İstanbul Devlet Tiyatroları Üsküdar Tekel Sahnesi'nin akustik açıdan incelenmesi ve değerlendirilmesi

Hacim akustiği, bir hacimdeki ses kaynağından çıkan seslerin tüm dinleyicilere en iyi şekilde ulaşmasını inceleyen ve amaçlayan bir bilim dalıdır. Günümüzde artan ihtiyaç doğrultusunda akustik incelemesi yapılarak inşa edilen, oditoryum, konser ve tiyatro salonu ve kültür merkezleri bulunmasına rağmen, daha önceden akustik durumu dikkate alınmadan inşa edilen birçok salon bulunmaktadır. Akustik sorunların, inşa edilmeden proje aşamasında irdelenip önlenmesi en sağlıklı yöntemdir. Ancak günümüzde akustik açıdan yetersiz salonların da değerlendirilip akustik kalitesinin yükseltilmesi önem kazanmıştır. Yeni tasarlanan bir salonda, akustik açıdan önem taşıyan bazı konular, salon tasarımının şekillendirmesinde etkin rol oynamaktadır. Yunan ve Roma amfi tiyatrolarından günümüze kadar salon tasarımında belli başlı plan şemalarının oluşturulması da tesadüf değil, bir ihtiyaçtır. Plan şemasında sesin dolaysız şekilde dinleyiciye ulaşması gerekliliği üzerinden birçok farklı plan şeması ortaya çıkmıştır. Tavan tasarımı, sahne tasarımı, malzeme seçimleri, dinleyici alanı gibi konular da akustik kalitenin iyileştirilmesi amacıyla irdelenen konulardır. Yeni tasarlanan bir salonda bütün bu kriterler, proje alanı içinde belli sınırlar dahilinde seçilebilir. Ancak tamamlanmış ve akustik kalitesinin iyileştirilmesi üzerine çalışılan salonlarda bazı kriterleri değiştirme imkanı bulunmadığından, sonradan yapılacak müdahaleler kısıtlıdır. Özellikle günümüzde uygulaması yaygınlaşan kültür varlığı yapıların renovasyonları sonucunda kullanıma açılan kültür merkezi vb. kullanıma sahip yapılarda müdahale etmek daha da güçleşmektedir. Tez çalışması kapsamında, kültür varlığı bir yapının renovasyonu sonucunda İstanbul Devlet Tiyatoları kullanımına ayrılan Üsküdar Tekel Sahnesi'nin akustik parametreler ve salon tasarım kriterleri açısından incelemesi yapılarak, akustik açıdan iyileştirme önerisi getirilmiştir. Giriş bölümünde tez çalışmasının amacı ve kapsamı anlatılmış olup, ikinci bölümde konuşma amaçlı salonlar için önemli olan akustik parametreler incelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde yapının tarihi ve mevcut durumu hakkında genel bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde salonun fiziksel özellikleri salon tasarım kriterleri ile karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Tezin beşinci bölümünde ise salonun akustik parametreler açısından inceleme ve değerlendirmesi öznel ve nesnel değerlendirme yöntemleri ile yapılmıştır. Öznel değerlendirme yönteminde anket yöntemine başvurulmuştur. Anket sorularının oluşturulması ve sonuçların değerlendirilmesine ilişkin bilgiler ayrı bir başlık halinde incelenmiştir. Nesnel değerlendirme yöntemi olarak ise modelleme yöntemi ile simülasyon tercih edilmiştir. Modelleme sonuçları aynı başlık altında akustik parametreler ve optimum değerler açısından incelenmiştir. Son bölümde ise akustik değerlendirme sonucunda ortaya çıkan olumsuzluklar göz önünde bulundurularak, salon içinde ufak müdahalelerle akustik açıdan daha konforlu bir salon önerisi geliştirilmiştir. Salonun fiziksel özelliklerinin değerlendirildiği dördüncü bölümde tespit edilen salon tasarımı ile ilgili olumsuzluklar doğrultusunda, öncelikle sahne, balkonlar ve dinleyici alanı yeniden ele alınmış ve kültür varlığı yapı içinde akustik ve görsel açıdan daha konforlu bir salon önerisi sunulmuştur. Getirilen önerinin nesnel parametreler açısından uygunluğu yine modelleme yöntemi ile simülasyon yapılarak incelenmiştir. Modelleme sonuçları bu başlık altında değerlendirilmiştir. Bu tez İstanbul Devlet Tiyatroları Üsküdar Tekel Sahnesi'nin akustik incelemesi ve iyileştirilmesine yönelik bir çalışmadır.