Toplu konut dış mekanlarında tüm kullanıcılar için erişilebilirlik ölçütlerinin saptanması

Konut, günümüzde çevresiyle, sosyal ve teknik altyapısıyla, komşuluk yapacak insan kitlesiyle bir bütün olarak görülmektedir. İnsanlar kendi yaşam tarzlarına ne kadar uygun konut sahibi olursa, hayatlarında da o denli başarılı ve mutlu olabilmektedirler. Toplu konut olgusu, sağlıklı, düzenli, ihtiyaç ve gereksinimlere cevap vermesi açısından kent dokusunda barınma eylemine cevap veren sağlıklı kentsel mekanlar oluşturmak bakımından önemli yer tutmaktadır. Toplu konut, kendi içinde bir bütün olarak düşünülmelidir. Dış mekanlarda erişim sistemi çok önemli bir yer tutmaktadır. Kendi içinde hiyerarşisi olan ve bu hiyerarşi içinde fonksiyonları sağlıklı belirlenmiş ulaşım sistemi, toplu konutun kalitesini ve kullanılabilirliğini ortaya koyan önemli bir etkendir. Bu ulaşım sisteminin kalitesini belirleyici etkenlerden biri de farklı özelliklere sahip insan gruplarının hepsine birden hizmet edebilmesidir. Bu çalışmanın amacı da kısaca sorunun bu kısmını araştırarak, ölçütleri ortaya koymaktır. Bu amaçla hazırlanan araştırma iki adımda gerçekleştirilmiştir. Birinci adım, literatür araştırması olup toplu konut dış mekanlarında herkes için erişebilirlilik ölçütlerinin saptanmasına çalışılmıştır. Bu kapsamda kütüphane taraması, ülke standartlarının araştırılması ve internet ortamında konuyla ilgili yayınların incelenmesiyle araştırmanın teorik kısmı oluşturulmaya çalışılmıştır: İkinci adımda, ortaya konan ölçüt ve standartlardan oluşan teorik bilginin alan çalışması ile olumlu ve olumsuz uygulamaların belirlenmesine çalışılmıştır. Birinci bölümde konunun genel tanımı yapılırken, araştırmanın amacı, kapsamı ve yönteminden söz edilmektedir. İkinci bölümde konut ve toplu konut tanımları yapılmış ve toplu konut dış mekan sistemi, dış mekan tasarımı ve donatıları, mekan kullanımı ve toplu konut erişim sistemi açılmıştır. Erişim sistemini oluşturan bina girişleri, taşıt yolları, bisiklet yolları, yaya yolları ve otoparklar incelenerek bunların tasarım ilkeleri ve ölçütleri ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde erişebilirlilik kavramı incelenmiş ve kullanıcıların farklı özelliklerine göre sınıflandırılması yapılmıştır. Bu sınıflandırmada 'erişebilirlilik' ölçütü baz alınmıştır. İnsanların bu ölçüte göre fiziksel özellikleri araştırılmıştır. Sınıflandırma yaş gruplarına, fiziksel özelliklere ve sosyo-kültürel yapıya göre üç ana başlıkta yapılmıştır. Yaş gruplarına göre ebeveyne bağımlı ya da onların gözetiminde çocuk, yetişkin ve yaşlı insanlar olarak ortaya konmuştur. XIFiziksel özelliklere göre bedensel özürlüler, zihinsel özürlüler ve sağlıklı insanlar olarak belirlenmiştir. Bu bölümde sosyo-kültürel yapıya göre sınıflandırma da yapılmıştır. Özürlülük tanımı ve dünyadaki ve ülkemizdeki oranları verilmiştir. Özürlü olmanın fiziksel ve sosyal etkilerinden bahsedilmiştir Dördüncü bölümde erişebilirlilik kavramının tanımı yapılmıştır. Ülkemiz ve dünyadaki yasal düzenlemelerden örnekler verilmiştir. Kullanıcı gruplarının farklı özelliklerine göre erişebilirlilik ölçütleri ortaya konulup bu ölçütlere göre toplu konut erişim sistemini oluşturan bileşenlerin kriterleri ortaya konmuştur. Ölçütler belirtilirken dünyadaki ve ülkemizde standart olarak kabul edilen kriterler ortaya konulmuştur. İnsanların fiziksel olduğu kadar psikolojik açıdan da güvenilir erişim sistemi araştırılmaya çalışılmıştır. Toplu konut dış mekan erişim sistemi bir bütün olarak düşünülüp, farklı özelliklere sahip tüm bireylerin toplumun bir parçası olduğunun kabul edilmesi, tasarımın bütünleştirici, çoğulcu ve ayrımsız bir işleyişe sahip olması gerekmektedir. Sorun özürlü ya da sağlıklı insanın erişebilirliğinin sağlanması biçiminde tanımlamak yerine tüm kullanıcıların erişebilirliğinin sağlanması biçiminde ele alınmalıdır. Bu doğrultuda bina girişi ve kapısı, yaya yolları, merdivenler, rampalar, yaya geçitleri, otoparklar, ortak kullanım alanları araştırılmış ve standartları ortaya konmuştur. Kent mobilyaları erişilebilirlik ve kullanılabilirlilik açısından araştırmanın önemli bir ayağını oluşturmuştur. Zemin kaplamaları, aydınlatma elemanları, oturma grupları, telefon kulübeleri umumi tuvaletler, duvarlar ve sınırlayıcılar, çöp kutuları, su içme elemanları, işaretler ve semboller gibi dış mekanda kullanılan mobilyaların erişebilirliliği ve kullanılabilirliliği erişim sisteminin tamamlayıcı öğelerini oluşturmaktadır. Beşinci bölümde alan çalışması, farklı özelliklerine göre kullanıcı gruplarının toplu konut uygulamalarında erişebilirliliği elde edilen teorik bilgilere dayanılarak karşılaştırılmıştır. Bu doğrultuda yapımı halen devam eden, fakat büyük bir kısmı bitmiş bulunan Soyak Yenişehir Şelale Evleri incelenmiştir. Toplu konut dış mekanlarında bulunan sosyal donatılara erişebilirlilik, bu mekanların girişleri, kullanılabilirliliği tüm insanlara hitap edebilecek şekilde düzenlenmelidir. Toplu konut alanında kent mobilyaları erişebilir ve kullanılabilir olmalı ve kullanıcıların erişimini kolaylaştırıcı işaret ve yönlendirici semboller eksiksiz olmalıdır. Sonuç olarak dış mekan tasarımında yapılacak çalışmalarda farklı kullanıcılara ayrı tasarımlar yapılmamalıdır. Kısaca tüm kullanıcı gruplarına aynı anda hizmet verebilecek tasarımlar yapılmalıdır. Bir grup kullanıcı için çok iyi olan bir tasarım diğer bir kullanıcı grubu için engel teşkil etmemelidir. XII