Denetimli serbestlik tedbiri ile tedavi kararı verilenlerde madde kullanım özellikleri ı. eksen ve ıı. eksen tanılarının araştırılması

AMAÇ: Çalışmanın birinci amacı; denetimli serbestlik tedbiri tedavi kararıverilenlerde madde kullanım özelliklerinin, I. Eksen ve II. Eksen tanıları ile tedavi motivasyonunun tedaviye gönüllü başvuranlarla karşılaştırılmasıdır. İkinci amacı ise denetimli serbestlik bağımlılık tedavisi gören grupta tedavi sonucunu etkileyen faktörlerin incelenmesidir. YÖNTEM: Bu çalışma ilk aşamasıyla kesitsel, analitik bir epidemiyolojik çalışma; ikinci aşamasıyla da açık, kontrolsüz bir deneysel çalışma olma özelliğindedir. Örneklem İzmir, Karşıyaka, Ödemiş ve Bergama Denetimli Serbestlik ve YardımŞube Müdürlüklerinden gönderilen Türk Ceza Kanunun'nun 191. maddesi uyarıncahaklarında denetimli serbestlik tedbiri ile tedavi kararı verilen hükümlüler ile Ege Üniversitesi Psikiyatri AD. Bağımlılık Tedavi Birimi'ne kendi isteğiylebaşvuran olgulardan oluşmuştur. İlk aşamada denetimli serbestlik (DS, N=50) ve gönüllü tedavi (GT, N=50) gruplarının sosyodemografik verileri, madde kullanım özellikleri, I. ve II. eksen tanıları ile tedavi motivasyonları karşılaştırılmıştır. İkinci aşamada ise, DS grubunun denetimli serbestlik bağımlılık tedavi programı tedavi yanıtı ve tedavi yanıtına etki eden faktörler incelenmiştir. Zeka geriliği, bilişsel bozukluğu olan, okuma yazma bilmeyen, 18 yaş altı- 65 yaş üstü, ağırduygudurum bozukluğu olan, aktif psikotik bozukluk tanılı olgular dışlanmıştır. İlk aşamada, çalışmayı kabul eden her iki gruptan katılımcılar için olgu rapor formu doldurulmuştur. Takiben SCID-I uygulanmıştır. Madde kullanım bozukluğu tanısınıkarşılayanlar ya da madde kulladığını beyan eden ve dışlama ölçütlerinikarşılamayanlar tedavi başvurusuna göre DS veya GT grubuna alınmıştır. İki hafta arayla yapılan ikinci görüşmede ise gruplara SCID-II ve tedavi motivasyon anketi uygulanmıştır. İkinci aşamada ise DS grubuna altı haftalık DSBPuygulanmıştır. Toksikolojik tetkikler; ilki tedavi öncesi olan; altı haftalık tedavi programı boyunca iki hafta arayla yapılan toplam dört ölçümden oluşmuştur. DS grubunun tedavi yanıtı; tedaviye katılım, tedavi programına uyum ve toksikolojiktestlere göre değerlendirilmiştir. BULGULAR: DS grubunun öğrenim düzeyi GT grubundan anlamlı düşük saptanmıştır (p<0.001). İki grup da ilk tercih maddesi olarak çoğunlukla kannabisi;ancak GT grubunda opiyat ve benzodiyazepinler de önemli oranda ilk terciholmuştur (p<0.001). Birden çok madde kullanımı GT grubunda anlamlı olarak daha fazla saptanmıştır (DS ve GT için; %22 ve %46, p:0.012). TMA alt ölçeklerindenyalnızca dışsal motivasyon puan ortalaması DS grubunda GT grubundan daha yüksek olup (p<0.001); içsel motivasyon, kişiler arası yardım arama ve tedaviye güven GT grubunda DS grubuna göre daha yüksek bulunmuştur (sırasıyla p:0.001, p:0. 002 ve p:0.001). DS ve GT arasında I. Eksende yaşam boyu kannabis (%100 ve%88; p:0.027), opiyat (%4 ve %32; p:0.001), kokain (%12 ve %32; p:0.03), uçucu(% 10 ve %48; p<0.001) ve alkol (%98 ve %80; p:0.011) kullanım bozukluklarınındağılım farkı anlamlı saptanmıştır. Alkol ve madde kullanım bozukluğu dışı I. eksen tanılarından yaşam boyu duygudurum bozuklukları da iki grupta farklıdağılmıştır (DS ve GT için; %60 ve %90; p:0.001). II. Eksen tanıları iki grup arasında farklılık göstermemiştir. Ancak tek tip kişilik bozukluğu daha çok DS(%42) grubunda, birden çok kişilik bozukluğu birlikteliği ise GT grubunda (%38)daha sık saptanmıştır (p<0.001). DS grubunda en sık kişilik bozukluğu antisosyal(%38), GT grubunda ise sınırda kişilik bozukluğu (%54) olmuştur. DS grubundatedavisi olumsuz sonuçlananlarda ek uçucu kullanımı (p:0.045), psikososyal sorunlar(p:0. 013 ve p:0.028) ve önceki tedavi öyküsü varlığı (p:0.017) olumlusonuçlananlardan anlamlı daha sık saptanmıştır. Kişiler arası yardım arama puanları yüksek ve ilk idrar toksikolojisi pozitif saptanan olgularda anlamlı sıklıkta tedaviolumsuz sonuçlanmıştır (sırasıyla p:0. 012 ve p:0.036). Yaşam boyu duygudurum bozukluğu olanlarda (p:0.033), birden fazla kişilik bozukluğu olanlarda (p:0.025)veya duygudurum bozukluğu ektanılı kişilik bozukluğu olanlarda (p:0.007) tedavisıklıkla olumsuz sonuçlanmıştır. Tedaviyi tamamlayanlarda tüm TMA alt ölçeklerinde artış olmuş; kişiler arası yardım arama ve dışsal motivasyondaki artış anlamlı değerlendirilmiştir (sırasıyla p:0. 012 ve p:0.039). TARTIŞMA: Literatürle uyumlu olarak her iki grup da erken erişkinlik dönemindeolup, grupların madde kullanım özellikleri ile I. ve II. eksen tanılarında farklılıklar göze çarpmıştır. Buna göre tedavi öncesinde, GT grubu DS grubuna göre daha ciddi bir profil çizmiştir. DS grubu DSBP'ndan yararlanmıştır. DSBP tedavi yanıtınıöngörmede toksikoloji değerli bir kantitatif yöntemdir. Madde kullanım özellikleri ile psikopatolojinin ağırlığı yanında psikososyal destek yetersizliğinin de tedaviyiolumsuz etkilediği düşünülmektedir. Gelecekteki çalışmalar, tedaviye güvensizliğinaltında yatan nedenlere ışık tutmaya yönelik olmalıdır.