Ölüme Bir Süre Veda Edin

Ölüm, söylenmesi en zor ama hayatımızın kendisini oluşturmuş, her şeye konu olmuş, hakkında satırlarca sözler söylenmiş, belki de her gün yüz yüze yaşadığımız o gizemli kelime çoğumuz için. Bazen kazayla bazen doğa ananın elbisesini giyip doğal afetlerle gelen, zamanı, mekanı olmayan bir kavram olarak tanımlanan bu olgunun şekillenmesi konusunda farklı bir bakış açısına sahip olmak çok da mümkün değildir aslında. Ölüm sadece ölümdür, ne bir nefes eksik, ne bir nefes fazla... Jose Saramago'nun kitabı, Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş ölüm için yepyeni bir giysi tasarlamış. Zarif, zeki, orta boylu, dişi ve fazlasıyla öfkeli... Genel olarak kurgu dünyasının klasikleşmiş mitlerinden olan "ölümün vücut bulması" fikrine zaten alışkın olduğumuzu göz önünde bulundurunca bu fikrin fazlasıyla şaşırtıcı geldiğini söyleyemeyeceğim. Sanırım ben daha çok o ölümün soğuk nefesi klişesinden yanayım. Ölüm benim için gizemini korumalı, hani şu "şeytanın en büyük hilesi aslında hiç var olmadığına inandırmasıdır" sözündeki gibi ölüm dokunamayacağımız kadar uzak ama cama çarpan nefesimizden daha yakın olmalı. Tüm bu nedenlerden ötürü, her ne kadar değerli bir kitap olsa bile, kendi adıma çok etkilenmedim maalesef. Sadece bir anlığına acaba ölüm artık aramızda olmasa nasıl olurdu diye düşünmedim desem yalan olur. Aslında kitabın başında benim tahminim zamanın başından beri varlığını sürdüren, görülebilecek, hissedilebilecek hatta tüm duyuların çok ötesinde olan her şeyi yaşamış olan ölümün artık sıkılmış olabileceğiydi. Küçük, bilinmeyen bir ülkenin insanlarına ders vermek istemiş olması bende sadece "ölüm buna tenezzül eder mi" sorusuna neden oldu. Bu zamana kadar bizlere empoze edilen o tahtına kurulmuş, olgunluğunu yüzünde taşıyan, sessiz ama merhametsiz ölüm ve Saramago'nun ölümü tamamen bir zıtlık oluşturuyor. Fakat ölümün pelerinini toplayıp gittiği bir yerin betimlenmesi tam anlamıyla ne kadar olabilirse o kadar olmuş. Ölümsüzlüğün her zaman ütopik bir düşünce olduğunu düşünenler için yazar aslında bunun distopyanın yapı taşı olabileceğinin sağlam kanıtlarını öne sürüyor. Ölüm herkes için bir noktada illaki korkulan bir olgu ama ölümün var olmamasının da ne derece dehşet verici olabileceğini bu kadar net görebilmek gerçekten korkutucu. Yaşlanan, zarar gören ama ölmeyen daha doğrusu ölemeyen bir toplumun hayalini adeta göz kapaklarınıza çizebiliyorsunuz. İnsanların derslerini aldığına inandığında geri dönen ölüm bambaşka bir tabloyla karşımıza çıkıyor. Seri katilleri konu alan cinayet romanlarında görmeye alışık olduğumuz, ölüm ilanı olarak algılanabilen mektuplar... Her ne kadar betimlenen bu ölmeyen ülke distopyasını çok sevmiş olsam da ölümün karakterleştirilmesi nedense çok da yeterli değildi benim için. Belki ben izlediğim veya okuduğum diğer eserlerin etkisinde olduğumdan dolayı ya da bu kadar insansı bir tavrı ölüme yakıştıramadığım için bilemiyorum. Sadece ölümün görmek istediğim portresinin bu olmadığını söyleyebilirim. Doğasına uydurabildiğim en önemli özelliği karşısına rakip olabilen tek kurbanına duyduğu o yırtıcı öfkesiydi. Doymak bilmeyen, kırmızı bir öfkeye sahip ancak olabilecek en soğuk duruşa sahip olan ölümün izlerini gördüm adeta. Yaşam ve ölüm arasında var olan o incecik çizgiyle dalga geçermişçesine bir anlatıma sahip olan bu kitap sizlere tanışabileceğiniz farklı ve daha insansı bir ölüm sunuyor. Ölümsüzlüğün getirdiği ağır sonuçları içinde barındıran bu süreli distopya hali, her ne kadar günümüzde klişeleşmeye yakınlaşmış olan bir ölüm figürü sunsa da, alışılmış olan diğer konuların dışında farklı bir dünya vadediyor.