GERÇEK SANATÇI ORHAN VELİ

Altını doldurması zor bir tabirdir "sanatçı". Nedir sanatçı? Ne yapar? Nasıl giyinir? Ne zaman susar? Ne zaman konuşur? Nasıl konuşur? Ne hisseder? Ne hissettirir? Herkes için öznel bir tabiri vardır sanatın ve sanatçının. Bence sanatçı; ortaya koyduğu ürünü inceleyen insana kendini tattıran bir aşçı, topluma hitap etmekle özgün ürün ortaya çıkarma arasındaki ikilemden ustalıkla sıyrılan bir ip cambazıdır. İçtenliğini hissettirirken güldüren, güldürürken düşündüren, düşündürürken kavratmayı bilendir. Kanıtlayacak bir şeyi yokken adını tarihe yazdırabilendir. Sevilmek ve yahut beğenilmek gibi bir kaygı taşımadan adını zihinlere kazıtabilendir. Bu sanatsal girişten çıkarılabilecek sonuçları en sade ve duru hale indirgersek, herhalde "Gerçek sanatçı olmak çok zordur." anlamı ortaya çıkar. Peki öyleyse, kimdir "gerçek sanatçı" ? Sanatın tanımı nasıl kişiden kişiye nasıl değişiyorsa, sanatçının tanımı da değişir, kimin gerçek bir sanatçı olduğu da. Benim fikrimi merak ediyorsanız, sanatçı dendiğinde benim aklıma hep aynı Ankaralı, mütevazı, sade adam gelir: Orhan Veli Kanık. Neden mi? Şöyle açıklayayım: Kağıt parçalarına, kalıplara sığmaz Orhan Veli. Kendini öyle bir ifade eder ki hem herkese anlatır derdini hem de kimsenin erişemeyeceği bir mağara oluşturur içinde. Okununca anlaşılır sözleri, hisleri. Fakat paylaşmaya çalışınca, ortaya çıkar onun kapalı dünyası. Bir duygu adamıdır Orhan Veli. Kimi zaman hissettirir duygularını şiirlerinde, kimi zaman da dalga geçer gibi yok sayar onları. İşte böyle bir adamın iç dünyasına adım atmak; bir tarafı gökkuşaklarıyla diğer tarafı fırtına bulutlarıyla kaplı bir vadide çocuklar gibi ordan oraya koşmak gibidir. Peki, maalesef aramızdan çok erken ayrılan bu duygu adamının duygu dünyasına açılan bir kapı var mıdır acaba? Vardır. Büyük aşkı Nahit Hanım'a yazdığı mektupların derlendiği "Yalnız Seni Arıyorum" adlı kitap, bu duygu adamının yaşadığı en derin duyguyu anlatır bizlere. Üstelik hiçbir aracı olmadan. En güzeli en özlüsüdür yazı türlerinin, mektup. Aracıya gerek olmaksızın duyguların bir şelale gibi aktığı, en ufak hislerin dahi kendine yer bulduğu sanattır, bir iletişim aracından çok daha fazlasıdır. Öylesine samimidir ki okuyana anında hissettirir mürekkebin taşıdığı anlamları. Bu samimiyet, mektubu kaleme alan Orhan Veli olunca iki kat artar haliyle. Her türlü konuda kalemi kağıda dokundururken yazı yazmaktan çok daha fazlasını yapan Orhan Veli'nin, aşkı da çok farklıdır. Yine her zamanki mütevazılığıyla fazla süslemez bu yoğun duygularını; sığ anlatır, derin anlaşılır. "Benim seni ne kadar özlediğimi tasavvur edemezsin. Aklımda fikrimde hep sensin..."(Kanık, 45) der mesela. İlk bakışta kolay geldi değil mi okuyunca anlaması? Peki ya Orhan Veli'nin hissettiklerini anlamak... o kadar da kolay değildir aslında. "Aşkla beraber kendimi de dünyayı da unutmak istiyorum." (Kanık, 83) der. Anlatır yine derdini, açar cümlenin anlamını. Açmadığı şey ise duygu denizinin derinliklerindeki karanlık mağaradır. O kadar sade ve duru anlatır ki, mutlaka arkasında derin bir anlam var diye düşündürür. Oysa yoktur, neyse odur Orhan Veli. Yine de anlayamayız onun sadeliğini. Aşk gibi karmaşık duyguların iç içe geçmesini anlatan kavramı bile öylesine duru anlatır ki, bizim hissettiğimiz aşkla onun hissettiği aşkın aynı şey olup olmadığını düşündürür, denizinin dibinde karanlık bir duygu mağarası olduğuna inandırır. Çok farklıdır Orhan Veli. Hayatı da farklıdır, üslubu da farklıdır, kişiliği de farklıdır. Kendini çok net anlatır, o kadar net anlatır ki anlaşılmaz kimi zaman. Onu anlayabilmek için hem en derin duyguları yaşamış olmak hem de bu duyguları rahatça kelimelere dökmeyi bilmek gerekir. Bu duruluğa alışkın olmayan insan, suyun aşırı bulanık olduğunu ve bu duruluğun bir halisünasyon olduğunu düşünebilir. Kim bilir belki öyledir belki değidlir. Orhan Veli'yi ve mektuplarında anlattıklarını yine en iyi kendisi özetler: Bir yer var, biliyorum; Her şeyi söylemek mümkün; Epeyce yaklaşmışım, duyuyorum; Anlatamıyorum. Kanık, Orhan Veli. Yapı Kredi Yayınları 1. Basım 2014