Tarihi camilerde cephe aydınlatması üzerine bir inceleme

Kent silüetini şekillendiren, kentin sembollerinden biri olan tarihi eserlerin cepheleri sıklıkla aydınlatılmaktadır. Tarihi yapılar arasında camiler önemli bir yer kaplar ve cami cephe aydınlatması kent aydınlatmada büyük önem taşır. Yapıldıkları dönemi yansıtan görkemli tarihi camilerin aydınlatılarak gece de tüm ihtişamları ile algılanması sağlanmalıdır. Cephesi aydınlatılmış bir yapı, uygulanan teknik ve yaklaşıma bağlı olarak birbirinden çok farklı görünümlere kavuşabilir. Yapıların dış aydınlatmasında yararlanılan çeşitli teknikler vardır. Bu tekniklerin başlıcaları, kontur aydınlatma, duvar sıyırma, silüet aydınlatması, ışıklandırma, vurgu aydınlatması, geçen ışıklılık ve medya cephe tekniği olarak sıralanabilir. Yapının mimari özelliklerine ve yapının yer aldığı çevrenin koşullarına göre bu tekniklerden biri ya da birkaçı birden uygulanabilir. Çalışmanın ilk bölümünde öncelikle söz konusu aydınlatma teknikleri hakkında bilgi verilmiş ve her tekniğin uygulanmasınaörnekler gösterilmiştir. Bu çalışmada tarihi camilerin mevcut aydınlatma düzenlerini incelemek, mevcut düzenden farklı aydınlatma düzeni alternatifleri tasarlamak ve aydınlatmada farklı yaklaşımların caminin gece görünümüne etkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Belirtilen amaca yönelik çalışma için İstanbul'da yer alan, Mimar Sinan'ın eserlerinden Üsküdar Mihrimah Sultan Camii ve Mimar Kirkor Balyan'ın eserlerinden Nusretiye Camii ele alınmıştır. Çalışma üç aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, iki tarihi caminin mevcut aydınlatma düzenleri yerinde incelenmiş, gündüz ve gece görünümleri çekilen fotoğraflarla belgelenmiştir. Elde edilen verilerden yararlanarak camiler SketchUp programında üç boyutlu olarak yakın çevresi ile birlikte ayrıntılı modellenmiştir. Ardından, camilerin SketchUp modelleri Lumion programına aktarılmış ve camilerin mevcut aydınlatma düzenleri bu programda modellenmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında her iki cami için mevcut düzenden farklı aydınlatma alternatifleri geliştirilmiştir. Bu amaçla, yapıların mimarisini belirleyen öğeler belirlenmiş ve her farklı öğenin aydınlatılmasında uygulanabilecek aydınlatma teknikleri araştırılmıştır. Yapılardaki farklı mimari öğelerin aydınlatılması ile birbirinden farklı aydınlatma alternatifleri oluşturulmuştur. Elde edilen aydınlatma alternatifleri için ayrıca farklı ışık renkleri de kullanılmıştır. Mihrimah Sultan Camii için dokuz aydınlatma düzeni ve sekiz ışık rengi olmak üzere toplam 72 aydınlatma alternatifi; Nusretiye Camii için sekiz aydınlatma düzeni ve sekiz ışık rengi olmak üzere toplam 64 aydınlatma alternatifi oluşturulmuştur. Tüm aydınlatmaalternatiflerinin modellenmesi Lumion programında gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın son aşamasında, camilerin mevcut aydınlatma düzenleri ve iki cami için ayrı ayrı geliştirilen aydınlatma alternatifleri, beğeni, mimariye ve işleve uygunluk, mimari özelliklerin algılanması, estetik görünüm, ışık rengi ve genel beğeni gibi çeşitli açılardan anketler aracılığı ile değerlendirilmiştir. Anket sonuçları, cami mimarisinde belirleyici olan kubbe, minaret gibi öğelerin ve cephede büyük alan kaplayan yüzeylerin aydınlatılması gerektiğini; renkli ışık kullanımının onaylanmadığını ve sıcak renkli beyaz ışık kullanımının tercih edildiğini ortaya koymuştur. Bu belirlemeler cami aydınlatmasında yararlanılabilir, yol gösterir veriler oluşturmaktadır.