turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Huzur evlerinin tasarım ilkelerinin mekansal gereksinim boyutunda irdelenmesi üzerine bir araştırma 'Dr. İsmail Işık Huzur Evi örneği; Konya'

Jüri: Prof. Dr. Kerim ÇINAR Yrd. Doç. Dr. Nazım KOÇU Yrd. Doç Dr. Dicle AYDIN Bu tez çalışması, Türkiye'de nüfusun yaklaşık %6'sını oluşturan yaşlı nüfusun barınma ve bakım gereksinimlerinin karşılanmasına yönelik kurumsal hizmet yapılarından huzurevlerinin tasarım ilkelerini, hedef kitle olarak tanımlanan yaşlı nüfusun mekansal gereksinim ve sorunlarına dayalı olarak irdelemeyi amaçlamaktadır. Tez çalışmasında, hedef kitle olarak yaşlı nüfus ve kurumsal hizmet yapısı olarak huzurevi değişkenleri kapsamında, seçilen örneklem alam üzerinde gözlem ve tespit çalışmaları ile plan ya da şema kullanımı ile mekansal çözümlemeler yapılmasına dayanan bir metodoloji kurgulanmıştır. Tezin birinci bölümünde, çalışmanın amaç-kapsam ve metodolojisine dönük kuramsal açıklamalar yapılarak, konuya ilişkin literatür araştırması verilmektedir. İkinci bölüm, yaşlı nüfusun mekansal sorunlarını, mekan ve kullanıcı kitlesi boyutunda biçimlendiren unsurların tanımlanmasma ayrılmıştır. Üçüncü bölümde, yaşlı nüfusun mekansal gereksinimleri ve huzurevlerinin iç ve dış mekan tasarımına ilişkin kriterlerin irdelenmesine ayrılmıştır. Tezin dördüncü bölümünde, örneklem alam olarak seçilen Dr. ismail Işık Huzur Evi Yaşlı Rehabilitasyon ve Bakım Merkezi'nin kimlik analizi ile mekansal sorunlar ve tasarım ilkeleri kapsamında mekansal analizinin yapılmasına ayrılmıştır.
Natural ventilation through double-skin facades in tall buildings

Binaların kullanımına bağlı masraflar, daha karmaşık sistemlerin kullanılması ve daha yüksek binaların inşa edilmesi ile birlikte artmaktadır. Bu konu son dönemlerde daha önemli hale gelmiş, daha düşük maliyetli, daha çevre dostu ve enerji etkin teknik ve teknolojiler üzerine birçok araştırma yapılmasında etkili olmuştur. Mekanik havalandırma, özellikle yüksek binalarda, kullanım ile ilgili sistemlerin en kritik ve en pahalı parçalarından biri olsa bile, ona olan bağımlılığımızı azaltmak için sunulabilecek alternatif yollar vardır. Bu teknolojilerden biri, doğal havalandırmayı destekleyip enerji tüketimini azaltan ve mekanik havalandırmanın olası dezavantajlarını ortadan kaldıran 'çift kabuklu cephe'dir. Bu çalışma, yüksek binalardaki çift kabuklu cephelerin doğal havalandırma performansını ve kullanıcı konfor koşullarına uygun ortamlar oluşturulmasındaki rolünü irdelemeyi amaçlamıştır. Konuyla ilgili bilgi verildikten sonra, çift cephesi sadece doğal yollarla havalandırılan bir yüksek bina vaka analizi olarak sunulmuş ve uygulanan havalandırma stratejisinin yeterliliği kullanıcı konforuyla ilişkili veri toplanarak incelenmiştir. Ölçümlerden elde edilen sonuçlara göre, bazı örneklerde mekanik havalandırma kullanımı kaçınılmaz olsa da, çift kabuklu cephelerle sağlanan doğal havalandırmanın uygun koşulları tek başına yerine getirebilecek yeterlilikte olduğu sonucuna varılmıştır.
