KİBİR TOHUMLARI

Dorian Gray'in Portresi, 1891 yılında Oscar Wilde'ın yayımladığı romanıdır. Dorian Gray, ressam Basil Hallward'ın kendi portresini yapmasıyla ve Lord Henry'nin kendisini övmesiyle ne kadar yakışıklı olduğunun farkına varır. Genç ve yakışıklı Dorian bence okuyucular için kibirin aynasıdır. Dorian'ın ne kadar yakışıklığı olduğunu bir başkasından duyduğunda farkına varıyor. Üzerinde ilgi her zaman vardı ancak o, bu ilginin sahip olduğu eşsiz görünüşüyle ilgili olduğunu fark etmemişti ta ki Basil onun portresinin yapana kadar. Sizce de bu olay güzelliğin toplumun yaratısı olduğunu göstermiyor mu? Önce güzellik için kişisel tanım yapayım. Bana göre güzellik, algıladığımızda - sadece görmek değil, duymak veya tatmak- bizi mutlu edenlere yakıştırdığımız bir sıfat. Yalnızca mutlu edenler de değil aslında, o an ihtiyaç duyduğumuz hissi çok yoğun bir şekilde yaşatan diyebiliriz çünkü mesela heyecanlanmaya ihtiyaç duyduğumda hızlı rock parçaları dinlerim ben ve bunlar bana güzel gelir. Duygusal olduğum bir başka zamanda da 1990lı yıllardaki hüzünlü Türk pop müziklerine güzel derim ama bende duygusallık çok geç başladığı için on, onbir yaşlarımda bu parçaları dinlemeyi sevmezdim. Yine de ilk başta kullandığım tanımın genelleyici ve uygun bir tanım olduğunu düşünüyorum. Güzelliğin toplumun yaratısı olması nasıl oluyor peki, onu da açıklayayım. "Güzellik görenin gözündedir." derler hani, ama aslında medya, sosyal ağlar, arkadaş toplulukları güzelliği gören kişiyi çok etkiliyor. Bize bir ölçüt dayatılıyor ve herkesi buna göre değerlendirmeye başlıyoruz. Biz dediysem, toplum. Çok basit bir örnek olacak ama 1950li yıllarda kısa saçlı ve birazcık da kilolu kadınlar güzellik değerlendirmesinden yüksek puanlar alırken şimdi de zayıf, uzun saçlı ve uzun boylu kadınlar ön plana çıkıyor. Bunlar hep büyük oranda sosyal medyanın etkisi işte, yoksa ülkemizde uzun boylu kadınlar az sayıdayken yani kişinin hayalgücüne yer edinmesi zorken neden bu tür kadınları çekici bulalım ki? Dorian'ın da kendisinin yakışıklı olduğunu fark etmesi için bu durumu birinin ona söylemesi gerekiyordu. Yani Dorian o zamanların güzellik kavramına belki de tamı tamına uyuyordu. Lord Henry'nin de gençliğin kıymeti konusunda yaptığı konuşmalarla Dorian'ın içine kibir tohumları ekilmişti. Akşamki sohbetlerin birinde Dorian'ın dikkatsizce bir dilekte bulunması onun hayatını tamamen değiştirir. Duyduklarından etkilenen Dorian, sonsuz güzelliğe sahip olmak ister ve artık onun yerine tablo yaşlanır. Kibir tohumu filizlenmiş, kendini beğenmişlikle beslenerek çok hızlı büyümektedir artık. Kitabı okudukça kibrin insanın başına ne gibi kötülükler getirebileceğini okuyoruz. Bu okuyuculara kibrin ve kendini beğenmişliğin ne kötü özellikler olduğunu anlatan mesajı bana göre. Hatta, güzel/yakışıklı ama kötü niyetli biri olmaktansa, mükemmel görüntüye sahip olmadan iyi kişilikli insanlar olmanın daha değerli olduğu gerçeği okuyucunun yüzüne vuruluyor. Siz hangisini seçerdiniz? İnsanlardan övgüyü görüntünüzle mi yoksa onlara yaptığınız iyileklerle mi toplamak isterdiniz? Ben ikincisini seçerdim, zira insan yaptıklarıyla anılır. Kitabın dikkat çektiğini düşündüğüm bir diğer nokta da gençlerin sözlerden çok çabuk etkilenmesi. Kitabın başlarında Dorian ne kadar da saf bir genç adamdı, sonrasında da ne korkunç birine dönüştü öyle. Bunun bütün nedeni Lord Henry'nin ona manipüle ettiği kişiye göre değişen gerçekler. Kim bilir, belki o zaman Lord Henry ile tanışmasa ve onun sözlerinden etkilenmese ki, onun bir suçu yok Lord Henry insanları çok iyi etkileyebilen bir adam olarak yaratılmış, Dorian'ın sonu böyle olmayacaktı. Benim buradan anladığım şudur; gençlik heveslerimiz bir yere kadardır, yani belli bir yaştan sonra veya ne zaman yetişkin olgunluğuna erişirsek o vakit işte birtakım heveslerimizi geride bırakmalıyız. Bu hevesler çok değişik şeyler olabilir, kimi yararlı kimi zararlı; yaralı olanları bırakmak iyi bir fikir olmayabilir elbette ama anlık bir hevesle arkadaşlarından etkilenip sigaraya başlayan gencecik insanlar etrafımızda çok var. Demek istediğim, bize zararı olacak alışkanlıklardan ve kişiliğimizi kötü yönde etkileyecek davranışlardan ve bizi bu davranışlara yönlendirecek olan insanlardan kaçınmalıyız ayrıca bu davranışların kendimize ve etrafımıza ne denli zararlı olacağını önceden öğrenmemiz gerekir.