DEĞİŞTİRİLEMEZ BİR NESNELLİK VAR MIDIR ?

İnsan yaşadığı doğanın temellerini açıklamaya takıntılı bir varlıktır. Bunun için varoluşumuzdan beri kendi varlığımızın amacını keşfetme ve ifade etme konusu bizim için en büyük bilinmeyen olmuştur. Bireyler olarak kendi doğamızı ve yaşadığımız Dünya'nın fizik yasalarını açıklamak için modeller oluştururuz ve bu modelleri deneyler yoluyla test ederiz. Bir Temel Bilimler öğrencisi olarak bu modellemelerin nesnelliğini anlama isteğim beni Varoluşçuluk felsefesiyle tanıştırmıştır ve bu konuda yazılmış bir sürü eser olmasına rağmen Sartre'ın ana argümanı benim için her zaman daha aydınlatıcı olmuştur, özellikle Öznellik Nedir isimli kitabı. Sartre'ın bu kitabı Marksizm içerisindeki öznellik tartışmalarına müdahale bulunma amacını güder. Kitabın hacmi az olsa da içeriği bir hayli ağır çünkü konu öznellik olduğundan, kitaba felsefi argümanlar hakim ve tartışma her ne kadar Marksizm odaklı bir konumlanmaya sahipse de Sartre'ın genel felsefi yaklaşımı olan Varoluşçuluk, kitaptaki öznellik tartışmalarında da belirleyici konumda. Varoluşçu felsefe, esas olarak, her türlü önyargının yadsınmasına dayanır. Tüm derdi özgürlüğün imkanını ortaya koymak olan bu felsefe için, önyargıların yokluğu özgürlüğün en değerli koşuludur. Bu anlamda Sartre'ın varoluşçuluk felsefesinde, 'varlık'ı belirleyen bir öz yoktur; oluş söz konusudur: İnsan doğar, varolur, özünü gerçekleştirir. İşte tüm bu süreçlerde, kendilik, bilinç ve öznellik kavramları önemli yer tutar. Benim düşünceme göre kendi doğamız gereği oluşturduğumuz bilimsel teoremler ve sistematik oluşumlar insanlararası ilişkilerin oluşturduğu kümülatif bilgi birikimleridir ve bilinçsizce gerçekleştirdiğimiz olaylardır. Yani, nesnel olarak belirttiğimizi sandığımız her betimleme ve olgu aslında o ana kadar yaşadığımız olayların ve tanıştığımız insanların etkileriyle ortaya konur. Bunu anlamak benim için çok önemliydi çünkü hayatımı teoriler ve bu teorilerin pratik anlamda test edilmeleriyle geçirmek üzereydim. Bu yüzden araştırmama, öznellik kavramının nispeten daha kolay bulunabileceğini düşündüğüm sanat ve tarih ile başladım. Tarih, asla yadsınamaz ve günümüzü etkileyen gerçeklerle doludur. Ancak tarihçi bunları kendi yorumlarıyla belirtir. Örneğin; bir Türk tarihçi '1453'te İstanbul fethedildi' kelimelerini kullanırken bir Yunan tarihçi aynı olayı, '1453'te İstanbul işgal edildi.' şeklinde ifade edebilir. Fark barizdir çünkü tarihçiler doğdukları topraklardan ve etnik geçmişlerindenetkilenir. Ancak bilimsel yasalarda bu farkı ayırt etmek tarih kadar kolay değildir. Bunun için daha sonra, çevremizi inşa ederken temel aldığımız gerçekleri ele aldım. Yaşadığımız Dünya'yı değiştiremeyeceğizi ve yanlışlayamayacağımızı düşündüğümüz yasalarla idame ettiriyoruz; yerçekimi, termodinamik ya da elektrostatik yasaları gibi. Bu gerçekliklerin nasıl işlediğini öğrenmek ve uygulamak kadar onların hangi koşullarda hangi psikolojilerle meydana getirildiğini anlamanın önemli olduğunu düşünüyorum. Bu bağlamda, Sartre'ın kitabında en önemli belirlenimi öznellik konusunda yaptığı ayrımdır: 'bilmezlik' ve 'olmak zorunda olmak'. Bilmezlik, düşünme temelli özne kavrayışına ters düşen bir kavramdır. Yani, bilincimiz hareket ederken bir bilgi oluşturmaz. Olmak zorunda olmak başlığı ise insanın yaşanan herhangi bir dışsal olay, an veya değişimi kendinin varolma sürecine katması ve onu içselleştirmesidir. Bu iki olgu birlikte bilincin özne kavramının yerine geçmesini temsil eder. Bununla birlikte takıldığım ve kafa yorduğum en önemli noktalardan biridir. Çünkü bilim adamının psikolojisini ve onun hangi olayları içselleştirdiğini anlamak Sartre'ın felsefeye kazandırdığı bu kavramlarla mümkün olabilir. Aklıma bu konuda gelen ilk örnek Newton'un ve Robert Hooke'un, uzay fiziğini kökten değiştiren iki bilim adamının, bir iddia sonucu gezegenlerin Güneş etrafında dönme hızını keşfetmeleridir. İkisi de uzun süredir bunun üzerinde çalışmaktadır ancak iddia sonucu süreç bir anda kısalmıştır. Çünkü ikisi de bu olayı içselleştirmiş ve yaptıkları çalışmalarda birbirlerine üstünlük sağlama gayesi belirmiştir. En sonunda çıkardığım sonuç şu ki, varoluşumuz deneysel kanıtlarla desteklenmiş bilimsel yasalar bile olsalar bir tarih yapıtı ya da bir edebi eser kadar öznel oldukları ortaya konabilir. Geriye tek bir soru kalıyor. Avusturyalı filozof Wittgenstein'ın da sorduğu gibi tüm bu öznellik içerisinde gerçeği bilebilir miyiz ?