Alışveriş merkezlerinde akustik konfor tasarımı

Alışveriş, insanlığın oluşumundan beri her dönemde ve toplumda farklı düzenlemelerle karşımıza çıkmıştır. Tekil dükkanlardan günümüzde yaygın olarak kullanılan alışveriş merkezlerine gelinceye dek karumlar, agoralar, forumlar, panayırlar, hanlar, kervansaraylar, bedestenler ve kapalı çarşılar gibi mimari mekanlar topluma hizmet vermiştir. Günümüzde toplumların değişik gereksinimlerini karşılamada büyük önem taşıyan yapıların başında alışveriş merkezleri gelmektedir. Kapalıçarşı ve hanlar 15. Yüzyıldan 19. Yüzyıla kadar gelişmiş 19. yüzyılın sonuna doğru ise artık oluşumunu tamamlamıştır. 20. Yüzyılda kentlerde modern alışveriş merkezleri ön plana çıkmaya başlamıştır. Tekil dükkanlar toplu ticaret merkezlerine paralel olarak varlıklarını sürdürseler de, alışveriş merkezlerinin insanların birçok gereksinimine aynı alanda cevap vermesi, içerisinde eğlence ve yemek alanlarının bulunması, dış ortam koşullarından koruması, insanların bu mekanları yeğlemesine yol açmış ve tekil dükkanlardan alıveriş yapmayı azaltmıştır. İlk alışveriş merkezinin 1988 yılında İstanbul'da açılmasından bu yana tüketim gücünün artması, zaman kısıtlaması ve sosyal olanaklarının fazla olması gibi nedenlerle ülkemizde de alışveriş merkezleri giderek çoğalmış ve yaygınlaşmıştır. Alışverişin yanı sıra sosyalleşme, eğlence, yeme-içme vb. gibi farklı gereksinimleri bünyesinde barındıran alışveriş merkezlerinde görsel, ısısal ve işitsel konforun sağlanması, bu tür mekanların artan rekabet koşullarıyla baş etmesi açısından da son derece önemlidir. İç mimari açısından başarılı, kentteki ulaşım konumu uygun, mağazalarının kalitesi içinde bulunduğu çevreye uyumlu da olsa, uygun konfor koşulları sağlanmamış, örneğin yeterince aydınlatılmamış, yaz koşullarında iklimlendirme sistemi yetersiz kalan alışveriş merkezlerinde kullanıcıların kısa sürede mekanı terk etmek isteyeceği açıktır. Bu bağlamda ülkemizde mevcut alışveriş merkezlerinde en az ilgilenilen ve en olumsuz durumda olan fizik ortam konfor öğesinin akustik olduğu açıktır. Pek çok alışveriş merkezinin gürültülü, uğultulu, iki kişinin yan yana dahi olsa birbirinin konuşmasını anlayamadığı, yüksek müzik yayını nedeniyle huzursuzluk yaratan, dolayısıyla da konforsuz işitsel çevreye sahip olduğu gözlenmektedir. Yukarıdaki belirlemeler ışığında bu çalışmanın amacı, alışveriş merkezlerinin işitsel konfor açısından değerlendirmesine bir örnek oluşturmak, belirlenen sorunlar üzerine ilkesel çözümler ortaya koymak olarak belirlenmiştir. Altı bölümden oluşan çalışmada literatür özeti, amaç ve hipotezin yer aldığı giriş bölümünü ardından, ikinci bölümde dünyada ve ülkemizde kullanılan 'AVM sınıflandırma sistemleri' incelenmiştir. AVM'lerde akustik konfor konusunda yapılmış olan çalışmaların incelendiği üçüncü bölümde ticari alanlar ve atriumdaki çalışmalar ile işitsel peyzaj konusundaki yayınlar sunulmuş ve incelenen çalışmalarda kullanılan yöntemlerin yanı sıra ulaşılan sonuçlar özetlenmiştir. Dördüncü bölümde, önceki bölümlerde ulaşılan bilgiler ışığında seçilen bir AVM' de, yerinde ölçme ve modelleme yöntemleri ile gürültü denetimi ve hacim akustiği açısından ayrıntılı çalışmalar yapılmış ve mekan işitsel konfor açısından değerlendirilmiştir. Mevcut ve tasarım aşamasındaki AVM'lerde akustik konforun iyileştirilmesi ve/ya da oluşturulmasında yol gösterici ilkelerin yer aldığı beşinci bölüm, bu tez çalışmasında ulaşılan genellenebilir bulguları kapsamaktadır. Sonuç bölümünde tezden izlenen yöntem özetlenmiş çalışmanın 'AVM'lerde akustik konfor değerlendirilmesi alışveriş merkezlerinin hangi sınıflandırmada olduğuna bağlıdır.' hipotezinin doğrulanması yolunda bir örnek oluşturduğu, bununla birlikte yeni çalışmalara da yol açtığı belirtilmiştir.