İslami yıldız geometrik örüntülerin biçim grameri yöntemleri ile kurallı üretimi

1970'lerde Stiny ve Gibs'in biçim üretim metodu olarak kullandıkları biçim grameri ve kural setleri ile yeni biçim türetimlerini yaratmışlardır. Kurallı üretim yöntemleri daha sonraları birçok disiplinle birlikte tasarım dahilinde de kullanılmıştır. Çalışmanın konusu olan İslami geometrik örüntüler biçim grameri disiplini yardımıyla kurallı üretimleri yaratılmaya çalışılmıştır. Bugüne kadar birçok kişi tarafından İslami geometrik örüntüler farklı kurallarla çizilmeye çalışılmıştır. Çalışmada on, altı, sekiz ve on iki kollu düzgün İslami rozet ve yıldız örüntülerin biçimsel ve çizim özellikleri incelendikten sonra formülize edilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte kol sayısı ve açısal ilişkilerden doğan birim üçgenin rozet veya yıldızların çizilmesinde kullanılmasıyla kurallar seti ortaya çıkarılmıştır. Birinci bölümde çalışmanın amaç, kapsam ve yöntemi üzerinden yapılacak çalışma ve hedefler açıklandıktan sonra ikinci bölümde İslam sanatı konusu üzerinden tarihsel gelişimi, geometrik örüntülerin ve süsleme olan arabeskin bulunduğu mimari eserlerden dönem bazında bahsedilerek tarihten örnekler tanıtılmaya çalışılmıştır. Erken İslam dönemi ve Emeviler, Abbasiler ve Anadolu Selçuklu ve Osmanlı devletleri dönemi mimari süsleme örnekleri üzerinden örüntülerin biçimsel özellikleri anlatılmaya çalışılmıştır. Diğer tasarım disiplinleri bazında mimari haricinde seramik, çini, halıcılık dokuma, ve kaligrafi gibi belli başlı alanlarda görülen geometrik biçimlerden de örnekler gösterilmiştir. Bu yolla İslam sanatı üzerinden süsleme sanatı olan arabeskin özellikleri de anlaşılmaya çalışılmıştır. Bir sonraki bölümde dil ve onun kurallı kümesi olan gramerin tanımı yapıldıktan sonra biçim gramerinin tanımı ve kullanıldığı farklı disiplinlerde örneklere yer verilmiştir. Biçim gramerinin İslami geometrik şekiller üzerinde uygulandığı Kaplan, Salesin, Lee, Abas ve Salman'ın yarattıkları üretimlerden örnekler verildikten sonra simetri ve simetri gruplarından doğrusal türeyen yedi friz grubu ve x ve y aksında türeyen on yedi duvar kağıdı grubu açıklanmıştır. Şablon yaratımı olarak İslami örüntüler incelenmiş ve Ostromoukhov, Schattscheider ve Kaplan'ın çizimleriyle örneklendirilmiştir. Dördüncü bölümde yıldız kollu rozetlerin biçim grameri kuralıyla yeni bir üretim biçimi yaratılmaya çalışılmıştır. Kol sayısına bağlı olarak çizilen birim üçgen yıldız ve rozetlerin yaratımında açısal ilişki kurmaktadır. Rozet motif iki ayrı parça olarak merkezdeki yıldız ve çevresindeki halka olarak düşünülüp çizilmektedir. Daha sonraki aşamada kolları düzgün olmayan ve farklı açılara sahip rozet ve yıldızların üretimi kural setleriyle gösterilmiştir. Sonuç olarak bu bölümde yaratılan yeni formlarda motifler kol sayısı ve açısal farklılıklar ile yaratılabilmiştir. Üretilmiş olan rozet ve yıldız motiflerin bir araya getirilerek yaratılması amaçlanmıştır. Tasarım mantığı eskiden referans alarak modern araçlarla yeni olanı yaratmaktır. Daha sonraki aşama bu simetri gruplarını kullanarak kendi şablonlarımı yaratmak olmuştur. Bu şablonların yaratımından sonraki adım içlerinin çeşitli rozet veya yıldız motiflerle doldurulması olmuştur. Farklı açılarla düzenlenebilen motifler şablona işlenebilir. Son olarak da yaratılan örüntülerin çizgi kalınlıkları, kesişim noktalarındaki boşluklar ve renklendirilmeleri ile örüntüye farklı anlam ve algı katılması amaçlanmıştır. Son bölüm olan sonuç bölümünde çalışmanın genel bir değerlendirilmesi yapılarak, ileride üretilmesi olası olabilecek bir programın nasıl olabileceğine dair bilgiler verilerek çalışma sonlandırılmıştır.