Küçük ölçekli kentsel ekonomi ve kentsel biçim ilişkisi

Bu tez çalışmasında küçük ölçekli kentsel ekonomi ve kentsel biçim ilişkisi incelenmektedir. Kentte bloğun özel mekanı 'konut' ve kentsel kamusal mekanlar arasındaki geçişte varlıkları ile kentte önemli çeşitlilik üreticilerinden olan küçük ölçekli ekonomik aktiviteler, kentlerin kamusallığını olumlu yönde etkileyerek, yaşanabilir, sürdürülebilir ve nitelikli kentsel çevreler üretilmesine katkıda bulunurlar. Ancak son yıllarda kentlerimizde gerçekleşen büyük yapım operasyonları sonucunda üretilen fiziksel çevre incelendiğinde, üst ölçekli bütünsellikten yoksun bir şekilde, salt niceliksel ölçütler bağlamında ele alınan ve farklı kentsel kullanımları dışlayan blokların kendi içlerinde kapalı bir sistem olarak örgütlendikleri ve kentin zemin kotunda çeşitliliğin ve ekonomik aktivitenin mekanı olan kamusal alanların yerini büyük tanımsız yeşil alanların aldığı görülmektedir. Bu nedenle kentsel blok, küçük ölçekli ekonomik aktivite ve kamusal alan ilişkisinin vurgulanması, nitelikli kentsel çevreler üretiminde yol gösterici olması açısından önemli bir noktadır. Çalışmanın amacı, küçük ölçekli kentsel ekonomi ve kentsel biçim ilişkisinin parsel ölçeğinden kent ölçeğine kadar kentin fiziksel yapısına etkisini anlamaya çalışmaktır. Bu kapsamda, çalışma literatür taranması ve alan çalışması yöntemiyle elde edilen veriyi yeniden değerlendirerek, kentsel biçim ve küçük ölçekli ekonomi ilişkisinin kurulmasında gerekli olan ilkelerin ortaya konmasını hedeflemiştir. Çalışma kapsamında öncelikle küçük ölçekli kentsel ekonomi ve kentsel biçim ilişkisi ele alınmıştır. Çağdaş kent söyleminde önemli bir yer tutan kentsellik kavramı, kentsel mekanın biçimlenmesine ilişkin temel öğelerin fiziksel yapıları ve küçük ölçekli kentsel ekonomiler ve kentsel mekan ilişkisi incelenmiştir. İkinci bölümde ise farklı yapılaşma düzenine sahip yerleşim alanları ele alınarak, küçük ölçekli ekonomik aktivite ve kentsel biçim ilişkileri analiz edilecektir. Bu alanlar Kadıköy ilçe sınırları içerisinde yer alan Caferağa ve Ataşehir ilçesinin batısında yer alan Batı Ataşehir olarak belirlenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise literatür taranması ve alan çalışması yöntemiyle elde edilen veriler yeniden değerlendirilerek, küçük ölçekli kentsel ekonomi ve kentsel biçim ilişkisinin kurulmasında gerekli ilkeler ortaya konmuştur. Çalışmada küçük ölçekli kentsel ekonomi ve kentsel biçim ilişkisinin parsel ölçeğinden kent ölçeğine kadar kentin fiziksel yapısına etkisini anlamaya çalışmaktır. Bu kapsamda, çalışma literatür taranması ve alan çalışması yöntemiyle edilen veriyi yeniden değerlendirerek, kentsel biçim ve küçük ölçekli ekonomi ilişkisinin kurulmasında gerekli olan ilkelerin ortaya konmasını hedeflemiştir. Jane Jacobs kentin fiziksel yapısı ve kentsel ekonomi arasındaki ilişkiden bahseden ilk yazarlardan biridir. 1969 yılında yazdığı 'Kentlerin Ekonomisi' adlı kitapta asıl şehri, ekonomik yeniliklerin yeri ve itici gücü olarak tarif eder ve şehirlerin kırsal gelişme dahil olmak üzere ekonomik gelişme ve yayılma için birincil gereklilik olduğunu belirtir. Şehrin organize edilme şekli hakkında; 'Şehirlerin elverişsiz ve pratik olmayışına rağmen ekomik değeri olduğunu kastetmiyorum; bilakis onlar elverişsiz ve pratik değil.' diyerek bir taraftan 1960'lı yıllarda geçerli olan ve hedef odaklı, kolayca uygulanabilir politikalarını gerçekleştirmek amacı ile çalışma, yaşama, trafik, rekreasyon fonksiyonlarının ayrımını savunan genel kentsel planlama fikirlerini eleştirir.20. yüzyılda güncel kentsel meselelere yanıt olarak yalnızca sosyal, kültürel ve hijyenik meselelerin ele alınmasıyla birlikte geliştirilen modernist kentsel modeller incelendiğinde, kentsel bir doku oluşturmaktan uzak ve kentsel açık alanları tanımlama kabiliyetinden yoksun, tekrara dayalı bir blok tipolojisi ile karşılaşılmaktadır. Bu dönemde üretilen kentsel çevreler incelendiğinde, kentsel mekanın sosyal ve fiziksel niteliğine zarar verdiği düşünülen küçük ölçekli kentsel ekonominin konut yerleşimlerinin temel elemanı kentsel bloğu biçimlendiren eleman olan bloktan uzaklaştığı görülmektedir. Farklı kentsel kullanımları dışlayan konut bloklarının kendi içlerinde kapalı bir sistem olarak örüntülü ve örüntüsüz örgütlenmeleri, kentin zemin kotunda çeşitliliğin ve ekonomik aktivitenin mekanı olan kamusal alanların yerini büyük tanımsız yeşil alanların almasına yol açmıştır. Oysa göz hizasında kentte bloğun özel mekanı 'konut' ve kentsel kamusal mekanlar arasındaki geçişte varlıkları ile kentte önemli çeşitlilik üreticilerinden olan küçük ölçekli ekonomik aktiviteler, kentlerin kamusallığını olumlu yönde etkileyerek, yaşanabilir, sürdürülebilir ve nitelikli kentsel çevreler üretilmesine katkıda bulunurlar. Çalışmanın temel hedefi küçük ölçekli kentsel ekonomi ve kentsel biçim ilişkisinin parsel ölçeğinden kent ölçeğine kadar kentin fiziksel yapısına etkisini anlamaya çalışmaktır. Bu kapsamda, çalışma literatür taranması ve alan çalışması yöntemiyle edilen veriyi yeniden değerlendirerek, kentsel biçim ve küçük ölçekli ekonomi ilişkisinin kurulmasında gerekli olan ilkelerin ortaya konmasını hedeflemiştir.