İnşaat sözleşmelerinde uyuşmazlık çözüm/ tahkim

İnşaat sektörü bilinen gelenek ve uygulamaları ile teknolojik olarak uzmanlaşmış bir endüstridir. Bir projenin planlama, dizayn ve yapım süreçleri, geçici olarak bir fiziksel aktiviteyi gerçekleştirmek için bir araya gelmiş, farklı amaçları ve çıkarları olan birçok bağımsız organizasyonu ve insanı kapsar. Bu dinamik ve aynı zamanda riskli süreç içinde, gruplar bir yığın karışık doküman ve sözleşmelerle bir süre için birbirlerine bağlıdırlar. Herhangi bir şeyin ters gitmesi durumunda genelde çok sayıda insan bu durumdan etkilenecektir. Eğer problemler hemen çözüme kavuşturulmazsa çoğu zaman büyürler, daha çok insanın ve en sonunda tüm projenin etkilenmesine neden olurlar. Ancak, hangi tür sözleşme ile ilgili olursa olsun uygulamada bir takım uyuşmazlıkların çıkması olasılığı vardır ve yazılı hale getirilmemiş ya da iyi hazırlanmamış bir sözleşme, hakkı zayi olmak tehlikesiyle karşı karşıya bulunan tarafı çok zor durumda bırakabilir. Bu bakımdan bir hukuki ilişki kurmak isteyen tarafların, sonradan ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda haklarını koruyabilmek için yazılı sözleşme yapmaları; haklarını ve yükümlülüklerini olabildiğince açıklıkla belirlemeleri en uygun yoldur. Bu sözleşmelerin hazırlanmasından uygulanmasına ve uygulamada çıkan uyuşmazlıkların çözümüne kadar giden süreçte, mühendis ve hukukçuların, durumun özelliklerine göre az veya çok yoğun bir işbirliği içinde bulunmaları gerekir. İnşaat sözleşmelerinde uyuşmazlık çözüm yollarını resmi uyuşmazlık çözüm yolları ve alternatif uyuşmazlık çözüm yolları olarak ikiye ayırmak mümkündür. Resmi uyuşmazlık çözüm yolları yargı ve tahkimdir. Alternatif uyuşmazlık çözüm yolları olarak ise bu tezin kapsamında arabuluculuk, müzakere ve partnering ele alınmıştır. İnşaat endüstrisinde çatışmanın zamanla yerleşik hale gelmesiyle uyuşmazlık artık kaçınılmaz duruma gelmişse, çözüm için bir yol seçilmelidir. Genelde seçilen bu yol da yargıdır. Mahkeme celbi ile başlayan süreç, duruşmaya doğru devam eder. Yargı sistemi çok yavaş, pahalı, katı ve korkutucudur. Yargı sürecindeki yanlışlığın nedeni, mahkemeleri her türlü uyuşmazlık için kullanmaktır. Birçok sosyal, ekonomik ve politik problem, yasal forumlarla çözülmeye uygun olmamasına rağmen bu süreçlere tabi tutulmaktadır. ADR, uyuşmazlıkların ekonomik ve hızlı bir şekilde çözüm tekniklerinin bir derlemesi şeklinde nitelendirilebilir, önemle belirtilmelidir ki bu süreçler yargı sürecinin ortadan kaldırılması için düşünülmemiştir. ADR kavramının temel amaçları aşağıda özetlenmiştir: ? Kamusal uyuşmazlık çözüm sistemini daha hızlı, daha verimli, az masraflı ve bu sistemdeki tarafların ihtiyaçlarına daha uygun hale getirmek. ? Yargı sürecine karşı alternatif metodlar sunmak. Bazen alternatif çözüm yolları, 'devlet yargısının alternatifi olan çözüm yolları' olarak anlaşılmakta ve bunun bir sonucu olarak, tahkim kurumunda, bu tür çözüm yolları içerisinde düşünülmektedir. Oysa, tahkim kurumu, hakem adı verilen kişilerin, uyuşmazlık hakkında kesin ve bağlayıcı karar vermesini ifade ettiği için, alternatif uyuşmazlık çözme yollarından farklıdır. Buradaki fark, ADR'da tarafların üçüncü bir kişinin yardımı ile kendi uyuşmazlıklarına çözümü yine kendileri bulmaya çalışması ve dolayısıyla üçüncü kişinin görüşü ve tavsiyesinin taraflar üzerinde prensip olarak bağlayıcı olmamasından kaynaklanmaktadır. Mahkeme veya hakemlerin verdiği karar ise, taraflar üzerinde bağlayıcı etkiye sahiptir. Uluslararası inşaat sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar bazı özelliklere sahiptir, öncelikle, bu tür sözleşmelerin konusunu oluşturan işlerin mali değeri çok büyük olmakta, sözleşmenin uygulanması diğer sözleşmelere oranla çok uzun bir süreye yayılmakta ve bunlarla bağlantılı olarak inşaat sözleşmeleri son derece ayrıntılı ve karmaşık hazırlanarak, birçok teknik hüküm ve doküman içermektedir. Ayrıca, inşaat sözleşmesinin özellikle yüklenici tarafında birden fazla kişi bulunmakta ve bu kişilerin kendi aralarında oluşturdukları joint venture veya konsorsiyum sözleşmelerinde, uyuşmazlıkların çözümünde dikkate alınmaktadır. Yine, bu projelerin büyüklüğü ile ilgili olarak, birçok sözleşmede işveren tarafının devlet veya devlet kurumu olduğu görülmektedir. Bu da uyuşmazlığın çözümünde, çok taraflı tahkim gibi özel durumlara sebep olmaktadır. Uluslararası inşaat sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkların bir başka özelliği de, daha çok sözleşmenin uygulaması devam ederken ortaya çıkmasıdır. IXYerli uyuşmazlıkların alışıldık çözüm yolu devlet yargısı olup, tahkim yolu istisnai olarak kullanılan bir seçenek olmasına karşın, uluslararası ticari ilişkilerden doğan uyuşmazlıklarda durum tam tersine dönmekte ve uluslararası ticari tahkim, bu alandaki uyuşmazlıklarda genelde tercih edilen çözüm yolu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunun sebebi, uluslararası ticari tahkimin, diğer çözüm yollarına göre taraflara sunduğu avantajlardır. Bu tez çalışmasında inşaat sözleşmelerinde uyuşmazlık çözüm yolları detaylı olarak ele alınmış ve uluslararası tahkime başvurmuş bir inşaat projesi 'case study' olarak incelenmiştir.