İÇ GÜZELLİĞİN DIŞA YANSIMASI: MERHAMET

Arkadaşımın tavsiyesiyle Reis Bey filmini seyretmeye karar verdim. Film, Necip Fazıl Kısakürek tarafından tiyatro eseri olarak yazılmış, birçok kez de tiyatrolarda oynanmış ve sinemaya uyarlanmış bir eser. Filmi izlerken gözyaşlarınıza hakim olamıyorsunuz. Sergüzeşti hayatınız hızlıca gözünüzün önünden bir sinema filmi gibi akıyor. Film sizi adeta farklı dünyalara götürüyor. Bir yandan buğulanan gözlerimi silerken, diğer yandan farkında olmadan filmin etkisine girmiştim. Filmin verdiği mesaj yerine ulaşmıştı zira ağlamaya başlamıştım... Merhametten ve sevgiden yoksun bir dünyada yaşamak istemediğimi fark ettim. Merhamet ve sevgi varlığın özü ve mayasıdır. Kainat adeta merhamet üzerine var olmuştur, merhametle varlığını sürdürmektedir. Merhamet bütün ilahi dinlerde üstün bir vasıf olarak anlatılır. Ve insanın içinde yaşadığı topluma, insanlığa, hatta bütün canlı varlıklara merhametle yaklaşmasını emreder yaratıcı. İnsan merhamet ettiği müddetçe yaratıcı tarafından ödüllendirilir; zulme, insafsızlığa ve gadre yol açtığı ölçüde de cezalandırılır. Merhamet insandaki sevginin dışa vurmuş halidir adeta. Bazen kendini gözyaşlarıyla, bazen şefkatle, bazen acıma hissiyle, bazen hoşgörüyle, bazen de fedakarlık ile belli eder. Bir annenin yavrusuna karşı merhameti ve şefkati, onun hiç düşünmeden kendini her türlü tehlikeye atmasına sebebiyet verir. Çocuk annesinin kendisine olan kızgınlığını yine annesinin şefkatli ve merhametli kollarında giderir. Annedeki bu karşılıksız şefkat, sevgi ve merhamet çocuğuna öyle bir güven telkin eder ki, çocuk hiç düşünmeden kendini annenin şefkatli ve merhametli kollarına teslim eder. Bilir ki annesindeki merhamet onun yüreğinden gelmektedir ve onu korumaya yöneliktir. Yavrusunu kurtarmak için başını köpeğe kaptıran tavuktaki şefkati, küçücük gagasıyla taşıdığı yiyecekleri yavrusuna yediren kuştaki merhameti, yapılan duvar içinde yanlışlıkla kalan kaplumbağaya gagasıyla yiyecek taşıyan kuştaki sevgi tabiatta var olan yardımlaşmanın ötesinde, canlı varlıklarda olan sevgiyi ve merhameti de göstermektedir gören gözler için. Küçükken alıp büyüttükleri yavru aslanı ait olduğu doğaya bırakan bakıcılar, yıllar sonra aslanı ziyarete giderler. Yıllar geçmiş olmasına rağmen bakıcılarını tanıyan ve onlara sevgi ile sarılıp oynayan aslandaki bu duyguyu ne ile izah ederiz? Aslan yıllar sonra olsa bile bakıcılarının kendisine göstermiş olduğu sevginin ve merhametin hatırına olsa gerek onları hatırlayıp sadakat gösteriyor. Kendisine yapılan merhametli davranışları karşılıksız bırakmayarak bir vefa örneği sergiliyor. Bir günahkarın, susuzluktan kıvranan zavallı bir köpeğe merhamet ederek su vermesinden dolayı cennetle ödüllendirildiği, oysa evindeki kediyi aç bırakıp, ölümüne sebebiyet veren bir başka kişinin ise cezalandırıldığı anlatılmaktadır dini kitaplarda. Bütün canlı varlıklarda merhameti görmek mümkündür. Canlı varlıkların