Boğaz yerleşmelerinde değişen insan - çevre etkileşimi ve mahalle bağlılığı: Kuruçeşme örneği

İnsan ve yaşadığı çevre arasında sürekli bir etkileşim vardır. Çevrenin fiziksel, sosyal ve kültürel özelliklerine göre farklı yerlerde farklı şekillerde ilişkiler meydana gelir. Çevre insanı etkilerken, kendisi de insanın istekleri doğrultusunda yeniden şekillenir. Hem fiziksel çevre, hem de sosyal katılım mahalle yaşamının oluşumuna ve yaşam çevreleri ile bağ kurulmasına olanak verir. Komşular ile toplumsal, kültürel bağlar paylaşılan yer, yani mahalle, kişinin 'kendi' kimliğinin uzantısı haline gelir. Bireyin mahalle bağlılığı insan ve çevre kaynaklı faktörlere bağlı olarak değişir. İstanbul, birçok imparatorluğun başkenti olarak, dünya tarihi içinde özgün bir yere sahiptir. İstanbul kent imgesi, dünya belleğinde deniz ile özdeşleşmiştir. Önce tabiat insanı çağırır. Sonra o çağrıya cevap veren insan tabiatı değiştirir, ona yeni bir değer katar, bazı hallerde bu karşılıklı teşvik o yere veya bölgeye insanlık tarihi içinde özel bir mevki kazandırır. Boğaziçi mekanı da; su ve toprak, insan ve tabiat arasındaki uyuşma açısından eşi benzeri olmayan bir yerleşmedir. Boğaziçi, genel çizgisiyle bir sayfiye yeri olarak gelişmiş, şehirle olan ulaşım ilişkisinin ve şüphesiz topografyanın da etkisiyle, yoğun bir şehirleşme sürecine tabi olamamıştır. Osmanlı döneminde, fetih öncesi köyler çevresinde gelişen kümeleşmeler dışında, sahil boyunca su çizgisini takip eden, sınırlı, lineer bir yerleşme karakterine sahiptir. Kuruçeşme mahallesi, İstanbul'a, Boğaziçi'ne ve kendine has özellikleri yansıtır. Mekanın zenginliğini keşfeden bireyler kolektif ait oluşu ve geçmişşten bugüne kadar korunmuş ortak değerlerin varlığını kabul edip kamusal ait oluşu hissederler. Kuruçeşme, şehir merkezine yakınlığı, efsanevi güzellikteki doğal ve fiziksel özellikleri ve 'inahalle' karakteri ile bir cazibe ve çekim merkezidir. Bugün Kuruçeşme; farklı kültür din, dil, köken, yaş, ekonomik statü, eğitim ve kültürel geçmişşe sahip insanlardan oluşan heterojen bir yerleşmedir. Kesin sınırlarla birbirinden ayrılmamış geleneksel konutlar, apartmanlar, lüks siteler ve restore edilmiş konutlar ile gecekondulardan oluşan karmaşık bir fiziksel dokuya sahiptir. Kuruçeşme'nin en önemli karakteristik özelliği fiziksel, sosyal ve kültürel çevreden açıkça okunan, farklı katmanları içinde barındırmasıdır. Bu çalışma; insan-çevre etkileşimi ve bu etkileşim boyutlarından mahalle bağlılığı kavramı üzerine yoğunlaşarak, fiziksel ve sosyal çevre özelliklerini ve bu özelliklerin mahalle bağlılığı ile arasındaki ilişkileri incelemeyi, farklı kullanıcı gruplarının mahalle bağlılıklarını, bu bağlılıklar arasındaki farklılıkları, zaman içindeki değişimlerini ve etkilendikleri faktörleri ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında; çevre, insan gereksinimleri, insan ve çevre etkileşimi incelenmiş, mahalle ve mahalle yaşamı kavramları üzerinde durulmuştur Yer bağlılığı ve mahalle bağlılığı kavramları derinlemesine analiz edilmiştir. Boğaziçi ile ilişkilendirilerek Kuruçeşme mahallesi geçmişşle karşılaştırmalar yapılarak farklı yönlerden ele alınmıştır. Bu teorik çerçeve doğrultusunda, Kuruçeşme'de mahalle bağlılığını ortaya koymaya yönelik bir alan çalışması yapılmıştır. IX