Alanya Kaleiçi kiliselerinin koruma sorunları ve yeniden kullanımına yönelik öneriler

Bu tez çalışmasında, Alanya Kaleiçi bölgesindeki kiliselerin kültürel yapısının ve mekansal özelliklerinin incelenmesi koruma sorunlarının belirlenmesi ve kiliselerin yeniden işlevlendirilmesine dair öneriler yapılarak kiliselerin tekrar yaşayan mekanlar haline getirilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca bu çalışma ile tarihi dokunun koruma çalışmalarında bir kaynak olması amaçlanmıştır. Bu nedenle ilk olarak Alanya Kaleiçi'nin tarih boyunca kültürel, coğrafi, sosyal açıdan nasıl oluştuğu ve şekillendiği anlatılmış, Kaleiçi bölgesinde seçilen kilise örnekleri fotoğraflar ve çizimler yardımıyla detaylı olarak incelenmiştir. Helenistik, Roma, Bizans, Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı gibi bu topraklarda hüküm sürmüş önemli uygarlıklara ev sahipliği yapan Antalya, yaşadığı tarihin izlerini günümüze kadar taşımayı başarmıştır. Alanya da Antalya iline bağlı bir kıyı ilçesidir. Şehrin güneyinde bulunan yarımada, kentin ilk çağlara kadar uzanan tarihinde önemli yerleşimlere sahne olmuştur. Şehir, 1221 yılında 1. Alaaddin Keykubat tarafından Hıristiyanların elinden alınıp Anadolu Selçuklu devleti sınırlarına dahil edilmiştir. Şehir en parlak zamanını yaşadığı bu dönemde Alanya Kalesi, Kızılkule, Tersane gibi anıtsal yapılar bu dönemde yapılmıştır. Anadolu Selçuklu Devleti, Moğol saldırılarıyla yıpranıp bölgedeki hakimiyetini kaybetmiştir. Karamanoğulları aracılığıyla bölge, Memlük Sultanlığı'na satılmış ve 1471 yılına kadar Memlük egemenliği altında kalmıştır. Daha sonra 1471 yılında, Fatih Sultan Mehmet döneminde Osmanlı İmparatorluğu sınırlarına dahil olan ilçe, günümüzde önemli bir turizm merkezidir. Bu bölge her dönemde gayrimüslimlere karşı hoşgörülü bir devlet anlayışı ile yönetilmiştir. Fakat kilise yapılarının yapım tarihlerine baktığımızda Anadolu Selçukluları döneminde ve Osmanlının son dönemlerine kadar kilise yapılmadığı görülmektedir. Kiliselerin genel olarak 2 farklı dönemde yapıldığı görülmektedir. Birincisi Bizans Döneminde yapılanlardır. Daha sonra Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Devleti döneminde yeni kilise yapımının yasak olması ve devletten izin alınarak sadece tadilat yapılabildiği için bu aralıkta bölgede yeni kilise yapımı olmamıştır. 19YY. Tanzimat dönemi ile beraber Osmanlı Devletinin dünya görüşünde değişimler olmuş, azınlık haklarında ve özgürlüklerinde artışlar olmuş ve gayrimüslimlerin yeni kilise yapmalarına izin verilmiştir. Bu dönemde kilise yapımının tekrar hızandığı görülmektedir. Alanya'da incelenen 7 adet kilise ve şapelin bulunduğu Kaleiçi bölgesi, eğimli bir topografyada bulunur ve yapılar yamaçlara kuruludur. Bölge geleneksel dokunun tam merkezini oluşturması açısından çok önemlidir. Fakat Koruma İmar Planının geç bir tarihte çıkması ve yapıların mevcutta kullanıcısının bulunmaması nedeniyle yapılarda koruma sorunları bulunmaktadır. Tez çalışmasında bölgede bulunan 7 adet kilise ve şapel için dönemin kilise yapıları ile ilgili verilen saptanması ve bu bağlamda kilise yapılarının korunması ve yeniden değerlendirilerek sosyal yaşantıya dahil olmalarına yönelik öneriler getirilmiştir. Ayrıca modern restorasyon kavramları doğrultusunda korunmalarını sağlamak amacıyla öneriler getirilmiştir. Çalışmada incelenen 4 adet kilise ve şapelin bulunduğu Tophane Mahallesi de Kaleiçi Bölgesinin oldukça eğimli olan bir bölgesinde yer almaktadır. Eğimli arazide kurulu olan bu mahallede hemen hemen bütün yapılar denizi görmektedir. Geleneksel sokak görüntüsü ve son zamanlarda artan restorasyon çalışmalarıyla da bölge, ziyaretçilerini etkilemektedir. Yapıların gelecek kuşaklara aktarılabilmesi için tekrar işlevlendirilerek yaşatılması gerekmektedir. Ve Yapıların korunması yerleşimdeki insanlar benimsediği sürece uzun vadede sağlanabileceği açıktır. Bu bağlamda çalışmada Kaleiçi bölgesinde bulunan 4 adet kilise ve şapelin birbirleri ile olan ilişkisini yeni kültür sokağı işlevi ile güçlendirmek Cilvardo burnu şapeli, Arap Evliyası Şapeli, İçkale Kilisesi, Şapel- 1 ve Şapel-2'nin harabe estetiğinde korumak, sağlamlaştırmak ve sergilenen mekanlar haline getirmek Konstantionos Kilisesi ve Mihail Archengelos Kiliselerini yeniden işlevlendirerek kullanılan ve yaşayan mekanlar haline getirmek, uygun görülmüştür.