Bir Pinpon Topunun Notları

Roman okurken sahip olduğumuz hayal etme sürecini, yanlardan küçük küçük yollara sapan uzunca, kalın bir dal olarak düşünebiliriz. Yazar bize kısa, farklı yollar gösterebilir fakat bu yolları ana bir kurguda ilerlerken yapmak zorundadır. Açılan küçük kapıların ardına şöyle bir göz atıp yolumuza devam ederiz. Belirli bir konsepte sahip bir müzeyi gezmek gibidir roman ve benzeri kitapları okumak. Denemeler, öte yandan, kapalı, büyükçe bir kutuda arsızca seken pinpon topu gibidir. Her sayfada başka bir duvara, başka bir hızla çarpar hayal dünyamız. Yazar, sabit bir yol ya da kurgu belirlemek yerine sadece bir sonraki çarpışmanın topu ne kadar saptıracağını belirler. Topun hızı da yazarın bizi kendi dünyasına ne kadar çekebildiğiyle doğru orantılıdır. İşin eğlenceli tarafı ise, top yeterince hızlıysa içinde sekip durduğu kapalı kutuyu delip hangi duvara delik açtığına bağımlı olarak farklı bir dünyaya adım atabilir. Bazen bu farklı dünyanın havasından bir nefes alıp kutumuza geri döneriz, bazen de çıktığımız deliğin nerede olduğunu unutuncaya kadar at gibi koştururuz bu farklı dünya da. "Hayat felsefem..." şeklinde başlayan cümleleri yapısı itibariyle sevmem, sevemem. Fakat bu şekilde bir cümle kuracak olsaydım o cümle "Hayal felsefem at gibi koşturmaktır." olurdu. Nitekim, Montaigne'nin Denemeler'ini okurken bunun bir kez daha farkına vardım. Her sayfada ayrı bir delik açıyor, her delikten şuursuzca fırlıyordum. Ta ki Montaigne insanların güçsüzlüğünden bahsedene kadar. İrademizin, rasyonel düşüncenin, insan doğamızın yanında ne kadar güçsüz kalabildiğini anlatıyordu. Adım attığım bu dünyada daha önce bulunduğumu fark edince hemen arkamdaki deliği alçı sıvayla kapatıp kontrolü hayat felsefeme devrettim. Birbiri üzerine düşen iki tane ihtişamlı derecede büyük gezegeni izlerken ya da hayal ederken, iki gezegenin de tercih şansı olmadığının farkındayım. Bu çarpışma kütlenin doğasından ileri gelen kaçınılmaz bir sonuç. Fakat eğer bu gezegenlerden birisine insan bilincini olduğu gibi aktarabilseydik, diğer bir deyişle, vücudu gezegen olan bir insan var olsaydı, bu çarpışma esnasında eminim şu şekilde düşünecekti "Çarpıyorum çünkü çarpmak istiyorum.". Hayır, senin çarpıyor olmanın sebebi tamamen matematiksel formüller ile izah edilebilir ve tahmin edilebilir. Senin bilince sahip olmanın bu durum üzerinde bir etkisi yok desek bile, aynı düşünceye inanmaya devam edecektir bu gezegen çünkü özgür irade sandığı şeyin bir illüzyon olduğunun kabul etmek inanılmaz derecede zordur. Biz insanlar için de durum bundan daha farklı değil. Birbiri üzerine düşen gezegenler yerine günlük hayatımızdaki eylemler, yer çekimi yerine de duyguları koyabiliriz. (Bu noktada duygulardan kastımın sevinç, hüzün, öfkeden daha fazlası olduğunun, daha evrensel, daha kapsayıcı bir anlamda kullandığımı belirtmek istiyorum. Açıklaması ise, hem benim Türkçemin yetersiz olmasından hem de henüz gelişme sürecinde bir hipotez olmasından dolayı oldukça zor ve bu duygu konseptini ucuz analojilerle ifade etmek için çırpınmayı verimsiz buluyorum.). Çok basit bir örnek vermek gerekirse hayatta kalma isteğini ele alalım. Neden hayattayız? Niçin yaşıyoruz? Hayat amacımız nedir? Bu tarz sorular insanlık tarihinde oldukça fazla işlenmiş, üzerine kafa yorulmuş ve bir noktada da asla cevaplanamayacak sorular olarak düşünülüp yüceltilmiştir. Bana kalırsa, cevap gayet basit. Hayattayız çünkü hayatta kalma içgüdümüz var, hayattayız çünkü atalarımızın hayatta kalma içgüdüsü vardı. Bu içgüdüye sahip olmayanlara ne oldu? Öldüler. Aynı, küçük taşların süzgeçten geçebilmesi kadar basit bir olay. Neden süzgeçten geçebildik? Çünkü süzgecin deliklerinden düşebilecek kadar küçüktük. Ne daha karmaşık, ne daha kutsal ne de daha anlamlı bir durum bu. Sade ve kaçınılmaz. Durum böyleyken, insanlara neden hayattasın diye sorduğunuzda herkesin vereceği bir cevap vardır. Kendi dünyasında anlam kazandırdığı, yaşama devam etmesini asıl sebebi olduğunu iddia ettiği bir hayat amacı. Fakat hiçbir hayat amacı, bir insanı hayatta tutmak konusunda, kafası suya basılmış ve boğularak ölmek üzere olan bir insanın nefes almak isteği kadar güçlü olamaz. Hayatta kalmak bir amaçtan daha ziyade bir sonuçtur. Hayat amacı konsepti ise, hayatın gerçekte ne kadar anlamsız olduğunun farkına varmaktan korkan insanlar tarafından üretilmiştir. Belki de, insanlar hayatta anlam bulacak şekilde evrimleşmişlerdir ve bu konsepti benimsemeyenler bu anlamsızlık çukurunda yok olmuşlardır. Yaşamımızdaki eylemlerin çoğuna öncülük eden bu hayatta kalma içgüdüsünü biz seçmedik. Fakat bu durumu özgür irademize mal etmekten de geri durmuyoruz, özel olmak istiyor, dünyanın bizim etrafımızda dönmesini istiyoruz. Gerçek şu ki her ne kadar insanlığın deterministik doğasını formüllerle, matematikle açıklayamıyor olsak da bütün değer verdiklerimiz, amaçlarımız, duygularımız, yaşantımız, her şeyimiz aslında iki gezegenin çarpışmasından ne daha anlamlı ne de daha güzel.