GRUP NORMLARINA HAPSOLMAYAN BİREYLERİN YALNIZLIĞI

Biyolojik olarak aynı türe sahip olmamıza rağmen teker teker her birey birbirinden farklıdır. Bu farklılık nedir? Bu farklılık düşünsel bir farklılıktır aslında. Peki, kaynağı nedir? Ailemizden öğrendiklerimiz, inançlarımız, değerlerimiz ve okuduklarımız bizleri farklı kılmaktadır. Dolayısıyla farklılıklar birer değerdir. Farklı inançların, görüşlerin ve değerlerin aynı toplum içerisinde ve bir arada olabileceğini gösteren bir değer. Sizin göremediğinizi, düşünemediğinizi ve tecrübe etmediğinizi - yani, sizden olmayan bir şeyi- farklı birinde görebiliyor, o kişiden öğrenebiliyorsunuz. Bu aslında madalyonun ilk ve ideal olan kısmı. Farklılıkların birer tehdit olarak görüldüğü gerçeği de madalyonun ikinci ve tehlikeli olan kısmını temsil etmekte. Peki, bu farklılıklar neye karşı tehdit olarak görülmektedir? Bireyin içinde bulunduğu gruba veya topluma tehdit olarak görülmektedir. Bu farklı ses ve düşüncelerin toplum genel düşüncesini zedelememek adına bastırılma eğilimi, çok önemli bir hakka yapılan tecavüzdür aslında: bireysel özgürlük. Bir kişinin düşüncesinin bastırılması, hatta bu düşüncesi yüzünden katledilmesi, o şahsın bireysel özgürlüğüne saygı duyulmadığı anlamına gelmektedir. Aytekin Yılmaz'ın Yoldaşını Öldürmek adlı kitabını okuduğumda hapishanedeki küçük ama organize sol grupların, parti disiplinini çiğnedikleri için içinde barındırdıkları bireyleri nelere maruz bıraktığını görmüş oldum. Kitap bu insanların hikayelerinden kesitler sunmakta. Okurken bu hikayelerin acı bir şekilde bittiğini görmüştüm ama kitabın üzerinde durduğu konu bu insanların acı sonlarını anlatmak değildi. Bence kitabın ana mesajı grup içerisinde bulunan bireylerin grup normlarından, kendi doğruları ve sorumluluk bilinciyle, cesur bir şekilde ayrılmaya başlamasıydı. Peki, bu insanlar kendi doğrularına nasıl ulaşmıştı? Kitabın bana düşündürttüğü bu soruyu günlük yaşantıdan örneklerle açıklamama izin verin. Kendimizi düşünelim. Doğar doğmaz bir grubun içinde buluyoruz kendimizi: ailemiz. Grup doktrinlerinin önem kazanmaya başlayıp bireylerin farklı düşüncelerini ifade etmelerine verilen değerin ve önemin azalmaya başlamasını bu kitap dışında aile çevremizde de gözlemleyebiliriz. Küçüklüğümüzden beri ebeveynlerimiz ve yakın akrabalarımız tarafından belli doğrularla büyütülüyoruz. Bu doğruları sorgulama olgunluğuna erişene kadar onları istisnasız doğru kabul ederek hayatımıza devam ediyoruz. Sonra gün geliyor ve bize öğretilen doğruların dışındaki düşüncelerle karşılaşıyoruz. Kafamız karışıyor ve çeşitli düşünceler arasında bir karar vermek zorunda hissediyoruz kendimizi. Bu süreçte ailemizden alacağımız tepki aşağı yukarı şöyledir: "Neden kurcalıyorsun ki? Sen de bizim gibi bizim de içinde bulunduğumuz bir sosyal gruba mensupsun ve ona göre davranman ve bazı şeyleri kabul etmen gerekiyor." Neden kurcalamayayım ki? Olayların yıllardır doğru kabul ettiğim tek bir açıklaması olmadığını yaşım ilerledikçe anlamıştım. Ayrıca içinde bulunduğum sosyal grubu kendi isteğimle seçmemiştim; o zaten benim adıma seçilmişti. O grubun bir üyesi olarak görülüyordum. Bu durum grup içindeki normları, yanlış olsa dahi, sebatla doğru olarak savunmamı açıklar mı? Zannetmiyorum çünkü okudukça kendi yolumu ve doğrularımı buluyordum. Okumak, hastalık halini almış herhangi bir gruba mensup olma alışkanlığından kurtarıyordu beni. Okumak, kendi düşüncelerim üzerine düşünebileceğim bir meşgaleydi. Okumanın bu değerli varlığı benim gibi kitaptaki kahramanlardan birini de etkilemişe benziyor. Söylediği cümleye bakalım: "Hapishanede edebiyat, bir mahpusun ayakta kalmasına yarar." (13) Belli ki cümleyi söyleyen kişi grup normlarının tahakkümünden kurtulmayı kitap sayfalarında bulmuş. Okuma sayesinde oluşturulan bu doğrular çoğu kez içinde bulunulan grubun normlarına tamamen ters düşebiliyor. Burada seçeceğiniz iki yol vardır: Birincisi, kendi doğrunuz üzerinde ısrar etmek. Bu ısrar edişte grup tarafından dışlanmayı göze almalısınız çünkü gruplar, içerisinde kendi görüşlerine ters olan kişileri dışlama eğilimine sahiptir. İkincisi de, dışlanmayı göze almamak için kendi doğrunuzu unutarak veya susarak grup içinde bulunmaya devam etmek. Kitaptaki hikayeleri ve kahramanları değerli kılan onların değerli duruşlarıydı. Kendi doğruları ve bu doğrunun getirdiği sorumluluk bilinciyle onlar susmayı değil konuşmayı tercih etmişlerdi. Sonları acı bir şekilde bitse de onları bu değerli duruşları sayesinde sonsuza dek hatırlayacaktım.