VAKUR YÜZEN BİR GEMİ

Avrupa ve Amerika'da çeşitli üniversitelerde Modern Felsefe ve Bilim üzerine dersler veren İtalyan kökenli Paolo Rossi'nin Gemi Batıyor Seyreden Yok adlı çalışması Batı medeniyetine eleştirel bir yorum getirebileceği düşüncesi ile dikkatimi çekti ve okumaya başladım. Yalan söyleyemem, pek de beklentimi karşılamadı kitap aslında. 'Gemi'yi Batı Medeniyetine benzetiyor ve yok olmasından endişe duyuyor yazarımız. O, yok oluyor ve siz göremiyorsunuz bile... Peki, korkmak mı lazım şimdi? Batı medeniyeti yıkılırsa ne olur halimiz diye endişelenmemiz mi gerek, yoksa durup öylece seyretmek mi gerektir batışını bu geminin? Konuya biraz İbni Haldun'un gözünden bakınca belki de daha iyi anlarız durmamız gereken safı bana göre. Medeniyetleri tıpkı insana benzetir İbni Haldun. Medeniyetler de doğarlar, büyürler ve nihayetinde hayatları son bulur. Yani tarih doğrusal bir biçimde değil döngüsel bir biçimde ilerler. Tam da bu soru, yazarımız Paolo Rossi'nin üstüne fikirlerini ve tespitlerini yazdığı yerdir: 'Tarih doğrusal mı ilerler, yoksa döngüsel mi?' Bu soruya cevap ararken düşmememiz gereken en büyük hata kesinlikle tek bir medeniyetin felsefesini referans alarak çıkarım yapmak olurdu. Tıpkı kitabımızda yapıldığı gibi... İnsanlık belleğinin oluşmasında sadece altı yüzyıllık bir çalışmanın olduğunu; bunun iki yüzyılının Yunan, iki yüzyılının Roma, geri kalan iki yüzyılının da Avrupa medeniyetlerinin çalışmalarıyla oluştuğunun vurgulanması; -belki de- neden Batı medeniyetinin çökebilecek olmasından bu kadar çok korkulduğunun temel sebeplerindendir. Bilmek, korkmanın önüne geçebilir ama önce bilmeyi istemek gereklidir. Batı medeniyetinin çöküşünü beklemek ya da bir medeniyetin nasıl ve niçin çökebileceğini öngörmek sadece tek bir medeniyetin felsefesinin sorun kaynağı değildir ve cevaplar da sadece insanlık felsefesinin bir tek boyutuna bakılarak bulunamaz. Çin, Hint ya da İslam medeniyetlerinin de bu konudaki düşünürlerini yok saymak zaten bu korkunun kabullenilmesine ve çözümlenmemesine yol açar. Tarih boyunca birçok medeniyet doğmuş, yüzlerce yıl hüküm sürmüştür. Elbette hepsinin sonu gelmiş, yerlerini taze medeniyetlere bırakmıştır. 'Asla yenilmez' denen Büyük İskender'in medeniyeti hemencecik tuzla buz olmuş, binlerce insanın Güneş kadar kuvvetli gördüğü Ra'nın medeniyetinden eser kalmamış ve asla ölmez denilen Roma medeniyeti bile 'tarih'in karanlık sularına gömülmüştür. Peki ya neden bu korkunuz? Onlarca medeniyetin hem doğumuna hem de ölümüne şahitlik yapmış olan toprakların felsefesine odaklanmaktansa, biraz da yönünüzü asırlardır istikrarlı ve tek medeniyet olarak yaşayan Çin veya Hint felsefelerine göz gezdirmeniz daha da faydalı olmaz mı? Korkunuzu biraz da başka fikirlere bakarak yenemez misiniz? Elif Gülendam Değirmenci 21501463 Sorularımı kesinlikle Batı felsefesinin düşünürlerine laf etmek ya da onları küçük görmek için sormuyorum. Aksine sadece onların fikirlerini el üstünde tutarak kendi sonlarını hazırladıkları için batı felsefesi içine hapsolup da batı ve insanlık medeniyeti için kaygıya düşenlere bu eleştirim. Kabul! Sokrates, Platon, Descartes belki de dünyaya gelmiş en iyi bilginlerden ve felsefeleri en çok kabul görülenlerdendir. Fakat Mezopotamya'daki Farabi ve Gazali'nin ya da Doğuda ki Buda ve Konfiçyüs'ün fikirlerine değer vermemek zaten bir medeniyeti tam manası ile yorumlayabilmek için en büyük kayıptır. Çünkü dünyadaki her varlık ancak "zıttı" ile var olur ve tanımlanır. Zıttının veya bütünleyicisinin varlığını kabul edemeyenler ya var olma sancısı çekerler ya da yok olma korkusu. Oysaki korkunun ecele faydası yoktur. Fakat bakış açımızı geliştirip "bütünleyebildiğimizde" ise medeniyete katkı sağlayabilenler olarak var ve görünür olur, insanlığa ışık sunarız. İnsanlık denizinde "vakur yüzen bir gemiyi" görebiliriz. Ne dersiniz? Rossi, Paolo. Gemi Batıyor Seyreden Yok. Çev. Durdu Kundakçı. İstanbul: Alfa Araştırma, 2017.