Sanat mekanlarının kentsel sınırlarla ilişkisi: Karaköy örneği

Çevre, farklı ölçeklerde iç içe geçmişş sınırlarla tarif edilirken; hareket, karşılaşma imkanları, ilişkiler ve gündelik yaşantıların gerçekleşme zamanları bu sınırlar üzerinden biçimlenir. Somut ve soyut olarak yaşantımızı biçimlendiren sınır kavramının, tanımlayıcı olmasının ötesinde nasıl imkanlar taşıdığı sorusu, tez çalışmasının ana motivasyonunu oluşturur. İnformel düşüncenin gelişmesi ve postmodern döneme geçişle birlikte, mutlak olan, karşıtıyla karşılaşır. Bu ötekisiyle birlikte düşünme, diyalektik bir ilişki başlatarak, hareketi doğurur. Bu bütüncül bakışın gelişmesiyle birlikte, sınır kavramı da sorgulanmaya, yeniden düşünülmeye açılır. Araştırmanın temellendiği sınır kavramı, postmodern, bütüncül bakış açısının yönlendirmesiyle, kendisinde taşıdığı karşıtlıklar üzerinden okunur. Sınır kavramı bir taraftan, sonlanma, ayrışma alanı, engelleyici, denetleyicisi ve statik olarak; diğer taraftan, yaklaşma alanı, öteye geçen, iki tarafını içeren, birleştirici, geçirgen bir ilişki alanı olarak tanımlanır. Sınır kavramını ve bu kavram üzerinden mekanın imkanlarını anlamak için, çerçevelemek, ara-mekan, iç içe olma, sanal mekan ve muğlaklık kavramları kullanılır. Sınır, mekanı tarif ettiği gibi, mekanın dışında kalanı da tarif eder. İki ortam arasındaki çatışmayla, mekan mutlak konumundan çıkarılmış olur. Çevresiyle etkileşen mekan, bedenin mekana katılmasıyla, sürekli olarak yeniden üretilmeye başlar; donmuş, durağan, tümüyle tasarlanmış olmaktan çıkar; hareketli, zamana ve öznesine ait kılınır. Bu da mekanın tasarlanmamış imkanlarını ortaya çıkarır. Araştırma kapsamında, sınır kavramının taşıdığı ikilik, farklı bireylerin sınırla kurduğu biricik ilişkilerine taşınarak, mekanın çokluk üzerinden okunması hedeflenir. Bu bağlamda sınır, etkileşime imkan veren, oluşa açık mekanlar oluşturabilmek için kullanılır. Mekanı ve kenti tanımlayan sınırların, bir ayrışma mı yoksa yaklaşma mı tarif ettiği, iki ortam arasındaki ilişki ve etkileşime göre değişir. Gündelik hayat içerisinde, en önemli ilişki kurma ve etkileşim alanı, ötekisiyle karşılaşma olanağı veren kamusallıktır. Kamusal olanın tanımı ve özellikle 18. yüzyıl sonrası kamusallık anlayışının nasıl değiştiği araştırılarak, fiziksel ve soyut sınırların, kamusal olanı nasıl tanımladığı ve etkilediği tartışılmıştır. Mutlak bir duruma ulaşamayan ve üretilmeye devam eden mekan gibi, yeni sanat düşüncelerinin gelişmesiyle, sanat da özneyle karşılaşmaları kullanarak, üretilmeye devam eder, hatta üretim sürecinin kendisi olur. Değişen sanat anlayışıyla birlikte, sanat toplumsal ilişkiyi kuran bir eylem biçimi ve harekete geçirme etkinliği olarak tanımlanır. Bir kamusal alan olarak sanat mekanları, tezin çalışma alanı olarak seçilmiştir. Araştırma kapsamında, sınır kavramını kavrayabilmek ve anlamlandırmak için, sanat mekanlarının farklı ölçeklerde oluşturduğu sınırlarla, bu sınırların başlattığı ilişkilere ve imkanlara odaklanılır. Son 10 yılda Karaköy'de gelişen sanat mekanlarının, kent ve mekan arasındaki ilişkide rol almasıyla, kentsel mekansal ve zamansal sınırları nasıl etkilediği incelenir. Sanatın üretilmesinin değişmesi, sanat mekanlarını dönüştürürken, sanat mekanlarının sınırları da sanatın üretilmesini ve katılımcıyla ilişkisini, etkileşimini tarif eder. Sanat mekanlarının fiziksel ve soyut sınırlarının, sanatın katılımcıyla karşılaşmasını, katılımcı çeşitliliği oluşturmasını ve sanat üretimini nasıl etkilediği incelenir. Sanat mekanlarının kentsel sınırları nasıl etkilediği ve mekansal niteliklerin imkanları, Karaköy'de farklı zamanlarda yapılan gözlemler ve kısa görüşmelerle araştırılmıştır. Sanat mekanlarının mekansal ve zamansal etkinlik alanları saptanarak, Karaköy'de sanat mekanlarıyla başlayan dönüşümün, Karaköy'ün mekansal ve zamansal sınırlarını nasıl değiştirildiği incelenmiştir. Sonuç olarak, sınır kavramının, oluşun, ilişkilerin ve hareketin oluşmasında etkin rol oynamasının, mekanların tasarlanmasında göz önünde bulundurulması, sanat mekanlarının ve sanatın kamusallaşmasını etkiler; sanat mekanlarını sadece belli sosyal kimliklerin deneyimlediği bir yer olmaktan kurtarır. Karşıtlıkların bir arada düşünüldüğü ve birbirini etkilediği bir dönemde, bu araştırmanın sonraki çalışmalar için kavramsal bir çerçeve ve sınır kavramının kazandığı yeni bakış açısının mimari tasarım bağlamı olması hedeflenir.