CANSIZLARDA ÖLÜR

1998 Nobel Edebiyat Ödüllü Jose Saramago tarafından yazılmış Ölümlü Nesneler'i okuma şansım oldu bu seferde... Daha doğrusu çevirisini... Eleştirmek gibi olmasın ama doğrudan karmaşaya girdim kitabın ilk sözcüklerinde... Adı Ölümlü Nesneler olan bir kitabın duru bir anlatımı olmasını tabii beklemiyordum, bu kadarı da biraz şok oldu. Dili ağır desem değil, kelimeler yorgun desem değil ama galiba yazar biraz duygulu... Kim bilir belki gerçekten nesnelere karşı, belki nesneler aracılığıyla insanlara karşı hislerini yazmış. Böyle değil midir zaten insanları kitap okumaya iten duygular... Sadece mantık çerçevesinde yazılan bilimsel yazıları hangimiz pür dikkat okuruz ki... Yazarın konuşma tarzını ve anlatış biçimini çok beğendiğimi söylemeliyim-adam zaten ödül almış, ben beğensem ne olur beğenmesem ne olur-. Kendisiyle yazış tarzımız benzer ama hayal gücünü karşılaştırmam imkansız biraz. O kadar hayal gücüm olsaydı kitap yazmakla yetinmez filmler çeker oyun kodları yazardım büyük ihtimalle. Bir insanın en küçük eşyayı bile canlı bir nesneden farksız görebilmesi, ona duygular yükleyebilmesi alkışlanası bir hareket. Sanatçı ruhlu olmak bunu gerektiriyor galiba... Çünkü çoğu sanatçı-yazarından bağlama çalanına kadar- dünyayı çoğu insandan farklı görüyor. Duyguları daha derin yaşıyor çoğumuzdan. Zaten daha yoğun yaşamazlarsa nasıl ortaya çıkar o şaheserler ortaya... Cidden sanatla uğraşan insanların bir yönden takıntılı olduklarını düşünmüşümdür hep... Bazıları mübalağa konusunda, bazıları notalar konusunda ve birçoğu birçok konuda... Onları o konularda belki beş belki on kat iyi yapan şey bence bu... Üslubundan önce aslında yazarın yazıyı yazdığı döneme değinmek istemiştim ama şimdi kısmet oldu. Bir diktatörün baskısıyla yayınlanamayan, yayınlansa bile sonuçları fazlasıyla ödetilen birçok kitap var dünyada. Vardı daha doğrusu... Şu an ülkede yasak olan bir kitabı başka bir ülkeden Paypal'la getirebildiğimizi düşünürsek, artık kitap ve birçok konuda sınır ve yasakların pek anlamı olmadığını da anlayabiliriz. Yayınlanamayanlara tekrar dönersek, Jose Samarago gibi birçok yetenekli, zeki, öngörülü, ironisi bol adam bulmak, bulup da kitabını basmamak adama haksızlık oluyor tabi. Kimi yazarın öldükten sonra ödüllendirildiğini, ölmeden önce ise yuhalandığını düşürsek onlarında hayatlarında ironinin bol olduğunu gözlemleyebiliriz. Ne yazık ki bazı dönemler bazı görüşlerin dışa vurumu için pek uygun değildi. Yasaklanmasına tamamen karşı değilim açıkçası... Dolayısıyla insan görüşlerinin kısıtlanmasına da karşı olduğum çıkarılabilir. Ama bu tabi ki insanların ilk aklına gelen onları günahkar sayma, çeşitli diğer dinlere mensup sayma gibi bir durum değil aslında... Çoğu dönemler de insanların bazı şeylerin farkında olamamasından ötürü arkada kalması gereken düşünceler vardır. Mesela Afrika da insanlar açlıktan kırılırken, yine Afrika'da neden turizmin gerilediğini veya hiç olmadığını tartışmak ne kazandırır ki insanlara... Birçoğu önemsemez, önemseyenler kendilerine ve tabii ki karşı tarafa yeterince layık bir takma ad oluşturur ve bir kin döngüsü başlatılır. Gereksiz, önemsiz ve belirsiz... Sosyolojik ve siyasal yorumlardan sonra şu soruya odaklanmak istiyorum: Cidden ölümlü mü nesneler? Bir sürahi alıp başına gittiğinde, çocuğumuz kaybolduğunda olduğu gibi endişelenmeli miyiz? Peki, acıktığında arabamızı, ya da araba kendisini benzinliğe götürdüğünde acıkmış olabileceği aklımıza gelmeli mi? Bu ve bunun gibi sorular hep biz ölümlülerin sahip olduğu kabiliyetlere yönelikti peki biri bunları nesnelere sormayı akıl edebilirse ne olacağını kimse düşündü mü bilmiyorum ama Jose Bey bu konuyu yeterince ciddi ele almış. Ödülü de kaptığına göre yeterince özgün de olmuş. Bilmiyorum, bana hala mantıklı gelmiyor insanları nesneler üzerinden eleştirmek, çık karşısına dobra dobra konuş kardeşim dermişim. Şaka tabii, kitap yazmanında bırakalım da bir felsefesi olsun. Yeni felsefelere ve akımlara kapımı ardına kadar açtım ve gelecek dönemin kitaplarını beklemekteyim.