HALKIN SADE SESİ

Sade ve güzel insan Orhan Veli. Edebiyatımızda sadeliğin en büyük temsilcilerinden biridir. Hikayede konunun o kadar mühim olmadığını söyleyenler de çıktı. Ama ne olursa olsun, bir vaka lazım." (O. Veli, Hoşgör Köftecisi, YKY, II. Basım, s. 19) Bu sözüyle Maupassant tarzı öykücülüğünü benimsediğini anlayabiliriz. Kendini halktan biri olarak görür, fakirdir. Burjuva sınıfından haz duymaz. Sadelikten yanadır. Bende herkes gibi keşke erken yaşta kaybetmeseydik demekten kendimi alamıyorum. Her zaman içimde bir ukte kalmıştır bir kahvehane ya da meyhanede koyu bir sohbet. Zamanında bir dizi var idi 'Ekmek Teknesi' adında. Bu dizide kahvede insanlar vardı koyu sohbet halinde bir kişi anlatır diğerleri dinler idi. Kahvehane muhabbetleri hep ilgimi çekmiştir ve sürekli dedem ile gitmek istemişimdir ne yazık ki dedem izin vermemiştir ki günümüzde de böyle güzel muhabbetler yerini argolu muhabbetlere bırakmıştır. Şimdi burjuvai 'cafe'ler var. İnsanlar hep yapmacık hep yalan dolan. Oysa ki kahvehane muhabbetleri öylemiydi ki; cana yakın, dürüst muhabbetlerdi, herkes birbirine saygı duyardı. Şimdilerde kahvehane dedim mi kavga, gürültü akla geliyor. İşte Orhan Veli bu susuzluğumu gidermiştir. Onun öykülerin de ki sadelik, cana yakınlık bana o kahvehane ortamını aratmamıştır. İnsan keşke erken yaşta kaybetmeseydik diyemeden kendini alamıyor. Kitabı okurken sanki Orhan Veli karşımda ve benle öyle konuşmaktadır hatta okurken ona mimiklerim ile eşlik ettim. Tabiki koyu muhabbetlerin olmazsa olmazları çay ile beraber. Sanki kahvehanede idik o anlatıyor ben de dinliyor idim. Orhan Veli halkın içinden biriydi ve halkı anlatıyordu, burjuva sınıfını anlatma gereksinimi duymuyordu, zaten Orhan Veli'nin burjuva sınıfı ile ne işi olabilirdi ki. Sadeliği çok severdi belli ki merhum, süslü anlatımlarla işi olmamıştı, belli ki, o da benim gibi kahvehane muhabbetlerini severdi. Hikayelerindeki o hava beni benden almıştı. Sadeliği o kadar çok severmiş ki sevdiği kadın bile sade idi, süslü değildi. Sevdiği kadın kambur idi ancak o zaten buna tutulmuştu sade idi, diğer hemcinsleri gibi şatafatlı, makyajlı kadınları değil. Sadeliği sevdiğini her öyküsünde belli ederdi. "Şu yemek denilen şey de tuhaf bir şey. İnsanlar neler icat etmişler! Düpedüz ot yemek, yahut çiğ çiğ et yemek dururken neler çıkarmışlar ortaya." (O. Veli, Hoşgör Köftecisi, YKY, II. Basım, s. 34) İşte bu sözler sadeliği ne kadar çok sevdiğini göstermektedir. O öyküleri ile halkı temsil etmektedir. Cana yakınlığı halkın cana yakınlığı idi. İnsanın kendini eleştirebilmesi kendine olan özgüveniyle ve yeniliğe açık olduğunu gösterir. İnsan kendini eleştirebiliyor ve eleştirilmesine izin veriyorsa o büyük insandır. Orhan Veli o büyüklüğü göstermektedir. Kendini eleştirmektedir öykülerinde. Öykülerini anlatırken insanın mimiklerine hakim olması neredeyse imkansız. Orhan Veli anlatırken ben dinliyordum sanki, mimiklerime engel olamıyordum ki engel olmaya da çalışmıyordum. İnsanlar neden süslere önem verir ki neden sade yaşamı seçmezler? Süs sadece gerçekleri örter; süsü aslında gerçeklerini göstermek istemeyen insanlar kullanır. Evde tablolar aslında duvarın ayıbını örtmektedir. Makyaj aslında gerçek yüzünü saklayan ve güzelliğine güvenmeyen kadınların süsüdür. Süs burjuva içindir. Orhan Veli'nin de dediği gibi burjuvalar sahte kişilerdir. "Ah, biz küçük burjuvalar, ne sahte ne yaldızdan ibaret insanlarız. Her şeyimiz yalan. En küçük yalanı, düpedüz yalan söylediğimiz zaman söyleriz. Ya söylemediklerimiz? Korkunç." (O. Veli, Hoşgör Köftecisi, YKY, II. Basım, s. 30) (Biz küçük burjuvalar derken kendini kambur kız ile karşılaştırmaktadır.) Yalanlar da süstür; cümlenin süsleri. Aslında bizlere okuma öğretilirken dürüstlük öğretilmektedir. 'Ali ata bak' ne kadar sade ve dürüst bir cümledir. Bu halkın sesidir işte. Ta ki Işık ılık süt içene kadar devam etti bu dürüstlük. Ne kadar süslü cümle bu. Işık süt içse olmaz mıydı ki. Yalanlar da cümlelerin ayıbını örter oysa ki bu ayıplar dürüstlük değil miydi? Orhan Veli sadeyi o kadar güzel işlemiş ve konuşma havasını yakalamıştır ki kitap bitmesin diye dualar ettim. Ama her güzel şeyin sonu olduğu gibi bununda sonu gelmiş çatmıştı. Orhan Veli kahvehaneye olan ukteme son vermişti. Keşke bizler de sade olabilsek Orhan Veli gibi.