Dünya miras alanı olan Zeyrek camii ve çevresi'nin aydınlatma yönünden incelenmesi

Kent aydınlatma; dış mekanlarda yer alan kentsel, sanatsal ve mimari değerlerin aydınlatılmasını kapsamaktadır. Bu değerlere örnek olarak saray, köşk, cami, kilise gibi tarihi yapılar; mimari, sosyal ve estetik önemi olan çağdaş yapılar; anıt, çeşme, dikilitaş, sur gibi kentsel tasarım öğeleri; yeşil alanlar; su öğeleri; meydanlar ve yaya alanları verilebilmektedir. Tarihi yapıların ve bulundukları çevrenin aydınlatılması, bu yapıların kent içindeki öneminin vurgulanması ve içinde yer aldıkları kent bölgesinin tanıtılması açısından büyük önem taşır. Böyle bir çevrede aydınlatma tasarımı yapılırken, bölgede yer alan tüm yapılar, yollar, meydanlar ve yeşil alanlar bir bütün olarak ele alınmalı, tasarım kararları bölgenin tarihi, mimari ve sanatsal özellikleri göz önüne alınarak verilmelidir. Bu çalışmanın amacı, 1985 yılında UNESCO tarafından Dünya Miras Listesi'ne alınan Zeyrek Camii ve Çevresi içindeki bir bölgenin mevcut aydınlatma düzeninin incelenmesi, değerlendirilmesi ve mevcut düzeninin iyileştirilmesi açısından aydınlatma tasarımı önerisi geliştirilmesidir. Zeyrek bölgesinin en önemli özelliği farklı uygarlıklara ait anıt eserler ve bu anıtsal eserlerin etrafında inşa edilen ahşap yapılar ile geleneksel sokak dokusuna sahip olmasıdır. Çalışma alanının seçiminde, Zeyrek'in İstanbul tarihindeki önemli yeri ve anıtsal yapılar ile ahşap evlerden oluşmuş organik yapısı belirleyici olmuştur. Çalışma dört aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, alanın karakterini en iyi yansıtan yapı ve sokakların olduğu bölümler araştırılmış ve Molla Zeyrek Camii odağa alınarak çevresinde bulunan İbadethane Sokak ile Zeyrek Mehmet Paşa Sokak proje alanına dahil edilmiştir. İkinci aşamada, seçilen proje alanı fotoğraflanarak belgelenmiş ve mevcut aydınlatma düzenini sağlayan aygıtların tip, konum ve sayıları tespit edilmiştir. Daha sonra yerinde gözlem, fotoğraf ve planlardan yararlanılarak proje alanı bilgisayar ortamında SketchUp programı yardımıyla modellenmiştir. Üçüncü aşamada gece saha çalışması yapılarak yapı ve sokaklar fotoğraflanmış, ardından çalışma alanındaki yollarda aydınlık, yapı cephelerinde ışıklılık ölçmeleri yapılmıştır. SketchUp programında yapılan model Lumion programına aktarılmış ve mevcut aydınlatma aygıtlarına ilişkin yapılan tespitlerden yararlanarak kentsel bölgenin gece görünümü modellenmiştir. Böylece, tüm bölgenin mevcut aydınlatma düzeninin bir bütün olarak değerlendirilmesi olanaklı olmuştur. Son aşamada, bölgenin mevcut aydınlatma düzenini iyileştirmeye yönelik çalışmalar yapılmıştır. Bu bağlamda, öncelikle yerleşimde mevcut ancak çalışır durumda olmayan aydınlatma aygıtlarının çalıştığı durum Lumion programında modellenerek değerlendirilmiştir. Ardından, aynı bilgisayar programında mevcut aydınlatma düzenini iyileştirmeye yönelik aydınlatma tasarımı önerisi geliştirilmiştir. Çalışmanın sonunda, tarihi bir çevrenin aydınlatılması konusuna bölgenin içerdiği tüm kentsel değerleri dikkate alarak yaklaşılmasının gerekli olduğu vurgulanmıştır. Uygulanan aydınlatma düzeninin kullanım süresince yapılacak bakımının görsel konfor ve güvenliğin sağlanmasındaki önemine dikkat çekilmiştir.