Seyfi Arkan: Cumhuriyet döneminde modernist bir mimar

Türk mimarlığı deyince çok geniş bir spektrumdan bakılması gereken bir mimariden söz edebiliriz. Kendi içinde dönemlere ayırdığımızda her bir dönem içinde çok farklı mimari söylemler ve akımlarla karşılaşmaktayız. Çalışmanın konusunu içeren Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı da Türk mimarlığının bir dönüm noktası, bugünkü mimarlık söylemimizin temelim oluşturması açısından önemlidir. Atatürk'ün 'muasır medeniyet seviyesine ulaşma' sloganı ile örtüşen Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı, Atatürk devrimleri paralelinde gelişme göstermesi ve modern bir Türkiye'den söz edilmesi yolunda önemli olmuş, bazı yönleri ile eleştirilmiş, baza yönleri ile de o günkü toplum yapısının üstünde bir tarz göstermesi açısından üzerinde çok konuşulan önemli bir dönem olmuştur. Cumhuriyet Dönemi Mimarlığını böylesine etkin kılan başta Atatürk olmak üzere o dönem mimarlarının modernist yapılan olmuştur. Bugün Atatürk'ün mimarlık hakkında hiçbir sözüne rastlanamıyor ama dolaylı da olsa mimarlığa yönelik sözleri, söylevleri olmuştur. Gerçekleştirdiği devrimlerle çağdaşlaşma yolunda attığı yenilikler, Türk Mimarlık söyleminin kökten değişmesine neden oldu. Özellikle Cumhuriyet yönetiminin ilanından 10 yıl sonra özgüvenini kazanması ile gelişen modern ve batılı olma düşüncesi sayesinde, Atatürk Türkiyesi artık batılılaşmacı ve laik kaygılarına uygun bir mimariyi yaratmaya koyulabilmiştir. Bu görev de dönemin ilk Türk modernist mimarına Seyfettin Nasif Erkan'a -kısa adıyla Seyfi Arkan'a- verilmiştir. Artık 1930'larda Arkan ve nesildaşlan ile Türkiye'de çağdaş mimarlık alamı esecek ve bugünün mimarlık söylemi ile örtüşen bir mimari oluşacaktır. VIÜrünlerinde yansımalarını bulan kişisel tutum farkları, mimarları farklılaştırmaktadır. 1930'lardan önce bireyin kişisel yaşam çizgisi değil dönemin mimari çizgisi tasarımını etkilemekteydi. Dolayısıyla mimar özerk bir katılımda bulunmuyordu. Bu da ya geçmişşe yönelme ya da olanı değerlendirme niteliğinde mimari akımların çıkmasına neden oluyordu. Türk mimarlığının on yılda bir yön değiştirdiği dalgalı dönemlerin içinde bulunan Arkan ise mimari yaşamı boyunca hep Batılı ve modernist bir mimar olarak kalmış, mimari tavımdan hiçbir zaman taviz vermemiştir. Holzmeister, Egli, Taut ve Eldem gibi dönemin mimarları bile çağın genel havasına göre yönelmişlerdir. Bu adımların her zaman karşısında olan sadece Arkan' di. Arkan, devletin varlığmı, gücünü yapılara işlemiyordu. Devletin egemen ideolojisini, mimarlık alanında biçimlendirmeye çalışıyordu. Bu özellikleri ile Arkan mimarisi bu çoğunlukta tekilliği olan bir mimaridir. 1930'larda etkin olan Arkan mimarisi unutulmuş olsa da en azandan Türkiye'de evrensel anlamda ilk mimarlık hareketim gerçekleştirmiştir. Erken Modernist mimarinin öncülüğünü yapan ilk Türk modernist mimar olan Arkan bu özellikleri ile çağdaşlarından ayrılmaktadır. Bugüne kadar birçok Cumhuriyet Dönemi miman araştırma konusu olarak ele alınmış, tekrar tekrar üzerinde çalışılmıştır. Fakat Seyfi Arkan pek çok mimarlık öğrencisinin, hatta mimarların bile haberdar olmadığı bir kişilik olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı Arkan'ın önemini vurgulamak üzere, Arkan Mimarisinin bir kopyasım çıkarmak ve Türk mimarlığı'na attığı etkin imzasını ortaya koymaktır. Çalışma esas olarak 4 ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünden sonra 2. bölümde Avrupa ve Türkiye'de olmak üzere Modern mimarinin tanımlaması ve gelişimi açıklanmaya çalışılacaktır. Ayrıca Atatürk'ün Cumhuriyet'in özgüvenini kazanması ile mimarlık yolundaki girişimleri ele alınarak, mimarlıkla ilgili düşünceleri ortaya konacaktır. Aynı bölümde çağdaş dilin 'devlet yapısı' düzeyinde betimlenmesinde öncülük eden mimarlar tanıtılarak bu dönemde Modern Mimarlık arayışı içersinde olan mimarların çeşitli yaklaşımları irdelenecektir. 3. bölümde Arkan'ın kişiliği üzerinde durulacak ve farklı etki kaynaklarının bileşkesi olarak ortaya çıkan Arkan Mimarlığını etkileyen etmenler analiz edilecektir. Aynı bölümde Arkan mimarisini tanıtmak amacıyla kariyerim oluşturan en ünlü yapılarının resimleri ve anlatımları ile analizi yapılarak Arkan mimarisinin bir kopyası çıkarılacak ve analiz sonuçlan çerçevesinde Arkan mimarisinin genel özellikleri dile getirilecektir. 4. bölüm olan sonuç bölümünde de yapılan araştırmalar doğrultusunda Arkan mimarisi nesildaşlan ile karşılaştırmalı olarak incelenerek Arkan mimarisinin Türk mimarlığı içindeki farklı mimari rolü sunulacaktır. Böylece çoğunluktan farklı olan manyerist yanı ortaya çıkarılarak Arkan Mimarisinin özellikleri ortaya konacaktır. vnı