Eğitim Şart

Yıllarca eğitim görüyoruz. Belki çok işlevsel belki de asla işimize yaramayacak eğitimlere tabi tutuluyoruz. Dilimizi, konuşma ve yazma kurallarını öğrenerek başladığımız bu eğitim serüveni kısa bir süre sonra önceleri bizim için hiçbir anlam ifade etmeyen sayılarla karmaşık bir hal alıyor ve matematik giriyor hayatımıza. Toplumsal hayata adapte olmamız için hayat bilgisi, vücudumuzu öğrenmek için biyoloji, doğayı ve kainatı anlayabilmek için fizik, kimya, coğrafya, tarih, beden eğitimi derken yüzlerce gerekli-gereksiz bilgi ile zihnimizi dolduruyor var olan eğitim sistemi. Zorunlu olarak aldığımız bu eğitim (!) bize yetmiyor olacak ki, sınavlara girip üniversitelere yerleşmeye çalışıyoruz zorunlu eğitimin bize kazandıramadığı yeterli bilgiyi -ilgimizi çeken alanlarda- edinebilmek için. Neredeyse her lise mezununun ilk hedefi iyi bir üniversitede ilgisini çeken bölümü kazanıp o alanda uzmanlaşmak oluyor. Ama gelecekte, o üniversite eğitimi sonlandığında ne olacağını hiçbirimiz ne tahmin edebiliyoruz ne de gerektiği kadar üstünde duruyoruz. Hiç kimse kendisine kötüyü yakıştıracak değil. Hepimiz gelecekle ilgili çok parlak hayaller kuruyoruz. Özellikle iş hayatımızla ilgili. Üniversiteden mezun olduğumuzda acı gerçek birdenbire suratımıza çarpıyor. İş bulmanın zor, bulduğumuz işte başarılı olmanın daha da zor olduğunu o zaman anlayabiliyoruz. Elbette sıkıldığımız, bunaldığımız anlar oluyor. Zaten fazlasıyla memnuniyetsiz bir neslin bir işte uzun süre çalışması ve başarı elde etmesi de kolay olmuyor. Maalesef istisnai bir azınlık haricinde kimse ne işini beğeniyor ne de o işte bir başarı sağlayabiliyor. Onca yıllık zorunlu eğitimin ardından ilgimizi çeken alana yönelip üniversitede en az iki yıl daha eğitime zaman ayırıp kendimizi geliştirmeye çalışıyoruz ama çoğu zaman işten çıkıp akşam eve "keşke"lerle dönüyoruz. Üniversiteden yeni mezun olmuş veya bir işi bırakmış ve yeni bir işe başlamak isteyen herkesin korkusu mülakatlardır. Başvurduğumuz iş için -özellikle büyük şirketlerdeki önemli pozisyonlar- işverenlerin karşısına geçip "mülakat" denen sınavı vermemiz gerekir. Özellikle büyük şirketlerde, işi alabilmek için belirli kriterlere uyduğumuzu gerekli belgelerle kanıtladıktan sonra yeterliliğimizi göstermek için bu mülakattan başarıyla çıkmamız gerekir. Bazı şirketler bu mülakatı bir "karşılıklı tanışma" olarak görüp iş arayanları fazla stres altına sokmadan gerçekleştirse de uluslararası firmalarda bu pek mümkün değildir. Çünkü onlar yalnızca bir çalışan değil, o makamı en iyi temsil edecek, işin ehli olanı ararlar. Geçtiğimiz günlerde Büyük Tiyatro'da (Bana göre Türkiye'nin en etkileyici tiyatro sahnesidir.) izlediğim ve izlerken gerçekten çok ama çok büyük keyif aldığım, evde, okulda herkese tavsiye ettiğim, Jordi Galceran tarafından yazılan Grönholm Metodu adlı oyun, yıllardır içinde bulunduğum ve türlü zorluklarla karşılaştığım iş dünyasıyla ilgili bu "mülakat" konusunu