Küçük ölçekli inşaat projeleri aşamalarında yapılan çalışmaların toplam kalite yönetimi ilkelerine göre incelenmesi: Bir vaka analizi

Projeler, planlanan programların çeşitli girdilerle desteklenmesi ile oluşan bir bütün olup gerçekleşme sürecinde de birçok yönteme sahiptir. Bu yöntemler farklı girdileri de sürece dahil ederek proje oluşumunu sağlamaktadır. Malzeme, işgücü ve ekipman gibi bu girdilerin başarılı bir şekilde süreçte uygulanabilmesi için uzman ekiplere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ekipler ve süreci belirleyen çeşitli seçim yöntemlerinden birisi de ihaledir. İhaleler hemen hemen her sektörde hedeflenen projenin başarılı şekilde uygulanması amacıyla kullanılan bir yöntemdir. İçinde yer aldığımız inşaat sektöründe de oldukça önemli bir yere sahip olan proje kavramı ve projenin uygulanması amacıyla süreci yönetecek ihale sistemleri, diğer sektörlere göre farklılaşmaktadır. Bu farklılıklar; inşaat projelerinin seri üretimler gibi endüstrileşmemişolması, tek sefere mahsus olması, uzun bir süreci kapsaması, farklı birçok katılımcıyı sürece dahil edebilmesi, geri dönüşlerin zorluğu ve maliyetin ilk aşamalarda belirlenerek bu sınırlar içerisinde imalatların devam ettirilmeye çalışılması gibi sıralanabilmektedir. İnşaat sektörünün diğer sektörlere göre farklılıkları göz önüne alındığında ortaya çıkan ürünlerin değerlendirmeleri de farklılaşmaktadır. Kalite bir ürünün değerlendirmesini ifade eden, çok sık ve hemen hemen her alanda dile getirilebilen, insandan insana, toplumdan topluma ve içinde bulunulan durumdan duruma değişiklik gösterebilen bir kavramdır. Kalite çok iyi, çok kötü, mükemmel, berbat gibi farklı ön eklerle tanımlanmaya çalışılsa da, ürünün kaliteli ve kalitesiz ayrımında mükemmel ya da kötü olması söz konusu değildir. Çok eski zamanlardan bu yana kullanılmasına rağmen sanayileşmeyle birlikte kalite kavramı gelişmeye başlamış ve buna paralel sektörlerde iş yapış şekillerinde değişiklikler görülmeye başlanmıştır. Değişen müşteri profillerine bağlı beklentilerin artması, ürünlerin aynı doğrultuda karmaşıklaşması ile üretimde de sorumluluklar parçalanmaya başlamıştır. Bu parçalanmayla birlikte devam eden üretimlerin beklentileri karşılamasına yönelik kontrollerinin sağlanması ve farklı üretim yöntemlerinde gerekli muayenelerinin doğru şekilde yapılması gerekliliği de oluşmuştur. Bu beklentiler doğrultusunda kalite üzerine çalışan bilim insanlarını öncülüğünde farklı yaklaşımlar ve değerlendirme yöntemleri geliştirilmiştir. İkinci Dünya Savaşı'nda savaş sanayinin gelişmesi ile birlikte kalite daha da ön plana çıksa da, savaş sebebiyle uzman elemanların yerini vasıfsız elemanlar almış ve kaliteli iş, vasıfsız elemanlardan beklenmiştir. Bu beklentinin gerçekleştirilmesine yönelik yazılı belge sistemi geliştirilmiş ve bazı standartlar belirlenmiştir. Kalite beklentilerinin artmasıyla oluşan Toplam Kalite Yönetimi fikir aşamasından son ürüne kadar geçen süreci planlayıp sistemli takip ederek kullanım sürecinde yapılacak destekleri de kapsayarak müşteri memnuniyetinin en üst düzeyde sağlanmasını benimsemişyönetim biçimidir. TKY, öncü bilim insanları tarafından kabul gören ortak yaklaşımları temel alması, kalite odaklı çalışmaları benimsemesi, satın alan konumunda yer alan dış müşteriler ile süreç içinde yer alan katılımcıların girdi-çıktı ilişkisi sebebiyle ortaya çıkan iç müşterilerin memnuniyetini sağlamayı amaçlaması ve günden güne çeşitlenen müşteri beklentilerini başarı ile sağlamak amacıyla sürekli iyileşmeye önem vermesi sebebiyle, ISO 9000 standartlarında kabul görmüş temel ilkeleri benimsemiştir. ISO 9000 standartları son revizyonu 2015 yılında yapılmış ve ilkeler yediye indirgenmiştir. Müşteri odaklılık, liderlik, çalışanların bağlılığı, proses yaklaşımı, iyileştirme, delile dayalı karar verme