An approach to the determination of adaptable spatial design concept in housing production by using prefabricated building elements

Bu çalışmada, hazır yapı elemanları ile çok katlı konut üretiminde uyabilirlik kavramı aracılığıyla niceliksel ve niteliksel açıdan Türkiye'nin konut sorununa bir çözüm getirilmesi amaçlanmaktadır. Sorunun çözümünde kullanılabilecek bir modelin önerildiği çalışma beş ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde çalışmanın konusu, kapsamı, amacı ve yöntemi ele alınmıştır. Çalışmanın kapsamında ilk olarak incelenecek olan konunun yalnızca yeni yerleşim alanlarında uygulanacak olan toplu konut projeleri için geçerli olmadığı, aynı zamanda mevcut yerleşim alanlarında da gerçekleşebileceği varsayılmaktadır. Bu nedenle konunun toplu konut kapsamında değil, genelleme yaparak çok katlı konut kapsamında incelenmesine karar verilmiştir. Tezin ikinci bölümünde, öncelikle esneklik, değişebilirlik ve uyabilirlik kavramlarına açıklık getirmek amacıyla bu kavramlar hakkında farklı görüşler ortaya konarak, bu görüşlerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Esneklik, değişebilirlik ve uyabilirlik amaçlı çalışmalar incelenerek gruplandınlmıştır. Buna göre; kullanıcı yapısı ve gereksinimleri ile uyabilir konut etkileşimi ve esneklik, değişebilirlik ve uyabilirlik amaçlı yaklaşımların incelenmesine karar verilmiştir. Bu esneklik, değişebilirlik ve uyabilirlik amaçlı yaklaşımların incelenmesiyle uyabilirlik kavramının tanımı yapılıp, ilkeleri saptanmaya çalışılmıştır. Yine bu bölümde Türkiye'de özellikle İzmir kentinde uygulanmış farklı hane büyüklüklerine alternatif sunan örnek projeler seçilmiştir. Anket ve alan çalışmalarıyla bu örneklerin; esneklik ve değişebilirlik açılarından bina bütününde ve konut birimleri içersinde mekansal analizlerinin yapılması gerekli görülmüştür. Bu zorunluluk aynı zamanda, konut sorununun niteliksel açıdan varlığını belirleme amacına da hizmet eder. Tezin üçüncü bölümünde konut yapım sistemleri üzerinde durulmuştur. Tasarım ve programlama aşamasında alınacak esneklik ve değişebilirlik kararlarına en iyi şekilde karşılık verecek malzeme, taşıyıcı sistem yapım sistemi seçimine yönelik bir analiz yapılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu amaçla önerilecek uyabilir konut modelinde, konut sorununa niceliksel açıdan da bir çözüm getirmek amaçlandığından yapım sistemleri arasında hızlı üretime olanak sağlaması nedeniyle endüstrileşmiş yapım sistemlerinin inceleme kapsamına alınması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu amaçla Türkiye'de günümüzde üretimi olan ve geçmişşte üretimi olmuş bazı firmalar seçilerek, bu firmalara ait konut yapım sistemlerinin konut mekanını belirleyici etkilerinin incelenmesine karar verilmiştir. Buna ek olarak, ikinci bir sınırlama, kısmen endüstrileşmiş sistemlerin başlangıçta tasarım esnekliği sağlamalarına rağmen kullanım aşamasında değişebilirliğe olanak tanımadıkları için bu inceleme dışında tutulmaları konusunda yapılmıştır. Bu sınırlamalar kapsamında tam endüstrileşmiş yapım sistemlerinin analizinin yapılmasına karar verilmiştir. Hangi prefabrike sistemin olası değişimlere izin verebileceği araştırıldığından, ikinci bölümde elde edilen uyabilirlik kavramı için gerekli olan teknik yaklaşımların analiz kriteri olarak belirlenmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Tam endüstrileşmiş yapım sistemleri bu kriterler kapsamında karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Tezin dördüncü bölümünde ise, uyabilir tasarımlı konutun gerçekleşmesine yönelik model önerisinin yapıldığı bölümdür. Öncelikle bu önerinin gerçekleşmesinde etkili olan veri kararlarının incelenmesine karar verilmiştir. Bu veri kararlan çevre koşullan ve programlama kararlandır. Çevre koşullan; toplu konut politikalan ve ilgili politikalar, yönetim, arsa ve altyapı, kullanıcı katılımı ve uyabilirlik bilgisinin yayılması, yasa ve yönetmelikler, malzeme kaynaklan ve teknolojik olanaklar ile gelir ve parasal kaynaklardır. Programlama kararlan ise; fonksiyon, mekan ve alan ihtiyacına ilişkin, modüler koordinasyona ilişkin ve yapı elemanlan seçimine ilişkin kararlardır. Bu bölümde önerilen model, programlama aşamasında verilen kararlar ile bina bütününde, konut birimleri arasında ve konut birimleri içersinde olmak üzere üç düzeyde irdelenmiştir. Bu bölümün sonunda düğüm noktası çözümleri ile uyabilir tasarımlı konut modelinin uygulanabilirliği ortaya konmuştur. Bu irdelemenin sonuçlan tezin beşinci bölümü olan sonuç bölümünde yer almaktadır.