Seçki

Yaklaşık olarak üç hafta önce fotoğrafçılık kursuna yazıldım. Kurstan beklentim dört beş yıl önce heveslenerek alıp, otomatik ayarda deklanşörüne basmaktan başka hiçbir özelliğini bilmediğim makinemi kullanmayı öğrenmekti. Neredeyse tamamen teknik bilgi edinme beklentisiyle katıldığım ilk ders ise benim fotoğraf sanatına bakış açımı ve kendi çevremi algılama yöntemimi oldukça etkiledi. Eğitmen derse "fotoğraf gerçeği göstermez manipüle eder" ifadesiyle başladı ve "güzel olan fotoğraf, güzel olanı yansıtmak zorunda değildir" felsefesini bize tanıttı. Tabii bu ders, sonradan üzerine kafa yormam gereken birçok soru işareti bıraktı zihnimde. Öncelikle fotoğrafı diğer sanat dallarıyla karşılaştırıp onun insan zihni üzerindeki etkilerini düşündüm. Bir ressamın yaptığı çizim veya bir yazarın yazdığı öykü de onları inceleyen kişiyi pekala etkileyip yönlendirebilir. Ama bu sanat dallarının ürünlerini inceleyen kişi, onların kurgusal yönünün genellikle farkındadır. Her iki alanda da kaynak tasarımcının içsel motivasyonudur çünkü. İşte fotoğrafın yanıltıcı yönü bu noktada devreye girer. Bir fotoğrafa baktığımızda onun kurgulanmış olduğunu düşünmekten ziyade, gerçekten yaşanmış olan bir olayı yansıttığını kabul ederiz. Halbuki o fotoğrafın seçilmiş bir gerçekliği ele aldığını unutup, onun bütünsel bir gerçekliği yansıttığını varsaymak büyük bir hatadır. Gerçekliğin, bütünden izole edilmiş bir kesiti de en az yalan kadar yanıltıcı olabilir. Fotoğraf, zaman-mekan algoritmasının sonsuz Henri-Cartier Bresson, Bicycle. Bisiklet caddenin sadece anlık bir parçası. Zaman mekan algoritmasında, Bresson'un çeşitliliğinden sadece bir kare sunar Bisikletliyi fotoğraf öznesi olarak yansıtması. önümüze. Gerçek bir zaman dilimini, fotoğrafı çeken kişinin o anın koşullarını yorumlama üslubuyla birleştirir. Anlayacağınız, fotoğraf sanatında tasarımcının içsel motivasyonu çevresel faktörlerle kaynaşarak önümüze varsaydığımızdan daha detaylı bir doku serer. "Seçilmiş Gerçeklik" bir fotoğraf karesini niteleyen anahtar tabirdir bence. Hatta bu kavramı sadece fotoğrafları değil, kendi bakış açımızı nitelemek için kullanmak da mümkündür. Deneyimlerimizi kendi seçtiğimiz özneler üzerinden değerlendiririz. Bizim için önemli olan olgulara odaklayarak objektiflerimizi, ikinci planda tuttuklarımızın netlik düzeyini azaltırız. Bazen çok yakından incelediğimiz durumları, birkaç adım geriye atarak daha geniş bir karede, daha rasyonel bir bağlamda ele almayı reddederiz. Bazen fazla iki boyutlu bakarak etrafımıza, başka bir objektifin bize kazandırabileceği üçüncü bir boyutu yadırgarız. Bazen renk parlaklıklarını değiştirip kırmızıyı daha çok kırmızı, maviyi daha az mavi görmek isteriz. Bazen... Bazen olanı değil, görmek istediğimizi görürüz. Bazen de gördüğümüzü değil, göstermek istediklerimizi anlatırız. Asıl mesleği film yönetmenliği olan Werner Herzog'un Buzda Yürüyüş adlı gezi yazısını okurken de ilginç bir şekilde kendimi sanki bir fotoğraf karesine bakıyormuş gibi hissettim. Herzog'un Münih'ten Paris'e yaptığı yürüyüş esnasında gördüklerini tasvir ettiği bu eserde, yazarın seçtiği hiçbir öznenin, ifade ettiği hiçbir tasvirin şans eseri olmadığını anladım. Aksine, tam da bir yönetmenin yapacağı gibi, yazıda ele alınan her bir eleman bize genel bir ruh hali, bir duygu empoze etmek için iletilmişti. Herzog bulunduğu mekanlardaki belirli nesneleri yazıya dökmek için seçmiş, anlatımına katkıda bulunmayanları ise kelimelerle ifade ettiği bu görsel kompozisyon karesinin dışına atmıştı: "Brienne'e varır varmaz insanlar birden saklanmaya başladılar, sadece ufak bir bakkal yanlışlıkla açık kaldı. Sonra o da kapandı ve o zamandan beri kasaba ölüme terkedildi. Bu kasabanın üstünde işlenmiş demir parmaklıklarla heybetli bir kale duruyor: Tımarhane." (Herzog, 82) Bu üç satırlık alıntı bana Brienne sanki her yıl gittiğim, her gidişimde kendimi basık hissettiğim ve her gittiğimde geri dönmeye can attığım bir kasabaymış gibi hissettirdi. Sanki Brienne'i biliyormuşum gibi hissettim. Bir bakkal neden yanlışlıkla açık kalır diye düşündüm. Kasabanın tepesinde dikilen kaleyi ve paslanmaya yüz tutmuş rutubetli yapısını gözümü kapattığımda görebiliyordum. Sanki bu satırları okuduğumda bir flaş patladı ve her bir kelime belleğimdeki gümüşün yapısını etkileyerek bir fotoğraf karesi kazıdı zihnime. Ayşe Eda Tarakcı