Doku nakli ve yeni kimlik oluşturma bağlamında endüstri mirasının değerlendirilmesi

19. yüzyıl ortalarında başladığı kabul edilen endüstrileşme; bölgesel ve kentsel ölçekte, yoğunlaştığı alanlarda hızlı fiziksel değişimlere, tüm dünyada radikal sosyal ve kültürel gelişimlere sebep olmuştur. Ağır endüstrilerin yerleşimi, altyapı ve kaynağa sahip bölgelerin gelişimini, dolayısıyla hızlı kentleşmesini; ve tüm dünyada da küreselleşmeyi doğurmuştur. Endüstri Çağı'yla yaşanan ekonomik büyüme, sadece üreticilere ve devletlere değil, gerçekleştiği toplumlara da istihdam yaratarak genel anlamda kalkınmayı sağlamıştır. Öte yandan, bu üretim sistemindeki hızlı ve karmaşık işleyiş, sert çalışma koşulları, işveren ve işçi arasındaki mevcut sınırları daha da keskinleştirmiştir. Bu durumun sonucunda, tam da bu endüstri sayesinde gerçekleşen bilgi dolaşımı imkanı, bireysel fikirlerin geniş çevrelere, hatta tüm dünyaya yayılmasını sağlayarak toplumsal yaşamdaki değişimi farklı yönlere, çok-sesli, özgürlükçü bir dünya arayışına yönlendirmeyi başarmıştır. Sürekli yenilenen teknoloji, 20. yüzyıl başlarından itibaren meta ürünlerinin ve bilginin erişilebilirliğini kolaylaştırarak; mimari, sanat ve zanaat gibi konularda tasarım ve üretim imkanlarının ve dolayısıyla ürünlerin genişlemesiyle de kısa sürede gelişen yeniliklerin, yaratıcılığın önünü açmıştır. Bahsedilen yeni malzemeler ve teknolojilerin kullanımı ve de ürünlerin üretim bölgesinden tüm dünyaya ulaştırılması amacı, kentsel dokularda da büyük yenilikler meydana getirmiştir. Tarihi kent merkezi yakınında, ya da tamamen dışında ayrı bir kent gibi yapılandırılan endüstriyel alanlar, kendilerine ait mimari fragmanları oluşturmuştur. Hızla büyütülen demiryolları, kent merkezlerinden kasabalara uzatılmaya başlanarak merkez ile çeperler arasındaki sınırları yumuşatırken, bir yandan da kent dokusunda bölgesel sınırlar çizmiştir. Deniz yollarının da ticaret için yoğun kullanımı, limanların büyümesine ve çeşitlenmesine, tersane ve diğer gemi üretim yapılarının kent kıyılarını sarmasına sebep olmuştur. 20. yüzyılın ilk yarısının sonlarına doğru ise, hizmet sektörü neo-liberal ekonomik politikalarda ön plana çıkmaya; ağır endüstriyel üretim merkezlerinin desantralizasyonu sonucunda bu bölgeler veya yapılar kullanım dışı kalmaya başlamıştır. Günümüzde neredeyse her çalışma disiplininin merkezine oturmuş olan 'sürdürülebilirlik' nosyonu çerçevesinde, mevcut olan kaynakları en iyi şekilde korumak ve kullanmak yaklaşımı benimsenmektedir. Bu doğrultuda, kentlerin taşıma kapasitesini aşmadan büyüyebilmesini sürekli kılmak için çaba gösterilmelidir. Sürdürülebilirlik, fiziksel olduğu kadar sosyal açıdan da göz önünde bulundurulmaktadır. 20. yüzyılda yaşanan hızlı küreselleşme yapay genelleşmeyi doğurmuş; ancak on yıllar geçtikten sonra yerelin cazibesine tekrar dikkat çekilmiştir. Sürdürülebilirlik politikalarında özellikle 1980 sonrası belirginleşen yerel enerjiyi, maddi ve manevi kaynakları kullanarak gelişme stratejisi, çağdaş kentsel ve yapısall ölçekte yenileme projelerinde sıkça kullanılmaktadır. Kültürel miras yapılarında mevcut bu potansiyel, küresel dünyanın genelleşmiş, tek tipleşmiş mekanlarının aksine, özgün bir kimliğe sahip, belleklerde geçmişşiyle iz bırakmış ve güncel varoluşu ve kullanımıyla da iz bırakan 'yer'lerde açığa çıkarılmaktadır. Tüm gelişmiş ülkeler sürdürülebilir bir toplum amacıyla hareket ederken, kültürel miraslarını değerlendirme ve 'yeni endüstriler' olarak tanımlanan kültürel ve yaratıcı endüstrileri geliştirme stratejilerini birbirlerine entegre etmektedir. Hem yerel, ulusal hem de uluslararası tarihlerin önemli bir parçası olan kültür mirası olarak endüstri mirasının korunması ve kimliğini hatırlatarak yaşamını sürdürmesi konusu ilgi çekicidir. Bu tip 'yer-yapıcı' projelerle yeniden işlevlendirilmesinde, konut, otel, ticaret gibi işlevlere rastlanmakla beraber, çoğunlukla endüstri yapılarının sahip oldukları 'üretim' kimliğinin sürdürülmesi söz konusudur. Bu projelerde, eski endüstri alanlarında yeni endüstriler üretilmektedir. Kültür ve bilginin herkese ulaşması, kamusal yaşamı canlandıracak aktiviteler düzenlenmesi, bir arada ve özgür olma durumu yaratılması, bahsedilen projelerin odak noktalarını oluşturmaktadır. Gerçek kamusal mekanların rolünün de tekrar önem kazandığı yaklaşık son otuz yılda gerçekleşen bu dönüşümler, yaratıcı sosyal çevreler yaratırken, bulundukları bölgenin hatta kentin çekim merkezlerinden biri haline gelmektedir. Mimarlık alanında yeni arayışları tetikleyen bu gelişmeler, mekana bakış açısında; mekanın tasarlanmasında, üretilmesinde ve kullanılmasında önemli değişimlere kaynak oluşturmaktadır. Üretilen yeni mekanları, sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik yaşamdaki ve de kentsel yapılanmalardaki değişimlere cevap verecek ve sürdürülebilecek nitelikte düzenleme endişesi mevcuttur. Bu çalışmada, ünik, ayrıksı kentsel fragmanlar olarak addedilen endüstri mirası alanlarının, yeni endüstrilerle işlevlendirilerek dönüştürülmesi, eski kimliğin yeni kimliğin içine taşması olarak yorumlanmaktadır. Bu 'kimlik kayması' doğrultusunda da, mevcut bir dokuya aşılama yapılarak melez bir doku oluşturulması, kentsel bir 'doku nakli' gerçekleşmesi özgün metaforu ortaya konulmuştur. Geniş çaplı bir literatür araştırması, örneklemeler ve referans projeler incelemesinin analizleri doğrultusunda, bu 'graft'ların kentsel dokuya ve toplumsal yaşama hızlı entegrasyonunun yorumlanmasıyla çalışma sonuçlanmıştır.