İstanbul ili Maltepe ilçesindeki ilkokul çağı çocuklarında ekran bağımlılığı eğiliminin nicel olarak incelenmesi

Teknolojinin gelişmesi ile birlikte, diğer tüm alanlarda olduğu gibi çocukların oyun alışkanlıkları da direkt olarak etkilenmekte, bilişim teknolojisinde ortaya çıkan gelişmeler sonucu bilgisayar oyunları, geleneksel çocuk oyunu oynama alışkanlıklarından uzaklaştırarak çocukları dijital oyunlar oynamaya, sanal ortamlara yönlendirmektedir. Bir başka deyişle geleneksel oyunların ve oyuncakların yerini bilgisayar oyunları almakta ve son zamanlarda yaşamımızın önemli bir bölümünü işgal eden dijital oyunlar en başta ilkokul çağındaki çocuklar olmak üzere tüm insanlığı etkilemektedir. Çalışmamızın amacı İstanbul ili Maltepe ilçesindeki ilkokul öğrencilerinde ekran bağımlılığına eğilim düzeyini saptamak, eğilim ile ilişkili faktörleri belirlemek ve ailelerin çocuklarının eğilimleri ile ilgili farkındalıklarını belirlemektir. Kesitsel tipte planlanmış olan bu çalışmada tabakalı küme örneklem yöntemi kullanılmıştır. Ekran bağılımlısı olma sıklığı %20 olarak varsayıldığında, %95 güven düzeyi, 0 ,05'lik hata payı ve 1,5 desen etkisi için gerekli örneklem büyüklüğü 360 olarak hesaplanmıştır. Tabakalı örneklem yöntemi kullanılarak okullar sosyoekonomik seviyelerine göre 2 tabakaya ayrılmış, her tabakadan birer okul rastgele seçilerek araştırmaya dahil edilmiştir. Buna göre yüksek sosyoekonomik seviyeden Altayçeşme İlkokulu, düşük sosyoekonomik seviyeden de Zümrütevler İlkokulu araştırmaya dahil edilmiştir. Okulların kendi içinde sınıf seçimleri ise; 3. ve 4. sınıftaki şubelerin her biri bir küme kabul edilerek Zümrütevler İlkokulundan 3 tane 3. sınıf, 3 tane 4. sınıf şube, Altayçeşme İlkokulundan 4 tane 3. sınıf, 4 tane 4. sınıf şube basit rastgele yöntemle belirlenerek yapılmıştır. Böylece Zümrütevler İlkokulundan 3. ve 4. sınıf olmak üzere toplam 6 şubeden 185 öğrenci, Altayçeşeme İlkokulundan 3. ve 4. sınıf olmak üzere toplam 8 şubeden 229 öğrenci olmak üzere toplam 414 öğrenci seçilmiş, Zümrütevler İlkokulundan %85 (n=159) Altayçeşme İlkokulundan %91 (n=210) oranında araştırmaya katılım sağlanmıştır.2018'de yapılan bu araştırmada; ailelerin sosyodemografik özelliklerini içeren sorular, Aile Çocuk İnternet Bağımlılık Ölçeği ve Bilgisayar Oyun Bağımlılığı Ölçeği'ni içeren 3 bölümden oluşan anket formu uygulanmıştır. Araştırmaya katılan öğrencilerin, velilerce cevaplanan AÇİBÖ'ye verilen cevaplar analiz edildiğinde hiç bağımlı bulunmazken, %97,9'u semptom göstermeyen grupta, %2,1'i ise sınırlı semptom gösteren grupta hesaplanmış ve AÇİBÖ puan ortancası 10 (3-20) olarak bulunurken, araştırmaya katılan öğrencilerin kendilerini puanladığı BOBÖ'ye göre öğrencilerin ; %76,9'u riskli, % 21 ,1'i risk yok, % 2'si ise bağımlı olarak hesaplanmış, BOBÖ puan ortancası 35 (27-46) olarak bulunmuştur. Sosyodemografik özellikler ile araştırmaya katılan öğrencilerin velileri tarafından cevaplanan AÇİBÖ'ye göre internet bağımlılığı durumları karşılaştırıldığında; sadece baba yaşı ile öğrencideki internet bağımlılığı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuş, yine aynı değişkenler ile öğrencilerin kendi oyun bağımlılığı durumlarını belirttiği BOBÖ'ye göre ise sadece bilgisayar sahibi olma durumu ile oyun bağımlılığı arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Buna göre 55 yaş ve üzeri babalar çocuklarındaki internet bağımlılığını daha iyi kestirebilirken, bilgisayar sahibi olan çocukların da olmayanlara göre daha fazla oyun bağımlılığı eğiliminde olduğunu söylemek mümkündür. Ayrıca araştırmaya katılan öğrencilerin velileri tarafından yanıtlanan AÇİBÖ'ye göre öğrencilerin aldığı AÇİBÖ ölçek puanları ve araştırmaya katılan öğrencilerce yanıtlanan BOBÖ'ye göre öğrencilerin aldığı BOBÖ ölçek puanları Bland-Altman analizi ile karşılaştırıldığında; öğrencilerin aldığı AÇİBÖ ve BOBÖ ölçek puanlarının birbirleri ile disagree olduğu, yapılan korelasyon analizinde ise düşük-orta düzeyde korele oldukları bulunmuştur. Bu araştırmadan elde edilen bulgular, çalışma grubunun özellikleri ile sınırlı olup, bu ve benzeri araştırmaların değişik okullarda okuyan farklı yaş grubundaki öğrencilerle de niteliksel araştırmaları da içeren çalışmalar yapılması önerilmektedir. Bu çalışmamız bile öğrenci velilerin de çocuklarının ekran bağımlılığı konusunda farkındalıklarını arttırmaya katkı sağlayabilir. Dolayısıyla bu tür araştırmaların arttırılması, eğitim fakülteleri ve okulların rehberlik birimlerince de yapılması sadece durum saptamak değil farkındalığı arttırmak amacını da karşılayabilir.