Osmanlı mimarlığında Merkez-Çeper ilişkileri; Prizren Gazi Mehmed Paşa Hamamı örneği

Osmanlı yönetimi altındaki toprakların fiziki şekillenmeleri Osmanlı tarzda oluşu büyük önem taşımaktadır. Özellikle 16 Yüzyıl'dan sonra merkezi yönetim sistemi gelişimi ile birlikte Osmanlı mimarlığında Merkez Çeper ilişkilerini daha belirgin olarak ortaya çıkmıştır. Bu araştırmada Osmanlı mimarisinde merkez çeper ilişkilerine dair yapı ölçeğinde merkez, yani İstanbul'dan ve Çeper olarak Rumeli'den örnekler seçilerek yapısall, mekansal ve form analizleri yapılmıştır ve bu bağlamda oluşan mimari ilişkileri çözümleme adına bir model geliştirilmiştir. Tezin birinci, ikinci ve üçüncü bölümlerinde Osmanlı mimarlığında merkez- çeper ilişkisine ışık tutacak, kavramsal yaklaşımları, merkez çeper ilişkileri çözümlemelerinde kullanılabilecek kaynaklar, Osmanlı öncesi tarihsel süreci ve ayrıca yapım teknolojisi ile alakalı ölçüm sistemi, mimarlık teşkilatının işleyişi, vakıf kurulumu gibi konular ele alınmaktadır. Dördüncü bölümde merkez çeper kapsamında mimari çözümlemenin yapı bazında izleneceği yol ve yöntem belirlenmesi ele alınmaktadır. Beşinci bölümde konu itibari ile seçilen hamam yapı türlerine ait tarihsel, teknik yapım ve gelişim süreci ele alınmaktadır. Altıncı bölüm, metodolojinin birebir yapılar üzerinde uygulanmasını kapsamaktadır. Buna göre her hamam tek tek yapısall, mekansal ve form analiz olmak üzere tablolar şeklinde incelenmektedir. Yedinci bölümde metodolojiyi Prizren Gazi Mehmet Paşa Hamamında örneğinde uygulayarak sınama imkanı bulunmaktadır. Bu durumda çıkan sonuçlar doğrultusunda örnek hamamın merkez çeper etkileşimi içinde ne durumda olduğuna dair yargılar aktarılmıştır. Sonuçlar bölümünde, yapılan çalışmanın mimari şekillenmenin merkez çeper ikilemi içerisinde mimarlık tarihi ve özellikle Osmanlı dönemi açısından önemi üzerine durulmuştur. Önerilen metodoloji Osmanlı mimarisinde Merkez Çeper ilişkilerine dayalı olarak yapı çözümlemesi getirmekle birlikte dönemin yapı bazında merkez çeper etkileşimin nasıl gerçekleştiği konusuna açıklık getirmeyi hedeflenmiştir.
