Değişmeyen İnsan

Günümüzde yaşayan pek çok insanın, ben de dahil, en garip yanılgılarından biri kendisini geçmişte yaşamış insanlardan daha gelişmiş daha güçlü ve daha üstün sanmasıdır. Böyle sanmamızın sebebi büyük olasılıkla insanoğlunun teknolojide, bilimde ve tıpta kaydettiği ilerlemelerdir. Oysa, geçmişten bu yana insana özgü duygular ve davranış kalıpları değişmeden hep kendini tekrarlıyor. Orhan Pamuk'un Kırmızı Saçlı Kadın adlı kitabı bu gerçeği bir kez daha farketmemde bana yardımcı oldu. Romanın arka planında kullanılan Batı ve Doğu mitolojisine ait iki hikaye bu davranış kalıplarının en acıklı ve vurucu olanlarını anlatır. İnsanlar güç ve iktidar sahibi olmak ister. Devletler bunun için savaşır. Daha küçük ölçekte insanlar bunun için birbirine ihanet eder veya öldürür. İnsanı insan yapan duygulardan kıskançlık, üzüntü, pişmanlık, kin ve nefret sürekli bizi takip eder. Bizim yanılgımız bu duyguların sebep olduğu davranışlardan ve sonuçlarından kendimizi uzak tutabileceğimizi zannetmemizdir. Kitapta, Kral Odipus baba katlini, Rüstem ve Sührab ise oğul katlini anlatır. Yazar, iki farklı coğrafyada geçmiş hikayeleri kullanarak, bu katlin sebeblerinin ve sonuçlarının ne kadar evrensel olduğunu bir kez daha bize gösterir. Romanın ana karakteri Cem, oğul ve baba olarak Odipus ve Rüstem'le aynı kaderi günümüzde paylaşır. Cem, kendini bunlardan uzak tutabileceğini ve kaderinden kaçabileceği yanılgısına düşer. Kaderden kaçabilmek için başvurulan en etkili yöntemlerden biri olayları görmezden gelmek ve onları unutmaya çalışmaktır. Romanda bu davranış kalıbına sık sık gönderme yapılır. Cem yaşadıklarını kabullenebilmek ve normal bir yaşam sürebildiğine inanmak için birşey olmamış gibi yapmak ister. Kendi yaşamımda bu duyguyu en belirgin şekilde farkettiğim dönem üniversiteye hazırlık aşamasında olmuştu. Ne kadar hissetirilmemeye çalışılsa da ailemin ve çevremin başarı beklentileri üzerimde baskı oluşturmuştu. İlk sınavda istenilen ve istediğim sonucu elde edememiş olmak beni mutsuz ve suçlu hissetirmişti. İlk bir hafta sürekli olarak sonucumu düşünüyordum ve kendimi çaresiz hissediyordum. Fakat devam edebilmem için bu durumdan kaçmam ve unutmam gerekiyordu. Bir iki haftadan sonra hiçbir şey olmamış gibi devam etmeye başladım. Unutmak ve kaldığım yerden devam etmek benim ilacım oldu. Bu nasıl oldu, her zaman her olay için mümkün mü, bilemiyorum. Fakat şu kesin ki kötü olaylara takılıp kalmak, yaşamın akışıyla bağlantımızı kesmek, sağlıklı bir yaşam sürmemizi engelliyor. Kadere inanmak kaynağı ne olursa olsun insanı ayakta tutan önemli inançlardan biri. Başımıza gelen olayları oldukları gibi kabul etmek ve direnmemek, teslim olmak onarıcı olabiliyor. Çünkü bazen öyle olaylarla karşılaşırız ki iyi olmamız veya güçlü olmamız, bu hayat olayı karşısında hiçbir şey ifade etmez. Yaşlı bir akrabamızın erişkin çocuğunun ölümünden sonra yaşadıkları bunu fark etmemi sağladı. Bu noktada kadere inanması onu ayakta tuttu. Acısının tükendiğini ya da azaldığını söylemek yanlış olur. Ama yaşadıklarını kadere bağlaması ve geleceğe yönelik yeni umutlar besleyebilmesi onun için çok önemli oldu. Çünkü hayatta olan her şeyin bir anlamı ve sebebi olduğunu düşünüyordu. Aslında kitapta olup bitenler beni hiç şaşırtmadı. Çünkü geçmiş ve şu an benzer hikayelerle dolu. İster mitolojik bir hikaye olsun ister iyi kurgulanmış bir roman olsun, isterse de gazetede yayımlanan bir üçüncü sayfa haberi olsun, aslında şahit olduğumuz hep benzer olaylara sürükleyen benzer duygu ve davranışların, benzer sonuçları. İnsanların yaşadıkları ve edindikleri tecrübeler ne kadar ağır olursa olsun ayakta kalabilmek için geliştirdikleri yöntemler onları koruyor. Tıpkı kadere inanmak ve hiçbir şey olmamışcasına unutmak gibi.