Mimari tasarım eğitiminde workshop stüdyo paralelliği üzerine

Mimarlık eğitiminde, tasarım eğitiminin gerçekleştiği yer olarak proje stüdyosunun içeriğinin günün koşullarında tartışılır hale gelmiş olması ve stüdyonun yapısall bir değişiklikle yeniden organize edilmesi gerektiğinin düşünülmesi araştırmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Ülkemizde ve dünyada gitgide yaygınlaşan düşünce, enformel mimarlık eğitimi yapılabileceği ve bunun, formel eğitime önemli katkılarının olabileceği yönündedir. Günümüzde çağdaş eğitim uygulaması olarak kabul edilen bu düşüncenin kişiye kazandırdıkları, tez kapsamında enformel mimari tasarım eğitimi örneği olan workshoplar üzerinden araştırılmaktadır. Bu amaçla, formel stüdyolann içeriği incelenmekte, kısa süreli, yoğun ve müfredat dışı çalışmalar olan workshoplann mimarlık eğitimine katkısı tartışılmakta ve studyo-workshop paralelliğinin eğitime etkisi araştırılmaktadır. Tezin ilk bölümünde, mimarlık eğitimine ilişkin genel bir çerçeve çizilmekte, araştırmanın kapsamı aktarılmakta ve çalışmada yer alan formel, enformel, workshop ve stüdyo kavramlarının kullanılış amaçlan açıklanmaktadır. İkinci bölümde, formel ve enformel mimarlık eğitiminin geçmişşten geleceğe değişen içeriği incelenerek mimari tasanm eğitiminin içinde bulunduğu yapı tanımlanmaya çalışılmaktadır. Mimarlık eğitimi tarihi, üç dönemde incelenmektedir. Bunlardan ilki, mimarlık okullarının olmadığı, eğitimin lonca düzeninde gerçekleştiği dönemdir. İkinci dönemde mimarlık eğitimi, kuramsal olarak, mimarlık okulları kapsamında verilmektedir. Üçüncü dönemde ise, uygulama okulla bütünleştirilmiş ve atölyeler mimarlık eğitimi içinde yer almıştır. Türkiye'deki gelişmelerin de incelendiği bu bölümde mimarlık eğitiminin geçmişşine ilişkin bir çerçeve çizilmektedir. Eğitimin bugünkü yapısı, bu yapıya dönük mevcut tartışmaları aktarmak ve eğitimin bugün üstlendiği görevleri tanımlamak üzere incelenmektedir. Çeşitlilikler barındıran mimarlık eğitiminin güncel durumu bu başlıkta araştırılmaktadır. Eğitime ilişkin gelecek öngörüleri, tezin çağdaş gelişmeler içinde ne ölçüde yer aldığını incelemek amacıyla ele alınmaktadır. Mimarlık eğitiminin geleceği hakkında bir öngörüde bulunabilmek için, genel eğitim anlayışında değişen kavramlardan yararlanılmaktadır. Tezin üçüncü bölümünde, eğitimin belirli aralıklarla değerlendirilmesi gereğinden yola çıkarak formel mimari tasanm eğitimi içinde yer alan stüdyolar ve enformel eğitim içinde yer alan workshoplar incelenmektedir. Formel mimari tasanm deneyiminin yaşandığı yerler olan stüdyolara ilişkin alt bölümde stüdyonun yapısı irdelenmekte, tasarlama bilgisi ve süreçleri araştırılmakta, çeşitli deneyim kazandırma yöntemleri, stüdyoda eğitbilimin yeri incelenmekte ve süreçte yer alan kişilerin rolleri aktarılmaktadır. Genel bir değerlendirmenin yapıldığı son başlıkta, sadece eleştiri biçiminde yürütülen stüdyoların, workshop, seminer, gezi, alan çalışması, okuma-yazma çalışmaları ve yapım deneyleriyle desteklenmesi gerekliliği ortaya konmaktadır. Bu çalışmalar öğrenciyi stüdyoda pasif durumdan aktif duruma getirmekte, hayal gücünü kullanabileceği kısa ve yoğun çalışmalar yapmasını sağlamakta, bilgi görgü ve deneyimini artırmaktadır. Enformel mimari tasarım deneyiminin yaşandığı yerler olan workshoplara ilişkin alt bölümde, workshoplann yapısı tanımlanmakta, türleri incelenmekte ve çeşitli workshoplardan örnekler aktarılmaktadır. Genel bir değerlendirmenin yapıldığı son