Diğerkam Olabilmek

Diğer insanları kendinle bir tutmak; onların derdiyle dertlenmek, sevinciyle gülmek demek diğerkamlık. İlk defa Ercan Kesal'ın Peri Gazozu'nu okurken gördüm bu Farsça kökenli kelimeyi. Böylesi derin anlamlı bir kelimeyi bu yaşıma gelip de öğrenmemiş olmak beni utandırdı ama belki de bu sayede öyküleri daha da içselleştirerek okudum. İnsan sayısı arttıkça yalnızlaştığımız bu dünyada belki de en çok ihtiyaç duyduğumuz şey diğerkam olmak. "Hep ben, hep ben" derken, dahafazla para için insanlığımızı kaybederken, kan gölüne dönen dünyaya gözlerimizi kaparken, diğerkamlık belki yok olmaya yüz tutmuş vicdanlarımızın ateşini söndürebilir. "Anadolu insanı" dediğimiz, belki de biraz mazide kalmış insanlar, diğerkamlığı yüreklerinde canlı tutan insanlardır. Mesela Kesal'ın ebesi, evde her bazlama yapıldığında, "kokmuştur" (Kesal, 66) deyip, evsizlere ve yoksullara da gönderirmiş. Benim de babaannem bu konuda hassastır. Ekmek yapamayacak kadar yaşlılara ekmek, karısı vefat etmiş dedelere yemek, hastalara çorba gönderir. Memleketteyken bu işi hep ben yaparım. İnsanların o tebessümleri, gülen gözleri içimde bir yerlerde yıl boyunca varlığını unuttuğum duygularımı canlandırır. Yıl boyunca unuttuğum diyorum çünkü sene içinde Ankara'daev ve okul ekseninde yaşarken ne hasta komşularımdan haberdar oluyorum ne de aç uyuyan insanlardan. Giderek kendi dünyamda kayboluyorum ve zamanla karşılaştığım ihtiyaç sahiplerine bile duyarsızlaşıyorum, dilenciler gözlerimi kaçırdığım uzaylılara dönüşüyor. Peki, nerde kaybettik insanlığımızı? Üst üste gecelerce aç yatan çocuklar varken nasıl tabaklarımızın yarısını çöpe dökebiliyoruz? Yırtık ayakkabılarıyla okula giden çocuklar varken nasılonuncu ayakkabımızı almaktan hicap duymuyoruz? Belki de asılsoru, "kokmuştur"(Kesal, 66)diyen ninelerimizin dedelerimizin elinde büyürken biz nasıl merhametten nasibimizi alamadık, olmalıydı. Bence bu kadar duyarsızlaşmamızınen büyük sebebi bize dayatılan günümüz yaşam şeklidir. Oturduğumuz yüksek güvenlikli lüks siteler, gecekonduların ve evsizlerin kilometrelerce uzağında. Sanki onlardan bambaşka bir dünyada yaşıyoruz. Mutluluğu karnı doyan bir çocuğun tebessümünde değil de daha hızlı arabalarda arıyoruz. Oysa köyde herkes diğerlerinin durumundan haberdardır. Babaannem her gün yardım ettiği insanlarla yüz yüze bakıyor. Oğlu okusun diye küpelerini satan bu kadın, okula giden köy çocuklarının ellerine gözleme tutuşturmadan durabilir mi? Kötü şartların içinden gelen daha iyi bilmez mi zaten oradakilerin halini? Ercan Kesal da böyle. Öğrenciyken aç kaldığı zamanların birinde eline geçen parayla eve erzak alıyor ve arkadaşlarıyla yemek yerken farkında olmadan yumurtaları onların önüne kaydırıyor. Bunu bilinçsizce yapsa da aslında derinlerde biliyor ki arkadaşları da çok aç ve açlık, dayanması güç bir şey. İşte bugün bizim de ihtiyaç duyduğumuz hissiyat bu. Kendimizden çok başkalarını düşünebilsek, insanların acılarını dindirebilmek hayat gayemiz olsa dünya daha güzel bir yer olmaz mıydı? Hep maddi sorunlardan bahsettim ama diğerkam olmamız gereken tek konubu değil. Kesal'ın da acıyla bahsettiği gibi, eğer İbrahim Aslan'a on sekiz yıl sonra oğlunun kemiklerini bulduğu için sevinç gözyaşı döktürenler bu kadar acımasız olmasaydı, böyle kan donduran bir tablo yaşanır mıydı? Sadece, öldürülen benim oğlum da olabilirdi veya oğulları ne yaparsa yapsın aileleri mezar taşsız bırakmak insanlığa sığmaz diyebilseydi o yetkililer, en azından o kadar anne baba gözü açık gitmezdi. Seksenli yıllarda insanlar komünist, ülkücü diye mühürlenip bir ömür bununla yaşamak zorunda bırakılmasalardı da herkes farklı düşünebilir, denseydi belki daha az gözyaşı dökülürdü. Kitaptaki hikayelerin çoğu seksenli ve doksanlı yıllara ait. Ama maalesef bugün de insanların acılarında ve duyarsızlıklarında değişen pek bir şey yok. 13 Mart 2016 pazar günü Ankara'da olan patlama, lise arkadaşım Ozancan Akkuş'u bizden aldı. Ertesi gün, biz çok ağladığımız için artık ağlayamaz hale gelirken, tanıdıklarına zarar gelmemiş insanlar gülmeye, eğlenmeye devam ediyordu. Bu sözde hepimizin acısıydı ama ateş sadece düştüğü yeri yakıyordu. Çünkü maalesef insanlar bombalara bile alışıp, diğerkamlıktan fersah fersah uzaklaşıyordu. Zaman geçse de, olaylar ve kişiler değişse de, insanoğlu hep aynı: Açlığa gözlerini kapatıyor, sefalete kulaklarını tıkıyor, gözü yaşlı anneleri yok sayıyor ve farklı düşünceleri susturuyor. Bu yüzden diğerkam olmanın, gözyaşlarımıza bir son verebileceğine inanıyorum ama yüzyıllardır değişmeyen, Ozancanlar yitip gittikten sonra gülebilen bu insanlar için diğerkamlık, sadece içi boş bir sözcük. Bu yüzden de insanların diğerkam olduğu, huzur dolu bir dünya, bir çocuğun bulutlarla uçmak istemesi gibi boş bir hayal.