Mimarlık yarışmalarının biyopolitika üzerinden sökümü

Mimarlık yarışmaları, konusu yarışmayı açan otoritelerce belirlenen çok sayıda mimarın aynı amaç doğrultusunda eşit şartlarda proje üretip, değerlendirmeye sunduğu demokratik bir ortamdır. Mimarlık yarışmaları, mimarlık hizmeti alımında başvurulan rekabete dayalı bir sistemdir. Yarışmayı açan kurumun hedefi çok sayıda projeyi bir arada görüp içlerinden kendi fayda değer analizlerince en verimli olanı seçmek ve aynı zamanda kamuoyu desteği sağlamaktır. Siyasi ve politik kararlarla şekillenen günümüz kapitalist üretim biçimleri mimarlık hizmeti üretim pratiklerini de etkilemektedir. Mimarlık yarışmaları, çoğunlukla kamu kurumlarının başvurduğu bir proje elde etme yöntemidir. Kamu kurumlarının bir diğer proje elde etme yöntemi ihale usulüdür ve ihale usulünde ihale; mimari hizmet üretiminde en uygun fiyat teklifi verenin lehine sonuçlanır. (Kik, madde 18) Hem bir sanat dalı hem de profesyonel meslek dalı olan mimarlık alanında mimarlık hizmet alımının ihale usulü ile gerçekleştirilmesi kapitalist üretiminin mimarlık ortamına nasıl dokunduğunun göstergesidir. İhale yönteminde önemli olan nitelik değil fiyattır, yaratıcı faaliyet rekabetinden uzak olup maliyet rekabeti esasına dayanır. Mimarlık yarışmaları ise özgürlük ortamı yaratarak en iyiye ulaşma arzusuyla nitelikli ve yaratıcı mimarlık hizmetine odaklanır. Bu noktada, mimarlık yarışmaları ihale usulüne göre daha iyi gözükse de kapitalist üretim ortamında biyopolitik tekniklerle mimarlık hizmeti alımının başka bir yolu haline gelmiştir. Fakat sunduğu imkanlarla ve barındırdığı potansiyellerle bu olumsuz üretim biçimini dönüştürme gücüne sahiptir. Mimarlık yarışmaları, mimarlık hizmet alımının bir yöntemi olarak şekillenmekte ve içerisinde çeşitli ilişkisellikler ve yönetimsellikler barındırmaktadır. Bu noktada üretime dair kapitalist ilişkilerin oluşumunda söz sahibi olarak, insan ve yaşamını yeniden kurgulamaya yönelik stratejiler geliştiren bir iktidar sistematiği; biyopolitika dikkat çekmektedir. Biyopolitika ilişkisellikleri içinde barındıran güçler toplamıdır. Bedenleri tabi kılarak ürettiği yaşama uyarlar (Foucault,1978) ve iktidar aracılığı ile insan ve yaşamını kapsar. Mimarlık yarışmaları, içinde bulunduğu toplumunun yaşama biçimlerini şekillendiren ekonomik, politik, sosyal ve kültürel tüm verileri değerlendirip, proje yoluyla dönüştürme yetisi ile biyopolitikanın bir aracı haline gelirken, biyopolitikanın hayat bulduğu süreçleri ve ilişkisel ortamı içerisinde barındırır. Tezin amacı bu ilişkisellikleri karşılaştırarak açığa çıkarmaktır. Yarışmayı açan kurumun mimarlık hizmeti alımında mimarlık yarışmalarını tercih etmesi en iyi sonuca bu yolla ulaşabileceğini düşünmesi ve verilen karar çerçevesinde çokluk ortamı yaratarak kamuoyu desteği ile tanınırlığını ve gücünü artırması arzusuna dayanır. Yarışmayı açan kurum iktidar konumundadır, tüm kurguyu kendi arzularına göre şekillendirip, jüriyi seçme hakkına sahiptir. Kendi amaçları doğrultusunda hazırlanan şartnameye ve kendi seçtiği jüriye, yarışmaya katılmak isteyen mimarlar tabi olmak durumundadır. Aynı şekilde yarışma sonucu elde edilen projeyi uygulamak ya da uygulamamak veya kendi koşullarına göre uyarlamak yine kendi elindedir. Bu durumda yarışma ortamını yaşam olarak değerlendirirsek bu ortamı kuran iktidar konumundaki yarışmayı açan kurumdur, bu yaşama tabi kılınanlarsa mimarlardır. Biyopolitika yaşamı iyileştirmek verimli kılmak adına yeniden üretirken, bu söylem mimarlık yarışmaları aracılığı ile mimarlık ortamını verimli kılma durumuna evirilebilir. Biyopolitikanın mimarlık yarışmaları ortamında beslendiği dispozitifler rekabet ve yaratıcılıktır. Rekabet ve yaratıcılık olumlu girdilerinden beslenerek mimarlık ortamını verimli kılma amacı ile hareket eder. Mimarların bu noktada tabi kılındıkları durumların ne kadar farkında olup olmadığı önem kazanmaktadır. Tez kapsamında mimarlık yarışmaları ve biyopolitika ilişkisi incelenecek, yarışma ortamındaki biyopolitiklerin neler olduğu araştırılacak ve artık görünür hale gelen biyopolitikler karşısında mimarın tavrı sorgulanacaktır. Birinci bölümde tezin girişi, amacı ve yöntemi ortaya koyulmuştur. Tezin ikinci bölümünde mimarlık yarışmaları nedir sorusuna cevap aranarak yarışmaların barındırdığı potansiyeller araştırılacaktır. Bu potansiyelleri açığa çıkarmada yarışma aktörlerinin pozisyonları sorgulanacak, yarışma işleyiş süreçlerindeki güç toplanmaları ve güç kayıpları gösterilmeye çalışılacaktır. Üçüncü bölümde, mimarlık yarışmaları ve biyopolitika ilişkisi incelenerek, hangi noktalardan ilişkilendikleri gösterilmeye çalışılmıştır. Biyopolitika kavramı hakkında daha ayrıntılı bilgi verildikten sonra, mimarlığın nasıl biyopolitikanın aracı haline geldiği sorgulanmıştır ve biyopolitikanın mimarlık üzerindeki yaptırımlarının yarışma alanında nasıl hayat bulduğu incelenmiştir. Dördüncü bölümde, biyopolitik süreçlerden geçerek sonunda inşa edilebilme başarısı gösteren yarışma ile kazanılıp inşa edilen son üç mimari proje ele alınacak ve son etaba gelene kadar yaşanılan süreçler biyopolitika üzerinden okunmaya çalışılacaktır. Şartnameler, jüri raporları, sözleşmeler ve sonuç ürün karşılaştırması ile biyopolitik sürecin projeyi ne kadar etkilediği tartışılacaktır. Sonuç bölümünde, mimarlık yarışmaları ve özgürlük arasındaki bağ nasıl kurulduğu sorgulanmakta, mimarlık yarışmaları normalleştirme iktidarı üzerinden dispozitifler aracılığı ile biyopolitik hale getirilmişken, mimarlık yoluyla biyopolitik tekniklerden kaçmak ve özgürleşmek mümkün olabilirliği tartışılmaktadır. Mimarlık yarışmalarının proje üretme sürecindeki özgürlükçü ortamında, mimarın elinde bulundurduğu proje üreterek söz söyleme yetisinin güçler toplamı şeklinde hayat bulması ile biyopolitikanın araçsallığını aşabileceği belirtilir. Biyopolitika ile normatif pratikler haline getirilen gündelik yaşayış biçimlerini mimarın kendine tasarım kriteri alarak bu durumu dönüştürebileceği belirtilir