Açık planlı ofislerde aydınlatma tasarımının irdelenmesi

İnsanoğlu var olduğundan bu yana doğal ışık kaynaklarından yayımlanan gün ışığı aracılığı ile görme eylemlerini gerçekleştirmeyi hedeflemiş ve kapalı mekanları gün ışığından en üst düzeyde yararlanacak özelliklerde tasarlamaya çalışmıştır. Tarihsel süreçte, gün ışığının yeterli ya da var olmadığı saatlerde ise ateşten, elektrikli ışık kaynaklarına uzanan değişik yapay kaynaklar kullanılmıştır. Özellikle, 1930'lu yıllardan sonra lambalardaki teknolojik gelişmelere paralel olarak mekanların aydınlatılmasında yapay ışık kaynaklarının kullanımı ağırlık kazanmaya ve gün ışığından etkin biçimde yararlanılması durumu göz ardı edilmeye başlamıştır. 1970'li yıllara gelindiğinde, tüketimi oldukça artan elektrik enerjisinin, genellikle yenilenemeyen enerji kaynakları olan fosil yakıtlardan elde edilmesi, çevresel kirliliğe neden olan etmenlerden biri olarak görülmesine yol açmıştır. Ayrıca, elektrik enerjisi elde etme ve kullanım giderlerinin artması da ekonomik bir problem olarak gündeme gelmiştir. Bunların yanı sıra, yapılan bazı araştırmalar gün ışığından yeterince yararlanılmamasının, insan sağlığı ve psikolojisine olumsuz etkileri olduğunu ortaya koymuştur. Kısacası, elektrikli yapay ışık kaynaklarının kullanımının artması küresel ve bireysel ölçekte çevresel, ekonomik, sağlıksal ve psikolojik bazı sorunların da güncel duruma gelmesine neden olmuştur. Söz konusu sorunların giderilmesi için aydınlatma açısından en etkili yöntemlerden biri de gün ışığının daha etkin kullanımıdır. Gün ışığının yetersiz kaldığı alanlarda yapay aydınlatmanın kullanılması esasına dayanan bütünleşik aydınlatma yaklaşımı, görsel konfor koşullarından ödün vermeden gün ışığının en etkin şekilde kullanılmasını amaçlar. Bütünleşik aydınlatmada, doğal ve yapay aydınlatmanın birbiriyle uyumlu tasarlanması gereklidir. Gün ışığının etkin kullanımı için yapı kabuğu saydamlık oranı, pencere özellikleri, cephe yönü, gölgeleme elemanları vb. bütünleşik aydınlatmayı etkileyen etkenler dikkatle ele alınmalı ve yapay aydınlatma düzeni bu etkenlerden gelen veriler doğrultusunda tasarlanmalıdır. Ofis yapıları, yapay aydınlatma enerjisi tüketimi açısından büyük paya sahip, ağırlıklı olarak gündüz saatlerinde kullanılan bina tipolojilerinden biridir. Bu nedenle, etkin enerji kullanımı, çalışanların görsel konforu, sağlığı ve psikolojisi vb. açılardan ofislerde doğal, yapay ve bütünleşik aydınlatma tasarımının doğru kurgulanması büyük önem taşır. Tez çalışması 5 bölümden oluşmaktadır. Bölüm 1'de konuya giriş yapılarak, çalışmanın literatür özeti, amacı ve hipotezi sunulmuştur. Bölüm 2'de aydınlatma sistemleri doğal ve yapay aydınlatma başlıkları altında açıklanmıştır. Bölüm 3'te ofis yapılarının mimari tasarımı ve plan tipleri ile ilgili bilgiler verilmiş, ofislerde görsel konfor koşulları altında doğal ve yapay aydınlatma konuları ile ilgili standartlardan söz edilmiş ve bütünleşik aydınlatma sistemine yer verilmiştir. Bölüm 4'te açık planlı bir ofis mekanına ilişkin yapay aydınlatma düzeni önerisi, mevcut doğal ve öneri yapay aydınlatma düzenlerinin birlikte kullanıldığı bütünleşik aydınlatma durumu, İstanbul-Kadıköy'de yer alan bir ofis yapısı tasarımı üzerinden örneklenerek açıklanmıştır. Bölüm 5'te örneklenen açık planlı ofis hacmine ilişkin doğal, yapay ve bütünleşik aydınlatma hesap sonuçlarının genel değerlendirmeleri yapılmış ve öneriler sunulmuştur.