Kandilli sit alanının sayısal ortamda değerlendirilmesi

İstanbul Boğazı'nın Anadolu yakasında küçük bir boğaz köyü olarak gelişimini tamamlayan Kandilli gerek fiziksel gerekse sosyo-kültürel özellikleriyle dikkat çekmektedir. Kandilli'nin, 18. yüzyıla kadar Osmanlı padişahlarının uğrak yeri olan Kandilli Bahçesi dışında yerleşme yeri olmadığı görülmektedir. Bu hasbahçenin 16. yüzyıldan beri var olduğu bilinmektedir. IV. Murat devrinde bahçeye bir saray yaptırılmıştır. Bu saray IV. Mehmet zamanında onarım görmüş, III. Ahmet döneminde ise Kandilli'ye yeni binalar inşa edilmiştir. Kandilli, 18. yüzyılda, I. Mahmut dönemiyle iskana açılmış ve hızla bir köy görünümüne bürünmüştür. Kendine de bir sahil sarayı yaptıran padişah, bölgede köşkleri bulunan diğer devlet erkamyla birlikte bir inşaat faaliyeti başlatmış ve semyte cami, çeşme, hayrat ve bir de Pazar kayığı iskelesi yaptırmıştır. 18. yüzyılın ikinci yarısında, çoğunluğu Müslüman, bir bölümü ise Rum ve Ermeni Hristiyan olan köy halkı dışında, Kandilli'ye yerleşenler, Osmanlı Devlet bürolo-asisinin en üst mevkilerinde bulunan sadrazam, kethüda vb. kişilerdir. Boğaziçi'nin Anadolu yakasında en seçkin ve nüfuzlular semti denebilecek Kandilli'nin bu özelliği, sonraki yüzyıllarda yalılar büyük çapta el değiştirmiş de olsa, sürmüştür. 19. yüzyılın ortalarında Şirket-i Hayriye'nin kurulması ve Boğaziçi'ne vapur işlemeye başlamasından sonra, o zamana kadar sadece Pazar kayıklanyla sağlanan ulaşım bir ölçüde kolaylaşmıştır. Kandilli 19. yüzyılın ortalarında, ingiliz ve Fransızlar başta olmak üzere İstanbul'da yaşayan zengin veya saraya yakın yabancıların, batılı aydınların Boğaziçi'nde tercih ettikleri bir semt haline gelmiştir. Semtte özellikle Sıraevler Sokağı'nda dikkate değer sivil mimarlık örnekleri bulunmaktadır. Geçtiğimiz yıllarda yanarak hasar gören ve bugünlerde restorasyonu devam etmekte olan Adile Sultan Sarayı'nın bahçe kapısı da bu sokak üzerinde bulunmaktadır. Kandilli genelinde devam eden restorasyon çalışmalarının koruma prensipleri açısından değerlendirilmesi de çalışmanın başka bir yönüdür. Boğaziçi İmar Müdürlüğü Arşivi'nde on beş yapı dosyası üzerinde yapılan inceleme ile Kandilli sakinlerinin ve müellif mimarların, korumaya bakışı değerlendirilmiş, restorasyon xıvuygulamalarının çoğunda yeniden yapım tekniği kullanıldığı saptanmıştır. Betonarme iskelet sistemin, yeniden yapımlarda en çok kullanılan sistem olduğu belirlenmiştir. Yeniden yapımlar sırasında, geleneksel sivil mimarlık örneği yapıların detaylarında kayıplar olduğu, pencere boyutları, kat yükseklikleri, ahşap kaplama boyutları gibi noktalarda değişiklikler yapıldığı saptanmıştır. Tarihi çevre koruma, gelişmiş ülkelerde üzerinde önemle durulan bir disiplindir. Teknolojinin hızla gelişmesi, bilgisayar sistemlerinin çalışma hayatına girmesi, bu disiplinde de sayısal ortama yönelişi beraberinde getirmiştir. Coğrafi Bilgi Sistemi, konumsal veri toplama, saklama, tekrar kullanma, analiz etme ve görüntüleme özelliklerine sahip bir sayısal çalışma ortamıdır. Bu sistem sit koruma projelerinde de uygulanma alam bulmuştur. Autocad Map programı da GIS pensipleriyle çalışan bir yazılımdır. Kandilli Sit Alam için yapılan çalışmada, bölgede bulunan geleneksel sivil mimarlık örnekleri bir envanter çalışmasıyla belgelenmiş ve anıt fişleri Access programında sayısal ortama geçirilmiştir. Bu aşamada Kandilli Sit Alanın'nın özelliklerine yönelik analiz paftalarında doğrudan kullanılabilecek bazı ek sorgular, klasik anıt fişi üzerine işlenmiştir. Ayrıca, yeni yapılar için de farklı fişler hazırlanmıştır. XV