Romaika konuşan halkta göç olgusu üzerinden konut tasarımında yerel veri kullanımı: Uzungöl-dönerdere göçü örneği

Bu çalışmada Romaika konuşan toplulukta göç olgusu üzerinden konut tasarımında yerel veri kullanımının etkisi araştırılmaktadır. Konut tasarımında etkili olan yerel veri; kültürel veri ve doğal veri olmak üzere iki temel başlık altında alınmıştır. Toplum ve aile yapısı, yaşam tarzı, ekonomik etmenler, üretim biçimleri, yerel kalıp dili gibi etmenler kültürel veri başlığı altında, topoğrafya ve manzara, iklim ve bitki örtüsü ve doğal kaynaklar doğal veri başlığı altında incelenmiştir. Yerel verilerin etkisiyle evrimsel bir gelişmeyle oluşan yerel mimariler; çevresine zarar vermeyen, doğayla uyumlu şekilde, hizmet ettiği toplumun maddi, biyo-sosyal, psikolojik ve ruhsal seviyedeki ihtiyaçlarına cevap vererek, yüksek bir refah seviyesi sağlayan, kalıcı olmayıp, doğa içinde var olduğu gibi doğa içinde yok olabilen, yere ait ve kendine özgü bir kimlik oluşturan özellikleriyle, günümüz plancılar ve mimarlar tarafından şekillendirilen yaşama alanlarından çok daha başarılı örneklerdir. Günümüz konut yaşam alanları ise, modernizmin standartlaşan bir görüntüye ulaşan işlevsel yaklaşımlarıyla, kültürel etkilerin okunmadığı kimliksiz çevreler veya postmodernizm etkisinde yerel mimarilerin değişik kopyalarının 'kitch' uygulamalarla yan yana getirildiği, kimlik ve dönem kargaşası yaşatan değişik örneklerle oluşturulmaktadır. Hem modernizmin sorgulayan bakış açısını ve yenilikçi arayışını içinde barındıran, hem de yerel mimarilerin başarısının arkasındaki etkilerin araştırılmasıyla elde edilen bilgilerin kullanıldığı konutların günümüz mimari problemlerine çözüm olarak önerilebileceği öngörülen bu çalışmada; yerel verinin konut tasarımındaki etkisi bir göç örneği üzerinden incelenerek elde edilen bulguların, günümüz teknolojisiyle tekrar değerlendirilerek günümüz konut tasarımlarında kullanılmasıyla, daha sağlıklı mimari çevreler elde edilmesi için fayda sağlanması hedeflenmektedir. Bu tez kapsamında, Romaika konuşan halkta göç olgusu incelenerek, göç olgusunun konut tasarımında etkili olduğu değişiklikler üzerinden konut tasarımında yerel veri kullanımı için bir model önerilmiştir. Önerilen model üzerinden, Uzungöl-Dönerdere göçü örneği, detaylı olarak alan çalışmasında incelenmiştir. Alan çalışması kapsamında öncelikle Uzungöl yerleşimi, hakkında araştırmalar yapılarak, doğal ve kültürel yapısı incelenmiş ve sonrasında, kendine özgü mimarisiyle turistik bir değere dönüşen Uzungöl konutu ve bu konut tasarımında etkili olan yerel veriler detaylandırılmıştır. Göçün gerçekleştiği Dönerdere köyü yerel mimarisi de Dönerdere yerleşimindeki doğal ve kültürel yapı ve Dönerdere yerel konut mimarisindeki etkileri ayrı ayrı ele alınarak incelenmiştir. Bu iki bölgenin karşılatırılması ile, farklı kültürel ve doğal özelliklerin etkisiyle oluşmuş iki farklı yerel mimari ve üzerindeki yerel veri etkileri, tez kapsamında oluşturulan tablolarla, karşılaştırılarak incelenmiştir. Alan çalışması kapsamında incelenen, devlet tarafından bir iç iskan projesiyle gerçekleştirilen Uzungöl-Dönerdere göçü örneğinde, Uzungöl'den Dönerdere'ye göç eden halk için Yeni Dönerdere köyü planlanmıştır. Bu köydeki tek tip plana sahip konutlar için tez kapsamında 'Yeni Dönerdere kamu konutu' söylemi kullanılmıştır. Yeni Dönerdere kamu konutlarına yerleşen halk, alıştıkları yaşama biçimine hizmet etmeyen bu konutlar üzerinde, kendi anlayışlarına uygun düzenlemeler yaparak, konutta çeşitli değişiklikler yapmışlardır. Bu değişiklikler üzerinde etkili olan yerel veriler tez kapsamında incelenerek yerel verinin konut tasarımındaki yeri hakkında bir irdeleme yapılmıştır. Ayrıca bu yerleşmeye sonradan göçen aileler veya evlilik gibi sebeplerle artan nüfus ile bölünmek isteyen ailelerin yeni konutlar tasarlayarak inşa ettikleri tespit edilmiştir. Bu konutlar da incelenerek, bir kültürün ait olduğu doğadan ayrılarak başka bir doğaya yerleşmesi durumunda, kendi tasarlayıp inşa ettiği konutlarda etkili olan yerel veriler de araştırma kapsamında değerlendirilmiştir. Tüm bu araştırmalar ve incelemeler sonucunda, yerel mimarilerde konut tasarımında mekan organizasyonu için kültürel verinin kalıtsal bir değer olduğu ve yerleştiği coğrafyanın doğal verileriyle bu bilginin fiziksel olarak vücut bulduğu, söylemine ulaşılmıştır. Ayrıca mekan organizasyonunun, yerleştiği çevredeki doğal verilerle vücut bulması durumunun da kalıtsal bir değer olduğu ulaşılan söylemlerden biridir. Konut tasarımı yapılırken, kalıtsal değerde etkili olan doğal ve kültürel verilerin, yani yerel verinin göz önünde bulundurulması gerektiği, aksi takdirde kullanıcının kültürüne ve yerleşim yerinin doğal özelliklerine uymayan konutların değişikliğe uğratılarak yeniden yorumlanacağı, söylenebilir.