KÖSEM'İ KÖSEM OLUP YOK ETMEK

Osmanlı İmparatorluğu, ve ya nam- ı diğer Devlet- i Al- i Osman, yaşadığımız coğrafyada kurulmuş en büyük imparatorluktur. Hepimiz geçmişe dönüp baktığımızda bizlere gurur yaşatan olaylarla hatırlarız bu büyük devleti. En azından tarih kitaplarının bize öğrettiği kadarıyla bu böyledir. Osmanlı'nın görkemli zamanlarının bittiği vakit karanlık zamanlarının başladığı vakte denk gelir. Kösem Sultan ise tam bu dönemde tarih sahnesindeki yerini almıştır. "Kösem Sultan", tiyatro oyunu olarak Turan Oflazoğlu'nun kaleme aldığı üçlemenin sonuncusudur. Adının aksine kişiden çok konuya odaklanan bir oyun "Kösem Sultan". Genel bakışta, bir taht entrikası üzerine kurulu olan oyun, saray içindeki güçlerin mücadelesini izleyiciye yansıtıyor. Fakat oyunun konusuna daha dikkatli baktığımızda, o dönemin mevcut düzeninin günümüz siyasi yapısı ile aslında ne kadar benzerlik içinde olduğunu, sahnede sıkça yapılan ince dokundurmalarla görebiliyoruz. Devlet sorunları ve bozulmuş sistem üzerine geçen diyaloglar, o zamanlardan günümüze kadar uzanan problemli teşkilatlanmanın nedenlerini açıkça bizlere gösteriyor. Üçlemenin diğer iki oyunundan farklı olarak daha çok devlet meselelerini konu alan oyun, bir yandan da Osmanlı insanın günümüzün insanından pek bir farkı olmadığını anlatmaya çalışıyor izleyiciye. Makam sahibi insanların kendi güçlerine saygı gösteren kişileri kayırması ve ortaya çıkan toplumsal adaletsizlik ortamı günümüzde de sıkça gördüğümüz bir sorun. Bu yozlaşmayı, oyuncular ilk sahneden itibaren her sahnede izleyiciye aksettiriyor ki ilerleyen sahnelerde bu düzensizliğin Osmanlı'yı politik anlamda çöküşe götüren en temel nedenlerden birisi olduğunu anlamanız pek zaman almıyor. Osmanlı tahtına sembolik olarak oturtulan, sahip olduğu yetkileri ve gücü henüz kavrayamamış bir çocuğun etrafında dönen entrikalar tüm oyun boyunca bitmek bilmiyor. Gel gelelim bu kargaşada mağdur olan ve ezilen yine halk oluyor. Dönemin çocuk padişahı dördüncü Mehmed'in annesi Turan Sultan bir sahnede "Kösem'i Kösem olup yenmek lazım" diyor. Bunu şu şekilde açabiliriz. Kötü bir şeyle mücadele etmek için, ki eğer bu kötülük sizin hayatınızı dahi tehdit edebiliyorsa, en az onun kadar kötü olmanız lazım. Bunun en basit örneği dünya tarihindeki savaşlardır. Günümüz siyasetinde de bu tarz şeylere rastlamak mümkün. Sonuç olarak yönetici kademelerindeki insanlar kendilerinden daha kötü ve acımasız insanlarla mücadele içindeyken kendileri de aynı noktaya ister istemez gelebiliyorlar. Bir de bunun üstüne satın alınmış sadakatler de eklenince güç ve mevki sahibi insanların tam olarak istedikleri ortam oluşmuş oluyor. Kösem Sultan hakkında pek bilgi sahibi olmayan birisi olarak, daha ilk sahneden Kösem'in kendi oğlunun ölümünü azmettirdiğini ve tahtta oturan torunu için de aynı sonu planladığını farkettiğimde tarihiyle gurur duyduğumuz Osmanlı Hanedanı'nın aslında entrikalı hayatlarıyla ünlü İngiliz Tudor'lardan pek bir farkı olmadığı gerçeğiyle yüzleştim. Bir kaç sahne sonra konu İngilizlere de geldi. Bir sahnede İngilizler ve bizim aramızdaki dünya görüşü farkı oyunun ortalarında ortaya çıkan Britanya elçisinin söylediği birkaç cümle ile iyice insanların yüzüne vuruldu ve ben kendi adıma ecdadımdan utandım. Osmanlı'nın dışa kapalı olması hatta kendi içine bile uzanamaması, İngilizler'in dikkatini çekmiş olacak ki, İngilizler Osmanlı'yı gayet iyi tanırken, Osmanlı'nın onlar hakkında hiçbirşey bilmediği gerçeğini elçi sadrazamın iki üç sahnede bir yüzüne çarpıyordu. Sonuç olarak Osmanlı'nın mevcut karışıklığından İngilizler oldukça iyi faydalanıyordu ve tiyatroda bile yaşansa bu diyalog beni üzmüştü. Neydi Osmanlı'yı bu noktaya getiren?Birincisi, devleti yönetenlerin sadece kendilerini düşünmeleri. İkincisi ise İstanbul gibi güzel bir şehirden dışarı dahi çıkmak istememeleri. Bu sonuçlar "Kösem Sultan" oyununu izlerken kolayca yapılabilecek çıkarımlar aslında. Bunun dışında oyunda da bahsi geçen bütün devlet yatırımlarının İstanbul'un batısına yapılması ve Anadolu'nun ve orda yaşayan insanların tamamen kendi hallerine bırakılması, günümüzde de süren kültürel ve sosyal kopukluğun başlıca nedeni olabilir. Senaryo tamamen olmasa da tarihi gerçekçiliği bir ölçüde yakalamıştı. Bu durumu oyundan sonra yaptığım tarihsel araştırma ile anladım. Senaryo gereği oyuncuların replikleri günümüz Türkçe'sine uygun olduğundan verilmek istenen mesajlar gayet açık ve netti. Bu oyunda vurgulanmak istenen en önemli mesaj, yaşadığımız coğrafyada kurulmuş en büyük imparatorluğun bile bu çoğrafyanın öz insanını yani Türk milletini hiçe saymış olması. Başka bir deyişle kendi çıkarları ve güce olan düşkünlükleri yüzünden Osmanlı sarayında hüküm sürenlerin, Anadolu insanını ikinci sınıf insan yerine koyması. Günümüzde de sıkla görülen, bireylerin kendilerini dünyanın merkezi saymalarının o dönemde de yaşandığını ve bunun ileri gelen devlet yöneticilerinin içinde bulundukları bir gaflet olduğunu söylemek mümkün. Osmanlı sarayında sadrazamlar ve diğer üst düzey yöneticiler arasındaki sorunların çoğu bu nedenle ortaya çıkıyor ve bunları bazı sahneler de görmek mümkün. O dönemde herkesin bir taraf tuttuğu, taraf tutmayanların ise bertaraf olduğu bir düzen hakim. Güce düşkünlük son safhada. Payitaht İstanbul'da durum bu vaziyette iken İmparatorluğun dört köşesine dağılmış gariban halkın durumunu düşünmek bile istemiyor insan. O zamanda, insanların haklarını aramaları bile suç gibi görülürken saray büyüklerinin amansız mücadelelerinde kimbilir kaç masum yitip gitmiştir.