Yapım sistemi seçiminin deprem riskli bölgelerdeki sağlık yapılarında BAHP Yöntemi ile belirlenmesine yönelik bir yaklaşım

Depremler, geniş alanları etkileyerek yıkıma ve insan yaşamını yitirmesine yol açan doğal afetler listesinin başında gelmektedir. Büyük şehirlerdeki plansız ve kontrolsüz kentleşme göz önüne alındığında, depremlerin yol açtığı tahribatın beklenenden daha yüksek olması muhtemeldir. Bu yıkımın acil durumlarda hizmet etmesi gereken sağlık yapılarında meydana gelmesi, alınması gereken önlemlerin önemini ortaya koymaktadır. Sağlık yapılarının yapım sistemi seçimini konu alan bu tezin birinci bölümünde, problemin tanımı, literatür araştırması, çalışmanın orijinal değeri ve çalışma metodolojisi ile yaklaşım yer almaktadır. Tezin ikinci bölümünde, depremlerin yapılara verdiği hasarlardan söz edilmiş, dünyada çeşitli ülkelerdeki deprem standartları ile Türkiye'deki deprem standartlarının gelişimi incelenmiştir. Bu kapsamda geçerli Deprem Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik 2007'deki kurallar, betonarme çerçeve, çelik çerçeve, prefabrik betonarme ve tünel kalıp yapım sistemleri açısından incelenmiştir. Sağlık yapıları için deprem yüklerinin belirlenmesinde etkili faktörler ile sağlık yapıları için asgari tasarım kuralları incelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde yapım sistemi seçimi problemi ele alınmıştır. Bu problem, kendi içinde kıyaslanması gereken maliyet, hız, performans, mimari çevresel ve sosyal faktörler gibi birçok kriter barındırmaktadır. Bu problemin çözümü bir karar verme sürecini gerektirdiği için kriter değerlendirme, planlama ve geliştirme, karar verme, tahmin etme vb. amaçlarda yaygın olarak kullanılan 'Çok Kriterli Karar Verme ' yöntemlerinden Analitik Hiyerarşi Prosesi tercih edilmiş ve yöntemin aşamaları açıklanmıştır. Ancak klasik AHP yöntemi, ÇKKV problemlerini çözmede kullanıcıların kesin kararlar vermesi zor olduğundan, düşünme tarzını yansıtmayabilir. Bu anlamda bu sorunun üstesinden gelmek için bulanık mantık, AHP ile entegre edilmiştir. Bu bölümde son olarak Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi yönteminin adımları açıklanmıştır. Tezin dördüncü bölümünde BAHP ile karar verme sürecinde Türkiye şartlarında, tercih edilen betonarme çerçeve, çelik çerçeve, tünel kalıp ve prefabrike betonarme yapım sistemlerinin inşaat sektöründeki rolü kamu ve özel sektörde, sağlık yapılarının planlanmasında, denetiminde ve uygulamasında yer alan en az 10 yıl deneyimli 40 uzman tarafından değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme, Türkiye'deki deprem riski yüksek (1. ve 2. derece) bölgelerde inşa edilecek sağlık yapıları için yapılmıştır. Tezin beşinci bölümünde yapım sistemi alternatifleri, seçim kriterleri açısından değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda karar verilen alternatif olan çelik çerçeve yapım sistemi ve en önemli kriter olarak belirlenen performans kriteri ve alt kriterleri, saha çalışması olarak seçilen 'Edirne Enez Entegre İlçe Hastanesi' üzerinde sınanmıştır. Çelik çerçeve sistemin, performans kriteri açısından yapının mevcut sistemi olan betonarme çerçeve sisteme göre daha üstün özellikler gösterdiği sonucuna varılmıştır. Tezin altıncı bölümünde uzman değerlendirmeleri sonucu elde edilen bulgular ile birlikte BAHP modelinin deprem bölgelerindeki sağlık yapılarında yapım sistemi seçimi probleminde kullanılmasına yönelik katkıları sunulmuştur. Ayrıca bu model ile çözüme ulaştırılabilecek çeşitli problemler için önerilerde bulunulmuştur.