Okul öncesi eğitim merkezleri: Antalya şehri, Lara-Arapsuyu, Dokuma/Çallı/Bayındır semtleri alan çalışması

2-5 yaş aralığının, çocuğun zeka gelişimi ve karakter özelliklerinin oluşumu bakımından büyük önem taşıdığı, buna karşın bu dönemde çocuklara eğitim veren okul öncesi eğitim merkezlerinin Türkiye genelinde yeterli düzeyde olmadığı bilincinden yola çıkılarak; Antalya şehrinde farklı gelir gruplarının bulunduğu üç semtte, kurumların, eğitim kurgusu ve eğitim kurguları içersindeki eğitim yaklaşımları ile mevcut mekansal özellikleri ve faydalanılan yaklaşımlar bağlamında mekansal yansımaları araştırılmıştır. Birinci bölümde problem alanı tanımlanmış ve çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi ifade edilmiştir. İkinci bölümde okul öncesi çocuğun gelişim evreleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde okul öncesi çocuğun gelişim sürecindeki uyarıcıları belirtilmiştir. 'Oyun ve Çocuk' başlığı altında, oyunun çocuğun gelişimindeki önemine ve oyun mekanlarının niteliklerine değinilmiştir. 'Mekan ve Çocuk' başlığı altında mekanın çocuk gelişimi üzerindeki etkilerinden bahsedilmiştir. 'Çocuk ve Sosyal Çevre' başlığı altında çocuğun sosyal çevre verilerinin çocuk gelişimindeki yerine değinilmiştir. 'Çocuk ve Fiziksel Çevre' başlığı altında çocuğun fiziksel çevresini oluşturan başlıca bileşenler tariflenmiş, çalışma alanı olan okul öncesi eğitim merkezlerinin işlevsel özelliklerine, planlama ilkelerine ve mekan bileşenlerine değinilmiştir. Dördüncü bölümde okul öncesi eğitimin tanımı, tarihçesi ve öneminden bahsedilmiştir. Türkiye ve Antalya genelinde, okul öncesi eğitim de sayısal değişmeler, yapılan tablolarla ifade edilmeye çalışılmıştır. Beşinci bölümde okul öncesi çocuğun bilişsel gelişimi ve fiziksel çevre ilişkilerine ilişkin eğitim yaklaşımları belirtilmiştir. Altıncı bölümde alan çalışmasının yapıldığı bölgelerin konumu, gelişimi ve seçim nedenlerine belirtilmiş, araştırmanın amacı ve yöntemi ifade edilmiştir. Çalışma alanlarını ve çalışılan okul öncesi eğitim merkezlerinin konumlarını gösteren 'Antalya şehri haritası'ise Ek A'da sunulmaktadır. Bölüm sonunda ise, yapılan anket çalışmasındaki sorular, belirli başlıklar altında gruplandırılarak, elde edilen veriler grafiklerle açıklanmıştır. Yedinci bölümde tez çalışmasında elde edilen sonuçlar değerlendirilmiş ve mekan kurgusu, eğitim yaklaşımları ve yansımalarında mevcut durum irdelenmiştir.
İstanbul'da dışa kapalı konut sitelerinin tasarımında güvenlik konusunun irdelenmesi

Bu çalısmada, İstanbul'da 1980 sonrası gelisen ve üst gelir grubuna hitap eden dısa kapalı konut sitelerinin tasarımında güvenlik konusunun etkileri incelenmeye çalısılmıstır. Dısa kapalı konut siteleri ile ilgili konut, güvenlik ve dısa kapalı sitekavramları irdelenmis, özellikler açıklanmaya çalısılmıstır. Bu kavramlar ısıgında dısa kapalı site projelerinin dünyadaki örnekleri incelenmistir. Güvenlik konusu dünyanın her yerinde temel nedenlerden biridir. Daha sonra İstanbul'da dısa kapalı sitelerin 1980 sonrasında gelisimi ve kent içindeki yerleri incelenmistir. Merkez ve çeperlerden seçilen örneklerin vaziyet ve kat planları incelenmis, özellikle konut iç ve dıs mekan organizasyonu ile site içi ve dısı fiziksel mekan ilişkileri irdelenmistir. Güvenlikkonusunun sadece kapalı site tasarımında degil, tüm konut alanları tasarımında önemli bir etken olduğu düsünülmektedir.
