Kırmızıyı Neden Sevmezler Ki?

"Sanatsız kalmış bir milletin hayat damarlarından biri kopmuş demektir." diyor Mustafa Kemal. Bu konuda toplum olarak en büyük kusurumuz, zannediyorum hayati önem taşıyan bu damara kendi kendimize zarar vermemiz. Özellikle Osmanlı'nın son devri ve Cumhuriyet döneminde yetişmiş birçok edebiyatçımız, gerek toplum gerekse siyasi idare tarafından damgalanmışlar ve ne yazık ki kendi devirlerinde anlaşılamamış, kabul görememişlerdir. Her ne kadar ayrı bir tartışma konusu olsa da bunun nedeninin kısaca söz konusu şair ve yazarların toplumdaki genel inanç ve kültüre aykırı duruşları olduğunu söyleyebiliriz. Burada Nazım Hikmet, çok tipik bir örnek olarak karşımıza çıkıyor. Komünistliği suç sayılmış, ateistliği şiddetle yadırganmış, avamca tabirle söyleyecek olursak "Allahsızlık"la itham edilmiş, hapsedilmiş, nihayetinde vatandaşlıktan çıkarılmış fakat Türk şiirinde yeni bir çığır açmış olmasına rağmen yazdıklarının evrensel boyutu hep göz ardı edilmiş bu zatın 835 Satır adlı şiir kitabını gelin beraber inceleyelim. Bir kere ideolojik farklılık veya zıtlıklardan dolayı bir yazarı okumamanın hiçbir makul yanı yok. Ben de hep yapageldiğim üzere kitabı elime almadan önce kendimi fikirlerimden soyutlayıp öyle okumaya koyuldum. Sonrasında sözünü ettiğim evrensel boyutun, eserin pek çok yerinde vurgulanan yüce ideal ve prensipler olduğunu tespit etmek zor olmadı. Mesela, Düşmesin bizimle yola : evinde ağlayanların göz yaşlarını boynunda ağır bir zincir gibi taşıyanlar! Bıraksın peşimizi kendi yüreğinin kabuğunda yaşayanlar! (Sayfa 10) mısralarını ilke edinmesini istemez mi herkes kendi yoldaşının? Ya da "Ölülerin başlarına basılarak kendisine doğru yükselinen güneş" (Sayfa 11) illa ideal komünist rejim olmak zorunda mıdır? Veya bir de kitabın benim için en çarpıcı dizelerine göz atalım: Kül olayım Kerem gibi yana yana. Ben yanmasam sen yanmasan biz yanmasak, nasıl çıkar karan- -lıklar aydın- -lığa.. (Sayfa 189) Buradaki gibi her insanın, uğrunda "Ateş düştüğü yeri değil, nereye düşerse düşsün önce beni yakar." diyebilecek fedakarlığa sahip olduğu yüce fikir ve değerleri yok mudur? Yoksa da olmalı değil midir? Bütün bunları es geçip sırf dünya görüşündeki farklılıklardan ötürü bir kimsenin tabiri caizse çizilmesini ben şahsen kabul edemiyorum. Çünkü böyle yapmakla onu hiçliğe itmekle kalmıyor, aynı zamanda kendimizi de ondan istifade etmekten mahrum bırakmış oluyoruz. Niçin ona fikirlerinden dolayı düşman olup da heyecan dolu o mücadeleci satırları eriterek kendi kalıbımda dondurmayayım? Niçin bahsettiği insani değerlerle ruhumu olgunlaştırmayayım? Hem bu, meselenin sadece düşünsel yönü. Sanatsal açıdan baktığımızda, mevcut birikime geleceğin boyalarını çalarken şiirin ahenk unsurlarını büyük bir ustalıkla her bir sözcüğe, her bir harfe gizlemiş olan bu sıra dışı adamı okurken aldığım edebi zevkten niçin yoksun kalayım? Benden farklı düşünüyor diye mi? Öyleyse tüm muhataplarımı çıkarayım hayatımdan, kitaplığımı da boşaltayım. Üç beş kişiyle üç beş çeşit yazı arasında sıkışmış bir fikir ve sanat dairesinde ruhsuzca dolanayım. Sözü uzattığıma bile değmez doğrusu. Evet, değerlerden sonra biraz da esere tipik özelliklerini kazandıran ögelere değinecek olursak "kırmızı" kavramına önem verildiğini görüyoruz. Eserin sembolü de diyebiliriz aslında. Komünizm felsefesinden ilhamla kullanıldığı için şairin davasını aktarmasında onu daha gür sesli kılan bu kavram aynı zamanda eserdeki duygusal içeriğin derinliğini de artırıyor. Örneğin, Al atlarımız emperyalizmin göbeğini nallıyor. (Sayfa 21) dizesinde Kızıl Ordu'ya atıfta bulunan ideolojik renk, "Siyah gece, beyaz kar... Rüzgar.. Rüzgar!" Camlar kırıldı! Hastaların sapsarı alınları kıpkızıldı!.. Kıpkızıldı kan içinde! Bir an içinde : Gece kızıl, yer kızıl ev kızıl, fener kızıl kızıl, kızıl, kızıl!.. (Sayfa 34) mısralarında ağır bastığı haliyle şairin betimlediği durumu daha bir sarsıcı, daha bir elemli şekle sokuyor ve kalbimi, sanki manzaraya tanık olmuşum gibi acıtıyor. Tek kavram üzerinde durmak çok anlamlı değil elbette. Şiirlerin biçimsel özellikleri de ayrı bir etkiye sahip. Eseri baştan sona devinerek okuduğumu söylesem abartmış olmam sanırım. Bunu tam anlamıyla yaşadığım yer ise Bahri Hazer şiiriydi. Çıkıyor kayık iniyor kayık çıkıyor ka... iniyor ka... Çık... in... çık... (Sayfa 33) Bir kayığın batışı ancak bu kadar güzel anlatılabilir. Okurken gözüm satırlardan aşağı kaydıkça bir sağa bir sola sallandığım şiirin bu hazin finali, gördüğüm en vurucu sonlardan biriydi. Özetle; içerik ve üslup bakımından Peyami Safa'nın deyişiyle dünya edebiyatında kendine çok has bir nevin yaratıcısı olmasına, vurguladığı yüce değerlerin tüm insanlar için geçerliliğine, bu yüce değerlerin yürünen yolda gerekli olan manevi donanımın ta kendisi olmasına rağmen sanki kendi sistemleri, hedefe götüren onlarca kılavuzdan biri değilmiş gibi şairin varlığından dahi rahatsızlık duyanlar, sahi kırmızıyı neden sevmezler? Muhammed Ebubekir Celayir