başlıkta, workshoplann yararlı yanları ortaya konmaktadır. Bunlar; grup çalışmasını teşvik etmesi, diğer disiplinlerle ilişkileri güçlendirmesi, özgür ortamlar yaratması, daha çok paylaşımı içermesi, kesintisiz ve akışkan ortamlar hazırlaması, kişisel özgüvenin artırılması, özgürlük ve kişisel doyum sağlaması, kısa zamanda üretim yapılmasını teşvik eden birebir uygulama deneyimlerinin yaşandığı yaratıcılığı kışkırtan ortamların oluşturulması, düşünsel ve kültürel alışverişi sağlaması olarak sıralanabilmektedir. Dördüncü bölümde, tez kapsamında ortaya konan düşünceleri temellendirmek, öğrencilerin ve öğretim üyelerinin stüdyolar ve workshoplara ilişkin düşüncelerini değerlendirmek amacıyla Yıldız Teknik Üniversitesi bünyesinde gerçekleştirilen soruşturmanın sonuçlan aktarılmaktadır. Ankete katılanlar, proje derslerinin içerik ve yönteminin çağın koşullarına göre yenilenmesi gerektiğini düşünmektedir. Ayrıca, stüdyonun enformel yanının olabileceğini, stüdyo kapsamında yapılacak çeşitli etkinliklerin mimari tasanm eğitimine katkı sağlayacağını belirtmektedir. Tezin vardığı sonuçlar ile ilerideki çalışmalara yol gösterecek tartışmaların aktarıldığı son bölümde, 'formel ve enformeli birleştiren stüdyo gerekliliği' ortaya konmaktadır. Buna göre, formel mimari tasanm eğitimi günümüzde tek başına yeterli olamamaktadır. Formel mimari tasarım eğitiminde yer alan stüdyoların eğitbilim alanındaki gelişmelere göre yeniden değerlendirilmesi ve enformel çalışmalarla desteklenmesi gerekmektedir. Enformel eğitim destekli formel mimarlık eğitimi çağdaş bir uygulamadır. Mimari tasanm deneyimi kapsamında enformel ortamlar, workshoplarla sağlanmaktadır. Workshoplarda oluşturulan özgür, endişesiz, yoğun çalışma ortamları stüdyolar için örnek oluşturmaktadır. Formel eğitimde aksayan yönlerin workshoplarla telafi edilmesi, özgür bırakılan öğrencinin çalışmasına ait kararlan kendisinin vermesi, dolayısıyla çalışmasını daha çok benimsemesi ve ona sorumlulukla yaklaşması ile sonuçlanacaktır. Formel eğitimin içine giremeyen, enformel eğitimde yerini daha kolay bulan workshop yapısının desteklenmesi ve geliştirilmesi, workshop-studyo paralelliğinin oluşturulması, öğrencilere olduğu kadar eğitimcilere de katkı sağlayacaktır. Formel ve enformeli birleştiren stüdyo gerekliliği çeşitli çevrelerce desteklenerek uygulamaya geçirilmelidir. Workshoplann mimari tasanm eğitimine katkıları öğrenci ve öğretim üyelerine duyurulmalı, bu çalışmaların düzenlenmesi ve katılınması için gerekli kişiler yüreklendirilmelidir. XI ' SÖ8S ? Bu tezin ortaya koyduğu düşüncelerin ilerideki çalışmalarda çeşitli yönlerde geliştirilmesi mümkündür. Bunlardan biri workshoplann özgür yapısının aynntılı olarak tanımlanması için, tasarlama eyleminin bir stüdyo ve workshop örneğinde karşılaştırmalı olarak ele alınmasıdır. İkinci alan, bilgisayar teknolojilerinin workshoplara etkisini incelemek olmaktadır. Kişiyi stüdyonun sanal doğrularından uzaklaştıran ortamlar acaba interaktif sistemlerin sanallığından ne gibi katkılar elde edecektir? Bir diğer alan da tez kapsamında yapılan soruşturmanın ortaya koyduğu çelişkinin irdelenmesidir. Soruşturma kapsamında öğretim üyeleri stüdyoda özgür bir tasanm ortamı yarattıklarını belirtirlerken, öğrenciler öğretim üyelerinin stüdyoya usta-çırak yöntemiyle yaklaştığını söylemektedirler. Bu kapsamda, öğretim üyelerinin stüdyoya ilişkin 'düşünceleri' ve 'tutumları' arasındaki farklann örnekler üzerinden irdelenmesi bir diğer çalışma alanını oluşturmaktadır. XII