Göynük tarihsel siti, dini ve sivil mimarlık örnekleri, koruma sorunları ve yeni yapılanma koşulları

'Tarihi çevrenin korunması' konusu, evrensel anlamda 18. yüzyıl sonlarından itibaren gelişmeye başlamış ve günümüze gelinceye kadar çeşitli yaklaşımlarla ele alınmıştır. Bütün dünyada ve özellikle batı ülkelerinde bilinçli bir şekilde gündemde tutulan bu konu, ulusal ve uluslararası yasalarla hayata geçirilmeye çalışılmaktadır. Ülkemizde ise Tanzimat'tan günümüze kadar her alanda yapılan çağdaşlaşma çalışmalarının sonucunda, 70'li yıllardan itibaren fiziki çevreler de değişmeye, yozlaşmaya başlayınca, kültür varlıklarım ve tarihi çevreleri koruyabilmek için uluslararası standartlara sahip yasalar çıkartılmıştır. Bugün, bu yasaların öngördüğü biçimde kültür varlıklarımızın ve sit alanlarımızın envanteri yapılmaya çalışılmakta, 'koruma amaçlı imar planlan' hazırlanmakta, demokratikleşmenin gereği olarak belediyelerin de 'koruma'da etkin kılınmasına uğraşılmaktadır. Fakat, yine de 'kent ölçeğinde bir koruma' henüz başarılamamıştır. Mevcut yasalara rağmen, 'tarihi çevrelerin korunamamasının en önemli nedenlerinden biri, devletin 'kültür ve koruma politikasına sahip olmayışıdır. Ayrıca, 'koruma' talebinin de 'kentli bilincine' bile sahip olmayan yöre halkından değil, azınlıkta olan seçkinlerden gelmesi, başarısızlığı pekiştirmektedir. Ülkenin finans kaynaklarının yetersiz, korunacak kültür varlıklarının çok oluşu da korumayı olanaksız kılan diğer nedenlerdir. Korunamayan 'tarihi çevreler' ise büyük bir hızla değişim-dönüşüm dönemi yaşayarak, yok olma sınırına gelmektedir. 'Korunması gerekli' kentlerimizden biri olan Göynük'ü, bugünkü durumu ile incelemek, belgelemek, dün-bugün bağlantısını kurmak, sorunlarım, koruma ve yeni yapılanma koşullarım ortaya koymak amacıyla yapılan bu tez; giriş bölümü dışında beş bölümden ve eklerden oluşmaktadır. 1. Bölüm'de, 'Göynük Kenti'nin Fiziksel ve Tarihsel Değerlendirmesi' başlığı altında, ilçenin coğrafi, ekonomik ve sosyal yapısı ile varoluşundan bugüne kadar geçirdiği dönemler araştırılmıştır. 2. Bölüm; kent dokusunu oluşturan mimari ve işlevsel öğelerin ele alındığı bölümdür. Kentsel işlevlerin dağılımı ile birlikte ağırlıklı olarak dini, idari ve sosyal amaçlı yapılar ile önemli geleneksel konutlar incelenmiş, bazılarının rölöveleri çıkartılmış, fotoğraflarla kısa bir zaman dilimi içinde uğradıkları değişim gösterilmeye çalışılmıştır. 3. Bölüm'de; Göynük'teki geleneksel konut mimarisinin ortak nitelikleri, genel yerleşme, plan, cephe ve yapısall özellikleri ile plan ve cephe tipleri araştırılmıştır. 4. Bölüm'de; geleneksel dokudaki değişimler, kent planlama ve koruma kararları, restorasyon ve yeni yapı uygulamaları incelenmiş ve irdelemeler yapılmıştır. S. Bölüm; değerlendirme ve sonuç bölümü olup, 'Göynük Koruma Amaçlı İmar Planı'nın yeniden ele alınmasındaki yaklaşımları ve etkin koruma için gerekli olan koşullan içermektedir. VIII
Galata'da kültürel değişim ve fiziksel etkileşim

