Kentsel gerçekliğin imgesel yeniden üretimi: Piyalepaşa, İstanbul

Kapitalist değişim/gelişim süreçlerinin kendini yeniden üretmek için kurguladığıbasamaklardan en günceli, medya ve iletişim sistemleri ile üretim biçimlerini ve bu üretimin araçlarını dönüştürmektir. Bilişim Çağı olarak adlandırılan içinde bulunduğumuz dönemde iletişim teknolojilerinin gelişmesi ve medyanın yeni türlerinin hayatımıza girmesiyle görsellerin üretim ve dolanımı çok hızlanmıştır. Bunun bir sonucu olarak yeni bir gerçeklik anlayışından bahsetme ihtiyacı doğmuştur. Medya ve iletişim sistemlerinin kapitalist süreçlerde yarattığı değişim, kentsel mekanın keşfi ile kenti de hedef almıştır. Kent en güncel haliyle tüketimin mekanıdenilebilecek bir hale gelmiş, bu tüketim en sonunda kentin kendisinin de tüketilecekyeni bir ürün olarak üretilip vitrinlerde yerini almasını beraberinde getirmiştir. Kapitalist sistemler kendini yeniden üretmek için bu kez de medyayı kullanmakta, medyanın doğurduğu bir yapı olan Bilişim Çağı'nın dayattığı tüketim hızına erişmek için yine medyanın imkanlarından faydalanmakta, üretilen emtia medyanın bir aygıtı olan reklam yoluyla kitlelere ulaştırılmaktadır. Kentin fiziksel gerçekliğini üretmekgünümüz inşaa teknikleriyle ne kadar standartlaştırılmış ve hızlandırılmış olsa da halabilişim çağının gerektirdiği hıza erişememektedir. Yeniden üretilen mekan, henüz fiziksel gerçekliği yaratılmadan tüketicisiyle buluşmak için görsel imgeleri yaratılarakdolaşıma sokulur. Kapitalist gelişim süreçleri neticesinde yeniden üretilen gerçekliğininşaasında medyanın araçlarından biri olan reklam ve reklam dili kilit bir role sahiptir. Ağırlıklı görsel öğelerle kurulan bu dile günlük hayatının her yerinde maruz kalan bireyin imgelerin işaret ettiği kavramlara karşı geliştirdiği göz kusuru da sürecinsonsuz kez tekrarının bir sonucudur. Medya ve bilişim teknolojilerinin gelişmesiyalnızca kapitalist sistemin hızını, kültürünü ve yayılmasını etkileyerek onu yeniden üreten bir etmen değil aynı zamanda onun ürünlerini gerçekliğini yeniden üreten bir araçtır. Medyada ürünlere ait imgeler reklamlar aracılığıyla üretilip dolaşıma sokulur. Bu nedenle ürüne -bu araştırma kapsamında mekan- ait kodlanmış imgeleriçözümlemek için reklam görsellerini irdelemek gerekmektedir. Bu kapsamda araştırma, Piyalepaşa İstanbul projesi üzerinden bir anlatı kurarakgerçekliğin kentsel mekanda medya üzerinden yeniden üretilmesine dair imgesel bir okuma ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın hedefleri ise mekan'ınkapitalizm - medya - gerçeklik ile ilişkisini tartışmak ve kentsel mekanda gerçekliğinimgesel yeniden üretimi üzerine kavramsal bir çerçeve sunmak; kentsel mekana dairyeniden üretilen gerçekliği çözümlemek üzere temeli göstergebilime dayanan, görsel ve mekansal çözümlemeyi bir arada yürütmeye olanak veren bir yöntem oluşturmak;göstergebilim literatüründen faydalanarak Piyalepaşa İstanbul reklam filmi üzerinden bir imgesel çözümleme -ve anlamlandırma- ortaya koymak; ve çözümleme sonucunda ulaşılan imgeleri anlamlandırma yoluyla bir araya getirerek imgeler üzerinden yeniden üretilen kentsel mekan ve bu mekanların gerçekliğini tartışmaktır. Yukarıda belirtilen amaç çerçevesinde, 'Kentsel mekanın gerçekliği medya üzerinden hangi imgelerle yeniden üretilmektedir?' sorusuna yanıt arayan araştırma; giriş bölümü, kavramsal çerçevenin oluşturulması, yöntemin araştırma kapsamındayorumlanması, araştırmanın çıkış noktasını oluşturan projesinin derinlemesine incelenmesi, sonuç ve öneriler olmak üzere beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırma problemi, amacı, kapsamı ve soruları ve yönteminin ortaya koyulmasının ardından ikinci bölümde 'Kentsel mekan, medya ve imge güdümlükapitalist yeniden üretim süreçlerinden nasıl etkilenmektedir? sorusuna yanıt vermek üzere kentsel mekan-imge ve gerçeklik ekseninde araştırmanın kavramsal çerçevesi ortaya koyulmaktadır. Teknolojik süreçlerin kapitalist süreçlerde yarattığı dönüşümler ve bu durumun kentin yeniden üretimine etkileriyle ilgili literatür sunulmakta, bu süreçlerin sonucu olan yeni mekana dair imge ve gerçeklik tartışması yapılmaktadır. Üçüncü bölüm araştırmanın çıkış noktası olarak seçilen projeye dair imgeselokumanın nasıl bir yöntemle yapılacağına dair yöntemin oluşturulduğu bölümdür. Projeye dair imgelerin derinlemesine incelemesini yapmak için dilbilimsel birkökenden