Ortak kullanım alanlarındaki tuvaletlerin kullanıcı konforu açısından değerlendirilmesi

Yemek yeme, su içme, uyuma gibi eylemler insanoğlunun yaşam süreci boyunca bir ihtiyaç olarak karşımıza çıkmakla birlikte boşaltım eylemi de en önemli gereksinimlerden biridir. Tarihsel süreç boyunca boşaltım eylemini gerçekleştirme yöntemleri farklılık göstermiş; coğrafyaları, yaşam koşulları, kültürleri, dinleri, temizlik anlayışları buna etken olmuştur. Tarihte tuvalet ihtiyacını karşılamada özel mekan ihtiyaç arayışı; yapılan kazılar sonucu Sümerlilere, ortak kullanım alanı olarak da Antik Yunan dönemindeki latrinalara kadar uzanmaktadır. İnsanoğlu özellikle Orta çağda tuvalet ve temizlik anlayışında karanlık bir dönem geçirmiş, Sanayi Devrimi ile bir dönüm noktası yaşamıştır. Klozetin, sifonun icadı ve seri üretime geçilerek pazara açılması her konut ve yapıya girmesine sebep olmuş, medeniyet simgesi olarak kabul edilmiştir. Günümüz koşullarında ortak kullanım alanlarındaki tuvaletlerin kullanıcı konforu ve memnuniyetini karşılamaması; planlama ve uygulamadan kaynaklanan eksik ve hatalı oluşan mekanlar ve kullanıcının yanlış kullanımı sonucu ortaya çıkmaktadır. Tuvalet kullanımında bireylere gerekli eğitimin verilmesi ve kullanım sürecinde ortaya çıkabilecek sorunlar açısından farkındalık yaratılmasında ise sivil toplum kuruluşları rol almıştır. Dünyada Singapur Tuvalet Derneği, İngiliz Tuvalet Derneği gibi sivil toplum kuruluşları oluşturulmuş ve bu kuruluşlar bir araya gelerek, kar amacı gütmeyen bir organizasyon olan Dünya Tuvalet Örgütü çatısı altında toplanmıştır. Türkiye'de ise ''Hijyenik Tuvalet, Sağlıklı Gelecek'' kampanyası ile okullarda tuvalet eğitimin önemine dikkat çekilmeye çalışılmıştır. Tuvaletler ve insan sağlığı hakkında seminerler düzenlemesi ve insanları tuvalet temizliği konusunda bilinçlendirmeye ve bilgilendirmeye çalışılması önemli bir konudur. Ortak alanlardaki tuvaletler; mimari tasarım süreci, mühendislik disiplinleri, iyi bir işçilik ile uygulanması, sağlık ve sosyal konular, çevresel ve ekonomik değerlendirmeler, kullanıcı eğitimi gibi konu başlıklarını kapsayan ve çeşitli araştırmaların yapılması gerekli olan önemli bir birimdir. Uygulamadan kaynaklı kötü havalandırma koşulları, iyi aydınlatılmamış hacimler, kullanıcı profilinin gerektirdiği antropometrik ölçülerine elverişsiz donatı birimlerinden kaynaklı kullanım zorluğu, yanlış malzeme seçimleri ve su yalıtım problemleri gibi sorunlar ile karşılaşılmaktadır. Bu bağlamda çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır; Birinci bölümde; literatür özeti, tezin amacı ve hipotez açıklanmıştır. İkinci bölümde; tuvaletin tanımı yapılmış, geçmişşten günümüze varoluş sürecini ve dönüşümü anlatılmıştır. Tuvaletlerde gerçekleştirilen eylemler ve bu eylemler sonucu karşılaşabileceğimiz hastalık türlerinden bahsedilmiştir. Tuvaletler kullanıcı profiline ve taşınabilirliğine göre sınıflandırılmış ve örnekler üzerinden açıklanmıştır. Üçüncü bölümde; çalışma kapsamı olan ortak kullanım alanlarındaki tuvaletlerle ilgili Dünyada ve Türkiye'de mevcut standart ve yönetmelikler ele alınmış, sivil toplum kuruluşlarının çalışmalarından bahsedilmiştir. Gerçekleştirilen eylemler sonucu özel mekan gereksinimi gerektiren tuvalet hacimleri; mimari, mekanik, elektrik tesisatlarının tasarım sürecinde birbirleri ile ilişkileri ve süreçte nasıl planlanması gerektiği ifade edilmiştir. Kabin ve el yıkama birimlerinde kullanılan donatı birimleri türlerine ayrılmış, seçimlerin kullanıcı profiline ve ihtiyaçlarına göre özellikleri açıklanmıştır. Son bölümde ise; tasarım, uygulama ve kullanım sürecinde karşılaşılan sorunlar fotoğraflar üzerinden kullanıcı konforunu nasıl etkilediği anlatılmaya çalışılmış ve çözüm önerileri örnekler üzerinden sunulmuştur. 21. yüzyıl tuvalet uygulanmalarında, özellikle tuvalet imkanı olmayan ülkelerde ya da bölgelerde hijyen koşulların sağlanması ve atıkların gübre olarak değerlendirilmesi için kanalizasyonsuz tuvalet örnekleri sunulmuştur. Çağın gerektirdiği teknolojik ürünlerin takibi ve kullanımının standartlaştırılması, oluşturulan tuvalet değerlendirme listesiyle elektronik ya da elle doldurma yöntemi ile yapılarda denetleme sistemi ve denetleme sonucu sertifika sistemi oluşturulması önerisi sunulmuştur. Bu çalışma ile yeni yapılacak ya da tadilat sürecine girecek binalarda yer alan ortak kullanım alanlarındaki tuvaletlerin tasarım, uygulama ve kullanım aşamalarında rehber olması hedeflenmektedir. Bu hedef doğrultusunda, çalışmada oluşturulan önerilerle kullanıcı konforuna ve beklentilerine uygun genel tuvalet mekanlarının tasarlanıp uygulanmasına ve kullanım sürecine katkı sağlanabilir.