Bu tezle Galata'da yaşayan halkın kendi kültürel öz elemanlarından farklılık gösteren bu çevreye uyumu ve davranışları incelenmiştir. Bu incelemeler, kullanıcıların Galata'nın geleceğinde ne gibi roller üstlenecekleri ve tasarım verileri konusunda, ipuçları oluşturmaktadır. Tezin 1. bölümünde, çalışmanın konu alanı ve amacı tanımlanmıştır. Tezin 2. Bölümünde Galata'nın geçirdiği kültürel ve fiziksel süreçler, tarih sıralamasına göre incelenmiştir. Cumhuriyet döneminde izlenilen politikalarla, bölgenin çehresinde ne gibi değişiklikler yapıldığı ve nedenleri dile getirilmiştir. Tezin 3. bölümünde, çevre-kültür etkileşim sisteminde değişim ve davranış modelleri incelenmiştir. Temel eleman olarak kültür ve bileşenleri irdelenmiş; değişim süreçleri üzerinde durulmuştur. Yaşanılan kültürel ve fiziksel değişime, çevre-kültür etkileşim sisteminde verilen cevaplar, davranış biçimlerinin nedenleriyle ortaya konmuştur. Galata'daki kullanıcılar üzerindeki değişim süreçleri ve davranış şekilleri üzerinde durulmuştur. Tezin 4. bölümünde, çevre-kültür -davranış etkileşim sistemi teorileri ve araştırma yöntemleriyle, Galata'daki kullanıcıların davarnışım incelemek üzere yapılan alan çalışması yer almaktadır. Galata'nın, seçilen Kuledibi bölgesindeki fiziksel veriler, analiz paftaları, dağılım yöntemi ve fotoğraflarla tespit edilmiştir. Kullanıcılar arasında yapılan anket, yine dağılım yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Bunun dışında, semantik anlam farklılaşması yöntemiyle, çevre ve konut değerlendirme ortalamaları bulunmuştur. Tezin son bölümü olan 5. bölümünde ise tezin sonuçlan ele alınmıştır. Galata'da yapılacak yenileştirme ve canlandırma çalışmalarında bölgeyi, sosyal bileşenleri ile bir bütün olarak görüp, oradaki konut kullanıcılarının bölgeyi terketmemesini sağlamak temel ilke olarak görülmüştür.
Tectonic analysis of buildings: Cases from Ankara

Bu çalışmada binaların tasarım problemlerine getirilen yapısall çözümler açısından tektonik analizi yapılmaktadır. Kenneth Frampton'un 'Tektonik Kültür Üzerine Araştırmalar: On dokuzuncu ve Yirminci Yüzyıl Mimarisinde Konstrüksiyonun Şiirselliği' adlı kitabındaki mimari biçimi inceleme yöntemi yirminci yüzyıl Türk mimarisinin farklı dönemlerine ait binaları incelemek için kullanıldı. Objektif bir analiz yapabilmek için çözümler somut kaynaklarda yani binalarda kullanılan malzemelerin biçimlendirilme ve birleştirilme tekniklerinde arandı. Binalar, Frampton'un da üzerinde durduğu gibi Semper' in teorisindeki mimarlığın dört öğesi çerçevesinde incelendi: (1) zemin yapısı, (2) ocak, (3) iskelet, (4) kaplama. Bu dört elemanın biçimleri ve malzemeleri konstüksiyon sürecinin sonuçlan olarak değerlendirildi. Mimarlığın asıl amacının tasarım problemlerine somut konstrüksiyonel çözümler bulmak olduğu vurgulanarak, analizde hiçbir gereksiz ve önceden kararlaştırılmış biçime önem verilmedi. Böylece, malzemelerin şekilenişiyle elde edilen ifadenin tesadüfi ve gereksiz olmadığı veya mimarlık dışındaki bir kriterle belirlenmeyip, yapım aşamasında kullanılan çözümlerin ve tekniklerin sonucu olduğu düşünüldü.
