Klasik dönem Osmanlı cami mimarisinin akustik yönden incelenmesine bir örnek

İslam dini mimarisinin en önemli yapı türü camiler olup, tarihi camilerin kullanımlarıdevam ederken, yeni camilerin tasarımları ve yapımları da sürmektedir. Tüm yapılarda olduğu gibi, tarihi ve güncel camilerde de görsel, işitsel, ısısal vb. konfor koşullarının sağlanması önemlidir. Konfor koşullarının sağlanmasında, optimum değerlerin belirlenmiş olması, hem mevcut durum değerlendirmeleri hem de tasarım ölçütleri açısından büyük önem taşır. Dini mekanlardaki akustik ile ilgili olarak yapılan çalışmalar incelendiğinde, bunlarınoldukça büyük bir kısmının hristiyanlık'ın ibadet mekanı olan kiliseler üzerine olduğu görülür. Bu çalışmalar, kiliselerdeki farklı eylemleri ve farklımezhepleri kapsayan oldukça geniş bir yelpazeyi içermektedir. Buna karşınMüslümanların ibadet mekanları olan camilerdeki mimari akustik çalışmaları daha yeni tarihli ve sınırlı sayıdadır. Bunun doğal sonucu olarak da camilerin akustik tasarımında gözönüne alınması gereken özgün kriterler belirlenmemiştir. Camilerle ilgili çalışmalarda ağırlıklı olarak kiliseler için yapılmış bulunan çalışmalar ve kullanılan parametreler referans alınmaktadır. Oysa bilindiği gibi kiliselerdeki ses kaynakları ve türleri ile camilerdekiler arasında, hacmin akustik değerlendirmesini doğrudan etkileyecek önemli ayrımlar vardır. Camilerdeki akustik konfor kriterleri ile ilgili en önemli çalışma bir Avrupa Birliği Araştırma Projesi olan ve YTÜ Yapı Fiziği Bilim Dalı'nın önderliğinde yürütülenCAHRISMA Projesidir. Bu projede Sinan Camileri incelenmiş ve camiler için optimum iyansışım süresi değerleri önerilmiş olması bu alanda çok önemli bir gelişme olsa da, çalışma yalnızca üç camiye dayalı olarak gerçekleştirildiğinden, öneri değerlerintutarlılığının farklı örnekler üzerinde irdelenmesi önemlidir. Öte yandan ülkemizdeki mimari miras niteliği taşıyan camiler yanında yeni tasarlanan ve inşa edilen çok sayıda camiyi ve bu camilerdeki yanlış ve bilimsel olmayan seslendirme uygulamalarının çokluğu, bu tür çalışmaları daha önemli ve acil kılmaktadır. Tüm bu değerlendirmelerden hareketle bu tezin amacı, Klasik Dönem Osmanlı cami mimarisinin akustik yönden incelenmesi ve seçilecek tipik bir caminin öznel ve nesnel akustik değerlendirilmesinin yapılması ile bu alandaki çalışmalara katkıda bulunmak olarak belirlenmiştir. Bu tez kapsamında, öncelikle Osmanlı mimarisinde klasik dönem kavramı irdelenmiş ve ardından mimarlığın farklı disiplinlerine sahip bilim insanlarınca yapılmış olan, Osmanlıcamisi sınıflandırma çalışmalarından altı tanesi aktarılmıştır. Bu çalışmalardan hareketle, klasik dönem Osmanlı kubbeli camilerinin akustik parametreler açısından sınıflandırılması çalışması yapılmıştır. Yine ölçümler sırasında gerekli olacak çeşitli anahtar niteliğindeki kavramlar açıklanarak, tarihi camilerle ilgili yapılmış bulunanhacim akustiği çalışmalarından örnekler verilmiştir. Bu veriler işığında üzerinde çalışılacak olan klasik dönem Osmanlı Camisi olarak Sultan Ahmet Camii seçilmiştir. Bu camide hacim akustiği ölçümleri gerçekleştirilmiş olup, ayrıca caminin tam dolu olmasıkabülünden hareketle yansışım süresi hesapları yapılmış ve değerler karşılaştırılmıştır. Ayrıca cami iç hacminde farklı zamanlarda gözlemler yapılarak görevlilerlegörüşülmüştür. Sonuç olarak, bu çalışmada elde edilen veriler ışığında bir yandanmimarlara ve restorasyon uzmanlarına cami tasarımları ya da restorasyonlarda yol gösterecek, öte yandan da seslendirme tasarımlarında veri oluşturacak bilimsel sonuçlar sunulmuştur.