Meydanların işlevsellik analizi: İstanbul Tarihi yarımada örneği

Kentsel ortak mekanlar kentlilerin gereksinimlerini karşılamada önemli görevler üstlenmektedir. Kamusal alanların simgesel özellik taşıyan mekanlarından biri olarak meydanlar, kent kimliği ve kalitesi üzerinde etkin bir role sahiptir. Meydanlar sosyal yaşama ait işlevleri barındıran alanlardır. Fakat sosyal mekan olarak kullanımında sorunlar taşıyan ve işlevsellik problemleri olan meydanların gerekli müdahaleler ile çözüme kavuşturulması gerekmektedir. Bu araştıma ile meydanların işlevselliklerine yönelik çalışmalar yapılmıştır. Araştırma kentsel açık alanlardan biri olan meydanların; tercih edilme nedenlerini, kullanım biçimlerini ve amaçlarını, kentlilerin ihtiyacını ne ölçüde karşıladıklarını, kente katkılarını ve meydanların tasarımı ile kullanıcıların mekansal davranışları arasındaki işlevsel ilişkiyi açıklamayı ve planlama yöntemi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, İstanbul Tarihi Yarımada Meydanları araştırma alanı olarak belirlenmiş ve alanda işlevsellik analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırma, beş ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; araştırma ile ilgili genel bilgilere yer verilmiştir. Ayrıca araştırmanın amacı, önemi ve kapsamı ortaya konmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde; konu ile ilgili kaynak araştırmasına, tanımlara ve kavramlara yer verilmiş ve tezin kavramsal çerçevesi oluşturulmuştur. Bu bağlamda meydan kavramına, meydanların gelişim sürecine dair araştırmalar yapılmıştır. Meydanların tasarımsal gereklilikleri ve planlama yaklaşımları hakkında bilgiler aktarılmıştır. Ayrıca meydan planlamalarında kullanılan genel yöntemlerden söz edilmiştir. Meydan planlamalarında oluşan sorunlar ele alınmış ve araştırmanın problemleri tespit edilmiştir. Bu bölümün sonunda araştırmanın hipotezleri ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde; meydan tasarım sürecinde kullanılacak öneri yöntem oluşturulmuştur. Bu yöntem bir önceki bölümde bahsedilen sorunların çözümüne yönelik ve ortaya konan hipotezlere dayalı kurugulanmıştır. Mevcut yöntemlerin yanı sıra alan analizine dair yararlanılacak olan gözlem, anket ve Space Syntax yöntemlerine dair bilgi verilmiş ve bu yöntemlerden önerilen model içinde nasıl yararlanılacağı açıklanmıştır. Uygulanan yöntemlerin tercih edilme nedenleri, alan için uygunlukları ve geliştirilen yeni yaklaşımlar ortaya konmuştur. Tez çalışmasının dördüncü bölümünde ise; uygulanan yöntemler sonucu elde edilen bulgular ortaya konmuştur. Bu bölümde, her yöntem ayrı bir başlık altında değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular; Autocad, ArcGIS, MS Word ve Excel Programları yardımıyla yazı, harita, tablo ve şekillere dökülerek, alanla ilgili daha detaylı bilgilerin elde edilmesine çalışılmıştır. Bu bölümde, Space Syntax Yöntemi yardımıyla elde edilen matematiksel veriler, Anket ve Gözlem Yöntemi yardımıyla elde edilen verilerle karşılaştırılmıştır. Gözlem yöntemi yardımıyla; kullanıcıların mekansal davranışlarının ve yaya sirkülasyon akslarının belirlenmesi sağlanmıştır. Böylelikle alanların durağan ve dinamik bölgeleri tespit edilmiştir. Oluşturulan 'Mekansal Davranış Haritaları' Autocad programı kullanılarak grafiklerle ifadelendirilmiştir. Space Syntax yöntemi yardımıyla; alandaki hareketliliğin ve ulaşılabilirliğin ölçülmesi amacıyla, mekansal bütünleşme grafikleri hazırlanmıştır. Bu şekilde; alanda yoğun ya da seyrek kullanılan mekanlar saptanmış, kullanıcıların mekansal tercihleri ve hangi aksları güzergah olarak seçtikleriyle ilgili matematiksel verilere ulaşılmıştır. Burada temel alınan nokta ise; alanın morfolojik dokusu ile yaya hareket modeli arasında ilişki kurulması olmuştur. Anket yöntemi; kullanıcıların algı, memnuniyet, beklenti ve istekleri belirlenmiş ve elde edilen veriler SPSS programı yardımıyla yorumlanmıştır. Anket çalışması, her alan için rastgele seçilen 100 katılımcı ile yüz yüze görüşülerek gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, MS Word ve Excel programı yardımıyla hazırlanan tablo ve grafiklerle değerlendirilmiştir. Sorular arasında ilişki bulunup bulunmadığı ise, Ki-kare Testi ile sorgulanmıştır. Araştırmanın son bölümünde ise; çalışmanın hipotezleri ile araştırma alanında uygulanan işlevsellik analizleri sonucu elde edilen veriler birbiriyle ilişkilendirilerek yorumlanmıştır. Bu doğrultuda alandaki sorunlar ve bu sorunlar karşısında geliştirilebilecek çözüm yolları ortaya konmuştur. Ayrıca, yöntemlerin birbirleriyle tutarlılıkları ve alan için uygunlukları gözler önüne serilmiştir. Son olarak; meydanların planlama ve tasarımında kullanılabilecek işlevsellik analiz yönteminin geçerliliği test edilip, işlevsellik kriterleri belirlenmiştir.