Rethinking gentrification in İstanbul through planetary urbanization

Bu tez, Henri Lefebvre'in gezegensel kentleşme kavramını temel alarak oluşturulan bir epistemolojik çerçeve aracılığıyla İstanbul'da yaşanan soylulaştırma sürecini incelemektedir. Çalışma, gezegenzel kentleşme tezinden faydalanarak geliştirilen ve geleneksel ikiliklere dayanmayan süreç odaklı bir epistemolojik çerçeve önerisiyle başlamaktadır. Bu çerçeve aracılığıyla tez, Henri Lefebvre'in 'sosyal düzeyler' ve 'somut soyutlama' kavramlarından yararlanarak özgün araştırma metodolojisini geliştirmektedir. Böylelikle, gündelik yaşam ve mücadele kavramlarını gezegensel kentleşme tezinin ayrılmaz parçaları haline getirmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, somut soyutlama kavramını analitik bir kategori olarak metodolojiye ekleyerek 'şey/süreç' diyalektiğini her düzeyde ve ölçekte analiz etmeye çalışmaktadır. Teori ve uygulama arasında diyalektik bir ilişki kuran bu metodoloji aracılığıyla soyut kavramsallaştırmanın Türkiye'ye özgü soylulaştırma süreci karşısında işleyişi analiz edilmeye çalışılmaktadır. Bunun için tez, özgün araştırma metodolojisini yeniden ölçeklendirmek suretiyle İstanbul'un Kuzey kıyılarında yer alan ve daha önceleri orman alanlarının, su havzalarının ve maden sahalarının bulunduğu bölgeye inşa edilen havalimanı projesini incelemektedir. Bu doğrultuda, araştırma 'somut soyutlama' olarak kavramsallaştırılan proje aracılığıyla soylulaştırma sürecinin Türkiye'ye özgü özelliklerini anlamayı amaçlamaktadır. Bu veriler ışığında çalışma, soylulaştırmanın bazı semtlerde ortaya çıkan müstakil bir fenomenden öte kapitalist kentleşmeye içkin bir süreç olduğunu savunmaktadır.
İran'ın deprem bölgesi olan ''Doğu Azerbaycan'' ilindeki köy evlerinin biçimsel ve yapısal yönlerden irdelenmesi ve ıslahı üzerine bir çalışma

Önemli bir deprem kuşağı üzerinde bulunan İran'ın büyük bir bölümü sismik risk taşımaktadır. Ülkenin deprem haritası ile nüfus dağılım haritası karşılaştırıldığında; nüfusun yoğun olduğu bölgelerin genelde yüksek riskli deprem bölgelerinde yer aldığı görülmektedir. Bu nedenle genellikle İran'da meydana gelen depremler, çok sayıda can kaybı ve ciddi ekonomik kayıplara yol açan afetlere dönüşmüştür. Kırsal bölgelerde binaların çoğunun düşük kaliteli ve depreme dayanıksız yapılar olması, oluşabilecek hasar boyutlarını daha da artırmaktadır. Bu durumda İran'da özellikle kırsal bölgelerdeki konut binalarının depremden etkilenebilirlik riskinin azaltılması konusunda yapılan her çalışma büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, önemli bir deprem bölgesinde bulunan Doğu Azerbaycan ilindeki kırsal konutların biçimsel ve yapısall özelliklerinin irdelenmesi ve bölgeye uygun, yerel mimari özellikleri dikkate alınarak, kaliteli ve depreme dayanıklı yapım yöntemlerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Altı bölümden oluşan bu tez çalışması esas itibariyle kırsal yerleşim alanlarında deprem afetinin azaltılmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Hırami Ahmet Paşa camisi restorasyon projesi

ki büyük imparatorluga baskentlik yapmıs stanbul'da iki kültürün de izlerini tasıyan pek çok yapı bulunmaktadır. Yüzyıllarca kilise olarak Bizansmparatorlugu'na, daha sonra cami olarak Osmanlı mparatorlugu'na hizmet etmis yapılardan biri de Hırami Ahmet Pasa Camisi'dir. Bizans uzmanları tarafından 12. yy'a tarihlendirilen yapı Fetih'ten sonra yaklasık 140 yılPammakaristos Manastırı'ndan gelen rahibeler tarafından kullanılmıs, 16. yy'da Yeniçeri Agası Hırami Ahmet Pasa tarafından camiye çevrilmistir. Yapılan restorasyon çalısmaları sayesinde ayakta kalan bina bugün cami olarak kullanılmaya devam etmektedir. Tez çalısmasında yapının günümüzdeki durumu ayrıntılı olarak incelenmis ve dijital ortama aktarılmıstır. Yapılan tarihsel arastırmalar dogrultusundayapının tarihi üç döneme ayrılmıs ve ilk dönemin ayrıntılı olarak çalısılıpprojelendirilmesine karar verilmistir. Yapının verdigi ipuçlarından ve benzer yapıların arastırıldıgı analoji çalısması sonucu restitüsyon projesidetaylandırılmıstır. Restorasyon projesinde yeni bir islev öngörülmemistir. Kullanımdan kaynaklanan sorunlar belirlenmis ve çözüm önerileriolusturulmustur. Bunun için yapı çevresiyle bir bütün olarak ele alınmıs, çevre düzenlemesi yapılması, giris bölümünde yer alan niteliksiz eklerin kaldırılması ve uygun bir giris tasarlanması üzerinde durulmustur. Gelisigüzel doldurulmusbatıdaki girisin açılarak, bahçenin de kullanıma katılması düsünülmüstür. Camilerde temel ihtiyaçlardan olan tuvalet ve abdest alma islevi bahçenin kuzeykösesinde hafif konstrüksiyondan yapılacak ek bina içinde çözülmüstür. Camiiçi niteliksiz eklerden arındırılmıstır. Bunun dısında içeride bir degisikliköngörülmemistir.
