Development a new fuzzy multiple attribute decision making approach and its application to decision making in ship design and shipbuilding

Karar Verme, günlük hayatımızın önemli bir parçasıdır ve sonlu sayıdaki mevcut alternatiflerden en iyisini belirleme prosesidir. Hemen hemen tüm KV problemleri genellikle birbiriyle çatışan kriterlere sahiptir. Bu tür problemler Çok Kriterli Karar Verme teknikleri olarak adlandırılır. MCDM teknikleri temel olarak:. Çok Amaçlı Karar Verme ve. Çok Öz-nitelikli Karar Verme yaklaşımları olmak üzere ikiye ayrılır.. Aralarındaki fark, MODM teknikleri sistem dizayn ederken MADM teknikleri ise karar vericinin önündeki önceden belirlenmiş alternatifler arasından en iyi alternatifi seçmek için kullanılır. Burada X; (i = 1 ,..., N) ile gösterilenler alternatifleri, Aj (j = 1 ,..., K) ile gösterilenler öz-nitelikleri ve Rij ile gösterilenler ise performans değerlerini göstermektedir. Gemi inşaatı MADM problemleri dört ana başlık altında aşağıda verildiği üzere gruplandırılabilir: Belirsiz veri, Gerçek hayattaki KV problemlerinin çoğu belirsizlik ve bulanıklık içerir ve bu durumda karar vericinin en iyi alternatifi seçmesi zorlaşır. Çoğu zaman uzman, alternatifleri herhangi bir öz-niteliğe göre değerlendirirken eksik veriyle hareket etmek durumundadır. Klasik MADM teknikleri bu tür problemlerin çözümünde yetersiz kalmaktadır. Bu tür problemlerdeki belirsizlik kaynakları, tamamlanmamış bilgi, nümerik olarak ölçülemeyen bilgi veya elde edilemeyen bilgi vs. olabilir.. Bulanık ve deterministik verinin karışımı, Gerçek hayattaki MADM problemlerinin karar verisi genellikle bulanık, deterministik veya her ikisinin karışımıdır.. Birden fazla karar vericinin probleme katılımı, Gemi inşaatı KV problemlerinin çoğu genellikle uzmanların, dizayn mühendislerinin, armatörlerin vs. katılımıyla gerçekleşen bir takım çalışması gerektirir.. Öz-nitelik bazlı uzman ağırlıklandırma, Genellikle KV problemlerinde uzman ağırlıkları eşit değildir. Bazen bir tersane müdürü bir problemde işletme müdüründen daha deneyimliyken, bir başka problemde daha az deneyimli olabilir. Bu gibi durumlarda uzman ağırlıklarının öznitelik bazında model içerisine katılması gerekir. Böylece, efektif ve yararlı bir KV modelinin yukarıda bahsedilen problemleri çözebilecek bir kabiliyete sahip olması gerekmektedir. Zadeh 1965 yılında Bulanık Küme Teorisi'nin temellerini atmış ve ilk olarak Bellman ve Zadeh KV problemlerinin çözümünde FST'yi kullanmışlardır. KV bilimi, son yıllarda FST'nin başarıyla uygulandığı alanlardan biridir ve literatürde birçok bulanık MADM yöntemi ortaya atılmıştır. Kanıtlanmıştırki, FST KV problernlerinin belirsiz ve bulanık verisinin tanımlanması ve proses edilmesinde çok önemli bir teoridir. Bulanık Çok Öz-nitelikli Karar Verme teknikleri, bulanık veri içeren MADM yöntemlerinin çözümü için geliştirilmiş tekniklerdir ve Bulanık Çok Kriterli Karar Verme yaklaşımlarının bir alt sınıfıdırlar. FMCDM yöntemleri, Bulanık Çok Amaçlı Karar Verme ve FMADM teknikleri olmak üzere ikiye ayrılırlar. FMADM çalışmaları daha çok yenidir ve gelişimleri için açılmamış birçok kapı mevcuttur. Bu çalışmada, literatürde mevcut olan FMADM yöntemleri sistematik olarak incelenerek dezavantajları belirlenmiştir. Bulunan bu dezavantajlar, onları gerçek hayattaki problemlere uygulanmalarını önemli ölçüde kısıtlamaktadır. Çalışmanın