Türkiye'de mimarlık bürolarında kalite yönetimi uygulamalarının irdelenmesi

19. yüzyılın sonlarındaki değişime damgasını vuran 'Sanayi Devrimi', 20. Yüzyılın bu son dönemlerinde artık yerini 'Enformasyon Toplumu' adı verilen yepyeni bir döneme bırakmaktadır. Yirmi birinci yüzyıla adım adım yaklaştığımız bu dönemle birlikte dünyamız, hızlı bir değişim ve gelişim sürecine girmiştir. Dünyada hızla gelişen rekabet, teknolojik gelişmeler, haberleşme ve iletişim sistemleri, serbest pazar ekonomisinin yaygınlaşması, uluslararası ticarette korunmanın azalması dünyayı tek bir pazara doğru götürmektedir. Mesafeler kısalmakta, ulusal rekabetin yerini küresel rekabet almaktadır. Küresel rekabet ortamında ayakta kalabilmek, uluslararası düzeyde üretim yapabilmek ve hizmet verebilmek, şirketleri yeni arayışlara ve yöntemlere zorlamaktadır. Teknolojik gelişmelerin dinamiği ile başlayan bu hızlı değişim, şirket kültürlerinde, yönetim ve organizasyon yapılarında kısaca işin örgütlenişinde değişikliklere neden olmaktadır. Dünyadaki bu gelişmelerin neden olduğu değişim ihtiyacı şirketlerin yeni yönetim anlayışı olan 'Toplam Kalite Yönetimi' ve toplam kaliteye ulaşmada önemli bir araç olan ISO 9000 Kalite Güvence Sistemi'ne geçmelerine neden olmuştur. Tüm endüstriler küreselleşme sürecine paralel olarak hızla yeni bir yapılanma içerisine girerek Toplam Kalite Yönetimi felsefesini benimsemekte ve ISO 9000 Kalite Güvence Sistemine geçmektedirler. İnşaat endüstrisinde de kalite yönetimi uygulamasına geçen üretim firmalarının sayısı hızla artarken, tasarım disiplinleri bu gelişmelerin gerisinde kalmaktadır. Bu doğrultuda çalışmanın kapsamı, mimarlık bürolarının Kalite Yönetimi konusundaki gelişmelerin gerisinde kalmasının nedenleri ve ISO 9000 Kalite Güvence Sisteminin mimarlık bürolannın işleyişine uygunluğunun yapılan saha çalışmaları ile desteklenerek irdelenmesi olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, bu çalışmada yeni yönetim kavram ve tekniklerin başında yer alan Toplam Kalite Yönetimi ve ISO 9000 Kalite Güvence Sistemi'nin mimarlık bürolan için dünyadaki gelişmelere ayak uydurabilmenin ve ayakta kalabilmenin önemli bir yolu olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışma, belirlenen hedefi ve kapsamı doğrultusunda şu şekilde gelişmektedir Bilişim ve iletişim bizi, son yirmi yıldır daha önceden yaşanmamış bir küresel gerçeklik ile karşı karşıya getiren, hızlı dönüşümlere katkıda bulunmaktadır. Bilgi teknolojisinin ve bilişim altyapısının gelişmesi, bilgi aktanmının ve akışının hızlanmasıyla, iletişim ve ulaşımdaki gelişmeler sonucunda ortaya çıkan bilgi toplumu ve küreselleşme olgularının dünya çapında meydana getirdikleri değişiklikler ve etkileri çalışmanın birinci bölümünde aktarılmaktadır. Bu bölümde, yeni iletişim ve enformasyon teknolojilerinin ve küreselleşme sürecinin ekonomik sistem ve toplumsal sistem üzerindeki etkileri ile birlikte, yönetim ve organizasyon yapılarında neden olduklan değişim ihtiyacı üzerinde durulmaktadır. vuBilgi teknolojilerinde meydana gelen hızlı gelişmelerin ve küreselleşme sürecinin yönetim ve organizasyon yapılan üzerindeki etkileri, yönetim ve organizasyonun tanımı, günümüze kadar geçirdiği dönemler ve gelecekte göstereceği özellikler ile ikinci bölümde aktarılmaktadır. Bu gelişmelere bağlı olarak, bu bölümde Toplam Kalite Yönetimi'nin modern sonrası çağdaş yönetim kavram ve uygulamalan içerisindeki yeri tespit edilmeye çalışılmaktadır. Modern sonrası yönetim kavram ve uygulamalannın başında gelen Toplam Kalite anlayışı ve Toplam Kalite Yönetimi kavramı; kalitenin tanımı, kalitenin tarihçesi, TKY'nin tanımı, TKY ilkeleri, gurulannın tanımlamaları ve ilkeleriyle çalışmanın üçüncü bölümünde aktarılmaktadır. Toplam kaliteye ulaşmada önemli bir araç olan ISO 9000 Kalite Güvence Sistemi; kalite güvence sisteminin tanımı, özellikleri, amaçlan ve yararlan, modelleri ve standartlan ile dördüncü bölümde tanımlanmaya çalışılmaktadır. Aynca daha önceki bölümle ilişkilendirilerek, TKY