Gerilim ve refleks alanı olarak kamusal mekan tasarımı

Günümüz kentlerinin gündelik yaşamı ve kamusal karakteri, birçok farklı ve çeşitli toplumsal, kültürel ve ekonomik girdilerle ve bu girdiler arasındaki karmaşık ilişkilerle belirlenmektedir. Bunların yanında, söz konusu kentin gündelik hayatının geçtiği kamusal mekanların nasıl tasarlandığı, bu alanların kentsel yaşamı nasıl çevrelediği de önemli bir faktör olarak belirginleşmekte ve bu bağlamda, kamusal alanların nasıl bir tasarım yaklaşımıyla ele alındığının, kentlerin sosyal yaşantıları ile nasıl ilişkiler kurulduğunun incelenmesi de yüksek potansiyelli bir araştırma alanı olarak öne çıkmaktadır. Bu tez çalışması kapsamında, kenti şekillendiren temel girdiler bağlamında günümüz kamusal mekan tasarım eğilimlerinin incelenmesi üzerinde durulmaktadır. Söz konusu tasarım eğilimleri özellikle kamusal ortamda görülen tartışmalı konular üzerinden ve otorite-birey ilişkilerindeki olası çatışmalar çerçevesinden ele alınmakta ve bu doğrultuda, kamusal alanda tanımlanabilecek problemlerin güncel kamusal mekan tasarım pratiklerine nasıl yansıdığı sorusu derinlemesine irdelenmektedir. Çalışmanın amacı, güncel kamusal mekan tasarım yaklaşımlarının incelenebilmesi için kuramsal bir altlığın oluşturulması, daha sonra da bu altlık yardımıyla bir okumanın kamusal alan kavramı içerisinde örneklendirilmesi olarak özetlenebilir. Tez içerisinde güncel kamusal mekan tasarım eğilimleri, çalışma boyunca üretilen ve kendi özgün anlamları ve ilişkilerine sahip kavramlar yardımıyla irdelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde kentsel mekanda birey ve otoritenin kenti şekillendirme arzularını ve bu arzuların olası çatışmalarını temsil eden 'etki' ve 'tepki' kavramlarından yola çıkılarak 'gerilim' ve 'refleks' kavramları ortaya konulmuştur. Böylece 'gerilim ve refleks' alanı olarak kamusal mekan tasarımı tanıtılmakta ve söz konusu kuramsal altlık elde edilmektedir. Öncelikle kentsel mekanı şekillendirme olanaklarına sahip otorite unsurlarının kenti düzenleme ve denetleme çabaları 'etki' kavramı içinde ele alınmaktadır. Bu çabaların karşısında yer alan, yaratıcılık dahilinde kentsel yaşamda değişimi arzulayan girişimler ise 'tepki' kavramı dahilinde irdelenmektedir. Kenti şekillendirme arzularının olası zıtlıkları ve çatışmaları 'gerilim' kavramıyla, bu 'gerilim'lere yöneltilen tasarım yaklaşımları ise 'refleks' kavramıyla incelenmektedir. Bu kavramlar yardımıyla yapılan okumalara göre, kamusal mekanı şekillendirmek için gösterilen her türlü tasarım çabası, kamusal alanda gözlemlenebilen 'gerilim'lere o ya da bu şekilde yanıt vermektedir. Bu yanıtlar kentsel mekanda 'etki' dahilinde kamusallığı düzenleme ve baskılama eğilimini ya da bu eğilimlerin karşısında konumlanan 'tepki' yaklaşımlarını ifade edebilmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise, oluşturulan kuramsal çerçeve doğrultusunda iki adet güncel 'gerilim' alanı seçilerek bu alanla ilgili tasarım yaklaşımları üzerinde durulmuş ve örnek uygulamalar yardımıyla detaylı analizler yapılmıştır. Bu alanlar ise 'ortaklık ve anıtsallık' ekseninde ve 'yürüme deneyimi' ekseninde kamusal mekan tasarımı olarak belirlenmiştir. Kamusal mekanda toplanma eylemi ve meydan tipolojileriyle doğrudan bağlantılı 'ortaklık ve anıtsallık' alt başlığında, meydan tipolojilerinde süregelen anıtsallık üzerinden mekanı kurma eğilimleri, değişen 'ortaklık' tanımları üzerinden sorunlaştırılmıştır. 'Yürüme deneyimi' ile ilgili olarak ise, kentin sokaklarında özel alan ve kamusal alan sınırları üzerine 'kapanma' kavramının açılımları üzerinden gidilmektedir. İki alan için de örnek uygulamalar aracılığıyla karşılaştırmalar ve analizler üretilmekte ve görselleştirilerek ifade edilmiştir.