Anne Ben Böcek Oldum! / Berkay Biçer

"En büyük hayalin nedir?" diye soran olursa "Bir sabah böcek olarak uyanmak." derim kuşkusuz. Böcek olmanın sevilecek ne yanı olabilir ki diye düşünüyorsun, anlıyorum. Aslına bakarsan ben de bu kitabı okuyana kadar böyle düşünüyordum hatta kitabı okumadan önce "Ne kötü şey düşünsene bir sabah uyanmışsın ve tüm hayatın değişmiş, bir böcek oluvermişsin." demiştim. Fakat, kitabı okuduktan sonra böcek olmanın ne denli güzel bir şey olduğunu anladım, sadece hayal edilebilecek güzellikte bir düşünce. Gregor Samsa, kitabımızın başkahramını ailesinin borcunu ödemek için istemediği bir işte çalışan normal bir adamdır. Ailesine baktığı için çalışmayan babası, küçük kızkardeşi ve annesi tarafından çok sevilir. Özellikle kız kardeşi ile Samsa arasında çok özel bir bağ vardır. Samsa'nın hayali yeterince para biriktirip kardeşini üniversiteye yollamaktır. Bir sabah Gregor tüm zorunluluklardan uzakta uyanır hayata. Artık o bir böcektir. Nasıl olur da işe gidip ailesine bakabilir? Böcek olmanın değerini ilkin kavrayamasa da sonraları fark eder. Artık istemediği şeyleri yapmak zorunda değildir. Toplum kurallarına uyması gerekmez artık ve başkaları tarafından yapılması istenen şeyleri yapmak zorunda değildir çünkü o artık bir böcektir. İnsan gibi düşünen fakat böcek gibi yaşayan biri olmanın en güzel yanı bu olmalı. İnsanlar için olan kurallara uymak zorunda değilsindir artık, ne de olsa onlar insanlar içindir: insan gibi düşünenler için değil, sadece insan gibi görünenler için. İnsan olarak yaşamaktan anladığımız başkalarının çizdiği bir çerçevenin içinde yaşamaya benziyor. Onca kural içerisinde kendimize özgür olduğumuzu inandırarak, mutlu olmaya çabalıyoruz. Oysa asıl mutluluk, böcek olabilmekte, deli olabilmekte, kısacası sistem için işe yaramaz olabilmekte. Çünkü sistem seni yalnızca işe yaramaz olduğunda rahat bırakıyor. Fakat bu rahat bırakma lafı seni umutlandırmasın, işe yaramaz birinin sistemde kabulu olmadığı gibi dünyada da yeri yok diyerek bir süre sonra yaşama imkanını elinden alıyor diğerleri, tıpkı Gregor'un hayatına son vermesi gibi. Kitapta beni etkileyen öteki konu ise farklılaşmanın yarattığı yabancılaşma olgusu. Gregor'un çalıştığı, evine baktığı bölümde ailesi ve patronu tarafından ne kadar çok sevildiğine şahit oluyoruz. Fakat, böcek olduktan sonra hala aynı şekilde hissedip, düşünmesine rağmen çevresindeki herkesin ona bakışı değişiyor. Aslında bunun yalnızca farklılaşmaktan kaynaklandığını düşünmüyorum. Eğer Gregor böcek olarak hala çalışabiliyor olsa, çevresindekiler ona aynı sevgiyi gösterirdi. Bana göre asıl mesele faydasızlaşma. Faydasızlaştığın anda sahip olduğun her şey elinden kayıp düşüyor, tıpkı bir gece yarısı zifiri karanlıkta sahip olduğun tek ışık kaynağı olan mumun sönmesi gibi. Mum söndükten sonra hiç kimse onun hala değeri olduğunu düşünmüyor ve öylece öteye fırlatılıyor. Aynı durum biz insanlar için de geçerli, bulunduğumuz koşullarda sağladığımız fayda bir nedenden ötürü yok olursa, yabancılaşma sonumuzun varacağı tek yer. En çok sevdiğimiz, inandığımız insanlar bile yabancılaşmamıza katkıda bulunur böylesi bir durumda. Gregor'un annesi bile artık oğluna bakamaz olmuştur, ondan iğrenmektedir, oysa hala aynı adamdır, aynı duygulara ve düşüncelere sahiptir. Fakat, artık işlevsizdir, kimsenin onu sevmesine ihtiyaç yoktur çünkü kimsenin ondan sağlayabileceği bir fayda kalmamıştır. Bana göre Kafka'nın bu öyküsünde dönüşüme uğrayan Gregor Samsa değil, onun çevresidir. Annesi, babası, kız kardeşi, patronu ve hatta hizmetçisidir. Çünkü dönüşüm ile kastedilen şey fiziken değişim değildir, düşüncelerin ve duyguların değişimidir. Düşüncelerimi kökten değiştirmiş olan bu kitap için şunu açıkça söyleyebilirim, Dönüşüm benim için bir dönüşümün başlangıcıdır.