Endüstri mirası kapsamındaki yapıların korunarak yeniden değerlendirilmesinde tasarımcı-mekan etkileşimi

Dünya genelinde üretimin yer değiştirmesi, ekonomide farklı yapılanma ve küreselleşme gibi değişimler kentleri yeniden yapılanmaya iterken, endüstri tesisleri verimli işletilememeleri, teknolojik olarak yetersiz kalmaları, kenti kirletmeleri gibi çeşitli nedenlerle işlevlerini yitirerek kullanım dışı kalmıştır. Endüstri mirası olarak nitelendirilen, sanayi döneminin izlerini taşıyan bu mekanların sahip olduğu değerleri yitirmemesi ve kentle ilişki kurabilmesi için farklı bir işlevle yeniden değerlendirilmeleri gerekmektedir. Burada önemli olan bu mekanların nasıl korunacağı, günümüz koşullarıyla nasıl ilişkilendirileceği ve nasıl yorumlanacağıdır. Bu çalışmada mekanın sahip olduğu özellikler ve değerler göz önünde bulundurularak nasıl bir tasarım yaklaşımı / müdahale biçimi benimsendiğini incelemek amaçlanmıştır. Öncelikle koruma olgusu, farklı kaynaklarda yer alan bilgiler ve görüşler doğrultusunda tanımlanmış ve korumanın içgüdüsel bir davranıştan bir disipline dönüşümü üzerinde durularak korumaya bakış açımızdaki değişim/gelişim ortaya konulmuş, korumayı gerektiren nedenler açıklanmıştır. Üçüncü bölümde, endüstri mirası, endüstri arkeolojisi ve bu kavramların gelişim sürecinden bahsedilerek endüstri mirasının sahip olduğu değerlerin farkına varılması ve mekana yeni bir işlev tanımlanırken bu değerlerin yitirilmemesi için endüstri mirasının eskilik değeri, anı değeri, tarihi değeri/teknoloji tarihi, göreceli sanat değeri ve kullanım değeri açıklanmıştır. Kentle ilişkisi kopan endüstri yapı ve kalıntılarının günümüz koşullarında değerlendirilmesinde yeniden programlama/işlevlendirme, yeniden mimari kavramları ve uygulama boyutunda birbirinden farklı anlamlar taşıyan koruma yaklaşımları açıklanmıştır. Dördüncü bölümde, tasarımcının mekana müdahale etmeden önce var olanın sahip olduğu potansiyelleri ortaya çıkaracak mekana özgü bir tasarım yaklaşımı belirlemesine yol gösteren bir süreç olarak tasarımcı-mekan etkileşimi üzerinde durulmuştur. Mekanla etkileşim sürecinde önemli olan var olanı dinlemek, anlamak ve mekanın hafızasını oluşturan unsurları silmek yerine onları tasarımın bir parçası haline getirmektir. Bu etkileşim sürecinde mekanın birey üzerinde yaratmış olduğu hisler ve bireyin mekanla kurduğu duygusal bağın tasarım kararlarının belirlenmesinde etkili olduğu görülmüştür. Mekanı dinleme ve anlama çabası, mekanın işlevsel dönüşümünde belirlenecek tasarım yaklaşımını / müdahale biçimini ve mekanın hafızasını oluşturan unsurların tasarım yaklaşımında nasıl ele alınacağını etkilemektedir. Beşinci bölümde, literatür araştırmasına paralel olarak doğrudan tasarımcıyla yapılan görüşme ve örnek üzerinden okuma süreçlerini içeren çoklu analitik bir yaklaşım benimsenerek yurt dışında ve Türkiye'de yeniden değerlendirilen endüstriyel alan, kalıntı ve yapılara ilişkin başarılı örneklerin incelenmesiyle tasarım yaklaşımları/müdahale biçimleri varolanı/durumu kabullenme: özgün olanın aranması, fragmanlar/katmanlar: eski ile yeninin bir aralığı ve yeni oluşumlar için kullanılan mevcut doku olarak belirlenmiştir. Bu yaklaşımlarda neyin ön plana çıktığı ve mevcut dokunun nasıl ele alındığı tanımlanarak, her bir yaklaşıma özgü başarılı bulunan örneklerle bu tasarım yaklaşımları/müdahale biçimleri açıklanmıştır. Örneklerin çözümlenmesiyle belirlenen bu tasarım yaklaşımları arasında bir tercih ortaya koymak değil, tamamen durumsal olan bu uygulamaların katmanlı içeriklerine ışık tutmak amaçlanmıştır.