Mimarlık meslek pratiğinde etik değer ve sorumlulukların değerlendirilmesi için bir yöntem önerisi

Yapılı çevrenin tasarlanması ve gerçekleştirilmesi ile ilgilenen mimarlık pratiği, tarihsel süreci boyunca bir uğraş olmaktan, bir meslek niteliği kazanmasına kadar birçok evre ve aşamadan geçmişştir. Gerek Antik Çağ'da gerekse Modern dönemde varoluşunu sürdüren mimarlık pratiği farklı zamanlarda farklı niteliklerde kişi ve kurumlara hizmet etmiş, farklı teknolojik ilerlemelerin ve sanatsal akımların etkisi ile gelişimini sürdürmüştür. Ancak hangi zamana, teknik bilgiye, sanat akımına ait olursa olsun mimarlık pratiği meydana getirdiği yapılı çevre ile, öncelikle insanlık için temel ihtiyaçlardan biri olan barınma gereksinimini karşılamakta ve bununla birikte insanoğlunun her türlü fiziksel edimini gerçekleştireceği mekanları yaratmaktadır. İnsanoğlu, bu mekanlarda, fiziksel gerçekliğinden kaynaklanan ihtiyaçlarını gidermesinin ötesinde, sosyal gerçekliğinden ortaya çıkan toplumsal, kültürel ve sanatsal mevcudiyetini da ortaya koymaktadır. Bununla birlikte insan, yaşamı boyunca hayatta kalabilmek için fizyolojik ve sosyal ihtiyaçlarının karşılamasının yanı sıra aynı zamanda iyi ve mutlu bir yaşam sürme arayışındadır. İyiyi, doğruyu ve mutluluğu arayışında insanoğlu, yaptığı seçimler ve eylemlerle, fiziksel ve sosyal bir varlık olmanın yanında, ahlaki bir varlık olma özelliği de taşımaktadır. Ahlaki olarak iyi bir yaşama sahip olabilmesi için öncelikle fiziksel ve sosyal yaşamını idame ettirebilecek uygun koşullara ihtiyacı vardır. Mimarlık işte bu noktadan başlayarak, insanın ahlaki varlığını ortaya koyabilmesi için fiziksel ve dolayısıyla sosyal varlığını sürdürebileceği uygun yapılı çevreyi oluşturarak, ona etik bir katkıda bulunmaktadır. Bu çalışma mimarlık pratiğinin etik ile ilişkisini ortaya koymaya çalışarak, mimarlık meslek pratiğinde etik değer ve sorumlulukları araştırmaktadır. Bu araştırmanın birincil amacı mimarlık pratiğinin özünde ve hedeflerinde bulunan etik derinliğin incelenerek mesleğin icra edilmesinde, etik bilinci ve farkındalığı yaratmaktır. Gerçekleştirilmesi hedeflenen bu bilinç ve farkındalık doğrultusunda, etik değer ve sorumluluk kavramlarının değerlendirilerek, meslek pratiğinde hayata geçirilmesi için bir yöntem önerisi sunmak da çalışmanın ikincil amacıdır. Çalışma üç ana aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada etik ve değer kavramları ile mimarlık pratiği kavramları irdelenecek, amaç, tanım ve zaman içinde farklı ele alınış biçimleri ile araştırılacaktır. Böylece her iki kavramın bağımsız bir şekilde tanımlanması ve de okuyucuya tanıtılması hedeflenmektedir. İkinci aşamada mimarlık pratiğinin etik ile ilişkisi araştırılacaktır. Öncelikle etik ve mimarlık pratiğinin kavramsal ilişkisi irdelenecek, bu konudaki akademik çalışmalar ve mevcut bilimsel, akademik görüşler ortaya koyularak, mimarlık pratiğinin etik derinliği temellendirilmeye çalışılacaktır. Bu doğrultuda, meslek pratiğinde gerçekleştirilmesi gereken etik değer ve sorumluluklara değinilecektir. Bu etik değer ve sorumlulukların belirlenmesinde mimarlık mesleğinin her iki özelliğinden yola çıkılacak ve uygulanacak yöntem bu niteliklerden beslenecektir. Bu yöntem, mesleğin eyleme ve ürüne dayalı etik değer ve sorumlulukları araştırılması ve ortaya koyulması şeklinde olacaktır. Bu değer ve sorumlukların belirlenmesi için, bu konudaki bilimsel ve akademik çalışmalar ve fikiler ile mesleki kurum ve kuruluşların çalışma ve araştırmaları doğrultusunda ortaya koyulacak çözümlemelerden yararlanılacaktır. Üçüncü aşamada ise, bu çözümleme ve değelendirmelerden ortaya çıkan sonuçların pratikte nasıl hayata geçirilebileceği araştırılacaktır. Bu doğrultuda, eyleme ve ürüne dayalı etik değer ve sorumlulukları, bütünsel bir yaklaşımla ele alan bir değerlendirme modeli önerilecektir. Sonuç bölümünde ise çalışmadan çıkarılan sonuçlar ve gelecekle ilgili öneriler ifade edilecektir.