Kütüphane okuma salonlarında aydınlatma ve bir inceleme

Aydınlatmada temel amaç görsel konfor koşullarının sağlanmasıdır. Aydınlatma tekniğinde görsel konfor, görsel algılama için gerekli olan öğelerin özelliklerine bağlı olarak, belli ölçütlerle tanımlanır. Bu ölçütler genel olarak; bakılan alanın tüm ayrıntılarının rahatça görülmesi, yüzey biçimlerinin, iki ve üç boyutlu dokuların doğru algılanabilmesi, renklerin doğru görülebilmesi ve renk ayrımlarının algılanabilmesi, görsel algılamanın rahat bir şekilde uzun süre sürdürülebilmesi olarak sıralanabilir. Ancak, sağlanması gereken görsel konfor koşulları hacmin işlevi, gerçekleştirilen eylem türü, kullanıcı yaşı vb. etkenlere göre değişiklik gösterebilmektedir. Bir mekanda kullanılan aydınlatma tekniği ve yapılan aydınlatma tasarımı kullanıcı performansını doğrudan etkilemektedir. Değişik özellikteki kullanıcılara hizmet eden kütüphane yapıları, kültür ve bilgi merkezi olarak işlevlerini sürdürmekte olup sosyal ve ekonomik gelişmeye yaptığı katkılarla geçmişşten günümüze, bilgi toplumlarının vazgeçilmez bir parçası olmuştur. Kütüphaneler çalışma salonları, idari bölümler, depo vb. değişik işlevli hacimleri barındıran yapılardır. Özellikle üniversitelerin çalışma salonları hem kütüphane yapısının en büyük alanına sahip olan hem de günümüzde genellikle 7/24 açık olarak kullanıcılara hizmet veren mekanlardır. Kütüphanelerde temel olarak okuma, yazma, kitap ödünç alıp verme gibi eylemler yapılmaktadır. Kullanıcıların bu eylemleri verimli gerçekleştirebilmeleri için uygun fizik ortam koşullarının oluşturulması gerekmektedir. Kütüphane yapılarında, mekanın işlevine uygun doğal ve yapay aydınlatma düzenlerinin tasarlanması ile görsel konforun sağlandığı hacimler oluşturularak, kullanıcıların çalışma verimi arttırılabilir. Kütüphanelerde yapay enerjinin bir bölümünün aydınlatma için kullanıldığı düşünüldüğünde, başarılı olarak tanımlanabilecek bir aydınlatma tasarımında etkin enerji kullanımı da göz önünde bulundurulmalıdır. Doğal aydınlatmanın var olduğu mekanlarda, gün ışığından yeterli düzeyde yararlanılıp, gerektiğinde yapay aydınlatma kullanmak, sürdürülebilir ve ekonomik bir tasarım anlayışıdır. Bu bağlamda, kütüphane yapılarında da doğal ışıktan olabildiğince yararlanılmalıdır. Yapılan bu çalışmanın amacı, kütüphane yapılarının çalışma/okuma mekanlarında sağlanması gereken aydınlatma, iyi görme koşulları ve etkin enerji kullanımına ait genel ilkelerin verilmesi, örnek bir yapının mevcut aydınlatma düzenlerinin ilgili ölçütler ve standartlar kapsamında nesnel ve öznel yöntemlerle incelenip, değerlendirilmesi ve öneriler sunulmasıdır. Çalışma 6 bölümden oluşmaktadır. Bölüm 1'de konuya giriş yapılarak, çalışmanın literatür özeti, amacı ve hipotezi sunulmuştur. Bölüm 2'de kütüphane yapıları ile ilgili genel bilgi verilmiş, kütüphanelerin sınıflandırılması ve tarihçesi ele alınmıştır. Bölüm 3'te kütüphanelerde yapılan eylemler kapsamında aydınlatmanın önemi ile görsel konfor koşullarının sağlanmasında gerekli olan aydınlatma ilkeleri verilmiştir. Bölüm 4'te tez kapsamında örnek olarak incelenen Yıldız Teknik Üniversitesi Şehit Prof. Dr. İlhan Varank Kütüphanesi ve kütüphanede seçilen çalışma salonunun mimari özellikleri ve mevcut aydınlatma düzenleri ele alınmıştır. Bölüm 5'te, önceki bölümde verilen aydınlatma ilkeleri doğrultusunda ele alınan kütüphane yapısı/çalışma salonunda yapılan nesnel ve öznel incelemeler ve bu inceleme sonuçlarının değerlendirilmesi sunulmuştur. Bölüm 6'da genel aydınlatma düzenine ilişkin yapay ve bütünleşik aydınlatma önerileri sunulmuştur. Bölüm 7'de yapılan bu çalışma ile ilgili genel değerlendirme ve sonuçlar verilmiştir.