Analysis of making plans for development and flexibility

Köklerini M. Ö. 5. yy'a kadar götürebileceğimiz üniversiteler, dünyada ilk olarak; Eflatun'un Academia'sı (M. Ö. 400) ve Aristo'nun Lyceum'u (M. Ö. 387) ile görülmeye başlar. Eski Yunan' da, Hindistan'da ve İslam dünyasında din adamı yetiştirmeye çalışan bu kurumlar, Roma İmparatorluğu döneminde, ilk kez kurumsal bir yapı kazanmaya başlarlar. Bu dönemlerde, devlet için yönetici yetiştirilmesi amacıyla Roma ve Çin İmparatorluğunda üniversite kavramları kök bulur ve gelişir. İlk yükseköğretim kurumlarının temel kuruluş amacının üst düzey yönetici yetiştirmek olduğunu, zamanla, bu kavramların örgütlenmesinde dini ve sivil otoritenin ağırlığını koyduğunu görmekteyiz. Ortaçağda, modern üniversite anlamında ilk kurumlar Bologna (1088) ve Paris/Sorbonne (1160) üniversiteleridir. 1000 yılında kurulan Salerno Tibbiyesi, bu bağlamda, yapısı itibariyle medrese gibi dini kuruluşlardan etkilenmiş olduğu için modern anlamda ilk sayılamaz. Üniversiteler, 1167 Oxford, 1204 Venedik, 1209 Cambridge ve 1220 Padua üniversiteleri ile Avrupa'ya yayılırlar. Avrupa'da Kilise etkisindeki İngiliz Ortaçağ Skolastiğinden etkilenen İngiliz Üniversitelerden ziyade, İtalyan ve Fransız üniversitelerinin, Ortaçağ'da dini otoriteden etkilenmeyen modern üniversite yapısına uygun bir çizgi izlediklerini görmekteyiz. İngiliz orjinli, İtalyan ve Fransız yapılarının karışımı ile oluşturulan ve yayılan üniversiteler; 1636 da Harvard ile Amerika'ya sıçrar ve Avrupa'dan daha büyük bir ivmeyle Avrupa'ya rakip olarak gelişmeye başlar. O yıllarda Avrupa'da yaşanan savaşlar ve karışıklıklar, bu konuda, Amerika'nın, Avrupanın önüne geçerek ilerlemesine sebep olur. Avrupa'da Napeleon'un etkisi ile işgal bölgeleri içindeki üniversiteler, technical college adıyla meslek yüksekokullarına ve liselere dönüştürülmüş, böylece Avrupa'da ve özellikle temel işgal bölgesi olan Almanya da üniversitelerinin gelişmelerine Napeleon tarafından darbe vurulmuştur. Bugünkü modern üniversite yapısını ilk tanımlayan ve uygulayan WILHELM VON HUMBOLDT olmuş, Almanya'da Halle Üniversitesi, Amerika'da MİTIX (1860) ve John Hopkins (1867) üniversiteleri ile HUMBOLDT'un yapısı benimsenmiş oldu. Ona göre üniversite: 1. Eğitim-öğretim ve en önemlisi araştırma kurumudur. 2. Üniversitenin sahibi devlet değil, millettir. 19. yüzyıldaki sanayi devrimi, üniversitelerin yetiştirdiği insan gücüne ihtiyaç duyulduğunu hissettirince, üniversiteler, Avrupalı sömürgeciler olan İngiltere, Fransa ve İspanya kanalıyla öncelikle sömürgelerine, sonra da tüm dünyaya yayılarak gelişti. Ülkemizdeki ilk yükseköğretim kurumu, 1773'te Mühendishane-i Bahri-i Hümayum adıyla kurulan şimdiki Deniz Harp Okuludur. Osmanlı Darülfünunu adıyla 1863' de kurulan şimdiki İstanbul Üniversitesi, ülkemizin modern üniversite bağlamında ilk kurumudur. Özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan üniversitelerde, özerklik kavramı gelişmeye başladı. Yıllar boyunca süren üniversite sayısındaki durgunluk ve kalitesizlik, başka bir deyişle, üniversite sayısı / nüfus rasyosunun düşüklüğü, yerini 1990 yıllarında, üniversite enflasyonu ile aşılmaya çalışılan stagflasyon sürecine bırakmıştır. Tüm dünyada nüfus artışına paralel olarak, bilim dallarındaki gelişmeler üniversite kurum sayısının ve dolayısıyla öğrencisi sayısının artmasına sebep olmuştur. Bu sebeple, sürekli gelişen bir organizma olan üniversitelerde; fiziksel yapı itibariyle bitmemişlik süreci, büyüyebilir ve esnek olmanın da getireceği maliyet yükü ve finans kaynaklan ile daha da önem kazanır. Her zaman tartışılan kent içi ve kent dışı üniversiteler, bu planlama sürecinin henüz ilk adımıdır. Bu nedenle uzun vadeli planlamayı gerektiren stratejiler sunmak zorunda olduklarından esneklik; bitmemişlik sürecini, bitmemişlik te fiziksel hareketliliği sunmalıdır. Üniversitelerin gelişme süreci uzun süreli ve esnek planlamayı gerektirir. Bu çalışmada esneklik üç ana adımı içerir: sosyo-ekonomik, fiziksel ve finansal-makro ekonomik süreç. İlk adım olan sosyo-ekonomik süreç, o ülkenin politik ve eğitim profiline ve ekonomik şartlarına bağlı olarak ikinci bölümde, mekansal gelişim olarak üçüncü bölümde üzerinde durulmuş ve açıklanmıştır. Dördüncü bölüm ise finansal ve makro-ekonomik esneklik ve kullanım, Amerikan Üniversite örnekleriyle ve sermayeleri ile karşılaştırarak sunulmuş ve değerlendirilmiştir. Beşinci bölüm, üniversite ihtiyacını; esneklik ve gelişme süreci, temel planlama süreci, toplum analizi, projeksiyonel şartlar, üniversitelerimizin değerlendirilmesi, kampus yerleşim ve aşama sistemlerini ele almıştır.