Binaların gürültü kontrolü etkin tasarımı için yapı elemanı seçim aracı

Nüfus artımı, yoğun yapılaşma, trafik ve değişen gürültü kaynakları ile özellikle kentsel alanlarda önemli bir problem haline gelen gürültü son yıllarda pek çok araştırmaya konu olmuştur. Bir çevre kirliliği kabul edilen gürültünün insan sağlığı üzerindeki psikolojik ve fizyolojik etkileri günümüzde yadsınamazken mevcut ve yeni yapılan binalarda ihtiyaç duyulan gürültü yalıtımını karşılayacak önlemler alınmamakta ve bunun sonucunda sağlıksız ve konforsuz hacimler meydana gelmektedir. Gürültü probleminin insan yaşamı üzerindeki negatif etkileri bu alanda ulusal ya da mesleki tedbirler alınmasını şart kılmaktadır. Pek çok ülkede çevre gürültüsü, arka plan gürültüsü ve yapı elemanlarından beklenen ses yalıtımı için sınır değerler yönetmelikler ve kılavuzlarca belirlenerek, gürültü etkin yapılaşma için konfor ve performans gereksinimleri tanımlanmaktadır. Bu tip düzenlemeler gürültü kontrolü alanında bir yaptırım gücü oluşturmanın yanı sıra ihtiyaç duyulan sayısal değerlerin elde edilebilmesi ve performans kriterlerinin oluşturularak gürültü kontrolünün tasarıma dahil edilmesi anlamında da yarar sağlamaktadırlar. Gürültü etkin bir tasarım beklenen performansı sağlamak üzere hem arazi yerleşim kararlarıyla, hem bina formu ve planlamasıyla, hem de yapı elemanı seçimi ve detaylandırması ile gürültü kontrolüne katkıda bulunabilmelidir. Bunun için projelendirme sürecinin ön aşamalarından itibaren gürültü kontrol prensipleri tasarıma uygulanmalıdır. Gürültü kontrolü sürecinin tasarım süreci ile paralel işleyişinin sağlanamamasının nedenleri genellikle tasarım sürecinin kompleks olması, çözüm önerileri için yeterli sürenin ayrılmaması, performans kriterlerinin yanlış ya da eksik belirlenmesi, disiplinler arası koordinasyonun sağlanamaması ve maliyetin artacağı konusundaki çekinceler olarak sıralanabilir. Ancak ihtiyaç duyulan akustik performansı sağlayamadığı anlaşılan projede, kullanım aşamasına geçildiğinde gürültü önlemlerinin alınması gerekmektedir. Tasarımın ön aşamalarında alınması gereken gürültü önlemlerinin projenin ilerleyen safhalarında ya da inşaat sonrasında projeye uyarlanması ve entegre edilmesi daha zor ve maliyetlidir. Bu yüzden uzmanlık gerektiren bir alan olan gürültü kontrolünün ön tasarım aşamasına dahil edilebilmesi için tasarım prensipleri oturtulmalı ve uygun yalıtım düzeyini sağlayan yapı elemanlarının tespiti için basit yöntemler oluşturulmalıdır. Çalışma bu eksene oturtularak, tasarımın erken aşamaları için gürültü etkin yapı elemanı seçimine destek olacak bir aracın ortaya koyulması amaçlanmıştır. Bunun için gürültü kontrolüne yönelik tasarım adımları araştırılmış, yapı elemanlarının ses yalıtımını etkileyen özellikleri incelenerek seçim kriterleri netleştirilmiştir. Oluşturulan yapı elemanı seçim aracının ön tasarım aşamasındaki bir mimar ya da mühendise yönelik olması ve dolayısıyla aracın pratik kullanımı ve kolay algısı hedeflenmektedir. Bu kapsamda farklı yapı elemanı tiplerinin çeşitli kaynaklardan derlenmiş laboratuar ölçüm sonuçları ve sözel ifadelerine dayalı oluşturulan teknik çizimlerini içeren bir yapı elemanları katalogu ile dış ortam gürültüsü ve alıcı ortam arka plan gürültüsü değerlerine bağlı olarak yalıtım ihtiyacını hesaplayan bir hesaplama programı ortaya konulmuştur. Hesaplama programı yalıtım ihtiyacı hesabının yanı sıra, kapı; pencere gibi farklı bileşenleri barındıran yapı elemanlarının kompozit ses yalıtım değeri hesabını da yaparak bu değerleri, istenen yalıtım değeri ile karşılaştırmaktadır. Hesaplama programı içerisine katalogdaki örnekler tanımlanarak, çalışmanın iki çıktısının bir arada kullanımı hedeflenmiştir. Katalogun dijital formatlı halinde ayrıca yapısall ve ses yalıtım özelliklerine göre verileri filtreleme başlıkları oluşturularak, veri tabanının özel kriterlere göre listelenmeleri ve daha kapsamlı analiz çalışmalarında kullanılabilmelerine imkan tanınmıştır. Bu çalışma ile erken aşamalardan itibaren gürültü kontrolünün tasarıma uygulanabilmesi ve uygun yapı elemanı seçeneklerinin tespit edilerek bir arada değerlendirilebilmesine yönelik bir araç ortaya koyulmuştur. İlerleyen çalışmalar ile katalog güncel tutulmalı ve katalogda yer alan örnek sayısı çoğaltılmalıdır. Bu çalışma için kapsam hava doğuşlu sesler olarak belirlenmiştir. Kapsam hava doğuşlu ve strüktür doğuşlu sesler olarak genişletilerek döşemelerin darbe sesi yalıtım performansını da katalog kapsamına almak mümkündür. Yeni oluşturulacak ISO 16717 standardında tek sayılı değerlerin hesaplama yöntemi ya da göstergelerin değişmesi halinde katalogdaki sayısal değerlerin tekrar hesaplanması ve hesaplama programının yeniden düzenlenmesi gerekebilir. Türkiye için gürültü yönetmelikleri revize edilerek binalarda iç bölücü ve dış kabuk elemanları için ses yalıtım alt sınır değerleri belirlenmelidir. Bu yöntemle hesaplama ihtiyacı ortadan kalkacak ve yapı elemanı seçimi geliştirilen katalog yardımıyla kolaylaşacaktır. Çalışma sonunda yöntemin uygulanabilirliği örnek bir durum üzerine uygulanarak gösterilmiştir. Bu çalışma ile gürültü kontrolünün tasarımın erken aşamalarında projeye dahil edilmesi yolu ile akustik danışmanın müdahalesine kadar belirli bir oranda sağlanabileceğinin gösterilmesi hedeflenmiştir.