Yerinde ve katılımcı dönüşüm için ada bazlı uygulamalar: Kağıthane örneği

Kentler ilk ortaya çıktıklarından itibaren birçok sebeplerden dolayı büyük yıkımlara uğramış olup, yenilenme ya da dönüşüm sorunuyla karşı karşıya kalmışlardır. Kentsel alanların kalitesini yükseltmek, kentsel bağlantıları kurmak, kentlinin yaşam haklarına yönelik fırsatlar yaratmak, doğal kaynakları doğru kullanabilmek ve yönetmek, sürdürülebilir kararlar ile bu yapılandırmayı oluşturabilmek kentsel planlama yaklaşımlarıyla mümkün olmaktadır. Dünyada ve Türkiye'de farklı uygulama yöntemleri olan çeşitli kentsel dönüşüm modelleri uygulanmakta ve önerilmektedir. Kentsel dönüşüm modellerinde 'yerinde ve katılımcı' planlama anlayışı, demokratik ve katılımcı bir toplumun gelişmesini, şeffaflığı, diyalogu, eşitliği sağlamada çok önemli bir etkendir. Katılımcılık anlayışı kentsel dönüşümlerin planlama ve uygulama aşamalarında oldukça ihmal edilmektedir. Kentsel dönüşüm uygulamalarının tek bir kişi, kurum ya da kuruluş eli ve anlayışıyla gerçekleşmesi, birçok sıkıntı oluşmasına da sebep olmaktadır. Planlama ve uygulama sürecine yerel halk, sivil toplum kuruluşları ve akademisyenler dahil edilerek çok aktörlü bir katılım sağlanması gerekmektedir. Bugüne kadarki deneyimler, kentsel dönüşüm projelerine yerel halkın dahil edilmesinin, başarıya ulaşmada önemli adımlardan biri olduğunu göstermektedir. Kentsel dönüşüm, son on yılın ana konusu 'katılım' ilkesi üzerinde yoğunlaşmıştır. Yerel koşulların projeyi biçimlendirmesi, yerel aktörlerin sürece katkı sağlayarak projeye yön vermesi gibi etmenler katılım ilkesini şekillendiren araçlardan bazılarıdır. Yerinde ve katılımcı bir dönüşüm için, projenin uygulanacağı alanda, yerel halka yönelik bir çalışma olması 'yere bağlılık' ilkesi açısından önemli bir etkendir. Katılımcı bir kentsel dönüşüm projesi gerçekleştirilirken, kamu örgütleriyle ve yerel halkla bilgilendirici toplantılar, anketler ve referandumlar yapılması, geçici işbirlikleri oluşturulması, danışmanlık meclisleri kurulması 'katılımcılık' ilkesinin ilk aşaması açısından gereklidir. Dünyada uygulanan kentsel dönüşüm projeleri çoğunlukla rant odaklıdır ve bu rantın çoğu zaman eski mülk sahiplerden ziyade yeni mülk sahipleri tarafından paylaşılması söz konusudur. Uygulanan projelerin yarattığı kent ve mülkiyet hakkı ihlalleri, kentsel doku kaybı, sürdürülebilirlik açısından yetersizlik gibi sorunlar 'yerinde ve katılımcı dönüşüm' kavramının gündemdeki yerini ve önemini daha çok açığa çıkarmaktadır. Bu çalışma; İstanbul İli Kağıthane örneğinde 'kentsel dönüşüm' kavramını katılımcılık açısından tartışmak, ülkemizde uygulanan kentsel dönüşüm projelerinin fiziksel mekanın yenilenmesinin yanında, sosyal ve yerel özellikleri açısından da ele alınması gerektiğine dikkat çekmek ve yerel halkın 'yerinde katılım' ilkesiyle dönüşümün planlama ve uygulama aşamalarına dahil olmalarına vurgu yapmak, bunu mevcuttaki bir örnek üzerinden tartışmaya açmak amacını taşımaktadır. Bu kapsamda 'ada bazlı kentsel dönüşüm modeli'nin, 'yerinde ve katılımcı kentsel dönüşüm' ilkesine ne derece katkı sağladığı incelenmiştir. Ada bazlı kentsel dönüşüm konusunda ilk adımı atan Kağıthane İlçesi'nin yapmış olduğu 'ada bazlı kentsel dönüşüm projeleri', alan çalışması ile araştırılmış ve bulgular yerinde katılımcı kentsel dönüşüm açısından ele alınmıştır.