Kadıköy Yeldeğirmeni - Tevfik Tura Apartmanı koruma projesi

Bu tez çalışmasında; Kadıköy İlçesi, Rasimpaşa Mahallesi, Karakolhane Caddesino:19'da, 50 pafta 187 ada 54 parselde yer alan Tevfik Tura Apartmanı konu edilmiştir. Kadıköy'ün daha çok Yeldeğirmeni semti olarak bilinen bu bölgesi, Türklerin yanı sıra Rumlar, Ermeniler, Museviler gibi birçok farklı etnik kökendeninsanın yaşadığı, kültürlerini harmanladığı zengin ve yoğun konut dokusuyla ilçe merkezinden farklılaşır. 19. yüzyıl sonlarında, dönemin modernleşme eğilimleri doğrultusunda oluşan semtte, İstanbul'un ilklerinden olan bazı apartman yapılarıgörülmektedir. Çoğu 1909 yılına tarihlenen bu apartmanların en görkemliörneklerinden olan Tevfik Tura Apartmanı, toplam yedi katlı olup Art Nouveau ve Barok üsluplarından izler taşımaktadır. Mimarı bilinmeyen yapının ErmeniDemirciyan ailesi tarafından yaptırıldığı, ilk adının Demirciyan Apartmanı olduğu, daha sonra Süreya Demirciyan ve son olarak bugünkü adını aldığı bilinmektedir. Yapı, birçok açıdan günümüze oldukça iyi korunarak gelmiştir. Günümüzdekigelişigüzel apartmanlaşmaya rağmen, semtin ana aksı konumundaki KarakolhaneCaddesi'nde halen eski ağırlığını korumaktadır. Yapı GEEAYK tarafından 1977 yılında koruma grubu II olarak belirlenip, 1981 yılında tescillenmekle birlikte, rölövesidahi bulunmamaktadır. Bu doğrultuda, çalışma kapsamında yapı için bir koruma projesi hazırlanmış; belgelemenin yanı sıra yapıdaki bozulmalar tespit edilmiş, restitüsyon ve restorasyon önerileri getirilmiştir. Bu çalışmayla hem söz konusu yapının belgelenmesi, hem de Yeldeğirmeni konutlarında yapı ölçeğinde yapılması beklenen belgelemelere örnek olması ve bir anlamda öncülük etmesi hedeflenmiştir. Tez altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde tezin amacı ve kapsamı aktarılmış, tezin yöntemi belirlenmiştir. İkinci bölümde yapının bulunduğu çevre olan Yeldeğirmeni semtinin konumu, tarihi, apartman konut tipinin gelişimi ve bu bilgiler ışığında semtin bulundurduğu kültür varlığı değeri taşıyan yapılar ortaya konmuş, böylece tez konusu olarak incelenen Tevfik Tura Apartmanı üzerine yapılan veya yapılacak değerlendirmelere bağlamsal bir arka plan oluşturulmak istenmiştir. Üçüncü bölüm, Tevfik Tura Apartmanı'nın detaylı konumu ve tarihçesi ile başlamaktadır. Ardından yapının genel anlamda mimari tanımı yapılmıştır. Tüm mekansal özellikler, cephe özellikleri, strüktür ve malzeme özellikleri, mimari elemanlar detaylı olarak anlatılmıştır. Yine bu bölüm kapsamında; analitik rölöveye ait malzeme analizi ve bozulma analizine değinilmiştir. Genel anlamda, yapının bütünlüğünü bozan malzeme bozulmaları görülmemektedir. Buna karşılık sıkça görülen kullanıcı müdahalelerivardır ve bunlar çoğu zaman mekansal ilişkileri değiştirmiştir; ancak bu değişikliklerinçoğunlukla özgün yapı elemanlarının sadece yeri değiştirilerek yapılması olumlu olarak değerlendirilebilir. Yapıda ayırt edilen dönemlerin işlendiği kronolojik analizde bu bölümde ele alınmıştır. Dördüncü bölümde restitüsyon projesinin hazırlanma süreci anlatılmış, kesin verilerin bulunmadığı konularda bazı kararlar tartışılmıştır. Beşinci bölümde ise restorasyon projesinde alınan kararlar, yapınınişlevlendirilmesine ve onarımına yönelik öneriler aktarılmıştır. Sonuç olarak yapının tamamen özgün durumuna döndürülmesi yerine; hasarlarınonarılması ve yapının taşıyıcı sistemini zorlayan kullanıcı müdahalelerinin geridöndürülmesiyle birlikte, yapının ana cephelerini etkileyenler haricindekimüdahaleleri korumaya yönelik bir yaklaşım sergilenmiştir. Tevfik TuraApartmanı'nın böylece konut olan özgün işlevini ve kullanılabilirliğini kaybetmeden, gelecek nesillere aktarılacağı umulmaktadır.