Sıcak-kuru iklim bölgelerinde enerji korunumu-yerleşme dokusu-form etkileşimi:Geleneksel Diyarbakır evleri örneği

Çevre ve enerji problemlerinin giderek arttığı günümüz koşullarında, önemli ölçüde enerji tüketerek çevresel sorunlara yol açan binalar, enerjiyi etkin kullanmanın ve sürdürülebilir çevreler oluşturmanın yollarını aramalıdır. Bu kapsamda, farklı iklim bölgelerinde yer alan ve iklime uyumlu tasarım parametreleri aracılığı ile enerji harcamalarını minimize eden geleneksel yapılar, yıllar süren deneyimle kazanılan birçok bilgiyi tasarım anlayışlarıyla aktararak, çağdaş yapılara enerji korunumu açısından önemli veriler sunmaktadır. Bu çalışmada sıcak-kuru iklim bölgesinde yer alan geleneksel Diyarbakır evlerinin tasarım verilerinden yola çıkılarak, bina formu ve yerleşme dokusu parametrelerinin ısıtma ve soğutma enerjisi harcamaları üzerindeki etkisinin araştırılması hedeflenmiştir. Bu amaçla geliştirilen bina alternatifleri enerji simülasyonları aracılığı ile değerlendirilmiştir. Tez kapsamında, giriş bölümünde çalışmanın çıkş noktası olan enerji sorunları üzerinde durularak, güncel binaların doğal sistemlere adaptasyonu analiz edilmiş ve bu noktadan yola çıkarak konunun amacı, kapsamı ve yöntemi aktarılmıştır. İkinci bölümde, sıcak-kuru iklim bölgesi koşullarında konforlu yapma çevreler oluşturmak için dikkate alınması gereken enerji etkin tasarım parametreleri üç ana başlık altında incelenmiştir: Kullanıcıya ilişkin parametreler, dış çevreye ilişkin parametreler ve yapma çevreye ilişkin parametreler. Üçüncü bölümde, geleneksel Diyarbakır evlerinin karakteristik özellikleri analiz edilerek, enerji korunumunu etkileyen tasarım parametreleri ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Bölgenin dış çevreye ilişkin verileri sıcaklık, güneş ışınımı, dış hava nemliliği ve rüzgar olarak analiz edilerek bu koşullara uyum sağlayan geleneksel konutlarda kullanılan tasarım kriterleri, yerleşme ölçeğinde ve yapı ölçeğinde detaylı olarak açıklanmıştır. Dördüncü bölümde, çalışmada kullanılan tasarım parametrelerine ilişkin veriler belirlenerek, referans bina formları ve yerleşme dokuları oluşturulmuştur. Ardından yapılan simülasyonlarda kulanılacak veriler ve ortam koşullarına dair kabuller tanımlanarak, alternatif binaların ısıtma ve soğutma yükleri hesaplanmıştır. Bunun yanı sıra geleneksel evlerin pasif olarak sağladıkları yapı performansı ve mevsimlik kitlelerin iç sıcaklıklarına bağlı olarak sundukları konfor koşulları simülasyonlar aracılığıyla değerlendirilmiştir. Ayrıca geleneksel konutların en karakteristik özelliklerinden biri olan bina kabuğunun yüksek ısıl kütle ve uzun zaman geciktirme özelliklerinin iklim koşullarına uyum sağlamada gösterdikleri avantajlar, alternatif bir kabuk önerisi ile karşılaştırmalar yapılarak analiz edilmiştir. Uygulama sonucu elde edilen verilerin kıyaslamaları tablo ve grafikler oluşturularak eklerde sunulmuş, en düşük enerji harcamalarına sahip bina formu ve yerleşme dokusu alternatifleri araştırılmıştır. Beşinci bölümde, elde edilen sonuçlar açıklanarak değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışma sonucu geleneksel binaların mimarlara sundukları önemli veriler ve bu verilerden yola çıkarak ulaşılan enerji etkin tasarım parametrelerinin enerji korunumu açısından önemi açıklanmıştır. Sonuç olarak, bu çalışmada geleneksel yapıların iklime duyarlı tasarım anlayışları ile sağladıkları enerji korunumuna yönelik parametreler ve çözümler aktarılmaya çalışılmıştır. Bu doğrultuda, Diyarbakır bölgesi için yapılan araştırmalardan edinilen bilgiler ışığında sıcak-kuru iklim bölgesi için bina formu ve yerleşme dokusu alternatifleri geliştirilmiş ve yapılan simülasyonlar sonucu ısıtma-soğutma harcamalarına bağlı olarak bu alternatiflerin sağladığı konfor koşulları irdelenmiştir.