İdeolojilere Eleştiri

Yıl olmuş 2017 hala milliyetçilikten, İslamcılıktan, gelenekçilikten bahsedenler var. Kültürümüzü korumalıymışız da Batı dünyası bizi yok etmek için uğraş veriyormuş da. Neymiş efendim, kimliğimizi karakterimizi kaybedersek yok olurmuşuz. O değil de yıl olmuş 2017, bir de hala sosyalizm, halkların kardeşliği gibi masallara inanan tipler var. Hala bu adamlarla uğraşıyoruz. Bilim nasıl ki dinlerin hükmünü ortadan kaldırdı, Niectsche'nin ifadesiyle Tanrı'yı öldürdü, medeni dünya görüşü de milliyetçilik, sosyalizm gibi çağ dışı ideolojileri ortadan kaldırdı. Daha doğrusu sadece medeni ülkelerde bunu başardı. Türkiye gibi gelişmemiş ülkelerde milyonlarca insan hala sosyalizm, İslamcılık, milliyetçilik gibi köhne sistemlerin arkasından koşup kendilerini de ülkeyi de heba ediyorlar. Geçenlerde kitapçıda bu fikirlerime paralel şeyler söylediğini düşündüğüm bir kitap geçti elime, fazla incelemeden aldım okudum, keşke inceleseymişim. Kitabın ismi Yerli ve Milli Gündelik Hayat, derleyen ise ismine yabancı olduğum Mesut Yücebaş. Kitap tahmin edebileceğiniz üzere bir derleme. Farklı alanlardan (bu alanların hepsi de sosyal bilimlerden) bilim insanları, Türklerin (kendi inatçı ifadelerine göre Türkiye Halklarının) gündelik yaşamlarının milliyetçilik, muhafazakar ve İslamcı fikirlerden nasıl etkilendiğini inceliyor. Kitabı, kapağındaki dolmuş fotoğrafına aldanarak almıştım. Tanıtım yazısında, dolmuştaki bayrak, ayet gibi imgelerin bir eleştirisinin yapılacağı, bunlardan yola çıkarak toplumsal psikolojinin analiz edileceği yazıyordu. İdeolojileri köhne bulan ve onlara savaş açan benim gibi birisi için son derece heyacan uyandıran bu yazı, kitaptaki diğer yazılar gibi hayal kırıklığından öteye geçemedi. Tamam milliyetçi muhafazakar toplumsal zihniyete karşı başarılı bir eleştiri vardı ama eleştirilerin hepsinin varmaya çalıştığı yer "milliyetçilik kötüdür, sosyalizm süperdir. Kahrolsun faşizm, yaşasın halkların kardeşliği" gibi sloganlarla okuyucuyu ikna etmekti. İdeolojilere yöneltilen her bir eleştiri, o ideoloji kötüdür ama bizimki iyidir yoluna sokmaya çalışıyor sizi. Bu açıdan kitap bir hayal kırıklığıydı benim için. Kitabı okuduktan sonra şöyle biraz düşündüm: neden Türkiye ideoloji bataklığına bu kadar saplanmış durumda, genci yaşlısı herkes "izm"ler peşinde koşuyor? Bu ideoloji sevdası ülkenin geri kalmış olmasında nasıl bir etkiye sahip? Açık konuşmak gerekirse ilk sorunun cevabını bulamadım, ikinci soruya ise şu cevabı verdim: bugün ülkemizin geri kalmış olmasının en büyük nedenlerinden birisi bu ideoloji bataklığıdır. Gelişmiş ülkelere bir bakınız. Tamam bu ülkelerde de partiler sağcı, solcu, milliyetçi ya da özgürlükçü olduklarını beyan ediyorlar ama bireysel haklar, daha doğru ifadesiyle bireycilik tüm ideolojilerin önüne çıkıyor. Bireyselleşme fikri, bireysel hak ve özgürlüklerin önemi her şeyden daha üstün bir hale gelmiş. Türkiye'nin geri planda kalma nedenini bireyselciliğin arka plana itilmesi olarak görüyorum. Bireyselleşmiş insan, hiçbir ideolojinin ya da ideoloji merkezli örgütlerin etkisi altında kalmadan tamamen hür iradesiyle düşünür ve hareket eder. İster sosyalist ister milliyetçi olsun, oluşumlar bağlılarını tekdüzeleştirmek isterler. Örgüt ahlakı dolayısıyla istediğini söyleyemezsiniz, teşkilat disiplini nedeniyle istediğiniz kişilerle arkadaşlık kuramazsınız. İşte bu kısıtlayıcı faktörler, yaratıcılık ve üretkenlikten uzak bireylerin ve dolayısıyla toplumların ortaya çıkmasına neden oluyor. Milyonlarca insana sahip olmamıza rağmen fikir kıtlığı çekiyoruz. Hiçbir insan ne düşündüğünü ifade etme gereği hissetmiyor, ifade yeteneğini törpüledikçe de düşünme gerekliliğini ortadan kaldırıyoruz. Ben bilmem eşim bilir diyen annelerin ve o zihniyete göz yumacak seviyedeki babaların yetiştirdiği nesiller, ben bilmem örgütüm bilir, kendim için değiş teşkilatım için çalışırım diyen insanlar haline geliyor. Mustafa Kemal Atatürk'ün fikri hür vicdanı hür nesiller yetiştirme projesi belki de hayatı boyunca Türkiye Cumhuriyeti'ne miras bıraktığı en büyük proje idi. Biz mirasyediler bunun değerini bilemedik ve bilinçsiz yığınlar haline geldik. Umarım bir gün bu toprakların gördüğü en karakterli bireylerden olan Mustafa Kemal gibi biz de fikri ve vicdanı hür insanlar haline geliriz. Aksi takdirde işimiz çok zor.