Kıyı kentlerindeki ikonik kültür-sanat yapılarının tasarım kriterleri üzerine bir değerlendirme

Kentler için daima cazibe unsuru olan su, tarih boyunca insanlar ve sermaye için çekici bir güce sahip olmuştur. Bu nedenle su ile ilişkili olan kıyı kentleri her zaman diğer kentlerden farklı olarak, dinamik mekansal ilişkileri ve mimari pratikleri barındırırlar. Kentsel kıyı alanları, kentlerin ticari, ekonomik ve kültürel faaliyetlerinde önemli bir konuma sahiptir. Kentlerin markalaşma stratejileri, kıyı dönüşüm projeleri ve liman teknolojisindeki gelişmelere bağlı olarak şekillenen kentsel kıyı alanları, kentlerin yeni çekim merkezleri olarak global ağda hizmet veren kentsel mekanlar haline gelmiştir. Kıyı kentlerinde uygulanan kültür stratejileri de kentlerin küreselleşme süreçlerinde başvurduğu bir diğer kaynaktır. Kıyı kentlerinde de ikonik yapıların üretilmesini teşvik eden bir unsur olan kültür stratejileri, çeşitli etkinlikler ve organizasyonlar aracılığıyla kentsel mekanın biçimlenmesinde etkili olmaktadır. Kıyı kentleri içerisinde liman kimliğine sahip olan kentlerde teknolojik gelişmelere bağlı olarak yaşanan kentsel dönüşüm süreçlerinde uygulanan kıyı dönüşüm projeleri kapsamında kentsel kıyı mekanları yeniden işlevlendirilmiştir. Karma kullanımlı yapılardan oluşan ve yeni kent merkezleri olarak belirlenen kıyı alanlarında gerçekleştirilen bu kıyı dönüşüm projeleri kapsamında, turist ve yatırımcıları çekmek amacıyla ikonik yapılar üretilmiştir. Kentsel kıyı alanlarında inşa edilen ikonik yapılar, kentlerin cazibesini arttıran bir unsur görülmekte ve küresel platformda yarış içinde olan kentlerin simgesi olarak hizmet vermektedir. Çağdaş mimari pratiklerin uygulama alanı olan kıyı alanlarında inşa edilen ikonik kültür sanat yapıları, kentsel bağlam, program önerileri, yenilikçi ve bağımsız konsept anlayışı, kentin tarihi veya kültürel mirasının yeniden değerlendirilmesi, metaforik tasarım yaklaşımı gibi farklı tasarım yöntemleriyle şekillenmektedir. Mimari pratiklere yön veren tasarım kuramları ikonik yapıların tasarım süreçlerinde etkili olmaktadır. Rowe, Tschumi, Koolhaas, Eisenman, Rossi gibi mimar-teorisyenlerin tasarım yaklaşımları bu tez kapsamında ikonik yapıların biçimlenmesinde belirleyici unsur olarak ele alınmıştır. Dünya üzerinde inşa edilmiş ikonik yapılar bu kuramsal yaklaşımlara göre incelenmiştir. İkonik yapıların biçimlenmesine yön veren kavramlar üretilerek kavramsal sınıflandırma elde edilmiştir. Bu kavramlar aracılığıyla yapılan gruplandırmalar doğrultusunda, çeşitli kentlerde yer alan ikonik yapılar analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Kıyı kentleri, su ve kenti bir araya getiren eşik alanları olan kıyı mekanlarına sahip olmaları nedeniyle, global ölçekte ekonomik ve teknolojik gelişmelerin gerçekleştiği alanlardır. Bu nedenle yeni mimari pratiklerin, farklı tasarım yaklaşımlarının uygulanması için elverişli mekanlar sunmaktadır. Kıyı kentlerinde konumlanan ikonik kültür sanat yapılarının kavramsal, biçimsel, kentsel doku ve su ile ilişki durumları, yapılan özgün sınıflandırmalar doğrultusunda incelenmiştir. Bu yapıların ikoniklik algısının güçlü ve zayıf olmasını etkileyen parametreler ortaya çıkarılmıştır. Kıyı kentlerinin dinamik ve özel coğrafi yapısı, ikonik yapıların tasarım süreçlerini ve yapıların ikoniklik algısını etkilemektedir Tez kapsamında, kıyı kentlerinde seçilen 34 kültür sanat yapısının ikonik olma durumlarını etkileyen tasarım kriterleri, yapılan sınıflandırmalar ve anket çalışması doğrultusunda ortaya çıkarılmıştır. Kıyı kentlerinin dinamik, özgün, kent-doğa ilişkisinden beslenen mekansal niteliklerinin, ikonik kültür sanat yapılarının tasarım kriterlerini nasıl şekillendirdiği bu örnek yapılar üzerinden analiz edimiştir. Bu çalışma kıyı kentlerindeki ikonik kültür-sanat yapılarının tasarım kriterlerini ortaya koyarak, güncel tasarım yaklaşımlarının kıyı kentlerindeki uygulanma biçimlerini araştırır. Bu araştırma kıyı kentlerindeki ikonik yapı üretimi için başvurulan yöntem ve pratikleri bir araya toplayarak, kıyı kentlerindeki üretilecek olan ikonik yapıların tasarım süreçleri için bir altlık oluşturmaktadır.