amacı, yukarıda bahsedilen FMADM tekniklerindeki zorlukların üstesinden gelinmesi ve çok karar vericili yeni bir FMADM yöntemi geliştirilmesi olarak belirlenmiştir. Bu çalışmada, önerilen FMADM yaklaşımının teorik altyapısı verilerek yöntemin iki adet gemi inşaatı KV problemine uygulaması gösterilmektedir. Önerilen FMADM tekniği, aşağıda verilen üç adet ana safha içermektedir:. Performans değerlendirme safhası, Bu safhada, her bir uzman KV probleminin her bir alternatifini her bir öz-nitelik için performans açısından değerlendirmek suretiyle kendi görüşlerini belirtir. Safhanın amacı, bulanık halde olan görüşlerin standartlaştırılmış pozitif yamuk bulanık sayılarına dönüştürülmesidir.. Öz-nitelik bazlı toplama safhası, Farklı ağırlıktaki uzman grubu için öz-nitelik bazlı bir toplama yöntemi kullanılmaktadır. Toplama sadece sübjektif öz-nitelikler için gereklidir. Öz-nitelik ve uzmanların ağırlıkları belirlendikten sonra bu safhada, her bir öz-nitelik bazında her bir alternatif için toplama yapılır.. Seçim safhası. Önerilen yöntemin son safhasında, toplanmış karar matrisinin tüm bulanık elemanları deterministik hale getirilir. Bunun sonucu, tüm elemanları deterministik olan bir karar matrisidir. Daha sonra, çok sıkça kullanılan klasik bir MADM yöntemi olan TOPSIS, alternatiflerin sıralamasını bulmak için kullanılır. Vaka çalışması olarak iki adet gemi inşaatı vakası seçilmiştir. Bunlardan birincisi, bulanık bir ortamda sistem seçimi, ikincisi ise yarı-bulanık bir ortamda eleman seçimidir. Geliştirilen yöntemin uygulama sonuçlan itibariyle, MADM karar teorisi ve gemi inşaatı mühendisliği olmak üzere iki önemli alana katkı sağladığı görülmüştür. Yeni bir FMADM yönteminin geliştirilmesi bu tezin ilk odak noktası ve katkısı olmuştur. Karar teorisi açısından, önerilen yöntem aşağıda verilen başarımları kazanmıştır:. Geliştirilen yöntem, FMADM metodolojileriyle Grup Karar Verme tekniklerini birleştiren bir yöntemdir,. Geliştirilen yöntem, bulanık bir ortamda çok öz-nitelikli GDM problemlerinin çözümü için çok uygun bir yöntemdir,. Yöntem, farklı ağırlıktaki uzman grubunun FMADM KV modeli içerisine katılmasına imkan veren bir yöntemdir,. MADM tekniklerinin birçoğu, büyük boyuttaki KV problemlerinin çözümü için geliştirilmişlerdir. Geliştirilen yöntem bu özelliği, çok karar vericili bulanık KV yöntemi boyutuna çekmiştir.. Geliştirilen yöntem, kullanımı ve anlaşılması çok kolay bir yöntem olup bilgisayarda kodlanması da, adımlar halinde tanımlanmış algoritması sayesinde oldukça basittir. Çalışmanın ikinci katkısı, geliştirilen yöntemin gemi inşaatı MADM problemlerine uygulanabilirliğini göstermektir. Gemi inşaat mühendisliği açısından, elde edilen en önemli başarım aşağıda verilmektedir:. Vaka çalışmalarından görülebileceği üzere, geliştirilen yöntem, savaş gemisi gereksinim tanımından sevk/manevra sistemi seçimine kadar olan geniş bir alanda gemi inşaatında pratikte karşılaşılan problemlerin çözümünde kullanılabilecek genelleştirilmiş bir modeldir, Son olarak, önerilen yöntem, bulanık ortamda çok karar vericili MADM problemlerinin çözümünde kullanılabilecek çok yönlü ve esnek bir yöntemdir. Bu yönüyle, karar vericilere ve mühendislere KV problemlerinde önemli bir destek sağlayacağı gözükmektedir. Araştırma ayrıca, bu alanda gelecekte yapılabilecek çalışmalara da ışık tutacak yönleri belirlemiştir