Kadınlar Kuşlar Yıldızlar ve Hiçbiri

"Bana göre form asla soyut bir şey değildir, her zaman bir şeyin işaretidir. Her zaman bir insandır, bir kuştur veya başka bir şey. Bana göre resim hiçbir zaman form için form değildir." Sürrealist Joan Miro bu sözleri söylerken aslında, dilimizde soyut resim ismi altında soyutlanmış resim türünün yalnızca sanatçının dünyadaki gözlemlerinin hayal gücüyle birkaç doz fazla yoğurulmuş biçimleri olduğunu kastediyordu. "Formlar, sürekli bir başka şeye dönüşerek başka formlar doğurur." diyordu. "Formlar takımyıldızların dalgalanan saçları arasında gözden kaybolurken biri öteki olur ve bu yoldan, gürlerin bir alemden bir başka aleme geçtiği, geçerken ayaklarının kendi köklerine değdiği ve kendilerinin yok olduğu, bir işaretler ve simgeler evreninin gerçekliğini yaratırlar." Miro'ya göre, gözlemlerin resimde açık seçik, yabancı, anlaşılmaz veya karmakarışık hale dönüşmesinden sorumlu olan şey, sanatçının beyninde gelişen sürecin uzunluğu ve derinliğidir. O, tablolarında ve heykellerinde işaretler ve sembollerin oluşturduğu gizemli bir dil kullanarak hiç de soyut olmayan şeyler anlatıyordu. Bu dili kullanarak aslında dünyevi şeylerin tıpatıp görünüşlerinin yarattığı yanılgılardan, belirsizliklerden arınıp anlatımını istediği gibi kontrol altına alırdı. Zamanla gerekli görmediği detaylardan kurtuldu, odaklandığı noktaların ise altını kalınca çizme yoluna yöneldi. İlerleyen yaşlarında huzur veren mutlak sadeliğe bu felsefeyle ulaşmıştır. Miro anlatı dizesi için bir alışkanlık geliştirdi: kendi şifresidir bu. Önce söz dağarcığı çok küçük olduğundan iletişim yeteneği bakımından zayıf eserler ortaya koydu. Bilinçaltını taşkınca ortaya koyduğu bu eserler çözümlenemeyecek kadar doluydu. Kadınların başrolde olduğu tablolarda boşlukları yıldızlarla, kuşlarla doldurdu. Bu resimlerde iki boyutlu bir perspektif yaratmıştır. Resimlerdeki kalabalık, anlatım tarzına alışıldıktan sonra insanda bir derinlik hissi yaratır. Fonda kullandığı lekelendirmeler resmin görünmeyen eksenini genişletir. Sadece uzayda değil, zamanda da bir eşanlılık; perspektif hissedilir. Durağan olmaktan ziyade kısa da olsa zaman aralıklarını anlatır bu resimler. Manzaralar, insan olduğu belirsiz kadın gürler gibi daha açık seçik konuları ele aldığı bu hayali dünyanın tasvir edilmesi; olgun yapıtları, ilerde yöneleceği indirgenme süreci için bir hazırlıktır. 1930'larda yaşanan trajik İspanya iç savaşının ülkede yarattığı yıkıntının içinde tarihe damgasını vuracak sanatçılar lizlendirmesi ironiktir. Pablo Picasso ve Joan Miro bunların en bilinen örnekleridir. Olgunluk döneminde ülkesinin sürüklendiği acı durum Miro'yu ve onun sanatsal vizyonunu derin şekilde etkilemiştir. Kurduğu dilin anlaşılır hale gelmesi, gürlerle gerçek bir şifre oluşturması Barcelona ve Takımyıldızları dizilerinde yaşadığı arınmayla mümkün olur. Kullandığı gürler kesin anlamlara sahip olmaktan ziyade resimle bütünleşerek anlamlarını netleştirmiştir. Tıpkı kelimelerin dilde kullanışlarıyla tanımlarının değişebilmesi gibi. Figürlerin, bir aktarma organı olurken iletişime kendi kişiliklerinden, özgünlüklerinden etkiler vermesi engellenmemiştir. Örneğin kuşlar kimi zaman üçgen kuyruklu olmuştur, kimi zaman boya lekeleri, kimi zaman da sadece çizgiler... Kimi zaman böcekleri andırırlar, saçları, dişleri vardır. Kimi zaman en yukarıda, kimi zaman da gürlerin arasında uçarlar. Ancak bu kuşları sadece anlatım aracı olarak görmek hata olacaktır. Miro kuşlardan eserlerinde kendine ilham vermeleri için faydalanmıştır. "Kuşlar havada uçar, bizi daha yükseklere, yeryüzünde bağlı olmayan fantezi ve hayal gücünün dünyasına çıkarabilirler." Eserlerinde kullandığı merdivenler, fanteziye yükselmeyi temsil eder. Saf özgünlük için duyduğu arzuyu resimlerindeki gürler ele verir.