Kararlarımızda Özgür Olmak

Bir dünya hayal edin. Üniversite sınavında birinci olan öğrenciyle röportaj yapılırken ona "Hangi üniversiteyi ve hangi bölümü seçeceksin" diye sorduklarında ve "Yeditepe Üniversitesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü'nü düşünüyorum" cevabını aldıklarında kimsenin bu kararı garipsemeyeceği bir dünya hayal edin. Dürüst olmak gerekirse ben bunu canlandıramıyorum kafamda. Kararlarımızda tamamen özgür olduğumuz bir dünya bana gerçekçi gelmiyor nedense. Peki neden hayatımızda belki de verebileceğimiz en önemli kararlarda kendi arzularımızın peşinden gitmek yerine çoğunlukla başkalarının ne düşündüğünden etkilenip karar değiştiriyoruz? Bana kalırsa bunu kendi isteklerimizden emin olmadığımızda, başkaları tarafından da onaylanarak verilen kararın sorumluluğunu paylaşmak için yapıyoruz. Belki de sadece toplumdan kabul görmek ve onların takdirini kazanmak istiyoruz. Bu durumun hem benim bizzat yaşadığım hem de çevremde çok rastladığım bir örneği üniversite için bölüm tercihi süreci oldu. Ben lise son sınıftayken üniversite sınavları bittikten sonra tercih dönemi gelene dek ileride ne olmak istediğime karar verememiştim. İlgi duyduğum birçok alan vardı. Bilgisayar mühendisliği, psikoloji ve felsefe gibi bölümleri kendime yakın buluyordum, ama ilgilendiğim hangi dalı meslek olarak seçebilirdim hiç bilmiyordum. Çok fazla seçenek vardı ve bunlardan kendi mesleğim olacak bölümü seçmek bana çok zor görünüyordu. Açıkçası ilgi duyduğum herhangi bir bölümü seçsem derslerimde başarılı olup iyi bir ortalamam olacağına emindim, ama bence bir dalı meslek olarak seçmek için sadece ilgi duymaktan fazlası gerekiyordu. Tüm bunları düşünerek ne istediğime karar vermek beni çok zorluyordu. Düşünsenize, bir hafta içinde verdiğiniz bir karar geleceğinizi şekillendirecek ve herhangi bir yanlış seçim durumunda bu kararın geri dönüşü ya çok zor olacak ya da olmayacak. Verilen yanlış bir kararın sonunda hayatınızın sonuna kadar aslında istemediğiniz bir işi yapmak ve mutsuz bir yaşam sürmek vardı ve bu yüzden ben çok emin olmalıydım. Ailem bana bu konuda çok yardımcı olmaya çalışıyordu. Tabii yardımcı oluyorlardı derken bana hangi bölümü seçmem gerektiğini söylüyorlardı demek istemiyorum. Ben hangi bölümleri göz önünde bulunduruyorsam beni o alanda çalışanların nasıl bir ortamda çalıştıkları hakkında az da olsa fikir edinebilmem için mesleği yapan kişilerle tanıştırıyorlardı. Bana ilk sordukları soru hangi bölümlere ilgi duyduğum ve sınavdaki sıralamamın kaç olduğuydu. İlgi duyduğum alanlardan birinin de felsefe olduğunu duyunca herkes aynı tepkiyi veriyordu. Bana, "O kadar sıralama yapmışsın. Puanına yazık değil mi şimdi" diye soruyorlardı. Başlarda bu düşünceye karşı çıksam da sonraları herkesten aynı tepkiyi alınca ben de aldığım güzel puanı daha "başarılı" görülen bir bölümde değerlendirmeye karar verdim. Halbuki insan biraz duraksayıp başarının ne olduğunu sorgularsa, bu durumda olduğu gibi sırf onaylanmış hissetmek için kendi isteklerinden vazgeçmez. Ben sırf içi matematik, geometri, fizik, kimya ve biyolojiyle dolu sınav kitapçığındaki soruların çoğunu doğru cevapladığım için başarılı mı oldum yani? Lise son sınıftayken annem ve babam aynı Ağaca Tüneyen Sweeny romanındaki sinir bozucu amca gibi bana "Hiç kitap kapağı açıyor musun" dediklerinde sırf artık yakınmasınlar diye ders çalışmaya gittiğim için başarılı mı oldum (141 O'Brien)? Bana kalırsa "puanıma yazık olmasın" mantığıyla, aldığım ortalama üstü sınav puanını gerçekten ilgim olan bir alan yerine pek de ilgim olmayan ama toplumda başarılı kabul edilen bir bölümde kullanarak sürüdeki koyunlardan bir diğeri oldum sadece. Kısacası, hayatımızda sadece bizi ilgilendiren ve tamamen özgürce vermemiz gereken kararlarda bazen toplumun, genellikle yakınlarımızın, düşünceleri bize yol göstermekten çok bizi yanlış yönlendiriyor. Fakat insanın dahil olduğu tüm durumlarda her kafadan farklı bir ses çıkacağını varsayarak bu yanlış yönlendirmeye yenik düşmeyebiliriz ve istediğimiz yoldan gidebiliriz. Bana kalırsa kendimizi iyi hissetmek, mutlu ve başarılı olmak için her zaman toplumda desteklenmemize gerek yok. Başkalarının bizden beklentilerine uygun davranıp mutsuz olmaktansa kendi değerlerimizi göz önünde bulundurup, çoğu kişi tarafından desteklenmesek de kalbimizden geçen kararı vermeliyiz. Elif Naz Özdamar