ZEYNEP ECE İSPİR

DOĞRULAR ve ÖN YARGILAR Duyguların doğruları şekillendirdiği bir dünyada mı yaşıyoruz? Yoksa doğrularımızı yalnızca mantığımızın veya dış dünyada dikte edilenlerin önderliğinde mi şekillendirebiliyoruz? Peki ya doğru nedir? Kime göre ve neye göre belirlenir? Bu ve bunun gibi sorular hayatımızın neredeyse tamamını kapsar. Her insanın inandığı birçok kavram vardır. Örneğin; dostluk, iyilik, dürüstlük, eşitlik... Bu kavramlara olan inancımız bizi biz yapan yapı taşlarından neredeyse en kıymetlisidir. Fakat, insanoğlunun razı geliş süreçlerinden biri de, doğrularından ve inandığı kavramlardan çevresinin etkisi ile oldukça kolay bir şekilde vazgeçebilmesidir. Çevremizde olup biteni fazlasıyla derinleştirip, kendi hayatımıza uyarlarız çoğu zaman. Sanki kendi doğrularımızmışçasına inanırız, inandırırız ve yaşarız. Fakat bu razı geliş bize çoğu zaman pişmanlık olarak geri döner. Doğrularımızdan ve inandığımız kavramlardan pervasızca vazgeçebilmenin verdiği o sonsuz pişmanlık... Bir Zamanlar Kardeştiler adlı 2010 yapımlı belgesel film, bize insani değer yargıları hakkında oldukça güzel şeyler anlatıyor. İçinde herkesin kendinden bir parça bulabileceği bir konuya sahip olan bu belgesel film, manevi boyutunun yanı sıra politik, siyasi ve uluslararası temellere de dayanıyor. Film, yıllarca birlikte büyümüş ve aynı basketbol takımında yıllarca aynı forma ve aynı ülke için mücadele vermiş iki Yugoslavya vatandaşı gencin Yugoslavya'nın bölünmesinden sonraki etkilenme sürecini anlatıyor. Filmde de karşımıza çıktığı gibi, dostluk dediğimiz ve inandığımız bu kavramın insanoğlu tarafından birçok nedenle kolayca vazgeçilebilecek bir olgu haline gelmesi oldukça şaşırtıcı. Yazımın başında sorduğum ilk soruya dönecek olursak; doğrularımızı duygularımızın şekillendirmesi durumunda zaman, mekan, ideolojik farklılıklar, ulusal veya uluslararası hiçbir durum inandığımız kavramların tuzla buz olmasına bir sebep niteliğinde olmamalıdır. Fakat doğrularımız çevrede olup biten ve değişen şeylerle aynı oranda değişip şekillenebiliyorsa bunun adına gerçekten "kişisel doğrular" denebilir mi, tartışılır. Tabii ki, doğrularımızın oluşma sürecinde büyük rol oynayan deneyimleme süreci asla yadsınamaz. Deneyimlerimiz de yalnızca çevremizde yaşananları gözlemlememiz ve çıkarımlar yapmamızla meydana gelirler. Fakat, deneyimlerin doğruları oluşturması ve şekillendirmesi ile çevrede olup biten her yeni şeyin bu oluşan doğruları kolayca değiştirebilmesi birbirinden tamamen farklı şeylerdir. Filmde arkadaşlıkları birbirlerine "kardeş" sıfatını takabilecek seviyede kuvvetli olan iki genç Vlade ve Drazen'in bu güzel dostluğunu Yugoslavya iç savaşı ve dolayısıyla Yugoslavya'nın bölünmesi bitirmeyi başarmıştır. Filmin sonunda Drazen'in bir trafik kazası sonucu ölmesi ile, Vlade hayatındaki en büyük pişmanlıklardan birini yaşar. Çevresel etkenler yüzünden vazgeçtiği ve yitirdiği o değerli dostluğu, Drazeni'in ölümüyle bir kez daha yitirir. Peki ya ideolojik veya etnik farklılıklar verdiğimiz kararlarda bu derece önemli olmalı mı sahiden? Bir insanı sevmek veya hayatımızda önemli bir yere koymak için ideolojimizin, etnik kökenimizin, politik ve siyasi düşüncemizin aynı olması gerekmez, gerekmemeli... Fakat maalesef ki, günümüzde eşitliği desteklediğini söyleyen birçok insan da, kendisinden farklı ideolojilere, düşüncelere veya farklı bakış açılarına sahip insanlara oldukça büyük bir önyargı ile yaklaşıyor. Bu durum akıllara birtakım sorular getiriyor. Doğrularımız nasıl oluşur? Nasıl şekillenir? Ve nasıl değişir? Acaba insanoğlu olarak politikayı, siyasi olayları veya uluslararası problemleri fazlasıyla içselleştirip, ön yargılarımızın doğrularımızı hapsetmesine mi sebep oluyoruz? Veya soruyu daha da genelleştirelim; İnsanoğlu olarak çevremizde yaşadığımız çoğu olayın ve çoğunluk tarafından onaylanan birçok şeyin doğrularımıza rehber olmasına göz göre göre izin mi veriyoruz? Bana kalırsa tamamen bunu yapıyoruz. Çevremizde yaşanan siyasi, politik veya sosyal problemleri çoğunluğun da yaptığı gibi ön yargılarımızla birleştiriyor, gerçek düşüncelerimizi ve doğrularımızı adeta öldürüyoruz. Aynı zamanda bu ve bunun gibi ön yargılar ile, gerekirse en yakınlarımızı bile yargılayabiliyoruz. Filmdeki senaryo, insanların ön yargılarının ve düşüncelerinin sonradan ne kadar kolay şekillenebildiğini ve bunun da dolayısıyla davranışlara nasıl yansıdığını oldukça başarılı bir biçimde gösteriyor. Aslında yapılması gereken, din, dil, etnik köken, ideoloji ayırmaksızın, insani değerlerimize göre doğru olan neyse ona göre davranmak olmalı. Sınıflandırma yapmadan, hiçbir çıkar ilişkisi kovalamadan, yalnızca hislerimiz doğrultusunda sevebilmeliyiz...