NESNELLEŞEN ÖZNELLİK

İki kavram üzerinde durmak istiyorum: Nesnellik ve öznellik. Günlük hayatta sıkça kullanırken imtina etmediğim bu kelimeleri, akademik hayatımda da gördükçe nesnelliğin nesnel bir ifade olup olmadığını sorgulamaya başladım. Bir kelimenin nesnel olarak algılanabilmesi için bilim, kitap, kanun gibi belirli bir bilgi birikimi üzerine incelenmesi gerektiğini düşünüyorum. Örneğin "2+2=4" ifadesi nesneldir; çünkü matematik bilimi 2, +, =, 4 gibi semboller üretip bunları birbiriyle anlamlı bir biçimde ilişkilendirmeye çalışır ve olayın nesnelliğini sağlar. Matematik, istisnai bazı bölgeler ve etkinlikler hariç olmak üzere dünyanın çoğu bölgesinde, milyarlarca insan tarafından, yüzyıllardır, tek numerik kodla ve aynı teoremlerle öğrenilir, uygulanır ve anlatılır. Yani yukarıda bahsettiğim "2+2=4" ifadesi bütün dünya genelinde ait olduğu bilim sayesinde, nesnelliğini sağladığı gibi doğru bir önerme olarak da kabul ediliyor. Bugünlerde "doğru" ve "yanlış" kelimelerini kullanırken bile tereddüt etmeye başladım çünkü nesnellikle hiçbir alakası olmayan her duygunun ve sözün toplumlar nezdinde nesnelleşmesi, üzerimizde bir benzerlik tahakkümü kurmakla kalmıyor, aslında öznel olan bu ifadelerin dışındakilerini "değişik" olarak nitelendirmemize neden oluyor. Bu yüzden, ilk paragraftaki gibi bilimsel ifadelerin nesnel olması ya da doğru olması yerinde kullanımlar olduğundan benim için problem yaratmazken, aslında öznel olan ifadelerin nesnelleşmesi beni korkutuyor. Bu korkumu yersiz bulup, nesnel ifadelerin hayatımızı doğrudan etkilemeyeceğini düşünebilirsiniz ki doğru. Fakat benim korkum, öznel-nesnel ayrımının da git gide ayırt edilemez olduğu ve her şeyin nesnelmiş gibi bölge, din veya milliyet farkı olmaksızın bütün dünyadaki insanlar tarafından ortak anlamlandırılması. Bu düşüncemi de yersiz bulanlara birkaç kavramdan bahsedeceğim: Hayvanları sevmek, yalan söylemek, çalışkan olmak, öfkeli olmak. Bu kavramların, doğruluğu ya da yanlışlığı nesnel bilgiler olmadıkları için nesnelliğinin saptanamaması gerekirken, söylememe bile gerek olmadan herkes aynı söz öbeklerinin üstüne tik ve çarpıları attı bile aklından. Peki, neden bu ifadelerin üstünde duruyorum? Ben de daha önce birçok insanın yaptığı gibi sistem eleştirisi yapıp; hepimizin aynı tip evlerde yaşayıp, aynı programları izlediğimizi, her sabah aynı markadan kahve alıp benzer işlere gidip yakındığımız sistemin gelişimi için bir tuğla koyduğumuzu söyleyebilirdim. Bunları söylemenin abartılı olduğunu ve tek tipleşme eylemlerinin sadece para ile ilgili olmadığını düşünüyorum. Bu yüzden yukarıdaki kavramlardan bahsettim. Yalan söylemek, öfkeli olmamak, çalışkan olmak kavramları kapitalizmden hatta paradan bile eski kavramlar ve binlerce yıldır bu kavramların insanlar için ifade ettikleri anlamın bütün dünya genelinde aynı olduğunu ve genlerimize dahi işlediğini düşünüyorum. Tanımadığımız bir insanı sevmeyi abes bulurken, tanımadığımız hayvanları sevmeyi, "hayvan sevgisi" başlığında kitaplarımıza bile koyuyoruz. Benim hayvanlarla ne alıp veremediğim var diye düşünebilirsiniz. Hiçbir sorunum yok fakat yasalar ile hayvanlara zarar vermenin sınırlarını insanlarda olduğu gibi çizip, hayvan sevgisini insanların özgür iradesine bırakmalıyız diye düşünüyorum. Yalan söyleme kavramını neden bu kadar tekrar ettiğimi, istersem özgürce söyleyebileceğimi düşünebilirsiniz. Benim duruşum yalan söylemeliyiz tarafında değil, yalan söylemenin yanlışlığının sübjektifliği konusunda. Dini emirleri saymazsak insanların yalan söylemesinin "etik" gibi bir kurallar bütünüyle sınırlanmayacağını düşünüyorum. Zaten insanların içinde olan gerçeği bulma ihtiyacı ve peşi sıra gelen gerçeğe merak duygusunun, insanları karşısındaki insandan yalan söylemler duymaya karşı bir tepki oluşturur. Bu karşılıklı tepkiler toplumsal sözleşmede birleşir ve insanlar birbirlerine yalan söylemeyerek birbirlerinin gerçeğe olan merakını tatmin eder. Sonuç olarak, insanlar küreselleşme rüzgarına kapılıp tek tipleşiyorlar ve düşünce özgürlüklerini bile kullanmayıp öznel ifadelerini nesnel ifadelerin kümesine kendi istekleriyle koyuyorlar. MEHMET EMİN ALBAYRAK