Bağımlılık Üzerine

Almanca gerçekten ilginç bir dil. Çoğu dil üzerinde yetkin bir bilgi birikimim yok ancak tarif etmesi zor olan duyguları bu kadar sade ve akıllıca anlatacak başka bir dil olamaz. Almancada özlem kelimesinin karşılığı "die Sehnsucht". "sehen" görmek, "suchen" aramak şeklinde Türkçeye çevrilebilir. Bu iki fiilin birleşimiyse yukarıda görülen dahiyane kelime. Bunları anlatıyorum çünkü bu yazı tamamıyla şu önerme üzerine kurulu olacak: İnsan konu ne olursa olsun bağımlıdır ve bağımlı olmak zorundadır, zira bağımlı olmazsa hayatının anlamını kaybeder. Bu fikir, belirli bir süredir gördüğüm çoğu konuda kendi sağlamasını yapıyor. Bizler bağımlı oluyoruz, sebebini bilmeden veya önemsemeden ve bağımlı olduğumuz şeyler bizden uzaklaştıkça onlara daha çok bağımlı oluyoruz ve gözlerimiz sadece onları arıyor. Geri kalan her şey anlamsızlaşıyor. Bağımlılığın insana ilk hatırlattığı şey uyuşturucu. Bu kelime, enteresan bir şekilde, (neden daha sonra bu kelimeyi seçtiğimi açıklayacağım) düzgün yetişmiş, sözde medeniyet örneği ve sıradan yaşayan bütün insanların yüreğine bir korku saçıyor çünkü aynı insanlar beyaz bir toz yığının1 insanı nasıl yoldan çıkardığı hakkında hikayeler okumuşlar, kendilerinden yaşça büyük insanlar bu illetten uzak durulması gerektirdiğine onları inandırmış ve günlük hayatta "Uyuşturucu kullanmıyorum o yüzden mutluyum." gibi deli saçması sözler sarf ediyorlar. Fakat aynı insanlar, karaciğerleri leş hale gelecek kadar alkol tüketiyor, ruhları tütün kokar hale gelene kadar sigara içiyorlar. Sigara içen bir arkadaşım bu konudaki tezatlığı çok güzel özetlemişti: "Bütün panolarda sigaranın ne kadar tehlikeli olduğunu, tüketilmemesi gerektiğini, doktorların nasıl bir telaş içinde bizi uyardıklarını görebiliyoruz. Şaşırtıcıdır, sigara da obezite de aynı oranda şeker hastalığı riskini arttırıyor. Neden o zaman abur cuburların üzerinde "Şişmanlamak sizi öldürür." gibi yazılar görmüyoruz? Neden sigara içerken yakalanan bir çocuğa bağırıyoruz da bizler çocuklarımızın ağzına yemeği tıkıyoruz?" İlk duyduğumda doğal olarak garip karşıladım. Hayır, obeziteyi hepimiz eleştiriyor, çoğu uzmanla bunu engellemek için çalışıyoruz. Ama varmak istediği noktayı yeni yeni anlıyorum. Bizler sadece iki bağımlılıktan birini daha zararlı görüyoruz. Yani bir noktada bağımlılıkları derecelendiriyoruz. Halbuki aynı zararı vermelerine rağmen... 1 Uyuşturucu kelimesinin akla ilk gelen şekli bu olduğu için bu örneği verdim. Umut Öztorun Kitap2 sadece bu konuyu ele almamakla beraber en güçlü kısmında bu konuya yer veriyor. Kısaca özetlenecek olursa, genç bir doktor üniversiteden diplomasını aldıktan sonra ücra bir kasabaya tayin edilir. Bu kasabada yaşadığı deneyimlerin doktorluk hayatında onu ne kadar etkilediğini adım adım gözlemleyebiliyorsunuz. Bağımlılık konusu, bu genç doktor kasabadan büyük bir şehre geldikten sonra kendisi yerine gelen doktorun başından geçiyor. Biz de bu bilgiyi asıl doktorumuzun eline geçen, kendi yerine gelen doktorun anı defterinden öğreniyoruz. Anı içinden bir anı. Morfin bağımlısı bu doktorun anlattıkları, herhangi bir bağımlılık grup tedavisinde duyulabilecek cümleler. Hiç bitmeyen rahatlama ve mutluluk, hayatın yoğunluğundan kaçmak için başvurulmuş bir durak, ondan ayrıldıktan sonra hissedilen soğukluk ve karanlık... Neyi kastettiğini çok iyi anlıyorum; hayatımda ne sigara ne de daha önce bir kez bile olsun uyuşturucu kullandım ancak benim de sahip olduğum bağımlılıklar var. Müzik, kitaplar, video oyunları, süt bunların sadece bazıları. Denebilir ki uyuşturucu ile yapılan bu karşılaştırma tutarsızdır ancak bu saydıklarımdan biri olmasa hayatımda, neye dönüşeceğimi tahmin bile edemiyorum. Abartılı belki de ama şu noktadan bakılınca biraz daha anlamlı hale gelebilir: Hayatlarınızın içinden özel bir şeyi çıkaramayacak kadar acizseniz, bağımlısınız demektir. Bunlar konunun daha çok fiziksel boyutu ancak bunun bir de insanlar üzerinde yoğunlaşmışı var. Sevgi, doğal olarak önemli bir konu ancak bağımlılığa daha yakın bulduğum için aşktan kısaca bahsedeceğim. Hakan Günday, bir kitabında3 ondan en eski hayal kırıklığı olarak bahsediyor. Biraz içini deştikçe neden hayal kırıklığı olduğunu anlıyorsunuz. Aşk belki de dünyadaki en asil duygu ama aynı zamanda en büyük problemi insanın. Ne kadar uzak kalırsanız o kadar ayılıyor ve kendinize geliyor, ne kadar "kullanırsanız" o kadar bağımlısı oluyor ve daha çok istiyorsunuz. Kalp kırıklığı çünkü vücudunu delik deşik etmiş bir eroin bağımlısıyla aynı duruma getiriyor sizi. Yokluğu kalbinizi paramparça ediyor. Yine de çok enteresandır kimse sizi aşık olmamanız konusunda uyarmıyor. Aşık olduğunuz insanların başlarında bir bandana, üzerinde "Aşk öldürür." gibi bir yazı da görmüyorsunuz. Neden yapıyoruz o halde? Madem bağımlılık kötü, her şeyden arınmamız gerekmiyor mu? Tıpkı Mevleviliğin önerdiği gibi, neden tüm bağımızı kopartmıyoruz? Özelden genele gidecek olursak, Mevlevilikte bile bağımlı 2 "Genç Bir Doktorun Anıları", Mihail Afanasyeviç Bulgakov, Türkiye İş Bankası Yayınları (2015) 3 "Kinyas ve Kayra", Hakan Günday, Doğan Kitap (2003) Umut Öztorun olduğumuz tek bir şey var; o da Yaradan'ın ta kendisi. Yani bizler bağımlı olmadan yaşayamayız. Şair4 bizi uyarsa da yapmak zorundayız. Bir hıçkırık değil bu, su içince duracak. Yapmak zorundayız. Yapmak zorundayım. 4 "Bağlanmayacaksın", Can Yücel