Afallama-

Birkaç sene önce İzmir Kitap Fuarı'nda dolanırken, Fuar'ın başlangıcından beri gözüme çarpan kitabı inceleme kararı aldım. Yapı Kredi Yayınlarının standı zaten hep ilgimi çekerdi ama sanki, bu kitapta garip bir şeyler vardı. 21 delilik hikayesi ve aralarda gördüğüm çarpıcı resimler. Kitabı almaya karar verip satış elemanına uzattığımda, bana hemen yanında oturan ve benim büyücüye benzettiğim kadını gösterip: "Yazar da burada, isterseniz imzalatabilirsiniz." demişti. Rastalı boncuklu saçları, sürmeli gözleri ve dövmeleriyle cana yakın bir gülümseme halinde imzaladı Mine Hanım kitabımı. Gece oturup "bir solukta okuyamadım" kitabı. Zordu, tedirgin ediciydi. Neydi bana bu tedirginlik, korku ve çarpılmışlık duygularını yaşatan? Korku dolu üzücü hikayeler mi, bunları kaleminden döken garip kadın mı yoksa kitabın içindeki resimler miydi? Sonradan, kitabı okuyup bitirdikten sonra, yıllar sonra buldum cevabı; resimlerdi bunu yapan. Contemporary İstanbul'un 10. Yılına özel sergisini gezme fırsatı bulamadım fakat paylaşılan her fotoğrafı inceledim. Dikkatimi çeken ve beni derinden etkileyen birkaç eser oldu ve biraz da meraklı olduğumdan eserlerin sahiplerini ve önceki çalışmalarını incelemeye başladım. Bu eserlerin büyük bir çoğunluğu "Mukadderat" isimli sergidendi ve sergi sahibi sanatçı Bahadır Baruter'di. Bahadır Baruter'i ve önceki eserlerini araştırmak istediğimde ise gördüm ki, yıllar önce beni etkileyen o ürpertici resimler de onundu. Deli Kadın Hikayeleri'nin çizeri, garip kadın Mine Söğüt'ün eşi... Mukadderat dışında Evim, Evim Güzel Evim sergisini de inceledim ve hayranlığım belki de korkum- biraz daha arttı. Bir şeyler vardı bu adamın resimlerinde ve heykellerinde; benim içimi gıcıklayan, bana Ahmet Hamdi'nin korkulu düşlerini anımsatan bir şeyler.... "İş hayatının kazanç, başarı, kariyer ve güvence döngüsünün kıstırılmışlık baskısıyla neredeyse yaşayan ölülere dönüşmüş iş insanlarını, henüz doğmamış ya da yaşamsallığını çoktan kaybetmiş cansız ve çaresiz bedenler olarak heykelleştiriyor.", sergi açıklaması böyle diyor Mukadderat sergisi için. Evet bu insanlar cansız görünüyorlar; ama heykel oldukları için değil, tam tersine çok gerçekçi göründükleri için cansız Resim 2 Mukadderat duruyorlar. Yüzlerindeki ifade, sırtlarındaki kambur, ellerindeki kırışıklıklar, hepsi o kadar gerçek ve o kadar insanın içinden ki... İnsan kendine dönüyor: Onlar o fanusun içinde dururken ben bu bedenin, bu odanın, bu ofisin içinde duruyorum, diyor. Ne farkım var? Ne farkın var? Bir fanusun içinde yaşamadığını veya kendi varlığını gerçekleştirdiğini veya "doğduğunu" iddia edebilir misin? Ben edemem, diyorum kendi kendime. Beyaz takım elbiselerin ya da kefenlerin içindeki bu insanlar, belki de Tanrılarına yakarırken, ben öylece durup bakıyorum. İşte Bahadır Baruter insana bunu yapıyor: Afallatıyor. Resim 1 Mukadderat Resim 3 Uzun Bir Gece Sadece iş hayatında eriyenler ve ölenler değil Bahadır Baruter'in odağı. Senin Ailen Bir Yalandı Yavrum adlı resim sergisinden çok beğendiğim bu fotoğrafında konu, sadelik içinde bir ev kadını. Evinin içine sığmayan, gözleri çökmüş, ruhu çekilmiş bir "kadın"... Ben bu kadının ayaklarına takılıyorum; ayaklarının zarif duruşuna ve yüzünün haline, omuzlarının çöküklüğüne rağmen oturuşundaki asil kibarlığa. İşte, diyorum, kadın olmak böyle bir şey. Ama içimi acıtıyor bu, kadınlığını özlüyorum o kadının, dudaklarının eğikliğinden kendime pay çıkarıyorum. Ruhu, evet ruhu. Eve sığmayan, bedeni değil, ruhu. Ruhu büyümüş, belki nemden belki lodostan, ne kendine sığıyor ne çok sevdiği evine. Mukadderat sergisinde hissettiğim duygular bunlar: Fanusuna sığmamak ama o fanustan çıkamamak.. Afallamak diyorum ya, afallamak gerçekten. Bahadır Baruter'in eserlerinin bende uyandırdığı duyguyu anlatabileceğim daha iyi bir kelime bulamıyorum. "Çarpıcı" desem, hayır çok kuru kalıyor bu iş için; çünkü bu işin içinde hüzün var, korku var, acıma var... Aristoteles korku ve acıma uyandıran eserlerin asıl büyük eserler olduğunu savunur. O bu savunmasını "trajedi"ler için yapar. Ona göre, korku ve acıma normal hayatta aynı anda hissedebileceğimiz duygular değildir, fakat bir imitasyon olan sanatla bu başarılabilir. Baruter'in sanatı işte bunu başarıyor. Korku ve acımayı aynı anda ve en yoğun hallerinde üstünüze salıyor. Onun sanatı yorucu bir sanat; gerçeklerle boğuştuğumuz bu dünyada, gerçeklerden kaçmak için başvurduğumuz "sanat"a zıt bir sanat, gerçeği yüzünüze vuran bir sanat. İşte bu korku ve acıma halleri, "afallatıyor" beni. Kendime getiriyor sanki, yaşadığımı fark ettiriyor, bir sanat eserinin yapması gerektiği gibi. Sidal Gökalp