Charting spatial practices of feminisms in Turkey: Sensitivities, tools, and tactics

Feminizmin hak mücadelelerinde ve popüler kültürde sıcak bir tartışma konusu olduğu, Women's March ve #MeToo gibi kitlesel kadın hareketlerinin tüm dünyada yayıldığı, kimi görüşlerce feminizmin 'dördüncü dalga'sı olarak yorumlanan zamanlara tanıklık etmekteyiz. Ayrılıkçı politikaların, felaketlerin, krizlerin ve prekaryalığın giderek arttığı, hasar görmüş bir gezegende bugün, feminizmin daha demokratik ve sürdürülebilir bir dünya için mücadelesi kritik bir anlam taşıyor. Bununla beraber, son yıllarda yeşeren Siyah Hayatlar Önemlidir, Arap Baharı, işgal hareketleri, İklim İçin Okul Grevleri gibi toplumsal hareketlerin işaret ettiği proaktif eylem biçimleri ve bunların mekansal karşılıkları, akademide taze bir diyalog başlattı; Judith Butler, Nikolaus Hirsch, Jane Rendell, Markus Miessen son dönemde bu bağlam üzerine düşünen isimlerden bazıları. Bu ortamda 'eleştirel mekansal pratik'lere feminist yaklaşımlar benimseyen kimi grupların ortaya çıkışı dikkat çekiyor. Bu gruplar müdahaleler, yeni temsil stratejileri, yere özgü kolektif üretimler, yeni pedagojiler gibi araçlarla daha yaşanabilir bir dünya için yeni davranışlar, süreçler ve bilgi üretme biçimleri geliştiriyor. Tüm bu gelişmelerin bugün, mekanın kavranışına ve üretimine dair konvansiyonel sınırları aşan yeni perspektifler yarattığını öne sürmek mümkün. Bu perspektiflerin, yeni gelecekler ve yeni bir aradalık biçimleri inşa etmenin aracı olduğuna inanıyorum. Tez çalışmam ile bu gündemi mimarlık ve yapılı çevre alanında feminist bir örgütlenmenin henüz olmadığı Türkiye'ye taşımayı amaçlıyorum. Türkiye'den kimi grupların ve bireylerin pratiklerini feminist yaklaşımlı mekansal pratikler olarak öneriyorum ve bu pratiklerde gözlemlenebilecek 'yere özgü' feminist araçları, taktikleri ve ilişkisellikleri tartışıyorum. Mimarlık, sanat, kentsel aktivizm gibi alanlardan farklı pratikleri 'inekansal pratik' kavramında birleştirerek, yapmanın 'öteki' biçimlerini feminist bir çerçeveden tartışmayı amaçlıyorum. Bu pratikler hem kentsel mekanda cisimleşmiş ötekileştirme, dışlama, çözülme gibi güç yapılarıyla mücadele ediyor hem de uyarlama, tersine çevirme, güçlendirme gibi özgün taktiklerle baskın sistemlere karşı koyuyor. Çalışma, Jane Rendell'ın (2007) 'eleştirel mekansal pratik' kavramından faydalanarak Aslıhan Demirtaş, Atılkunst, Başka Bir Atölye, Canan, Cins Adımlar, düşhane, Esra Ersen, Gülçin Aksoy, Hale Tenger, Istanbul Walkabouts, Kültür, Mutfak / Matbakh, Mor Stüdyo, Oda Projesi ve Şükran Moral'ın pratiklerine odaklanıyor. Bu örnekleri 'hassasiyetler' olarak ifade ettiğim bir dizi özelliğin başlıklarında inceliyorum; Rendell bu özellikleri, eleştirel mekansal pratiklere özgün bir feminist yaklaşım tanımlamak için ortaya koyuyor: 'başkalık', 'kolektiflik', 'öznellik', 'performatiflik' ve 'inaddesellik'. Tüm pratiklerin kadın öznelerce icra edildiği çalışmamın çıkış noktası, kadın özneleri güçlendirmek ve farklı mekansal pratikleri politik, toplumsal, kentsel bağlamlarıyla feminizm müşterekliğinde haritalamak. Böylece hem Türkiye'de yeni bir tartışma başlatmayı hem de bu konuda gelişmekte olan küresel diyaloğa katkıda bulunmayı umuyorum.