İstanbul Samatya'da Karpos Papylos Martyrion'u

Bu çalışmada, İstanbul Samatya'da günümüzdeki Aziz Menas Kilisesi'nin altında kalmış olan bir erken Bizans yapısı ele alınmaktadır. İlk olarak Alfons Maria Schneider tarafından 1935 yılında incelenen yapı, onun tarafından Karpos Papylos Martyrion'unun altyapısı olarak nitelendirilmiş, 475. yüzyıllara tarihlendirilmiştir. Ancak bu martyrlerin mezarlarına dair herhangi bir arkeolojik kanıt mevcut olmadığı gibi, Aziz Menas'tan önce burada bulunan Aziz Polykarpos Kilisesi'nin Karpos Papylos Martyrion'u olduğu da şüpheyle yaklaşılması gereken bir öneridir. Çünkü üst yapı ile ilgili elimizde Ortaçağ hacılarının yazıları ve gezginlerin günlükleri dışında bilgi yoktur. Bu yapı, kubbeli dairesel bir ana mekan ve bu mekanın etrafını dolaşan bir çevre koridoru, bir apsis, bir bema ve bema yan odasından meydana gelmektedir. Berna bölümündeki bir kısmı yıkılmış beşik tonozun yerine daha geç dönemde bir aynalı tonoz yapılmış, bu bölümdeki kemer de kapsamlı bir tamir görmüştür. Bema yan odası olarak adlandırılan mekanda, 10 .-11.-12. yüzyıllara tarihlendirilebilen fresk ve yazıt kalıntıları bulunmaktadır. Yapım tekniği ve malzeme bağlamında da araştırmacılar tarafından 4 .-5. yüzyıllara tarihlendirilebilen yapının, İstanbul'daki diğer 5. yüzyıl yapılarının yapım tekniği ve malzemeleriyle karşılaştırıldığında, 5. yüzyıla tarihlenmesi mümkün görünmektedir. Yapı, mimari özellikleri bakımından erken Hıristiyanlık dönemi martyrionları ile benzerlik göstermektedir. Erken Hıristiyanlık döneminde, mezarlıklarda türeyen martyrion ritüeli, zaman içinde gelişmiş, Konstantinos döneminde asıl şeklini almıştır. Batıda ve doğuda martyrion yapılarının gelişimi farklı olmakla birlikte, Kutsal Topraklar'da ortaya çıkan bağımsız dairesel planlı martyrion tipi, doğuda çoğunlukta olmak üzere imparatorluğun birçok bölgesinde görülmüştür. Bu yapı türünün kökeni, Roma imparatorluk yapıları ve pagan mozoleleriyle bağlantılandırılabilir. Karpos Papylos Martyrion'unun Kudüs'teki Yeniden Diriliş Kilisesi'nin bir kopyası olduğuna dair Patria metinlerindeki bilgiler, altyapının plan şemasının üstte de devam edeceğini düşünen Schneider'i, yapıya kimliğini verirken bu sonuca götürmüştür. Schneider, bu veriler ışığında restitüsyonunu yaptığı üst yapıda Kudüs'teki gibi bir rotonda ve kubbe öngörmüştür. Ancak, üst yapı ile alt yapı arasında görsel bir ilişki bulunmamaktadır. Çünkü alt yapının da bir kubbesi vardır. Yapının önemli mimari öğeleri olan çevre koridoru