Bir Olay, Üç Hatıra: Bakış Açıları Üzerine

Her ne kadar farkında olmadan yapsak da, bir olayı gerek hatırlarken, gerek anlatırken, hatta kafamızda canlandırırken; o olaya kendimizden bir şeyler katarız. Bu da bir olayın bir kişi tarafından asla objektif anlatılamamasına, anlaşılamamasına yol açar. Bu demek değil ki kişiler olayları anlatırken aslında olmayan şeyleri anlatıyor, gerçekleri çarpıtıyor. Ancak istesek de istemesek de olayları gerçekten olduklarından farklı yorumluyoruz. Anne Tyler'ın Dinner At The Homesick Restaurant adlı romanı, yazarın kendi yazdığı kitaplar arasında favorisi. Bunun sebebi olarak ise kitabı kendisinin en doğal ve en gerçek ürünü olarak görmesi. Okuduktan sonra buna karşı çıkmak mümkün değil. Üç kardeşin anneleri tarafından büyütülmelerini hatırlayışları, bize aynı olayın ne kadar farklı algılanabileceğini anlatıyor. En büyük kardeş olan Cody'nin çok sert ve fırtınalı hatırladığı çocukluk hayatını ortanca kardeş Ezra, güven duygusu ve yuva hissiyatıyla anıyor mesela. Hepsi aynı şeyleri hatırlıyor belki, ama herkes neye önem verdiyse onu daha çok, daha belirgin hatırlıyor. Sonuç olarak hepimiz insanız. Bir durumla karşı karşıya kaldığımızda o duruma bir yorum katmamız için bilinçli olarak bunu yapmaya çalışmamız gerekmiyor. En basitinden yoldan geçen bir insanı tarif etmemiz istense, adamın ne kadar esmer olduğu söyleyişimiz bile hayatta ne kadar çok beyaz tenli insan gördüğümüze bağlı. Ya da bizim bahsettiğimiz esmer adam, karşımızdakinin anladığı esmer adamdan çok farklı olabilir ve biz bunu fark etmeyiz bile. Fark etsek bile önemser mi çoğu insan bunu? Hal böyle olunca ise insanın kendini anlatması da başkasını anlaması da güçleşiyor aslında. İnsanlarla konuşurken çok fazla dikkat ettiğimiz bir şey değil belki bu; ancak her söylenen şeyin iki tarafı var: bir anlatılmak istenen, bir karşı tarafın anladığı. Genel olarak, biz sadece kendi anlattığımıza bakıyoruz. Biz ne demek istiyoruz? Karşı taraf ne anlarsa bizim işimize gelir? Halbuki karşı tarafın anladığı (hatta anlamak istediği) çok farklı olabiliyor bizim söylediğimizden. Durum böyleyken insan ne yapabilir peki? İletişim kurmak, kendimizi anlatmak ve karşı tarafın ne dediğini gerçekten anlamak böyle bir durumda mümkün mü? İletişim kurmaya çalışmak, bir anlamda bir dilden öbürüne çeviri yapmaya çalışmak, bir taraftaki bilginin dengini karşı tarafta aramak gibi. Bazen anlatmaya çalıştığımız şey, karşı tarafta bir karşılığa sahip olmayabiliyor bile. Kabul ediyorum, anlatılmaya çalışılan şey, her zaman çok anlamlı ve derin içeriği olmayabiliyor. Mesela "Araba kavşaktan sola döndü." dendiği zaman bazıları kırmızı ve küçük, bazıları mavi ve büyükçe bir araba tahayyül ederken, kimisine göre araba göbekten, kimisine göre de dört yol ağzından sola dönmüş olabilir. Bunlar, arabanın sola döndüğü gerçeğinin yanında çok da önem taşımayan ayrıntılar oldukları için aktarım sırasında kaybolmaları çok da anlam ifade etmez. Bazen ise bu anlam kayıpları, her ne kadar büyük olmasalar da, hayata ait (benim güzel diye nitelendirmeyi tercih edeceğim) bazı ayrıntıların yok olmasına sebep olabiliyor. Bir kelimenin diğerinden önce veya sonra gelmesi, verilecek anlamı ne kadar da değiştirebiliyorken, karşı tarafın bu değişikliği anlayacak bilgiye, görgüye, hassasiyete, hatta deneyime sahip olup olmadığını bilememek aslında ne kadar da zor bir şey. İnsan olarak sahip olduğumuz derin ve karmaşık yapıyı bir şekilde dışarı vurmaya çalışıyoruz böyle küçük şeylerle. Kimi zamansa bu küçük dışavurumlarımız kimse tarafından fark edilmeden ve anlaşılmadan yitip gidebiliyor. Karşımızdaki kişinin, bizim gördüğümüzden daha fazlasını taşıdığını anlamak, onu gerçekten anlamak için her ne kadar yetersiz de olsa, önemli bir ilk adım bence. Bunu fark ettikten sonra, insanların bizim gördüğümüzden daha fazla ne taşıdığını anlamaya çalışmak, onların gerçekten ne söylediklerini ve ne anladıklarını öğrenmemiz belki bir şekilde mümkün olacaktır.