Tirilye, Eskipazar caddesi koruma önerileri

Mudanya Dağları'na yaslanan denize dik iki tepe olan Bulitepe ve Kartaltepe'nin oluşturduğu vadiye konumlanmış, Bursa ili, Mudanya ilçesine bağlı bir kıyı beldesi olan Tirilye, yerleşimi, iklimi, coğrafyası ve verimli toprakları sayesinde tarihi boyunca önemli bir konuma ve güce sahip olmuştur. Bizans döneminde, özellikle 1321 yılında Mudanya'nın Osmanlı Devleti tarafından kuşatılması sırasında Bizans İmparatorluğu'nun İstanbul'dan asker ve yiyecek yardımı aldığı stratejik limanı haline gelmiştir. Din tarihi bağlamında küçük bir yerleşimde çok sayıda manastırın bulunması nedeniyle önem kazanmıştır. Osmanlı döneminde Bursa Sancağı'na bağlı zengin bir Rum köyü olan Tirilye, şekillenen farklı yaşam tarzları, mekan anlayışları ve farklı kültür katmanlarının birleşimi, sivil mimari örneklerinin, anıtsal ve dini yapı çeşitliliğinin bir arada bulunduğu bir yerleşimdir. Tirilye ve çevresindeki köyler, 1922- 1923 Türk-Rum mübadelesine kadar zengin bir Rum yerleşmesi olarak varlığını sürdürmüş; ancak Mübadele'den sonra Rum halkı gönderilerek Trakya'dan gelen Türk halkı bölgeye yerleştirilmiştir. 1960- 1980 yıllarında tarihi çevreyle uyumsuz yapılaşmanın artması ve nitelikli yapıların yerini yeni yapıların almaya başlamasının etkisiyle, 10.05. 1980 tarihinde Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu tarafından 'Korunması Gereken Sit Alanı' ilan edilmiştir. Yerleşimin merkezi ilk olarak iki tepenin arasında bulunan vadide yer alan İskele Caddesi çevresinde kurulmuştur. Manastır Dere yatağının 1930 yılları öncesinde İskele Caddesi üzerinde yer alması nedeniyle, Taş Mektep, postane, revir, manav, dükkan gibi eğitim, ticari ve sağlık işlevli yapıların Eskipazar Caddesi üzerinde bulunmasından dolayı beldenin en önemli ticari, kültürel ve idari aksı Eskipazar Caddesi'dir. 1930'ların sonuna doğru, altyapı sorunları nedeniyle Manastır Deresi'nin yarısı, 1950'lerde de diğer yarısı beton plaklarla kapatılmıştır. O dönemde beldenin en önemli aksı olan Eskipazar Caddesi, Manastır Deresi'nin kapatılmasıyla birlikte, yerini günümüzde Tirilye'nin sosyal merkezi olan İskele Caddesi'ne bırakmıştır. Anıtsal ve sivil mimari yapıların yoğun olarak konumlandığı, hem Rum Dönemi kent dokusunun hem de Türk Kenti dokusunun izlerinin rahatlıkla okunabildiği alan olan, üzerinde 202 adet parsel barındıran Eskipazar Caddesi ve çevresi çalışma alanı olarak seçilmiştir. Tez çalışması kapsamında, Tirilye'nin sosyal ve kültürel dokusu, mimari özelliklerinin incelenmesi ve çalışma alanını oluşturan Eskipazar Caddesi ve çevresinin kentsel analiz çalışmaları yapılmıştır. Değerlendirmeler sonucunda, Eskipazar Caddesi'nin kültürel aks olarak yeniden tanımlanması ve kentsel değerlerin korunarak sürdürülebilirliğine yönelik öneriler ortaya konmuştur. Çalışma yöntemi olarak, Eskipazar Caddesi ve çevresi sınırları içinde kalan yapıların özgün nitelikleri belirlenmiş, alanda meydana gelen değişimler tespit edilmiştir. Yapılan kaynak araştırmaları, analizler ve tespitler sonucunda, bölgedeki koruma sorunlarına yönelik fiziksel mekana ve işleve dair öneriler ortaya konmuştur. Geleneksel kent dokusunun ve doğal çevrenin korunmasını temel alan öneriler, sosyal yapının ihtiyaçlarını da içeren biçimde geliştirilmiş olup; alanın niteliklerinin okunabildiği, sosyal dokunun sürekliliğine yönelik müdahale kararları belirlenmiştir. Ayrıca Eskipazar Caddesi'nin İskele Caddesi ile birlikte kent yaşamına katılması ve canlandırılması üzerine öneriler geliştirilmiştir. Bu çalışmanın sonuçlarının Tirilye beldesinin korunmasına katkı sağlaması hedeflenmiştir.