Rehabilitationof the historical fabric;a proposal for Emekyemez neighborhood

I. Dünya Savaşı'ndan sonra, çok sayıda tarihi Avrupa ve Akdeniz şehri ve kültürel mirası ciddi şekilde hasar görmüştür. Geçtiğimiz yıllar boyunca şehirlerin yapısı birçok değişime uğramıştır, bu dönüşüm süreçleri II. Dünya Savaşı'ndan sonra başlamıştır. 20. yüzyılda şehirler restore edilirken; Orta Doğu ve Kuzey Afrika'daki restorasyon projeleri, Avrupa ülkelerinde gerçekleştirilen projelerin niteliklerine ulaşamamıştır. Birçok tarihi Avrupa bölgesi, restorasyon ve yenileme projeleri çabalarına rağmen karşılaşılan çeşitli problemlerden dolayı kimliklerini kaybetmişlerdir. Tez çalışması kapsamında ele alınan bölge özelinde, günümüze ulaşmış Osmanlı dönemine ait yapıların bütünlüğü korunamamış ve bu bölgenin gelişim süreçlerinde koruma ilkeleri göz ardı edilmiştir. Bu sebeple yeni inşa edilen binalarda, uyumsuzluğu ve kültürel olarak zayıf olan yapılaşmayı açıkça görebilmekteyiz. Emekyemez Mahallesi, İstanbul'un Avrupa yakasında ve tarihi yarımadanın kuzey kısmında yer almaktadır. Perşembe Pazarı'ndan Atatürk Köprüsü'ne kadar Haliç boyunca uzanan kuzey kıyısı Emekyemez Mahallesi olarak adlandırılmaktadır. Ancak bu mahallede Azapkapının bulunması, bölgenin gayri resmi ve halk arasında bilinen Azapkapı Mahallesi olarak da adlandırılmasına sebep olmuştur. Galata Kulesi ve Surlarının bazı kısımları Bizans döneminden beri ayakta kalmıştır. Osmanlı döneminde yapılan külliye, birçok tarihi yapıyı içermektedir. Bu yapılar dönemine ait mimari özellikleri ve detayları günümüze aktarmaktadır. Ancak bazı yapılar, yıllar içerisinde çok farkli sebeplerden dolayı çeşitli müdahelelere maruz kalmıştırlar. Bu sebeplerden ötürü tarihi kimlikleri ve değerlerini kaybetmişlerdir. Tezin çalışma sınırları içerisinde konumlanan; Sokullu Mehmet Paşa Cami, Saliha Sultan Sebili ve Çeşmesi ve Yeşildirek Hamamı bu külliyenin önemli ve korunmuş yapılarıdır. Bu binaların çevresindeki yapılar cumhuriyet dönemine kadar konut olarak kullanılmaktaydı, fakat günümüzde Emekyemez Mahallesi ticaret merkezi olarak kullanıldığı için artık konut işlevini kaybetmiştir. Tez çalışması sürecinde alanın saha araştırması yapıldıktan sonra, Galata Surlarının mevcut durumunun ve tarihi ahşap binaların riskli olduğu tesbit edilmiştir. Zaman içerisinde binaların endüstriyel ve ticari kullanımı, Perşembe Pazarı'nın da gelişmesiyle günümüze gelindiğinde, Atatürk Köprüsü'ne kadar ulaşmıştır ve Emekyemez Mahallesinde önemli bir dönüşüme sebep olmuştur. Bu dönüşümün Emekyemez Mahallesi'ni olumsuz etkilediği düşünülmektedir. Tarihi değer taşıyan binalar tescilli olmalarına rağmen, bu binaların sahipleri çoğu yapıları yıkıp, yıkılan yapıların yerine çok katlı daireler inşa etmişlerdir. Bu süreçte mahallenin işlevi tamamen değişmiş; konut işlevi yerini ticari işleve bırakmıştır. Bu durum son yıllarda bölgenin geç saatlerde güvensiz hale gelmesine sebep olmuş ve mahalle sakinleri İstanbul'un diğer bölgelerine göç etmeye başlamıştır. Bu araştırma altı bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm; giriş, çalışmanın amacı, kapsamı ve çalışmanın yöntemi olarak anlatılmıştır. İkinci bölüm; genel olarak tez çalışması sınırlarını, Galata Kulesi ve Surları, Emekyemez Mahhalesi ve önemli kültürel yapıların tarihsel araştırmalarını kapsamaktadır. Bu bölümde günümüze ulaşan veya ulaşmayan tarihi yapılardan bahsedilmektedir. Üçüncü bölüm; bölgedeki değişiklikleri açıklamak üzere, tarihi haritaların incelenmesi ve çakıştırılmasıyla bu dönüşümün vurgulanması konusunda detaylandırılmıştır. Ayrıca bu bölüm Emekyemez Mahallesi'nin mevcut durumunun analizlerini de içermektedir. Alanın 12 analizini ve fotoğraflarını analiz edilerek mevcut duruma odaklanmaya çalışılmıştır. Tarihsel ve güncel durum analizi hazırlandıktan sonra kuralların düzenlenmesi ve tasarım prensiplerinin oluşturulması dördüncü ve beşinci bölümde yapılmıştır. Dördüncü bölümde; SWOT alanizi yapılmıştır. Bu analizde alanın güçlü ve zayıf yanları, fırsatlar ve tehditleri üzerine çalışılmıştır. Beşinci bölümde; yapılan analizlerden sonra uygun sentez planı geliştirilmiş ve daha sonra restorasyon öneri planı hazırlanmıştır. Son olarak tezin sonuç bölümü, tezde yapılan tüm analizlerin sonucu olan tarihi bir alanın standartlarını tanımlamıştır. Bu araştırmanın amacı tarihi mahalleler için tasarım yöntemleri geliştirmek, bu yöntemlere uyarak yenilemeyi teşvik etmektir. Mahalle sakinlerini mahallenin yenilenmesi ve rehabilitasyonu için ana faktör haline getirmektir. Bu araştırma, mahalle sakinlerinin tarihi Emekyemez mahallesini korumaya katılmalarını teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca kapsamlı bir kentsel dönüşümün restorasyonu ve yönetiminde yenileme kriterleri ve mühendislik çalışmaları geliştirilmesinin, anıtların tek tek restore edilmesinden daha etkili olacağı düşünülmektedir. Bu araştırma; teorik çalışmalar, literatür çalışması, saha çalışması, uluslararası belgelerin araştırılması süreçleriyle gelişen bir proje önerisidir.