en temel özelliklerindendir merhamet. Ve sadece kendi cinslerine değil bütün canlı varlıklara karşı merhamet duygusu ile hareket ederler. Merhametin zirvesini ise canlı varlıklar içerisinde düşünen tek varlık olan insanda görürüz. Merhamet kalpteki sevginin, iç güzelliğin dışa yansımasıdır. Merhamet edin ki, merhamet edilesiniz. Acıyın ki, acınacak hale düştüğünüzde acıyanınız ve yardımınıza koşanınız olsun. Böyle bir düşünce ile yetiştirilmiş bireyde bu davranışlar tabii olarak kendini gösterir. Sevgi ve merhametten iyilik doğacağını bilir. Herhangi bir karşılık beklemeden kendine yakışanı yapar. Sevgi ve merhametin bir erdem olduğu bilinciyle hareket eder. Merhamet, canlı varlıklara özellikle de insana gösterilmesi gereken bir vazifedir onun için. Bu düşünceyi kendine şiar edinmiş atalarımız, her yerde merhamet ocağı kurmuşlardır. İnsanları koruma vakıfları kurdukları gibi, hayvanları koruma ve himaye etme vakıfları da kurmuşlardır. Göç eden kuşların yolları üzerine dinlenmeleri için merkezler (barınaklar) yapmışlar. Hasta ve yaralı hayvanlar için tedavi merkezleri kurmuşlardır. Bu ise onlardaki merhamet düşüncesinin fiiliyata geçmiş hali. Atalarımızın canlı varlıklara karşı gösterdikleri sevgiyi, şefkati ve merhameti keşke bizler de günümüzde insanlarımıza gösterebilsek. Bazen denizden karaya vuran bir balık için seferber oluyoruz - öyle de olmalı- ancak merhamete muhtaç insanlar için elimizi bile kıpırdatmıyoruz. Fiili bir yardım yerine meseleyi sadece sözde kalan süslü kelimelerle geçiştiriyoruz. Belki sadece iç dünyamızda kalan küçük bir merhamet kırıntısıyla dua ediyoruz. Merhameti önce kendi vicdanımızda hissetmeliyiz. Özümüzde olanı hissetmek zor olmasa gerek. Yeter ki isteyelim. Oysa kendimizden bile esirgediğimiz ve kendimize göstermediğimiz merhameti canlı varlıklara nasıl göstereceğiz? Çevremizdeki merhamet sahibi insanları hep takdir ederiz ancak böyle güzel bir hasletle takdir edilmeyi neden düşünmeyiz? Merhametin maraz doğurduğu inancı mı yoksa zaman içinde yitirdiğimiz merhamet duygusunun eksikliği mi bizi acımaktan alıkoymakta? Oysa yukarıda da örnekleriyle anlatmaya çalıştığım gibi, sevgi ve merhametin ne büyük iyilikler doğurduğunu hayatın her karesinde görmekteyiz. Olumsuzluklar bizi daha güzeli yapmaya mani olmamalı. İnsandaki sevgi ve merhametin istisnalar hariç hep iyilikleri doğurduğu yadsınamaz bir gerçektir. Sonuç olarak "merhamet edin ki, merhamet edilesiniz ve merhamete layık olasınız" şeklinde ifade edeceğimiz duygu ve düşünceler fert ve toplum için bir erdemdir. "Merhamet ederseniz acınacak hale gelirsiniz" düşüncesi ve yaklaşımı ise vicdanların köreldiğini gösterir. Merhametin maraz doğuracağı inancı toplumu kemiren manevi bir hastalıktır. Böyle bir yaklaşım erdemli olmadığı gibi insanlar arasında sevgi yerine kavgayı, merhamet yerine düşmanlığı körükler. Oysa dünyamız kavgadan çok sevgiye, düşmanlıklardan ziyade merhamete ne kadar da muhtaç.