Mimarlık eğitimi için işveren ve mezunların performans değerlendirmesi-bir alan araştırması

MİMARLIK EĞİTİMİ İÇİN İŞVEREN VE MEZUNLARIN PERFORMANS DEĞERLENDİRMESİ - BİR ALAN ARAŞTIRMASI Mimarlık ve eğitimi günümüzde tüm toplumların en belirleyici Özelliklerinden biridir. Hayat ve tüm fonksiyonları ile ilgili çevreyi; kısacası yaşanılan tüm mekanları yaratmak ancak mimari bir disiplin çerçevesinde mümkündür. Globalleşmenin ve rekabetin günümüzde giderek daha da önem kazanması sonucu, hızlı bir değişim sürecinin yaşandığı ülkemizde tüm organizasyonlar ve kurumlar bir değişim süreci yaşamak zorundadırlar. Eğitim kurumlan için de geçerli olan bu süreç; ülke, insan ve kültür şartlarına uyumlu olmak zorundadır. Sanatın, tekniğin, malzeme kullanımının, kültürel değerlerin, ekonomik göstergelerin ve çevrenin ustaca ve uygun oranlarda kullanılarak mimarlığın yapılması gerektiğini hatırlarsak, mimarlık eğitiminin ne denli önemli olduğu anlaşılmaktadır. Avrupa Birliği'ne girmeye hazırlandığımız şu günlerde, rnimarlık eğitimine ilişkin standartların uluslararası akreditasyon kuruluşlarınca yeterli bulunması gerekmektedir. Bu koşullan sağlayabilmek için mimarlık eğitiminin 'dün'ü, ve bugünkü tartışılmalı ve 'gelecek' için çözümler araştırılmalıdır. Eğitim sisteminin Avrupa Birliği'ne uygun ve akreditasyon kurumlarınca yeterli bulunması ancak hedef ve amaçların doğru belirlenmesiyle mümkün olacaktır. Bu tezin asıl amacı, ülkemizdeki mimarlık eğitiminin bilgi ve becerileri hangi performansta ve ne düzeyde kazandırdığının saptanması ile mimarlara göre bilgi ve becerilerin Önem sırasını saptamaktır. Tez kapsamında İ. T. Ü. Mimarlık Fakültesinden mezun / yeni mezun mimarlar ile alt kadrosunda mimar / mimarlar çalıştıran yönetici / işveren mimarlar için iki ayn alan araştırması düzenlenmiş ve İ. T. Ü. mezunları grubundan 91, yönetici / işveren grubundan ise 78 katılımcıya ulaşılmıştır. İ. T. Ü. mezunu mimarlara araştırma kapsamında çalıştıklan firmalara ve kendilerine İlişkin bilgiler sorulmuş; ayrıca mimarlık eğitimi aldıklan kurumu belli Özelliklerine göre değerlendirmeleri istenmiştir. Alan araştırması son 10 yıl içinde İ. T. O.'den mezun olan rnimarlarla sınırlı tutulmuş ve bu mimarlar için bir yerde çalışıp çalışmama şartı aranmamıştır. 91 katılımcıdan 76'sının çalıştığı, 15'inin ise çalışmadığı saptanmıştır. İ. T. O. mezunlarının daha çok mimari büro ve inşaat firmalarında çalıştığı, bu firmaların ise daha çok 1 ile 5 yaş arasında firmalar olduğu gözlenmiştir. Katılımcıların 74'ünün 1970 ile 1980 yıllan arasında doğduğu ve mezuniyet yılı olarak en yoğun dilimin 1990 ile 1999 yıllan arası olduğu saptanmıştır. Araştırmaya katılan mimarların %54'ünün bayan, %46'sının ise bay olduğu tespit edilmiştir. En çok çalışılan görevin ofis teknik personeli olduğu; bunu şantiye teknik personeli görevinin izlediği görülmüştür. NAAB kriterlerine göre saptanan bilgi ve beceriler için İ. T. Ü. mezunlarının kendilerini değerlendirdikleri performans ortalamalarında en düşük puanın 2,1 ile XXI'mesleki yasal çalışma koşullan' olduğu; en yüksek puanın ise 3,9 ile 'alan ve bina tasarımı' konularında olduğu gözlenmektedir. Katılımcıların çalıştıkları firma türüne göre performansları incelendiğinde, inşaat firması çalışanlarının mimari büro çalışanlarından daha yüksek ortalamaya sahip oldukları belirlenmiştir. Ayrıca mimarların çalışma ve çalışmama durumlarına göre de performansları da incelenmiştir. Bilgi ve beceriler için yetkinlik düzeyi belirlemede katılımcıların