Mudanya'da 1923 mübadelesi ile yaşanan ve günümüze kadar olan fiziksel ve mekansal değişimin irdelenmesi

Günümüzdeki insan; mekan içinde veya bir yerde kendini ait hissetme ihtiyacı duyar. Kendi yaşam alanını, çalışma hayatını veya yaşam rutinini isteğine göre şekillendirip kendine bir dünya yaratır ve orada güvende, huzurlu olduğunu hisseder. Gerek kültürleri, gerekse coğrafi koşullar vb. özelliklerden dolayı göçebe hayatı benimseyen insanlar için hareket halinde olmak daimi bir durumdur. Günümüzde 'göç' kavramı insanların savaş, politik, doğal afetler gibi zorunlu nedenler dışında iş tercihi, ekonomik, ailevi, eğitim vb. sebeplerle gerçekleşmektedir. Tarihsellik içinde ülkemize bakıldığında Osmanlı Devleti'nin çöküşü ve Cumhuriyet'in kurulması ile savaş döneminde ve sonrasında devlet politikaları gereği ülkede büyük göç dalgaları yaşanmıştır. Savaş ve antlaşma gibi siyasi durumlarda uygulanan göç politikası, uzun süren savaş sonucu savaşa katılan devletlerin nüfusunun düşmesi, işgücünün de kesintiye uğraması ile maddi-manevi kayıplar gibi olumsuz sorunlara çözüm niteliği taşımaktadır. Türkiye'de göç politikası, Kurtuluş Savaşı sonunda, ilk olarak Lozan Antlaşması'nda konuşulan ve kabul edilen maddeler gereğince de gerçekleştiren sosyal ve fiziksel açıdan köklü bir değişim olan zorunlu göç olarak uygulanmıştır. Yunanistan ile yapılan bir anlaşma sonucu uygulanan ve her iki ülke için de farklı bir dönemin başlangıcı sayılan mübadele için Türkiye'de iskan yerleri oluşturulmuş ve bu iskan yerlerinden biri Bursa kenti olmuştur. Hem coğrafi hem de yaşayan gayrimüslim nüfusun yoğunluğu itibari ile önemli noktada bulunmasının yanında; dönemin liman kenti olarak anılan Bursa'nın Mudanya limanına göçmenler gemilerle getirilmiş, buradan ülkenin farklı bölgelerine aktarılmıştır. Bu arada bu ilçeye de birçok mübadil yerleştirilmiştir. Yapılan bu büyük nüfus değişiminin etkileri her iki ülkede de sosyo-kültürel alanda köklü bir değişime sebep olduğu gibi, bu değişim fiziksel yapılı çevreyi büyük ölçüde etkilemiş, insanların gündelik yaşamlarını geçirdikleri konutlara da yansımıştır. Tezde amaçlanan Mudanya kentsel sit alanı içinde yer alan mübadil mahallesi olarak da anılan Mütareke ve Halitpaşa Mahalleleri'nde 1923 Mübadelesi sonrasından bugüne kadar yaşanan sosyo-kültürel ve mekansal değişimi incelemektir. Tezin giriş bölümünde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi anlatılmaktadır. İkinci bölümde; tezin kavramsal strüktürü oluşturularak göç, konut, kültür, kimlik, bellek ve koruma kavramları tanımlanıp, birbirleri ile ilgili ilişkileri üzerine değerlendirme yapılmaktadır. Üçüncü bölümde; tarihi Bursa kentinin tarihçesi incelenerek; Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemleri ve Türkiye'nin ilk yılları arasındaki mübadele konusu, süreci, etkileri incelenip, iskan yerlerinden biri olan Bursa kentinin Mudanya ilçesinin o dönemdeki önemi ve mübadillerin yerleştiği, ve günümüze kadar en sağlıklı şekilde hayatta kalan mahallelerden olan Mütareke ve Halitpaşa Mahalleleri irdelenmektedir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise belirlenen yöntem dahilinde çalışma alanı ele alınarak Mütareke ve Mahalleleri'nin demografik, mimari ve sosyo-kültürel özellikleri irdelenerek, yapılacak tespitlerle konut, kullanıcı ve mahalle ilişkisi konunun özüne yönelik değerlendirilmekte; yapılan alan çalışmalarından elde edilen veriler grafikler haline getirilip anlatım kolaylığı sağlanarak, anket ve plan krokilerinin değerlendirilmesi yapılmaktadır. Son bölüm olan sonuç ve öneriler kısmında çalışmanın kısa bir özeti ile birlikte Mudanya konutlarında tarihten günümüze taşınan özellikler ve zaman içinde yaşanan değişiklikler kısaca özetlenerek değerlendirilmekte, mevcuttaki durumların tespitleri ile alana ve geleceğe ilişkin öngörüler yer almaktadır.