Sürdürülebilirlik bağlamında sertifikasyon sistemlerinin tarihi çevrelerde yeniden değerlendirilmesi için bir yöntem önerisi: Berat ve Ergiri evleri

Dünyada hızla artan enerji ihtiyacı karşısında, mevcut tükenir enerji kaynaklarında azalmanın ortaya çıkmasıyla birlikte bu kaynakların yol açtığı çevresel sorunlar insanların alternatif enerji kaynaklarına yönelimini gündeme getirmiştir. Enerji tüketiminde büyük rol oynayan binaların çevreye olan olumsuz etkilerinin azaltılmasına yönelik çalışmalar kapsamında; sürdürülebilir mimarlık, ekolojik mimarlık, yeşil bina kavramlarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Sürdürülebilir mimarlık bağlamında, mevcut yapıların iyileştirilerek değerlendirilmesinin, bu binaların inşaatında harcanacak enerjinin ve çevreye olan olumsuz etkileri karşılaştırıldığında, daha az olduğu bilinmektedir. Genellikle yapıların ve yerleşimlerin yaşam döngüsü içerisindeki olumsuz çevresel etkilerini azaltmak üzere belirli kriterler doğrultusunda bir puanlama sistemi ile değerlendiren sertifikasyon sistemleri, dünya genelinde kabul gören uygulamalardır. Özelikle bu kabulü dikkate alarak tarihi yerleşimlerin ve yapıların mimari ve yerleşim özeliklerine bakıldığında; ekolojik mimarlık kriterlerinin birçoğunu içinde barındırdığı görülmektedir. Sertifikasyon sistemlerinde geleneksel konutların tarihi çevre ile bir bütün olarak değerlendirmeye alınmaması, geleneksel konutların sürdürülebilir mimarlık bağlamında değerlendirilmelerinde yanıltıcı sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Modernleşme ile birlikte kentlerin bilinçsiz şekilde büyümesi tarihi yerleşimlerdeki geleneksel dokuları çöküntü bölgelerine dönüştürmektedir. Yeni yerleşimlerdeki konut alanlarının kullanıcının günlük konforuna daha cevap verebilecek nitelikte olması, geleneksel konutların bakım onarım maliyetlerinin yüksek olması gibi nedenlerle, tarihi yerleşimlerde nüfusun giderek yeni yerleşimlerdeki konut alanlarını daha tercih etmesine neden olabilmektedir. Bu bakış acısıyla geleneksel konutların sürdürülebilir mimarlık bağlamında korunması; ancak tarihi çevreyle birlikte korunması ve tarihi çevrenin canlandırılmasıyla ile mümkündür. Çalışma kapsamında ilk aşamada çalışmanın temelini oluşturacak tez içinde gecen; çevre, çevrebilim, sürdürülebilirlik, sürdürülebilir mimarlık kavramları açıklanmaya çalışılmıştır. İkinci aşamada ise dünya genelinde uygulanan Breeam, Leed, Casbee, SbTool, yeşil bina sertifikasyon sistemleri irdelenmiş, tarihi cevrede bulunan geleneksel konutlara yönelik değerlendirmeye alındığında eksik yönleri saptanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın üçüncü aşamasında Berat ve Ergiri tarihi yerleşimleri, sürdürülebilir mimarlık kriterleri bakımından incelenmiş ve anket değerlendirmesi yapılarak geleneksel konutlarına yönelik sürdürülebilir mimarlık bağlamında SbTool Sertifikasyon Sisteminin kriterleri dikkate alınarak eksik bulunan kısımlarına ilave kriterler eklenmiş ve sertifikasyon sistemlerinin tarihi çevrelerde değerlendirilmesi için bir model oluşturulmuştur. Çalışmanın dördüncü kısmında oluşturulan modelin araştırma kapsamı içinde yer alan Berat ve Ergiri tarihi yerleşimlerinde bulunan geleneksel konutlar üzerinde test edilmiş ve sonuçlar çizelge halinde verilmiştir. Çalışmada 'SbTool çevresel değerlendirme metodu' seçilmiş; metodta yer alan binanın bulunduğu bölgeye ait çevre ve kültürel özellikleri irdelenmiş ve bu amaçlara ne kadar uygun davranıldığının ölçülebilmesi için yeni kriterler eklenmiştir. Oluşturulan modelin, diğer tarihsel alanların hem yapı hem de dokusu ile birlikte ele alınarak sertifika sistemlerinin geliştirilmesi için yardımcı olacağı kanaatindeyim.