Unutulmuş Bir Tür Olarak Biyografi

Türkiye'de pek çok edebiyat türü eksik icra edilir ancak en çok ihtiyaç duyduğumuzu düşündüğüm tür olan biyografi, ne yazık ki aynı zamanda en geri kaldığımız türdür de. Biyografilerin sadece birkaç sıkıcı insanın okuduğu bir tür olduğunu düşünürüz. Kahraman Tazeoğlu ve Elif Şafak gibi ne yazdıkları tam olarak anlaşılamayan "yazarlar" ekranlara, gazetelere, dergilere çıkarken bir biyografi yazarı, geniş kitlelere hitap etme şansını kolay kolay bulamaz. Hatta öyle sanıyorum ki ülkemizdeki pek çok insan, biyografi yazarlığı diye bir meslek olduğunun farkında dahi değil. Sıradan yazarların arada sırada biyografi de kaleme aldığı düşünülüyor. Kısacası adam akıllı biyografi okunmuyor ve yazılmıyor. Ben bu durumun, Türk düşün hayatı açısından kayda değer bir sorun olduğunu düşünüyorum ve bu konuya değinme gereği hissediyorum. Tarihte ve bugünde yaşayan insanların ya şer odağı ya da tertemiz kahramanlar olduklarına inanırız. Kötü adam olarak adlandırdığımız insanların ele alınır hiçbir tarafları yoktur; iyi adamlarda ise kusur bulmak mümkün değildir. Toplumsal kutuplaşmaların nedeni de topluma mal olmuş insanlara yönelik bu yanlış algımızdan kaynaklanır. Nefret ettiğimiz tarihi veya çağdaş karakterler bazılarına göre melektir. Bu eksende başlayan fikirsel çatışma toplumsal çatışmaya döner, işte bu yüzden Türk toplumunda sürekli bir gerginlik hali hakimdir. Bu sorunun çözüme kavuşabilmesi için bahsi geçen kahramanların (aslında kahraman derken toplumu ilgilendiren bütün ünlü isimlerden bahsediyorum) birer insan olduklarının bilincine varılması gerektiği ve haklarında karar verilirken yaptıkları doğruları da yanlışları da hesap etmek gerektiği herkesin malumudur. Ben, bunu sağlamanın öyle lafla olmayacağına, bunun ancak biyografi türünün gelişimiyle sağlanacağına inanıyorum. Ciddi bir biyografi yazarı, hayatını konu edindiği insanı olduğu gibi yansıtacaktır. İşte ihtiyacımız olan şey de budur. Tarihe ve topluma mal olmuş kişilerin fanatik duygulardan azat bir şekilde bize anlatılması. Bunu, biyografi dışında kalan türlerle de başarmak mümkündür ancak bu meselenin gerek içirik gerekse yöntem itibariyle en çok biyografiyi ilgilendirdiğini düşünüyorum Başarılı yazılmış bir biyografinin kişiyi sağlıklı düşünmeye sevk edeceği fikrim, Türk Edebiyatının en önemli biyografik eserlerinden olan Çankaya isimli eseri okumamla ortaya çıktı. Kitabın yazarı, pek çok kişinin de bildiği üzre Falih Rıfkı Atay. Konusu ise büyük önder Atatürk. Falih Rıfkı, bu eserinde Türkiye'de yapılmayan bir şeyi yapmış ve Atatürk'ü bir insan suretiyle resmetmiş. Eminim bu ülkede Atatürk'ü putlaştıran ya da ona hakaret edebilecek kadar terbiyesizleşen insanlar, bu kitabı okusalardı onun da tüm başarılarına (ve bazılarına göre hatalarına) rağmen bir insan olmanın ötesine geçemediğini göreceklerdi. Kitapta, Atatürk ile Çerkez Ethem'in ilişkilerinin, halk kahramanı ve vatan haininin mücadelesi şeklinde anlatılmak yerine, birbirleriyle anlaşamayan ve çıkarları ters düşen iki insan şeklinde kaleme alınması ya da yedi düvele diz çöktüren Mustafa Kemal'in genç yaşta ölen milletvekili Mustafa Necati Uğural'ın arkasından hüngür hüngür ağlamasının anlatılması, Atatürk'ün doğrularıyla yanlışlarıyla bir insan olmanın ötesine geçemediğini gayet güzel anlatıyor.. Yani Atatürk, ne Tanrı'nın konağı olan bir melekti ne de cennetten kovulan şeytan. O, sizin benim gibi bir insandı. Nasıl ki benim yaptığım bir şey beni mutlak iyi ya da mutlak kötü kılmıyorsa Atatürk için de aynısı geçerli, dolayısıyla bugün toplumu onun üzerinden germek kadar boş ve yıkıcı bir şey olamaz. Kitabı okumadan önce Atatürk'ün ilk bakışta "faşistçe" gelen bazı eylemleri olduğunu düşünüyordum. Kitabı okurken kendimi bazı anlarda Atatürk'ün yerine koydum ve şöyle düşündüm: ben, onun zamanında onun yaşadıklarına benzer şeyleri yaşasaydım muhtemelen çok daha faşistçe eylemler yapardım. Kısacası kendime dahi kefil olamıyorken tarihteki herhangi birini faşistlikle suçlamak, faşist sıfatını kabul edenleri mutlak kötü ilan etmek ne kadar doğrudur? Türkiye'deki şahıslar ekseninde gelişen toplumsal kutulaşmanın aşılabilmesi için biyografi kültürünün yaygınlaşması gerekiyor, bu aşikar. Peki ama nasıl? Edebiyat denildiğinde aklıma sadece üç tür geliyor: şiir, hikaye ve roman. Bunlar arasında biyografinin olmamasının nedeni, sanırım üniversiteye kadar olan eğitim hayatımda, yani karakter gelişimi belirleyen eğitim hayatımda, edebiyat ve Türkçe hocalarım tarafından sürekli bu üç türün aşılanmaya çalışılmış olmasıdır. Kısacası, klasik olacak ama her şeyin başı eğitimdir. Bana göre Türk toplumunu biyografi okumaya teşvik etmek devletin özel politikalarından birisi olmalıdır ve bu işin mihenk taşıdı da Milli Eğitim Bakanlığı'dır.