Zeynep Kamil Hastanesi restorasyon projesi

İstanbul'un Üsküdar ilçesinde bulunan Zeynep Kamil Hastahanesi (1875-1882); Arakiyeci Hacı Mehmet Mahallesi'nin Nuh Kuyusu Caddesi, Toptaşı Caddesi ve Salı Sokağı ile sınırlandırılmış üçgen biçimli bir adasının, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın (1769-1849) en küçük kızı Prenses Zeynep Hanım (1825-1884) ile eşi Sadrazam Yusuf Kamil Paşa (1808-1876) tarafından satın alınmış 6250 m2'lik bir bölümü üzerinde inşa edilmiştir. Yapı günümüzde, güneydoğusunda yer alan Çocuk Enfeksiyon ve Ortopedi Kliniği (1955-1958); röntgen ve ameliyathane bölümleriyle Kadın Hastalıkları Pavyonu'nu da kapsayan, güneybatısındaki Merkez Bina (1953-1958); Doğum- Acil Servisi ve Sağlık Meslek Lisesi'nden (1958-1961) meydana gelen Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastahanesi kompleksinin bir bileşenidir. Bu, bodrum kat artı iki katlı yapı, banileri Zeynep Hanım ve Yusuf Kamil Paşa'nın türbelerinin de yer aldığı geniş bir bahçeye açılmaktadır. Büyük bir iç avluyu çevrelemekte olan bina, 'U' biçimindeki planimetrisiyle tanımlıdır ve yığma yapım sisteminde, kagir olarak inşa edilmiştir. Plan şeması ve cephe düzeni bakımından simetrik bir yapı sergilemekle birlikte yapının döneminin mimari karakterini yansıttığını söylemek mümkündür. 19. yüzyılın son çeyreğine tarihlenen Zeynep Kamil Hastahanesi öncelikle, Anadolu yakasında ikamet eden hastaların bakım ve tedavilerinin gerçekleştirilmesi amacıyla inşa edilmiş bir sağlık kurumudur. 100 yataklı bir kadın hastahanesi olarak tasarlanan ve projesi Bernasconi ve Duca adlı iki mimara hazırlatılan yapının temelleri 24 Haziran 1875 tarihinde atılmış, hastahane 3 Mart 1882 tarihinde hizmet vermeye başlamıştır. Zeynep Kamil Hastahanesi, kuruluş yöntemi bakımından Haseki Eğitim ve Araştırma Hastahanesi ve Bezm-i Alem Valide Sultan Vakıf Gureba Hastahanesi ile büyük benzerlik gösterir. Bu kurumların her biri, 18. ve 19. yüzyılların yardımsever, ileri görüşlü ve varlıklı kadınlarının girişimleriyle kurulmuştur. Yakın zamana kadar düzenli bir vakfiyesinin olmadığı düşünülen kurum, Dr. Cemil Paşa zamanında modernize edilip dönemin kamu binaları arasında bir ilk olduğu üzere kalorifer tesisatına kavuşmuştur. Bir süre Haydarpaşa Askeri Hastahanesi'nin kullanımına tahsis edilen, ardından Tıp Fakültesi'nin ücretli, ruh ve sinir hastalıkları/nöroloji kliniği olarak kullanılan bina, daha sonraları sırasıyla; Toptaşı Bimarhanesi'ne bağlı 'Emraz-ı Akliye ve Asabiye Hastahanesi' (1920) ve 'Ebe ve Hemşire Okulu' (1932) olarak hizmet vermiştir. XV1933 yılında belediyeye devredilerek dahiliye ve hariciye servislerinden oluşan 40 yataklı bir hastahaneye, Haziran 1935'ten itibaren ise doğumevine dönüştürülmüştür. Daha sonra bir yıl kadar, dahiliye ve hariciye hastalarını da kabul eden Zeynep Kamil Hastahanesi, Haydarpaşa Numune Hastahanesi'nin hizmete girmesinin ardından (1936), sadece doğum, çocuk ve kadın hastalıklarıyla ilişkili vakaların kabul edildiği bir kurum olarak işlevini sürdürmüştür. Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastahanesi günümüzde de aynı işlevlerin yürürlükte olduğu tam teşekküllü bir sağlık kurumudur. İlk özel/vakıf hastahanesi olarak bilinen Zeynep Kamil Hastahanesi, günümüzde Merkez Bina ve Çocuk Polikliniği'ne zemin kat düzleminde, ana koridorunun iki ayrı ucundan birer koridorla eklemlenmiştir. Hastahanenin zemin katında Bilgi İşlem ve İdari Birimler'in yanı sıra Diş Polikliniği, Patoloji ve Sitoloji Laboratuarları; birinci katında ise Döner Sermaye Saymanlığı ve Aile Planlama bölümleri yer almaktadır. Bu tez çalışması öncelikle; yukarıda adı geçen, farklı işlevlerdeki pek çok birimi ağırladığı üzere bugün halen daha çok yoğun bir kullanıma sahip olduğu tespit edilen hastahane binası için rasyonel düzenleme önerileri getirmeyi amaç edinmektedir. Artan mekan gereksinimi dolayısıyla, plan semasıyla örtüşmeyen niteliksiz eklerle genişletilen; Merkez Bina ve Çocuk Polikliniği'ne mimari ve strüktürel kaygılardan tümüyle muaf, iptidai koridorlarla eklemlendirilmeye çalışılsa da plan ve cephe karakterini büyük Ölçüde koruyabilmiş olan bu 19. yüzyıl yapısının özgün niteliklerinin araştırılması ve geleceğe taşınmasına yönelik bilimsel çözüm önerileri geliştirilmesi tez çalışmasının amaç ve içeriğini oluşturmaktadır. ı