"Yaşamın Anlamı Nedir?" Sorusu

Filozo arın veya hayat hakkında kir yürüten sıradan insanların yüzyıllardır kafa yorduğu bir soru bu. Daha farklı ve popüler bir şekilde soracak olursak; yaşamın anlamı nedir? İnsan doğar ve büyür, birden kendini bir keşmekeş içinde bulur. Dünyanın ve yaşamın gizemlerini çözmeye vakıf olamaz, çoğu vakıf olabilme imkanlarına erişemez. O yüzden bu soru çok popüler gibi görünse de, aslında insanlığın çok küçük bir kısmı tarafından sorulur. İnsanlığın ezici çoğunluğu gündelik yaşamın kısır döngüsü içinde hapsolmuştur, sorgulama ayrıcalığını kendinde hissetmez. Okula gider, işe gider veya ev işlerini yapar. Lakin hayata geniş pencereden bakamaz. Tüm yurttaşlarına kısmi bir refah sağlamayı becerebilen, bu sayede devrinin çok ilerisinde düşünce insanları yetiştiren Antik Yunan Demokrasileri'nin aksine; insanlığın çoğunun muzdarip olduğu ekonomik yetersizlikler ve refah eksikliği, düşünme ve sorgulama eylemlerinin popülaritesini düşürüyor maalesef. Bu soru daha çok dini inançlar tarafından domine edilmiş bir toplumun sorusudur. İnsanlık -ortaya çıkışından itibaren olmasa da- on binlerce yıldır çeşitli dinlere ve yaratıcılara inanıyor. Bunun evrensel bir olgu olduğu açık. Dünya üzerindeki bütün toplumların kendi gelişmişlik düzeylerini ve kültürlerini yansıtan mikro dinleri var olmuş tarihte. Egemen kültürler ve toplumlar, kendi dinlerini de dayatmışlar. Dinlerin bu kadar kudret ve meşruiyet sahibi olduğu böylesi bir atmosferde, insanın özgür iradesinden bahsetmek de doğal olarak güçleşir. Her şeyi bilen, ezelden beri var olan ve ebediyen var olacak olan, gücü her şeye yeten bir tanrı tasavvurunun olduğu böylesine bir durumda, insan kendi yolunu çizme iradesini çoğunlukla gösteremedi. Bu tanrıya bir saygısızlık olarak atfedilirdi. Bu sefer insan farklı bir şekilde sorgulamaya başladı; tanrı insanı neden yaratmış? İnsanın varlık amacı nedir? İşte bu zihin yapısına sahip insanların içinden kesinlikle çıkamayacakları sorular. Bugün bu soruya daha özgürce cevap vermenin olanaklarına sahibiz. Bunun başlıca sebebi dinsel bağnazlığın güç ve etki kaybetmesidir. Bugün bir yaradana veya dine inanmama oranı, modern insan tarihinin en yüksek düzeyine ulaşmış durumdadır. Bunda pozitif bilimlerin önlenemez yükselişinin ve sosyal refah düzeyindeki nispi artışın tartışmasız etkileri vardır. Ve insan on binlerce yıllık zaafını yenmeye başlıyor. Doğadan ve evrenden duyulan o büyük korku, bugün yerini merağa bırakıyor. Tanrıları korku yaratmıştı ve cesaret bugün onları birer birer yıkıyor. Böylece ana konumuza tekrar dönebiliriz. Yaratıldığına inanmayan ve dinin varlığını reddeden insan için bu sorunun cevabı oldukça basittir: insan ne için yaşayacağını kendi belirler. İnsanlık ortak bir amaç için yaratılmamış, çünkü yaratılmamış. Ama bu sefer de onun karşısına daha büyük bir soru ve sorun çıkıyor; dinler, tanrılar ve ahiret yoksa iyi olmanın ne faydası vardır? Evrensel ölçekte bir iyi tanımı ilen vardır; dürüst olmak, yardımsever olmak, cömert olmak gibi meziyetleri barındırır bu tanım. On binlerce yıldır düşünme yetisi din ile sınırlanmış insanoğlunun, bu düşünce kalıbı elinden alındığı zaman iyi olmak için elinde bir sebep kalmayacağı var sayılabilir. Ama dinlerin insanlığa asıl etkisi negatiftir; savaşlar, soykırımlar, katliamlar, kadın düşmanlığı bu etkilerinden yalnızca birkaçıdır. Yine de yerleşmiş olan bu evrensel "iyi" tanımına dinlerin de katkısı oldu. Peygamberler iyi insanlardı, toplumu değiştirmek isteyen ve bunu din kisvesi altında yapmak zorunda olan öncülerdi. Toplumu hep ileri doğru değiştirdiler. Ardıllarının ise, kendileri tarafından yaratılan ahlaki değerler ile samimi bir bağı kalmamıştı. Peygamberler ve tabi diğer sıradan insanlar tarafından bırakılan bu ahlaki miras, dinsel inançlar zayı asa da sürüyor. Sosyal ahengin bu şekilde korunacağının herkes farkında. Hem de bu sefer çok daha samimi bir şekilde. Zira insanlar artık cehennem ateşinden korktukları için ya da cennette hurileri kapmak için iyi insan rolü yapmıyorlar. Bu davranışımız büyük ölçüde dünyevi sebeplerden dolayıdır artık. İyi olmak için hiçbir zorunluluğumuz yok, buna rağmen çoğunluğumuz iyi olmayı tercih ediyor. İşte insanın bencil olduğu yalanına vurulmuş bir darbe daha. Çıkarsızca iyi davranabiliyorsa insan, yaşamını da türünün ilerleyişine adayabilir. Hatta bu işte çıkarı da vardır. Zira toplumsal huzur ve mutluluk, bireysel huzur ve mutluluğun ön koşuludur.