Yüklenici inşaat firmalarında kullanılan uyuşmazlık çözüm yolları ve çatışma yönetim stratejileri

Farklı uzmanlık alanlarına, önceliklere ve çıkarlara sahip çok sayıda aktörün geçici koalisyonlar içinde bir araya geldiği yapım projelerinde karşılaşılabilecek tüm risklerin önceden öngörülmesi ve önlem alınması mümkün değildir. Öngörülememiş sebeplerden veya sözleşme hükümlerinin algılanmasındaki farklılıklardan ötürü proje katılımcıları arasında çeşitli çatışmalar yaşanabilir. Çatışmaların görmezden gelindiği ya da iyi yönetilmediği durumlarda uyuşmazlıklara dönüşmeleri ve proje üzerinde olumsuz etkilere yol açmaları kaçınılmazdır. Uyuşmazlıklar genellikle taraflarının zamanını alan, pahalı ve nahoş sonuçlar doğuran durumlardır; taraflar arasında kurulan ikili ilişkileri zedeleyebilir veya tamamen bitirebilirler. Uyuşmazlıklar bir projenin maliyetini arttırdığı gibi, projenin başarısızlığa uğramasına ve projeden beklenen ölçüde fayda sağlanamamasına yol açabilir. Bu nedenle uyuşmazlıklar engellenmelidir. Engellenemiyorsa, en kısa sürede ve en etkin yolla sorun yönetilmeli; uzlaşma sağlanmalı; ilişkiler korunmalı; paranın ve projenin değerliliği sürdürülmelidir. Uyuşmazlıkların çözümü için uygun yolların bulunması/seçilmesi, uyuşmazlığın taraflarının para, zaman ve itibar kayıplarına uğramaması, taraflar arasındaki ilişkilerin korunması ve projelerin istenen hedeflere ulaşabilmesi bakımından önemlidir. Böylelikle, yapım faaliyetlerine herhangi bir katkı sağlamayacak olan faaliyetlere para ve zaman harcanması, daha etkin kullanılabilecek birçok kaynağın israf edilmesi, projelerin gecikmesi ve maliyetlerinin artması önlenebilir. Türkiye merkezli yüklenici inşaat firmalarının yurt içi ya da yurt dışı pazarlarda karşılaştıkları çeşitli uyuşmazlıkların profilini ortaya koyan araştırmalar olmakla birlikte, bunların sayısının çok sınırlı olduğu ve gelişmiş ülkelerdeki literatür ile kıyaslandığında iç ve dış pazarlarda başvurulan uyuşmazlık çözüm yolları konusunda çok az bilgi birikimi bulunduğu anlaşılmaktadır. Yüklenici firmaların karşılaştıkları uyuşmazlıklarla, uyuşmazlıkları çözmek için başvurulan çözüm yollarının ve farklı çözüm yolları arasında seçim yaparken dikkate alınan ölçütlerin birbirleriyle ve firma içindeki genel problem çözme biçimleriyle ya da genel olarak örgüt kültürü ile ilişkilendirilmesi, yüklenici inşaat firmalarının uyuşmazlıkların çözümü konusundaki tutum ve davranışlarının anlaşılması ve uyuşmazlıklardan kaynaklanan maddi ve maddi olmayan kayıpları engellemek üzere uygun ve etkin öneriler geliştirilmesini kolaylaştırabilir. Bu tez çalışmanın amacı, yüklenici inşaat firmalarının yurt içi ve yurt dışı pazarlarda karşı karşıya kaldıkları uyuşmazlıkların konularını ve sıklıklarını; firmalarca en sık kullanılan uyuşmazlık çözüm yollarını ve UÇY seçiminde dikkate alınan ölçütleri iç ve dış pazar arasındaki farklılıkları da ortaya koyacak biçimde araştırmak ve bütün bunların firmaların iç çatışmalarını çözmek için kullandıkları yaklaşımlarla ne tür bir ilişkisi olduğunu saptamaktır. 'Bir örgütün örgüt içindeki çatışmaları çözmek için tercih ettiği yaklaşımlar ile çevresi ile yaşadığı uyuşmazlıklar arasında ne tür bir ilişki bulunmaktadır. sorusu araştırmacı tarafından önemli bulunmuştur, çünkü bir örgütte iç çatışmaları çözmek için başvurulan yolların, örgütün çevresi ile yaşadığı çatışmaların sıklığını/yoğunluğunu ve bu çatışmaları çözmek için yöneleceği uyuşmazlık çözüm yollarını da etkileyeceği savlanmıştır. Tez kapsamında bir anket çalışması tasarlanmıştır. Örneklemi büyük ve orta ölçekli yüklenici inşaat firmalarından oluşan çalışmanın verileri yüklenici firmalarda üst düzey yönetici konumundaki yanıtlayıcılarla yüz yüze görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Çalışma sonunda elde edilen bulgular da yine örneklem içinden seçilen sektör temsilcileri ile tartışılarak değerlendirilmiştir. Çalışma bulguları, firmaların iç ve dış pazardaki uyuşmazlıkları ve bunların çözümüne ilişkin ölçütleri arasında bazı farklılıklar olduğunu; uyuşmazlık çözümünde genellikle hızlı ve ucuz olan dostane çözümlere yönelindiğini; buna karşılık alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının tümünün inşaat firmaları tarafından yeterince bilinmediğini ve çatışma çözüm stratejileri ile çeşitli uyuşmazlık türleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışmanın sonuçları, yüklenici firmaların yapım projelerindeki uyuşmazlıkların genel bağlamını anlamalarına ve uyuşmazlıklardan kaynaklanan kayıpları engellemek üzere kültürel yapılarına uygun uyuşmazlık çözüm yollarına yönelmelerine yardımcı olacaktır.