A Restitutive approach to the architect A. H. Koyunluoğlu's public buildings in Ankara

Türkiye Cumhuriyeti kuruluşunun ikinci yarım yüzyılını sürdürürken, Cumhuriyet Mimarisinin ilk ürünleri de korunması gereken 'Mimari Miras' kapsamına alınmış bulunmaktadır. Kendilerine özgü cephe düzenleri ile dikkat çeken hu yapılar, mimarlık tarihimizde Neo-Klasik dönem olarak da tanımlanan Birinci Ulusal Mimarlık döneminin (1908-1930) ürünleridir. Bu dönemde, batı eğitimi ile yetişen, Mimar Kemalettin, Vedat Tek gibi bazı Türk mimarları Türk ulusçuluğu düşüncesinden kaynaklanan bir atılımla mimarimizi yabancı etkilerden arındırıp, eski görkemi ile yeniden yaratmayı amaçlamışlardır. Bu amaçla Selçuklu ve Klasik Devir Osmanlı yapılarını inceleyip onlardan özümledikleri elemanları ürettikleri yapıların gerek cephe düzenlerinde ve gerekse iç mekanlarda dekoratif elemanlar olarak aktarmışlardır. ürettikleri ürünlerle ulusal bilincin uyandırılmasını amaçlayan viBirinci Ulusal Mimarlık akımı, Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında da etkisini sürdürmüş, 1923- 1930 yılları arasında özellikle yönetici kadro tarafından desteklenmiş, kamu yapılarının 'bu tarzla hiçimlen- dirilmeleri üzerinde ısrarla durulmuştur. işte A. H. Koyunoğlu'nun hu yıllar arasında Ankara'da Ürettiği kamu yapıları erken Cumhuriyet döneminin tu 'bilinçli yaklaşımı çerçevesinde şekillendirilmiştir. Mimari miras kapsamındaki yapılarda zaman içinde fiziki, kimyasal ve biyolojik etmenlerin neden olduğu bozulma ve yıpranmaların yanı sıra kullanıcılarının da gerekli gördüğü tadilat, kaldırma ve ilavelerle yapıların tarihsel ve estetik değerlerinde de değişiklikler olması doğaldır. Korumaya alınmış yapılara değişmiş olabilecekleri varsayımı ile yaklaşım, binanın geçirdiği tadilat ve onarımları ayrıntıları ile belgeleyip yapının değişmişliğinin yanı sıra özgün durumunu da ortaya çıkaracak ve onu tanımlayacak olan restitüsyon çalışmalarının yapılması gereğini Tür kültür hizmeti olarak karşımıza çıkarmaktadır. Bu çalışmada, 1923- 1930 yılları arasında Mimar A. H. Koyunoğlu tarafından Ankara'da Birinci Ulusal Mimarlık stilinde üretilmiş yukarıda adı geçen dört kamu yapısının ileriki yıllarda geçirdikleri değişmelerin incelenmesi ve yapıların özgün plan ve kütle özelliklerinin saptanması amaçlanmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, çalışmanın amaç, metod ve kaynakları üzerinde durulmuş; ikinci bölümde, milli mücadele yıllarının küçük bir kasaba görünümündeki Ankara'sının Cumhuriyetin başkenti seçilmesiyle sahne olduğu yoğun inşa faaliyetlerinin Eski Ankara bölümünde 1923- 1930 yılları arasında gerçekleştirilen mimari uygulamalara kısaca değinilmişi üçüncü bölümde ise erken Cumhuriyet dönemini etkileyen Birinci Ulusal Mimarlık akımının biçimleme özellikleri ana hatları ile verilmiştir. Dört binadan her birinin günümüzdeki durumlarının yazılı anlatımı, tarihi süreç içinde binaların geçirmiş oldukları değişiklikler ve onarımlar} bunların değerlendirilmesi ve bu değerlendirmede başvurulan mimarın anıları, inşa edildikleri tarihten günümüze kadar ilgili kuruluşlarca yapılmış olan resmi yazışmalar, gazete ve dergilerde yer almış haber, ilan, makale, röportaj v. s. yazılarla fotoğraflar, plan araştırmaları, binalarla ilgili kişilerle yapılan görüşmelerden elde edilen sonuçlar; inşa sırasında veya daha sonraki yıllarda yapılan müdahalelerde kullanılan malzeme ve konstürüksüyon tekniklerinden saptanabilenler beşinci bölümü kapsamaktadır. Sonuçta, bu inceleme ve değerlendirmelerin ışığında dört yapının yapılışından günümüze kadar geçirmiş oldukları değişiklik ve onarımlar kronolojik bir sıra ile belgelenmiş, değişiklikleri ve özgün durumu saptayan restitüsyon projeleri çizilmiş} elde edilen verilerin restorasyon ve koruma konularındaki ışık tutucu özelliği de vurgulanmıştır.