ve ilişki yönetimi olarak belirlenen yedi ilkenin benimsenmesi ile TKY'nin başarılı şekilde uygulanması sağlanabilmektedir. Kalitenin sektörler bazında değerlendirilmesinde, dinamiklerine göre değişen tanımları inşaat sektörüne indirgendiğinde kalite, ürün fikri ve ürün kullanım aşamasına kadar geçen süreçteki hizmetleri de kapsamaktadır. Bu sebeple inşaat sektöründe kaliteyi elde etmek için öncelikle müşteri beklentilerinin anlaşılması, buna yönelik gerekli süreçlerin koordine edilmesi ve uygulama aşamasında doğru şekilde planlamanın hayata geçirilmesi gerekmektedir. Çünkü binaların kaliteli ürün olarak değerlendirilebilmesi yıllar alacağı için, projenin tasarımı ve yapımında kalitenin tam olarak sağlanabilmiş olması TKY'nin yedi temel ilkesinin benimsenmesi ile oluşabilecek bir süreçtir. Tez çalışması kapsamında öncelikle kalitenin ve TKY'nin ne olduğu, tarihsel gelişiminde gelişen süreçleriyle oluşan yedi temel ilkesine ve açıklamalarına yer verilmiştir. Bu bölüm içerisinde, kalitenin ve toplam kalitenin tanımlarıyla birlikte tarihsel sürecinde yer alan bilim insanlarının çalışmalarına yer verilmiştir. Ayrıca inşaat sektöründe kalitenin öneminden bahsedilirken kaliteye öncü bilim insanlarının görüşleri ile ilişkilendirmelerde bulunulmuştur. TKY'nin klasik kalite yönetimine göre kalitenin sağlanmasında benimsediği ilkeler yanı sıra, karşılaştırmalarında da üstünlüğüne yer verilmiştir. Toplam kalitenin, müşteri memnuniyetini sağlamayı, çalışanların motivasyonuna önem verilmesini, sıfır hatayı ve daha yüksek kaliteyi ucuz maliyetle tamamlamayı hedeflediğine karşılık klasik kalitenin, kontrollü hata yapılmasına izin verdiği, kaliteyle orantılı artan maliyeti kabul ettiği, öncelikle firmanın kar etmesini amaçladığı belirlenmiştir. Bu karşılaştırma sayesinde kalitenin sağlanmasına yönelik TKY'nin önemi aktarılmıştır. Tezin bir sonraki bölümünde inşaat sektöründe vaka olarak küçük ölçekte inşaat projesi uygulaması sürecinde yapılan çalışmaların, TKY ilkeleri ile ilişkilendirilmesi yapılmıştır. Bu kapsamda öncelikle inşaat projelerinin süreçlerine yer verilmiştir. Vaka olarak ele alınacak projede, proje yönetiminin design-bid-build yöntemi ile gerçekleştirildiği ve inşaat projelerinde bu yönetim biçiminde sürecin dört temel katılımcıyla yönetilmekte olduğu bilgisi aktarılmıştır. Mal sahibi, proje yöneticisi, tasarımcı ve ana yükleniciden oluşan temel katılımcıların projenin takip edilen yönetimi gereği beş aşamadan oluşan sürece farklı zamanlarda dahil olduğuna yer verilmiş; ön tasarım, tasarım, ihale, yapım ve yapım sonrası olarak belirlenmiş olan aşamalarda sürece dahil olan katılımcıların görevleri paylaşılmıştır. Proje aşamaları ana başlıkları altında TKY'nin ilkeleri sınıflandırmasında vaka projede takip edilen süreçlerin ve katılımcıların gerçekleştirdiği durumlara yer verilmiştir. Paylaşılan veriler sonrası küçük ölçekli projenin TKY ilkelerine göre değerlendirmesi yapılmış ve katılımcıların görevleri tam olarak yerine getirmediği durumlar tespit edilmiştir. Tamamlanmamış görevlerin yanı sıra zaman, bütçe gibi kısıtlamalarında dahil olduğu süreçte, yaşanan aksaklıklara ve bunların etkilediği durumlara yer verilmiştir. Tezin son bölümünde, TKY'nin tüm katılımcılar tarafından tam olarak anlaşılmadığı tespit edilmiş ve etkin bir şekilde kullanılması için firmaların ya da çalışanların yapması gerekenler yine TKY ilkeleri başlıklarında listelenmiştir. Proje sürecinde yer alan herhangi bir girdiden ödün verilmesi gerekliliğini ortadan kaldırmak ancak hedefe ulaşırken projelerde TKY ile ilkelerinin benimsenmesi sayesinde gerçekleşebilecektir. Bir kısım TKY'ye uygun yapılan çalışmaların tam olarak bu yönetime uygun olmasını sağlamak için TKY ilkeleri benimsemeli ve bu yönetim biçiminde yapılması gereken çalışmaları takip etmek gerekmektedir.