HAYAT HİKAYESİ Mİ HAYAT MI ?

"Tarih, hafızanın kusurlarının belgelerin yetersizliğiyle buluştuğu noktada oluşan kesinliktir." KJKJKKKKKJKK (Barnes 50) Umberto Eco'nun kendine has sorgulayışı, ayrıntılarda gizli anlamları arayışı, hayatı irdeleyişi beni her zaman kitaplarına çekmiştir. Bu yüzden bir dergide karşıma çıkan bu düşündürücü söz onun kitaplarında yer alsaydı beni hiç şaşırtmayacakken; bu sözün Julian Barnes'in Bir Son Duygusu adlı eserine ait oluşu, benim için küçük bir şok ancak aynı zamanda da çok etkileneceğim bir romanın habercisi olduğu için yeni bir heyecandı. Son zamanlarda herkesin diline pelesenk olmuş, bütün öğütlerde aynı cümlelerle karşılaşıyoruz: "Hatalarından ders al. Geçmişini, bugününü ve geleceğini şekillendirir." Ancak bu tavsiyedeki asıl kargaşa, geçmiş kavramı ve onun öznelliği aslında, sevgili okurlarım. Geçmişimizin, hayatımızda kronolojik olarak yaşanan olaylar dizisi olması gerekirken; asıl soru ise geçmişi gerçekten o denli somut, net ve değiştirilemez olarak mı görüyoruz? Herhangi bir yorum katmaksızın, eklemeden, çıkarmadan, değiştirmeden üçünü tekil kişi olarak uzaktan bir film izler gibi izleyebiliyor muyuz yaşadıklarımızı? Yoksa, geçmişimiz insanlara daha da önemlisi kendimize anlattığımız bir hikaye mi? Bir Son Duygusu yaşadığımız hayatın, aslında kendimizi yaşadığımıza inandırdığımız hayat olduğunu fark etmemi sağladı. Daha önce sorgulamadığım yepyeni sorular canlandırdı zihnimde: Kendi hayat hikayemiz gerçekten de yaşadığımız hayat mı? Hafızamız ne kadar güvenilir? Düşündükçe, sorguladıkça aslında dilimizi ne kadar bilinçsiz kullandığımızı fark ediyorum. Öyle ki herkesin kullandığı bir söz ancak kimse üzerinde düşünmemiş, ne anlama geliyor diye. Kimse demek haksızlık olur aslında Umberto Eco'ya, Julian Barnes'e ve onlar gibilere. O halde çoğumuzun üzerinde düşünmediği, dilimize yerleşmiş, sorgulamadığımız ama aslında durumu tüm gerçekliğiyle ortaya koyan; ancak bizim farkında bile olmadığımız öylesine laf salatalarımızın tuzu olsun diye kullandığımız bir söz: hayat hikayesi. Türk Dil Kurumu'na göre hikayenin edebiyattaki anlamı: "Tasarlanmış olayları anlatan düzyazı türü, öykü." Bizler de biyografimizi insanlara ve hatta kendimize anlatırken tasarlanmış yaşanmışlıkları, hatırladığımız, daha doğru bir söylemle hatırlamak istediğimiz, olayları anlatıyoruz. Kendimize arzularımızla uyuşan, canımızı yakmayan yeni geçmişler, hikayeler yazıyoruz. Söz öbeğinin kendisi aslında gerçekler ve kurgulananlar arasındaki çatışmayı ortaya koymuyor mu? Hikaye sözcüğü rastlantı eseri mi seçilmiş dersiniz? Yani asıl sorun hayat hikayemizle hayatımız arasındaki uyuşmazlık, anlattığımız hikayemize kendimizi inandırışımız, yaşanmışlıklarla yaşandığına inandıklarımızın birbirine karışmışlığı aslında. İşte tam bu noktada hafızanın güvenilirliği aklımı karıştırıyor. Kendi yaşadıklarımıza, kendi duygularımıza, düşüncelerimize nesnel yaklaşmamız mümkün mü? Şaşırtıcı olan, nasıl ki gençken kendimize isteklerimiz ve hayallerimiz doğrultusunda bir gelecek çiziyorsak; Bir Son Duygusu'nu ve Tony'nin başına gelenleri okurken fark ettim ki, yaşlandığımızda da kendimize yine aynı isteklerle ve hayallerle fakat bu kez acı tarafları yok saymayı tercih ederek, ulaşamadıklarımıza kısmen ulaştığımızı varsayarak, olanlarla değil de olmasını istediklerimizle dolu geçmişler çiziyormuşuz: "Bugün hatırladıkların her zaman geçmişte yaşadıklarınla aynı olmayabilir." (Barnes 36) Mesele yaşanmışlıklar ve duygular olunca insanın kendine objektif yaklaşması da ütopik bir ideal olsa gerek. Hayat DABAK 2 hikayemizin aslında bir yanılsama, istemli olarak başkalarından ziyade kendimizi kandırma çabamız olması da kaçınılmaz bir son. Bir Son Duygusu'nu okuduğumda nasıl ki geleceğimizi şekillendiriyorsak, geçmişimizi de şekillendirdiğimizi fark ettim. Anımsama yoluyla hayatı irdeleyen romanı okurken kendi bakış açımızı, hayat hikayelerimizle hayatımız arasındaki uyumsuzlukların farkına vardım, ben de onları irdeledim. Hepimizin hayalleri, arzuları ve beklentileri var. Hayal kırıklığı, bu arzulara ulaşamamanın getirdiği mutsuzluk, beklentilerin karşılanmamasının getirdiği tatminsizlik yaşanmışlıklara nesnel yaklaşmamıza engel olurken alternatif bir geçmiş arayışımızı kaçınılmaz kılıyor. Beklentilerimizi karşılayan, acılarımızı yoksayan, korkularımızı saklayan, pişmanlık ve hayal kırıklığı gibi esenliksiz duygularla değil mutlulukla, bir tebessümle hatırladığımız geçmişler çiziyoruz kendimize. Kim acıları, mutsuzlukları hatırlamak ister ki? İnsanoğlunun geliştirdiği bir savunma mekanizması olarak belki de, kendi hayat hikayelerimizin yazarları oluveriyoruz.