Cem Kutlu

Mutfakların Tarih Perdesindeki Yeri ve İnsan İlişkileri Üzerine Süregelmiş Etkileri İlk insandan beri süregelmiş yemek yeme alışkanlığı, medeniyetlerin kuruluşu ve insanların ev hayatına geçişi sonrasında "mutfak" kelimesi ile adeta bütünleşmiştir. Hepimiz çocukluğumuzdan beri yemek yeme ihtiyacımızı evimizin mutfağı ve mutfakların sultanları annelerimiz ile özdeşleştirmişizdir. Durum böyle olunca, ister istemez mutfak bize sanki sadece kadınların kullanabileceği bir mekan gibi gösterilmiş oluyor. Burak Onaran, "Mutfak Tarih" isimli kitabının bir bölümünde bu konuya Nevzat Peker ile iki farklı tarihte yapılmış röportajlar ile başlıyor. İlk röportajında Nevzat Usta daha henüz yeni yeni ün kazanan bir aşçı iken, "evinizde de yemeği siz hazırlar mısınız?" sorusuna; "Haşa, sümme haşa, evde yemeği kadın pişirir, yemek yapmak kadın işidir." cevabını vererek, beni çok şaşırttı. Ben Turizm ve Otel İşletmeciliği okumaya başladığımda içimde yemek pişirmeye daha henüz evlerinde, çok gençken başlamaları nedeniyle seçtiğim meslekte hanımların benden daha başarılı olmalarının korkusu vardı. Fakat tam otuz iki yıl sonra yapılan başka bir röportajında Nevzat Usta, "Evde mutfağa girer misiniz?" Sorusuna; "Özel misafirlerimiz olduğu zamanlarda giriyorum ancak, eşim Hikmet Hanım çok dağıttığım için beni mutfakta istemiyor" cevabını veriyor. Bu iki röportaj ile başlayan bu bölüm, kitabın ilgimi en çok çeken kısmı oldu. Yazarın aynı kısımda "Ya profesyonel, ücretli bir iştir aşçılık ya da arada sırada, gösterişçi bir biçimde veya bekar erkek modelinde de olduğu gibi, "zevk" için ve sadece zevk veren tarafıyla (temizliğe falan hiç bulaşmadan) icra edilir" cümlesi erkeklerin çoğunluğunun gözünde mutfağın konumunu net bir şekilde gözler önüne seriyor. Hikmet Hanım, Nevzat Bey'in arada bir girdiği mutfağı çok dağıtmasından boşuna dertli değildir yani! Otuz yıl önceki Nevzat Bey ile mesleğinde otuz yıl daha tecrübe kazanmış olan Nevzat Bey'in arasındaki fark gözle görülür biçimde farklıydı ve bu iki röportaj toplumun zaman içinde değişen "Erkek aşçı" algısını da açıkça gösteriyor. Mutfağın kadınlara has bir çalışma alanı olduğuna hiçbir zaman inanmadım, erkeklerin de yemek yapabileceğine ve kadınlar kadar başarılı olabileceklerine inanıyorum. Olayın bir başka boyutu ise ev işlerini kadınlara yıkmanın pek doğru olmadığını da düşünürüm. Kadınlar da günümüzde erkekler gibi çalışıyor, yoruluyor ve eve geç saatlerde geliyorlar. Durum böyle olunca erkekler için, ev işlerini paylaşmak bir iyilikten öte, bir zorunluluk haline geliyor. Ne yazık ki kültürümüzde nesillerden nesillere aktarılmış "ev işleri sadece kadınlar içindir" anlayışı günümüzde dahi çoğunlukla yaygın. Okuduğum bu cümleler ile bir anda kendimi ailemdeki büyüklerimden ve içinde bulunduğum çevreden ister istemez edindiğim bu yanlış anlayışa karşıt düşünceleri savunurken buldum. Bunca zamandır nasıl bu kadar büyük bir yanılgıya ve eşitsizliğe inanmış olduğuma inanamadım ve bir miktar utanç bile duydum. Düşündükçe annemin bunca yıldır bizim için ne kadar büyük bir çaba gösterdiğini ve bu çabanın ne kadar kıymetli olduğunu hissettim, gerçekten de babam mutfağa girmez, anneme genellikle ev işlerinde yardımda bulunmazdı. Her geçen gün kadın-erkek eşitliği kavramı toplumun zihninde giderek güçlense de, ailelerin çoğunda ne yazık ki durum böyle. Sadece birkaç cümle okumuş olmama rağmen daha önceden hiç düşünmediğim konular hakkında düşünmek büyüleyiciydi. Kitabın okumadığım sayfaları azaldıkça mutfağın tarih sahnesindeki yerini keşfediyor, Hikmet Hanım ile Nevzat Bey'in bu temel çatışmaları neden yaşadıklarını daha iyi anlıyor ve yemek yemek gibi basit bir eylemin ne kadar karmaşık hale gelebileceğini kendi hayatımdan anılar ile bağdaştırarak anlıyordum. Eğer yemek yapmaktan ya da yemekten keyif alıyorsanız, tarihten örnekleri ile insanı bir anda düşünmeye sevk edip, insana "gerçekten de şimdiye kadar bu konuda hiç düşünmemiştim, nasıl hiç fark edemedim acaba?" dedirten bu incelemeyi edinebilir, mutfağın tarih sahnesindeki yerini ve etkisini keşfedebilirsiniz...