türeyen ve zaman içinde birçok disiplinde uygulamaları yapılangöstergebilimsel inceleme yöntemi kullanılmaktadır. Dilbilim kökenli bir yöntemolan; medya ve reklam incelemelerinde sıklıkla başvurulan bir yöntem olan göstergebilim ile hem projenin reklam görsellerindeki imgelerin hem de bir pseudo-dil olan mekandaki göstergelerin çözümlemesi yapılmaktadır. Öncelikle araştırmanın çıkış noktasını oluşturan Piyalepaşa İstanbul projesinin televizyon, sinemalar ve internet üzerinden dolaşıma sokulan reklam filmi, reklam panoları ve şantiye sahasıçevresinde görebileceğimiz reklam afişleri çözümlenmektedir. Bu görsellerin 'dilselve ikonsal' iletilerindeki 'düzanlam ve yananlamları' aranmaktadır. Görsellerdeki'dilsel ve ikonsal iletilerden' elde edilen kodların çözümü 'egemen ve muhalif okuma'yaklaşımlarıyla okunmakta, bunu yaparken de diğer kurgu anlatıları, mitler ve görsel kültür öğeleriyle metinlerarası ilişkiler kurularak imgeler anlamlandırılmaktadır. İkinci aşamada reklamı incelenen projesiyle yaratılan yeni mekan 'kentsel toplumsalgöstergebilim' literatüründeki sosyolojik ve kültürel çok anlamlılık prensibine sadık kalınarak incelenerek reklam görsellerinden elde edilen anlamlarla birlikte yenidenanlamlandırılmaktadır. Yaratılan yeni mekanın tüketim, kontrol ve disiplinaygıtlarının mekanları olduğu varsayımından hareketle yapılan bu araştırmadaimgelerin birinci gözden egemen ve muhalif okumaları ortaya konularak göz egemen toplumun göz kusurunun gözlüklü ve gözlüksüz deneyimleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Benzer çalışmalarda kullanılan matris oluşturma yöntemi yerine bu araştırmada temellendirilmiş kurama başvurulmuştur. Vakadan teoriyeanlamlandırarak gitmek, seçilen bir örneği derinlemesine inceleyerek teoriye atıfta bulunmak amaçlanmaktadır. Dördüncü bölümde, üçüncü bölümde detaylandırılan yöntem kullanılarak Piyalepaşa İstanbul projesine dair imgesel bir okuma yapılmaktadır. Projenin mekansal gerçekliğiinşaa edilmeden önce medyada dolaşıma sokulan reklam görselleri göstergebilimsel yöntemle incelenerek üzerine kurulduğu göstergeler belirlenmekte, daha sonra mekansal göstergebilimden faydalanılan inceleme yöntemi kullanılarak reklamlardanelde edilen imgelerin mekandaki imgelerde izi sürülmektedir. Son bölümde ise yeni üretilen mekanda kentsel gerçekliğin imgeler ve göstergeler üzerinden yaratımı kentsel tasarım disiplini kapsamında ele alınarak araştırma sonuçları ortaya koyulmakta ve öneriler geliştirilmektedir. Araştırma sonucunda kapitalist süreçlere kar sağlamak amacıyla yeniden üretilenmekana dair gerçekliğin medya eliyle yayılan imgelerle manipüle edildiğini söylemek mümkündür. Okuyucuya göre de farklılık göstermekle birlikte, bilinçli bakan bir gözkent parçalarına dair reklamlarda sunulan imgelerle yeni mekanın inşaasından sonra ortaya çıkan mekana dair imgelerin birbiri ile örtüşmediği görülmektedir. İdeolojiningerçekliği saptırmadaki en etkin araçlarından biri olan medya/reklamlar aracılığıylasilbaştan yeniden yazılmak istenen mekanlara dair yeni imgelerin kurulmasındansorumludur. Kentsel mekana dair gerçekliğin yeniden oluşturulması, göz ardı edilmek istenen sosyal, ekonomik ve tarihsel boyutların yok edilip, yerine ideolojiningörmek/göstermek istediği imgelerin koyulması pratiği olarak tanımlanabilir. Piyalepaşa İstanbul projesinin reklamlarında beş temel kavrama rastlanmaktadır. Bunlar reklamın dilsel iletisinden gelen ve ikonsal iletilerinde de tekrar eden yeniden üretim, semt, eskilik ve literatürden elde edilen bakış açısıyla yapılan muhalif okumaokumadan elde edilen tüketim ve kontrol kavramlarıdır. Bu kavramların mekanın fiziksel, sosyal ve gündelik hayatında izi sürüldüğünde terazinin tüketim ve kontrol kavramlarının ağır bastığı görülmektedir. Kentsel gerçekliği yeniden üretme pratiğinin fiziksel mekan ve reklam imgeleriyaratımının bir toplamı olduğu günümüz göz merkezci toplumunu için gözardı edilemez bir gerçektir. Araştırma bu anlamda görsel bombardımanı altında yaşayarakgerçekliğe karşı göz kusuru geliştiren günümüz toplumunun ideolojik kontrol mekanizmalarıyla yaratılan yeni mekana dair gerçekliği görmesini sağlayacak birgözlük olarak ortaya koyulmaktadır. Kentsel mekanın bu bütünlüğün bir sonucu olarak irdelenmesi mekandan çıkarılan anlamların gerçeklikle ilişkisinde daha objektif bakış açılarının ortaya çıkmasına imkan vereceği düşünülmektedir.