Hukuk ve Ahlak Çatışması

Kardeşim büyük bir süper kahraman filmleri fanatiğidir, vizyona girecek olan filmleri aylar öncesinden tüm detaylarına kadar bilir. Yeni filmleri izlemek için sinemaya gitmeyi beklemenin yanında, daha önceden izlediği filmleri de tekrardan izlemekten alıkoymaz kendini. Geçen gün "Batman: Kara Şövalye'yi izleyeceğim tekrar, gelmek ister misin?" diye sorduğunda, ne yalan söyleyeyim, odamda vakit öldürmek dışında yaptığım bir şey yoktu. Filmi yıllar önce izlemiştim zaten, o yüzden çok da istekli değildim teklifi kabul etmeye, ama o anda yapacak daha iyi bir işim olmadığından kendimi kardeşimin yanında buldum. Diğer süper kahraman filmlerinden az kalır bir yönü yok Batman'in. Klasik bir kötü adamın şehri ele geçirme çabasının ve süper kahramanın bu plana engel olarak günü kurtarmasının hikayesi. Aksiyon sahneleri de oldukça etkileyici, tempoyu hiç düşürmeyerek seyircinin dikkatini ayakta tutmayı başarıyor. Filmi ilk izlediğimde de filmin barındırdığı aksiyonu, Batman'in sosyopat olan Joker'i yenmesini çok sevmiştim, ama çocukluk işte, filmin sadece bunlardan ibaret olduğu zannetmiştim. Oysaki film, basit bir çizgi roman uyarlaması olmasının ötesinde, felsefi olarak incelenebilecek bir esermiş, bunu ancak ikinci izleyişimde anladım. Batman şehri kurtarmayı başarıyor, fakat bu uğurda hukuk kavramını göz ardı ediyor. Kimin suçlu kimin suçsuz olduğuna kendisi karar veriyor, suçlu bulduklarını kendine has yöntemlerle cezalandırıyor, polisi hiçe sayıyor, hatta insanların telefonlarını birer sonar aracı olarak kullanıyor. Bütün bu yaptıkları hukuka aykırı, özellikle de sonuncusu her insanın kanunlarca koruma altına alınmış olan özel hayatın gizliliği maddesini ihlal edecek seviyede. Bütün bunlara rağmen, belki de polisin hiçbir zaman yakalayamayacağı suçluları yargılıyor. Bu noktada aklıma çok önemli bir soru geldi, ahlak hukukun üstünde midir? Hukuk, en basit haliyle her vatandaşın uymakla yükümlü olduğu yazılı kurallar bütünü olarak karşımıza çıkıyor. Öyle ki, her birey davranışlarının hukuki bir yaptırımı olacağının bilinciyle hareket eder. Buna karşılık olarak ahlak da toplumda yazılı olmayan ama yine de herkes tarafından bilinen davranışlar bütünüyse, ahlak ve hukuk karşı karşıya geldiğinde hangisini seçmek gerekir? Sonuçta insan davranışları da ahlaki olarak doğru veya yanlış olarak kategorize edilir ve ahlaken yanlış bir eylemde bulunduğumuz zaman, belki hukukta olduğu gibi somut bir yaptırımla karşılaşmayız ama toplumun diğer fertleri tarafından hor görülürüz. Filmi izledikten sonra yaşadığım dilema da buydu, Batman'in yaptıklarının hukuken yanlış olmasına rağmen ahlaken doğru bir sonuca ulaşması beni düşünmeye sevk etti. Ulaşılan amacın meşruluğu, kullanılan aracı haklı kılar mıydı? İnsanların belirlediği kurallar, yine insanların belirlediği başka kurallara uymak pahasına ihlal edilebilir miydi, edilirse ne dereceye kadar kabul edilebilirdi? Filmi izlemeyi bitirdikten sonra işte bu sorularla baş başa kalmıştım. Bu sorulara yanıt bulabilmek için gerçek hayatta da bu tür ikilemlerin olup olmadığını sorgulamaya başladım. Bu durumun en somut örneğinin de terör olaylarının önceden engellenebilmesi için vatandaşlarının telefonlarının dinlenip dinlenmemesi tartışması olduğunu gördüm. Nitekim Edward Snowden, Amerikan hükümetinin telefonlardaki kişisel bilgileri data olarak muhafaza ettiğini ifşa edince tüm dünyayı yerinden sarstı. Özellikle 11 Eylül'ü ve o tarihten sonra da dünya genelinde artan terör olaylarını göz önünde bulundurursak, telefonların dinlenmesi eylemi aklanabilir. Evet, bu durum özel hayatın gizliliği ilkesinin ihlali olur, ancak eğer bu sayede binlerce insanın hayatı kurtulacaksa, bu ahlaki olarak doğru bir davranış olmaz mı? Doğmamış bebeklerin, okula gidecek olan çocukların, ilk aşklarını yaşayacak olan gençlerin, dünyanın ilerlemesine katkı sağlayacak bilim insanlarının, işlerinde terfi alabilmek için çabalayacak yetişkinlerin hayatları bu sayede kurtulamaz mı? Bir canın kurtulması uğruna özel hayattan feragat edilemez mi? Kulağa çok adil bir anlaşma gibi gelse de, uluslararası antlaşmalarla da garanti edilmiş bir temel hakkın korunabilmesi için başka bir temel hakkın çiğnenmesi hukuken suç sayılabilecek nitelikte bir eylem. Üstelik terör eylemlerinin bu yolla engelleneceğinin garantisi de yok. Bu sebepten ötürü birçok masum insanın haksız yere suçlanarak daha fazla hak ihlaline yol açılması da olasılıklar arasında. Şahsi fikrim her türlü insan hakkına, mahremiyet de dahil olmak üzere, saygı duyulması yönünde, ancak tüm dünyanın dehşet içinde yaşamasına neden olan terör faaliyetlerinin de durdurulma ihtimali aklımı çelmeye devam ediyor. Inception gibi insanı fazlasıyla düşündüren filmlerin arkasındaki isim olan Christopher Nolan'dan sıradan bir aksiyon filmi beklemekle nasıl büyük bir yanılgıya düştüğümü göstermiş oldu Batman: Kara Şövalye. Günümüzde yaşadığımız birçok olaya farklı bir perspektiften bakmamı sağladı bu film, bu nedenle de iyi ki kardeşimin teklifini kabul etmişim diyorum. Her ne kadar üzerinde kafa yorduğum sorulara net cevaplar veremese de, Batman çok kritik bir unsuru fark etmemi sağladı: Hukukun her zaman tek ve doğru seçenek olmayabileceği ve ahlakın insanların yaşamında ne kadar önemli bir yere sahip olduğu. ÇAĞLA ERGÜL