ÖLÜM GERÇEĞİ

Ölmek, bütün canlıların (ve tabii ki insanların) ortak özelliklerinden biri. Yani bir bakıma "her canlı ölümü tadacaktır" ya da kitapta geçen şekliyle "Her insan er ya da geç idama mahkumdur" diyebiliriz. Peki kaçınılmaz bir gerçek olan ölümü, daha önceden ve ne şekilde olacağını bilmek ölüme bakış açımızı değiştirir mi veya bu süreci daha kolay bir hale getirebilir mi? İşte Victor Hugo da -döneminin yazarlarının işlediği konulardan farklı olarak- Bir İdam Mahkumunun Son Günü eserinde bu ve benzeri konuları işliyor. Ölümden kaçılamayacağı bir gerçek olmasına ve tarih boyunca istisnasız tüm insanların bu gerçekle yüzleşmesine rağmen ölümden bu kadar korkulmasının hatta muhabbetinden dahi uzak durulmasının en önemli sebebi insanın ne ile karşılaşacağını bilmemesidir. İnsanlar bilgiye deneyerek ya da daha önceden denenmiş kaynaklar aracığıyla ulaşılır. Fakat mevzu ölüm olunca bilgiye giden bu iki yol da tıkanıyor. Yani ölüm anında ve sonrasında neler yaşacağımıza dair yeterli bir bilgimiz yok. Kısacası insanın ölüme karşı bu tutumunun arkasında yatan şey bilmediğimiz şeylerden korktuğumuz gerçeğidir. İdam mahkumlarının ölümle ilişkilerini diğer insanlardan farklı yapan nokta öleceği vakti bilerek yaşamak zorunda olmalarıdır. Belki de bu bilgi idam cezasından daha ağır bir cezalandırma yöntemi olabilir. Bir İdam Mahkumunun Son Günü eserindeki baş kahramanızın da dediği gibi ölüm anının ne zaman geleceğini bilmemek insanoğlu için büyük bir nimet. Çünkü hayat yolculuğunun son durağına kalan mesafemizi bilmek hayatımızı, hayat tempomuzu ve daha birçok şeyi etkileyebilir. Bunu bir benzetmeyle açıklamak gerekirse, ölüm anını bilerek yaşamak ile bilmeden yaşamak tıpkı siyasilerin seçim süreçlerindeki davranışları ile normal zamanlardaki davranışları gibi çok farklılıklar gösterir. Şöyle ki seçim sonucunda belli bir süre zarfı için yetki sahibi olan siyasi kişiler rahat bir şekilde hatta kimi zamanlar keyfi şekilde davranabilir. Çünkü 'son' uzaktadır. Fakat seçimlere aylar kala davranışları değişmeye başlar, halkı yani 'irade'yi rahatsız edici davranışlardan kaçınmaya çalışırlar. Çünkü seçimi kaybetmek bir bakıma onlar için ölümdür ve bu sebepten öleceğimiz vakti bilerek yaşamak sürekli bir endişeye sebep verir. Biraz da idam kararından bahsedecek olursak, idam kararının uygulanması ya da uygulanmaması neredeyse her dönem tartışılan bir mevzu olmuştur ve günümüzde dahi bu yaptırım türünü uygulayan devletler mevcuttur. İdam cezası olmayan ülkelerde de dönem dönem bu mevzu gündeme gelir. Bence idam cezası - kimi durumlarda gerekliymiş gibi gözükse de- hiçbir şekilde uygulanmamalıdır. İdam cezasının caydırıcılığı bir realite olsa da idam kararının uygulanması en zor cezalandırma yöntemi olduğu gerçeğini değiştirmez. Çünkü idam kararı hatayı affetmez; giyotinin bedenden kopardığı baş hiçbir şekilde bir daha bedenin bir parçası olamaz, alınmış bir can hiçbir şekilde tekrar yerine konulamaz. Kitaptaki karakterimizin kendisi hakkında çıkan idam kararına sert bir şekilde karşı çıkmamasına rağmen inanıyorum ki bu kitabı okuyan bir idam savunucusu bile kitapta anlatılanlardan ve karakterimizin iç dünyasındaki fırtınalardan etkilenir ve bu konudaki görüşlerini bir daha göz önünden geçirme ihtiyacı hisseder. Kitapta dikkatimi çeken diğer bir nokta ise Victor Hugo'nun bu eserde ileri zamanlarda yazacağı kitaplarla ilgili yaptığı göndermeler ve verdiği ipuçlarıydı: sık sık Notre Dame Kilisesi'nden bahsetmesi, kürek mahkumlarının üzerinde özellikle durması ve Sefiller romanındaki karakteri Jean Valjean'ın kafasında şekillenmekte olduğunu gösteren ekmek çalan idam mahkumu gibi. Ayrıca Victor Hugo'nun yirmi yedi yaşındayken böyle bir roman kaleme almış olması da gerçekten şaşırtıcı özellikle de dönemindeki romancıların işledikleri konularla mukayese edecek olursak. Özetle, Victor Hugo'nun bir idam mahkumunun gözünden idam sürecini ve o psikolojiyi anlattığı ve satır aralarında işlediği hayata dair ayrıntılar ile Bir İdam Mahkumun Son Günü romanı gerek üslubuyla gerek içerisinde anlattıklarıyla gerçekten etkileyici bir eser. Hacimce çok büyük olmasına rağmen çok şeyler anlatan bir kitap. Son olarak bir de uyarıda bulunmak istiyorum: eseri okurken daralabilir, bunalabilir ve nefes darlığı çekebilirsiniz.