Alkol-madde kullanım bozukluğu olan bireylerin ailelerinde yenilenme ve genel uyum, aile yükü ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi

Bu çalışma alkol-madde kullanım bozukluğu olan bireylerin ailelerinde yenilenme ve genel uyum, aile yükü ve bunları etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. İstanbul'da bir özel üniversite hastanesinin ve bir kamu hastanesinin AMATEM polikliniğine başvuran alkol/madde kullanım bozukluğu olan 102 bağımlı birey ve aileleriyle yapılmıştır. Veriler, Tanıtıcı Özellikler Bilgi Formu, Ailede Yenilenme ve Uyum Genel İndeksi, Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği ile toplanmıştır. Bağımlı bireylerde sosyal destek düzeyini etkileyen faktörler, bağımlı bireyin kardeş sahibi olması, eğitim durumu, başka hastalığa sahip olması, gelir getiren iş sahibi olması, sosyal güvencesinin bulunması ve kullandığı maddenin türü olarak saptanmıştır. Aile stresör ve gerginlik puanını, ailenin sosyal güvencesinin olmasının etkilediği, alkol-madde kullanmaya başlama yaşı ile aile gerginlik indeksi puanı arasında negatif yönde zayıf ilişki belirlenmiştir. Aile baş etme puanını, bağımlı bireyin kullandığı maddenin türünün etkilediği belirlenmiş, bağımlı bireyin yaşı ile aile baş etme indeksi puanı ve dayanıklılık indeksi bağlılık alt boyut puanı arasında negatif yönde zayıf ilişki bulunmuştur. Aile dayanıklılık toplam puanını, bağımlı bireyin gelir getiren iş sahibi olması ve ekonomik durumu; kontrol alt boyutunu eğitim durumu, gelir getiren iş sahibi olması, kullandığı maddenin türü; meydan okuma alt boyutunu gelir getiren iş sahibi olması, ekonomik durumu; güven alt boyutunu ise ekonomik durumunun etkilediği belirlenmiştir. Bağımlı bireye ait faktörlerin akraba ve arkadaş destek puanını ve dayanıklılık indeksi bağlılık alt boyutu puanını etkilemediği, Aile distres indeksi puanını da bağımlı bireyin gelir getiren iş sahibi olması ve sosyal güvencesinin olmasının etkilediği belirlenmiştir. Zarit bakım yükü ölçeği puanını etkileyen faktörler, bağımlı bireyin eğitim durumu, gelir getiren iş sahibi olması, ekonomik durumu ve sosyal güvencenin olması saptanmıştır. Bağımlı bireyin cinsiyetinin, meslek sahibi olmasının ve medeni durumunun, AYUGİ'ni ve bakım verme yükünü etkilemediği belirlenmiştir. Aile üyelerinde sosyal desteği etkileyen faktörler, aile üyesinin cinsiyeti, eğitim durumu, gelir getiren bir işin olması, ekonomik durumu, bakıma yardım eden başka birinin varlığı, tıbbi tanılı hastalığa sahip olma olarak belirlenmiştir. Aile stresör puanını aile tipi ve sosyal güvencenin etkilediği saptanmıştır. Aile üyesinin yaş ortalaması ile gerginlik indeksi puanı arasında negatif yönde zayıf ilişki bulunmuş, yine gerginlik puanını aile üyesinin eğitim durumunun, ekonomik durumun ve sosyal güvencenin olmasının etkilediği belirlenmiştir. Akraba ve arkadaş destek puanını aileye ait, cinsiyet, eğitim durumu, meslek, gelir getiren bir işin olmasının etkilediği; tüm faktörlerin ise aile baş etme puanını etkilemediği bulunmuştur. Aile dayanıklılık toplam puanını etkileyen faktörler, cinsiyet, eğitim durumu, gelir getiren bir işin olması, ekonomik durum, bakıma yardım eden, tıbbi tanılı hastalığa sahip olma olarak belirlenmiştir. Kontrol alt boyutu puanını, cinsiyet, eğitim durumu, gelir getiren bir işin olması, ekonomik durum, tıbbi tanılı hastalığa sahip olma; bağlılık alt boyutunu, gelir getiren bir işin olması; meydan okuma alt boyutunu, eğitim durumu, meslek sahibi olma, gelir getiren bir işe sahip olma, ekonomik durum, tıbbi tanılı hastalığa sahip olma; güven alt boyutunu aile tipi, eğitim durumu, tıbbi tanılı hastalığa sahip olmanın etkilediği saptanmıştır. Aile distres puanının aile tipi, cinsiyet, medeni durum, ekonomik durumdan etkilendiği belirlenmiştir. Zarit bakım yükü ölçeği puanını; eğitim durumu, bakıma yardım eden birinin olması ve tıbbi tanılı hastalığa sahip olmanın etkilediği, ailenin bağımlı bireyle ilgilenme süresinin, AYUGİ puanını ve bakım verme yükünü etkilemediği belirlenmiştir. Ailenin bakım verme yükü ve aile stresörleri indeksi puanı ile pozitif yönde zayıf ilişki; aile gerginliği, sosyal destek, distres ve dayanıklılık indeksi alt boyutları ile pozitif yönde orta düzeyde ilişki saptanmış; akraba ve arkadaş desteği ve baş etme indeksi puanları ile arasında anlamlı fark olmadığı belirlenmiştir. Alkol/madde bağımlılığı olan bireylerin bakımında ve güçlendirilmesinde risk gruplarının göz önüne alınması önerilir.