BANA İNANIYOR MUSUN?

'Hayatın boyunca kaç kez yalan söylediğini biliyorum eğer istersen bunu sana söyleyebilirim.'. Hızlı düşünüp buna cevap vermenizi istiyorum. Çoğu kişi eğer başkaları bilmeyecekse, ikimizin arasında kalacaksa evet bunu öğrenmek isterim diye aklından geçirdi. Burada biz bize konuşuyoruz samimi olalım, hepimiz yalan söyleriz. Hatta evrensel olmuştur yalan söylemek, 'beyaz yalan' anlamına gelen sözcük öbekleri birçok dilde yerini edinmiştir. Beyaz yalanlar en güzeli, herkesin arkasına sığındığı, ondan güç alarak gölgesinde dinlendiği yerdir. Söylemeden geçmemeliydim güzel bir şeydir beyaz yalan, hepimizin kurtarıcısı... Çok da yakın olmadığınız ama günlük konuları, ara sıra konuştuğunuz bir arkadaşınız var ve size bugün giydiği kıyafetlerinin ayakkabılarıyla uyumlu olup olmadığını sordu. Bu durumda hoşunuza gitmemiş de olsa 'Evet çok yakışmış.' demek zorunda hissedersiniz kendinizi. Çünkü bunun iki nedeni vardır. Birincisi, eğer olumsuz bir fikir beyan ederseniz arkadaşınıza, üstünüze gelip 'Neden böyle diyorsun?', 'Gerçekten beğenmedin mi?' diye sorular yöneltecek ve o küçük beyaz yalanı söylemediğiniz için pişman olacaksınız. İkincisi, karşınızdaki yakın arkadaşınız olmasa da onu kırmak ya da olumsuz bir yorum yaparak gününün kötü geçmesini önlemeye çalışmak istersiniz ve beyaz yalana sığınmanın vaktinin geldiğini anlarsınız. Bana soracak olursanız ben ikinci nedenin ele geçirdiği insanlardanım. Çünkü karşımdakini düşünmek, bırakamadığım bazen hoşuma giden bazen de lanet ettiğim bir özelliğim. Lanet etmemin nedeni karşılaştığım insanların benim kadar iyi niyetli veya düşünceli olmaması. Sonunda kandırılan ya da hayal kırıklığına uğrayan taraf ben oluyorum. Bu insanlara 'beyaz' yalan söylemişimdir. Ama beyaz yalanlar masum ve kimseyi incitmez denilirken sonunda benim incinmem, kötü durumda olmam nasıl açıklanabilir? Yani aslında beyaz yalan da olsa kuyruklu yalan da olsa sadece bir kişi mi -yalan söylenen kişi- yoksa daha fazla kişi mi etkilenir bundan? Bence bu kelebek etkisi gibi. Küçük bir davranış veya kısa bir söz, büyük çaplı bir olaya dönüşebilir. Diyelim ki söyleyeceğiniz yalanı karşınızdakini başınızdan atmak için söylüyorsunuz, ama sözlerinizin onda neyi uyandıracağını, hangi bastırılmış duygusunun dürtükleneceğini bilemezsiniz. Aslında ustaca yalan söylemenin bir sanat olduğuna inanıyorum. Gördüğüm insanlar, izlediğim filmler ve okuduğum kitaplar itti beni bu düşünceye. Beyaz yalanlar basittir, herkes kurallarına uyarak güvenli bir şekilde oyunda kalabilir. Oysa ustalık gerektirenler öyle değildir ilk hatanızda atar sizi oyundan. Ustaca söylenenleri zeka ister, her durumu ve olasılığı gözden geçirerek adım atmayı gerektirir, bu karmaşık ve zeka isteyen yalanlar sayesinde Gerçek ve Diğer Yalanlar kitabındaki Henry işlediği cinayet suçları, üstüne kalmadan hayatına devam edebilmiştir. Henry bana yalan söylemenin aynı sigaraya veya alkole bağımlı olmak gibi bir alışkanlık olduğunu gösterdi. Eğer bunu birkaç kez denediyseniz, yalan söylemenin getirdiği rahatlığı tadıp ondan vazgeçmeye çalışmak zor gelmiş olabilir. İnsan hep rahat olmak ve derdinin olmamasını ister, galiba yalan söylemenin kapısını çalan bunlardır. Kitapta 'Aramızdaki yalancılar, her yalanın inandırıcı olması için belirli bir gerçek payı içermesi gerektiğini bilir. Çoğu kez bir tutam gerçek yeterlidir, ancak Martini'nin içindeki zeytin gibi uyumlu olmak şartıyla.' (Arango 88) cümleleri geçiyor. Usta yalancılar Martini ve zeytinin uyumunu yakalayanlardır, onlar kurallara uygun oynadıkları sürece oyundan atılmaları oldukça imkansızdır. Peki bu yalanlar sonunda onları yalnızlığa sürüklerse ve kendilerinden başka yalan söyleyecek insanlar kalmazsa? Yalnız kaldıkları zaman, akademik hayatlarında kazandıkları başarıları hatırlar gibi söyledikleri yalanları hatırlayıp gurur mu duyarlar? İnsanlar kendilerine yalan söylenmesini mi istemez yoksa kendilerine söylenen sözlerin yalan olduğunu öğrenmek mi istemez? Ben oyumu ikinci yargıdan yana kullanıyorum. İnsanlar karşısındakinden güven, şefkat ve onaylanma bekliyor. Bunları bulduğunda veya hissettiğinde seviniyor, ona söylenenlerin yalan olup olmadığını düşünmüyor bile sadece anın tadını çıkartmaya devam ediyor. Belki de hepimizin mutluluğu 'yalan' ve biz savrulup gidiyoruz bunun içinde. Mutluluğunu sarsmaya ya da sorgulamaya cesareti olan biri varsa buyursun sahne onundur. Arango, Sascha. Gerçek Ve Diğer Yalanlar. Çev. Neylan Eryar İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi, 2016.