Sosyal ve kültürel mekanların çocuk gelişimi üzerindeki etkileri

Çocukların sağlıklı gelişebilmeleri ve her bakımdan kendine yetebilen yetişkin olabilmelerini etkileyen çeşitli faktörler vardır. Çocuğu etkileyen dışsal etmenlerden biri de, çocuğun içinde bulunduğu mimari mekanlardır. Mekan, içinde barındırdığı fiziksel donatılanyla olduğu kadar; kavramsal altyapısı ve belirli kavramlar etrafında şekillenmesiyle çocuk için öğretici ve geliştirici özellikler taşıyabilir. Kültürel ve sosyal mekanlar, toplum içinde ortak dil oluşturmayı hedefleyen, bireysel gelişimi destekleyen ve dünya üzerindeki kültürlerin zenginleştirdiği; sanatsal, kültürel ve tarihi konuların herkese açık olarak sergilendiği mekanlardır. İnsanlığın varoluşundan bu yana sanat farklı ifade araçlarıyla sergilenmiştir. Tıpkı yetişkinleri etkilediği gibi, sanatsal ve kültürel aktiviteler çocuklar için de yaratıcılığı geliştiren, zengin görüş alanları oluşturan alanlardır. Tez kapsamında kültürel ve sosyal mekanların ele alınmasının sebebi, bu mekanların bireysel gelişime ve sağlıklı kişilikler oluşturmaya yönelik ve çocukluk döneminde yönlendirici, öğretici etkilere sahip olmalarıdır. Çocukluk; yetişkinler tarafından yönlendirilen ve insanın en hızlı öğrenme durumunu yaşadığı dönemdir. Tezin birinci bölümünde çalışmanın amacı kısaca açıklanmıştır. İkinci bölümde; çocuğun yetişkinden farkı ve sağlıklı gelişebilmesi için ihtiyaç duyacağı temel gereksinmeler ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde; çocukların gelişim dönemleri incelenmiştir. Fiziksel, algı- bilişsel ve sosyal-duygusal gelişim olarak üç ana başlıkta ele alman çocuk gelişim dönemlerinde çocukların gösterdikleri ortak hareket ve davranış tutumları ortaya konmuş ve elde edilen verilerle çevresel ihtiyaçları karşılaştınlmıştır. Dördüncü bölümde, çocuğu yönlendiren ve kültür mekanlarıyla tanışmasına olanak sağlayan sosyal çevre kavramı incelenmiştir. Çocuğun sosyalleşmesini etkileyen etmenler belirlenerek, benlik ve dil gelişimine ait özellikler ele alınmıştır. Sosyal çevre kavramı, ilk olarak çevrenin tanımı yapılarak açılmış ve sosyal çevreyi oluşturan kişiler, kurumlar ve kavramlarla daraltılmıştır. Bu kapsamda aile, okul, arkadaş çevresi, aile yakınları, ortak buluşma mekanları ve topluma ait temel etkileşimler ortaya konmuştur. Çocuk ve kültür kavramının kesiştiği arayüzler beşinci bölümün konusudur. Kültür kavramının farklı yaklaşımlarla tanımı yapılmış ve tez kapsamında çocuğu etkileyen şekliyle belirtilmiştir. Toplumlar için kültür aktanmınm önemi ve bu sürecin gerçekleştiği mekanlar ele alınmış, çocuğun bu süreç içindeki yeri belirtilmiştir. Altıncı bölüm, çocuk ve mekan arasındaki ilişkilerin irdelendiği bölümdür. İlk olarak çocukta mekan kavramının oluşumu ele alınmış ve çocuğun mekana dair beklentileri ve algısı incelenmiştir. Mekan bileşenlerinin temel özellikleri algı kapsamında ele alınmıştır. Yedinci bölüm, çocuğun gelişimini etkileyecek olan sosyal ve kültürel mekanlara ait belirli özelliklerin incelendiği bölümdür. Öncelikle kültür mekanlarının barındırdığı kavramsal altyapı ele alınmış ve amaçlan ortaya konmuştur. Mimari kurgu olarak irdelenmek amacıyla çocukların sıkça ziyaret ettikleri; müze, tiyatro, sergj, hayvanlar ve botanik bahçeler, okul öncesi çocuk eğitim merkezleri barındırdıkları temel tasarım ilkeleriyle incelenmiştir. Son olarak kavramsal altyapıyı desteklemek amacıyla çocuklar üzerinde üç farklı gözlem yönüyle görüş bildirebilecek kişilerle anket çalışması yapılmıştır. Görüşme yapılan ilk grup; mekan üzerine sağlıklı tanım yapabilecek ve kendi çocuklarının da gelişim evrelerini değerlendirebilecek mimarlık fakültesi öğretim görevlileridir, ikinci grup ise, çocuk gelişiminin 6-12 yaş sürecini sağlıklı takip eden ilköğretim okullarında sınıf öğretmenleridir. Üçüncü grup ise ailelerdir. Birinci grup çocuğun mekanla ilişkisini tanımlarken, ikinci ve üçüncü grup değerlendiriciler çocuğun gelişim özelliklerini bilerek bu süreci tanımlamaktadırlar. Araştırma sonucu elde edilen veriler ve değerlendirmeler ışığında; kültürel ve sosyal mekanların çocuk gelişimi üzerinde olumlu etkileri olduğu saptanmıştır. Çocuğun kullanması için tasarlanacak her yapıda olduğu gibi, bu mekanlar da özel olarak ele alınmalı ve çocuğun sahip olduğu fiziksel, sosyal ve algısal özelliklere cevap vermeli, bu özellikleri geliştirmeye yönelik olmalıdır.