Şehirler ve taşıdıkları izler

"Koca tarihi bir şehirden ziyade tiyatro sahnesini andırıyor. Hep aynı oyunun oynandığı bir tiyatro sahnesini."(Karakaşlı 15) Şehirler kimi insanlara soğuğu ve yalnızlığı çağrıştırır, beton yığınları içinde geçen bir hayatın sahteliğini yansıtır. Hayata dair ne kadar kötü şey varsa, şehirler onların sembolleridir. Ama aslında şehirler sadece kötülüğün değil, insana dair her şeyin yok olmayan izlerini taşır. Şehir eşittir insandır. Bir kentin sokakları, duvarları onun ve üstünde yaşamışların hafızasıdır. Onlar hakkında çok şey söyler. Bunları duymak içinse bir anlık duraklama yeterlidir. Anlamsız koşuşturmacadan bir anlığına vazgeçmek, duraklamak ve kafayı kaldırıp etrafın farkına varmak. Sıvası dökülen duvarlar, onların üzerinde ise eskiden asılmış a şlerin kalıntıları ve onlara sürten insanların oluşturduğu karartılar. Gece karanlığında kıpırdaşan ışıklar. Peki ya kaldırımlar? On binlerce insan geçer belki tek bir kaldırım taşının üzerinden. Bambaşka hayatlar yaşıyor bile olsalar onlar bir bütünün ayrılmaz parçalarıdır. Tarihi bir kasabanın ara sokaklarında gezerken bundan yüz yıl öncesine dönmek şaşırtıcı derecede kolaydır. O zamanın insanlarından ne kadar farklı olduğumuzu ama ne kadar da farksız olduğumuzu fark etmemizi sağlar. İçinde bulunduğumuz çağ ve görünümümüz çok farklı dursa da, hala aynı yerlerde gezer, aynı şeyleri yer, aynı şeyleri konuşuruz onlarla. Dertlerimiz, tasalarımız da hiç değişmez. Yaşadığımız hayatlar kıyafet değiştirir sadece, şehir ise her zaman nasıl yaşadıysa öyle yaşamaya devam eder.. Her bir birey, yaşadığı yaşamı başka birinin takip edeceği bir patika olarak kentin hafızasına bırakır. Şehir ve şehirliler de aynı yolu tekrar tekrar izler. Semt ve sokak isimleri de tarihin en büyük tanıklarındandır. Bir zamanlar barındırdıkları halk kahramanlarının, şairlerin, bilim adamlarının ve kimi zaman da zalim devlet büyüklerinin adlarını taşırlar. Şehirlerin kendilerinin isimleri bile, üzerlerine kurulan her uygarlıkla beraber duyulur, yükselir ve çöker. Yeni rejimler şehirlerine hep yeni isimler verir. Bu isimler kimi zaman da onun insanlarının ruh halini yansıtır. "Çağlar boyu herkes yeniden adlandırmıştı. Şimdi kendi miladında bu şehri nasıl çağırmalı? Belabul mu mesela?"(Karakaşlı 34) diyerek de kendi önerisini sunuyor Karakaşlı. Kentler tabiki sadece sokaklardan oluşmaz. Az önce sözü geçen duvarların ardında, dışarıdaki şehirden bir yüz tane daha var. Odalar bunlar. Kimisi bir ömür boyunca bir insanı taşımış, kimiyse yalnızlığına ve karanlığa terk edilmiş. Rutubet, toz, sigara, parfüm kokuları, çeşit çeşit halılar, döşemeler, çökmüş koltuklar onlara karakter kazandırmış. Bir oda ömrü boyunca kaç kavgaya tanıklık eder, kaç insan hiç bırakmayacakmışçasına birbirine sarılır orada... Çerçevelerde ve tozlu kağıt parçalarının aralarında kimlerin resimleri durur... Şehirlerin meydanları vardır bir de. Monarkların devrildiği, kafaların uçtuğu, gençlerin avazlarının çıktığı kadar bağırdığı meydanlar. Özgürlük mücadeleleriyle özdeşleşmiş, sloganlarla bütünleşmiş nadide alanlar. Odasına kapanıp sessiz kalamayan vicdanıdır şehrin. Kentlerin kaderi de hep buralarda belirlenir. Bütün bunları göz önünde bulundurunca, şehirler için donuk, cansız, sahte sıfatlarını kullanmak adeta hakarettir. Bir kent, insan yüzü kadar çok şey anlatır izleyene. Şehrin sakinleri de, onun damarlarında dolaşan kan gibidir. Onu ayakta tutan, durmadan yaşamasına olanak veren, geliştiren küçük canlılar. Bir şehrin sakini olarak belki de yapabileceğimiz en iyi şey ona biraz zaman ayırmaktır. Onu tanımak, sokaklarında dolaşmak, barındırdığı yaşantıların farkına varmak, nasıl bir bütün olabildiğini keşfetmek... Bir kenti bütünüyle anlamak çok olası olmayabilir. Ama şurası kesin ki adımımızı attığımız her yeni sokak, yeni bir geçmiş, yeni anılar, yeni keşi ere çıkar. Ufuk Usubütün