Doğal taşın mekandaki kimliği üzerine bir değerlendirme

Tezin konusu olan Doğal Taşın Mekandaki Kimliği'ni ele alırken, doğal taşın hem geçmişşten günümüze hangi süreçlerden geçtiğini, hem de doğal taşın özellikle geleneksel dünyadaki öneminden dolayı, geleneksel dünya ile modern dünya arasındaki benzerlik ve farklılıklar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Doğal taşın mekandaki izlerinin öncelikle bu tarihsel bağlamda değerlendirilmesi, sonraki konu başlıklarının daha sağlıklı bir şekilde anlaşılması açısından önem taşımaktadır. Dolayısıyla ilk bölüm, geleneksel ile modern kültürler arasında çıkan çatışmaları gözlemleyerek, bu çatışmaların nedenlerini açığa çıkarmaktadır. Geleneksel ve modern süreçlerde oluşturulan mekan kavramından yola çıkarak, bu dönemlere ait formların öznenin her iki bakış açısıyla nesne ile olan mesafeleri, güncel ve tarihsel açılardan ele alınmaktadır. Bu güncel ve tarihsel süreçlere dahil olan akım ve üsluplar arasında bir analoji kurulup, ayrıca bunların dışında kalan kavramların da ayrışma noktaları incelenmektedir. Bahsedilen kavramların yerellik ile evrensellik iddialarının yapısall olarak formlara olan yansımalarına da değinilerek, aynı zamanda politik ve ticari ilişkileri de sorgulanmaktadır. Bir sonraki bölümde, öznenin doğal taşı bir nesne olarak kavraması ve estetik değer yüklemesi ile oluşan bütünlüğün mekandaki yeri ve doğal taş üzerindeki etkileri irdelenmektedir. Bu bağlamda öznenin doğal taş'ı, estetik değer olgusu bakımından nasıl bir diyalektik süreç içerisinde kavradığı ve kavradığı nesne üzerinde nasıl bir tavır aldığı açıklanmaktadır. Öznenin kavradığı ve algıladığı nesne ile sübjektif bir ilişki kurması ve bu ilişkiye estetik hoşlanma ve estetik hazzın dahil olmasıyla, nesnenin özne tarafından estetik bir tavırla değerlendirilme süreci başlamaktadır. Öznenin aldığı bu estetik tavır doğrultusunda, ortaya çıkabilecek diğer değer kavramları olan bilgisel ve ekonomik tavırların, öznede oluşan estetik değer olgusuna dahil olup olamayacakları da örnekler üzerinden değerlendirilmektedir. Bu değerlendirmeden sonra öznenin doğal taş üzerindeki estetik değer olgusunu, ne bakımdan güzel olarak nitelendireceği açıklanmaktadır. Bu bağlamda nesneye addedilen güzel söyleminin, günümüz mekan tasarımları açısından pratik-ekonomik bir bakış açısı ile değerlendirilmesi, nesnede nasıl bir güzel tanımlamasına dönüşeceği değerlendirilmektedir. Bu değerlendirme, geçmişşten günümüze uzanan bir süreç içerisinde ele alındığında, nesnedeki güzellik tanımlamasının yarar sınırlandırılmasıyla karşı karşıya kaldığı ve bu durumun da nesnenin öz güzelliğini perdelediği gözlemlenmektedir. Nesne üzerindeki bu yaklaşımlar doğal taş ile ilişkilendirilerek, doğal taş'ın mekan kavramındaki değeri ve bu değerin pratik-ekonomik bir değere dönüşmesi, onun bir kimliksizleşmeye ve değersizleşmeye doğru gitmekte olduğuna işaret etmektedir. Doğal taşın markalaşma süreci ve mekandaki aidiyetinin sorgulanmasında; üretici, tasarımcı ve izleyici açısından, günümüzde nasıl bir değer kavramıyla ele alındığının ve bunun sonucunda doğal taş'ın nasıl bir kimliklendirme girişimiyle mekandaki aidiyetini koruduğunun değerlendirmesi yapılmaktadır. Son