ve ISO 9000 Kalite Güvence Sistemi arasındaki farklılıklar ortaya konulmaktadır. Çalışmanın kapsamının Türkiye'deki işletmeleri içermesi nedeniyle, Toplam Kalite Yönetimi ve ISO 9000 Kalite Güvence Sistemi'nin uygulamalannda Türkiye'deki işletmelerde karşılaşılan güçlükler, güncel araştırmalar doğrultusunda bu bölümde aktarılmaktadır. Bu bulgulann aktarılmasındaki amaç, ileriki bölümlerde Türkiye'deki mimari bürolarda kalite yönetimi uygulamalannda karşılaşılan sorunlann diğer işletmelerde karşılaşılan güçlükler ile ilişkilendirilebilmesidir. İletişim ve enformasyon teknolojilerindeki gelişmelere bağlı olarak ortaya çıkan yönetim ve organizasyon yapılarında değişim ihtiyacı, genel olarak tüm endüstrileri kapsayacak şekilde ilk dört bölümde aktarılmaktadır. Bu bölümlerde tüm endüstrileri içeren bir yaklaşım izlenmesinin nedeni, TKY ve ISO 9000 Kalite Güvence Sistemleri'nin ortaya çıkış sebeplerini çok geniş bir bakış açısıyla irdeleyip genel bir çerçeve çizebilmektir. Bu bölüme kadar yapılan genellemeden yola çıkılarak, tüm dünyayı etkisine alan gelişmelerin tasarım disiplinleri üzerindeki etkileri beşinci bölümde yer almaktadır. Çalışmanın başlangıcından beri sözü edilen bu gelişmeler sistematik hale getirilerek belirli başlıklar altında toplanmış, ileriki bölümlerde de saha çalışmalarında incelenen bürolar bu başlıklar altında irdelenmiştir. Bunlar İletişim ve enformasyon teknolojisindeki gelişmeler Globalleşen ve sürekli değişen bir dış çevrenin oluşması Değişen Kullanıcı İstekleri Bilgi ve İnsan Unsuru Eğitim düzeyi ve beklentileri yükselen personel yapısı Bu bölümde aynca mimarlık bürolannın özellikleri; projenin nitelikleri, değişen piyasa koşullan, grup içi ve gruplar arası ilişkiler, örgütsel özellikler başlıkları altında incelenmektedir. Mimari bürolann gösterdikleri özelliklere değinilmesinin nedeni, diğer endüstrilerden farklı olarak gösterdikleri niteliklerin kalite yönetimi uygulamaları üzerindeki etkilerinin saptanabilmesidir. Mimarlık bürolannın dünyadaki gelişmelerin etkisi ile günümüzde gösterdikleri özelliklerinin aktarılmasından sonra, altıncı bölümde çalışmanın hedefine paralel olarak mimarlık bürolan ile gerçekleştirilen görüşmeler aktanlmaktadır. Bu bölümde hedef, Türkiye'de ISO 9000 Kalite Güvence Sistemi'ni uygulayan iki mimarlık bürosu ve bu sistemi uygulamayan bir başka büro ile yapılan saha çalışmalanyla sistemin uygulanabilirliği ve gerekliliğinin irdelenmesidir. Bu bölümde ilk olarak mimari bürolar ile gerçekleştirlen saha çalışmalannda izlenilen metod aktanlmaktadır. Daha sonra yapılan saha çalışmalan ve elde edilen bulgulara yer verilmektedir. vuıSaha çalışmalarında ISO 9000 Kalite Güvence Sistemi'ni uygulamakta olan Era Mimarlık, Mühendislik ve Danışmanlık Firması ve Tabanlıoğlu Mimarlık ve Danışmanlık Firması ile görüşülmüştür. ISO 9000 Kalite Güvence Sistemi'ni uygulamayan büro olarak da Cengiz Bektaş Mimarlık Bürosu seçilmiştir. Saha çalışmalarının sonunda ISO 9000 Kalite Güvence Standartlan'nı uygulamakta olan Era ve Tabanlıoğlu Firmalan'nın karşılaştırmalanna yer verilerek, ISO 9000 Kalite Güvence Sistemi'nin mimari bürolarda uygulanma kriterleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu bölümde son olarak Cengiz Bektaş Mimarlık Bürosu'nun kalite yönetimi açısından irdelenmesine yer verilmiştir. Sonuç Bölümünde, saha çalışmalan yapılan mimari büroların, 21. Yüzyılda küresel rekabet ortamında dünyadaki gelişmelere paralel olarak belirlenen beş kriter altında gösterdikleri özellikler belirlenmektedir. Buna bağlı olarak, Türkiye'de mimarlık bürolarının küreselleşme süreci içerisinde, uluslararası platformda rekabette üstünlük sağlamak amacıyla gereksinim duyduktan yeni organizasyonel düzenlemelere ve yönetsel değişimlere ne ölçüde adapte olabildikleri ve bu adaptasyon için TKY ve ISO 9000'in bir çıkış yolu olup olmadığı irdelenmektedir. Tüm bu belirlemelerden sonra çalışmanın hedefine yönelik olarak sonuçlar ve çözümler sunularak çalışma tamamlanmaktadır. IX