Sigara bağımlılarının uzun dönemde sigara bırakma durumları üzerine ailelerinden ve sosyal çevrelerinden aldıkları desteği etkisi

Amaç:Sigara bağımlılığı tüm dünyada olduğu gibi ülkemiz için de önemli bir toplum sağlığı problemidir. Tütün bitkisi içinde birçok kimyasal madde barındırsa da kimyasal bağımlılıktan nikotin sorumludur. Bir kez nikotin bağımlısı olduktan sonra bu bağımlılıktan kurtulmak çok zordur. Sigara bırakma kararının alınması kişisel olmakla birlikte kişilerin bu kararı almasında ailenin ve sosyal çevrenin rolü olmaktadır. Sigara bırakma süreci zordur ve kişi yoğun stres altında kalabilir. Nikotin yoksunluğuna bağlı geri çekilme atakları süresince kişide öfke atakları görülebilir. Bu dönemde kişi yoğun sosyal ve psikolojik desteğe ihtiyaç duyar. Sigara bağımlılarının uzun dönemde sigara bırakma başarısında aile ve sosyal çevrelerinden aldıkları desteğin etkisini araştırmayı amaçladık. Materyal:Bu çalışma ocak 2012 -ocak 2013 tarihleri arasında OMUTF Sigara Bıraktırma polikliniğine başvuran 504 kişinin dosyaları taranarak kişilerin sosyodemografik verileri, sigara kullanma özellikleri, FNBT skoru, aldıkları tedavi yöntemleri not edilmiştir. Yaklaşık 3 yıl sonra hastalar telefonla aranarak beş dakikalık yapılandırılmış bir görüşme gerçekleştirilecek ve hastaların sigarayı bırakıp bırakmadıkları, bırakanların ne kadar süreyle bıraktıkları sorulacaktır. Daha sonra kişilere sigara bırakma aşamasında, sigarayı bırakırken, sigarasız dönemin sürdürülmesinde aile ve sosyal çevrenin etkili olup olmadığı sorulacaktır. Bulgular: Çalışmamıza katılan 504 kişinin 311i erkek(%61,7),193(%38,3) ü kadındı. Yaş ortalaması 40.6 12, 5 idi. Grubun 254 (%80,1) kişi evliydi. Erkeklerin FNBT skoru ortalama 6,03 2, 3 puan iken kadınların FNBT skoru ortalama 5,57 2, 5 puan idi. Vakaların paket/yıl değeri ortalama 24,1 18, 7 idi. Tüm hastalara YTD ve MG uygulanmıştır. 83 vakaya (%25) sadece MG eşliğinde YTD önerileri verilirken, 125 kişiye (%37,8) bunlara ek olarak NRT başlanmıştır. Vakaların % 36 ,7'si (n=121) hiçbir ilaç kullanmazken, %20,6'sı (n=68) Vareniklin, %42,7'si (n=141) Bupropion tedavisi görmüştür. İlaç tedavisi alan vakaların (n=209) toplam %25,8'i (n=54) tedavinin başlangıcından iki yıl sonra hala sigara içmemekte de idi. NRT tedavisini tercih eden 125 vakanın %25,8'i (n=34) sigarayı bırakmış iken, ilaç ile kombine tedavi alanların %26, 4 ü (n=87) , sadece MG ve YTD önerileri verilen 83 vakanın %24ü (n=20) sigarayı brakmışlardır. Erkeklerde sigara bırakma kararını alırken, sigarayı bırakma aşamasında ve sigara bırakma kararının sürdürülmesi aşamasında sigarayı bırakanlarla sigarayı hiç bırakmayanlar ve bırakıp yeniden başlayanlar arasında aileden aldıkları destek puanları açısından anlamlı fark saptanmazken arkadaşlarından aldıkları destek puanları açısından anlamlı fark vardı. Kadınlarda ise sadece sigara bırakma kararını verme aşamasında sigarayı bırakanlarla, sigarayı bırakıp yeniden başlayanlar ve sigarayı hiç bırakmayanlar arasında arkadaşlarından aldıkları destek puanları açısından anlamlı fark saptanmıştır. İkili Mantıksal Regresyon Modeline göre sigara bırakma üzerinde toplam sosyal ve ailesel destek puanı, FNBT skoru ve toplam tedavi süresi, bağımsız etkili faktördür. Sigarayı bırakan erkekler sigara bırakma kararını alırken, sigarayı bırakırken ve sigara bırakma kararını devam ettirirken ailevi destek puan ortalamaları sosyal destek puan ortalamalarından daha yüksek olmasına rağmen arkadaşlarından daha fazla etkilenmişlerdir. Sigarayı bırakan kadınlar sigara bırakma kararını verme aşamasında, sosyal çevresinden daha fazla etkilenmelerine rağmen, sigarayı bırakma aşamasında ve sigara bırakma kararının sürdürülmesi aşamasında sosyal çevreden ve aileden etkilenmemişlerdir. Sonuç: Sonuç olarak eş, partner, arkadaş veya aile davranışlarının sigara üzerindeki etkisi farklı olabilmektedir. Olumlu geri bildirimlerin sigara bırakma oranını artırabildiği konusunda yayınlar olsa da bazı yayınlar bu konudaki desteğin etkisiz olabileceğini de göstermektedir. İlginç olan nokta olumsuz geri bildirimin sigaraya tekrar başlama üzerindeki etkisinin olmaması veya şimdiye kadar yeterince araştırılmamış olduğudur. Aile hekimliği uzmanlığı sigaranın bıraktırılması konusunda büyük öneme sahiptir. Aile ve sosyal çevrenin desteğinin kazanılması sigara bağımlılarının sigara bırakma başarısını artırabilir. Aile hekimleri bu konuda yönlendirici olabilir. Bu konu ile ilgili iyi planlanmış, uzun vadeli, katılımcı sayısı yüksek çalışmalara ihtiyaç vardır.