bölümde ise doğal taş'ın salt nesne kökeni incelenmekte olup, var olduğu çevreyle bir bütün olarak ilişkilendirilmesi sonucunda öz varlığının değerlendirilmesi yapılmaktadır. Doğal taş'ın sahip olduğu özniteliklerin var olduğu çevre ile ilgili bir oluşum durumunu kapsaması, onun öz kimliğinin oluşmasında da belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda doğal taşın salt nesne varlığından araç nesnesine dönüştürülmesi ve sanat yapıtındaki varlığının izleri de, onun salt nesne kimliğinde vücut bulmaktadır. Doğal taşın sanat yapıtındaki varlığının değerlendirilmesinde, özne ve nesne birlikteliğinden varlık kazanan sanat yapıtının ortaya çıkış sürecindeki belirleyici etkenler, örnekler ile açıklanmaya çalışılmıştır. Bu verilen örneklerle, öznenin sanat yapıtını nasıl bir değerlendirme ile ele alması gerekliliğine vurgu yapılmak istenilmiştir. Bu kapsamda doğal taş'tan varlık kazandırılan bir sanat yapıtının, varlığının bir parçası olan çevre-mekan ilişkisi içerisinde, yapıtın yapıt varlığındaki yeri değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda, izleyicinin bir bütün olarak ele aldığı biçimlenişin, yapıt ve izleyici arasında oluşan bağı ile nesne, yapıttaki varlığını sürdürmeye devam etmektedir. Aksi takdirde varlık alanından koparılan bir sanat yapıtının, onu tanımlayan kimliğinin kaybolması ve bir araç nesnesi gibi işlevini tamamlayıp kenara atılması kaçınılmaz görünmektedir. Doğal taş'ın tasarım nesnesindeki varlık izlerinin aranması, salt nesnenin araç nesnesine dönüştürülmesi ile başlayan bir sürecin konu edilmesini gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda 'doğal taş', öz varlığında olan niteliksel özellikler doğrultusunda tasarım nesnesindeki kimliğine sahip olmaktadır. Fakat bu süreç, onun varlık kazandığı nesnede kendisinden beklenilen işlevi karşılaması durumuna kadar geçerlidir. Gelişmekte olan teknoloji, günümüzde doğal taş'ın betimleyici yapısının, bir kimliksizleştirme ve değersizleştirme girişimiyle karşı karşıya kalmasına neden olmaktadır. Belirtilen bu durum, doğal taş'ın günümüz için geçici bir zevk nesnesi gibi görülmesine ve dolayısıyla da kolay tüketilebilen bir malzeme olarak algılanmasına neden olmaktadır. Doğal taş'ın işlevine uygun olmayan yanlış kullanımı ve mekanlarda bir süs objesi tavrına maruz bırakılması, onun nitelendirildiği 'şey' üzerinde varlığını kaybetmesine neden olmaktadır. Geçmişteki örnekler üzerinden değerlendirildiğinde ise, doğal taşın işlevsel olarak doğru kullanımı, varlığını uzun süre koruyabilmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Dolayısıyla öznenin dikkat etmesi gereken şeyler, bu ipuçlarını doğru okumak, benimsemek ve yaratıcılığını da ortaya koyarak doğal taşın kimliğiyle estetik değerleri buluşturmaktır. Ancak o zaman doğal taş, tasarım nesnelerinde varlığını koruyabilir ve bu sayede onun üzerinde oluşturulan kimliksizleştirme girişimleri de engellenmiş olur. Doğal taşın mekandaki kimliğinin bu başlıklar üzerinden ele alınması ile; salt nesne kimliğinin tarihsel süreçte nasıl bir değişime uğradığı açıklanmakta olup, onun estetik açıdan nasıl değerlendirilmesi gerektiği ve öznenesne ilişkisinin hangi doğrultuda yeniden tanımlanabileceği amaç edinilmiştir.