Rethinking technical biology in architecture

Mimarlık doğası gereği devingen bir olgudur. Süreç içerisinde pek çok disiplin ile ilişki kurmuştur. Çok disiplinli yapısı ile günümüz sorunlarına çözüm sunma potansiyeli içeren mimarlık ile ilişkilendirilebilecek bir diğer bilgi alanı olan biyolojinin özellikle biyomimesis kavramı üzerinden incelenmesi gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Biyomimesis'in yapısı gereği; bilginin biyolojiden mimarlık ve mühendislik disiplinlerine aktarılması doğrusal olmayan bir süreç olması sebebiyle çeşitli sorunları da doğurmaktadır. Bilginin aktarılması konusunda bilimsel analojilerden faydalanmak önem kazanmaktadır. Mimarlık tarihsel süreç içerisinde çevresinde yer alan biyolojik oluşumlara parallellik göstermiştir. Erken dönem medeniyetlerinde başlayan bu süreç içerisinde, doğada gözlemlenen olgular, kimi zaman insanüstü olarak nitelendirilirken; insanlar tarafından üretilen nesneler de bu fenomeolojinin yansıması okunabilmektedir. Analojik yaklaşım, insanüstü olarak kabul edilebilecek durumlar ile bu süreç içerisinde bağ kurulmasını sağlamıştır. Bu süreç teknolojinin insanın ihtiyaçlarını sağlaması konusunda baskınlık kazanması ile başka bir boyut kazanır. Kritik nokta olarak tarih boyunca doğadan doğrudan faydalanan toplulukların artık sanayi devriminin gözetimi altında tutulması ile doğanın nesnelliği insanüstü bir olgudan kolayca şekillendirilebilir bir nesne halini alır. İlk mekanik girdilerin mimari tasarıma etkisi onu makineleşen analojik yaklaşımlara sevk ettiği gibi; mühendisliğin sunduğu olanaklar da mimarlığın çevresinden soyutlanmasına yol açacak bağımsızlığı getirir. İlerleyen aşamalarda bu bağımsızlık doğa açısından ağır bir bilançoya sahip olacağına bakılmaksızın yeni kavramsal arayışlarla birlikte çeşitli analojik yaklaşımları ortaya koyar. Bir aşamada analojik yaklaşımlar biyolojik olmaya da yönelir. Ancak bilimsel analojiden uzak bir tasarım dili olan mimarlığın ötesine geçemez. Sanayi devrimi öncesi toplumlardan kalma gelenekselci ve tüketimi sınırlandırılmış anlayışın oluşturduğu yerel mimari tavrın aksine, mimarlık biyolojinin ve ekolojinin tersine işleyerek günümüzde yüksek öneme sahip çevresel bozulmayı sağlayan araçlarından biri haline gelmiştir. Bu dönüşüm içerisinde mimari yaklaşım olarak bir kırılmanın ya da sapmanın varlığı altında yeni nesil mimarlıklarının içerebileceği bir kavram olarak biyomimesis'in incelenmesi önem kazanmaktadır. Çeşitli kaynaklarda tariflenen Biyomimesis, doğada var olan oluşumların incelenmesi ve bu süreçte ortaya konulan tekniklerin taklidi olarak değerlendirilebilir. Bir üretim tekniği olarak biyomimesis, kapsamı gereği mühendislik ve mimarlık dalları için de araştırma konusu olarak önem kazanır. Bu tez kapsamında, mimarlık pratiği içerisinde biyomimesis'in bilimsel yapısı, potansiyel üretim alanları ve muhtemel sorunlar incelenerek tartışılmaktadır. Tezin yapısı dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm biyomimesis disiplininin çıkış noktaları ve oluşumu esnasında önem kazanmış unsurları ortaya koymaktadır. Bu unsurlar ayrıca teknik biyoloji olarak tabir edilebilecek biyoloji'nin; matematikleştirilmesinden mühendislik alanlarında kullanımına dair süreci