Varım, Varım, Varım.

Aslında Sırça Fanus üzerine söylenecek fazla bir söz yok. Sırça Fanus bir klasik değil. Mükemmel bir kurgusu, olay örgüsünde keskin dönemeçleri ve ince işlenmiş karakterleri yok. Sırça Fanus, okurken elinizde bölük pörçük, parça parça bir yaşam öyküsü tuttuğunuzu hissettiğiniz bir kitap. Arkadaş ortamlarına ismini söylediğinizde, "depresif" ünü yayıldığından, çeşit çeşit tepkiler aldığınız, Esther Greenwood'un mu yoksa Sylvia Plath'in mi hayatını okuduğunuzdan emin olamadığınız, yarı-otobiyografik olmaktan çok daha fazlasını ortaya koyan, yazarının sırça fanusunu kıran bir intihar mektubu. Sylvia Plath etkisi diye bir şey var literatürde, yaratıcı yazarların zihinsel hastalıklara daha yatkın olduğunu savunan. Esther Greenwood'un geçirdiği elektroşok tedavisi, uyuyamaması, zihnindeki imgeler ve intihar denemelerine varan ağır depresyonu birçok okur tarafından bipolar bozukluk olarak kabul edilir, Esther'in Sylvia'yla olan benzerliği ve Plath'in henüz otuz yaşında hayatına son vermesine neden olan depresyon geçmişi ise kendisinin de bu rahatsızlıktan muzdarip olduğu düşüncesini destekler. Yazarın hayatı ve yayınlanan günlükleri incelendiğinde "Sylvia Plath etkisi"nde nasıl da doğruluk payı olabileceği ortaya çıkar benim için kendisinin şiirleri zihinsel git-gellerden ve kendi düşüncelerinin içinde kaybolmasından doğan küçük patlamalar olmuştur her zaman. "Sadece içimde susmak istemeyen bir ses olduğu için yazıyorum." diyor Plath, ama şiirlerini kendi ismiyle yayınlarken Sırça Fanus'u Victoria Lucas takma adıyla yayımlıyor. Hem Victoria Lucas isminin, hem de kendisi de Elly Higginbottom ve Elaine isimlerinin arkasına saklanan Esther Greenwood'un arkasına saklanıyor. Kim bilir belki de bu yüzden bu kitabı bir kurgu okur gibi değil de, bir şairin iç dünyasında geziniyor gibi okudum. 1950'lerin Amerikan kültüründe kadının rolünden ötürü nasıl acı çektiğini, ailesi için mükemmel bir eş ve anne olmak ve iyi bir yazar olmak arasında nasıl bocaladığını, yapmak istediği her şeyin gözlerinin önünde nasıl incirler gibi çürüyüp ayaklarının dibine düştüğünü, zamanın psikiyatri anlayışını ve elektroşok tedavilerini okurken sanki Plath'in hüznünü ellerimde tutuyordum. Okurların kitabı depresif olarak nitelemelerinin sebebi genelde Esther karakterinin karamsar ve sağlıksız zihniyken benim kapağını kapattığım an ağlamamın sebebi (tabii bir insanı şiirlerinden ne kadar tanıyabilirseniz) tanıyıp sevdiğim birinin nasıl intihara sürüklendiğine tanık olduğumu hissetmemdi. Sylvia Plath'in kitabın basılmasından bir ay sonra intihar etmesi bana hep Joy Division grubunun solisti Ian Curtis'i hatırlatıyor. Hayatını anlatan Control filminden yola çıkarak söyleyebilirim ki Curtis epilepsi ve depresyondan ötürü Closer isimli ikinci ve son albümlerini çıkarmalarından iki ay önce, yirmi üç yaşında hayatına son vermiştir. Grubun şarkıları da en az bu kitap kadar depresif ve yoğun, dikkatli incelendiğinde ise tıpkı Sırça Fanus gibi, yazarının yardım çığlıkları, ya da belki başka bir bakış açısıyla vedası. Müzisyenlerin, yazarların, şairlerin ortak noktası belki de bu, Sylvia Plath etkisi. Bizim Nilgün Marmara'mız var mesela. Boğaziçi Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı'ndan "Sanatsal Yaratımla İntihar Arasındaki Bağıntı: Sylvia Plath, Şiirlerini ve Ölümünü Nasıl Yaratıyor?" isimli teziyle mezun olduktan sonra iki şiir kitabı ve bir günlük yazarak yirmi dokuz yaşında intihar eden Marmara, sanatçıların intiharlarının birbirlerini (ve diğer insanları) etkileyip etkilemediği konusunda günümüzde de süregelen bir tartışma yarattı. Kurt Cobain'in kızı Francis Bean Cobain'in kısa süre önce "Sanatçıların genç yaşta ölümleri özendirilecek bir konu değil," açıklamasını yapmasından sonra bu tartışma haliyle tekrar alevlendi, bense Sylvia Plath'in kızı Frieda Hughes'la bu sayede tanıştım. Açıkçası Frieda Hughes'u tanımıyordum, kendisinin de bir şair ve ressam olduğunu ve Gwyneth Paltrow'un oynadığı Sylvia isimli filme karşı Annem isimli bir şiir yazdığını Cobain'le ilgili tartışmalar sürerken öğrendim. Şiirin Türkçe çevirisini bulamadım, bir şiir ne kadar çevirilebilir onu da bilemiyorum, ancak bir kısmını bu yazı için kendim çevirmeye çalıştım, çünkü bir çırpıda okuduktan sonra öylesine çarpıldım ki bir süre boyunca ne Sylvia Plath'in adını andım, ne de filmi izledim. Onu yeniden öldürüyorlar, Her on yılda bir yaptığını söylemişti Ama onlar bunu yılda bir, haftada bir yapıyor, Bazıları her gün yapıyor, Onun ölümünü kafalarında taşıyorlar. [...] Şimdi bedeni, fırının içindeki kafayı Öksüz kalan çocukları Düşünme yetisinden yoksunlar için Bir film yapmak istiyorlar. O zaman geri sarılabilir olacak Ve onun ölümünü En başından tekrar izleyebilecekler. [...] Yürüyecek ve konuşacak Onlar isteyince ölecek, Ve ölecek, ve ölecek Ve her zaman ölüyor olacak canavarlarının, Sylvia İntihar Bebeklerinin Ağzını doldurmak için Onlara annemin kelimelerini vermem gerektiğini düşünüyorlar.