İstanbul kentsel mekanında gündelik taktikler

Bu çalışma, De Certeau'nun 'taktik' kavramı üzerinden yola çıkarak kentsel mekan içerisindeki 'taktik' e, 'taktiksel mekan' a yoğunlaşır. Tez, kentsel mekan içerisindeki yetke sahip gücün 'strateji' lerine ve kentsel mekandaki zorlamalarına karşı sıradan kentlinin 'gündelik hayat' taki taktiksel mekanları, yaratıcı üretimleri ve fikirlerini ortaya çıkarmak, yapılarını anlamak ve somutlaştırmak için çaba harcar. Tez kapsamında bu taktiksel mekanın ve üretimlerin karakterleri, stratejilere karşı nasıl ayakta durabildikleri ortaya konulmuştur. Taktiksel mekan ve üretimlerin varlığı, içinde yaşadığımız İstanbul kentinde gözlemler yaparak keşfedilmiş; İstanbul üzerinden verilen örnekler ile somutlaştırılmıştır. Yapılarına dair elde edilecek bilgiler neticesinde de 'Günümüz ve gelecek kentsel mekan tasarımları içerisine alınabilir mi, bunun için yeterli potansiyele sahipler mi?' sorularına cevaplar bulmaya çalışılır. İlk olarak, 'gündelik hayat' ve onun içindeki 'sıradan insan' tanımlanır. Sıradan insan olarak tariflediğimiz kentli kullanıcının stratejilere, ihtiyaç ve kent yaşamına adaptasyon sürecinde karşılaştığı problemlere karşı üretim biçimi olan gündelik hayatta 'taktik' kavramı tariflenir. Aslında bu taktiklere benzer uygulamaların birçok Avrupa ülkesinde ve Amerika'da birer planlama stratejisi olarak kullanıldığından örnekler verilerek taktiksel kentleşme başlığı altında söz edilir. Burada gündelik hayatta taktiksel fikirlerin ve üretimlerin kentsel mekana nasıl uygulandığı, bunları kentsel mekanı nasıl dönüştürdüğü gösterilmek istenir. Kentsel mekana nasıl bir katkı sağlayabileceğine vurgu yapılmış, 'niçin araştırılmalı' sorusuna verilebilecek cevaplardan biri olduğu anlatılmaya çalışılmıştır. Birer kentsel planlama stratejisi olmasa da gündelik hayat içerisindeki buna benzer üretimleri, mekanları, yaratıcı fikirleri çekip çıkarmak, onların da kentsel mekan ile kurabileceği ya da kurduğu ilişkilerin anlaşılması için çaba harcanmıştır. Somut örnekleri görmek, bulmak ve anlamak için İstanbul' da kent mekanları taranarak, bir bölü bir ölçek ile deneyimlenmiştir. Taktiksel nitelikli oluşumların nasıl birer taktik tanımı aldıklarını anlatmak için 'eskiz' kullanılmıştır. Kentsel mekanda taktiğin süreci, yapısall detayları, mevcut kentsel mekan ile kurduğu ilişkiler eskizlerde çizim tekniği ve alınan notlar ile belirtilmeye çalışılmıştır. İstanbul kentsel mekanında yapılan gözlemler ve eskizler ile sıradan insanın stratejilere karşı oluşturduğu taktiklerine bakıldığında bunların genellikle kentsel mekanda oraya özgü, mekansal anlamda orayı biçimlendiren, dönüştüren üretimler olduğu tespit edilmiştir. Daha önce edebi olarak anlamdırılan ve gündelik hayatta görsellerine ulaşılan taktiklerin, bu kez mekan ile etkileşimi üzerine durulmuştur. Kentteki gündelik hayat ve mekan yapısına nasıl katkıda bulunduğu, değiştirdiği, adapte olduğu görseller ve sonunda basit şemalar ile anlatılmaya çalışılmıştır. Sonuç bölümünde kentin içindeki taktiksel üretimler ve fikirler mekansal açıdan potansiyelleri ve gelecek olasılıkları yönünden olmak üzere iki farklı bölümde değerlendirme yapılmak istenmiştir. Taktiklerin kentsel mekan içinde sadece orada duran oluşumlar olmadıkları, mekanın kendisi ile ilintili oldukları ve kentin sosyal ve fiziksel yapısına, kentlinin ihtiyaç, eksiklik ve problemlerine dair birçok bilgi veren taktiksel üretimlerin kent varlığını sürdürdükçe farklı şekillerde onların da varlıklarını sürdürecekleri vurgusu yapılmıştır. Kentli tarafından mevcut mekanlar taktiksel mekanlar olarak tekrar dönüştürülürken kenti de dönüştürdüklerinin bir gerçek olduğunun, kentsel stratejilere rağmen her zaman varolabileceklerinin altı çizilecektir.