Yeni kent yaşamında kamusallığı kurgulayan alışveriş mekanlarının farklı alt tipolojiler üzerinden irdelenmesi

Bireysel ve toplumsal yaşam, tarih boyunca değişen çok çeşitli kavramlar üzerinden tartışılmıştır. Bu kavramların ortaya çıkışında toplumsal düşünce yapısını şekillendiren sistemlerde görülen ekonomik, sosyolojik ve politik kırılmalar ve dönüşümler etkili olmuştur. Bütün bu kavramların toplum yaşamına girmesi ve yapısını şekillendirmesi kent yaşamında yeni bir biçimlenişin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Kent sürekli bir değişim ve dönüşüm halindedir. Kentin değişmesindeki en büyük etkenler ise küreselleşme ve küresel dünyanın toplum yaşamına getirilerinden biri olan 'tüketim olgusu'dur. Tüketimin etkisi ile yeni bir anlam kazanan kent yaşamı değişimlere uğramıştır. Kamusal alanlardaki gündelik yaşam pratikleri ise kente devinim kazandıran ve dönüştüren etmenlerin başında gelmektedir. Bu yüzden kenti ve geçirdiği değişimleri gündelik yaşam üzerinden algılamaya çalışmak, kenti içselleştirmek, kente dair yeniliklerin farkına varma çabasında da bir kolaylık sağlamaktadır. Kentler, tüketim kavramının en revaçta olduğu ve yaşamı şekillendirici rol üstlendiği yerlerdir. Bu tez çalışmasının amacı, alışveriş mekanlarını yeni kent yaşamı içerisinde değerlendirerek, alışveriş mekanları ile kamusal yaşam örüntülerinin kent mekanındaki ilişkilerini incelemek ve bu ilişkilerde tüketim kavramının etkilerini irdelemektir. Tez kapsamında, problem çözümüne yönelik temel yaklaşım ise; tüketimin olumlu yönlerini araştırmak ve sermaye çerçevesinden çıkarıp sosyal bir kent eylemi olarak yorumlamak olacaktır. Günümüz alışveriş mekanlarında kamusal yaşam özelliklerini irdeleyen bu tez çalışması, giriş, toplumsal değişimin aracı olarak tüketim kavramı, tüketim doğrultusunda değişen gündelik kent yaşamı, 'tüketime dayalı yeni bir kamusallık anlayışı' bağlamında alışveriş mekanlarının biçimlenişinin irdelenmesi ve kamusallığı kurgulayan farklı tipolojilerdeki alışveriş mekanlarının incelenmesi üzerine alan çalışması ve sonuç bölümleri olmak üzere altı bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümü olan birinci bölümde, tez çalışmasının probleminin tanımlanması, çalışmanın amacı ve yöntemleri açıklanmaktadır. Tez kapsamında tüketim, toplumsal yaşamı ve kent mekanını eş zamanlı dönüştüren bir kavram olarak ele alınmıştır. Tüketimin toplum yaşamındaki anlamının ihtiyaçların karşılanması yönünde bir araç olmaktan amaca yöneliminin, kent mekanındaki konumlanışı yeni bir tipoloji olarak alışveriş mekanları ile sağlanmıştır. Giderek artan tüketim odaklı merkezler kenti sermayenin şekillendirdiği ve kent yaşamını minimuma indirgediği bir etken olmaya başlamıştır. Tezin ikinci bölümünde, öncelikle yaşanan toplumsal değişimleri etkileyen kavramlar ve aralarındaki etkileşimler incelenmiş; tüketim kavramının toplum yaşamındaki gelişimi ve oluşturduğu yeni tüketim kültürü ve tüketim toplumu, bu bileşenler çerçevesinde incelenmiştir. Üçüncü bölümde; tüketimin, kent mekanını değiştirmedeki etkileri ve gündelik yaşam kavramının değişen kent içerisindeki anlamı irdelenmiş. Tüketimin kent mekanını araçsallaştırması kavramına kamusallık bağlamında değinilmiştir. Kamusal ilişkinin değişimi ve günümüzde alışveriş mekanları üzerinden yürütülmesi kapsamında, alışveriş mekanlarının tarihsel süreçteki dönüşümleri incelenmiştir. Dördüncü bölümde, alışveriş mekanlarının biçimlenişi 'tüketime dayalı yani bir kamusallık anlayışı' bağlamında, kamusal mekanın mekansal ve toplumsal özellikleri üzerinden irdelenecektir. Tüketimi olumlayan yeni nesil kamusal mekanlar olarak alışveriş mekanları tanımlanacaktır. Beşinci bölümde ise yapılan literatür araştırmaları ve değerlendirmeler alan çalışması üzerinden incelenecektir. Tüketim eyleminin toplum üzerindeki 'çekici etkisi' ve kamusal etkinliklerin toplum üzerindeki 'birleştirici etkisi' kullanılarak tasarlanan ve kurgulanan bu yeni kamusal mekanlar gündelik yaşam içerisinde ve kentlerin şekillenişinde önemli bir yer oluşturmaya başlamıştır. Bu nedenledir ki bu tez kapsamında tüketim mekanları, toplumsal ve kentsel değişimlerin ortak paydasında görülmektedir. Tüketimin kentliler üzerindeki sosyal ve kamusal etkilerini tam anlamıyla anlayabilmek için tek bir yapılaşma üzerine gidilmemiş, 3 ayrı alt tipolojide alışveriş mekanı seçilmiştir. Bu nedenle çalışma alanı olarak, kentin yoğun bölgelerinden Şişli- Levent aksı üzerindeki tüketim mekanlarının 3 ayrı alt tipolojisi seçilmektedir ve bu mekanlar üzerinden kamusal yaşam aranmaktadır. Araştırma yöntemi olarak da bu mekanlarda işlevsel ve mekansal analizler yapılmakta kullanıcılarla yapılan görüşmeler sonrasında seçilen alışveriş mekanlarındaki kamusal mekan özellikleri değerlendirilmektedir. Sonuç bölümü olan altıncı bölümde ise, tez çalışmasının bütünü hakkında genel bir değerlendirme yapılmakta, varılan sonuçlar sunulmaktadır.