Fatum

Geceleri yataklarımızda yatıp odalarımızın tavanını incelerken aklımızda bir sürü soru döner durur. Mantıklı ya da mantıksız, günlük olaylar, söylediklerimiz, dinlediklerimiz ve anladıklarımız üzerine ister istemez kafa yorar, kendimizce bir değerlendirme yaparız. Neden? Nasıl? Doğru mu söyledim yoksa başka bir şey mi demeliydim? Ya peki o bunu yapsa ne olurdu? Olmuş, olabilecek, olamayacak bir sürü senaryo geçer insanın aklından o saatlerde. Acaba bu durumu değiştirebilir miydim? Sonuç ne yaparsam yapayım bu mu olacaktı? Kelebek etkisi mi? Kader miydi tesadüf mü? Fatum uel fortuna?* (Kelebek etkisi grafik halinde) Şansın tanımı dilimizde "mantıkla açıklanamayan rastlantısal olaylar" olarak, kader ise "genellikle kaçınılmaz kötü talih" olarak yapılmış. Kader kelimesini bu kadar olumsuz tanımlamak ne kadar doğrudur bilemiyorum, fakat sanırım çoğu insan yazılan 'kader'lerinin acı, kötü, çileli bir yolculuktan ibaret olduğunu düşünüp bu şekilde yazmış sözlüğümüze. Kaderin önceden yazılmadığını, insanların hayatı boyunca şekillendiğini düşünürüm ben. Ne de olsa verdiğimiz kararların sonuçlarını istesek de istemesek de yaşamaz mıyız? *Latince "Kader ya da şans?" Peki bir insanın yaptığı bir şey, birçok insanın 'kader'ini ya da 'şans'ını etkileyebilir mi? Ben her insanın kendi kaderini kendi yazdığını düşünenlerdenim ve tabii başkalarını da etkilediklerini, bu yüzden küçük bir olayın ya da kararın bile çok büyük bir etki yaratabileceğine inanırım. Sanırım Daniel Kehlmann da böyle düşünüyor ki F adlı kısa romanı kaleme almış. Fazla detaya girerek kitabı okumak isteyenler için bu zevki mahvetmeden minik bir tanıtım yapayım ki konu ile bağlantısı açıklanmış olsun: Aslında büyük ve ünlü bir yazar olmak isteyen Arthur, bu isteğini gerçekleştirememiş ve aslında bunun sebebi tamamen kendi özgüvensizliği ve korkuları yüzünden olmasına rağmen bunun hep başka şeylerin suçu olduğunu düşünmüş. Evli ve üç çocuk sahibiyken bir gün bir falcının ona 'hayallerinin peşinden git' demesi üzerine ailesini terk ederek ve izini kaybettirerek yazarlık hayatına başlamış ve çok da başarılı olmuş. Fakat geride kalan çocuklarının hayatı, kendi yaptığı seçim yüzünden normalde gidebileceğinden çok farklı bir rotaya kaymış. Bir kişinin verdiği bir tek karar beş kişinin hayatını o kadar çok değiştirebiliyorsa, her insanın verdiği her küçük ya da büyük karar bir aileyi, mahalleyi, şehri hatta ülkeyi bile etkileyebilir demek olmaz mı? Belki de bunun biraz daha mübalağalı hali 2004 yapımı Kelebek Etkisi filmi de buna benzer bir düşünce tarzıyla fakat farklı bir biçimde anlatıyor bu olayı. "Bir kelebeğin kanat çırpması, dünyanın yarısını dolaşabilecek bir kasırganın oluşmasına neden olabilir" (Kelebek etkisi 2004). İşte bu cümle sanırım küçük kararların ve olayların birçok insanın hayatını nasıl etkileyebileceğini çok güzel bir biçimde sembolize ediyor ve bu kısa hikayenin de bir nevi özeti oluyor. Madem kararlarımız sadece bizi etkilemiyor, aksine çevremizdekileri dolayısıyla onların çevrelerindekileri hatta onların da çevrelerindekileri etkiliyorsa, her bireyin üzerine çok büyük bir sorumluluk yüklenmiyor mu? Bana bu yük, kaldırmak için biraz ağır hatta çiğneyebileceğimden büyük lokma gibi geliyor. Örneğin aslında Arthur sadece hayallerindeki işi yapmak ve başarılı olmak istememiş miydi? Belki de en iyisi bunlar üzerine fazla kafa yormayıp geceleri tavanımıza bakarken daha güzel ve hafif şeyler düşünmek ya da tatlı hayaller kurmaktır. Sonuçta biz de başkalarının kararlarından fark etsek de etmesek de etkilendiğimize göre belki de bir açıdan ödeşmiş oluyoruzdur. Belki de kader diye bir şey yoktur. Bu sonu gelmek bilmeyen 'belki'leri, 'ya da'ları ve 'peki ya'ları başka bir güne de saklayabiliriz, bu sayede yatağımızda tavanımızı saatlerce düşünce dolu gözlerle incelemeden derin bir uykuya dalabilir, bir sonraki gün de, hayatımızı -ve belki de başkalarının hayatını- değiştirmeye devam edebiliriz.