Alüminyum giydirme cephe sistemlerinin bina ile bütünlenmesinde kullanılabilecek performans ölçütlerinin ve bağıl önemlerinin belirlenmesi

19. yüzyıldan itibaren teknolojideki olağanüstü gelişim birçok alanla birlikte yapı teknolojisini de etkilemiştir. Endüstri devrimiyle beraber yapı malzemelerindekigelişim ve yapı alanındaki yenilikler, masif dış duvarların aşamalı olarak görecehafif, modern cephelere dönüşümüne yol açmıştır. Taşıyıcılık işlevinden kurtulmuş,'giydirme cephe' olarak adlandırılan bu dış duvar sistemleri, uygulama süresinikısaltması, hafif olması, endüstriyel bir ürün olması ve uygulama öncesinde test edilerek belirli bir performans standardını sağlayacağı öngörüsü gibi birçok avantaja sahip olduğundan günümüzde sıklıkla kullanılmaktadır. Giydirme cephe sistemleri özellikle ülkemizde maliyet, yapım gelenekleri vb. nedenlerle çoğunlukla betonarme taşıyıcı sistemle kullanılmaktadır. Biri endüstriyel diğeri ise genelde yerinde yapımlaşekillenen bu iki farklı sistemin bir araya gelmesi, tasarım ve uygulamada bir takım teknik 'gerilimler' doğurmaktadır. Sert iklim koşullarından korunma, güvenlik sağlama, saklama gibi dış kabuğun oluşturulmasındaki temel amaçlarınsağlanabilmesi için, kullanıcıların istemediği bu gibi etkilerin kontrol altına alınması için dış duvarlardan bazı performanslar beklenmektedir. Giydirme cephe sistemleri bu gibi performansları karşılamak üzere tasarlanmış bütünsel bir mühendislik ürünüolduğundan, bina bileşenleri ile birleşim noktalarının kritik bölgeleri oluşturduğu söylenebilir. Giydirme cephe sistemlerinin bütünsel bir binayı oluşturmak üzere bina bileşenleri ile bir araya gelmesi kaçınılmazdır ve bu kritik bölgelerin de binadan beklenen performansları göstermeleri beklenmektedir. Bir tasarımcının bir keredeüstünden gelemeyeceği sayıda olan bu performansların tasarım sürecindedeğerlendirilebilmesi için sistematik bir yaklaşıma ihtiyaç vardır. Tasarım sürecini sistematik alt süreçler olarak ele alan tasarım yöntemlerinin kullanılmasıyla, tasarımcıların bu birleşim noktalarından beklenen performansların karşılanmasıanlamında daha nitelikli sonuçların elde edilmesi sağlanacaktır. Bu noktada, bu birleşim noktaları için hangi performans ölçütlerinin göz önünde bulundurulması gerektiği ve bu ölçütlerin hangilerinin daha önemli ve öncelikli olduğu gibi sorularönem kazanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, literatürde var olan yapısall tasarım ölçütlerinin irdelenerekalüminyum giydirme cephe sistemlerinin bina ile birleşim noktaları bağlamındaözelleştirilmesi ve ilgili uzmanların görüşlerinden faydalanılarak bu ölçütlerin bağıl önemlerinin belirlenmesidir. Bu doğrultuda çalışma kapsamında öncelikle bina alt sistemleri, bina sistemlerinin bütünlenmesine yönelik teorik yaklaşımlar ve giydirme cephe sistemleri ile ilgili literatür analiz edilmiş, tez kapsamındaki esas çalışmalarınaktarılmaya başlandığı dördüncü bölüme kadar bu konulardaki incelemeler sunulmuştur. Birleşim noktaları özelindeki performans ölçütlerinin belirlenmesi ve bu ölçütlerinuzmanlar tarafından bağıl önemlerinin ortaya konulmasının yanı sıra iki ayrı alt amaçtan daha bahsetmek mümkündür. Bu alt amaçlardan biri, tasarım ölçütlerinin hangi tasarım alt sürecinde değerlendirilmesinin faydalı olacağının ortaya konulmasında araç olarak kullanılmak üzere 'tasarım alt süreçleri'nin ortaya konulmasıdır. Diğer bir alt amaç ise, tasarım ölçütlerinin hangi bağlamda elealınacağının belirlenmesi adına 'alüminyum giydirme cephe- bina tipik birleşimbölge detaylarının' belirlenmesidir. Bu bağlamda öncelikle ürünsel kapsamın belirlenmesi adına tipik birleşim bölgeleriçeşitli yazılı kaynaklar ve uygulanmış projeler incelenerek araştırılmıştır. Bu araştırmadan elde edilen somut birleşim detayları, olası birçok durumu temsil etmeleri amacıyla kavramsallaştırılmıştır. Belirlenen birleşim bölgesi detaylarındanbeklenilen performans ölçütlerinin geliştirilmesinde kullanılan yöntemler aktarılmış, bu noktada genel olarak yapısall tasarıma ya da dış duvar tasarımına yönelik hazırlanmış kaynaklardan elde edilen performans ölçütleri toplanarak analiz edilmiş ve bu ölçütler, birleşim bölgesi detaylarının tasarlanmasında kullanılmak üzere bir kontrol listesi önerisi olarak derlenmiştir. Performans ölçütlerinin hangi tasarım sürecinde değerlendirileceğinin ortaya konulabilmesi için tasarım kavramı ele alınmış, literatürdeki tasarım yaklaşımları ve tasarım sürecini sistematik bir yaklaşımla ele alan tasarım teorilerine değinilmiştir. Bunun yanı sıra, farklı ülkelerdeki meslek örgütlerinin tanımladığı mimari tasarım alt süreçleri araştırılmıştır. Ülkelere göre bazı değişkenlikler gösteren bu alt süreçyaklaşımlarının, ölçütlerin uzmanlar tarafından değerlendirilmesinde bir araç olarak kullanılabilmesi amacıyla, ortak bir tanımlama altında derlemesi yapılarak süreçselkapsam belirlenmiştir. Performans ölçütlerinin alüminyum giydirme cephe ile bina birleşim noktaları bağlamında özelleştirilmesi ve bağıl önemlerinin belirlenmesinde, güncel ve görecenesnel verilerin elde edilebilmesi için alan çalışmasına başvurulmuş, alan çalışmasında kullanılan yöntemler ayrıntılı olarak sunulmuştur. Alan çalışmasında, alüminyum giydirme cephe sistemleri konusunda deneyimli kişilerle yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Yapılan yüz yüze görüşmelerin özetleri, bu görüşmelerden elde edilen sözel verilerle beraber aktarılmıştır. Uzmanların performans ölçütleri için yaptıkları değerlendirmeler, bağıl önem ve tasarım alt süreçleri için yüzdesel olaraktablolarla sunularak, performans ölçütlerinin ana başlıklarına göre irdelenmiştir. Tüm tasarım ölçütleri uzmanların yorumlarına göre aldıkları değerlerle bir araya getirilerek hem görsel hem de yüzdesel olarak analiz edilebilecekleri tek bir tablodaderlenerek sunulmuştur. Sonuç olarak, uzmanların değerlendirmeleri, performans ölçütlerinin bağılönemlerine göre ve tasarım alt süreçlerine göre öne çıkan ölçütler şeklinde aktarılmıştır. Bunun yanı sıra, çalışmanın tasarım ölçütlerinin ana başlıklarıbağlamındaki sonuçları genel bir yaklaşımla değerlendirilerek de sunulmuştur.