DELİLİK ve DAHİLİK

İçinde bulunduğumuz evren için nasıl ki sınırı ve sonu yok diyebiliyorsak esasında hemen her olayda ve durumda sınırların kaybolduğu ve geçişlerin hüküm sürdüğünü gözlemleyebiliriz. Öte yandan geçişlerin de sınırların yok olduğu bir düzende iki zıt şey arasındaki ince çizgi de bizleri düşüncelere sevk eder. Bir an durup anlamaya ve düşünmeye başladığımızda yaptıklarımızın ve yaşadıklarımızın ne kadar da birbiriyle ilintili olduğunu ve birbirine taban tabana zıt olayların, fikirlerin nasıl da sanki çok yakınlarmış gibi beraber hizaya durduklarını gözlemleriz. Kimi yerde öyle olaylar yaşarız ki zamanın o anlık değişimlerinde bile birbirinden çok karşıt kararlar hasıl olur. Tüm bu sınırlardan yoksunluğun, zıtlıkların da birbiriyle kancalarla bağlanmış halkalardan oluştuğu ve hayatın aslında halkalara değil kancalara bağlı bir düzende meydana geldiğini bilmek beni çoğu zaman şaşırmaktan alıkoyar. Hatta kimi zaman oksimoronların bile zıt iki kavramlardan oluşmayabileceği fikri düşünce dairemde oluşur. Bazen de deliliğin dahilikten, cehaletin bilgelikten hudutları keskin olmayan belki de birbiriyle sımsıkı dost olan kavramlar oldukları fikri belirir zihnimde. Dali'nin müzesini gezerken de bu altyapı bana eşlik etti. Dahi kabul edilen birinin neden kimi zaman da deli sıfatıyla yan yana koyulabildiği, beni farklı düşünce iklimlerine sürükledi ve tabloları, duvar resimlerini incelerken bu iklimin getirdiği rüzgar bana refakatçi oldu. Tüm sanat eserlerinde de hem dehadan hem de ancak bir delinin elinden çıkabilecek resimlerde de aslında bir ortak yön olduğunu keşfettim. İşte bu yönü ile Dali'nin, neden özgün olduğu ve eski çağlarda yaptıkları gösterilse sürrealizmin ve kendisinin nasıl da ayaklar altına alınacakken günümüzde yüceltildiği ve bir ekol kabul edildiği açıklığa kavuştu. Bu yön ise birbiriyle alakasız ve akıl ile izah edilemeyecek şeylerin nasıl da dehanın pırıltılarıyla 1 bezenerek insanlığa mal olabileceğiydi. İşte bu şekilde, tüm resimlere yansıyan bu altyapı müze boyu beni çok farklı kıyılara sürükledi. Diğer yandan, beni hem şaşırtan hem de bir hayli hayrete düşüren resim, dehanın ve deliliğin yetenekle olan birleşiminden vuku bulmuştu. Sadece rastgele atılmış ayak darbelerinden ibaret gibi gözüken o resim, dikkatli bakıldığında dahiliğin ve o akıl almaz yeteneğin birleşiminden başka bir şey değildi. Deli saçması kabul edilebilecek o gelişigüzel darbeler, anlamlı bir bütüne dönüşünce ancak bu kadar etkili olabilirdi. Büyük müzisyen Beethoven'ın siluetine dönüşmüştü, o anlamlı darbeler nasıl da yerini bulmuş ve bir bütünlük arz etmişti. Sadece bu resimde değil, daha pek çok yerde aklın tahayyül sınırlarını bugün bile zorlayan, yaratıcılığın ve orijinalliğin adeta dans ettiği bu müzede, böyle bir dehanın aşk ile olan münasebetinden ortaya çıkan tabloya da tutulmamak içten bile değil. Dali biricik aşkı olan Gala'yı pek çok yerde resmetmişti ama onu Retro perspektifle harmanladığı meşhur tablosu bir başkaydı. Her ne kadar Dali'nin ilham kaynağı olan ve birçok resminde görülen o gizemli kadın, bu resimde o dünyanın, ayın, gezegenlerin şekilleriyle birlikte sonsuza ve sınırları olmayan bir evrenin serüvenine atılıyordu. 2 Müzede girişten çıkışa kadar hemen her yerde hem anlamsız gelen hem de aklın ve daha birçok şeyin iç içe geçtiği birçok eser bizlere eşlik etmişti. Bu iki tablo kadar beni üzerinde düşünmeye sevk eden daha onlarca eser, o kaleden bozma müze binasında, herkesi çepeçevre sarmalıyor. Uzun kuyrukların, içerdeki hengamenin içinde Dali'nin sanatına, dehasına, kimi yerde delilikle ortaklaşa zikredilen yaşamına ve en önemlisi tüm bunların harmanlandığı o muhteşem portrelere, duvar resimlerine kendinizi kaptırmamak içten bile değil. Son olarak da delilik ve dahilikten hangisinin sizi galebe çaldığını keşfetmek için bu İspanya'nın Fransa sınırındaki muhteşem tiyatro müzesini mutlaka gezin ve Dali'ye kulak verin: "Bir deliyle benim aramda tek bir fark var. Deli aklının yerinde olduğunu sanır. Bense deli olduğumu biliyorum."