Bursa eğitim yapılarının mimari koruma ve tescil gerekçeleri açılarından incelenmesi (1920-1970)

Dünyadaki gelişmelere bakıldığında günümüze yakın tarihlerde inşa edilen yapıların da bir takım öne çıkan özellikleri nedeniyle 'modern mimarlık mirası' adı altında koruma altına alındıklarını görmekteyiz. Ülkemizde bu konudaki çalışmalar günümüze yakın bir dönemde başlamış ve akademik çalışmalarda giderek önem kazanmıştır. Diğer taraftan ülkemizde kentsel dönüşüm çalışmaları adı altında günümüzde var olan yapıların deprem dayanıklılık testleri yapılarak, bu yapıların yaşamına devam edebilecekleri ya da yıkılacakları kararları hızla alınmaktadır. Bu çalışmalarda özellikle kamu yapılarına, kamu yapılarından da çok sayıda genç nüfusun kullanıcısı olduğu ve bu kullanıcıların tüm işgünlerini geçirdiği eğitim yapılarına öncelik verilmiştir. Bu nedenle günümüzde eğitim yapıları deprem dayanıklılık testlerinden geçirilmekte, çoğunluğu da bu testlerde dayanıksız kabul edilip yıkım kararları alınmaktadır. Bu durum ülkemizde 'modern mimarlık mirası' kapsamında değerlendirilebilecek olan birçok eğitim yapısının hızla yıkılması ile sonuçlanmaktadır. Bu nedenle bu tez çalışmasında modern mimarlık mirası kapsamında değerlendirilebilecek eğitim yapılarının tespit edilmesi ve bu yapıların korunarak gelecek kuşaklara günümüze yakın dönemlerin eğitim sisteminin belgeleri olarak taşınması amaçlanmıştır. Diğer taraftan ülkemizin sınırları ve eğitim yapılarının çeşitliği göz önüne alındığında, bütün eğitim yapılarını bir tez çalışmasına sığdırmak mümkün değildir. Bu nedenle bir yerleşim merkezine yoğunlaşarak çalışılması tercih edilmiştir. Merkezi ve büyük kentlere yakınlığı, ülkemizin tarihi geçmişşindeki önemi, ticari faaliyetlerin yüksek oluşu gibi nedenlerle bu tezde çalışma alanı 'Bursa ve Bursa'ya bağlı ilçeler' olarak seçilmiştir. Çalışma yöntemi olarak belgeleme ve tescil gerekçelerinin belirlenmesi yolu izlenmiştir. Tezin ana teması 'modern mimarlık mirası' olduğu için, tez araştırmasında modern mimarlık mirası konusunda önderlik yapan uluslararası sivil toplum örgütü olan DOCOMOMO'nun belirttiği tanım ve ölçütler kullanılmıştır. DOCOMOMO Modern Mimarlık Mirası kavramını 'tarihi referansların olmadığı, süsleme ve dekorasyon yerine işleve, tekniğe ya da mekansal şartlara dayalı modern tasarım ilkelerini barındıran ürünler' olarak tanımlamıştır. Yapıların 1920- 1970 yılları arasındaki modern dönemde tasarlanmasını ve inşa edilmiş olmasını şart koşmuştur. Modern Mimarlık Mirası ölçütlerini ise teknolojik uygunluk, sosyal uygunluk, sanatsal ve estetik uygunluk, kanonik uygunluk, referans değeri ve bütünlük olmak üzere altı başlık altında toplamıştır. Bir yapının modern mimarlık mirası sayılabilmesi için bu kriterlerden bir ya da birkaçını barındırması yeterlidir. Bu kriterlerin yanı sıra ülkelerin kendi hassas değerlerine göre modern mimarlık mirası kavramının içini kendilerinin doldurabileceğini belirtmiştir. DOCOMOMO'nun verdiği bilgiler ve çizdiği sınırlar çerçevesinde Bursa ve ilçelerinde 1920- 1970 yılları arasında inşa edilen bütün yapılar tespit edilmiştir. Tezin amacı mevcut mimari miras stoğunu saptamak ve korumak olduğu için tespit edilen yapılar, günümüze ulaşanlar ve günümüze ulaşamayanlar diye ikiye ayrılmıştır. Günümüze ulaşan yapılar DOCOMOMO'nun tanım ve kriterlerine göre değerlendirilerek, tescil durumları belirlenmiş ve tescil gerekçeleri ortaya konmuştur. Bu veriler çerçevesinde bu çalışmada öncelikle Bursa ve Bursa'ya bağlı toplam 17 ilçede, 1920- 1970 tarih aralığında inşa edilmiş olan eğitim yapıları tespit edilmiştir. Günümüze ulaşan ve ulaşamayan yapılar ayrı kategorize edilmiştir. Günümüze ulaşan ve korunmaya değer görülen yapıların hangi nedenlerle korunması gerektiğini açık ve net bir şekilde ortaya koymak için tescil gerekçelerinin oluşturulmasına gerek duyulmuştur. Tescil gerekçelerinin oluşturulmasında DOCOMOMO'nun diğer kriterleri göz önünde bulundurulmuştur.