anlatmaktadır. Çoklu disiplinli yapısının diğer bilim dalları ile nasıl entegrasyon kurduğu gözlemlenmektedir. Bu bölümün sonunda disiplinler arasında teorik ya da uygulamalı bir dizi örnek incelenmektedir. İkinci bölüm mimarlığın, çeşitli üretim şekilleri ve mekanik girdiler sayesinde modernleşme sonucu doğa içerisinde 'bağımsız' bir hal alarak çevre kavramı açısından geçirdiği değişim gözlemlenmektedir. Bu bölüm modernleşme öncesi ve sonrası mimari anlayışların farklarını ortaya koymaktadır. Mimarlığın bu noktadan itibaren doğayı nasıl ele aldığı ve biyomimesis kavramının nasıl yanlış anlaşılabileceği üzerine geçmişşte biyoloji'nin mimarideki ele alınış biçimleri gözlemlenecektir. Bu noktada bilimde de tanımlama amaçlı kullanılan analojik yaklaşım kavramsal açıdan incelenerek mimaride bilimsel olmayan yeni kavramların üretilmesi tartışılmaktadır. Mimarlığın, fonksiyonel ya da bilimsel olmayan kaygılar ile yürüttüğü analojik yaklaşımlardan dolayı çevreye doğrudan entegrasyonda zayıf kaldığı önerilmektedir. Bu bölümün sonunda biyolojik ve ekolojik kaygıları olmayan yapılaşmanın günümüzdeki etkileri gözlemlenmektedir. Üçüncü bölümde biyomimesis disiplini içerisinde gözlemlenen tüm örneklerden yola çıkarak mimari açıdan kullanılabilecek üç temel sınıf önerilmektedir. Birinci sınıf strüktürel yaklaşımdır. Bu sınıf geçmişşten günümüze genel yapı statiği prensipleri ile ele alınan büyük ölçekli yapısall tasarımlardan küçük ölçekli - biyolojide temel prensiplerden biri olan yapısall eksiltme yöntemine dönüşmektedir. İkinci sınıf süreci konu almaktadır. Yapı, biyolojide önemli bir yere sahip adaptasyon sorununa çözüm olarak süreç içerisinde gelişen dinamiklere uyum sağlama potansiyeli içermelidir. Bu bağlamda mimari açıdan en temel sorunlardan biri olan iklim ve enerji konuları ele alınır. Üçüncü sınıf malzeme ölçeklidir. Bu sınıf bütünsel yapının en küçük parçasını ifade eder. Malzeme sınıfı günümüzde araştırma ve üretim yöntemlerinin gelişmesi ile yüksek önem kazanmıştır. Doğada gözlemlenen sistemlerinin çoğunda organizmalarda en temel unsurlardan biri olan pratik olma gereksinimi çok yönlü malzemelere dayandırılmaktadır. Malzemenin sağladığı katkının çok yönlü olması birçok etmenin bir bileşen sayesinde çözülmesi ile yapıya üst ölçeklerde hiyerarşik açıdan farklı nitelikler kazandırmaktadır. Dördüncü ve son bölümde biyomimesis gibi disiplinler arası bir bölümün mimari entegrasyon esnasında karşılaşabileceği sorunlar tartışılmaktadır. Bu sorunların başında, biyolojiden mimarlığa doğrudan değil, öncelikle biyolojiden mühendisliğe aktarılan bilginin daha sonra mühendislikten mimarlığa tekrar aktarılmasından dolayı oluşan üçüncü derece ilişkinin mimari tasarım fikrini geri plana itmesi gelmektedir. Bu durumda mimarlık biyoloji hakkında kendi fikirlerini yansıtma çabasında çeşitli analojik indirgemelere başvurmaktadır. Bir diğer sorun tasarım açısından doğru bilginin kullanılmasının biyolojik açıdan doğru kabul edilebilecek yöntemlere yol açmayacağıdır. Sonuç olarak, mimarlık açısından önemli bir yere sahip olduğu düşünülen biyomimesis'in mimarlığa entegrasyonu, kavranması ve tasarım girdisi olarak kullanılması için temel mimarlık eğitimine dahil edilmesi yüksek önem kazanmaktadır.