İznik Hisardere köyü geleneksel mimarisinin incelenmesi ve kırsal bağlamda değerlendirilmesi

Hisardere Köyü, Bursa ilinin İznik ilçesine bağlı, bulunduğu bölgenin kırsal doku özelliklerini, halkın sosyo-ekonomik durumunu ve kültürel özelliklerini, bütüncül bir mimari doku ve peyzaj içinde yansıtabilen büyük ölçüde korunmuş yerleşimlerden biridir. Bu özellikleri ile kültürel miras niteliklerini taşıdığı ve bu yerleşmenin gelecek nesillere aktarmak için bütün değerleriyle yaşatma gerekliliği çok açıktır. Hisardere Köyü'nde insan nüfusunun gittikçe azalması ve bununla birlikte kırsal mimari miras ögelerinin bakımsızlığı sorunu, geleneksel yapılara uygulanan niteliksiz müdahaleler, bu yerleşimin yaşatılabilmesi ve geleceğe aktarılabilmesi konusunda endişe duyulmasına sebep olmaktadır. Sahip oldukları doğal ve kültürel yapılarıyla özgün bir karaktere sahip olan kırsal yerleşimler; yöre halkıyla ve bu halkın örf, adet, gelenekleriyle birlikte bütüncül olarak korunması gereken kültürel değerlerdir. Toplumların kendi bilgi ve tecrübeleriyle, kısıtlı imkanlarla şekillendirdikleri kırsal mirasın kaybedilmesi, insanların geçmişşiyle olan bağlarını zayıflatacak ve kültürel çeşitliliği azaltacaktır. Kırsal mimarinin korunması gerekli bir değer olduğu benimsenmiş, özellikle 20. yy ikinci yarısından sonra bu konuda yapılan çalışmalar hız kazanmıştır. Avrupa'da bu konuda birçok yasa ve tavsiyeler çıkarılmış, bu süreç desteklenmiştir. Kırsal koruma süreci ile ilgili günümüze gelindiğinde, tüm bileşenleri ile birlikte, bir bütün olarak yerinde koruma yaklaşımı kabul görmektedir. . Hisardere Köyü'nün yaşatılmasına katkıda bulunmak amacıyla başlanan çalışmada, yerleşim ile ilgili birçok fiziksel ve kuramsal değerlendirmeler yapılmıştır. Fiziksel değerlendirmeler, alan çalışması, tespit ve belgelemeler, ölçüm ve fotoğraflamalar ve mekansal inceleme çalışmaları sonucunda ortaya çıkan veriler doğrultusunda yapılmıştır. Bununla beraber kaynaklar taranmış, yapılan ulusal ve uluslararası akademik çalışmalar incelenmiş, Avrupa ve Türkiye'deki mevcut yasalar ve tüzükler irdelenmiş ve bunlar ışığında kuramsal değerlendirmeler yapılmıştır. Yapılan tüm bu çalışmalar sonucunda, Hisardere Köyü ile ilgili koruma sorunları tespit edilip, bu sorunlara köyün potansiyeli, sosyo-ekonomik durumu, kültürel yapısı ve uluslararası koruma ilkeleri doğrultusunda öneriler sunulmuştur. Birinci bölümde; tez çalışmasının amacı ve bu amaç doğrultusunda, yapılan çalışmaların yöntemi ve kapsamı belirtilmiştir. İkinci bölümde; Kırsal alan ve mimari kavramları üzerinden kırsal miras koruma süreci incelenmiştir. Kırsal mimarinin korunması konusunda yaşanan uluslararası süreç ve Türkiye'de bu sürecin ilerleyişi ile ilgili araştırmalar ve değerlendirmeler yapılmıştır. Bu çalışmalar Hisardere Köyü ile ilgili belirlenecek koruma yaklaşımının temelini oluşturmaktadır. Üçüncü bölümde; Hisardere Köyü coğrafi, sosyo-ekonomik, demografik özellikleri ve tarihsel gelişimi incelenmiştir. Hisardere Köyü ile ilgili yapılan herhangi bir bilimsel veya akademik çalışma bulunmadığından, köyün İznik'e yakın konumu dolayısıyla benzer tarihi süreçlerden geçtiği kabul edilerek, İznik tarihine paralel olarak Hisardere Köyü tarihi anlatılmıştır. Dördüncü bölümde; Hisardere Köyü'nün geleneksel mimarisi, yerleşim ve yapı ölçeğinde detaylı olarak irdelenmiştir. Yerleşim genelinde analiz çalışmaları yapılmış, yerleşimde yer alan yapıların plan, cephe, yapım sistemi ve malzeme özellikleri incelenerek çözümleme yapılmıştır. Beşinci bölümde; Yerleşimin mimari dokusunda gözlemlenen çevresel ve yapısall bozulmalar, nedenleri ve türleriyle birlikte incelenmiştir. Altıncı bölümde; Hisardere Köyü'nün kırsal mimari değerlerinin korunmasıyla ilgili karşılaşılan sorunlara değinilmiştir. Tespit edilen koruma sorunları ve ulusal ve uluslararası tüzük ve yasalar doğrultusunda Hisardere Köyü'nün varlığını bozulmadan sürdürebilmesi ve köyün önemli sorunlarından olan göç sorununu çözebilmek için yasal-yönetsel, kültürel-eğitimsel, sosyo-ekonomik öneriler getirilmiştir. Çevresel ve yapı ölçeğinde hazırlanan öneriler doğrultusunda, tezin tümüne yönelik sonuç ve değerlendirme yapılmıştır.