İstanbul'da kentsel dönüşüm süreci ve uygulanabilirliğin irdelenmesi: Sütlüce mahallesi örneği

Kentsel dönüşüm, Dünyada ve Türkiye'de sağlıksızlaşmış veya köhneleşmişyapıların sağlıklaştırılması ve yeniden topluma kazandırılması amacıyla gündeme alınan bir konudur. Genel itibariyle kentsel dönüşüm, doğal afetler, savaşlar veya plansız göçler sebebiyle ortaya çıkmıştır. Dünya'da ilk kentsel dönüşümün sanayi ile çıkması, Türkiye'de ise; II. Dünya Savaşı sonrası sonrasında ortaya çıkması buna bir kanıttır. Bu çalışmada, tümdengelim anlayışıyla dünyadan başlayarak İstanbul'daki bir mahalleye başka bir deyişle; yukardan aşağıya yapılan kentsel dönüşüm uygulamaları ve bu uygulamaların etkileri incelenmektedir. İncelemeler öncesinde literatür bilgilertaranarak kentsel dönüşüm kavramını ve hangi amaçla ortaya çıktığı, neden ihtiyaç duyulduğu titizlikle aktarılmaktadır. Çalışmanın amacı; evrensel kentsel dönüşüm projeleri ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan kentsel dönüşüm projeleri arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları ortaya çıkarmaktır. Ayrıca her bölgenin kendi özel dinamikleri dikkate alınarak kentsel dönüşümün yapılıp yapılmadığı da sorgulanmaktadır. Bu sorgulama ile İstanbul'da kentsel dönüşüm amacıyla farklı bölgelerde yapılan toplu konutların hangi amaçla ve bölgeye özel mi araştırılmaktadır. Bu kapsamda 'Her bölgeye farklı kentsel dönüşüm projesi uygulanmalı mı?'' sorusuna da cevap aranmaktadır. Bu amaçla; yıllar süren ve birkaç kere imar planı iptaline gidenSütlüce Kentsel Dönüşüm projesi ele alınmaktadır. Tez çalışması 5 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; araştırmanın amacı, yöntemi ve literatür özeti aktarılmıştır. İkinci bölümde; kavramsal bilgilere yer verilmiştir. TOKİ ve Kentsel Dönüşümkavramlarının farklı yazarlar tarafından nasıl tanımlandığı, süreçleri, boyutları, tarihçeleri ve konuta olan ihtiyaç açıklanmaktadır. Üçüncü bölümde; öncelikle dünyada ve Türkiye'de yapılan kentsel dönüşüm projeleri incelenmektedir. Türkiye'deki kentsel dönüşüm projeleri seçilirken TOKİ uygulamalarının yapıldığı projeler olmasına dikkat edilmektedir. Sonrasında İstanbul'dan örnekler verilmektedir Bu şekilde alan çalışması öncesi TOKİ tarafından yapılan kentsel dönüşüm örneklerine değinilmektedir. Tüm örnekler, proje öncesi ve sonrası olacak şekilde ortak tablo ile değerlendirilmektedir. Dördüncü bölümde; alan çalışması olan Sütlüce Bölgesi incelenmektedir. Bölgenin tarihçesi, konumu, yapı özellikleri, mülk sahipleri açıklanmaktadır. Yapılan kentsel dönüşüm projesinin mimari özellikleri, yapılan hesaplamaların ve hesaplanandonatılarının uygulanmış olup olmaması da açıklanmaktadır. Beşinci bölümde; sonuçlar bölümü yer almaktadır. Tez kapsamında açıklanan tüm kentsel dönüşüm örneklerinin olduğu ortak tablo üzerinde TOKİ tarafından yürütülen projelerin proje öncesi ve sonrasındaki sonuçları yer almaktadır. Ayrıca; kullanıcılar, mekan-mimari plan, toplum, sosyal alanlar-rekreasyon alanlar ve ekonomik değer açısından Sütlüce kentsel dönüşüm projesinin uygulanabilirliği irdelenmektedir. Bu şekilde ''kentsel dönüşümün uygulanabilirliği '' de detaylı açıklanmaktadır. Tezde, Türkiye'den ve İstanbul'dan birçok örnek verilerek öncelikle; insan ihtiyaçları için ortaya çıkan dönüşüm kavramının zamanla rant amaçlı geliştiği ve bölgeihtiyaçları dikkate alınmadan uygulandığı görülmektedir. Kentsel dönüşüm uygulamalarında bölgenin tarihi dokusu, silüeti, kullanıcıları, sosyal ve kültürel yapıları ve ihtiyaçları belirlenmelidir. Yapılan bu araştırma sonrasında tasarım, mimari plan ve hesaplamalar yapılarak proje belirlenmelidir. Ancak; bu araştırmaların yapılsa dahi ne kadar dikkate alındığı hem Türkiye'de hem İstanbul'da yapılan kentsel dönüşümörneklerinde sorgulanmaktadır. Kentsel dönüşüm projeleri oluşturulurken; bölgenin demografik, sosyal, toplumsal, ekonomik vb. tüm kriterleri incelenmeli ve bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Aksi takdirde; kentsel dönüşümün amacına hizmet edilmedensadece; rant amaçlı yapılan binalar ve mevcut bina sayısı arttırılan şehirler oluşacaktır.