Bursa ili Gemlik ilçesi Umurbey beldesi çırganlar evi için restorasyon önerisi

Marmara Bölgesi'nin güneyinde, Gemlik Körfezi'nin doğusunda bulunan, Gemlik'in güneydoğusunda yaklaşık 200 m. yüksekte bir tepe üzerinde kurulan, Bursa İli Gemlik İlçesi'ne bağlı olan Umurbey Beldesi sivil mimarlık örneklerinin yoğun olarak bulunduğu bir yerleşmedir. Umurbey'de 1952 yılında belediye teşkilatı kurulmuştur. Umurbey ile ilgili fazla bir araştırma mevcut olmadığı için, bunun gerekliliği düşünülerek çalışmaya başlanmıştır. Tez konusu olarak, yapıların bir araya gelişi, farklı dönemlerin birbirine eklenmesi, nitelikli yapı elemanları, mimari detayları ve tarihi sürekliliği ile ön plana çıkan Çırganlar Evi seçilmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde, Umurbey Beldesi'nin bugünkü durumu, kentsel gelişimi ve geçmişşi ile ilgili ulaşılabilen yayınlar, belgeler ve arşivler araştırılmış, çok kısıtlı olan kaynaklar derlenmiştir, Bunun yanında Türk evinin gelişim ve mimari özellikleri ile ilgili kaynaklar da taranmış, bulunan veriler düzenlenmiştir. Yerleşmedeki ve çevre yerleşmelerdeki sivil mimarlık örnekleri incelenmiş, görsel malzeme derlenmiştir. Ayrıca bölgenin geçmişşteki geçim kaynağı olan ipekböcekçiliği ve günümüzdeki geçim kaynağı zeytincilik ile ilgili araştırma yapılmış, bu iki iş kolunun sivil mimariye ve yerleşme dokusuna olan etkileri saptanmıştır. Umurbey, 15. yüzyıhn başında, Gemlik'in fethi sırasında kurulan köylerin birleştirilmesi ile kurulmuştur. Yerleşme, bugün geçiminin çok büyük bir kısmını zeytincilikten sağlamaktadır. Genel olarak tarıma dayalı bir ekonomiye sahiptir. Gemlikten Umurbey'e çıkan yol, köyün içine dağdan sokakların açıldığı bir meydan ulaşır. Köyde yapılar bitişik nizamdır. Zemin kat, ara kat Ve normal kattan oluşan yapılar, ahşap karkas arası kerpiç, ya da tuğla dolgu tekniği ile inşa edilmişlerdir. Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafindan, 1990 yıkıda tescil edilmiş olan Çırganlar Evi'nin Osmanlı dönemine ait olduğu bilinmekte, en eski kısmı 18. yüzyılın sonlarına tarihlenmektedir. Yerleşmede kalan tepe pencereli iki örnekten biridir. Ön kısımdaki iki katlı yapı ise yazıtından da anlaşıldığı gibi 1895 yılında bir Rum mimar tarafindan inşa edilmiştir. Bu iki ana yapı arasındaki tek katlı birimler ise zaman içinde ihtiyaca göre inşa edilerek bir avlu etrafinda toplanmışlardır. Yapılar arasındaki sirkülasyon ortada bulunan bu avlu aracılığı ile sağlanmaktadır. A ve B Yapılan iki katlı, dış sofalı yapılardır. Zemin kat kagir, üst katlar ahşap karkas yapım tekniği ile, avludaki dört adet birim ise tek mekanlardan oluşup kagir sistem ile inşa edilmişlerdir. tfvıB Yapısı dışındaki yapılar bakımsızlıktan ve kullanılmamaktan dolayı harap durumdadırlar. Yerleşme içinde Rum ve Türk mimarlara ait örneklerin aynı yapı grubu içinde bulunduğu, tepe penceresine sahip, benzer yapısall ve mekansal kurguyu sergileyen bir başka örnek daha yoktur. Bu nedenle incelenme ve belgelenmesinin gerektiği düşünülmüştür. Restorasyon önerisi yapımn ve çevrenin ihtiyaçlarına göre getirilmiştir. Bu bağlamda, gerek belediye yetkilileri gerekse de mal sahipleriyle görüşülmüştür. Sonuç olarak yapımn, yerleşmede gelişmekte olan kültür turizmi içinde yer alabilmesini için, kısa süreli konaklamalara olanak sağlayacak bir misafirhaneye dönüştürülmesi düşünülmüştür. Bu önemli Osmanlı dönemi yapısının kaybedilmemesi gereken bir değer olduğu görülmüş, belgelenerek gelecek nesillere aktarılması bu tez çalışmasının temel amacım oluşturmuştur. Umurbey için bu çalışma, sahip olduğu kültür mirasının korunması, kültür turizmine katkıda bulunulması, mevcut bir potansiyelin en doğru şekilde kullanılması açısından önemli bir yer tutmaktadır. XVM