Understanding the construction technique of Mimar Sinan's buildings: The case of Lüleburgaz Sokullu Mehmed Pasa Mosque

Bu tez çalışması, 16. yüzyıl Osmanlı Mimarisi yapısall özelliklerinin bir parçası olarak Mimar Sinan tarafından uygulanan ve geliştirilen yapım tekniklerini kapsamlı olarak incelemektedir. Klasik Osmanlı Mimarisi ve Mimar Sinan'ın yapılarıyla ilgili literatür araştırmasının ardından tez, Mimar Sinan'ın tasarladığı bilinen yapı ve yapı grupları arasından seçilen Lüleburgaz, Havsa ve Payas'taki Sokullu Mehmed Paşa Menzil Külliyeleri'ne odaklanmaktadır. Çalışmanın bu üç yapı kompleksine odaklanmasının nedeni yapıların hepsinin aynı bani tarafından aynı on yıllık dönem içinde yaptırılmış olmasıdır. Tez çalışması, mekansal ve yapısall zorluklara cevap veren karmaşık yapı sistemlerini ve tekniklerini içermesi nedeniyle, çalışma konusu seçilen üç menzil külliyesinin cami yapılarına odaklanmaktadır. Çalışma öncelikli olarak, üç menzil külliyesindeki üç camiyi, yapım tekniklerindeki değişiklikleri ve benzerlikleri analiz ederek değerlendirmekte, ardından Lüleburgaz'daki Sokullu Mehmed Paşa Külliyesi'nde yer alan camiyi detaylı olarak incelemektedir. Lüleburgaz'da yer alan cami, Mimar Sinan'ın yapım sürecine şahsen dahil olduğu düşünüldüğü için ön plana çıkmaktadır. Havsa ve Payas'ta bulunan diğer iki cami yine Mimar Sinan tarafından tasarlanmış, ancak Lüleburgaz'dakinden farklı olarak kalfalar ve yerel mimarlar tarafından inşa edildiği düşünülmektedir. Tez kapsamında detaylı olarak çalışılacak yapının belirlenmesini sağlayan literatür taramasının ardından çalışma, her külliye için gerçekleştirilen ön çalışma ve arazi çalışması ile devam etmektedir. Her bir külliye, güncel ve restitütif vaziyet planlarının yanı sıra tarihi ile mimari ve yapısall özellikleri de içeren bir katalog ile temsil edilmiş olup, her bir katalogda söz konusu komplekslerdeki camilerin üç boyutlu kütle modelleri, planları, kesitleri, cepheleri ve sistem kesitleri yer almaktadır. Araştırmalar sonucunda toplanan ve üretilen bilgiler ışığında, tez çalışması kapsamında Lüleburgaz Sokullu Mehmed Paşa Camii üzerinde yoğunlaşılmış ve caminin yapım tekniğini anlamak için 'ayrışma' ve 'yeniden birleştirme' olmak üzere iki yönlü özel bir yöntem geliştirilmiştir. Yöntem, literatürde erişilebilen bilgilere veya yapılarda günümüzde var olan izlere ek olarak, henüz bilinmeyen ya da bilinmesi mümkün olmayan yapısall bileşenlerin, elemanların ya da malzemelerin eleştirel bir şekilde yorumlanması ile oluşturulan bir 'kodlama sistemi' geliştirir. Önerilen kodlama sistemi, yapı bileşenlerini analitik ve yapısall bir biçimde ayrıştırarak, bileşenlerin yapısall davranışlarına ve mimari amaçlarına göre değerlendirilmesi ve sınıflandırılması ile yapım tekniğinin anlaşılmasına katkıda bulunur. Ayrıştırılan yapı bileşenleri; malzeme, yapısall sistem ve yapım tekniğindeki değişiklikleri irdeleyen sistem kesitleri üzerinden teker teker çalışılmış; ardından yapısall sistemin oluşumunu, yapım tekniğini ve inşa süreçlerini göstermek için yeniden birleştirilerek anlatılmıştır. Bu tez çalışması, özelde Mimar Sinan yapılarının, genelde ise 16. yüzyıl Osmanlı Mimarisi yapım tekniğinin kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Çalışma yalnızca yapım tekniği çalışmalarında kullanılmak üzere değil; aynı zamanda restorasyon ve koruma projelerine rehberlik etmek üzere mimari bilginin genişletilmesi için bir veri tabanı oluşturulmasının temellerini atar. Önerilen yöntemsel yaklaşım ve katalog sistemi, farklı dönemlere ait tarihi yapılar üzerine yapılacak diğer çeşitli araştırmalar ve çalışmalarda da uygulanabilecektir.