Kültürün mekansal organizasyona etkilerinin mekan dizim yöntemi ile analizi: Laz, Hemşin ve Gürcü kültürü örneği

İnsan; davranışlarını, alışkanlıklarını, hayatı anlama ve kendini anlatma biçimini yaşadığı konuta doğrudan yansıtmaktadır. Yerel konutlarda da mekanların biçimlenmesine yardımcı olan en önemli etkenlerden biri yaşama kültürüdür. Kullanıcıya özgü yaşamın etkileri konutların şekillenmesinde kendini göstermekte, kültürel farklılıklara bağlı olarak farklı mekansal organizasyonlar ve konut şemaları ortaya çıkmaktadır. Konut tasarımı; kültürel, fiziksel, sosyal ve daha birçok farklı etkenin birlikteliği ile oluşmaktadır. Bu etkenler arasında, insanın insan ile ve çevre ile olan ilişkilerini içine alan 'kültür' en başta gelmekte ve konut formundan, yapım sistemine, malzemeden mekansal organizasyona kadar geniş bir alanda etkisini göstermektedir. Bu sebeple özellikle yerel konutlardaki mekansal organizasyon analiz edildiğinde, karşımıza konut kullanıcısının yaşam biçimine, alışkanlıklarına ve değerlerine özgü kültürü çıkmaktadır. Bu bağlamda, yerel konut yerleşimlerinin şekillenmesine yardımcı olan etkenleri belirlemek, yeni tasarımlarda veri olarak kullanmak; fiziksel, sosyal ve kültürel sürdürülebilirliğin sağlanması açısından da oldukça önemlidir. Bu çalışmada; kültürün mekansal organizasyon üzerinde yarattığı etkinin öneminden yola çıkılarak, Doğu Karadeniz Bölgesi'nde bir arada yaşayan üç kültüre özgü yerel konutlar, mekan dizimi yöntemi ile analiz edilmiştir. Birinci bölümde; tezin amacı, kapsamı ve yönteminden bahsedilmiştir. İkinci bölümde; mekansal organizasyonun kültür ile ilişkisini analiz etmek amacı ile öncelikle kültür kavramı ve kültürel süreçlerden bahsedilmiş, devamında kültürün çevre ile ilişkisi ve davranışın çevre ile ilişkisi üzerinde durulmuştur. Yerel konutlarda mekansal organizasyonun kültür ile ilişkisi de aynı bölümde araştırılmıştır. Üçüncü bölümde; analiz çalışmasında kullanılan mekan dizimi yönteminin tanımına, yöntemin amacına, uygulama alanlarına ve konut için gerçekleştirilen örneklerine yer verilmiştir. Dördüncü bölümde; Doğu Karadeniz Bölgesi'nin sosyo-kültürel yapısı çerçevesinde, alan çalışmasının yapıldığı Rize/Fındıklı, Rize/Çamlıhemşin ve Artvin/Şavşat ilçelerine bağlı köylerde; Laz, Hemşin ve Gürcü yerleşimlerinin tarihi, dili, yaşam biçimi ve mimarisi incelenmiştir. Yöre mimarisi; araziye yerleşim özellikleri, malzeme ve yapım teknikleri ile plan tipleri ve mekan özellikleri kapsamında araştırılmıştır. Beşinci bölümde; alan çalışması kapsamında üç kültüre özgü toplam 30 yerel konut ve bu konutlara ait toplam 405 mekan ele alınmış, üç kültürde de ortak olan mekanlardan 'giriş, mutfak, oturma odası, misafir odası ve yatak odası' mekan dizim analizi ile elde edilen bütünleşme değerlerine göre sıralanmıştır. Ortaya çıkan sonuç, konut kullanıcılarının yöreye özgü yaşama kültürü ile ilişkisi yönünden değerlendirilmiştir. Çalışmada; yüz yüze görüşme, gözlem ve mekan dizimi yöntemleri kullanılarak bulgulara ulaşılmıştır. Altıncı bölümde; teorik araştırma, yöreye özgü kültürel yapı ve mekansal analiz çalışmalarından elde edilen bulgular bir araya getirilerek elde edilen sonuçlar tartışılmıştır. Aynı bölgede bir arada yaşayan üç farklı kültürün şekillendirdiği ve yaşadığı mekanlar üzerine gerçekleştirilen bu çalışmada; yaşama kültürünün konut mekanlarının biçimlenmesi üzerinde yarattığı benzer ve farklı etkiler ortaya konulmuştur.