Kelebeğin Kanatları

Fransız filozof Simone de Beauvoir, modern toplumlardaki kadın algısını şöyle özetler: "Kadını götürüp mutfağa ya da süslenme odasına kapatıyor, sonra da ufkunun darlığına şaşıyoruz; kanatlarını kesiyoruz, sonra, uçamıyor diye yakınıyoruz" (635). Geçen cuma okul çıkışı arkadaşlarımla sinemada izlediğim Gizli Sayılar adlı film, Beauvoir'ın bu fikrini sorgulamama sebep oldu. Eskiden ben de tıpkı Beauvoir gibi biz kadınları eve hapsederek sosyal ve ekonomik hayattan soyutlayanın ataerkil toplum yapısı ve cinsiyet rollerine dair değer yargıları olduğuna inanıyordum. Bu filmi izlerken fark ettim ki kadınlar aslında dış etkenler tarafından değil, kendi zihniyetleri tarafından sınırlandırılıyorlar. Benim gözlemlerime ve bilgilerime göre kadının yerinin kocasının yanı, görevinin ise çocuk doğurup ona bakmak ve evini çekip çevirmek olduğu düşüncesi tüm toplumlarda nesiller boyu aktarılıyor annelerden kızlarına. Yaşama bakış açısı bu düşünce ile sınırlanan bir kadının kendi seçim yapma özgürlüğünü kendisinin kısıtlaması kaçınılmaz oluyor elbette. Denilebilir ki biz kadınlar, kendimizi kalıplara sıkıştırıp bir nevi kendi kanatlarımızı kendileri kesiyoruz. Kadının toplumda nasıl bir rolü olması gerektiğine dair fikirlerimize şekil verenin genel anlamda kabul görmüş değer yargıları olduğunu kabul ediyorum. Nitekim bireyler ve topluluklar ile ilintili tüm görüşlerimize yön verenin bu değer yargıları olduğu su götürmez bir gerçek. Ancak bana göre şu da bir gerçek ki değer yargılarımız eğilip bükülemeyen oluşumlar değil, aksine oldukça dinamik ve değişime açık unsurlar. Ulusların tarihlerine baktığımda görüyorum ki toplumların düşünsel açıdan gelişimi zamanın akışı boyunca dur durak bilmeden devam etmiş ve bunu müteakiben oldukça sağlam görünen değer yargıları da şekil değiştirmiş. Benim bundan yola çıkarak vardığım sonuç, kadının toplumsal rolüne dair tek yönlü bakış açımızın değişmesinin mümkün olduğu. Ancak bence bu değişimi yalnızca biz kadınlar başlatabiliriz. Çünkü benin düşünceme göre kadınların sosyal ve ekonomik hayatın dışında kalması karşı cinse mensup kişilerin büyük bir çoğunluğunu memnun ediyor. Nitekim biz kadınların toplumda daha aktif roller alması, erkeklerin gücüne ortak olmamız anlamına geliyor bence. Ve doğal olarak gücü elinde tutanlar onu paylaşmayı hiç istemezler, zira güç elde etme ve onu elinde tutma isteği tüm insanların, hatta belki tüm canlıların ortak özelliğidir. Bu sebeple erkeklerin şimdiki toplum yapısını ve bu yapının getirdiği değerleri değiştirmeye isteksiz olmasını mantıklı buluyorum. Ve yine bu sebeple değişim yönünde ilk adımı biz kadınların atmasının bir zorunluluk olduğuna inanıyorum. Düşünüyorum da, bizim tek yapmamız gereken toplumsal ilerlemeyi başlatacak bir kıvılcım çıkarmak. Bunu başarabilirsek eğer, cinsiyetlerin eşit kabul edildiği bir toplum yapısına doğru kolektif olarak hızla ilerleriz bana göre. Peki, bir toplumu değişime itecek kıvılcım nasıl ortaya çıkar? Bu soruya cevap vermenin çok da kolay olmadığını biliyorum. Ama şunu biliyorum ki kendini değiştirmeye cesaret edemeyen bireylerin toplumsal bir değişim başlatması mümkün olamaz. Biz kadınlar önce kendi zihinlerimizin kalın zincirlerini kırmalıyız ki toplumun pas tutmuş, çağın gerisinde kalmış kalıplarını yıkıp yerine kadın ile erkeğin eşit olduğu değer yargısını koyabilelim. Zihinlerimizi özgürlüğe kavuşturmanın tek yolu ise okumak ve düşünmek bana göre. Toplumun onlara biçtiği basmakalıp rolleri benimsemeyi canları pahasına reddeden ve kadınların erkekler ile eşit haklara sahip olabilmesi için gözlerini kırpmadan savaşan kadın aktivistlerin sıra dışı hayatlarına dair önemli ayrıntıları keşfetmenin, onların kaleme aldığı eserleri okuyup bu eserler üzerine kafa yormanın toplumsal cinsiyet kavramına karşı yaklaşımımızı baştan ayağa değiştireceğine inanıyorum. Ve bana göre bireysel temelde böyle bir değişim, kaçınılmaz olarak toplumsal bir değişimi beraberinde getirir. Nitekim toplumu oluşturan bireydir ve bireyin zihniyetindeki dönüşümlerin etkileri her zaman topluma yansır. Sonuç olarak biz kadınlar toplumun kadına bakış açısını değiştirmek istiyorsak eğer, işe önce kendimizi değiştirerek başlamalıyız. Ancak bu şekilde kalıpların dışına çıkabilir ve bizi değişimin öncüsü yapacak gücü kendimizde bulabiliriz.