Tophane'de Kadiriler Tekkesi restorasyon projesi

Bu tez çalışmasında, İstanbul'da 17. ve 20. yüzyıllar arasında faaliyette olan Kadiriye tarikatının merkez niteliğindeki tekke yapısı incelenmiştir. Yapı grubu Beyoğlu İlçesine bağlı Tophane'nin Firuzağa Mahallesi'nde konumlanmıştır. Tekkeler; Osmanlı mimarisinde dini ve sivil yapıların yanı sıra üçüncü bir yapı grubu olarak tarikat örgütlerinin etkinliklerini gerçekleştirdikleri bir yapı türüdür. Bu yapılara önemli bir örnek teşkil eden Kadiriler Tekkesi, 17. yüzyıl, yapısıdır. 1630'da Hacı Piri adında bir hayırseverin arazisini vakfetmesiyle kurulmuştur. Tekke; tevhidhaneyi, sonradan ek olarak inşa edilmiş olması muhtemel tevhidhane mekanını kuzey yönünde saran derviş hücrelerini ve selamlığı barındıran ana bir yapıdan, harem dairesinden ve her iki yapıyı birbirine bağlayan hareme ilave olarak nitelendirilen şeyh dairesinden oluşmaktadır. 1897 tarihli bir planda görülen taamhane binası ise 1946 yılında yıktırılmış ve günümüze ulaşmamıştır. Bu yapıya ilişkin verilerin yetersiz olması nedeniyle tezde sadece restitüsyon çalışması bölümünde yer alması uygun bulunmuştur. Tekkenin; özellikle tevhidhane ve selamlık kısmı, 1997 senesinde elektrik kontağından çıkan yangında ve sonrasında büyük tahribat görmüştür. Birçok mimari öğesini bu yangında yitiren yapı grubuna ait tez çalışması sekiz bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; Kadiriler Tekkesi'nin inceleme konusu olarak seçilmesinde önemli rol oynayan etkenlere değinilmiş ve bu doğrultuda geliştirilen tezin amacı, dolayısıyla da içeriğinden ve bunun için kullanılan yöntemlerden bahsedilmiştir. İkinci bölümde; tarikat yapılarını oluşturan kurumların ve örgütlerin kaynağını oluşturan mezhep, tasavvuf ve tarikat kavramlarından söz edilmiştir. Bu kavramların tarihi süreç içindeki yeri, gelişimleri, kültürel ve sosyo-ekonomik önemleri incelenmiştir. Ayrıca bu örgütlenmelerin sonucunda gelişen yapıların, sınıflandırılması yapılmış, özellikleri belirtilmiş ve bu yapı gruplarının Anadolu- mTürk toplumundaki yeri, İstanbul gibi önemli bir merkezdeki gelişimleri irdelenmiştir. Üçüncü bölümde, tarikat örgütlerinin en önemli unsuru olan tekkenin tanımı yapılmıştır. Bunun beraberinde tekke kavramının ve mimarisinin tarih içindeki gelişimine değinilmiştir. Ayrıca tekkelerin faaliyetlerinden, temel mekan elemanlarından ve eşyalarından bahsedilmiştir. Tez çalışmasının konusunu oluşturan Kadiriye tarikatının merkezi olan bu yapının, İstanbul'da kurulmuş olmasına ilişkin olarak da, İstanbul'daki tekkelerin bir sınıflandırması yapılmıştır. Dolayısıyla da İstanbul'daki tekke mimarisinin genel biçimlenişi anlatılmıştır. Dördüncü bölümde ise Kadiriler Tekkesi'nin bağlı bulunduğu tarikatın kuruluş ve gelişme süreci anlatılmıştır. Bu süreç içerisinde oluşan özelliklerinden ve faaliyetlerinden bahsedilerek, tarikatın tarih içindeki yeri ve önemi saptanmıştır. Tez konusunun daha detaylı analiz edilmesine yardımcı olması açısından, İstanbul'daki diğer Kadiri tekkelerine de değinilmiştir. Beşinci bölüm; tekkeyi meydana getiren ve külliye niteliğini kazanmasını sağlayan yapı grubunun detaylı olarak analiz edilmesinden oluşmaktadır. Yapı grubunun konumu ve tüm yapıların ayrıntılı tanımı yapılmış, strüktür, malzeme ve bezeme özellikleri belirtilmiştir. Önceki dönemlere ait tüm fiziksel müdahaleler, onarımlar, yangınlar ve yıkımlar da kronolojik olarak tespit edilmiştir. Altıncı bölümde, beşinci bölüme ilişkin olarak yapı grubundaki strüktür ve malzemedeki bozulmalar saptanarak bozulmaların nedenlerine değinilmiştir. Yedinci bölüm, beşinci bölümü oluşturan tespit çalışmaları sonucunda yapılan tanımlamalar doğrultusunda, yapı grubunun daha önceki dönemlere ait harita, eski plan, fotoğraf gibi tüm belgelerden yararlanılarak yapılan restitüsyon önerisini içermektedir. Dokuzuncu ve son bölüm olan restorasyon çalışması ise; mevcut durumun analizi ve restitüsyon denemeleri doğrultusunda geliştirilen yeni işlev önerisini ve bu yeniden işlevlendirme için saptanan gerekli fiziksel müdahaleleri kapsamaktadır. Bu öneri; yapı grubunun mimari organizasyonu, mekan boyutları, konumu ve eski işlevi göz xönünde tutularak 'Cami, Kadiri Tarikatı ve Tasavvuf Tarihi Objeleri, Ebru Sanatı Müzesi ve Lojman' işlevleriyle canlandırılmasını içermektedir. XX