İyilik ve Kötülük Arasındaki Dengeyi Yakalamak... / Doruk Küçükkubaş Dr. Jeckyll ve Mr Hyde, 1886 yılında İskoç yazar Robert Louis Stevenson tarafından yazılmış, belki de dünya edebiyatında insan doğasının ikililiğini konu alan en önemli eserdir. İlk okuyuşta öykü doğaüstü yöntemlerle içindeki saf kötülüğe dönüşebilen bir adam hakkında basit bir bilim kurgu gibi gelebilir. Lakin okuyucu böyle bir yanılgıya asla kapılmamalıdır! Çünkü Stevenson'ın ölümsüz eseri aslında ilk bakışta algılanabilen tabakanın altında çok derin ve insanoğlunun psikolojisi ve bilinçaltına dair dahice saptamalar içerir. Öykünün karanlık ve grotesk üslubu da bu saptamaların ciddiyetini vurgularcasına okuru insanın kafatasındaki sonsuz evrenin sınırlarını ve zayıflıklarını keşfetmeye davet eder. Baştan sona kadar korunan gizem unsuru da okurun bu yolculuğu keyifle ve bir solukta tamamlamasına fırsat verir. İyi ile kötü arasındaki gri bölgenin sınırlarının haddinden fazla şeffaflaştığı bu çağda, Stevenson bir yandan bu iki kavramın sınırlarını Dr. Jeckyll'ın bedeninde yeniden belirlerken; diğer yandan da karakterin kendini düşürdüğü durumun en büyük sebebinin iyilikle kötülüğü tek bir belirgin çizgiyle ayırma hatasına düşmesi olduğunu vurguluyor: "... insan aslen bir değil; iki idi... sonuçta insan, sadece içindeki birbiriyle bağdaşmayan ve birbirinden bağımsız çeşitli ikametçilerin idarecisi olarak bilinecektir... Bunların her biri farklı kimlikler içinde barındırılabilse hayat tüm katlanmazlıklardan arındırılabilir..." (Stevenson 74) Öykünün sonuna gelinmesi durumunda okur, Mr. Hyde'ın Dr. Jeckyll'ın içindeki saf kötülük olduğu gerçeğinin yanı sıra, bir ayrıntının daha farkına varır. Dr. Jeckyll'ın deneylerindeki esas amacı içindeki kötülüğü serbest bırakmak değildir; içindeki iki uç kişiliği birbirinden ayırmaktır. Karakterin kendi sözleriyle "İlacın herhangi bir ayrımcı etkisi yoktu; ne şeytani ne de ilahiydi. Tek yaptığı mizacımın hapishanesinin kapılarını sarsmaktı... Ne var ki erdemim o sırada uyuklamaktaydı, hırsıyla ayık kalmış kötülüğümse fırsatı yakalamak üzere uyanık ve ataktı". Bu sözler aslında eserin ne kadar büyük bir gerçeği yansıttığının bir kanıtı değil mi? İnsan da Jeckyll gibi utanç duyduğu kötücül düşünce ve duygularını başkalarından sakladığı kadar kendinden de saklayıp kendini ve herkesi özünde iyi bir insan olduğuna inandırmaya çalışmaz mı? Bu durumun din veya vicdan gibi birçok nedeni saatlerce tartışılabilir, ama bu öyküde nedenlerden çok sonuçlara dikkat çekilmektedir. İnsanın bu hareketinin sonuçları da bir gün, büyük olasılıkla hayatını ve geçmişte aldığı kararları sorgulayacak yaşa gelip kendi bilincinden sakladıklarını fark ettiği gün, saklamaya çalıştığı bütün kötü dürtülerin bir patlamayla dışarı çıkması ve bir daha aynı baskı altına girmeyi asla kabul etmemesi olacaktır. Bu noktaya gelindiğinde artık kişi için çok geç olmuştur. Eski mutsuz ama sevilen karakterine geri dönemeyeceği gibi, artık en başından olması gereken kişi de olamayacaktır: kendi benliğini iyi ve kötü tüm özellikleriyle benimsemiş olgun ve başkalarının onu sevdiğinden çok kendini seven insan. İnsan doğasının ikililiği konusunun çokça belirgin örneğine popüler dizi Breaking Bad'de de rastlanabilir. 2008 yılında Michelle MacLaren yönetmenliğinde yayınlanmaya başlayan dizide ana karakter Walter White'ın, Dr Jeckyll'ın bir yansıması olduğu görülür. Gerçek hayatta Dr. Jeckyll nasıl olacaksa Walter White odur. Kanser olduğunu ve birkaç aylık ömrü kaldığını öğrenen 50 yaşındaki Walter, hayatı boyunca iyi olup sevilmeyi başarılı ve güçlü olmaya tercih etmiş bir adamken; haberin etkisiyle bilinçaltına gömüp baskıladığı güce ve paraya susamış karaktere dönüşür. Bu dönüşün aynı Jeckyll'ınki gibi birden başlayan ve gelgitler halinde seyreden bir değişim olmuştur. Bir an içindeki "Hyde"a teslim olarak güç ve parayı ailesinin mutluluğuna tercih ederken, daha sonra hareketlerinden pişmanlık duyarak özür diler. Ancak aynı Jeckyll'a olduğu gibi zaman geçtikçe "Hyde" yani kötü güçlenirken, "Walter" yani iyi zayıflayarak kaybolmaya yüz tutar. Stevenson'ın anlatmak istediği de tam olarak budur: Kötülük kabul edildiği için baskılanan duygu ve istekler kişinin zayıf bir anında ortaya çıkma riski taşır ve ortaya çıkarsa asıl benlikten çok daha güçlü ve yıkıcı olur.