System agency for bottom-up design: The use of computational design systems for Middle Eastern architecture

Tasarım ve planlama eyleminde tümdengelim yaklaşımı, 20. YY başlarından itibaren modern kentlerin kent planlama yöntemi olarak baskınlığını sürdürmektedir. Çarpık kentleşme alanlarındaki artış, az sayıdaki katılımcı ya da tasarımcı tarafından tasarlanmasına bırakılmakta ve daha merkezi kararları oluşturmaktadır. Bu durum, tekrarlama ve standardizasyonu rasyonel tek çözüm olarak zorlamaktadır. Sıkıcılık, tekdüzelik ve benzerliğe yönelterek; modernist, tümdengelim tasarım ve planlama yaklaşımını karakterize hale getirmektedir. Dünyanın farklı bölgelerindeki büyük ölçekli konut ihtiyacının artışı ve devam eden kentleşme ile 20. YY modernist yaklaşımına ve toplu konutlaşmaya alternatifler bulunması önemli hale getirmektedir. Çözüm, yöresel tümevarım yöntemlerin analizinde aranmaktadır. Yerel örneklerdeki tümevarım yaklaşımlar yazılı olmayan kurallara dayanmaktadır. Bu kurallar lokal olarak ve tekrar ederek çok sayıda insan tarafından bulundukları çevre dahilinde uygulanmaktadır. Bu bağımsız küçük müdahalelerin toplu ve yaygın olarak uygulanması, karmaşık ve bütüncül bir küresel örgütlenme yaratır; anlık müdahaleden daha büyük bir ölçekte ayırt edilebilen bir nitelik oluşturmaktadır. Mekanın kullanıcılarını ya da karmaşık ve çeşitli ürünleri ortaya çıkaran aktörlerinin tekrar tekrar kural uygulama süreci kolaylıkla ayırt edilebilir. Bu nedenle, aşağıdan yukarı yaklaşımın ana bileşenleri olarak altta yatan süreçler ve dahil olan aktörler vurgulanmakta ve bu bileşenlerin analizi bu yaklaşımın dahil edilmesinde esas teşkil etmektedir. Altında yatan süreçlerle ilgili olarak, sistem düşüncesinin ortaya çıkışı, kendi üretme kuralları açısından önemli bir anlayış oluşturmaktadır. Bu durum, tümevarım yaklaşımın süreçlerini yapılandırmak için kural tabanlı bir tasarım sisteminin kullanılabileceği şeklinde devam etmektedir. Sistemsel düşünce - sistem odaklı düşünme, mimarlıkta sayısal düşüncenin ortaya çıkışında ve dijital tasarım araçların kullanımında destekleyicidir. Bu dijital araçların kullanımı, Deleuze'nin objectile teorisine dayanarak, tasarımcı ve kullanıcı da dahil olmak üzere farklı etmenler arasındaki mimari formların yazarlığını bölmeyi sağlamaktadır. Bu paylaşımlı yazarlık, tümevarım yaklaşımın ikinci temel bileşeni olan süreçteki çoklu aktörlerin katkısını etkinleştirmek için büyük bir fırsat olarak vurgulanmaktadır. Mimarlıkta aktörler ve yazarlık arasındaki ilişkinin mimarların kullandığı araçlara bağlı olduğu öne sürülmektedir. Rönesans'tan itibaren, ortogonal çizimin tasarımı dışsallaştırmak için bir ortam olarak kullanılması, mimarlığı ayrı bir meslek olarak tanınması için önemlidir. Günümüzde mevcut olan dijital araçların, kullanıcılar ya da müşteriler gibi diğer aktörlerin tasarım arzularının, tam tersi bir fırsat olarak içselleştirme sağladığı iddia edilmektedir. Bu sebeple, hesaplamalı tasarım sistemlerinin kullanımının, tasarım sisteminin aracılığı olarak tasarım / yapım sürecinde diğer aktörleri temsil etmek için bir araç sağlaması öne