NAZIM HİKMET VE KUVAYİ MİLLİYE ŞİİRLERİ

Nazım Hikmet özellikle Kurtuluş Savaşı yıllarımızda en önemli vatan şairlerimizden birisi olmuştur. Dönemin İstanbul Hükümeti tarafından vatan haini olduğu gerekçesiyle çeşitli yerlere sürülmüştür. Hayatının büyük bir kısmı sürgünlerde geçmiş ve şiirlerinin çoğunu zindanlarda yazmıştır. Bu yüzden yazdığı bazı şiirlerinde zindanda olmasının getirdiği kasvetli duyguyu hissedebilirsiniz. Nazım Hikmet çeşitli alanlarda değişik şiirler yazmıştır. Ben de Nazım Hikmet'in önemli şiir kitaplarından biri olan Kuvayi Milliye'yi okudum. Kuvayi Milliye bana göre, Nazım Hikmet'in okunması gereken şiir kitapları arasında ilk sıralarda yer alıyor. Kuvayi Milliye'deki şiirler kronolojik sıraya yakın bir şekilde yazılmış olup belli bir mantığa oturtulmuştur. Bu yüzden şiir kitabı, başından sonuna kadar okuyucuya olayların içindeymiş hissi vermektedir. Kitap başlangıç bölümünden ve ayrıca sekiz adet bölümden oluşmaktadır. Bu durum şiirlerin birbiriyle bağlantısını anlamamıza yardımcı olmaktadır. Ben de Kuvayi Milliye adlı şiir kitabındaki şiirleri bütünüyle ele alıp olabildiğince yorumlamaya çalışacağım. Nazım Hikmet, Kuvayi Milliye'deki şiirlerinin tamamına yakınında çeşitli betimleyici ve tanımlayıcı sıfatlar kullanmıştır. Askerleri, halkı ve sarayda oturanları olabildiğince çok sıfatla betimlemiş ve okuyucunun gözünde canlandırmaya çalışmıştır. Örneğin Kuvayi Milliye'deki şiirlerinden biri olan "Onlar" adlı şiirinde askerlerin sudaki balıklar ve havadaki kuşlar kadar çok olduklarından bahsetmiştir. "Onlar" adlı şiirde askerleri korkak, cesur, cahil, hakim gibi sıfatlarla anlatmaya çalışmıştır. Bu şekilde okuyucunun gözünde kişiler ve olaylar daha güzel canlanmıştır. Hatta ben, bazı şiirleri okurken olayları bizzat yaşamışçasına etkilendim. Sanki savaştaki cephede, hendekte saklanan askerler yanımdan geçiyordu ve bana bir şey anlatmaya çalışıyordu. Sırtında onlarca kilo yük taşıyan kadınlarımızın, analarımızın feryatlarını duyuyormuş gibi bir anda irkiliyordum. Bu tür gerçekçi duygulardan bir an olsun uzaklaşmadan kitabın sonuna geldim ve o savaşları bizzat yaşamışçasına kitabın etkisi altında kaldım. Nazım Hikmet, şiirlerini son derece açık bir dille yazmıştır. Halkın genelinin okuyunca rahatça anlayabileceği bir dil kullanmış ve ağdalı anlatımdan uzak durmuştur. Hatta bazı şiirlerinde okuyucuya roman okuyormuş hissini yaşatmıştır. Bunun nedeni ise dizelerin çoğunda yüklem kullanmasıdır. Yüklemler sayesinde şiir kitabının akıcılığı roman akıcılığına iyice yaklaşmıştır. Okuyucu hiç duraksamadan, tek okuyuşta şiirin özünü rahatlıkla anlayabilmektedir. Şiirlerde okuyucunun aklında soru işareti bırakacak nitelikteki dizeler oldukça azdır. Genelde somut ifadelere yer verilmiştir ve soyutlamalardan kaçınılmıştır. Somut ifadelere çokça yer verilmesini, olayların ve kişilerin daha gerçekçi yansıtılma ihtiyacından doğduğunu düşünüyorum. Çünkü ortada bir savaş söz konusudur. Örneğin Erzurum ve Sivas Kongresi'nin ikisinde de çıkarılmaya çalışılan mandacılık fikrinin reddedilişi Nazım Hikmet'in şiirlerinde oldukça net ve çarpıcı şekilde ortaya konulmuştur. Bunun gibi olaylar ve yaşanan gelişmeler ancak somut sözcüklerle anlatılabilir. Zaten bu durum soyut sözcüklerle anlatılmaya çalışılsaydı okuyucuda istenilen tesiri bırakamazdı. Özellikle "Muharebeler ve Düşman Elinde Kalanlar ve Kazım'ın Hikayesi" adlı şiirde olduğu gibi birçok şiirde yıllara, aylara ve hatta günlere yer verilmiştir. Bu şekilde yaşanan olaylar kronolojik sıraya göre anlatılmış ve okuyucunun yaşayabileceği olası kopuklukların önüne geçilmiştir. Olayları daha da gerçekçi kılmak için mevsimlere yer verilmiş ve o anki şartlar okuyucuya daha iyi yansıtılmıştır. Mesela yazın gerçekleşen bir savaşta askerlerin su kıtlığı çekmesi veya kışın gerçekleşen bir savaşta cephedeki kadınların ve askerlerin donma tehlikesiyle karşı karşıya kalması okuyucuya daha gerçekçi bir şekilde anlatılabilmiştir. Bu şekilde okuyucu mekan, zaman ve olayı bildiği için şiirde anlatılanları daha net ve somut şekilde kavrayabilmiştir. Genellikle savaş dönemini anlatan şiirlerde, romanlarda olduğu gibi mekan, zaman ve olay bilgisine genellikle yer verilir. Çünkü şair savaşta yaşanan olayları ve talihsizlikleri daha etkili ve gerçekçi şekilde anlatmak istemektedir. Sonuç olarak Nazım Hikmet, Kuvayi Milliye adlı şiir kitabındaki şiirlerini savaştaki duyguyu ve Kuvayi Milliye ruhunu en iyi yansıtabilecek şekilde yazmıştır. Şiir kitabındaki şiirlerde mekan, olay ve zaman üçlüsüne yer verilmiş olması, şiirlerini gerçekçi ve somut bir dille yazması savaştaki duyguyu yansıtabildiğinin en önemli kanıtıdır. Gerçekçiliği arttırmak adına savaştaki karakterleri olabildiğince betimlemesi ve anlatması oldukça doğru olmuştur. Akıcı bir dil kullanması ve anlaşılırlığı arttırmak adına dizelerinde yüklemlere bolca yer vermesi de savaştaki duyguyu ve Kuvayi Milliye ruhunu yansıtmak adına oldukça isabetli olmuştur. Bize de genç nesiller olarak, Nazım Hikmet'i daha iyi anlamak ve Kuvayi Milliye ruhunu yaşatmak adına onun eserlerini okuma ve çevremize olabildiğince faydalı bir birey olma görevi düşmektedir. Berkay Göktuğ AVCI