Istanbul'daki konut binalarının cephe kaplamalarında oluşan hasarların incelenmesi : Kadıköy - Moda örneği

İnsanların yaşam alanlarındaki kaliteyi iyileştirmek için, gerek duyarlı bir yaklaşımla gerekse zorunluluklar sonucu gerçekleştirdiği bakım-onarım ya da yenileme müdahalelerinin sayısı günden güne belirgin bir artış göstermektedir. Söz konusu bu müdahalelerin en yaygın görüldüğü yerin konut cepheleri olması, bina yaşam sürecindeki performansın en etkin şekilde sürdürülebilmesinde cephe sisteminin önemli bir role sahip olmasıyla ilişkilidir. Bina alt sistemlerinden biri olan cephe sisteminin dış yüzeyini oluşturan cephe kaplamaları, dış etkilere doğrudan açık olması nedeniyle yapıda bozulma ve hasarların en yaygın görüldüğü yerlerden biridir. Bu bağlamda, cephe kaplamalarında oluşan hasarların ve olası etkenlerinin tespit edilerek gerekli müdahalelerin zamanında yapılması, bina yaşam sürecinde oluşabilecek enerji ve malzeme kayıplarının azaltılması açısından önem taşımaktadır. Türkiye'deki bina stoğunun büyük bir bölümünün konut amaçlı olarak kullanılması, inşaat sektöründe konut binalarının önemli bir paya sahip olduğunu göstermektedir. Mevcut stok durumuna bağlı olarak, konut binalarının cephe kaplamaları ele alındığında; kullanılan malzeme türüne göre hem hasar çeşitliliğinin fazla olduğu hem de hasar etki düzeyinin değişken olduğu durumlar söz konusudur. Tez çalışmasında; İstanbul'daki mevcut konut yerleşimleri araştırılmış, bu yerleşimler arasından seçilen Kadıköy-Moda bölgesindeki konut binalarının cephe kaplamaları ve cephe kaplamalarında oluşan hasarlar gözlemlenerek, mevcut duruma ilişkin analizler ve değerlendirmeler yapılmıştır. Oluşan bu hasarların etkenleri tespit edilerek, gerekli bakım-onarım ya da yenileme yönündeki müdahalelerin yapılması konusunda ön bilgi oluşturulması ve konut binalarının yaşam süreçlerinin daha az kaynak kaybıyla sürdürülebilmesi için öncü bir çalışma niteliği taşıması amaçlanmıştır. Çalışmada, dört aşamalı bir süreç izlenmiştir. İlk aşamada; yazın araştırması ve elektronik kaynaklar aracılığıyla, yapıdaki hasar oluşumu ve araştırılması sürecine dair bilgi aktarılmıştır. İkinci aşamada; cephe kaplama malzemelerinin özellikleri ve malzemelerin seçimini etkileyen etmenler ortaya koyulmuştur. Konutlarda kullanılan cephe kaplamalarında oluşan olası hasarlar ve etkenleri, malzeme türüne bağlı olarak ele alınmıştır. Söz konusu incelemeler; yazın araştırması, elektronik kaynaklarla edinilen veriler ve firma veri tabanlarından elde edilen bilgiler doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Üçüncü aşamada; konut binalarının cephe kaplamalarında gerçekleşen olası hasar durumlarını ortaya koyabilmek için bir alan çalışması gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın daha önceki aşamalarında elde edilen bilgiler doğrultusunda, araştırma yöntemi kurgulanmış ve analizlerde kullanılmak üzere inceleme formları oluşturulmuştur. Alan çalışmasında uygulanan araştırma yöntemine göre; - Birinci adımda; bireysel gözlemlerden, alan gezilerinden ve yerel kurumların interaktif uygulamalarından yararlanılarak alan çalışmasının yapılacağı konut yerleşim bölgesi olarak Kadıköy-Moda bölgesi belirlenmiştir. İncelenecek konut bölgesinin belirlenmesinde, cephe kaplamalarındaki hasarların görsel olarak kontrolüne uygunluk esas alınmış olup; dört ayrı değişkene bağlı olarak karar verilmiştir. İkinci adımda; seçilen konut yerleşim bölgesinde; gözleme dayalı ve tesadüfi olarak seçilen 60 adet hasarlı konut binası incelenmiş, görsel belgeleme gerçekleştirilmiş, her bina için ayrı bir inceleme formu hazırlanmış, yerel kurumlardan binalara ait proje verileri alınmış ve ulaşılabildiği durumlarda bina kullanıcıları ile görüşmeler yapılmıştır.- Son adımda ise; analizlerden elde edilen bulgular, doğal ve yapma çevreye bağlı etmenler kapsamında değerlendirilmiş ve cephede gözlenen renksel, dokusal ve şekilsel değişimlere göre tartışılmıştır. Söz konusu bu değişimlere; ısı, su ve nem, güneş ışınımı, katı zararlılar, mikroorganizmalar ve kullanım süreciyle ilgili etmenlerin doğrudan ya da dolaylı şekilde ve tekil olarak ya da birleşik etkide yol açtığı gözlenmiştir. Binaya etkiyen yüklerin etkisine bağlı oluşumlar ise, değerlendirme kapsamı dışında tutulmuşturAnaliz sonuçlarına göre; - Renksel değişimlerle ilgili olarak; öne çıkan ve doğrudan etkiyen kapsamında ele alınan etkenler olarak, güneş ışınımı etkisi, kirletici partiküllerin etkisi ve kullanıcı etkisi açıklanmıştır.- Dokusal değişimlerle ilgili olarak; öne çıkan ve doğrudan etkiyen kapsamında ele alınan etkenler olarak, su ve nem etkisi, ısı etkisi ve kullanıcı etkisi açıklanmıştır.- Şekilsel değişimlerle ilgili olarak; renksel ve dokusal değişimlere yol açan etkenlerin daha yoğun şekilde etkimesi sonucu oluştuğu açıklanmıştır. Çalışmanın dördüncü ve son aşamasında ise; Kadıköy-Moda bölgesi için belirlenen analiz sonuçlarından yola çıkılarak, konut binalarının cephe kaplamalarıyla ilgili genel duruma ilişkin bir değerlendirme yapılmıştır. Tez çalışmasında; belirlenen araştırma yöntemi dahilinde ve görsel kontrole dayalı olarak gerçekleştirilen analizler ve incelemeler sonucunda, hasarlarla ilgili yapılacak her tür müdahale için ön bilgi oluşturulması hedeflenmiştir. İleride yapılacak çalışmalarda; tezde yapılan alan çalışmasının, farklı konut yerleşim bölgelerinde ve örneklem grubu sayıları artırılarak daha gerçekçi ve genellenebilir şekilde geliştirilmesi ve malzeme türü, hasar ve etken çeşitliliği açısından farklılaşabilecek durumları içerecek şekilde kapsamının genişletilmesi mümkündür. Diğer taraftan, analitik bir yaklaşımla, gerekli durumlarda detaylı nitel ve nicel ölçümlerin yapılabileceği incelemelerle daha objektif karar analizleri de gerçekleştirilebilir. Ayrıca cephe kaplamalarındaki hasar tespit çalışmalarının ardından, cephe sistemi ve malzeme özelliklerine göre uygun süreçlerde ve periyodik olarak gerçekleştirilecek bakım-onarım işlemlerinin bina yaşam sürecinde oluşabilecek kaynak kayıplarını azaltacağı da göz önünde bulundurulmalıdır.