MUTLU OLMA ÖZGÜRLÜĞÜ

Mutluluk... Hayatımız boyunca peşinden koştuğumuz, bulmak için nice zorluklara katlandığımız, tüm sıkıntılı arayışların biricik gayesi, yegane sebebi... Ama onu değerli kılan nedir? Çabaların meyvesi olması mı? Yoksa o, değeri başka hiçbir şeye bağlı olmayan kendi başına bir zevk mi? Peki mutluluk önümüze hazır olarak konulan bir şey olsaydı yine de o kendine has değeri koruyabilir miydi? Bu gibi sorular bazen aklımı kurcalıyor. Sanırım Cesur Yeni Dünya kitabını seçmemde bu konuları farklı bir bakış açısıyla ele alması etkili oldu. Karşıma çıkan bu yeni dünyada asıl amaç herkesin mutluluğunu sağlamak. Fakat bu mutluluk gerçekten meşru yollarla mı sağlanıyor, bu şekilde insanları tektipleştirmek ne kadar doğru ya da özgürlük yerine kölelikle daha mutlu olunabilir mi gibi sorular kitap boyunca düşündüklerim arasındaydı. Aslında kitapta mutlak kötü algısı yok her ne kadar özgürlük kısıtlanmış gibi görünse de. Yani karakterlerin mutlu yaşamları bu dünyayı boğucu bir atmosfere sahip olmaktan çok uzaklara götürüyor. Belki de bunun için kafamdaki sorulara hemen bir cevap vermek zordu. Kitaptaki yeni dünya düzeninde toplum biraz farklı bir şekilde oluşuyor, yani toplum üretiliyor desek daha yerinde olur sanıyorum. Kitap başlarken anlatılan insan üretme süreçleri şaşılacak nitelikte. İnsanların ziksel özelliklerini, duygusal özelliklerini ayarlama ve şartlandırma adı altında herkese bazı düşüncelerin empoze edilmesi ve tek tip hayatlar yaşamaya yönlendirilmesi de işin farklı bir boyutu ve bence kitaptaki tüm olayların merkez noktası, her şeyin sebebi. Tüm bunların toplumsal istikrar için yapıldığı söylenerek de yapılanlara meşru bir sebep ortaya koyulmaya çalışılıyor ama bence kabul edilebilecek şeyler değil. Toplumsal istikrarı sağlamaya yönelik çalışmalardan bir başkası da insanları üretirken sını ara bölerek üretme, kimini daha üstün kimini de alt seviye özelliklerle donatma. Bunu gördüğümde düşündüğüm şey şu oldu: Neden en mükemmel insan ırkını üretmek mümkün olduğu halde çok az insan bu özelliklere kavuşuyor, neden herkes mükemmel üretilmiyor? Kitabın ilerleyen sayfalarında John'un da bunu sorgulaması üzerine yapılan bir deneyden bahsediliyor. Herkesin en yüksek sınıfa ait olduğu bir toplumu bir adaya bırakmışlar ve kendi kendilerini yönetmelerini istemişler, fakat kimse toplumdaki alt seviye işleri kendine layık görmüyormuş ve entrikalarla birlikte savaşlar çıkmış. Toplumsal istikrarın mükemmel bireylerle sağlanamayacağını anladıkları için bu mükemmelliği çok az bir sını a sınırlı bırakmışlar. "Çünkü herkesin bildiği gibi, tikeller, erdem ve mutluluğu getirir; genellikler ise entelektüel açıdan kaçınılmaz belalardır. Toplumun omurgasını düşünürler değil, oymacılar ve pul koleksiyoncuları oluştururlar." (Huxley 9) cümlesi de bu düşünceyi destekliyor ve kitapta benimsenen birey ve toplum görüşü hakkında da bilgi veriyor aslında. Bu yeni dünyada bireylerin bireysel olarak pek bir önemi yok, onların önemi toplumsal birliğin bir hücresi olarak topluma kattıkları sadece. İşte bireyi önemsememezlikle birlikte toplumun devamı için bireyler üzerinde yapılan bu sınırlama ve sını amaya kimin karar vermesi gerektiği de ayrı bir problem bence. Yani birkaç insan diğer insanların kaderine nasıl karar verebilir, ya da bu karar verenler başkası tarafından üst ve zeki sınıfa konulmamış da alt sınıfa konulmuş olsaydı itiraz etmeyecekler miydi? Ama ilginçtir ki eğitim ve bana göre beyin yıkamayla insanların da itiraz etme hakkını kaldırıyorlar. Öyle ki herkes kendisinin en mutlu olduğunu düşünüyor ve diğer sını ara ait olmak nedir bilmiyor."Mutluluk ve erdemin sırrıdır yapmak zorunda olduğun şeyi sevmek. Tüm şartlandırmaların amacı budur: insanlara, kaçınılmaz toplumsal yazgılarını sevdirmek."(Huxley 17) Fakat bu şekilde bir mutluluk, özgürlüğe tercih edilebilir miydi? Ya da özgür olup olmadığını düşünme hakkı bile elinden alınmış insanlar yığını ile toplumsal istikrar ve mutluluğu sağlamanın bir robotlar ordusu oluşturmaktan farkı nedir? Ama ne yazık ki toplumun başındakiler, bu robotlar mutlu olduğu için kendilerini görevlerini yapmış sayıyorlar ve özgürlük yerine bunu tercih edebiliyorlar. Kitapta dikkatimi çeken başka bir noktada mutluluk ve istikrarı sağlama yolunda sanat ve bilimin büyük ölçüde yok edilmiş olması. "Salt bilim konusunda yapılan her buluş, yıkıcılık potansiyeli taşır; bazen her bilim dalına olası bir düşman muamelesi yapmak gerekir. Evet, bilime bile."(Huxley 151) Elindeki imkanların fazlasını düşünmemeye şartlandırılmış ve mutlu bir toplum için gerçekten de her yeni buluş felaket niteliği taşıyabilirdi toplumu oluşturanların düşüncelerine göre. Ne var ki sanat ve bilim gibi belki de insan hayatına anlam kazandıran şeyleri yok etmeleri üzerinde düşünülmesi gereken ayrı bir konu. Farklı dünyaları düşünme olanağı sağlayan kitapları seviyorum sanırım. Bu kitap da onlardan biriydi benim için. Alışık olmadığım düşünceler beni fazlasıyla şaşırtsa da üzerinde düşünülecek çok fazla konu vardı ve okumaktan duyduğum hazzı artırdı. Kendi dünyamı ve kitaptaki hayata nispeten yaşadığım özgür mutluluğun farkına varmamı sağladı. Bunun için mutluyum. Büşra ARABACI Huxley, Aldous. Cesur Yeni Dünya. İthaki Yayınları, 2002.