İnsan Doğası

Bir insanın doğal olarak nasıl düşündüğü, hareket ettiği ve hissettiği gibi öne çıkan karakteristik özelliklerini insan doğası olarak tanımlayabiliriz. Tanımlaması her ne kadar göreceli olarak kolay da olsa, bu kavram insanlık tarihi boyunca uzun yıllar tartışılagelmiştir. Kimi düşünürler insan doğasının iyi olduğunu düşünürken kimileri de kötü olduğunu savunmuştur. Hatta kimileri insan doğasının olmadığını savunmuştur. Bu subjektif olan ikilik konusunda hala bir sonuca varılabilmiş değil, gelecekte de varılacak gibi durmuyor. Stefan Zweig'ın Olağanüstü Bir Gece adlı öyküsünü okurken bu soru hakkında kendimi düşünürken buldum. Öykünün uzun zamandır duyarsız olan ve bir şey hissedemeyen burjuva olan bir kahramanının, suç işleyerek yeniden hissetmeye başlayıp kendini bulması aklımda soru işaretleri oluşturdu. İnsanlar hayatlarının büyük bir bölümünde toplumun, ait oldukları sınıfın dayattıklarıyla yaşadıkları için kendi gerçek kimliklerini yaşayamıyor, özlerini ya da doğalarını topluma uydurmak zorunda kalıyor. Hatta kitaptaki örneğe bakacak olursak, toplumun dayattıklarından kendimizi tanımamıza olanak vermeyecek bir boyutta etkilenebiliriz. Ancak bu uyanışla; iyi ya da kötü bir insan olduğumuzun, sevip sevmediğimiz şeyleri, cinsel yönelimimizin ne olduğunun ve daha çok birçok şeyin farkına varabiliriz. Bu iki uçlu tartışmanın, insan doğasının kötü olduğunu iddia eden kanadına bakacak olursak oldukça pesimist bir bakış açısının hakim olduğunu görebiliriz. Aslında insan doğasının kötü olduğunu savunmak için yeterince geçerli sebep bulunabilir. Tarihe baktığımızda insanlığın geçmişinin bir sürü savaş, soykırım, cinayet vs. ile dolu olduğu gözümüze çarpan ilk şey olacaktır fakat tarihimiz sadece bunlardan oluşmuyor. Bunların yanında adalet, barış ve hukuk için çabalayan birçok insanı da görebiliriz. Bu da akla insanların doğuştan iyi olup olamayacağını getiriyor. Bu yaklaşımla düşündüğümüzde aklımıza ilk gelen soru muhtemelen eğer insanlar özünde iyiyse dünyada nasıl hala kötülüklerin olabildiği olacak. İnsan doğasının iyi olduğunu savunan görüş, insan doğasını bozan veya yozlaştıran şey içinde yaşadığımız toplumu ve kültürü veriyor cevap olarak. Bu tartışmayı sadece iyilik ve kötülük olarak tanımlanamayız tabii ki, bu yaklaşımların yanında insan doğası diye bir kavramın olup olmadığını da sorgulayabiliriz. Hayatımızda %1aldığımız kararlarla ve nasıl bir hayat sürdüğümüzle kim ve ne olduğumuz belirlenebilir bu bakış açısına göre. Buna örnek olarak, New York'ta doğup yetişmiş bir çocukla Amazon'da doğup büyümüş bir çocuğun hayatı ele alınabilir. Verdikleri tepkiler, düşünme şekilleri ve daha birçok konuda aralarında büyük bir farklılık olsa da ben yine de ortak bir payda olduğuna inanıyorum ne kadar farklı ortamlarda yaşasalar ve yetiştirilseler de. Bunu, suyun koyduğumuz kabın şeklini alması gibi düşünebiliriz. Su, özünde yine su fakat nasıl durduğu ya da var olduğu farklı. Yukarıda anlattıklarımın yanında bir insan doğasının olduğuna inanmakla beraber, insan doğasının iyi veya kötü olduğuna dair bir genelleme yapılmasını mantıklı bulmuyorum. Bunun sebebi ise, insanlar gibi çok boyutlu bir canlı türünün yaptığı her eylemi, düşündüğü her fikri iyi veya kötü ekseninde incelemenin yanıltıcı olacağını savunuyorum. Ancak, doğuştan gelen bir iyiyi ya da kötüyü ayırt etme içgüdüsüyle dünyaya geldiğimizi düşünüyorum ve bu içgüdüyle insanların nasıl bir birey olacağını çizebileceğine inanıyorum. İnsan doğası, üzerinde birçok farklı düşüncenin üretildiği fakat ortak bir yargıya varılamayan bir kavram. Bu farklı görüşlerden birini seçip kesin bir yargı olarak her konuda aynı perspektiften bakarak değerlendirmemeliyiz. Bu çeşitliliği, insanları farklı bağlamlarda anlamamıza yardımcı olacak bir araçlar olarak düşünürsek hem genellemelerden kaçınır hem de dünyaya daha geniş bir perspektiften bakma şansına sahip oluruz. %2