Suçlu mu Mağdur mu?

Hukuk felsefesiyle yakından ilgili bir hukukçu olarak şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki, çağdaş ceza hukuku sistemlerinin en temel problemlerinden biri cezai müeyyide belirlenirken suçlunun mu mağdurun mu daha fazla göz önünde bulundurulması gerektiği sorunsalı üzerinde yoğunlaşıyor. İdamın kaldırılmasından suçluya uygulanacak müeyyidenin belirlenmesine kadar tartışmalı olmaktan bir türlü kurtulamayan pek çok problem, kanaatimce aslında tek bir ilişkinin çözümlenmesine dair farklı yaklaşımlardan ileri geliyor: mağdurun hakkının savunulması ile suçlunun adalete uygun olarak yargılanması arasındaki komplike bağlantı. Necip Fazıl Reis Bey'de, bu çok tartışmalı mevzuya, içinde bulunduğu konjonktürün de etkisi altında cevap arıyor. İnsanların sorgusuz sualsiz cezaya mahkum edilebildiği, idam cezalarının bir çırpıda verilebildiği, adaletin yalnızca duvarda yazılı bir hayal olarak algılanmaktan öte geçemediği koşullar içinde hakimin ceza yargılaması boyunca sanıkla arasındaki ilişki masaya yatırılıyor. Yargılama boyunca ceberut, sert, suçlayıcı tavrıyla hem hakim hem savcı olan Reis Bey, önce karara varıp ardından yargılamaya geçiyor ve nihayet bir masumun idamına gözünü kırpmadan hükmediyor. İşte tam bu noktada idamın ceza hukukundaki yerine ilişkin sorular belirmeye başlıyor kafamda. Belki de idamın sistem içinde yeri olmasaydı o masum yaşıyor olacaktı, Reis Bey de ömrünün kalanını vicdan azabı duyarak geçirmeyecekti. Belki, bu bir piyes ama gerçekte buna benzer nice haksız hükümler ölümle neticelenmeyecekti. Maalesef hukuk sistemimizin bu noktada sicili oldukça kabarık, idam sehpasına gönderilen masumlar ciddi bir yekun tutuyor. Peki, bunları göz önünde bulundurarak "İdam, iki hece, dile kolay olsa da bir insanın hayatına son vermeyi öngören insan haklarına aykırı bir yöntemi, bahşedilen nefesi ondan bir an evvel almayı, yaşam hakkını gasp etmeyi simgeliyor." diyebilir miyiz acaba? Bu cümleyi gönül rahatlığıyla kurabilir miyiz? Barışsever, masum, mağdur vatandaşları büyük bir soğukkanlılıkla öldürüp hapishanelerde devletin kanatları altında yaşamaya devam eden binlerce caniyi düşününce bu cümleler yine dökülür mü ağzımızdan? En iğrenç, en aşağılık, en barbar muameleye layık görülen, yakılarak öldürülen Özgecan'ı ve onun gibi nicelerini hatırımızda tutarak yine idama karşı çıkabilir miyiz? Çantasındaki para, kolundaki bilezik için motosikletin arkasında metrelerce yerde sürüklenerek can veren hamile kadınları bile bile idamın insan haklarına aykırılığını savunabilir miyiz? On binlerce şehidin, beşiğinde can veren bebeklerin ağıtına kulağımızı tıkayarak bunun en büyük müsebbiplerinden Öcalan'ın İmralı'da çayını içerek televizyon izlemesinin "daha insani" olduğunu ileri sürebilir miyiz? Günümüz ceza hukuku sistemlerinin çoğu, hayatında bir kez dahi bir suçluyla muhatap olmamış, hapishane ortamını görmemiş, psikoloji alanında bilgi sahibi olmayan, suç ile suçlu arasındaki bağlantıyı çözümlemekten çok uzak ceza hukukçuları tarafından yazılmış gibi gözüküyor. Cezanın ehlileştirici, ıslah edici özelliği ön plana çıkarılarak mağdurun psikolojisini göz ardı eden bir yaklaşımın Türk Ceza Hukuku'nda da modern ceza hukuku sistemlerinde de giderek yaygınlaşan biçimde kabul görmeye başladığını gözlemliyorum. Özgecan'ın faillerine insan hakları çerçevesinde(!) merhamet ve şefkatle muamele ederken mağduru, ailesini ve onların yaşadığı travmaları göz ardı eden bir sistemin içinde bulunuyoruz. Özgecan'ın faillerinin nefes almaya devam ediyor oluşunun başka iğrençliklere, başka hamamböceklerine cesaret verdiğini inkar eden bir sisteme muhatap oluyoruz. Özgecan bir simge; onun gibi on binlerin bozuk adalet sistemi içinde kaybolduğunu, unutulmaya yüz tuttuğunu, harcandığını da belirtmek lazım. Öyleyse ne yapmalı? Şirazesine güvenemediğimiz hakimlerin eline idam fermanı yetkisini vermek de mazlumların ahına kulak tıkayarak zalimlere yaşam hakkı tanımak ve böylelikle yeni zulümlerin önünü açmak da adil gözükmüyor. Öyle zannediyorum ki problemin düğümü toplumsal olarak ahlaki bir kalkınmada yatıyor. Hakimlerin adalet ve nefaset eğitimlerine tabi tutulduğu, toplumun küçük yaşlardan başlamak üzere aile ve devlet eliyle, gerekirse kamu spotlarıyla yüksek bir ahlaki olgunluğa eriştirilmesi için profesyonel çalışmaların yürütüldüğü bir düzenle birlikte idamın geri getirilmesi tek çıkar yol gibi gözüküyor. Zira ceza hukuku doğrudan toplumsal düzene etki eden, direkt olarak toplumsal dinamikleri yönlendirme yeteneğini haiz bir alan olarak daha fazla göz ardı edilmeye tahammül edemeyecektir.