Tekinsiz Kasaba

Terk edilmiş bir kasaba... Ne olduğuna dair bir belirsizlik... İnsanlar arasında yayılan bir korku ve merak... Tek Kanatlı Bir Kuş' u oluşturan atmosfer bu şekilde. Kitaptaki bu ürkütücü havanın Freud' un "Uncanny" teorisiyle pek çok noktada uyuştuğunu düşünüyorum. Freud'a göre; Almanca'da 'heimlich' , İngilizce'de 'uncanny' olarak karşımıza çıkan tekinsiz kelimesi ve tekinsizlik durumu; korkutucu ve bize yabancı olan bir durumun veya objenin aynı zamanda bizde merak ve ilgi uyandırmasıdır. Öte yandan, yakından tanıdığımızı düşündüğümüz bir şeyin bize kimi zaman tuhaf ve ürkütücü gelmesi de tekinsizlik olarak nitelendirilir. Günlük hayatta da sıradan şeylerin tekrar etmesiyle oluşan ve dikkatimizi çeken olayların bize tekinsizlik duygusunu yaşattığı durumlar vardır. Örneğin, nadir rastlanan yeşil renkli bir arabayı gün içinde birkaç kez görmek, aynı sayının karşımıza sürekli çıkar hale gelmesi ve dikkatimizi çekmesi veya yeni öğrendiğimiz bir kelimeye sürekli denk gelmek... Bu tip durumlar huzursuz hissetmemize ve ürpermemize yol açar fakat içten içe de bunun gizemli bir sebebi olup olmadığını merak ederiz. Peki ya dejavu olarak adlandırılan ve yaşadığımız bir anı daha önceden de aynen yaşadığımızı hissettiğimiz durumları da bu tekinsizlik çemberine dahil edemez miyiz? Gerçekten de ilk kez gittiğiniz bir yerde orada daha önceden de bulunduğunuzu hissetmek ya da sıradan bir olay esnasında bunu daha önce de yaşadığınızı düşünmek korkuyla birlikte bir kafa karışıklığı yaratır çoğu zaman. İnsan ne olduğunu bilmediği objelere, sebebini çözemediği olaylara ve kendisine ölüm, yalnızlık, karanlık gibi insanı ürküten kavramları hatırlatan yerlere karşı her zaman bir kuşku taşır. Merak ettiği şeyin gerçekte ne olduğunu anlamaya çekinebilir çünkü zarar görmekten korkar ama aynı zamanda ona karşı bir çekim duyar ve ondan uzak kalamaz. Kitapta da terk edilmiş bir kasaba ve oraya girmeye çekinmelerine rağmen duydukları merak yüzünden vazgeçip gidemeyen, kasabanın girişine yakın bir yerde ağaçların altına kamp kuran insanlar söz konusu. Hepsi kasabadaki insanların başına ne geldiğini merak etmelerine rağmen korkuları onların kasabaya girip meraklarını gidermelerine izin vermiyor fakat aynı merak da korkuya rağmen kasabadan uzaklaşmalarına engel oluyor. İşte buradaki korku- merak ikilisinin yarattığı durum da tekinsizliğin örneklerinden. Bence tekinsizlik duygusunun ortaya çıkmasına sadece belirsiz olaylar ya da tekerrür eden durumlar sebep olmaz, her gün içli dışlı olduğumuz şeyler de zaman zaman bize tuhaf gelebilir. Bazen gece yatarken odamda bulunan ve ne olduğunu bildiğim bir nesne bana tuhaf bir şekli anımsatarak beni korkutabiliyor, karanlıkta yanından geçtiğim parkta ağaçların arasında ürkütücü şeyler gördüğümüzü düşünebiliyorum veya uyurken cama vuran yağmur damlaları birinin cama tıkladığını hissettiriyor. Böyle durumlarda da anlık bir korku duyumsayıp, hatta bazen hissettiğim şeyin ne olduğuna bakmaktansa görmezden gelip başka şeylere odaklanırım, uyumaya devam etmek gibi. Freud'un 'Uncanny' isimli makalesinde açıkladığı garip olarak nitelendirebileceğimiz varlıkların ve durumların insanlara hem korku hem şüphe tohumları ekmesini tekinsizlik duygusu olarak adlandırmasının, Yaşar Kemal'in romanındaki kasabayla ve bu kasabaya hem korkuyla hem de merakla yaklaşan insanlarla örtüştüğünü düşünmekteyim. Gerçekten de gerek romandaki kurguda, gerekse bizim günlük hayatımızda yaşadığımız bu tarz olaylarda ironik bir şekilde hem bir korkuya kapılırız hem de bunun bize çekici aynı zamanda da merak uyandırıcı geldiğini düşünürüz. Sonuç olarak, bu sebebi bilinmeyen ürkütücü his aslında hepimizin tanıdık olduğu, nitekim romanlarda da karşılaştığımız bir durum.