Çankırı ili Ilgaz ilçesi Kese köyü evleri analizi

Türkiye'de farklı coğrafi koşullar altında ortaya çıkmış ancak hızla yok olmakta olan zengin yerel mimarlık kültürü örneklerinin belgelenmesi ve literatüre kazandırılması oldukça önemlidir. Geleneksel konutların korunması ile ilgili çalışmalar son yıllarda artsa da hala yeterli düzeyde değildir. Geleneksel yerel mimarinin tespit edilmesi ve yaşatılarak korunması konusunda mimarların da, akademisyenlerin de, devletin de üstüne düşen görevleri yerine getirmesi gerekmektedir. Kastamonu Safranbolu evlerinin ve Bursa'nın Cumalıkızık köyünün UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdiği gibi yerel mimarlık kültürümüzün korunarak dünya mirası kültür haline gelmesi için bu yapılarımız tamamen yok olup gitmeden belgelemek ve bu bilgileri topluma kazandırmak oldukça önemlidir. Celal Esad Arseven ile başlayıp, Sedad Hakkı Eldem ile belirli bir olgunluğa ulaşan Türk Evi çalışmaları sayesinde Osmanlı sınırları içinde bulunan konut yapıları önemli bir araştırma konusu olmuştur. Türk Evi tanımı ile başlayan literatür çalışmaları zaman içerisinde ciddi bir bilgi birikimine dönüşmesine rağmen bu tanım bugün hala tartışmalı bir konu olarak yeni tanımlamalara açık konumdadır. Geleneksel Türk evi Osmanlı Devleti'nin sınırları içerisinde farklı coğrafya, iklim ve kültür koşulları altında şekillenmiş, bütün bu farklılıkların oluşturduğu ortak paydanın yansıması olarak ortaya çıkmış konut tipidir. Türk ve Müslüman kültürleriyle beraber Osmanlı tebaası içerisinde bulunan diğer milletler ve gayri-Müslimlerin de katkısıyla ancak Türk kültürünün ana gövdesi etrafında meydana gelmiştir. Türk evinin planimetrik olarak belirleyici unsuru orta sofa ya da hayat denilen ortak kullanım alanıdır. Odalar sofanın etrafında çeşitli şekillerde bir araya gelebilmektedir. Plan sınıflandırmaları sofa-oda ilişkisi üzerinden yapılmaktadır. Dış sofalı, iç sofalı ve orta sofalı plan tipleri odaların sofanın etrafında nasıl dizildiğine göre değişmektedir. Odalar çok işlevli olarak gündüz ve gece farklı işlevlere cevap verebilecek şekilde tasarlanmıştır. Literatür özetiyle başlayan çalışmamızda Osmanlı-Türk evi kavramı üzerine yapılan çalışmalar araştırılmıştır. Öncelikle Celal Esad Arseven'in 'Türk Sanatı' kitabı, ardından Sedad Hakkı Eldem'in 'Türk Evi' kitapları incelenmiştir. Bu alanda önemli çalışmaları bulunan Doğan Kuban'nın 'Türk Ahşap Konut Mimarisi' kitabı ile 'Osmanlı Mimarlığı' kitabı incelenerek, Kuban'ın Türk Evi hakkında görüşleri aktarılmıştır. Literatür çalışmasının son bölümünde ise Turgut Cansever'in 'Mimar Sinan' kitabında İslam Evi'ne yönelik fikirleri aktarılmıştır. Üçüncü bölümde araştırma alanının coğrafi özellikleri, iklim yapısı ve tarihi dokusunu inceleyerek, Kese Köyü'nün mimari dokusu ve bu köydeki evlerin plan, cephe, yapım tekniği ve malzeme özellikleri detaylı olarak incelenmiştir. Ilgaz evlerinin yapım sistemi zemin kat yığma üzeri üst katlar ahşap karkas arası dolgu şeklinde yapılmıştır. Kat aralarında ve köşelerde ahşap silmeler mevcuttur. Pencereler ahşap dikdörtgen şeklindedir. Dış cepheler kerpiç ile sıvalı ve genellikle beyaz boyalıdır. Yapıların üst örtüsü kırma çatı şeklinde ve alaturka kiremit kaplıdır. Bu yapıların bazıları mevcut durumda kullanmıyor iken bazıları halen konut olarak kullanılmaktadır. Özgün özelliklerini korumuş durumda bulunan 23 adet ev fotoğraf ile belgelenerek ve rölöve çalışmaları ile tespiti yapılarak katalog oluşturulmuştur. Bu incelemenin sonucunda belli tipolojilere ulaşılmış, bu tipolojinin İç Anadolu konut geleneğindeki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. Herhangi bir tespit ve tescil çalışması yapılmamış durumda olan köy yapıların hızla bozulmaya uğradığı da görülmüştür. İçinde yaşanmaya devam edilen evler günümüz koşullarına uyum sağlamak için yapılan çeşitli eklemeler ve müdahaleler sonucu özgün özelliğini kaybetmiştir. Hala özgün durumda olanların ise veraset problemlerinden kaynaklı olarak sahipsizlik durumları söz konusu olduğu görülmüştür. Bu yapıların korunabilmesi ve yerel mimarlık kültürünün gelecek kuşaklara aktarılabilmesi için kullanıcılara ev sahiplerine sahip oldukları kültürel değer anlatılmalı ve bunun korunması gerektiği bilinci verilmesi için çalışmalar yapılmalıdır.