BUGÜNÜN GEÇMİŞLE HESABI

İzlediğimiz filmlerde, dizilerde, tiyatrolarda; okuduğumuz şiirlerde, öykülerde, destanlarda, romanlarda 'zengin kız fakir oğlan' senaryosuna birçok kez tanık olmuşuzdur. Bu denklem hiç eskimeyen ve çözülemeyen yapısı sayesinde her edebi akımın, her yazarın veya yönetmenin malzemesi olabilmekle beraber; trajik ve duygusal yönleriyle de her kesimden, her kültürden izleyici ve okuyucuya hitap eden bir slogandır. Elif Şafak'ın Ustam ve Ben romanında da aynı senaryo alıştığımızın çok dışında bir zaman diliminde ve bambaşka bir bağlamda ele alınmış. Kitap, Muhteşem Süleyman dönemini anlatmakla ve Kanuni ve Mimar Sinan gibi döneminin en önemli şahsiyetlerini karakter olarak hikayeye yansıtmakla beraber asıl başrolü ne Kanuni ne de Mimar Sinan alabilmiş. Bunların yanı sıra beyaz filiyle, hayalperest fil bakıcısıyla, dönemin muhteşem İstanbul'uyla, gerçeklerle harmanlanmış şeker tadında kurgusuyla ve o eski dönemin çağlara seslenen eserleriyle kitap bana tarihi yeniden yorumlama fırsatı verdi. Rüya görmek gibi bir deneyimdi kitap kısacası, uyandığımızda devamını getirmek istediğimiz. Kanuni dönemi deyince akla genelde ardı arkası tükenmeyen savaşlar ve haremde kimi zaman kelle uçuran, kimi zaman tarihin akışını değiştiren komplolar gelir. Kimse o dönemin Mimar Sinan gibi Piri Reis gibi çok önemli görev ve fikir adamlarının hayatlarını, günümüz dünyasına katkılarını önemsemez. Nedense sokak dedikodularına malzeme olabilecek konular toplumumuzda daha fazla değer görüyor. Haremde hayat nasıl? Padişah kimi boğdurdu? Padişahlar içki içer miydi? İki halkımız insanını bu konularla baş başa bıraksak tartışmaktan saatin nasıl geçtiğini anlamazlar. Oysa Piri Reis kimdir, ne yapmıştır diye sorsak İstiklal Marşımızın yazarı olduğu cevabını bile duyabiliriz. Bu durumun oluşmasında tarih kitaplarımızın çok önemli bir rolü olduğunu düşünüyorum. Bana sorarsanız ilköğretim ve lise tarih kitaplarımız kronolojik bir safsatadan ibaret. ''Kronoloji aptalların tarihidir.'' Demiş Cemil Meriç, kapsamlı ve tarafsız tarihten çok uzak nesiller yetiştirdik. Haliyle nesiller Mimar Sinan'ın dehasını değil haremdeki mücadeleleri tartışır oldu. Elif Şafak kurguyla da olsa Mimar Sinan'ın dünyasına ve eserlerine değindiği için daha kitabın arka kapağından itibaren takdirimi kazandı. Öte yandan böylesine 'düzeyli karakterleri' bu toplumun okuması için en azından kurguda seviyenin düşmesi gerekiyordu. Bu düşüş de sanırım, bahsettiğim 'zengin kız fakir oğlan' klişesiyle sağlanmış. Konu klişe olsa da bu ikilinin geçmişleri, arka planları ve kimlikleri, buna ek olarak yaşadıkları, olayı ilgi çekici yapmaya yeter nitelikte. Mimar Sinan ve Eserleri www. fikrikadim. com Kitapta fark edeceğiniz üzere çok geniş bir karakter yelpazesiyle birbirinden bağımlı- bağımsız olaylar tek bir zemin üzerine oturtulmuş. Hal böyle olunca karakterler gerçekte ne kadar önemli olsalar da hak ettiği değeri bulamamışlar. Ben açıkçası ne Kanuni Sultan Süleyman dendiğinde kudretli, zeki bir padişah gördüm ne de Mimar Sinan dendiğinde yüzyıllara hitap eden eserleriyle gelmiş geçmiş en büyük mimarlardan biri olan o dehayı gördüm. Bu geniş zeminin gözle görülür derecede katkı sağladığı tek nokta mekanlar. Bu sonu gelmez çeşitlilik ve değişkenlik bize o dönemin farklı ülkelerini, şehirlerini ve o şehirlerde bulunan farklı yerleri ve eserleri tanıtmakta, özendirmekte gerçekten büyük bir paya sahip. Günümüzde İstanbul'u ne hale getirdiklerini düşündüğümde ve kitapta anlatılan İstanbul ile kıyasladığımda küçük bir öfke duyduğumu da belirtmem gerek günümüz çevre planlayıcılarına. Kitabı okurken kaç kere keşke eski devirlerde yaşasaydım dediğimi hatırlamıyorum. Geçmişte mimari gerçek bir sanatken şu an yaratıcılıktan uzak bir beton şekillendirme işi sadece. Bu sözümü Türkiye bağlamında düşünürseniz ne demek istediğimi daha iyi anlayacaksınız zannediyorum. Nitekim Profesör Tarihçi İlber Ortaylı da bu konu hakkında '' Türkiye çok başarılı doktorlar diplomatlar yetiştirmiştir fakat Türkiye Mimar Sinan'dan beri mimar yetiştirmemiştir.'' Diyerek adeta hislerime tercüman olmakta. Dediğim gibi eskiye dönüş bende her zaman yaşayacak bir özlem. Bu kitapla beraber sınırlı da olsa bu duyguyu hissedebildim. Kurgusuyla, tarihi gerçekleriyle, karakterleri ve olay örgüsüyle tam olarak bizden biri olan bu romanın ruhumda yarattığı yansımaları ve aklımda doğurduğu soru işaretlerini elimden geldiğince anlatmaya çalıştım bu yazımda. 'Zengin kız fakir oğlan' temasının her dönemde her bağlamda bizi kendine çekebildiğini fark ettim. Durgun bir denizde yüzer gibi tarihte Elif Şafak'ın meydana getirdiği akıntılara kapılarak oradan oraya sürüklendim. Günümüz ve geçmiş kıyasında geçmişin bir kere daha kazandığına tanık oldum. Bana kazandırdığı bu katma değerlerden ötürü Elif Şafak'a teşekkürü borç biliyorum. Şafak, Elif. Ustam Ve Ben. İstanbul. Doğan Yayınevi. 2013. Baskı Kazım Kartkaya