Mimari mekanda yapay aydınlatma ve mağazalar

Dünyada algıladıklarımızın %80'i görsel ise, bunun %100'ü ışığa dayanır. Çünkü görme ve görsel algı, ışık sayesinde meydana gelir. Işık ve görüntü birbirlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. Çevremizdeki her şeyi ışık tanımlar ve var eder. Tarih boyunca insanoğlunun yaşam kaynağı olan ışık, aynı zamanda mimari mekana da hayat verir. Bir mekan, ancak ışık sayesinde var olur ve üç boyut kazanır. Işık, mimari mekanın biçimini etkileyen ve mekana anlam yükleyen bir yapıya sahiptir. Mekanın geometrisi ; ışığın ve onun var olmama durumu olan karanlığın kurguladığı anlamla birleşir ve ortaya bir kompozisyon çıkar. Bu bağlamda aydınlatma, mimari mekanın tasarımında önemli bir kriter olarak karşımıza çıkmaktadır. Mimari mekanın aydınlatılmasında gün ışığı ve yapay ışık olmak üzere iki çeşit ışık kaynağı kullanılmaktadır. Ancak hava karardığında, yani gece olduğunda etkisini tamamen yitiren günışığı; yaşamın çağdaş bir şekilde sürdürülebilmesi yönündeki gereksinimlerimizi karşılamada ve mekanların fonksiyonlarım devam ettirebilmelerinde yeterli değildir. Bu yüzden mimari mekanlarda; istenildiği zaman, yer ve biçimde kullanılabilen yapay ışığa her geçen gün daha fazla yer verilmektedir. Bunun bir getirişi olarak da; söz konusu ışığın mimariye dahil olmasıyla, mekansal anlamda pek çok şey değişmiştir. Hatta bunun da ötesinde bazı mekan tipleri, yapay ışığın sağladığı olanaklar doğrultusunda gelişmişlerdir. Hazırlanan tez çalışmasında da, 'mimari mekanda yapay aydınlatma' konusu 'mağazalar' özelinde bilimsel olarak ele alınmıştır. Çalışma dahilinde; aydınlatmanın temel kriterlerinden yola çıkılarak mağazaların aydınlatma sistemlerinin tasarımı konusunda genel prensipler araştırılmış, mağazalarda yapayIll ışık yönünden en uygun ve yeterli aydınlatma için alınması gereken önlem ve öneriler belirtilmiştir. Verilen bu bilgiler, İzmir - Karşıyaka'da bulunan EGS Park Mavişehir Alışveriş Merkezi'nden seçilen bazı uygulamaların incelenip değerlendirilmesi yoluyla, örneklenerek desteklenmiştir. Özetle bu tez kapsamında; mekanların kullanış amacına ve içindeki eylemlere uygun bir görsel çevrenin yaratılmasının önemi, mağazalar örneğinde açıklanmaya çalışılmıştır. Belirtilen amaca yönelik olarak hazırlanan çalışma, yedi bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; problemin tanımı yapılmış, çalışmanın amacı ve yöntemi belirtilmiştir. ikinci bölümde; ışık ve görme olayına değinilmiş, insan gözünün ve görsel algılamanın konuya ilişkin özellikleri anlatılmıştır. Üçüncü bölümde; mimari mekanın tanımı yapılmış ve mekanın algılanmasında ışığın sahip olduğu önem vurgulanmıştır. Işığın görmeyi sağlamasının yanı sıra, anlamsal ve psikolojik boyutundan da bahsedilmiştir. Bu bölümde ayrıca, doğal ve yapay ışığın bir mekanın aydınlatılasındaki özellikleri, karşılaştırmalı olarak kısaca anlatılmıştır. Dördüncü bölümde; çalışmanın temelini oluşturan 'yapay aydınlatma' konusu ele alınmıştır. Öncelikle yapay aydınlatmaya ilişkin kısa bir tarihçe ile konunun önemi belirtilmiştir. Bunu takiben, aydınlatma tekniğine ait kimi terimler tanımlanmış, günümüzde kullanılan ışık kaynaklan ve aydınlatma aygıtları hakkında temel bilgiler verilmiştir. Daha sonra aydınlatma tasarımı ve projesi ile tasarımı etkileyen faktörler olan aydınlık düzeyi ve dağılımı, ışıklılık dağılımı, ışığın doğrultusu ve yönü ile ışığın rengi konularına değinilmiştir. Bunların yanı sıra, yapay aydınlatmanın zannedildiğinin aksine; ekonomik açıdan büyük kayıplara sebep olmadığı, ancak buna sebep olanın bilgi eksikliği olduğu ve söz konusu aydınlatmanın doğru uygulandığı takdirde büyük kazançlar getireceği vurgulanmıştır. Bu nedenle enerji kaybına sebep olan durumlar ve tasarruf yolları kısaca anlatılmıştır. Bu bölümde aslında çok önemli ve güncel bir sorun olan ve yapay aydınlatmanın yanlışIV uygulanmasından kaynaklanan ışık kirliliğine de yer verilmiştir. Burada da ışık kirliliğinin kaynaklan ve bu durumu önleyerek enerji tasarrufu sağlayacak bir takım mimari çözümler sunulmuştur. Beşinci bölümde; bir önceki bölümde ele alınan yapay aydınlatma konusu bu kez 'mağaza' özelinde incelenmiştir. Mağazaların aydınlatürnasındaki amaçlar, günümüzde uygulanan bir takım aydınlatma sistemleri ve mağaza profilinin aydınlatma tasarımına etkileri konu edilmiştir. Bunun dışında bir önceki bölümde anlatılan aydınlatma tasarımını etkileyen faktörler, burada mağaza aydınlatmasına ilişkin olarak yemden ele alınmıştır. Bu bölümde son olarak mağaza aydınlatmasında ısı birikimi, renk solması gibi istenmeyen durumların önlenmesi adına genel bilgiler verilmiştir. Altıncı bölümde; EGS Park Mavişehir Alışveriş Merkezi'nde bulunan ve ürün türüne göre seçilen mağazalarda yapılan gözlemler ilgili çizim ve fotoğraflarla desteklenerek sunulmuş, bu mağazaların aydınlatma sistemleri incelenmiştir. Önceki bölümlerde verilen bilgilerin ışığında; ele alınan her bir mağaza için uygulanan aydınlatma sistemi açısından birer değerlendirme yapılmıştır. Sonuç bölümü olan yedinci bölümde ise; bu tez çalışması ile elde edilen sonuçlar belirtilmiştir. Burada aydınlatma tasarımının mekanın tasarlandığı gibi algılanmasının sağlanması için, mimari tasarım evresinin ayrılmaz bir parçası olması gerektiği vurgulanmıştır.