MASUM BİR ÖLÜM

Nasıl biteceği ilk paragrafından belli olan bir roman, Kırmızı Pazartesi. Marquez, bu cinayetin gerçekleşmesinin absürtlüğüyle okuru şaşırtırken, töre cinayetleri gibi toplumun acı çektiği ama üstünden atamadığı bir yüke de dikkat çekiyor. Kitap boyunca kaos teorisi aklımdan çıkmak bilmedi. Her olay, her bir küçük ayrıntı Santiago Nasar cinayetini hazırlayan önemli bir dönüm noktası halini alıyor. Yaşanan olaylarından en küçüğü bile, o pazartesi yaşanmamış olsa Nasar cinayeti gerçekleşmeyecek algısı hakim kitaba. Küçük olaylar; kişilerin yaptıkları, bulundukları yerler, hatta düşünceleri bile -bunlar, kaos teorisinde sistem içindeki değişkenler oluyor- Santiago Nasar'ın ölümüne yani sistem içinde büyük bir sonucun doğmasına katkıda bulunuyor. Fatalist bir kurgu örülmüş, zamanı gelen bir eylemin hiçbir engele takılmadan gerçekleşmesi şaşırtıcı ama normal karşılanıyor. Kitabın başından itibaren, cinayetin önündeki engelleri görüyoruz. Marquez'in, okuru bu olayların mantıklı bir olaylar silsilesi olduğuna inandırmak gibi bir çabası yok, aksine kendisi de buna şaşırmış bir tavırla yaklaşıyor kurguya. Bu şaşkınlık, okuru merakla okumaya sürüklüyor. "Bu nasıl mümkün olabilir?", "İnsanlar, cinayetin işleneceğini bildiği halde nasıl durduramazlar?" sorularını kendime sormaktan kitabı elimden bırakamadım. Daha ilk paragraftan belli olan bir ölümün gerçekleşme hikayesi, merak unsurunu "ne?" sorusundan "nasıl?" sorusuna çekiyor. Okur sonucu baştan biliyor ve sonuca giden sürece odaklanıyor okurken. Marquez, tarafsız bir romancı olmaktansa kendi düşüncelerini hikayesine katan bir anlatıcı olmayı seçmiş. Okuru, Santiago Nasar'ın suçsuzluğuna inandırmak için gözle gerilir bir çabası var. Bunun için imgesel dilden de yararlanmış. Özellikle Santiago Nasar'ın temiz biri oluşu üzerinden okuru Nasar'ın suçsuzluğuna inandırmaya çalışıyor. Ölüm anında bile titizliği elden bırakmayışı ve tertemiz beyaz giysileri, Santiago Nasar'ın masumiyetine kanıt olması için kullanılmış güçlü imgeler. Santiago Nasar cinayetinde suçu olmayan tek kişi, belki de Santiago Nasar'ın kendisi. Marquez'in yaşanan olayı ele alışı geleneksel bir yorum (yaşanan kasabadaki insanların bakışı) içeriyor. Bu sebeple de Santiago Nasar'ın masum oluşunu, üstüne atılan suçun gerçekten ona ait olmadığını kanıtlamaya çalışarak anlatıyor. Oysa Santiago Nasar ile Angela Vicario arasında bir aşk yaşanmış olsa bile, Santiago Nasar gerçekten suçlu olur mu? İki insanın aşklarını evlenmeden cinsel bir şekilde yaşaması suç mudur? "Evlendirilirken" fikri sorulmuş olsun diye sorulan ve istemediğini söylediği halde, "Aşk da öğrenilir." diyerek evlenmeye zorlanan bir kızın bakire olmaması, sevmediği birisiyle evlendirilmesinden daha mı ahlaksızca? Marquez'in, okura bu soruları açıkça sormasa da düşündürmek istediğini düşünüyorum. Toplumun namus anlayışı, kasaba halkına öylesine yerleşmiş ki Turgay 2 cinayeti engellemeye çalışanlar bile namus cinayetine karşı oldukları için değil, Nasar'ın suçsuz olduğuna inandıkları için engel olmaya çalışıyorlar. Pablo ve Pedro, bu cinayetin isteksiz katilleri. Karşılarına çıkan herkesi, kendilerini durdurmaları umuduyla bu cinayetten haberdar eden, cinayet işlemekten korkan iki kardeş. Törenin buyruğuna karşı çıkamayan, namusu temizleme görevini üstlenmiş, ancak bir can almanın ağırlığını yüreklerinde taşıyan ve paylaşan iki kardeş. Yaptıklarını tek yol olarak gördükleri için pişmanlık duymuyorlar. Kaderci anlayışın izini, bu iki kardeşin düşüncelerinde de görmek mümkün. Bayardo San Roman, insanlar tarafından bu olayın en sarstığı kişi olarak görülmekte. Peki, yeni evlendiği eşi kendisinden önce başka birisini sevdiği için mi yıkıldı bu denli, yoksa bakire olmadığı için mi? Evlenme kararını, evlenmek istediği kişi ile değil de ailesiyle görüşen, aileyi ikna etmek için çaba sarf eden kişi, gerçekten umursuyor mudur evlendiği kadını? Ya da kadın, utanmalı mıdır bu durumdan? Törenin kaynağı nedir? Namus ilk kimin aklına gelmiştir? Bir gelenek kimler tarafından kurulmuştur ki kan ister sevgi bedeli olarak? Bu düşüncelerle kapattım Kırmızı Pazartesi'yi ve kulağımda Santiago Nasar'ın son sözleri: "Beni öldürdüler, Wene Hala" ( 107). Turgay 3