baştan aşağı gözden geçirmemi sağladı. Oyun hakkında diyebileceğim tek şey tek kelimeyle "mükemmel" olduğu. Oyunun son sahnesinde bütün salonun yüzünde çok büyük bir şaşkınlık ifadesi vardı. Elbette ben de en az herkes kadar şaşkındım. Oyun başlıca bir iş için başvuru yapan dört kişi arasında geçen çatışmayı anlatıyordu. Daha doğrusu biz oyunun sonuna kadar böyle düşünüyorduk ki oyunun son sahnesinde aslında yalnızca "Fernando" isimli adamın gerçekten işe başvurduğunu, diğer üç kişinin ise o şirkette çalışan ve işe alımları gerçekleştiren psikologlar olduğunu anladık. Oyunu izleyen herkes gibi ben de bu metoda hayran kaldım ve gerçekten dünyadaki tüm şirketlerde bu metodun uygulanması gerektiği düşüncesindeyim. Yazımın en başında belirttiğim ve çok uzun süren eğitimin ardından iş hayatına atılıyoruz. İş hayatında başarı sağlamak, daha çok para kazanmak, daha iyi bir hayat standardına sahip olmak ve itibar sahibi olmak için elimizden gelen her şeyi yapıyoruz. Hatta başkalarının haklarını yiyerek, omuzlarına basarak başarılı oluyoruz. İş hayatında başarıyı elde etmek için neredeyse bütün değerlerimizi gözden çıkartıyor, her türlü kurnazlığı yapar hale geliyoruz. Oyunun vermeye çalıştığı mesaj da bence tam olarak buydu. Fernando o işi alabilmek için her şeyi gözden çıkarmıştı. Dışardan baktığımızda rakiplerini elemek ve o işte başarılı olabilmek adına her şeyi yapıyordu. Bizler de farkında olmadan bunu yapıyoruz. Hem de yalnızca iş hayatında değil, hayatın her alanında başarılı olmak -ya da öyle gözükmek- için. Gerekirse yalan söylüyoruz, gerekirse karşımızdakinin duygularını sömürüyoruz. Fernando'nun yaşadığı gerçek hayata döndüğümüzde ise onun aslında para ve başarıdan başka hiçbir şeyi önemsemediğini, hiçbir insani değerinin kalmadığını görüyoruz. Fernando'nun mülakatta yaptıkları, söyledikleri iş dünyasında en yakınlarımızı bile ezmeyi, görmezden gelmeyi, unutmayı göze alacak kadar yozlaşan, değerlerini yitirmiş bir toplum olmaya doğru gittiğimizi hatırlattı bana. Onca yıl eğitim görüyoruz, binlerce formül, binlerce terim öğreniyoruz. Bir üçgenin iç açılarını, trigonometriyi, iç organları, izohipsleri, zaman zarflarını öğreniyoruz. Ama yaklaşık yirmi yıl süren bir eğitim sürecinin ardından ahlaki değerleri öğrenememiş, hak yemenin ağırlığının farkında olmayan yalnızca nicel başarılarla mutlu olan bireyler halinde atılıyoruz hayata. Hepsinden daha önemlisi eşcinsel bir kardeşi olmasına, annesi ölmüş ve babasını yıllardır görmemiş olmasına, karısı tarafından aldatılmış olmasına rağmen, aynı durumları yaşayan diğer üç kişiyle empati kuramayan Fernando gibi empati kurmayı unutuyoruz. Başarının yalnızca parayla, maddeyle değil bir gülümsemeyle ölçülebildiğini anladığımız gün, empati kurabildiğimiz, insanlara değer verdiğimiz, bir başkasının hakkını gasp etmekten çekindiğimiz gün yalnızca işte değil hayatın her alanında başarılı olacağımızı unutuyoruz. O güne kadar, eğitim şart!