Kentsel dinamiklerin sosyal kentsel veri aracılığı ile temsili ve kentsel tasarıma yönelik bir arayüz önerisi

Bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle, kullanıcılar kent üzerinde sanal izler bırakmaya başlamışlardır. Günümüzde telefon konuşmaları, mesajlar, paylaşılan fotoğraflar ve konum bilgileriyle kullanıcılar büyük miktarda veri üretmektedir. Kullanıcılar tarafından üretilen büyük miktardaki veriyi farklı bağlamlarda analiz etmek, kenti kavrayışımızda yeni bir anlayış kazandırmaktadır. Bu veriler, tasarımcıların kurdukları yeni ilişkilerle beklenmedik ve yaratıcı şekillerde araçsallaştırılabilir. Bu noktada, kullanıcılara ait büyük miktardaki verinin elde edilmesinde mobil cihazlar, sensör ve sosyal ağlar güçlü araçlar olarak ön plana çıkmaktadır. Tez boyunca, mobil cihazlar, sensör ve sosyal ağlardan elde edilen kullanıcılara ait büyük miktardaki veri 'Sosyal Kentsel Veri ' olarak tanımlanmaktadır. 'Sosyal Kentsel Veri' kentsel tasarım alanında yeni bir gerçeklik olarak var olmakta, kullanıcı-kentsel mekan etkileşimlerini kavrama ve temsil etme alanındaki anlayışımızı yeniden şekillendirmektedir. Bu noktada, kentsel veri akışları ve kullanıcılar arasında iletişimi sağlayan arayüzlerin tasarımı ve verilerin temsili kritik hale gelmektedir. Bu tez, 'sosyal kentsel veriyi kullanıcı için algılanır kılacak görsel arayüzlerin üretimine' odaklanmaktadır. Temsilin, tasarım düşüncesinin aktarımında, kavramsallaştırmalar ve görselleştirmeler yoluyla, kullanıcılarla diyaloğa olanak sağladığı ve yaratıcı bir alan olduğu düşünülmektedir. Ayrıca günümüzde ortaya çıkan yeni dijital araçlar, veri analizi teknikleri ve kartografya, tasarımcıların büyük veriyi algılanır kılacak temsiller oluşturmalarında yeni potansiyeller sunmaktadır. Bu tez, büyük miktardaki veri, dijital araçlar ve tasarım arakesitinde yer almaktadır. Tezin ilk bölümü, sosyal kentsel verinin ortaya çıkış sürecine odaklanmaktadır. Bu bölümde, öncelikle kent ve veri etkileşimlerinin tarihsel süreçteki gelişimi açıklanmakta, sonrasında ise büyük veri ve sosyal kentsel verinin ortaya çıkışı ve bu ortaya çıkışın kent üzerinde yarattığı etkiler ele alınmaktadır. Bu etkilerin kentsel tasarım ve temsiller üzerindeki yansımalarına değinilmektedir. Tezin ikinci bölümü ise, sosyal kentsel verinin nitelikleri, veri kaynakları ve kentsel alandaki kullanımlarını tanımlamak üzerinedir. Sosyal kentsel veri kaynakları olan mobil cihazlar, sensör ve sosyal ağların her biri kent-kullanıcı ilişkisinin ayrı bir noktasını ele alma imkanı vermektedir. Sosyal ağlar, kullanıcının bireysel perspektiften kent algısını ortaya koyarken, sensör ve mobil cihazlar ise kentteki insan ve araç hareketinin tanımlanmasını ve kentsel mekanların kullanım yoğunluğunun zamana bağlı değişiminin görünür kılınmasını sağlamaktadır. Bu bölüm bu alanda yapılan çeşitli projeler aracılığıyla ele alınmaktadır. Tezin üçüncü bölümü ise sosyal kentsel verinin temsillerini bütüncül bir bakışla ele almaktadır. Bu bölüm, her ne kadar sosyal kentsel verinin temsili başlığı altında yer alsa da, konunun gereği olarak sosyal kentsel veri odağından bir miktar uzaklaşmakta, büyük miktardaki kentsel verinin temsili şeklinde bir üst perspektife genişlemektedir. Bu bölümde öncelikle verinin görsel temsilinin üretim süreci ele alınmaktadır. Sosyal kentsel veriyle temsillerin oluşturulma süreci aynı zamanda, büyük miktardaki veriyle temsillerin oluştulma sürecidir. Bu süreç, veri strüktürü, görsel strüktür ve arayüz strüktürünün oluşturulması ve arayüz-kullanıcı etkileşimlerinin sağlanması şeklinde ilerlemektedir. Sonrasında büyük veri dolayısıyla sosyal kentsel verinin temsiliyle ilişkili olduğu düşünülen dijital araçlar incelenmiştir. Büyük verinin analizinde kullanılan bu araçların, sosyal kentsel verinin temsiline de entegre edilme potansiyeli vardır. Temsillerin üretim sürecini bütüncül bir perspektiften ele almak adına sosyal kentsel veriyi kullanan birçok proje incelenmiştir. Kentsel bir problem üzerine büyük miktardaki veriyi kullanarak sıfırdan bir proje üretmek, çeşitli beceriler ve disiplinler arası çalışma gerektiren, uzun zaman dilimlerine yayılabilecek bir süreçtir. Bu nedenle, tek bir kentsel problem odağında veriyi analiz etmek yerine, sosyal kentsel veriyi kullanan pek çok projeyi bir arada ele almak konunun tasarımla ilişkisini kavrayabilmek ve konuyu bütüncül olarak ele alabilmek adına tercih edilmiştir. Her bir proje veri strüktürü, görsel strüktür ve arayüz-kullanıcı etkileşimi kriterleri altında parçalanmıştır. Projeler, tasarımcının kurduğu veri ilişkileri, bu ilişkilerin görsel elemanlara kodlanması ve arayüzlerin kullanıcı ile olan etkileşim biçimleri şeklinde ele alınmış ve bu kriterler üzerinden çıkarımlar yapılmıştır. Bu projelere bakıldığında, kentsel dinamiklerin temsilinde çok çeşitli dijital araçlar geliştirilmiş olsa da temsillerde kullanılan görsel öğelerin ve yaratıcılığın sınırlı kaldığı düşünülmektedir. Bunun sebebi olarak verinin analiz ve görsel temsilinin üretim sürecinin çok aşamalı olması sebebiyle tasarımcının hızlı tasarım sürecinin kesintiye uğraması gösterilebilir. Ayrıca verilerden elde edilen sonuçların statik olma durumları, tasarımcı için kısıtlayıcı gözükmektedir. Bu noktada tasarımcının bir yandan veriye dayalı ilişkileri kurarken, diğer yandan daha serbest çalışabileceği, esnek çalışma ortamlarına gereksinim duyulduğu söylenebilir. Son olarak, bu çıkarımlar doğrultusunda veri ile tasarlama sürecinde tasarımcıya esnek bir ortam sunabilecek bir arayüz önerilmektir. Bu arayüz, veri analiz sürecinin çok aşamalı adımlarını azaltacak, tasarımcının veriye dayalı ilişkileri hızlıca kurabileceği, kişisel bakışını entegre edebileceği, görsel denemeler yapabileceği esnek bir çalışma ortamı olarak düşünülmüştür. Önerilen arayüz tasarım kurgusu, tasarımcıya tasarımın erken aşamalarında veriye dayalı çalışma imkanı sunmayı hedeflemektedir. Önerilen arayüzün, kullanım amaçlarına göre farklılaştığı durumlar, kullanım şekli ve adımları tezin son bölümünde açıklanmıştır.