Düşünce Şenliği

Hayatta zıtlıklar süregelir. Gece ile gündüz, doğru ile yanlış, ciddiyet ile kayıtsızlık. Bir çatışmanın arasında kendimize yol bulmaya, yara almadan bu muharebeden kaçmaya çalışıyoruz. Kendimizi bu zıtlıkların içinde kaybediyoruz. Bazen neyin ne olduğunu sorgulamadan kabul ediyoruz, hayatımızın içine alıyoruz. Güzellik neye göredir, ciddiyet niye gereklidir, kayıtsızlık neden rahatlatır? Sorulardan kaçıyoruz bir bakıma. Cevaplarını bilmediğimiz kelimeleri hayatlarımıza yerleştiriyoruz. Çünkü sorular kafamızı karıştırıyor, kabul etmek, düşünmekten daha kolay. Tarih kitaplarındaki taraflı anlatımları üstüne bir kere daha düşünmeden ezberliyoruz, daha önceden bir düşüncesini beğenmiş olduğumuz yazarın sırf bir kere beğenimizi kazandı diye bütün nidalarına hak veriyoruz. Çünkü biraz düşünmekten yoksunuz. Hatta üşengeciz. Bir konu üzerine saatlerce kafa yormak çok anlamsız geliyor bize. Ama o saatler süren düşünce yoğunluğunun ardından geliyor "aha!" anı. "Aha!" anını kendimce tanımlayacak olursam; bir problemi çözümlemek için düşünüp taşınıp bir anda aklına gelen çözümün heyecanla karışık bir şekilde iki dudağının arasından dökülmesidir. Bir "aha!" anı yaşamak bana sanki her problemi çözebilirmişim gibi hissettiriyor. Yaptığım beyin fırtınalarının sonuca ulaştığını görmek beni güçlü kılıyor. Dediğim odur ki ben düşünmekten keyif alıyorum, sorgulamaktan ve sonuca ulaşmaktan. Milan Kundera'nın Kayıtsızlık Şenliği kitabında bizi kabul ettiğimiz olgular arasında düşünce yolculuğuna çıkarıyor. Bir yandan ciddiyeti alaya alan yazar bir yandan da düşüncelerimizi tetiklemeye çalışıyor. Kendi çıkarımlarına göre ciddiyeti ve kayıtsızlığı ele alan beş karakterin her biri beni farklı dünyalara götürüyor. Kayıp annesiyle konuşan Alain'in, işsiz oyuncu Caliban'ın, mutluluğun peşindeki Ramon'un, bir kukla oyunu yazma hayali kuran Charles'ın ve narsisist D'Ardelo'nun kayıtsızlığa bakış açıları bir noktada birleşemeyip kafamı karıştırıyor, daha çok düşünmeye itiyor beni. Mesela Caliban'ın kendini mesleğine adaması ve her işte oyunculuk yapması mesleğine karşı ne kadar ciddi olduğunu gösteriyor. Bir yandan da yaptığı mesleği insanlarla alay etmek için kullanıyor. Milan Kundera'nın benim üzerimde böyle bir etkisi var ki anlattığı bir detaya bağlanıyorum birden sonra da aklımdan çıkaramıyorum. Bir sonuca da varamıyorum. Gölgeler içinde gelip gidiyorum "aha!" anına kadar. O zaman nedir bu ciddiyet, neden gereklidir? Neden kayıtsızlık vardır? Biraz bunların üzerine eğileyim. Bazen günlük hayatımızda, bazen akademik hayatımızda kendi sınırlarımızı, duruşumuzu ve düşüncelerimizi net bir şekilde ortaya koyabilmek için ciddiyete ihtiyacımız vardır. Karşıdaki kişiye kendimi iyi anlatabilmek ve iyi anlaşılabilmek için ciddiyete başvururum. Kayıtsızlık ise kendi özgürlüklerimizi, esnekliklerimizi ve yine düşüncelerimizi netleştirmeye yarar. Kayıtsızlığı ama kendimi başkalarına karşı ifade etmek için değil, kendime kendimi anlatmak için kullanırım. Ciddiyeti bir ortam yaratabilir ama kayıtsızlığı yaratmak tek kişilik bir eylemdir ve kayıtsızlığın tesir alanı, ciddiyetin aksine, tek kişiyle sınırlı kalır. Bir ortam, bir topluluk, bir kişi ciddiyeti zorunlu kılabilir ama kayıtsızlık daha özneldir. Sanki ciddiyet dışarıdan görünen yüzümüz, kayıtsızlık ise iç yüzümüz gibi düşünüyorum. Eğer bir kelebek olsaydık sahip olduğumuz tek günümüzü mutlu geçirmek isterdik. Ama bir günden fazlasına sahibiz ve sürekli mutluluğun peşinde koşuyoruz. Kitabın sonunda mutluluğun kayıtsızlıkla gelen bir olgu olduğu izlenimine kapıldım fakat ben böyle düşünmüyorum. Ciddiyet ve kayıtsızlık arasında bir denge kurulduğunda mutluluğun yakalanacağını düşünüyorum. Doğru ve yanlış keskin bir çizgiyle ayrılmayınca, herkes güzel olunca, gece ile gündüzün arasında köprü kurulunca mutluluğun geleceğine inanıyorum. İçin ve dışın zıt olmaktansa, birbirini tamamlayan yapılar olduğuna inanıyorum. Eğer bunu kavrarsak hem ciddiyetin hem kayıtsızlığın hem mutluluğun hem de düşünmenin gerçek anlamını bulmuş oluruz. Hayat zıtlıklarla süregelir ama onu bir bütün haline getirmek bizim elimizde. Burada da yaşadığım bir "aha!" anı var. Hayat bütün mücadeleleriyle karşımızda duruyor. Ona karşı ayakta kalmayı ciddiyetle, ondan yara almadan kurtulmayı da kayıtsızlıkla başarabiliriz. Kendimizi zıtlıkların içinde kaybetmemek dileğiyle.