Mimar üst kimliğinin tanımlanmasındaki süreklilik

Tarihsel anlamda mimarlığın çok yönlülüğü ve farklı bilgi alanlarını bir arada bulundurmasından dolayı, mimarın Antik dönemden beri, mühendis, sanatçı, yapı ustası, hatta bilim adamı ve filozof olarak tanımlandığı bilinmektedir. Modern öncesi dönemde, bilginin kuramsal ve pratik olarak henüz farklılaşmadığı düşünüldüğünde, mimar kimliğinin çok yönlülüğü anlam kazanmaktadır. Ancak günümüzde mimarların geleneksel anlamdaki 'geniş mimarlık' tanımlamasını mesleki kimliklerinin kapsamına almayı özellikle tercih etmeleri ve bu tanımlamayı meslek adına gizli bir prestij aracı olarak kullanmaları önemli bir sorunsaldır. Bu sebeple mimarların, Antik dönemden itibaren oluşan mimarlık mitlerindeki bireysel, dahi, her işin ehli ve topluma karşı sorumluluk sahibi gibi öne çıkan özellikler ile beraber günümüz koşullarının gerektirdiği ekonomiye ve proje yönetimine hakim orkestra şefi kimliğini bir araya getirerek kendileri için sanal bir mimar tanımı yapmaları aynı zamanda tezde varsayılan 'mimar üst kimliğini' de tarif etmektedir. Tezin ikinci bölümünde, öncelikle Antik dönemden günümüze kadar belleklerimizde oluşan mimar imajının temel özellikleri belirli eşikler ele alınarak kategorize edilmeye çalışılmıştır. Mimar kimliğinin bir mit haline gelme durumunu betimlemek açısından ve hangi özelliklerin ileriki bölümde tarif edilen 'üst kimlik' ile çakıştığını göstermek için ikinci bölümde, günümüze kadarki mimarlık mitleri incelenmiştir. Bu inceleme esnasında mimar mitleri üzerinden gidilerek klişeleşmiş mimar prototipi çıkartılırken aslında her dönem yeni bir mit doğmasına rağmen bir öncekinin özelliklerinin sürekli olarak devam ettirildiği de gözlenmektedir. Rönesans adamı miti Vitruvius'un mimar tarifi üzerine kurgulanmıştır. Buna benzer bir şekilde, 20. yüzyıl modernistlerinin 'bütünleşik sanat anlayışı' Rönesans'a referans vermektedir. Tam olarak yıkılıp yerine konan bir mimar tanımı söz konusu değildir; ancak dönüşümden bahsedilebilir. Yani mimar, sürekli olarak çağın gereksinmelerine uygun biçimde yeni özellikleri bünyesine katarak, 'mimar' tanımını sürekli genişletmektedir. Tezin üçüncü bölümünde, mimarlığın meslekleşmesi sonucu zanaatkar, sanatçı, mühendis, planlamacı kimliklerinin parçalanmasına rağmen günümüz mimarının tümel bir mimar üst kimliğini devam ettirmeye çalışması karşıt fikirler çerçevesinde tartışılmıştır. Yani, Ortaçağdan kalan zanaatkar, Rönesans'taki sanatçı, Modernizm ile beraber ortaya çıkan mühendis / planlamacı kimliklerinin hepsinin bir arada mı mimar tanımını oluşturduğu, yoksa dönemler boyunca bizzat bu kimlik özelliklerinin dönüşümler geçirerek mi farklılaştıkları sorularına cevap oluşturacak varsayımlar incelenmiştir. Mimarlık mesleğini ve mimarı tanımlarken, Antik dönemden 20. yüzyıl başlarına kadar oluşan mimar stereotiplerinin devam ettirilmek istendiği, bu sayede de meslekleşme sürecinde ayrıştığı 'kardeş meslekler' diye tarif edilen kimliklerin hepsinin birden bir mimar üst kimliği oluşturduğu söylenebilir. Dördüncü bölümde ise bu üst kimliğin özellikleri teker teker tartışılarak mimarların bilinçaltında nasıl oluştuğu anlaşılmaya çalışılmıştır. Varsayılan bu mimar üst kimliğinin karakteristik özellikleri açıklanırken; bireysel, dahi, romantik, sanatçı, entelektüel gibi üst kimlik özellikleri taşıyan 'star' mimar kavramı da, mimar üst kimliğinin somut bir modeli olarak yorumlanmıştır. Üst kimliği destekleyen faktörlerin, aynı zamanda yıldızlık müessesinin de devamlılığını sağlaması, üst kimlik ve günümüz miti diye de tanımlanabilecek 'star' mimarlar arasındaki ilişkinin anlamlılığının altını çizmektedir. Varsayılan mimar üst kimliğinin günümüze kadarki devamlılığının tartışıldığı dördüncü bölümün ikinci başlığında ise mimarlığın teorik bilgisi ile uğraşan tarihçiler ve okulların bu kimliğin oluşmasında nasıl etken oldukları anlaşılmaya çalışılmıştır. Tezin amacı aslında varsayılan bu mimar üst kimliği kavramının karakteristik özelliklerinin nasıl oluştuğu ve günümüze kadarki sürekliliğinde ne gibi etkenlerin olabileceğinin yorumlanmaya çalışılmasıdır. Son olarak ise meslek odaları ve kuruluşları çerçevesinde mimarlığın profesyonel hizmet yönünün okullarda yaratılan mimar imajıyla olan farkı, mimar üst kimliğinin sürekliliğinden ne kadar bahsedilebileceği ve iş adamı kimliği incelenmiş; bu sayede varsayılan mimar üst kimliğinin teorik ve pratik alanlardaki farklı algılanışı da gözlemlenmiş olacaktır.