Diyalog tabanlı yarışmalara yeni bir model önerisi

Tarihi Milattan öncesine dayanan mimari proje yarışmaları zaman içinde evrimleşerek bugünkü haline ulaşmıştır. Tarihte önemli ve anıtsal yapıların elde edilmesinde kullanılan yöntem günümüzde özellikle Avrupa'da her türlü kamusal yapının üretilmesi için bir araç haline gelmiş olsa da Türkiye'de devlet üzerinde ikna sürecini tamamlayabilmiş değildir. Yarışmalarla Cumhuriyetin ilanıyla tanışan Türkiye daha oluşmamış bir özel sektör nedeniyle yarışma kurallarını sadece devlet yapıları üzerinden tanımlayabilmiştir. Bu durumun yıllar boyunca değişmeyişi mimari proje yarışmalarının sayıca yetersiz kalmasına neden olmuştur. Özel sektörün süreci denetleyememe ve sürecin dışında kalma, sürecin uzunluğu, mimara karar verememe gibi nedenlerle yarışma tercih etmemesi asında kabul edilebilir gerekçelerdir. Özellikle mimarların büyük çabaları sonucu başlayan yarışma serüveni yarışma sayısının yetersizliği ve artan mimar sayısı ile bir çıkmaza girmektedir. Yılda ortalama açılan açık yarışma sayısı 10'u geçmezken katılımcı sayıları 100'ü aşkın olmaktadır. Bu durum ödül grubu dışında kalan katılımcıların harcadıkları zaman, efor ve paranın geri dönüşümsüz olarak yok olduğu anlamına gelmektedir. Mimari proje yarışmalarının temel gereklilikleri arasında sayılan yaratıcılık ve nitelik gereksinimi, birçok çözümün aynı anda karşılaştırılması anlamına gelmektedir. Fakat bir noktadan sonra bu gereksinim savurganlık derecesine geçmektedir. Mimarın bu denli bir kaybı karşılayabilmesi pek mümkün görünmemektedir. Fransa ve Almanya'da 80'lerden beri süregelen bazı kanunlar ile tüm kamu yapılarının yarışma ile elde edilmesi zorunluluğuna ek olarak bu yarışmaların davetli yarışma usulü ile yapılması açık yarışmaların neden olduğu kaybı hafifletmektedir. Fakat aynı ülkelerin yarışma tutumları genç mimarların meslek hayatlarının başında önlerinde bir engel olmaktadır. Davetli katılımcı listesine girebilmek için önceden benzer bir projenin uygulanmış olma zorunluluğu özellikle Fransa'da genç mimarların yarışma kurumundan uzaklaşması anlamına gelmektedir. Almanya'da ise önceden belli olan katılımcı listesinin yanında kura yöntemiyle daha genç ekiplerden oluşan birkaç isim eklenmektedir. Her iki ülkede de genç yeteneklerin keşfi için açık yarışmalar düzenlense de sayı olarak oldukça azdır. Davetli yarışmalarda katılım 5 ya da 6 ekiple sınırlı olduğu için yarışma süresince harcanan efor, zaman ve para oldukça azalmaktadır. Çoğu zaman katılımcı ekiplere kavramsal tasarım ücreti ödenmektedir. Aynı zamanda bu yarışmaların sonunda projenin uygulanma olasılığı açık yarışmalara oranla oldukça fazladır. Davetli yarışmaların yukarıda bahsi geçen para, zaman ve efor kaybını minimize ettiği bir gerçek olsa da bu yarışmalara katılımın belli bir grup mimara açık olması haksız rekabete yol açmaktadır. Tecrübesi daha az mimarı baştan saf dışı bırakmak yarışma mantığına aykırı olarak tasarım odaklı değil mimar odaklı bir seçime dönüşmektedir. Hazırlanan bu tez mimari proje yarışmalarının içinde barındırdığı çelişkili durumlara cevaben yeni bir yarışma modeli önermektedir. Öneri model, zaman, efor ve para kaybını minimize eden davetli yarışmaları genç mimarların katılımına açmaktadır. Bu süreci denetleyecek yasal bir organın gerekliliği üzerine Mimarlar Odası'nın bir yarışma danışmanlığı biriminin oluşturulması gündeme getirilmektedir. Avrupa ve Amerika'da özel danışmanlık firmaları süreci uygularken Türkiye şartlarında Mimarlar Odası'nın süreç üzerinde daha fazla tecrübe sahibi olması nedeniyle özel firma ihtiyacı duyulmamaktadır. Oluşturulan birimin yarışma sürecinin başından sonuna kadar denetleyici ve düzenleyici bir işlevinin olması, bunun yanında havuz sistemi ile kura yöntemini baz alan önseçim sürecini yönetmesi öngörülmektedir. Genç mimarları da kapsayan davetli yarışmalar olağan yığılmaları engellemektedir fakat yarışma sayısında bir artış olmadığı taktirde çoğunluğun yarışma dışı kalmasına neden olacaktır. Bu noktada Kuzey Avrupa ülkelerinde ugulanmaya başlanan DTY bir yandan işverene sürece dahil olma imkanı sağlarken diğer yandan mimara yön göstererek doğru yolda ilerlemesini ve yine para, zaman ve efor kaybını azaltmayı sağlamaktadır. Diyalog Tabanlı Mimari Yarışmalar önceden organize edilmiş oturumlarda katılımcı mimarları, işvereni ve jüriyi bir araya getirip proje üzerinde tartışmayı mümkün kılmaktadır. Bir çokları tarafından tasarım sürecinin en verimli anı olarak kaydedilen yatırımcı ile görüşmeler yarışma sürecinde de mimarı olası yanlış kararlardan döndürmektedir ve dolaylı olarak yarışmaların sürekliliğini sağlamaktadır. DTY demokratik ve şeffaf bir yarışma sürecini benimsemektedir, bu nedenle kazananın belirlenmesinde son sözü halka yani kullanıcıya bırakmaktadır.