Caz Karmaşası

Caz sever misiniz? Yirminci yüzyılın ilk yarısında siyahi kölelerin trompet, piyano ve saksafon kullanarak icat ettiği müzikten bahsediyorum. Sevmeseniz veya üstüne eğilmeseniz bile bir filmde ya da gittiğiniz bir kafede duymanız mümkün. Ben mesela kendisiyle küçükken izlediğim bir Fiat reklamıyla tanışmıştım. Reklamda Fiat'ın geçmişten günümüze ürettiği arabalar birer birer birbirlerini sollarken arkada Ray Charles'ın efsane eseri ''Hit the Road Jack'' çalıyordu. Bu şarkıyı ilk duyduğumda anında ona tutulmuştum ve caz nedir bilmememe rağmen defalarca bu şarkıyı dinlemiştim. Sonradan Frank Sinatra ile tanıştım ve böylece caz ile ilişkim ciddileşti. Artık daha meraklıydım ve hakkında birkaç şey biliyordum. Caz ile bu ilişkimin beni getirdiği en şaşırtıcı noktalardan biri ise temmuz ayında konserine katılma fırsatı bulduğum İsviçreli piyanist ve cazcı Nik Bartsch'dı. Konserinden sonra caz hakkında daha fazla bilgi edinmem gerektiği gerçeği aşikardı. Caz, özgür bir müzik türüdür. Kuralsız diyemeyiz ama klasik müzik kadar katı kuralları yoktur. Daha duygu yönlü ve doğaçlamaya dayalıdır, klasik müzikteki gibi besteciye %100 uyum zorunluluğu yoktur. Bir eseri bir sanatçı başka öbür bir sanatçı daha başka çalabilir. Müzisyen duygularını, ruh halini çaldığı enstrümanla size iletir. Müzisyenin o andaki temposundan, çalarkenki mimiklerinden ve çaldığı ezgilerden nasıl bir halde olduğu anlaşılabilir. Kısaca, caz aklınıza değil de daha çok kalbinize hitap eder. Konsere de zaten cazın bu kısaca bahsettiğim doğasından haberdar bir şekilde gittim ama sonuç kaçınılmazdı. Loş konser salonunda yerime oturdum ve heyecanlı bir şekilde konserin başlamasını bekledim, birkaç dakika sonra ışıklar kapandı ve müzisyenler yerlerini aldı. Şimdi gösteri zamanıydı. Kaos, karmaşa... Aklımda soru işaretleri uçuşuyordu. Neden bu kadar uyumsuz çalıyorlar? Bass gitarı neden duyamıyorum? Saksafoncu neden bu kadar kısa ve sık tekrarlı çalıyor? Piyanistin piyanonun telleriyle oynama amacı ne? "Yahu, bunlar ne çalıyor?" Bu benim için çok farklı bir tecrübeydi ve beynim bu durumu algılamakta hayli güçlük çekiyordu. Evet, caz özgürdü tabii, ama bu da neyin nesiydi böyle? Burada bir hata vardı! Daha doğrusu ben öyle zannediyordum. Ben eseri çözümlemeye çalıştıkça, eser benden kaçıyordu. Cazın doğasına aykırı davranıyordum, benim eseri anlamam değil hissetmem gerekiyordu. Bunu denemeye başladıktan sonra arap saçı gibi görünen bu eserin düğümleri teker teker çözüldü ve gerçek kudreti apaçık bir şekilde gözlerimin önüne serildi. Gürültü sandığım şey aslında incelikle işlenmiş bir şaheserdi ve her saniyesinde beni kendisine daha çok çekiyordu. Duygu karmaşası yaşıyordum. Mutluluk, heyecan, hayranlık... Hepsi iç içe geçmişti ve olduğum yerde heykel gibi kaskatı kesilmeme sebep olmuştu. Dışarıdan sakin duruyordum ama içimde fırtınalar kopuyordu. Ruhum, bu yeni lezzete bayılmıştı ve onu büyük bir iştahla tüketiyordu. Konser bittikten sonra derin bir nefes aldım ve geçirdiğim bu maratonu sindirmeye çalıştım. Salondan ayrılırken hala şaşkındım. Konser sona ermesine rağmen hala etkisi içindeydim. Salondan ayrılırken sanki yere basmıyordum. Notalar kafamda uçuşmaya devam ediyordu. Etrafıma bakındığımda da neredeyse bütün izleyicilerin benle aynı duyguları paylaştıkları yüz ifadelerinden anlaşılıyordu. Konser, sadece beni değil herkesi derinden etkilemişti. Bu konser, bende caz hakkında yeni ufukların açılmasına vesile oldu. Nota bulamacına benzeyen bu ezgiler, onları kalıplarından çıkardığım anda vizyonumun genişlemesine yardımcı olan araçlara dönüştüler. Ben, konserden önceki süreçte aslında cazı kendi bildiklerimle sınırlamış, onu kafamda oluşturduğum bir tanıma hapsetmiştim. Nik, caz için oluşturduğum bu soyut ve absürt sınırları hiç acımadan paramparça etti. O, bana cazın temelini tekrar hatırlattı: Caz, özgürlüktür.