FARELER VE İNSANLAR

Öldürmenin alışılagelmiş ve sıradanlaşmış olduğu hissi bütün kitaba hakimdi. Kahramanlar için birinin canını almak, bazısı aptal bazısı da umursamaz olduğu için normalleşmiş bir durum haline gelmişti. Ölüme ve ölüye yabancılık duymayan kahramanlar için insani duygulardan uzak oldukları şeklinde bir değerlendirme yapmak uzak dursun, onların insan doğasını tamamıyla yansıttıklarını savunuyorum. Doğası gereği insanoğlu, varoluşundan beri güçsüz ve verimsiz olanı eleme yani yok etme eğilimi göstermiştir. Yapay seçilim denen bu süreç sadece insan ırkına özgü değildir. Hatta bütün bir evren bunun üzerinde döner. İşe yaramayacak olan, bir yakını ya da bir düşmanı tarafından yeryüzünden silinir. İnsanlar da bu koca devranın bir parçası olduğundan "bencil" ve en yararlıyı gözeten bir gene sahiptir. İşe yaramak, hayatın çarkları arasında ezilmemek için bir şarttır. Lennie ve George'un macerası aslında az önce yazdığım dünya düzeninin dar alana uyarlanmış bir kopyası gibidir. Bireyler, onların duyguları, birbirleriyle kurdukları ilişkiler, bencillik, dayanışma ya da rekabet ve ne olursa olsun ölüm. Lennie en sonunda, kendi kucağındaki, hiçbir şeyden habersiz, masum farelerden biri gibi öldürülmüş, beklenen şekilde aptal ve işlevsiz birinin kaderini benimsemek zorunda kalmıştır. Benim George'un Lennie'yi öldürdüğü andaki tepkim ise öldürmek için neden bu kadar beklediğini sorgulamak oldu. Acaba George nasıl yıllar boyunca doğasına ihanet edip, Lennie'ye katlanabilmişti? Sebebi yalnızlık mıydı yoksa saf bencillik mi? Lennie iri yarıydı, George'sa akıllı. Aslında ikisi zar zor bir tam adamdı. İkisi bir bütünün iki yarısıydı, onları birleştiren ise koşulsuz bir sevgi miydi? Onlarınki, o çiftlikte çalışan yalnız kimselerin sahip olamadığı bir şeydi; saf sevgi. Arkadaşlığı tam anlamıyla yaşayan iki insanın birbirine duyduğu bağlılıktı George'u Lennie'yle birleştiren. George aklı, Lennie fiziksel gücü temsil ediyor, beraberken tamamlanıyorlardı. Lennie'yi öldürdüğünde ise diğer yarısını yok etmişti George, kendini yaralamıştı. Bu nadir duyguları hayatı boyunca yaşayamamış zavallılar aslında diğer işçilerdi. Başka biri için kendini incitmeyi göze almak, fedakarlıklar etmek en uzaklar yıldızlardan daha yabancı şeylerdi onlar için. Lennie ve George'un paylaştıkları, aslında kelimelere döktükçe anlamsızlaşıyor gibi. Bazı şeylerin hislerde kalması gerektiğini düşünürüm. Maneviyat adına söylenecek sözler yalnız en romantik anlar için saklanmalı. Lennie ve George'u yazmaya çalışınca, çok özel ve derinliği olan bir şeyin manasını kaçırıyormuşum hissi geliyor. Bu hissim hikayenin etkilerini kanıtlar nitelikte. Ancak bir şeyler yazmak için etkilendiğim noktaların değerli olduğunu biliyorum. George ve Lennie arasında ne var ise beni etkilediğimden emindim. Duygularım ışığında, ikisinin arasındaki romantizm ilgimi cezbettiği için, romanı daha iyi tanıyabilmek adına birkaç yorum okuma kararı aldım. Yaygın yorumları, hem internetten hem de kişilerden edindiğim vakit, kendi hayal gücüme çalışma fırsatı tanıdım. Kitap hakkında yaptığım alternatif yorumlar, dostluk ve bağlılık kavramlarının yanında karamsar kalıyorlar. Ancak ve ancak yazmaya değer buluyorum. Polyannacılık oynamayı bir yana bırakıp, koşulları ve dünya gerçeklerini düşününce, bu zorlu düzende Lennie'nin iri yarı ve korumacı