Cafer Paşa Medresesi'nin restorasyon projesi

İstanbul'un ilk yerleşmelerinden birisinin Halic'in Eyüp sırtlan içinde kalan yukarı ucu olduğu belirtilir. Efsaneye göre Haliç, eski adı 'Hnsokeras'ı, İo'nun kızı Keroessa'dan almıştır. Bu bölgede M. ö. 2. yüzyıla ait olduğu belirtilen buluntulara rastlanmıştır. Tarihi açıdan önemli olan bu semtte yer alan Cafer Paşa Medresesinin restorasyonunu konu alan çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Osmanlı döneminde medrese mimarisinin gelişimi incelenmiştir. İkinci bölümde semtin tarih içindeki gelişimi ve bugünkü durumu araştmlmıştır. Semtin kuruluşu İstanbul'un fethine kadar inmektedir. Ü. Mehmed'in, fetihten hemen sonra, islam dünyasının önemli kişisi Halid Bin Zeyd Eyyub El-Ensari'nin mezarı olduğu rivayet edilen yere onun türbesini ve yanma cami yaptırması ile semt dini ve sembolik bir anlam kazanmıştır. Yüzyılda Haliç sahillerinde ve Eyüp'te önemli imar hareketleri olmuştur. Özellikle I. Süleyman döneminde, Eyüp'e cami, mescit, medrese, sıbyan mektebi, çeşme, sebil, hamam, imaret, türbe gibi dini, kültürel, sosyal, ticari yapılar inşa edilmiştir, sahiller saray ve yalılar ile dolmaya başlamıştır. Mimari yapı, malzeme ve süslemelere yansıyan üslubu ile Osmanlı Klasik Döneminin en güzel örneklerinin sergilendiği bu yapılar, burada gelişen kültürel ve sosyal ortamın da bir göstergesi olmuştur. Bayezid zamanında (1481-1512) nüfusun yaklaşık yüzde onu Haliç kıyılan ve özellikle Eyüp ve Balat'a yerleşmiştir. I. Süleyman döneminin sonlarında nüfus 500 000'e yaklaşmış bunun yüzde 30-40 oranında bir kısmı sur dışına yerleşmiştir. En yoğun sur dışı yerleşmesi ise Galata dışında Eyüp ve Kasımpaşa olmuştur. Üçüncü bölümde külliyenin mimari biçimlenişi incelenmiştir. Cafer Paşa Külliyesi 16. yüzyıl küçük külliye mimarisine bir örnektir. Medrese ve türbeden oluşur. Medrese bileşenleri 10 hücre, bir dershane ve hehadır. Hücreler U oluşturacak şekilde yerleştirilmişlerdir. Dershane avlunun güneyinde yer alan hücre dizisinin sonundadır. 1970 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafindan restore edilmiştir. Dershane Kuran kursu olarak kullanılmaktadır. Hücreler bakımsız kalmış bir bölümü odunlık olarak kullanılmış bir bölümü ise boştur. Hücrelerin önünde ahşap revak olduğu düşünülmektedir. Medresenin bütünlüğünün sağlanabilmesi için restorasyon önerisinde revağm inşası öngörülmektedir. Amaç, yapının rölövesinin çıkartılması ve restitüsyonunun yapılması, belgelenmesinin yanında, onarım ilkeleri de belirlenerek işlevlendirme ve günümüz koşullarında kullanılabilir hale getirilmesini sağlamaktır. Cafer Paşa Türbesi, dikdörtgen plana sahiptir. Çatısı tamamen yıkılmıştır. Günümüzde son derece harap halde olan türbenin hemen arkasında medrese binası onarım görmüş olmasına rağmen türbeyle ilgili bir çalışma yapılmamıştır. Türbe yağmur, kar, rüzgar gibi etkilere tamamen açıktır ve özellikle son yıllarda daha hızlı bir bozulma sürecinin yaşandığı gözlenmektedir. Cephe taşlan düşmeye başlamıştır; bazı yerlerde yıkılmalar meydana gelmiştir. içi 1997 yılına kadar toprak ve birçok yabancı madde ile dolu olan Türbe bu tarihte Kültür Bakanlığı ve Eyüp Belediyesi tarafından yaptırılan çalışma ile temizlenmiş ve içinde bulunan mezarlar tespit edilip belgelenmiştir. Yapıda meydana gelen bozulmalar dördüncü bölümde yer almaktadır. Beşinci bölümde, Küçük külliye örneklerinden olan külliye, aynı dönem yapılarıyla karşılaştınlmıştır. Altıncı bölümde ise yapının restorasyonunda uygulanacak teknikler incelenmiştir. Bunlar : 1. Temizlik. 2. Sağlamlaştırma. 3. Bütünleme. 4. Yenileme. 5. Yeniden yapım. vı