Kaçak yapılaşmanın önlenmesiyle ilgili sorunlar; Boğaziçi öngörünüm bölgesi örneği

İstanbul; yüzyıllardır gerek doğal güzellikleri, gerekse jeopolitik konumu ile hem Bizans İmparatorluğu, hem Osmanlı İmparatorluğu; hem de Türkiye Cumhuriyeti zamanında çok önemli bir şehir olmuştur. Yüzyıllarca birçok devlet tarafından fethedilmeye çalışılan şehirde halk, uzun sure tarihi yarımada olarak adlandırılan bölgede yaşamış, sonrasında ise 17. yüzyıldan itibaren yaşanan nüfus artışı ile beraber şehrin başka bölgelerine de yerleşim başlamıştır. Ortaköy, Emirgan, Büyükdere, Beylerbeyi, Çengelköy, Anadoluhisarı gibi Boğaziçi köyleri de bu süreç içerisinde şehir insanının tercih ettiği alanlar haline gelmiştir. 17. yüzyıldan önce nüfusu çok az olan Boğaziçi köylerinde, Osmanlı İmparatorluğu'nun son zamanlarında; deniz ulaşımının da gelişmesiyle nüfus artmış, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra, II. Dünya Savaşı yıllarında Boğaziçi Alanı'ndaki bu artış durmuş; ancak 1950'li yıllardan itibaren İstanbul'da yaşanan yoğun göç dalgası Boğaziçi Alanı'nın da nüfusunu önemli ölçüde etkilemiştir. Bu sürecin sonunda bölgedeki yoğun yapılaşmayı kontrol edebilmek amacıyla, bölge SIT alanı olarak belirlenmiş ve Boğaziçi için özel olarak hazırlanan 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu, 1983'te kabul edilmiştir. Bu kanunla Boğaziçi İmar Müdürlüğü kurulmuştur. Sonrasında, 1985 yılında yürürlüğe giren 3194 sayılı İmar Kanunu ile 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nda değişiklik yapılmış ve Boğaziçi alanında, Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi'ndeki uygulamalar Büyükşehir Belediye Başkanlığı'na; Geri görünüm ve Etkilenme Bölgeleri'ndeki uygulamalar ise ilçe belediyelerine devredilmiştir. Çalışmanın ana temasını Boğaziçi İmar Müdürlüğü'nün sorumluluğu altında bulunan Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesi oluşturmaktadır. Beşiktaş, Sarıyer, Beykoz ve Üsküdar İlçeleri'ni kapsayan Öngörünüm Bölgesi; Avrupa yakasında; Ortaköy Camii'nden başlayıp Rumelifeneri'ne, Anadolu yakasında ise Fethipaşa Korusundan başlayıp Anadolufeneri'ne kadar uzanmaktadır. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın amacının ve hazırlanış yönteminin açıklandığı birinci bölümden sonra, ikinci bölümde Boğaziçi'nin genel özellikleri beş alt başlıkta işlenmiştir. Bu bölümde Boğaziçi Alanının konumu, coğrafi yapısı, nüfus yapısı, yapılaşma süreci, ulaşımın yapılaşmaya etkisi incelenmiştir. Coğrafi yapı alt başlığında; topografik, jeolojik, hidrolojik ve iklim yapısı ile bitki örtüsü; yapılaşma süreci alt başlığında; Bizans Öncesi Dönem, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi'ndeki yapılaşma süreçleri; ulaşımın yapılaşmaya etkisi alt başlığında ise, denizyolu ve karayolu ulaşımının yapılaşmaya etkisi anlatılmıştır. Üçüncü bölüm, Boğaziçi alanının idari yapısı ve Boğaziçi alanını etkileyen yasal düzenlemelerin anlatıldığı bölüm olup iki alt başlıkta incelenmiştir. Öncelikle bölgenin idari yapısı, genel idari yani ve Boğaziçi İmar Müdürlüğü olarak iki başlıkta ele alınmıştır. Boğaziçi İmar Müdürlüğü ise; idari yapısı ve görevleri, kaçak yapı denetimi, bölgedeki kaçak yapılaşma türleri ve kaçak yapılaşmaya karşı uygulanan işlemler olarak dört bölümde işlenmiştir. Boğaziçi alanını etkileyen yasal düzenlemeler; Osmanlı Dönemi'nde, Cumhuriyet Dönemi'nde ve 1983 Sonrası Dönemde Yapılan Yasal Düzenlemeler ile 2960 Sayılı Boğaziçi Kanunu ve 3194 Sayılı İmar Kanunu olmak üzere beş başlıkta incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise, kaçak yapılaşmanın önlenmesiyle ilgili sorunlar üç alt başlık altında toplanmış ve her bir sorun için uygulanabilecek çözüm önerileri getirilmiştir. Son olarak beşinci bölümde çalışma ile ilgili varılan sonuçlar ve değerlendirmelere yer verilmiştir. Boğaziçi Ön Görünüm Bölgesi'nin sınırlarının Boğaziçi Alanını korumada yetersiz kalması, Boğaziçi Ön Görünüm Bölgesi'nde bulunan ve haklarında yıkım kararı alınmış olan yapıların yıkılamaması, Geri Görünüm Bölgesi'ndeki nüfus artışının On Görünüm Bölgesi'ne etkisi, Boğaziçi Ön Görünüm Bölgesi'nden sorumlu olan kurumun mevcut sistemde karşılaştığı sıkıntılar, başlıca sorunlar olarak dikkat çekmektedir.