NAAB kriterleri ile uyum içinde olduğu gözlenmiş; ancak 'insan davranışları', 'kültürel farklılıklar', 'bina ekonomisi ve maliyet kontrolü', 'strüktürel sistemler' ve 'mimarların liderlik rolü' konularında İ. T. O. mezunu mimarların NAAB kriterlerini yeterli bulmadıkları anlaşılmıştır. Yetkinlik düzeyi değerlendirmelerinin çalışılan firma türü ile ilişkisi incelendiğinde tasarım ile ilgili konularda mimari büro çalışanlarının bu düzeyleri daha yüksek seviyede istedikleri; fikir belirtmeyen inşaat firması çalışanının ise daha fazla olduğu saptanmıştır. İ. T. Ü. mezunu mimarların bilgi ve beceriler için yaptıkları önem sıralamasında ise; mimarlığı salt tasarım değil, tasarım sonrası uygulamaların da içinde yer alan bir disiplin olduğunu anladıkları; mimarlık tarihi üe ilgili bilgi ve becerilerin ise son sıralarda yer aldıkları saptanmıştır. Katılımcıların firma türlerine göre önem sıralaması incelendiğinde ilk 10 bilgi ve becerinin 9 adetinin sıralamaları değişmekle birlikte aynı olduğu; inşaat firması çalışanlarının 'bina sistemlerinin entegrasyonu', mimari büro çalışanlarının ise 'yapı malzemeleri ve uygulamaları' konularım birbirlerine göre daha önemli buldukları anlaşılmıştır. Mimarlık eğitimi alman kurumun belirli özelliklerinin değerlendirilmesinde ise katılımcıların belirttikleri fikirlerin hem dönemlere göre performans haritası çıkarılmış; hem de fikirler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Yönetici / işveren mimarlar için yapılan çalışmada, katılımcıların daha çok inşaat firması ve mimari büro yöneticisi oldukları, genelde her yaşta firmanın araştırma kapsamında değerlendirildiği, en çok 21 yaş ve Üstü firmaların araştırma kapsamında oldukları gözlenmektedir. Katihrncıların yoğun olarak 1950 ile 1970 yıllan arasında doğduğu ve 1971 ile 1988 yıllan arasında mezun olanların en yoğun grup oldukları gözlenmektedir. Yönetici / işveren mimarların %25'inin yüksek lisans mezunu olduğu, kalan bölümünün ise lisans düzeyinde çeşitli üniversitelerde mimarlık eğitimi aldıkları anlaşılmaktadır. Katılımcıların mezun oldukları kurumların dağılımında ise yoğunluğun İ. T. Ü.'de olduğu, bunu diğer üniversitelerin izlediği anlaşılmaktadır. Katılımcıların %77'sinin bay, % 23'ünün bayan olduğu; 78 katılımcıdan 77 adetinin firma sahibi, ortağı veya yöneticisi oldukları anlaşılmaktadır. Yöneticilerin alt kadrolarında çalışan ve çeşitli eğitim kurumlarından mezun 235 mimarlarla ilgili değerlendirmelerden kurumlarm performansları ile ilgili genel ortalamalar elde edilmiştir. Bu değerlendirmede genel ortalamalar, İ. T. Ü. mezunları için 3 ,44; O. D. T. Ü. mezunlan için 3 ,17, Y. T. Ü. mezunlan için 3 ,14; diğer eğitim kurumlan için 3 ,12; M. S. Ü. mezunlan içinse 2,98 olarak hesaplanmıştır. Aynca her bilgi ve becerinin eğitim kurumlan için ayn ayrı değerlendirmesi yapılmıştır. Yapılan bir başka değerlendirme ise yöneticilerin mezun oldukları kurumun alt kadrosunda çalışan mimarların mezun oldukları kurumla ilgisinin araştırılması ile ilgilidir. Yetkinlik düzeyi için yapılan değerlendirmelerde, yöneticilerden NAAB kriterleri ile uyum içinde olanların genelde fazla ve %40 ile % 55 arasında değişen oranlarda olduğu; ancak 'insan davranışları', 'kültürel farklılıklar' ve 'bina ekonomisi ve maliyet kontrolü' konularında yöneticilerin NAAB yetkinlik düzeylerini yeterli bulmadıkları anlaşılmıştır. Katılımcıların görev yaptıkları firma türünün yetkinlik düzeyine etkileri değerlendirildiğinde; mimari büro yöneticilerinin genel olarak %30'luk bölümünün fikrinin olmadığını belirtmesi, özellikle NAAB kriterleri ile uyum içinde olan bilgi ve becerilerde inşaat firması yöneticüerirün oranının fazla olduğu saptanmıştır. NAAB ile uyum içinde olunmayan bilgi ve becerilerde ise iki grup yöneticilerin oranlarının eşitliği gözlenmiştir. Bilgi ve becerilerin yöneticiler tarafindan önem derecesine göre sıralanmasında ise, katılımcıların tasarımı her aşaması ile birlikte mimarlığın vazgeçilmez bir parçası olarak gördükleri; aynı zamanda bu tasarım sürecinin araştırma, Örneklerden yer alanma ve mimari program oluşturma ile desteklenmesi ve sürdürülmesi gerektiğini düşündükleri yaptıkları sıralamadan anlaşılmaktadır. Aynca yöneticilerin 'ekip çalışması becerileri' ni 2. şuada Önemli bulması da; alt kadrolarında personel çalıştırmaları ve ekip çalışmasının avantaj ve dezavantajlarının iş üzerindeki etkilerinin daha iyi bilmeleri olarak yorumlanabilir. Önem sıralamasının yöneticilerin görev yaptıkları firma türüne göre incelemesi yapıldığında, ilk 10 içinde yer alan bilgi ve becerilerin 7 adetinin sıralamaları farklı olmakla birlikte aynı oldukları; inşaat firması yöneticilerinin 'çağdaş mimarlık', 'yapı malzemeleri ve uygulamaları' ile 'bina ekonomisi ve maliyet kontrolü' konularını, mimari büro yöneticüerinin ise 'eleştirel düşünce becerileri', 'çok yönlü tasarım' ile ' mimari program hazırlama ve değerlendirme' konularını birbirlerine göre daha Önemli buldukları saptanmıştır. İ. T. Ü. mezunlarının kendileri ve yöneticileri tarafindan yapılan performans değerlendirmeleri karşdaştırümış ve yöneticilerin verdikleri puanların daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Sadece 'alan ve bina tasarımı' konusundaki puan ortalamaları karşılaştırmasında İ. T. O. mezunlarının kendilerine verdikleri puanların ortalaması 3,9 iken yöneticilerin I. T. Ü. mezunları için verdikleri puanların ortalamaları 3,7 olarak bulunmuştur. Aynca yapılan F ve t testleri ile, performans değerlendirmelerini yapan katılımcıların görüşleri arasındaki farklılıklar tespit edilmiştir. Yetkinlik düzeyi belklemelerinin tüm katılımcılar için yapılan değerlendirilmesinde; çeşitli yaş grupları, çeşitli firma türlerinde, çeşitli unvan ve görevlerde çalışan 169 mimara ulaşüdığı halde sonuçların büyük ölçüde NAAB kriterleri ve birbirleri ile uyum içinde oldukları gözlenmiştir. Önem derecesi sıralamalarının 2 grup katılımcı için karşılaştırılması yapıldığında; 8 adet bilgi ve becerinin birbirleriyle aynı sıralamada oldukları; 19 adet bilgi ve becerinin ise birbirine 1 ile 5 sıra arasında farkla yalan oldukları saptanmıştır. W'S Bu tez; mimarlık eğİtirninin 'dün'Ü ve 'bugün'ü ile değerlendirilmesi; 'gelecek içinse geliştirilmesi amacıyla yapılan bir çalışmadır. Bu konu ile ilgili nı.&?/gruplardan mimarların görüşleri ve değerlendirmeleri toplanmış ve üzerinde uygulanan çeşitli tekniklerle bu tezin ana yapısı oluşturulmuştur. Bu çalışmanın mimarlık eğitimi sisterninin sorunlarına tek başına çözüm bulma amacı olmayıp; bundan sonra yapılacak çalışmalara faydalı olması hedeflenmiş ve elde edilen bulguların Önemli katkılar sağlayacağı düşünülmüştür. Yapılan değerlendirmelerde bilgi ve becerileri eğitim kurumunda kazanma oranının düşük olduğu; mimarların çoğu bilgi ve beceriyi yeterli düzeyde ancak iş hayatında kazanabildikleri gözlenmiştir. Dolayısıyla mevcut eğitim programını; hem Avrupa Birliği'ne girmek için, hem de daha kaliteli ve anlaşılabilir hale getirmek için geliştirme gerekliliği olduğu anlaşılmaktadır.