Adalet ve Dostoyevski

Eşitlik her zaman adalet değildir. Bu yüzden bu iki kavramı fikir adamları farklı sistemler içinde değerlendirmişlerdir. Çarlık Ruyası Dönemi'nin önemli yazarlarından Fyodor Mihaylovic Dostoyevski bu tartışmanın temel konusunu ele alarak Suç ve Ceza romanını yazmıştır. Roman, hukuk fakültesini ekonomik sıkıntılar yüzünden bırakan Raskolnikov'un başından geçenleri anlatmaktadır. Borçlarını ödeyebilmek için para aldığı fidyecinin yaptıklarını gören Raskolnikov fidyeciyi ve onun üvey kardeşini öldürür. Raskolnikov' un bu cinayeti planlarken ve sonrasında adalet sistemi ve suçun tanımı hakkında yaptığı tahliller gerçekten yazarın hangi konu üstünde durmak istediğini açıkça belli etmektedir. Roman boyunca tartışılan temel soru adalet sisteminin herkes için eşit biçimde uygulanmasının mı yoksa sistemin iyiyi ve kötüyü ayırt ederek mi yargılama yapmasının gerektiğidir. Adaletin eşitlik üzerinden yorumlanması Dünya'da devletleşmiş ülkelerin kullandığı tek sistemdir. Sistemin tercih edilmesinin nedeni ideal olması değil, tam aksine devlet tarafından yaratıldığı için sistemin sadece kolayca yargılayabilmesi amaçlanmıştır. Diğer açıdan adalet sisteminin tam olarak iyiyi ve kötüyü ayırarak tam olarak adil bir ortamda kişiyi yargılamasının imkanı yoktur. Eşitliğe dayanan adalet sistemi ne kadar çaresiz olarak seçilmiş gibi görünse de suçu ve suçluyu tanımlamak ve gereken cezayı vermek sistemin değil kişilerin ve yasaların elindedir. Bu olay yargının aslında öznel bir kavram olmasına ve yargılananın eşit ortamda olmasına rağmen yargılayanlar arasında aynı eşitlik prensibine uyulmadığını gösterir. Misal olarak bir dava hakkında iki farklı hakimin farklı görüşleri olabilir. Hangi görüşün doğru olup olmadığı o an yargılananın şansı mıdır yoksa sistemin açığı mı? Devletin en önemli üç organından biri olan yargının öznel kararlara bu kadar bağımlı olması (Bulunduğu ülkenin yasaları çerçevesinde) eşitliğin sadece tek tarafta geçerli olmasına neden olur. Bütün bu dengesizliğin sonucu oluşan ortam ve toplum adaletsizdir. Romanda Raskolnikov'un tahlillerinde bir ara rüşvet alan hakimlerden sitem etmesi kitapta bu olaya değinilen en net noktadır. Kişilerin karakterlerinin yargıyı etkilemesi, tasvip edilemez düzeyde toplumsal bir yozlaşmaya bunun beraberinde devletin otoritesinin zayıflamasına ve dağ kanunlarının toplumlarda geçerli olmasına neden olur. Adalet, kaosun önündeki en büyük ve sarsılmaz engel konumundadır. Eğer bu engelin temelleri kişilere bağımlı kalırsa adil yargı sadece belli dönemlerde istenilen seviyeye ulaşılabilir. Bununla beraber bir de şu soru ortaya çıkar. Yargı nasıl tam olarak adil olabilir. Yargının kusursuz bir adalete sahip olması ancak bütün suçlar bittiğinde olabilir. Bu da mümkün olmadığı için tek yapılabilecek kusursuza yakın yasalar ve toplum düzenini oluşturmaktır. İnsan faktörünü yasama, yürütme ver yargıda asgari duruma düşürmek en etkili yoldur. Buna rağmen adaletin suçu ve suçluyu tanımlaması için sadece yasalar ve iyi bir sistem yetmez. Kendini asla yenileyemeyen suçu ve suçluyu dönemin şartlarına göre tanımlayamayan bir sistem kendini geliştiremez ve çökmeye 1 mahkumdur. Romanın şartlarını göz önüne alırsak Çarlığa bağlı oluşturulan yasalar ve çarlığın oluşturduğu yasalardan kurulan yargı sistemi. Yargı bir yere bağlı durumda ve kendi kendini yenileyebilecek kurumları hukuk temelli olmayan adamların kontrolünde. Kişisel çıkarlarını ön planda tutan bu adamlar sistemi kendilerine göre yontabilirler ve eşitlik denilen kavramı rahatça yok edebilirler. Davalardan sonra çıkan cezaların yargılanan kişilerin ekonomik durumuyla ters orantılı konuma gelmesi ise kaçınılmaz. Böyle bir durumda yargı kendi kendini yenileyip açıklarını kapatamadığı için tek yapabildiği sadece yüzlerce yıl önce oluşturulmuş yasalara göre bugünü yargılamaktır. Bırakın adaletin sağlanmasını toplumun daha büyük bir kaosa doğru sürüklenmesine neden olabilecek bir tehlike bu aslında. Nitekim 1917 Sovyet Devrimi kitabında bahsedildiği gibi Çarlık Rusyası'nın çok kanlı bir şekilde Sovyet Rusya'yı oluşturmasının nedenidir bu adaletsizliktir. Ülke kaosa sürüklenmiş ve bir anda çok kanlı bir devrimle sistem değişmiştir. Dostoyevski adalet sisteminin kendi kendini bitirdiğini yıllar öncesinden görmüştür. Adalet temel olarak tek bir şeyi hedeflemelidir. Bir kişiyi, kurumu, devleti yargılarken haklı ve haksız olduğu durumları hiçbir öznel yargı olmadan sadece nesnel olarak tartabilmeyi ve karar verebilmeyi. Tamamen nesnel olması imkansız ise de adalet sistemi bu öznelliği yok etmek için günden güne kendini yenilemeli, yeni yasalar ve yargılama metodlarıyla güncel kalmayı başarabilmelidir. Katıksız toplum düzeni sadece adaletle sağlanabilir. Eşitliğin sadece halk tarafında değil yargı tarafında da sağlanabilmesi ve adaletin suç ve suçluyu tanımlaması her geçen gün değişen dönemin şartlarına göre yeniden oluşturulması gerekmekte ayrıca bu sürekli güncellemenin kişiler özünde değil kurum politikası halinde yapılması gerekmektedir. 2