sürülmektedir. Araştırmanın metodolojisi; öncelikle tümevarım yaklaşımdaki farklı bileşenlerin kuramsal analizine ve ikinci olarak bu yaklaşımın iş akışını kopyalayan deneysel bir hesaplama modeli geliştirmeye dayanmaktadır. Tümevarım yaklaşımının analizi; tümevarım yaklaşımının 'süreçleri' ve 'aktörleri' ile paralel olarak anahtar kavramlar olarak 'sistem' ve 'aracılık' ın iki teorik incelemesinden oluşmaktadır. Bu araştırmaların amacı; hesaplamalı tasarım sistemlerinin tümevarım tasarım süreçlerini birleştirmek için uygun araçlar olduğu argümanını oluşturmak ve bu tür sistemleri geliştiren mimarların otoritelerinin değişimini vurgulamaktır. Bu iki teorik keşif bölümünü, uygulama bölümü takip etmektedir. Sistemin bir tasarımcısı olarak mimarın, algoritmik tasarım ve dijital simülasyonlar gibi bir hesaplama sistem tabanlı araştırma veya tasarım sürecinde kullanabilecek dijital araçlar ve yöntemlerine odaklanılmaktadır. Bu bölüm aynı zamanda, bazı Orta Doğu kentlerinde yerel aşağıdan yukarı büyüme süreçlerinin modellenmesinde hesaplamalı tasarım sistemlerinin kullanılmasının bazı örneklerine atıfta bulunmaktadır. Uygulama bölümündeki bu örnekler, aşağıdaki bölümde bir temel tasarım modeli için hesaplama sistemlerine dayanan dikte edilmiş olan bir sonraki bölümde oluşturulmaktadır. Bu model, tümevarım yaklaşımının incelenmesinde vurgulandığı gibi, kural tabanlı tasarım süreçlerini bir hesaplama tasarım sistemine dahil etmeye çalışmaktadır. İlk teorik keşif bölümü, tümevarım tasarım süreçlerini birleştirerek hesaplama sistemlerinin geçerli olduğu argümanını formüle etmektedir. Bunu yapmak için, kent evriminin hem tümdengelim hem de tümevarım süreçleri incenlemekte ve bu süreçlerin arkasında yatan üretici kuralları anlama açısından öneminin altı çizilmektedir. Bu nedenle, örnek olarak analiz edilen Marakeş'in eski şehrinin keşfedilen özellikleri, gayriresmi bir kurallar sistemi olarak tümevarım süreçlerini ortaya çıkarılmaktadır. Bu yerel tümevarım süreçlerinin özellikleri, mimari ve kentsel tasarımdaki hesaplama sistemlerinin özellikleri ve potansiyelleri ile karşılaştırılmaktadır. Her ikisi arasındaki bir paralellik, eski Marakeş şehrinin büyüme süreçlerini simüle etmek için kullanılan kural tabanlı hesaplamalı sistem örneği ile keşfedilermektedir. İkinci teorik keşif bölümünde, 'aracılık' kavramı ile tümevarım yaklaşımın katılımcı form oluşturma durumları ve çoklu aktörleri arasındaki paralellikleri kurmaktadır. Bu nedenle, Mario Carpo'nun tasarım sistemindeki 'dijital aracılığı' olarak adlandırdığı, hesaplama tasarım sistemlerindeki tasarım niyetlerini veya bu süreçteki birden çok katılımcıdan gelen girdileri birleştirmedeki uygulanabilirliği araştırılmaktadır. Bu sürece birçok aktörün katılımı, mimarlığın mimarlık statüsüyle Rönesans'ta bir meslek olarak ortaya çıktığını iddia eden mimarlık statüsüne meydan okumaktadır. Böylece mimarlığın, mimarlık formlarının oluşturulmasında ana aktör olarak değişen rolünün genel bir bağlamı, mimarlık mesleğinin ön plana çıkmasıyla, mimarlık mesleğinin öncül modelinden başlayarak, mimarlık mesleğinin bir meslek olarak ortaya çıkması ve modern