SİYAH VEYA BEYAZ

Çoğunlukla kendimizi ahlaklı bir insan olarak tanımlama eğilimine sahibiz. Bugüne kadar belki de binlerce haber okumuşuzdur cinayetlere, hırsızlıklara dair. Aklımızdan geçen ise genelde sözkonusu suçluların ne kadar ahlaksız, vahşi ve sorunlu olduğudur. Daha ahlaklı bir insan olduğumuzu düşünüp eleştiri bombardımanına tutarız böyle insanları ve içten içe masumluğumuzla, ahlakımızla övünürüz. Bize göre dünya korkunç bir yerdir ve bizden iyisini göremeyiz cam fanusumuzun yansımalarından. Peki kıyaslama kıstaslarımız nelerdir başka insanlarla kendimizi? Kalburüstü bir mekanda yetişmiş, hayatı işinden veya okulundan ve belki birkaç sosyal etkinlikten ibaret olan bir insan; açlık ve sefalet içinde büyümüş, ömrü savaşlarda veya sokaklarda geçmiş bir hırsızdan daha mı ahlaklıdır? İnsani değerlerimizi hangi raddeye kadar muhafaza edebiliriz ve aç kaldığımızda, işkenceye veya iftiraya uğradığımızda, özgürlüğümüzü kaybettiğimizde yapabileceklerimizin sınırları nelerdir? Esaretin Bedeli'ni izlemeyen pek fazla kişi yoktur herhalde. Filmi izleyince ben de pek çok kişi gibi etkilenmiş ve kendimi sorgulamıştım. Andy'nin yerinde olsaydım onun kadar metanetli davranıp 'iyi' bir insan olmaya devam edebilir miydim yoksa hapishanedeki diğer mahkumlar gibi gaddarlaşıp insani özümü yitirir miydim bilemiyorum. Ancak insanlara bakış açımı değiştiren bir film olduğu yadsınamaz bir gerçek. Ben de birçok insan gibi 'iyi' bir insan olduğumu düşündüm çoğu zaman. Kendi hatalarımı önemsiz addedip görmezden geldim veya başka insanları hatalarıma sebep gösterdim. Farklı hayatlar yaşayan insanlara karşı kınayıcı bir bakış açısına sahip oldum ve kendi ölçütlerime göre sınıflandırdım. Ama şimdilerde, biraz daha derine indikten sonra görüyorum ki hiçbir şey siyah veya beyaz değil. Her insanın kendine özgü bir geçmişi, yetişme tarzı, aile yaşantısı var ve bunların hepsi insan psikolojisinin şekillenmesinde önemli etkenler. Bir insanın en ufak bir davranışının arkasında bile onlarca yıllık yaşanmışlık, pişmanlık belki de haksızlığa uğramışlık yatıyor. Bir suçu bir haberde okuduğumuzda veya bir insanın hatasına şahit olduğumuzda sadece o insanın hayatından küçük bir kesiti görmüş oluyoruz aslında. Hatta suç ve ahlak üzerine romanlar okuduğumuzda her karakteri detaylı bir şekilde inceleme fırsatı buluyoruz ve karakterleri pek çok yönden görüyoruz. Herhangi bir karakter çok 'iyi' ya da çok 'kötü' olmaktan çıkıyor ve yaşadığı hayata göre onu değerlendirmeye başlıyoruz. Elbette yine de hırs, doyumsuzluk, üstün gelme çabası insan doğasına uzak kavramlar değil. Bu nedenle bütün davranışlarımızın yükünü geçmişimize yüklemek de doğru gelmiyor bana. Ancak bu duygular tüm insanlarda ortak olduğu için başkalarını hor görmenin saçmalığı da ortaya çıkıyor. Her insan zaman zaman hata yapıyor fakat kimisininki sadece küçük zararlarla sınırlı kalırken kimisininki bütün hayatına bedel olabiliyor. Filmi izlerken Andy'e hayranlık duyuyoruz en azından ben duymuştum- çünkü yaşadığı eziyetlere rağmen insani özünü korumayı başarıyor ve çevresindeki mahkumlara ışık tutarak onlara da hatırlatıyor. Zalim olarak adlandırdıklarımızı bile etkilemeyi başarıyor ve siyahın içine biraz beyaz katıyor. İşte bana göre iyi bir insan olmanın temel ölçütü de zor zamanlarımızda verdiğimiz tepkiler. Andy'i diğer mahkumlardan ayıran ve sonunda kurtuluşa ulaşmasını sağlayan da buydu bana göre. Filmde işlenen genel tema umut olmasına karşın bu umut yalnızca hapishaneden kurtulup özgürlüğe ulaşmanın umudu değil, aynı zamanda insani özünü koruma yolundaki umuttu bana kalırsa. Elbette herkes izlediklerinden farklı çıkarımlarda bulunabilir ama ben insanlığın temel duygularına ışık tutan bu filmde 'iyilik' veya 'kötülük' gibi kavramları yeniden sorguladım ve kendime yukarıdan bakma fırsatını yakaladım.