Eğlence kavramının İstanbul'da geçirdiği değişim süreci ve mekana etkisi

İnsanlar tarih boyunca hoşça vakit geçirmek için bir araya gelerek çeşitli aktivitelerde bulunmaktadırlar. Bu aktiviteleri yerine getirebilmek için kendilerine açık ya da kapalı mekanlar yaratmışlardır. Her kültür, kendi örf, adetlerine göre ve geçirdikleri tarihsel, ekonomik ve sosyal süreçler doğrultusunda kendi eğlence anlayışlarım yaratmıştır. Üç İmparatorluk boyunca ve günümüzde hep bir başkent ve metropol konumunda olan İstanbul, eğlence hayatının en önemli merkezlerinden biri olmuştur. İstanbul eğlence hayalına değişik isim ve alışkanlıklarla farklı mekanlar girmiştir. Bizans Dönemi'nde imparator ve soylular, saray ve konaklarında eğleniyorlardı. Verdikleri ziyafetlere pandomim, parodi gibi gösteri sanatı kapsamındaki oyunlar, şarkı ve danslar eşlik ediyordu. Halk ise yılın belli günlerindeki karnavallar ve Hippodrom'daki yarış ve gösterilerle eğleniyordu. Sonraları taverna denilen şarap tacMerinin açtıkları, şarap ve dansın bir arada sunulduğu mekanlar da halka hizmet vermiştir. İstanbul'da çeşitli eğlence türlerine ilişkin çok farklı mekanlar oluşmuştur. Halkın bir araya gelmek için kullandığı kahvehaneler özelikle Osmanlı İmparatorluğu Dönemi'nde büyük talep görmüştür. Sohbet etme olgusunun pratikliği ve işlevselliği üzerine kurulu olan kahvehaneler, türlerini kendilerini besleyen geleneksel örgütlenmelerle belirlerler. Mahalle ölçeğindeki sivil örgütlenme, İstanbul'un en yaygm mekanlarından olan mahalle kahvehanelerini, askeri örgütlenme, yeniçeri kahvehanelerini, ticari örgütlenme, esnaf kahvehanelerini, edebiyat ve musiki çevrelerini ağırlayan mekanlar, semai kahvehanelerini ortaya çıkarmıştır. 19. yüzyılın ikinci yarısında da kıraathane adı altında gazete ve dergi okunan mekanlar açılmıştır. Tarihleri Bizans'a kadar dayanan meyhaneler, meyhane ile bar arası bir eğlence mekanı olarak tarif edilen balozlar, 1630'larda İstanbul'la tanışan gazinolar, 19. yüzyılın sonlarında karşımıza çıkan kafe şamanlar ve her dönem Beyoğlu'nun bünyesinde biri kapanıp diğeri açılan barlar İstanbul'un eğlence mekanlarını oluşturmaktadırlar. İstanbul'da 'alafranga' tarzına uygun yaşamın en üst noktasına ulaştığı dönem, 19. yüzyılın ikinci yansıdır. 19. yüzyıl eğlence hayatındaki değişmeler geçici bir heves değil, toplumun değişim sürecinin bir sonucudur. İçine kapanık ve muhafazakar bir eğlence tarzının yerini; daha dışa dönük ve yeniliklere açık bir eğlence anlayışı almıştır. Bir Batılılaşma-çağdaşlaşma projesi olan Cumhuriyet, eğlence hayatma çok önemli iki değişiklik getirdi : Kadm-erkek birlikte eğlenmek ve eğlencenin çeşitlenip kitleselleşmesi. Cumhuriyetten günümüze kadarki dönemde, İstanbul'un eğlence hayatının odak noktalan: sinema, tiyatro, opera, bale, müzik gibi sanat ağırlıklı gösteriler; öte yandan, restoranlar, gazinolar, barlar, kafeler; gitgide değişen ve eski vıuhavalarından çok şey kaybeden meyhaneler, 1960'larda daha çok 'kulüp' adı verilen, 90'larda İstanbul'un gece hayatının kalbinin attığı mekanlar olan diskolardır. Eğlenmek için gidilen mekanlar, ilerleyen zaman ve gelişen toplumsal durum sayesinde zaman içinde farklı adlarla ve amaçlarla açılmışlardır. Mekanlar birçok farklı kriterlere göre sınıflandırılabilir. İnsanların müzik tercihleri ve kültür seviyeleriyle birlikte, ekonomik durumlarmdaki farklılıkta mekanların sımflandırılmasmda etkili olmaktadır. Gelişimin tüm süreçlerini gördüğümüz istanbul eğlence hayatmda daha ziyade gençlerin belirlediği trendler mekanlara damgasını vuruyor. Koruma ordularıyla gezen insanların gittiği ve kapılarında magazin gazetecilerinin kamp kurduğu mekanların yanında her kültürün kendi eğlence anlayışıyla oluşturduğu mekanlar oluşmuş durumda. Farklı taleplerdeki insanlar, kentte kendi mekan anlayışım, bu mekanlar, kendi müşterisini, kısaca kendi sosyo-kültürel yapışım oluşturmaktadır. Bu karşılıklı etkileşim, en fazla mekanlardaki tasarım anlayışında kendini göstermektedir. Bir mekanda oturup sohbet etme alışkanlığının yerini müzik dinleyip dans etmek almıştır. Bu yüzden oturma yerlerinin yerini büyük açıklıklar almıştır. Her konuda hızlı bir tüketim anlayışının sürdüğü 90'lı yıllarda, her dönem değişik kültürlerin eğlence anlayışına ev sahipliği yapmış olan İstanbul, eğlencenin başkenti konumunda olmaya devam ediyor. Osmanlı Devri dahil, her devirde eğlenceye düşkün olan İstanbul halkı eğlence kültürünü genişletip, çeşitlendirerek farklı mekanlar yaratmışlardır. Günümüzde de bu oluşum devam etmektedir.