Üretken sistemlerde mimari bağlamın hesaplanabilirliği

Mimarlık pratiklerinde ve eğitiminde varlığı yadsınamaz bir gerçek olan bilgisayar teknolojileri, tasarım sürecinin birçok alanında varlık göstermeye başlamıştır. Bilgisayar teknolojilerinin mimarlık pratiğine dahil olmasıyla ürün, araç, ortam gibi değişikliklerin yanında bu teknolojilerin tasarım sürecine etkisi de gündeme gelmektedir. Bilgisayarın tasarım alanında kullanılmasının erken dönemlerinde genellikle temsil aracı olarak kullanılan bilgisayar teknolojileri günümüzde üretmek, tartışmak ve farklı formları araştırmak için bir araç olarak kullanılmakta ve öyle nitelendirilmektedir. Tasarım araçları ve tasarım bilgisi olarak bağlam, tasarım sürecinde önemli konumlara sahiptir. Bu konuların teknoloji ile değişmekte olan tasarım sürecindeki durumları ve aralarındaki ilişki bu tezin araştırma konusunu oluşturmaktadır. Hesaplamalı tasarım araçlarının algoritmik, hesaplamalı becerileri bu araçları sadece tasarlananın işlendiği bir çizim programından ayırıp biçim araştırabilen ve üretebilen bir yapıya büründürmüştür. Bu beceriler hesaplamalı tasarım araçlarının tasarım süreci içerisinde yaratıcı sürece dahil olabilecek bir yapı kazanmasını sağlamıştır. Bu programlama biçimleri literatürde üretken sistemler olarak sınıflandırılmıştır. Tasarım sürecinde veri, yani tasarım için kullanılan bilgi, sonuç ürünün şekillenmesindeki en etkili faktörlerdendir. Çeşitli bilgilerden oluşan tasarım verileri, tasarımın yapılacağı konuma ve çevresine dair önemli bilgiler içerebilmektedir. Üretilen tasarımın içerdiği bağlam ise tasarımda kullanılan veriye bağlıdır. İklim, sosyal yapı ve yapılı çevre gibi birçok faktör hem sürecin en başındaki veri olarak kullanılır hem de sonuç ürün olan mimarlığın çevresi ile kurduğu bağlamı ifade eder. Bağlam, mimarlık tarihi sürecinde 1950'li yıllarda tarışılmaya başlanmıştır. Modernizm ve Uluslararası akıma tepki olarak doğan bağlam tartışması, bu akımların getirdiği yersizliği ve yapıların çevrelerinden kopuk olmasını eleştirmiştir. Başlangıçta genellikle yapılı çevre ile kurulan ilişki olarak yorumlanan mimari bağlam 1970'lerde kentsel bileşenlerin bağlamı, 1990'larda sadece fiziksel çevrenin değil algıladığımız her şeyin bağlamı olarak nitelendirilmiştir. Bağlamın konusunun mimarlık ortamında zaman, mekan, araç ve kullanıcı gibi birçok faktörün etkisiyle yeni tanımlar ve yönelimler kazanmaya müsait olduğu bağlam tartışmalarının dönüşümünden anlaşılabilecektir. Mimari tasarım alanında üretken sistemlerin getirdiği değişimin bağlam tartışmasına yapacağı katkılar çalışma kapsamında araştırılmıştır. Üretken sistemlerin ürünlerinin çevreleri ile kurdukları ilişkinin durumu çalışma kapsamında incelenmeye çalışılmıştır. Üretken sistemlerin çalışma ve veriyi kullanma biçimleri teorik olarak ve örnekler üzerinden incelenmiştir. Üretken sistemlerin bağlam kurma becerilerinin ya da potansiyellerinin öncelikle veri kullanma becerilerine göre ölçülmesi hedeflenmiştir. Ancak yapılan çalışma sonrasında anlaşılmıştır ki üretken sistemlerin kurdukları bağlam kullandıkları veri çeşitliliği ile sınırlı değildir. Biçim gramerleri ve Genetik algoritma üretken sistemleri kullandıkları veri çeşitliliği ile kuvvetli bağlamlar kurabilmektedir. Hücresel özdevinim, Lindenmayer sistemler ve Toplu zeka ve çoklu etmenler sistemleri ise çalışma biçimleri ve işleyiş süreçlerinde kendi içlerinde ürettikleri bilgiler ile yeni bağlamlar kurabilme imkanı geliştirmektedir. Üretken sistemlerin çevreden ve kullanıcıdan aldıkları veri haricinde, sistemin çalışma şeklinden gelişen yeni bağlam kurma potansiyellerinin var olması, üretken sistemlere mimari bağlam ilişkisinde önemli katkı sağlamaktadır.