Varlık Olarak Yokluk

Aklınıza gelen herhangi bir sanat türünü düşünün. Bu sanat materyaldir. Yani bir malzemenin ustaca şekillendirilmesinden oluşmuştur. Tabii bu ifadeyi çok doğrudan algılamayın. Bu malzeme ve şekillendirme ilişkisi bir mermerin şekillendirilmesi ile bir heykel oluşmasından tutun da bir dansçının vücudunu şekillendirmesine kadar geniş bir anlatıdır. Fakat değişmeyen bir şey vardır ki bu da malzemenin varlığı. Peki gerçekten öyle midir? Bir diğer deyişle hiçlikten sanat yapılabilir mi? John Cage'in müziği benim için bu sorunun cevabıdır. Onun müziği sessizliği içerir. Onun için sesin yokluğu da varlığı kadar bir malzemedir. Onun müziğindeki sessizlik, bir çizgi üzerindeki boşluklar gibi hissettirmez. Bir çizginin üzerindeki boşluklar, bir tuvalin üzerindeki boyanmamış bölgeler gibidir. Onun sessizliği, en kaba benzetme ile, tuvalin bezinden kesilmiş bölgelerdir veya bir romanın anlatımı kesilmiş ve sanki matbaa hatasıymışca boşluklar bırakılmış gibidir. Orası doldurulmak içindir ve bu doldurma kitlenin hayal gücüne bırakılmış değildir, hayır. Bu boşluklar, bu materyal eksiklikler sanatın varolduğu ortam tarafından doldurulmak içindir. Müzikteki boşlukları dinlerken arka plandaki kaotik sesleri duyur veya bir bezinde boşluklar olan bir tuvalde tablonun arkasını gösterir, bulunduğu ortamı sanata katar. Bu sanatı dinamik yapar, sanatın ihtiyaç duyduğu şey de dinamikliktir. Şu anki algımızla sanat, bir nebze kısıtlayıcıdır. Bazı duygu veya ortamlarla bazı müzikler eşleşmiştir. Kimilerimiz için üzgün bir günde neşeli müziğe yer yoktur örneğin. Bu durum sanatın statik kalmış olmasından kaynaklanır. Fakat insanlar dinamiktir. Her gün farklı şeyler yaşar, farklı şeyler hissederiz, yeni bir insan olarak uyanırız her güne. Peki biz insanlar tarafından biz insanlar için yaratılan bir şey neden bunun tersine tabi olsun ki? Neden sanatımızı dinamik yaratmayalım ki? Geçirdiğimiz gün, bulunduğumuz ortam, duyduğumuz sesler neden sanatımızın bir parçası olmasın ki? Bunu gerçekleştirmenin yöntemi materyalsizliği de kullanmaktır. Üzerinde delikler olan hipotetik tablomuza geri dönelim. Mesela istiklal caddesinde yürüyorsunuz. Önünüzde bir görüntü var ve bu görüntü sizde bir duygu uyandırıyor. Bir de aynı manzarayı bu delikli tablomuz ile filtrelenmiş şekilde görüyorsunuz. Her anı ve her açıdan bakışı farklı. Tuvalin üzerindeki boyalar ve istiklal caddesi bir arada duruyor. Ortam akıp gidiyor kendi kaotik doğası içerisinde sanat ise bundan beslenerek kendini varediyor. Böyle bir sanatta duygulara da yer vardır. Bir noktada sanat duyguları şekillendirir çünkü. Müziğin var olan kısımları bir duygu geliştirirken 'yok' olan kısımları da mevcut kişinin duygularında doldurulmaya müsaittir. Haliyle bu 'yok' olan kısımların bir gölgesi vardır ve gölgesi olan bir şey kaba tabiriyle vardır. Haliyle bu algı içerisinde kullanılan yokluk kavramı, daha öncesinde aktarıldığı üzere bir ikilem içerisinde değil de bir elmanın iki yarısı olarak düşünülebilir. Sonuçta söylediklerimiz kadar söylemediklerimiz de önemlidir. Benim gözümde ideal eser bu ikiliğin ustaca örülmesiyle oluşur. Bu eser, sanatçı ile hitap arasında bir valtzdir. Yalnız başına pek bir anlam ifade etmez haliyle. Hitabıyla buluştuğunda ise her seferinde bir başka anlam ifade eder. Bu tümüyle materyal sanatın ulaşamayacağı bir noktadır benim görüşümde çünkü bu tarzda eserler hitaba nasıl hissettirdiğiyle ilgili olmaktan ziyade ne hissettirdiği ile ilgilidir. Materyalsizliği de kullanan sanat ise hitabına bir hareket alanı sunar. Bir dans partneri gibi sadece öncelik eder. Hitabının iç dünyasına ebru ustasının boyaya dokunuşu gibi keskin şekiller çizmeden, nazikçe yön vererek dokunur. Baran Zadeoğlu