Kareli Cennet

Hiç monotonluk damarlarınızdaki alveolleri bile ele geçirmiş, gözlerinizin önünde sanki hep aynı perde varmış ya da zaman sonsuz bir döngüye girmiş siz de içinde mahkum kalmışsınız gibi hissettiniz mi? Benim cevabım "sıkılmış" bir evet. Tüm bu yirmi birinci yüzyıl kalabalığına, canlılığına ve hatta renkliliğine rağmen hem de... Peki ya dört duvardan başka hiçbir şeyi olmayan, tek rengin unutmamak için acı çekercesine çabaladığınız son hatıranızınki veya ölmemeniz için önünüze konulan yemeğinki olduğu, ailenizin bile anısının aklınızda yaşlanıp neredeyse öldüğü, ruhunuzun asla kaçamayacağı bir zindana, bedeninize hapsolduğu bir yerde hayat ne kadar canlı(!) olabilir? İşte öyle bir yerdeyken şans eseri hayatının amacını keşfeden bir adamın öyküsü Satranç... Bir romanla harikalar yaratılabilir, uzunca betimlemeler yapar, göz kamaştıran cümleler kurar, her şeyi anlatabilirsiniz ancak bir öyküyle bu zordur. Ama işin rengi, Stefan Zweig'a gelince değişiyor. Usta kalem yetmiş sayfada iki kelimeyi art arda getiremeyen ancak satranca karşı muazzam bir becerisi olan bir adamla hiçlik içinde tutunacak tek dalı olan uçsuz bucaksız bir dehayı o kadar başarılı betimlemiş ve incelemiş ki; kitap elimdeyken bir yandan hiçlik kölesi Dr. B için hüzünlenip öte yandan defalarca keşke binlerce sayfa olsaydı bu kitap diye yakınıverdim. Daha önce çok sayıda öykü okumamış olsam da bu eser okuduklarımın kutsal kasesi diyebilirim. Dr. B'nin o hücrede kaldığı bölümler bayağı daraltıcı ama bir o kadar da canlı anlatılmış. Okurken hani bazen sadece gözleriniz satırlarda süzülür de sizin aklınız başka bir yerdedir ya; işte Satranç buna izin vermiyor öyle ki; sadece gözleriniz değil aklınız, fikriniz hatta söylemeyi pek haz etmesem de kalbiniz bile o hücrede Dr. B ile oluyor. Tüm bu hüzün dolu, hayatı sorgulatan hatta gözlerinizi yaşartan bölümlerin yanında farklı karakterlerin farklı kişilikleriyle aklınızı dağıtmayı da başarıyor ünlü yazar. Kitapta hırsları uğruna her şeyi yapacak insanlar da, belki hak etmediği bir beceriyle ödüllendirilmiş ve sonra da başarının tatlılığıyla sarhoş olup kibir abidesi olmuş kişiler de tekdüzeliğe yakalanmadan bir fraktal gibi orantılı ve sapmadan ilerliyor. Kitapta verilen mesajlar ise muhteşem yerleştirilmiş ve anlamak için Zweig'ın hayatından bir dilimcik almak, okumak gerek. Kitaba ilk başladığımda öyle bir dünya satranç şampiyonu portresiyle karşılaştım ki; günümüz şampiyonlarını her zaman dahi olarak addetmiş ben bile onlardan şüphe ettim. Öyle ki; kitaptaki "fantastik" şampiyon, cümle kurmayı pek beceremeyen, oyun tahtası önünde olmadan aklında bir şey canlandıramayan, kültürsüz, bilgisiz ve anti sosyal biriyken Carlsen veya Kasparov gibi kişiler politikadan matematiğe kadar birçok konuda konuşma yapabilecek yetkinliğe ve kültürel düzeye sahipler. Sonlara yaklaştığımdaysa birdenbire kitabın Zweig'ın hayatıyla çağrışım yaptığını fark ettim ki bu çağrışım belki de "Bu kitabı anladım!" diyebilmemi sağlayan tek şey. Daha fazla gevelemeden bahsetmek gerekirse kitapta satranç oyununun Zweig'ın diktatörlüğe karşı verdiği savaş olduğunu o "kültürsüz" şampiyonun ise diktatörlük rejimi olduğunu düşünüyorum. Hatta ileriye gidip kitabın sonuna doğru oynanan oyunun Dr. B'nin krizi yüzünden yarıda kalması belki de Zweig'ın daha sonradan intihar edeceğine dair bir sinyaldi diyebilirim. Ruhu sonbahardan nasibini almış, capcanlıyken sararmış, solmuş bir yaprak gibi olan Dr. B'nin Kareli Cennet'ini bulurken bir nevi psikanalizinin yapıldığı kısımlarda aslında Dr. B'nin Zweig olduğunu anlamak zor olmuyor belki, ama bir insanın kendini aynaya bakar gibi bu kadar iyi kaleme alabilmesi bu eserin raflarda yetmiş küsur yıldır kalmasına şaşırmamak için iyi bir neden... Abdurrezak EFE 21301883