ve bema yan odası, tarihsel gelişim ve yapılardaki kullanımları anlamında incelendiğinde, yapının kullanımına dair ipuçları vermektedirler. Öte yandan, yapı içindeki gerçekleştirilmiş tamir faaliyetlerinin de, tarihsel bir bağlama oturtulması ile, yapının kullanımına dair iki aşamalı bir öneri geliştirilebilir. İstanbul'un neredeyse tamamı ayakta kalabilmiş tek 5. yüzyıl yapısı, içinde bulunduğu kötü şartlardan arındırılarak koruma altına alınmalıdır. xı
Tiyatronun gelişimi; Seyirci oyuncu ilişkileri bağlamında mimari mekana etkisi

Tiyatronun tarih boyunca gelişiminde ve şekillenmesinde, seyirci-oyuncu ilişkisi etkili olmuştur. Seyirci-oyuncu ilişkisinin tiyatroda mekan tasarımına olan etkisi incelenerek, çağdaş tiyatronun gereksinim duyduğu tiyatro yapısı nasıl olmalıdır sorusuna cevap aramak amacıyla hazırlanan bu tez çalışmasının ilk bölümünde, tezin amacı ve kapsamı tanımlanmıştır. Tezin ikinci bölümünde tiyatro yapılarının gelişimi incelenmiştir. Tiyatro yapılan, tarihsel süreç boyunca çeşitli ihtiyaçlara göre şekillenmiştir. Tiyatro yapılan, Yunan tiyatro yapılarından başlanarak, günümüz modern tiyatro yapılarına kadar olan süreçte ele alınmıştır. Sahne bileşenlerinin tanımlarıyla başlayan üçüncü bölümde sahne çeşitlerinin tanımı yapılmıştır. Seyirci oyuncu ilişkisine, tiyatro sanatına ve zamanının teknolojik, ekonomik ve sosyal yapışma göre değişiklikler gösteren sahne çeşitleri ele alınmıştır. Dördüncü bölümde gelişen tiyatronun seyirci-oyuncu ilişkisi bağlamında mekana etkisi ele alınmıştır. Tiyatroda seyirci-oyuncu ilişkisi, tiyatronun başlangıcı olarak kabul edilen ilkel tiyatrodan başlanarak, çeşitli tiyatro türlerinin yaklaşımları doğrultusunda incelenmiştir. Seyirci-oyuncu ilişkisine etken olarak belirlenen dekorun, sahnelenen oyun türünün, sahneleyen yönetmenin yaklaşımının ve ışığın mekana etkisine değinilmiştir. Tezin beşinci bölümünde, seyirci oyuncu ilişkisi ve bu ilişkiyi etkileyen faktörler üzerinde durulmuş, seyirci - oyuncu ve sahne arasındaki ilişki şematik olarak ifade edilmiştir. Seyirci oyuncu ve sahne olarak üç ana başlık altında toplanabilecek etkenlerin her biri tek tek ele alınarak bağımlı ve bağımsız etkenlerin seyirci oyuncu ilişkisine ve mekana etkisi üzerinde durulmuştur. Sonuçlar bölümünde, tezin tarih boyunca gelişimindeki seyirci oyuncu ilişkisinin etkisi üzerinde durulmuştur. Bir tiyatro mimarının tasarımında seyirci oyuncu ilişkisini tasarıma etken olarak ele alması gerektiği düşüncesiyle tez çalışması sonuçlandırılmıştır.