Afet sonrası acil ve geçici barınak ihtiyacının karşılanmasına yönelik bir araştırma

Afetler, insanoğlunun kaçıramadığı doğal olgular olarak insanlık tarihinin her döneminde toplumların yaşamlarını etkilemiş ve belirlemiştir. Günümüzün tüm teknolojik gelişmişlik düzeyine karşın afetler, değişik türleriyle, toplumların yaşamlarını etkilemeye devam etmektedirler. Afetlerden sakınmanın en gerçekçi yolu, afetler oluşmadan önce sürdürülecek gözlemler ve bilimsel çalışmalar doğrultusunda, doğru yerleşim kararlarının verilmesinden ve sağlıklı bir planlamanın yürütülmesinden geçmektedir. Deprem, Türkiye'de periyodik olarak karşılaşılan, insanların yaşam ortamlarında en fazla hasara yol açan ve can kaybına neden olan doğal afetlerin en etkilisidir. Türkiye'de yerleşim alanlarını etkileyen depremlerin bu kadar büyük oranda can ve mal kaybına yol açmasının temelinde; depremlerin doğal bir olgu olarak değil, 'kader' olarak algılanmış olması ve gerekli bilimsel yaklaşımları içeren önlemlerin alınmaması, olası afetler öncesinde yapılması gerekli projelendirme hizmetlerinin kurumsallaşmamış olması ve toplumun uzmanlık hizmetlerinden yeterince yararlanamaması yer almaktadır. Ülkemizdeki yerleşim bölgelerinin büyük bölümünün depreme duyarlı alanlarda konumlanmış olması, bu bölgelerde yer alan yapıların çoğunun teknik özelliklerinin depreme dayanıklılık açısından yeterli olmadıkları ve büyük boyutlu depremler sonrasında yapılarda büyük hasarların ortaya çıkmasının kaçınılmazlığı bilinen gerçeklerdir. Bu nedenle, acil durumlarla baş etmek için hazırlıklı olmak, afet senaryolarına göre önlem almak gerekmekte ve insanların acil ve geçici barınma ihtiyacını karşılayabilecek, hızlı kurulabilen yüksek nitelikli barınakların hazır bulundurulması gerekmektedir. Bu tez çalışmasında, tüm afet türleri için geçerli olmakla beraber, özellikle deprem afeti sonrasında ortaya çıkan en büyük sorunlardan biri olan, afet sonrasıIV yardım süreçlerinden ilk yardım ve rehabilitasyon aşamalarındaki, acil ve geçici barınma gereksiniminin karşılanmasına yönelik olarak planlama ve tasarım ölçütlerinin oluşturulması, bu kriterler ışığında acil ve geçici barınak türlerinin değerlendirilerek afet sonrası sürdürülmekte olan çabalara katkıda bulunulması amaçlanmaktadır. Çalışma 5 bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, çalışmada irdelenen sorun tanımlanmakta, önemi ve ele alınış biçimi vurgulanmakta, yararlanılan kaynaklar ve çalışmalar değerlendirilmektedir. İkinci bölümde, 'afet' teriminin değişik tanımlamaları yapılmakta, afet sonrası ortaya çıkan en önemli sorun olan 'afet sonrası barınma' ve afetzedelerin barındırılmasına yönelik senaryolara değinilmektedir. Üç aşamada ele alınan barınma sorununun ilk yardım, rehabilitasyon, yeniden yapım aşamaları açıklanmakta, ilk yardım ve rehabilitasyon aşamalarındaki barınma ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Üçüncü bölümde, afet sonrası acil ve geçici barınak yerleşimlerinin yer seçimi kararlarına ve planlama ana ilkelerine geniş bir yer verilerek değinilmektedir. Dördüncü bölümde, acil barınaklarla ilgili olarak, acil barınak tanımına, çadır tiplerine ve teknik özelliklerine, acil barınakların değerlendirme ölçütlerine, çadır örtü malzemesinin tip ve özelliklerine, acil barınak örneklerinin değerlendirilmesi kapsamında değişik çadır örneklerine ve bunların teknik özelliklerine yer verilmektedir. Geçici barınaklarla ilgili olarak ise, geçici barınak tanımına, üretim seçeneklerine, değerlendirme ölçütlerine ve son olarak geçici barınak örneklerinin değerlendirilmesi kapsamında çeşitli geçici barınak tiplerine ve teknik özelliklerine yer verilmektir. Ayrıca, 1999 depremleri sonucunda, ilk yardan ve rehabilitasyon aşamalarındaki barınma ile ilgili yaşanılan olumsuzluklara da değinilerek, acil ve geçici barınak örnekleri, ülkemiz açısından değerlendirilmektedir. Çalışmanın son bölümünü oluşturan sonuç kısmında, acil ve geçici barınak örnekleri, 1999 Marmara Depremi örneğinde ve Türkiye koşullarında tekrar irdelenerek geleceğe yönelik önlemler alınmasında geçerli olacak öneriler oluşturulmuştur.