mimarın ve nihayet dijital çağın mimarına ulaşarak Alberti'nin oynadığı rolü haritalanmaktadır. Bu bölüm ayrıca her yaştaki mimari araçlara ve bu araçların çoklu tasarım niyetlerin içselleştirme ve dışsallaştırmadaki rolüne de yansımaktadır. Bu bağlamda, yazarların ve aracılığın fikirleri; ilgili aktörler ve mimari ve kentsel biçimlerin yaratılmasına katkısı ile ilişkili olarak araştırılmaktadır. Bu nedenle, bir yandan tümevarım yaklaşımın ve kural tabanlı hesaplama sistemlerin altta yatan süreçleri arasında paralel bir ilişki kurulmakta, öte yandan bu yaklaşımdaki çoklu aktörlerin, yazarlık sistemlerinin sayısal sistemlerin ve dijital araçların kullanımının paylaşılmasını mümkün kılmaktadır. Bu durum, hesaplamalı tasarım sistemlerini, hem kendi üretim süreçleri hem dahil olan aktörler açısından, tümevarım yaklaşımı mümkün kılmak için uygun araçlar olarak ortaya koymaktadır. Tümevarım yaklaşımda bu iki yönünün anlaşılması ve dahil edilmesinin, büyük ölçekli tasarım problemleriyle başa çıkmada daha uygulanabilir olan modernist tümdengelim modele alternatifler sağlamada çok önemli olduğu savunulmaktadır. Bir sonraki bölüm, katılımcı ve tümevarım tasarım yaklaşımı için hesaplama sistemler aracılığınin kullanımı için teorik gerekçeleri ortaya konularak, mimarlık alanında tasarım ve araştırma araçları olarak hesaplama sistemlerinin kullanılmasının teknik yönlerini ele alan uygulama bölümünden oluşmaktadır. Bu bölüm, daha sonra gelen 'Model' bölümüne gerekli teknik ve metodolojik bir altlık oluşturmaktadır. Hücresel Özdevinim ve Etmen tabanlı modeller gibi kentsel çalışmalarda farklı benzetim modellerine atıfta bulunarak, dijital simülasyonların ve mimarlıkta bilimsel araştırma araçları olarak bunların uygulanabilirliğini içermektedir. Bu bölüm, aynı zamanda, Şam'ın grid-tabanlı modeli ve Marakeş'in biçim gramerileri modeli gibi, Orta Doğu'daki yerel mimari örneklerin tümevarım süreçlerini modellemede hesaplamalı modellerin kullanımının çoklu örneklerine de atıfta bulunmaktadır. Bu modeller, aşağıdaki 'Model' bölümünde yapılan tasarım kararlarını bilgilendirmek için kullanılan tasarım kuralları ve veri modelleri açısından incelenmektedir. Bu çalışmada, aşağıdan yukarı yaklaşımını sağlamak amacıyla hesaplamalı bir model geliştirilerek, kural tabanlı hesaplama modelinin kullanımı araştırılmıştır. Izgaradaki hücrelerin meşguliyet durumunu değerlendirmek ve mekanda dolanan 'etmenler' olarak farklı mekanların pozisyonlarını kontrol etmek için; model, sayısal matrisler kullanan bir ızgara tabanlı bir organizasyonel mantık izlemektedir. Farklı alanlar arasındaki etkileşim, farklı alanların birbirine nasıl bağlanıp konumlandırılacağını tanımlayan dilbilgisi kurallarına tabidir. Bu kurallar, Orta Doğu'daki özellikle de Şam ve Marakeş gibi şehirlerdeki yerel mimarlık örneklerinin analizi ile tanımlanmaktadır. Model, hesaplamalı sistemlerin kullanımına bağlı olarak tümevarım iş akışı örneği sağlamaktadır. Ayrıca, eski Şam kentinin evriminin ardındaki morfolojik süreçlerine ışık tutarak, önerilen modelin kentsel analiz ve tasarım aracı olarak kullanım potansiyelini vurgulanmaktadır.