Yeni nesil öğrenme mekanları için kavramsal bir değerlendirme

Günümüz eğitim modellerinde 'öğretmek' ten 'öğrenme' ye evrilen anlayış ve öğrenen-odaklı yaklaşımlar, eğitim yapılarının öğrenme mekanları olarak daha geniş bir kapsamda ele alınmasını gerektirmiştir. Bu kapsam doğrultusunda, bugün disiplinler arası yaklaşımlarla beslenen pek çok kurumsal ve akademik araştırmanın konusu geleceğin öğrenme mekanlarının nasıl şekillenebileceği sorusu üzerinden ilerlemektedir. Aynı soruyu temel alarak yola çıkan tez çalışması, öncelikle öğrenmenin neliği ve mekansallığı üzerine eğilmiş, günümüz dünyasında öğrenen bireyden ve öğrenme mekanlarından beklentileri anlamaya çalışmıştır. Öğrenme mekanlarının kullanıcılarının pratiklerinden, ihtiyaç ve arzularından doğması beklenen tasarımlarının önceden belirlenmiş kalıplar üzerinden şekillenme tehlikesinin, kullanıcının mekansal okur-yazarlığına ve tasarım alanına getirebileceği sınırlamalar fark edilmiştir. Yeni nesil öğrenme mekanları olarak nitelenen mekanlar için önerilen tasarım yaklaşımlarına eleştirel bir gözle bakılmıştır. Yapı ölçeği ve yapı tipolojilerinden ziyade mekanın ve mekansallığın yerinin sorgulanmasının değerli olduğu düşünülmüştür. Çalışmanın ilk bölümünde bu düşünceyi arka planda tutarak yapılan incelemeler sonucunda; öğrenme mekanlarının dikotomik tanımlar üzerinden nitelenmesi, kullanıcıların pratiklerini önceden varsayan mekansal eşleştirmeler, mekanın pedagojik potansiyelinin belirli kalıplar üzerinden değerlendirilmesi, sıklıkla esneklik kavramı üzerinden yinelenen ancak kullanıcıların mekansal okur-yazarlığına yönelik söylemsel kalan durumlar gibi sorunların ortaya çıkmakta olduğu görülmüştür. Bu açıdan, konuya daha kapsamlı yaklaşan araştırmaların, mekanla kurulan ilişkinin farklı disiplinlerden gelen düşünme araçlarıyla zenginleşeceği düşüncesiyle ele aldıkları kavramlar çalışmanın gündemine girmiştir. Yapılandırmacılık-ötesi modeller olarak da nitelenebilen bu yaklaşımların günümüz mekan teorilerinde de öne çıkan afektif dönüş, ilişkisellik, ağ ve asamblaj gibi kavramlarla ilişki kurması, öğrenme mekanlarının geleceğine dair bir perspektifin özgünlüğünün bu türden bir okumadan doğabileceğini düşündürmüştür. Mekan, mekansal unsurlar ve sosyomateryal çevrenin öğrenme deneyiminde etkin kullanımı için yeni nesil tasarımlar kadar yeni nesil düşünce araçlarını da kullanmak önemlidir. Bu düşünce 'Öğrenen özneyi öğrenme deneyimine çeken bir ortamın ortaya çıkışı temsili ve logosentrik olmaktan öteye giden daha bütüncül bir anlayışla nasıl kavranabilir?', 'Bu kavrayışta mimarlık disiplininin mekan kurucu unsurları ve mekan üretim süreçleri nerede durur?' sorularına yöneltmiştir. Bu amaçla kuramsal çerçeve, yeni materyalist düşünceler ve afektif dönüş gibi güncel söylemler üzerinden, Deleuze ve Guattari'nin asamblaj teorisine ilerlemiş, ilişkili yan kavramlar ile desteklenerek mekansal bir analiz modu geliştirilmeye çalışılmıştır. Kuramsal kısımda ele alınan kavramları görünür kılacağı öngörülen mekansal üretimler üzerinden, alternatif bir tasarım süreci ve üretim alanı olarak afektif asamblajların ortaya çıkışı tartışılmıştır. Mimarlık hem süreci hem de sonuç ürünü ile arzu ve ihtiyaçları ve onların cismani yönlerini bir bütün içerisinde toplayan olma özelliği taşır. Bu nedenle, insan ve insan olmayanı afektif asamblajların içerisinde toplayabilen bir analiz modunun öğrenmeyi yapılandırmacı paradigmaların da ötesine taşıyabileceği düşünülmüştür. Öğrenen bireyin deneyim ortamına çekilişinde farklı bir mekansallığa duyulan ihtiyacın da mekansal ve materyal ortamla kurulan afektif ilişkiyle karşılanma olasılığı tartışılmıştır. Sonuç olarak bu tez çalışması, üzerine eğildiği kavramların doğasına paralel şekilde, bir model önermek yerine bir düşünceler ağı geliştirmeye çalışmış, geleceğin öğrenme mekanlarının tasarımına yön verebilecek alternatif kurguları öngörmeye çalışan bir değerlendirme sunmuştur.