Geleneksel konutlarda cephe kurgusunun fraktal boyut analizi kullanılarak karşılaştırılması: Isparta örneği

Tarihsel süreç içerisinde birçok yerleşimde sosyo-kültürel ve fiziksel anlamda değişim ve dönüşümler meydana gelmiştir. Bu değişimlerin aktörü ya da aktörleri her yerleşim için farklılık göstermiştir. Çalışmanın örneklem alanı olan Isparta kenti de başta yaşanan 'göçler' olmak üzere, doğal afetler, imar değişiklikleri ve yönetim değişikliği gibi nedenlerle bu süreci yaşamıştır. Kentin yaşadığı bu süreçte ortaya çıkan kent dinamikleri konut alanlarının oluşumu ve konut yapıları üzerinde doğrudan etkili olmuştur. Söz konusu örneklem alanda bu etkinin değerlendirilebilmesi için, 20. yy da yaşanmış olan mübadele ve bu süreçte yaşanan kullanıcı değişiminin etkisinin görüldüğü, günümüze kadar ulaşmayı başarmış olan konut üzerinden değerlendirme ve kıyaslama yapılabilmesi uygun bulunmuştur. Tez çalışmasının ana hedefi; sosyal bilgi ve sayısal bilginin beraber yorumlanması ile tarihsel süreç içerisinde 'göç' dinamiği nedeniyle konut yapılarında meydana gelen değişim ve dönüşümlerinin tespit edilmesidir. Bu hedefle çalışma kapsamında alan çalışması, literatür çalışması ve sayısal değerlendirme yöntemleri kullanılmıştır. Kent dinamikleri içerisinden seçilen 'göç' olgusunun yerleşimde etkili olduğu alanlar tespit edilmiş, bu alanlarda oluşan konut yapılarından özgün örnekler, görsel analiz yöntemiyle tescilli olma durumlarına bakılmaksızın seçilmiştir. Konutların ustaları ve kullanıcıları ile ilgili farklılıkların örnek seçiminde karışıklık yaratmaması hedeflenerek; Gayrimüslim etkisindeki yapılar içerisinden bu topluma ait özel bir uygulama olduğu düşünülen 'taş taklidi sıva uygulaması' nın mevcut olduğu tüm konutlar belgelenmiş, diğer yapı grubundan da aynı sayıda örnek ele alınmıştır. Örneklem seçimindeki bu yöntem, çalışmanın ikincil hedefi olan, söz konusu özel uygulamanın ustaları ve ait oldukları topluma dair net bilgiye ulaşılması ve değerlendirilmesini oluşturmaktadır. Belirlenen tüm konutların plan ve cephe kurgularına ait veriler belgelenmiştir. Çalışma sürecinde mübadele etkisi ile kullanıcısı değişen yerleşim alanlarında bulunan konut yapıları ile bu süreci yaşamamış olan mahallelerdeki konut yapılarının plan kurgusu anlamında farklılık göstermedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Konutlar arasındaki farklılığın cephe kurgusuna yansımış olabileceği öngörüsü ile bir sayısal yöntem belirlenmiş, doluluk-boşluk oranlarının değerlendirilmesi planlanmıştır. Elde edilen cephe çizimleri 'fraktal geometri' kavramı altında 'kutu sayım metodu' ile analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda ortaya çıkan sayısal sonuçlar değerlendirilmiş, örneklem grupları arasında doluluk-boşluk oranlarının birbirine yakın olduğu, dolayısı ile toplumsal farklılaşmanın konut cephe kurgusuna yansımasından sayısal olarak söz edilemeyeceği görülmüştür. Ancak gayrimüslim konut yapı örneklerinin seçimde bir parametre olarak kullanılan taş taklidi sıva uygulamasına farklı bir kimlik taşımasından dolayı ICOMOS'un en küçük ölçekli korunacak değerleri arasına alınması kapsamında önemli bir değer oluşturmuştur. Yapılan alan çalışması sırasında tespit edilen tüm yapıların tescilli olup olmadığına bakılmaksızın yapı adresleri, konumu, fotoğrafı, cephe çizimi ve kontrol listesinin bulunduğu belgeleme çalışmaları yapılmış, bu yapıların ve beraberinde söz konusu uygulamanın gelecek nesillere aktarılması için önemli bir sonuç elde edilmiştir.