Sessizliğin Sesi

Karanlığı ışığın, düzensizliği düzenin yokluğu olarak tanımlayabiliriz fakat sessizliği tanımlamak bana kalırsa bu kadar kolay değildir. He ne kadar dilbilim açısından bu kelime "sesin yokluğu durumu"na karşılık gelse de, ben bunu oldukça yetersiz bir tanım olarak görüyorum. Işık kavramını ele alın mesela. Farklı frekanslı dalgalar farklı ışıklar, ışığın yokluğu ise karanlığı yaratır. Bu ışıkların bir nevi izdüşümü ise renklerdir. Bu noktada her frekansa renk atayabilir, bunun ötesinde ise ışıksızlığa yani karanlığa da bir renk atayabiliriz. Bu atamamızın doğal sonucu olarak ışık ve ışıksızlık bir ikilik olmaktan çıkıp bir bütünün parçası olur. Karanlığa karşılık gelen rengin, yani siyahın, yeri ne kadar doldurulamaz ise sessizliğin izdüşümünün yeri de o denli doldurulamaz. Dilin acizliğidir ki ışık ve renklerde olduğu gibi sesin izdüşümü için ayrı bir kelime bulunmamaktadır. Haliyle bu izdüşümünün varlığı biraz daha soyut kalmıştır. Bu nedenle sesin izdüşümünü yapılandırmacı bir yaklaşım ile incelememiz daha makuldür. Bunu yapmak için sesin dengi ışığı inceleyelim. Fiziksel bir kavram olarak karanlık, ışığın yokluğudur. Buradan renk kavramına geçtiğimizde ise karanlık, bize bir renk sunar. Bu izdüşümü aracılığıyla bir bütünlüğe ulaşan ışık, kullanıcısına, özel olarak sanatçıya, daha geniş bir yelpaze sunar. Haliyle bir yokluk durumu olarak bulunmaktansa siyah, her renk kadar mevcuttur. Ses için de böyledir durum. Fiziksel nicelik olmaktan çıkarken ikiliğini kaybeder ve bir bütün yelpazesine girer ki bana kalırsa sessizliğin sesi en önemli seslerdendir. Hatta ona olan sempatim, siyah rengine olan sempatimden bile ötedir. Herhangi bir şekilde müzikle uğraşmış biri, zaten sessizliğin müzik karşılığı susun önemini anlar zaten. Kendini bütün seslerden ayıran bir cazibesi vardır. Öyledir ki standart simgelemede bile başka bütün seslerden farklı bir sembolle gösterilir. Hatta sessizlik, siyah renginin ötesinde sunandan çok sunulana yöneliktir bence. Ne zaman ki sessizliğe maruz kalsam, düşünceler akmaya, çağrışımlar uyanmaya başlar. Bir üst bilince ulaşmış gibi hissederim. Tabii ki sessizlik sunulduğu uzamda bulunan diğer öğelerle zihni yönlendirir. Müzikte bir takım enstrümanların sessizliği, algınızı o bestede daha önce dikkat dahi etmediğiniz melodilere, tonlara, ritimlere yöneltir. Bir kütüphanenin sessizliği ise o anki uğraşınızın içerisinde zihninizin özgürce dolaşmasını sağlar. Bence sessizliğin müziğini yazarken de John Cage'in yaratmak istediği etkilerden biri de buydu. İzleyiciye bir sunumun ortasında düşünmeleri için ayrılmış bir beş dakikadır. Tabii uzam gereğince performansın kalanı bilincin akışı üzerinde etkili olacaktır. Sessizlik, haliyle performansın kalanından etkilenen zihnin kendi ürününü ortaya çıkarır. Ortaya çıkan öznel düşünce örgüsü her dinleyici için performansın bir parçasıdır haliyle. Nasıl her beste öznel ve belirli etkilere hakim ise sessizlik de aynı kalıplar içerisinde performansın düşünce dünyasındaki karşılığını tamamlar. Sadece ve sadece izleyicinin öznel bilinç akışı ile oluşmuş bir kısmı sunuma dahil eder. Bir adım ileri dahi giderek söyleyebilirim ki fiziksel nicelik olarak sessizlik, kendi içerisinde öne çıkar. Tabii burada sessizliği sessel bir hiçlikten ziyade sessel bir istikrar olarak düşünmeliyiz. Huzurlu bir müziğin karakteristiklerinden biridir aslında istikrar. Ritmik ve tonal istikrar, sadelik çerçevesinde bulunurlar. Aslına bakarsanız sessizliğin müziği de bu karakteristik dahilindedir. İstikrarın en saf halidir. Hatta ve hatta katlanılmaz gürültüye maruz kaldığım ve sadece sessizlik istediğim zamanlar kendimi müzik dinlerken bulmuşumdur defalarca. Bu tarz durumlarda müzik benim gözümde sessizliğe en çok yaklaşabildiğimiz noktadır yani amaç sessizlik olduğunda sesin en beşeri hali olan müzik sadece o yönde bir araç olarak kalır. Müzik, bir anlamda, sessizliğe ulaşmaya en yakın olduğumuz noktadır. Baran Zadeoğlu