Betonarme modern mimari miras örneği: Sultanahmet Adalet Sarayı'nın yapısal müdahale yönteminin tartışılması

Modern Mimari Miras'ın halen uluslararası ve ulusal örgütlenmeler açısından üzerinde tam bir anlaşma sağlanan tanımı ve çerçevesi bulunmamaktadır. Tanım üzerindeki farklılıklar mevzuatlara da yansımaktadır. Birinci bölümde Modern Mimari Mirasın tanımları ve tanımların farklılığının uluslararası mevzuat ve örgütlenmeye olan etkileri ile mevcut koruma ölçütleri anlatılmıştır. Uluslararası ölçekten Türkiye ölçeğine inilerek Modern Mimari Miras'ın yerel ölçekteki gelişimi anlatışmış, mevzuat ve örgütlenmelerin koruma pratiğinde yarattığı güncel tartışmalar çerçevesinde şekillenen koruma ölçütleri tanımlanmıştır. İkinci bölümde 19. yüzyılla beraber dünyayla eş zamanlı denilebilecek hızda ülkemizde de başta kamusal alan olmak üzere yaygınlaşan ve kent kültüründe önemli bir katman oluşturan betonarme yapıların Modern Mimari Miras açısından gelişimi anlatmaktadır. Ülkemizin içinde bulunduğu deprem gerçeği doğrultusunda yaygınlaşan betonarme yapılara ait mevzuat gelişimi ve betonarme kültür varlıkları için güncel deprem yönetmeliğinin çizdiği çerçeveye ele alınmıştır. Güçlendirmeye gereksinim duyan yapılar için gerekli yapısall koruma müdahaleleri düzeylerine göre üç sınıfa ayrılarak tanımlanmıştır. Yapılan sınıflandırma uluslararası ve ulusal uygulamalar üzerinden örneklendirilmiştir. Üçüncü bölümde Modern Mimarlık Mirası olarak tescillenmemiş Sultanahmet Adalet Sarayı'nın bulunduğu tarihsel bağlamın özellikleri ve bağlamla olan ilişkisi anlatılmıştır. Sultanahmet Adalet Sarayı tasarımı da dahil olmak üzere Sedat Hakkı Eldem ve Emin Onat'ın dönemin mimarlık ortamına olan etkileri, tasarım ve inşa süreçlerinin yarattığı tartışmaların koruma kuram ve pratiğinde yarattığı değişimler ele alınmıştır. Birinci bölümde Türkiye'de tanımlanan koruma ölçütleri çerçevesinde Sultanahmet Adalet Sarayı'nın taşıdığı Modern Mimari Miras değerleri belirlenerek tescillenmesi için DocomomoNis formatında öneri tescil fişi hazırlanmıştır. Dördüncü bölümde, tez kapsamında tanımlanan yapısall müdahale ile koruma yöntemlerinin Sultanahmet Adalet Sarayı'na uygulanması durumunda taşıdığı değerler açısından korunma durumu ayrı ayrı tablolarda değerlendirilmiştir. Sonuçların tartışıldığı beşinci bölümde, Sultanahmet Adalet Sarayı tasarımının ortaya çıkışına kadar dönemin mimarlık ortamı özetlenmiş, arsa seçimi, mimari proje yarışmaları, kazı ve inşa süreçlerinin dönemin mimarlık ortamına ve pratiğine olan etkileri değerlendirilmiştir. Sultanahmet Adalet Sarayı'nın tescilini engelleyen koşullar değerlendirilerek, Polat'ın tanımladığı koruma ölçütleri üzerinden Modern Mimari Miras değerleri tanımlanmış, bu değerler göz önüne alınarak korunması gereken bir kültür varlığı olduğu tespiti yapılmıştır. Yapıldığı dönemin yönetmelikleri, yapım teknikleri, betonarme standartları ve yapının ömrü gibi etkenlerin değerlendirilmesiyle Sultanahmet Adalet Sarayı'nın yapısall müdahale ihtiyacı olduğu öne sürülmüştür. Bu öngörü üzerine tez kapsamında tanımlanan üç yapısall müdahale ile koruma yönteminin de uygulanması durumunda yapının taşıdığı özgün değerlerin korunma durumu tablo aracılığıyla karşılıklı olarak değerlendirilmiştir. Bu üç farklı müdahale yönteminin uluslararası ve ulusal örneklerde uygulanma gerekçeleri ve miras değerlerinin korunma durumları Sultanahmet Adalet Sarayı ile karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda yapılan çıkarımla en doğru yapısall müdahale önerisi seçilmeye çalışılmıştır.