Bilecik-Osmaneli Günüören Köyü tarihi kırsal peyzaj koruma projesi

Günüören köyü, Bilecik ili Osmaneli ilçesine bağlı kırsal bir yerleşimdir. Doğal peyzajı ve günümüze ulaşabilmiş çok sayıda geleneksel yapıları ile değerli bir kültür mirasıdır. Fakat ülkemizdeki çok sayıda örnekte olduğu gibi tarımda makinalaşmanın artışından sonra şehirler hızla gelişmeye başlamış ve kırsaldaki yaşam terk edilerek büyük şehirlere göç verilmiştir. Hızla nüfus kaybına uğrayan köylerden biri olan Günüören köyü de tarihi bir coğrafyada yer almaktadır. Arkeolojik kazılarda Tunç Çağı'na ait verilerin bulunduğu Bilecik bölgesinin tarih boyunca Frig, Lidya ve Pers, Roma, Bizans hakimiyetlerinde kaldığı bilinmektedir. Daha sonra Osmanlılar'ın hakimiyetine geçen Bilecik, Osmanlı Beyliği döneminde ipeklik dokumacılık başta olmak üzere, kadifecilik, madencilik gibi ticari faaliyetler konusunda oldukça önemli bir bölge haline gelmiştir. Osmaneli de ipekböcekçiliği ve dokuma konusunda önde gelen yerleşimlerden olup 1914 yılına kadar Lefke adıyla bilinmektedir. Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde de yer verdiği Lefke ipekböceği yetiştirilmek için özelleşmiş köy evleri ile günümüze kadar gelmiştir. Günüören köyü de eskiden Güniviran adıyla bilinmekte olup benzer özellikler gösteren konut dokusu ile oldukça eski bir yerleşim olduğu tahmin edilmektedir. Mübadele ve büyük şehirlere göçler sonucu oldukça ciddi bir nüfus kaybına uğrayan köy, kullanıcısını büyük ölçüde kaybetmiş olması nedeniyle, plansız yeni yapılaşmalara, niteliksiz müdahalelere maruz kalmamış, özgünlüğünü oldukça iyi korumuştur. Fakat yapılar zaman içerisinde yıpranmış ve yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. Yapılan literatür araştırmalarında köy hakkında daha önce bir akademik araştırma olmadığı tespit edilmiş ve tez çalışmasının konusu olarak belirlenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde amaç, kapsam ve yöntemler anlatılmış ikinci bölümünde Bilecik ili ve Osmaneli ilçesinin coğrafi ve sosyo-ekonomik yapısı ile tarihsel gelişimlerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde Günüören köyü genel özelliklerinden bahsedilmiş, bölgenin çalışma konusu olarak seçilme nedeni, çalışma alanı sınırları ve doku özellikleri anlatılmıştır. Köydeki doku sadece yapılardan ibaret değildir, bu yapıların birbirileri ile ilişkileri, ortak alanları, yollar, bahçeler, yapılar ve köyü çevreleyen doğal ortam ile bir bütündür. Bu bütünü korumaya yönelik olarak bir üst ölçekli 'kültürel peyzaj koruma alanı' belirlenmiştir. Alt ölçekte ise yerleşimin yoğunlaştığı alan 'kırsal sit alanı' olarak ele alınmıştır. Pitoresk bir yapıya sahip olan köy mümkün olduğunca belgelenerek, koruma çalışmaları için gerekli altlığın hazırlanması amaçlanmıştır. Alanda Leica C10 üç boyutlu lazer tarayıcı ile tarama yapılarak Leica Cyclone 9.0 programında köyün nokta bulutu oluşturulmuş ve yapılan çalışmalar süresince buluttan elde edilen verilerden yararlanılmıştır. Ayrıca alandaki tüm yapılar fotoğraflanarak belgelenmiş ve her birine envanter numaraları verilmiştir. Belgeleme ile başlanan alan çalışması süresince 1996 tarihli kadastral pafta güncellenerek 1/500 halihazır plan oluşturulmuş, 1/1000 analiz çalışmaları yapılmış, 4 adet yapıya girilerek 1/200 plan, kesit görünüş çizimlerini içeren rölöve ve restitüsyon çalışmaları hazırlanmıştır. Köyün en eski yapısı olduğu tahmin edilen yapının çatısının bir kısmının çökük, geri kalanının ağır hasarlı oluşu nedeniyle zemin kattaki bir hacim dışında içine girilememiş, cephe çizimleri yapılarak ve fotoğraflanarak belgelenmiştir. Altıncı bölümde geleneksel yapıların mimarisi daha ayrıntılı bir biçimde incelenerek ortaya konmuştur. Yedinci bölümde köyün korunmasında, ekonomik, toplumsal boyutlardaki sorunlar, mimari boyutta sit ve yapı ölçeğinde karşılaşılan sorunlar irdelenmiştir. Sekizinci bölümde ise ortaya konan sorunlara çözümler aranmış, yerleşim için koruma önerileri geliştirilmiştir.