SEN VE BEN, BEN VE ONLAR

Hani bir şarkıyı ilk duyduğun anda ona tutulursun, adeta aşık olursun ya işte benim hissettiğim de tam olarak buydu Ragazzo solo ragazza sola karşıma çıktığında. O kadar etkilendim ki sanırım iki hafta boyunca hep aynı şarkıyı dinledim. Ama tabi bunda Bertolucci' nin o muhteşem sahnesinin de büyük payı var. Birbirini yeni tanıyan iki üvey kardeşin bir evin bodrum katında birbirlerine sarılmış bu şarkı eşliğinde dans etmeleri, ablanın inanılmaz havalı gömleği ve güzelliği, kardeşin çekingen, güvensiz ama bir o kadar da sevecen tavırları, o kamera açısı, o kostümler... Daha ne olsun ki! Io e te, Türkçesiyle "Sen ve ben" Bertolucci' nin son filmi. Konu, içine kapanık bir çocuğun ailesine yalan söyleyip okul gezisi yerine bodrum kattaki depoda geçirdiği bir haftada yaşadıkları. Çocuk, depoya kapanmadan önce hayvan mağazasından bir karınca yuvası alıyor kendine, dışı cam olan ve içerideki karıncaların görünmesine olanak veren bir yuva. Lorenzo elinde bir büyüteç, sürekli karıncaları izliyor, onların dünyasının bir parçası olmadan ama onlara karşı büyük bir hayranlık besleyerek. Aslında hayata karşı tutumu da biraz böyle, insanlara çok yanaşmıyor, hayatı ve insanları da aynen karıncalara yaptığı gibi dışardan gözlemlemeyi seviyor. Her ne kadar bu, onu içine kapanık biri yapsa da aslında o tam da bu şekilde kendisi gibi kalabilmeyi başarıyor. Ben de Lorenzo gibi böyle insanlardan uzaklaşıp onların dünyalarına uzaktan elimde bir büyüteçle bakabilsem diye düşünürüm bazen. Bir yerde Lorenzo'nun filmdeki durumu bir karınca tanrısına benziyor aslında ama geleneksel anlamdaki tanrıdan farkı karıncaların iç dünyasını bilememesi. Lorenzo yalnızca bir gözlemci olmakla yetiniyor. Oysa benim istediğim biraz daha tanrısal bir şey sanırım; uzaktan insanları izlerken içlerinden geçeni, düşündüklerini, özlemlerini, kusurlarını, kötülüklerini görebilmek. Bazen hayatın kocaman bir tiyatro sahnesi olduğunu ve bizim de önceden belirlenmiş sözlerle, önceden belirlenmiş rolleri, önceden yazılmış bir metni oynadığımızı düşünüyorum. Ama bu kadercilik gibi değil, çünkü bahsettiğim şey oyuncuları önceden tanrı tarafından kararlaştırılmış bir oyun değil. Ancak benim düşündüğüm herkesin kendi rolünü seçtiği, o rolün gerekliliklerini kendisinin belirlediği bir oyun. Çünkü hepimiz bir oyuncu gibiyiz aslında hayatta. Asla kendimiz olamıyoruz, içinde bulunmak zorunda olduğumuz kalıplar var, hiçbir zaman istediğimiz kadar dürüst olamıyor ve en sevdiğimiz insanlara bile yalan söylüyoruz mesela. Çünkü rolümüz bunu gerektiriyor. Bizim insanlarda yarattığımız bir imaj var ve sanki zaman geçtikçe biz o imajı değil, o imaj bizi kontrol etmeye başlıyor. Mesela bir şeyi yapmayı ya da söylemeyi çok istiyor ama daha sonra bunu kendimize yakıştıramadığımız, bizden beklenmeyen bir davranış olduğu için vazgeçiyoruz. Görüntünün, belli kalıpların bizi sınırlandırmasına izin veriyoruz. Sınıfın en arkasında oturup insanları en ince ayrıntısına kadar gözlemleyen yalnız çocuk Lorenzo olmak yerine, sınıfın arasına karışmak için kendimizden ödün verip kişiliğimizin dışındaki rollere bürünüyoruz. Çekingen değilmişiz gibi yapıyoruz mesela, çok umursamaz ya da güçlüymüşüz gibi davranıyoruz, hangi rolü seçtiysek kendimize onu oynuyoruz toplumda bir şekilde var olabilmek için. Lorenzo bu anlamda belki de şanslı, okulda yalnız olduğunu görüyoruz ama onun bundan rahatsız olduğunu anlatan bir işaret yok. O kendi dünyasında, kendine başka bir rol seçmeden bizzat Lorenzo' yu oynuyor, bu rolün bedellerini de ödeyerek. Tıpkı karıncalara yaptığı gibi, hatta bir sahnede büyütecini uyuyan ablasının üzerinde de denemişti, insanlara da uzaktan bir gözlemci bakış açısıyla bakıyor. Hayatı kendi hayatı üzerinden değil de başkalarının hayatlarını gözlemleyerek yaşamayı seçiyor. Kuşkusuz, kolay değil Lorenzo' nun yolundan gitmek ama o hiç değilse "Lorenzo" rolünü oynamayı başarabiliyor