hali George'un işine geliyor. Neredeyse bir fedai gibi olası bir tehlike hali için yanında taşıyor onu. Kısa boylu ve ufak tefek olduğundan, eksik ve kırılabilir hissediyor kendini George. Lennie ise sanki George'un tam da aradığı "koruma". Yazının başında bahsettiğim insanoğlundaki "bencil gen", istemeden de olsa karşılıklı çıkar gözetmeyi desteklediğinden, George'un Lennie'ye karşı olan fırsatçı yaklaşımı hiç de sığ değil. Aralarında sevgiden eser yok demiyorum, ancak insan denen varlığı çözmeye çalışınca çok da aydınlık bir manzara çıkaramıyorum. Yazarın yarattığı karakterlerin analizini yapabiliyor ama onların gerçek birer insan olduğunu gözden kaçırıyoruz. Aynı bizim gibi, onların da günlerinin her anı düşüncelerle, hayallerle geçiyor. Daldan dala atlayan konularla örülü bir akılları, sonsuz bir hayal güçleri (George dahil) bütün karakterlerin var. Bu sebeple alışılagelmiş "arkadaşlık romantizmi" hikaye için hafif kalıyor. George'un bencil sebeplerle Lennie'yi yanında tutmak istemesi ise işte bu yüzden abes ya da acımasızca gelmiyor. Bunların yanı sıra aralarındaki paylaşımı bir başlık altına sığdırmak sorumsuzca olur. Bu yüzden "George sevgisiz bir bencildi!" demek de çok zor. Ulaşmak istediğim nokta, romana tek yönlü ve alışılagelmiş bir şekilde bakılmaması gerektiğidir. Belirgin olan gerçek, yazarın sevgi ve çıkarın bir ilişkide can buluşunu bize açık olmasa da gösterdiğidir. Çiftlikte kimsenin sahip olmadığı bir ilişkilerinin olduğu yadsınamaz bir durum, fakat insan karmaşık bir tür. Zekanın getirisi olan çok yönlü düşünme eylemi doğamızda var. George'un Lennie'ye olan duyguları da tam anlamıyla çok yönlü. Lennie, kıt zekalı ve zarar verici olmasına karşılık, iri yarı ve sadık bir arkadaş figürü. Olumlu tarafları uğruna, zorlukları çekilebilecek bir arkadaş. George ise Lennie ile arkadaşlığının getirilerini kollayabilecek kadar akıllı bir adam. Koruma altında olmanın rahatlığını yaşamak istemesi de insan oluşundan. Lennie'nin arkadaşlığının hem iyi hem kötü yönleri var sonuç olarak. Aralarda Lennie'ye aptallığıyla ilgili söylenip, bir anda duruluvermesi de, George'un bu iki zıt yön arasında gidip gelişinin açık bir resmi. Kitap sonsuz ve koşulsuz bir arkadaşlığın yanı sıra çok fazla insani öğe içeriyor. Karakterler psikolojik anlamda da birden çok yoruma açık. Zaten çok yönlü bir insanın olduğu yerde tek yönlü bir yorum yapmak anlamsız olurdu. George ve Lennie arasındaki güçlü ilişkiyi de geniş düşünmek gerekiyor. Acı ve tatlı, iyi ve kötü, siyah ve beyaz gibi onlar da zıtlıklar sayesinde dengede kalıyorlar. Hikayenin sonunda George'un Lennie'yi öldürdüğündeyse içindeki merhamet açığa çıkıyor. Bunu sonucu olarak Lennie'nin kötü yönlerinden kendini kurtardığını düşünmektense, iyi yanlarını acı bir şekilde yitirdiğini hissediyor. Bencilliğe, acımasız genlere ve karanlık yönlerine rağmen insan ırkının sevgiyi çok derin yaşaması beni hep büyülemiştir. Aksi takdirde dünya yaşanılamaz bir yer olurdu. Fareler ve İnsanlar her şeyi tekrar sorgulamamı sağladı. Yeni sorular sormama yol açtı ve her zamanki cevabımı aldım: Sevgi. Lennie ve George bana bir daha gösterdi ki, koşullardan bağımsız olarak, sevginin varlığı imkansızı gerçekten de gülünç duruma düşürürmüş. Hem de bıkmadan yorulmadan. İçimdeki sevgiyi ve bencilliği hep barış halinde tutmaksa benim tek dileğimdir. LARA ÇAYAN