1

"Ben neden benim de başka biri değilim?" Bu soru insanın kendine yöneltebileceği en acımasız sorulardan biridir aslında. Kader ve rastlantısallık ikilemine sıkışmış hayatlarımızı sorgularız bu soruyla. Kaderlerimizi çizen rastlantısallık mıdır yoksa talihin ellerine teslim ettiğimizi düşündüğümüz bu yaşamlar tükenmez kalemle çizilen bir kaderin yansıması mıdır sadece? "Kelebeğin kanat çırpışı gibi küçük bir şey 2 dünyanın yarısını dolaşacak bir tayfuna neden olabilir." Bana kalırsa insan kaderini kendi yazar fakat adsız bir şehirde yolunu bulmaya çalışır gibi değil de duvarları hareketli bir labirentte çıkışa koşar gibi. İnsan kaderini rastlantısallığın içinden seçimleriyle çıkarmaya çalışır. Bir kelebeğin fırtınaya sebep olabileceği bir dünyada ileriyi görmeye çalışmak Schrödinger' in kedisine hakaret etmektir. Yaptığımız seçimleri ve sonuçlarını düşününce her şey Aristo mantığı kadar basit görünür başta, seçimler yaparsınız sonuçlarına katlanırsınız. Ama yüzeyin güven verici basitliğinden sıyrılıp derinlere indiğimizde kelebeğin gücünü fark eder ve ürpeririz. Seçim yapmak hayatın sonsuz olanakları arasında biri dışındakileri silmek demektir, yani kaosun içinden düzenini yaratmaktır. Hayatta seçim yaparken bunu sık sık hissediyorum, sanki bir şeyi tercih ederek yüzlerce farklı şeyi elimin tersiyle itmiş gibi hissediyorum. "Eğer patates püresi ile sosu karıştırırsan daha sonra ayıramazsın, sonsuza dek. Baba'nın sigarasından çıkan duman bir daha asla içine dönmez. Geri dönemeyiz. Seçmek, bu yüzden 3 zordur." Yani gelecek ne kadar devingen ve olasılıksalsa geçmiş o kadar katı, o kadar belirlidir. Geçmişimiz kaderimiz, geleceğimiz kaosumuzdur. Yaşamsa kaos ve kader arasında kurmaya çalıştığımız kırılgan bir düzen. Geçmişi ve geleceği düşünüyorum, yaşadıklarımı ve yaşayacaklarımı. Yaşamak zamanda ilerlemekten ibaretse geçmişinde yaşayamaz mı insan, ya da zihninde tüm gelecekleri yaşayıp kendine bir gelecek geçmiş yaratamaz mı? Kelebek zihnimde kanat çırptıkça bunun olasılıksızlığını kavrıyorum. İnsan sadece hayatı ile bilinmeyenlerin ortasında savrulabilir, zihin kesinliklere ihtiyaç duyar. İşte bu yüzden geçmişi hatırlayabilsek de geleceğimizi çizemeyiz, kelebeğin tek kanat çırpışıyla tüm kesinlikler yıkılır. "Hayatın anlarının, hatırlanan bir hayatın anları gibi birbirini izlemesini istemiştim. Zamanı 4 kuyruğundan yakalamaya kalkışmanın böyle bir önemi olabilirdi." Sartre'ın da dediği gibi zamanı kuyruğundan yakalamaya çalışmanın ancak geçmiş zamanda bir önemi olabilir. Hissedilen bütün bu belirsizlik ve olasılıklar karmaşasında hayata karşı nasıl durur insan? İçine düştüğümüz bu kaosun ortasında, önüne geçilemez bir korkunun pençesine kısılırız bazen, bilinmeyenden korkarız, kendi hayatımızdan. Yaptığımız seçimlerin, hayatımızda hiçbir rolü olmadığı sanısına kapılırız ve seçim yapmamaya çalışırız. "Seçim yapmadığın sürece, kalan olasılıkların hepsi 5 mümkündür." Bu özgürlüğü yakalamaya çalışırız içten içe, olasılıkların içinde yüzmeye çalışırız. Fakat bu bir çözüm olmaz, kendini akıntıya atmaktan başka bir anlamı yoktur. Her şeye rağmen, 1 Dormael, Jaco Van. Mr. Nobody. 2009. Wild Wunch. Film. 2 Bress, Eric., Gruber, J. Mackye. The Butterfly Effect. 2004. New Line Cinema. Film. 3 Dormael, Jaco Van. Mr. Nobody. 2009. Wild Wunch. Film. 4 Sartre, Jean-Paul. Bulantı. İstanbul: Can Yayınları, 2014. Baskı. 5 Dormael, Jaco Van. Mr. Nobody. 2009. Wild Wunch. Film. yaşayacağımız ne kadar kesinse, seçim yapmak zorunda olduğumuz da o kadar kesin. Yaşam dediğimiz roman seçimlerimizin sıralanışından başka bir şey değildir. Peki yaptığımız seçimler bize mi ait? Hayat dediğimiz yolu düşündüğümde yaşadığım her anın benim ve başkalarının yaptığı tercihlerin bir toplamı olarak hissediyorum. Yani öyle ki sanki bu benim hayatım değil de bütün insanlarla ortaklaşa verdiğimiz bir kararın sonucu. İnsan doğduğunda düşünebilse aynı hissi duyardı "bu benim kararım değil". Hatıralar ve gelecek arasında kalan o kısacık seçim anı bile başından beri bize ait değilse, hayatta seçtiğimiz hangi yol bizim yolumuzdur? Bir kelebeğin kanatlarını çırpması yüzlerce insanı etkileyebiliyorsa eğer, hayatımız ne kadar bizimdir? Mesela, üniversiteye girerken bize tercih hakkı sunulur, fakat tercih seçeneklerimiz bizim tercihimiz midir? Hangi ülke vatandaşı olacağımız, kim olacağımız, yani hayatımızın temelleri dahi bizim seçimimiz değil. Bu his bir korku değil, kader düşüncesinin verdiği sıkıntıya benzer bir kontrol edilme sıkıntısı da değil, bu bir farkındalık, bu bir bulantı.