Yörüklerde mekan kavramının sürdürülebilir kriterler açısından değerlendirilmesi: Isparta örneği

Mimarlık; bir toplumun sahip olduğu alışkanlıkların, geleneklerin ve yaşam tarzının bir yansıması olmasının yanı sıra, toplumsal değerleri ve yaşam tarzını şekillendirmek için kullanılan bir araçtır. Günümüzde içinde bulunduğu çevre ve kültüre gün geçtikçe yabancılaşan ve oluşturdukları mimari ile özünden kopan yapay çevreler ve toplumlar oluşmaktadır. Belirlenen bu sorunsal doğrultusunda insanlar geçmişşe ve yerel olana yönelmektedirler. Sürdürülebilirlik kavramı da bu anlayış çerçevesinde, yereli ve doğayı inceleyip, belirli sürdürülebilirlik parametreleri doğrultusunda günümüz çağdaş yapılarına ilham verme ve adapte edilebilme konusunda kullanıcı beklentileri ile yeniden yorumlamayı kapsamaktadır. Bu anlayışlardan yola çıkılarak belirlenen çalışma ile köklü ve yaşayan bir kültüre sahip Yörük toplumları, yaşam tarzları ve mekan anlayışları incelenmiştir. Böylece toplum, kültür ve mekan anlayışını kapsayan sürdürülebilir mimari ara kesitinde bir analiz çalışması ortaya koyulmuştur. İlk bölümde, tez çalışmasının kavramsal çerçevesini oluşturan bileşenler ve alt bileşenler olmak üzere ana çatkısı belirlenerek amaç, kapsam ve yöntemi hakkında detaylı bir açıklama yapılmıştır. İkinci bölümde, tez konusu ve kapsamı ile ilgili çalışmalara dair kapsamlı bir literatür özeti sunulmuştur. Kavramsal altyapı bölümü olan üçüncü bölümde Yörük kültürü ve Sürdürülebilirlik kavramları detaylı şekilde irdelenmiştir. Bu bölümde ilk ana kavram olan konargöçer yaşam tarzına sahip Yörüklere dair sosyokültürel ve tarihi değerleri ile kültürlerinin yansımalarının görüldüğü mekanlarına ilişkin detaylı bir bölüm oluşturulmuştur. Çalışmadaki bir diğer ana kavram olan sürdürülebilirlik kavramı da çevresel kriterler ve tasarım kriterleri alt başlıklarında kavramsal altyapı bölümünde anlatılmıştır. Alan çalışmasının yapıldığı dördüncü bölümde Isparta sınırlarında ve göç yolu aksları üzerinde bulunan yazlak ve kışlak olmak üzere 7 yerleşim belirlenerek sosyokültürel analiz ve sürdürülebilirlik analizleri yapılmıştır. Sosyokültürel analizde yerleşimlerdeki Yörük gruplarına dair detaylı tarihi, kültürel ve sosyolojik bilgiler ve alanda yapılan birer bir görüşmeler ile elde edilen sözlü ve görsel veriler çakıştırılarak sosyokültürel değerler ortaya koyulmuştur. Sürdürülebilirlik analizi bölümünde ise çevresel analizler ile coğrafi ve yerleşimlerin genel özellikleri irdelenirken tasarımsal analizde yerleşimler üst ölçekten detay ölçeğine kadar analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda beşinci bölümde farklı göç aksları üzerindeki farklı yazlak ve kışlak yerleşimlerinde bulunan yaşama mekanlarına dair sürdürülebilirlik kritirerleri doğrultusunda elde edilen bulgular ortaya koyulmuştur. Yörüklerin yaşadığı mekanların üst ölçekten detaya kadar geçmişşte yaşam alanlarıyla ilişkilendirilerek günümüzdeki durumları ve tipolojik çeşitlilikleri belirlenmiştir. Son bölümde ise Isparta'da yaşayan yarıgöçerlerin mekansal analizlerinde elde edilen bulgular doğrultusunda sonuçlar ortaya koyulmuştur. Bu araştırmada, Yörük kültürünün önemli parametrelerinden olan konargöçer yaşam tarzı ve bu yaşam tarzının dönemsel olarak yaşanılan mekanlara etkisi detaylı şekilde irdelenerek günümüz önemli tartışma ve araştırma konularından olan sürdürülebilirlik kavramı ile ilişkilendirilmiştir. Uzun yıllar göçer hayat sürmüş Yörüklerin mekan anlayışını ve kültürleriyle olan ilişkileri, artık günümüzde yarı göçer olarak sürdürdükleri yaşam tarzlarının paralelinde mekan anlayışlarının geçirdiği değişim ve dönüşüm evreleri irdelenmiştir. Isparta ilinde yaşayan yarıgöçerlerin günümüzde de kültürlerinin yansımalarının mekanlarında görülebildiği doğaya ve yerele olan bağlılıklarının halen devam ettiği ve özlerini korumaya çalıştıkları gözlenmiştir. Çalışma; geçmişşin ve şimdinin kayıt altına alınıp literatüre kazandırılması sayesinde gelecek mimarlık çalışmaları için kapsamlı bir rol model olma özelliği taşımaktadır. Isparta özelinde Yörük kültürünün mekanlara etkisinin sürdürülebilir mimari kriterleri açısından irdelenmesine dair ışık tutacak bu çalışma ile literatürde Yörük kültürüne ilişkin mimari, tarihi, sosyolojik ve antropolojik belgelendirilme özelliği sayesinde kuramsal ve uygulamalı araştırmalara yol göstereceği düşünülmektedir. Isparta'daki Yörük göç yolları üzerinde bulunan yazlak ve kışlak mekanlarında Yörük kültürünün izlerini takip ederek geleceğin önemli mimarlık kavramı olan sürdürülebilir mimari bağlamında gelecek tasarımlara ve çalışmalara yön verebilmesi ve Yörük kültürünün sürdürülebilmesi için daha sonraki çalışmalara bir altlık olması beklenmektedir.