ÖLMEYE DAİR

Otuz beş yaşa yolun yarısı diyen birinin kırk altı yaşında ölmesi, kuşkusuz, hayatın sevimsiz bir cilvesi olmuştur. Öyle ya, yolun yarısını tahmin etmek zaten korkunçtur. Bir de ettiğin tahminin çok daha erken haline razı olmak dehşet verici olmalıdır. Öylece otururken gelen yaşlanma düşünceleri, bütün ihtişamıyla ölümü, beraberinde getirir. Herkes öleceğini bilir de, kimse kendine yakıştıramaz. Hiçbir baba, kızına: "Yavrum yaşım otuz beş, yolun yarısıdır, kaldı bir otuz beş daha, günlerimiz sayılı, unutma..." diyemez. Ortaokullu bir çocuk, gece, yatağında huzurlu bir şekilde yatarken, öleceğini fark eder, bedeni betona çarpmış gibi parçalanır, içine korku dolar da, ben yetmişimde öleceğim diyemez. Çünkü insan ölmeyi kendisine yediremez. İnsan şöyle der: "Bugüne dek her şeyi atlatmış, bütün bu zorluklara göğüs germiş olan ben, hayatta kalmayı bu kadar seven ben, ölecek olamam. Ne yani, ruhumdan eser kalmayacak ve var olan tek gerçek 'hiçlik' olacak ha? Hayır, hayır öyle olamaz. İster milyonlarca yıldır bu iş böyle olmuş olsun, benim sayemde değişecek gerçekler. Ölümü aldatan ilk kişi ben olacağım!". Sonunda, nasıl oluyorsa artık, ölümü aldatma hayali ölümden daha makul ve mantıklı bir hal alır. Cahit Sıtkı Tarancı da, ölümden korkan, belki herkesten daha fazla korkan bir adam olduğundan, çoğu şiirinde sona yaklaşmış olmanın şaşkınlığını yaşar. Gözlerinde fer, yüreğinde umut bitmiştir (syf:227). Sönen cevheriyle beraber o heyecanlı delikanlı, tarihin sayfalarında yerini almıştır. Şakaklarındaki kır saçları, ruhunu kar gibi üşütmüş, yaşının hatırlatıcıları olmuştur. "Otuz Beş Yaş" şiirinin yanı sıra Cahit Sıtkı, "Son Gece", "Korkulu Köprü", "Aynalar", "Ömrümde Sükut" ve "Uyku" şiirleri de olmak üzere, sayılamayacak kadar fazla şiirinde daha ölümü konu almıştır. İroniktir ki, ölüme ithaf edilmiş bir şiiriyle ölümsüzlüğe ulaşmıştır şair. Yazar, "yaşamış bir adam" yerine, "ölecek olan adam" adını layık görmüştür kendine. Yaşarken ölmek gibidir umudunu ve şevkini yitirmek. Ancak Tarancı, neredeyse, ölüyken yaşamaya uğraşır. Çünkü ölmek her zaman bedensel değildir. Ölmek mutluluktan ümidi kesmektir. Ölmek, bulutların beraberinde renk değil yağmur getireceğine inanıyor olmaktır. Rüzgarın getirdiği serinlikten, sokaktaki köpekten duyulan rahatsızlıktır. Ölüm bir aynayla baş başa kalıp da, vaktini yaşının verdiği güzelliğe bakmayarak harcadığın an yanındadır. Cahit Sıtkı'nın şiirleri arasında çoğunluğa damgasını vuran "ayna" düşkünlüğü, kendiyle yüzleşmesinin bir sona ulaşamadığının göstergesi gibidir. "Dar Kalıp" adlı şiirinde de aynasıyla karşı karşıyadır Tarancı, "Bir Lahzam" şiirinde de. Yazar gerçekten, sürekli bir aynayla baş başa kalacak kadar yalnız, kendi gözlerindeki mucizeyi kaçıracak kadar cansızdır. Ölmekten bu kadar korkan bir adamın ise bazı dizelerinde bir ruh, bir gölge gibi sessiz ve hissiz olmak istemesi, sırlı bir cam parçasında yaşamaya çalışması kadar çelişkilidir. Bir şiirinde 'renkleri simsiyah bir saraya' çekmiş (syf:78), bir ötekinde ise kuşları 'şeffaf bir aydınlık içinde semaya' uçurmuş (syf:81), benliği boyunca fani hayatının parlak ve karanlık tarafları arasında dolanıp durmuştur. Ömrünün bir nihayeti olduğunu anlamış olan Cahit Sıtkı, belki de onu tek anlayan ve seven "aynalar" olduğu için onlarlardır. Yazar kaçacak bir delik arar beyhude, ölümün nefesi ensesinde. "Son Gece" şiirinde toprağa kapanan, "Uyku" şiirinde adımlarıyla mezarlar eşeyen Tarancı, belli ki hayatı geç anlamış ancak erken bırakmış. Aynadaki kırışıklıkları demek ki, mutluluklardan değil pişmanlıklarındanmış. Bedeninden önce ruhu pes etmiş, iç açıcı bir şiir yazayım derken, içine bir " mezarlık" koymadan da edememiş ("Bu Sabah Hava Berrak", syf:175). Korkunun sebebi ister işlenilen günahlar (!) ister içgüdüler olsun, sonsuz yokluk, hiçlik, artık var olmayacak olma düşünceleri hiçbir zaman heyecanlarını kaybetmeyecekler. Biz, bunları her fark ettiğimizde şaşıracak, her şaşırdığımızda "bir yolu olmalı" diyeceğiz. Eninde sonunda uzay ya da cennete (en iyi ihtimalde ikisine de) bel bağlanılacak yine de işimiz gücümüz hala yaşamak olacak. Ölümün karanlık sessizliğine çekilmemek için de: "(...) Hiç ölünmeyecekmiş gibi yaşanacak... (...) 'Yaşadım' diyebilmen için." (Nazım Hikmet, Yaşamaya Dair)