkışın olmasıdır. Buna rağmen toplum, silah sanayisinde çalışan insanları dışlamamaktadır, onlara karşı ayrımcılık, yakın çevreleri ayrı tutulursa, fazla değildir. Silah sanayisinde çalışıldığı için sinemaya gidememe, alışveriş yapamama, arkadaş ortamlarında hoş karşılanmama durumu sık rastlanan bir durum olmadığı gibi, alışıldık da değildir. Değer yargılarını ne kadar ateşli savunsalar da insanlardan, hedef alınan şirketlerin ve fabrikaların üst yöneticileri dışında, silah sanayisinde çalışan kesime karşı tepki yükselmez. Artur Paz Semedo silah üretimi ile uğraşan bir fabrikada görev alan kendisinin yaptığı işin onlarca kişinin ölümüne neden oluyor olduğu düşüncesinden rahatsızlık duymuyordu. "Dünya kurulalı beri silahlar vardı ve bu yüzden daha fazla insan ölüyor değildi, sadece ölmesi gerekenler ölüyordu, asla daha fazlası değil." (Saramago, Mızraklar, Mızraklar Tüfekler, Tüfekler, 21) diye düşünüyordu. Peki, böyle düşünmekte haklı mı? Dünya kurulalı beri silahlar var, evet, fakat ya savaşlar sırasında bu fabrikada çalışan insanlar masum insanların ölümünde pay sahibi olmaktan rahatsız olup işe gitmeyi bıraksalardı? Sanıyorum ki böyle bir durumda insanların empati yeteneklerinin de göz önüne alınması gerekiyor. Kendimi silah fabrikasında çalışan bir insan olarak hayal ettiğimde ikilemde kalmıyor değilim. Bir yandan bir işte çalışmam gerekiyor, sonuçta hiçbir şeyi bedava elde edemiyoruz. Fakat bir yandan yapıyor olduğum iş başka insanların ölmesine, daha da kötüsü oranını bilemeyecek olsam da masum insanların da ölmesine neden oluyor. Herhangi bir savaş halinde bu durumun duygusal yükü çok daha ağır olurdu. Kişiden kişiye değişiklik gösterebileceği gibi, benim için bu ikilemin net bir cevabı yok; hatta bu sorunun cevabının giderek insanın kendisine mi yoksa bir başkasına mı daha çok değer verdiğine bağlı olarak değiştiğini düşünüyorum. Çünkü böyle bir durumda empati kurulsa bile, savaş durumunda zorda kalan bir insanın kendisi için yüzlerce insanın belki de başka bir iş bulamayacakken işinden olmasını isteyip istemeyeceği, yani kişinin kendisini mi çoğunluğu mu seçeceği de belli değil. Artur Paz Semedo aslında insanın kendisinde bu ikilemi tekrar görebilmesi için oldukça iyi bir fırsat, hatta eğer Saramago kitabı bitirebilseydi, belki de ikilemin bir taraftan ilerleyişi oldukça net görülebilecekti. Sonuçta Artur Paz Semedo da herkes gibi bir insandı. Kendisini çok fazla tanıma fırsatı bulamamış olmama rağmen, Saramago'nun notlarından ve kitabın var olan bölümlerinden görüldüğü kadarıyla, çoğu insanın Artur Paz Semedo'da kendisinden bir parça bulabileceğini düşünüyorum. Belki de en çok kayıtsızlığımızla ilgili parçalarımızı bulabiliriz onda. Aynı zamanda bir şeyleri fark ettiğimizde kararlılıkla çıktığımız arayışları da görebiliriz. İlk bakışta kendisinin çok farklı bir karakter olduğunu düşünmeme rağmen, aslında kitabın üzerinde durdukça, Artur'un çoğu insanda ortak bulunan, fakat bu kadar açıkça gözler önüne serilmeyen nitelikler taşıdığını görüyorum. Artur Paz Semedo'nun sonunu bilemeyeceğiz. Fakat Saramago'nun notlarında görüldüğü üzere, bulunduğu koşullardan çıkmak için çıktığı yolculuğu, diğer bir deyişle erdem arayışını sonlandırmayacaktı. Belki de başlangıçta bulunduğu noktaya geri dönecekti. Onca uğraşın ve onca arayışın sonunda, kendisine benzer birçok insanın yaptığı gibi ilerleme kaydedemeyecek, olduğu yerde kalacaktı. Evet, Artur Paz Semedo'nun sonunu bilemeyeceğiz fakat kendi kayıtsızlığımızla, kendi çelişkilerimizle olan münakaşamızın sonunda, belki de onun ulaşamadığı sona, kendi cevaplarımıza ulaşabiliriz. Başak Çiğdem Özcan