Zamanın Anda İzleri

1982 Nobel Edebiyat Ödüllü, Kolombiyalı yazar Gabriel Garcia Marquez' in 1967 yılında Meksika'ya ilk gidişinde yazdığı başyapıtı. Yazar çocukluğunun geçtiği Aracataca'yı Macondo adıyla fantastik bir kurguyla sunmuştur ve amacını "çocukluk günlerini sanatsal bir dille ardında bırakmak" olarak açıklamıştır. Kitap büyülü gerçekliğin en önemli eserlerindendir Zamanımız giderek daralıyor, zaman belirli bir döngüde kaybolarak geçiyor, asla bir gerçeği yansıtmayarak. Varlığın temeline dayandırdığımızda birçok değişken görürüz, temellendirmek yanlış bir durumdur, çünkü bir olguyu temellendirmek, onu kökleştirmek demektir, bu da zamanın değişme kuralına aykırıdır. Canlılar ve özellikle insan, bir kuş misali Cordan 2 yaşar hayatı, geldiği ve gittiği hep dar zamanda kısılır. Zaman döngüsel bir formdan çok, bence daha üst bir metadır. Tüm yaşananları, yaşanmışlıkları, varı ve yok olanı sadece zaman kavramına sıkıştırmak, imkansız bir döngü gibi geliyor bana... Edebi anlamda da bu kavram üzerinde durulmuştur, felsefi anlamda da... Fakat belki de hiçbiri aslında istenilen ya da istedikleri betimlemeyi yapamamış, zamanı somutlaştıramamıştır. Akıp giderken zaman, sıradanlaşan, kalıplara sıkışan hayatlarımızın ne kadar farkına varabildiğimizi düşündükçe zamanın zihnimizde hatırlanmayan bir kavram olduğunu düşünüyorum, belki de zaman, bize akıp gittiğini fark ettirmeyecek kadar hızlı ve kavramsaldır. Dönüp duran, geçip giden, akan fakat bizim ya da herhangi hiçbir varlığın ilerlemesine engel olamadığı, çok boyutlu bir kavram olan zaman aslında varlığı bizlere sunan, gerektiğinde bizlere en kötüyü ve en iyiyi yaşatan andır. Zaman, aslında bir andan ibarettir, çünkü her şey zamanın içinde tek bir ana dayalı olarak, hızlı hızlı, kontrol etme yetisinden uzak olarak gerçekleşir. Düşündüğümüz zaman, bunu hayatımıza uyarlayalım. İnsanlar, hayatlarını kontrol edebilme konusunda çok yönlüdürler, etkide kaldıkça bunu beceremezler, kendin olmak, kararı verebilmek bir insan için olmazsa olmazdı eğer amaç zamanın içinde kaybolan hayatları kontrol edebilmekse. İnsanlar her geçen gün kendilerini tarihin tozlu sayfalarına eklerken, icraatlarıyla ya da söylemeleriyle, gerçeklerde kaybolurlar. Kurulan zaman ve ona karşı üretilen tez ve antitezler, insanlığın çoğu sözüne konu olmuş, nice yazısında yer bulmuştur. Hayatlarını yaşarken, bir yandan da sorgulayarak zamanı anlamaya çalışmış, boyutları olduğunu anlamış ve hayatın sadece görünen yüzenden arınabilmişler. Niceleri, en büyükleri anlamlandırmaya çalışmış, romantizm, sevgi ve nefret gibi duygularla harmanlayarak bir anlam bulmaya çalıştı fakat hikayenin sonu hiç gelmedi. Dönüp baktığımda, anlam aramıyorum sadece davranış arıyorum zamanda. Sevgiyi zaman içinde düşündüğümüzde, şahsi kanaatim en güzel sevgi hissettiğiniz zamandır, o his zamanın bütün boyutlarına, anlarına sıkıştırılabilmelidir benim için... Hiçbir şey, çok değer verdiğiniz birine, sarılırken ama gerçekten tüm benliğinizle ve sevginizle sarılırken hissettiğiniz mutluluğu veremez, en azından bu his değerlerle ölçülemez. Sevginin zamanda anlık en saf, en güzel olduğu biçimdir o an. Anın kötülükleri de vardır elbette; sevgi verdiği kadar üzüntü de verir, bu durumda zamana sıkışıp kalmak isteği çok fazlalaşabilir, duygular zamanın içindedir, bizde değil. Yaşayan bizizdir fakat bize onları an getirir, an şekillendirir. Zaman düşünüldüğü kadar basit değildir, kimi zaman hayatın kendisidir, çünkü çok zaman zamanın durması dilenir. Hissiyatta zaman an temellidir, geniş değil dar bir açıdan temellenmiştir, hissiyat ana dayanır, olaylar anlıktır ve anlık hareket gerektirir. Kararlarda ve davranışlarda zaman kısa bir süreçtir, kuş gibidir yani; uçar, bir oraya, bir diğer tarafa, özgürce... Bağlı olduğu sınırların farkında değildir sadece, sınırlar soyuttur ve görünmez oturtulmuştur, aslında zaman özgürlüğümüzü alan yegane olgudur. Zaman kısıtlar çünkü zaman insanlığa yaranamaz, insan daima şikayet eder zamandan ya da zamanın içini doldurduğu olgudan. Küçükken büyümeye özenen insan, büyüyünce geçmişini özler, zaman asla yaranamaz ve zamandan sürekli yakınıldığı için zaman asla insanları özgür bırakmaz. Zaman aslında andır, zamanın içindeymiş gibi gözüken an zamanın temelini oluşturur, zaman uzun vadede vardır, an tek bir saniye, anlar birikerek zamana gider, geldiğinde sonuç oluşur. Yani, ortaya bir tez çıkar, çok anlamlı, çok boyutlu ama fark etmeden ve istemeden bizi içine alıp, sıkıştıran ve özgürlüğümüzü yok sayan bir zaman kavramı. Cordan 3