Cephede dıştan kullanılan gölgeleme elemanları ve uygulama yöntemlerinin örnekler üzerinden incelenmesi

Dünyadaki fosil yakıtların büyük bir bölümü binalar tarafından harcandığı için yüksek miktardaki karbondioksit salınımından da sorumlu tutulmaktadır. Binalarda enerji harcamalarını azaltmanın yolu binanın enerjiye olan gereksinimini azaltmakla mümkündür. Binanın saydam bileşeni olan pencereler, enerji akışının en fazla gerçekleştiği bileşenler olması nedeniyle, ısıl performans ve enerji tüketimi üzerine olan etkisi oldukça büyüktür. Doğru tasarlanmış gölgeleme elemanları saydam cephelerin dışında kullanıldığında, güneş ışınları bina açıklıklarından ısı emici malzemelere vurmadan önce güneş radyasyonunun tutulmasını sağlar. Bu şekilde hacimde ısı birikmesi ve yüksek aydınlık ayrımları oluşmaz ve enerji tasarrufu sağlanır. Bu çalışmada, literatür taraması ile teorik bilgilerin derlenmesiyle oluşturulmuş cephede dıştan kullanılan gölgeleme elemanlarının tanımı, biçimleri, uygulama süreçleri, sistem bileşenleri ve bağlantıları, malzeme ve uygulama detayları, performans değerlendirmesi yapılmıştır. Bu bilgiler ışığında alan araştırması; İstanbul'da uygulanmış gölgeleme elemanları içeren bina örneklerinde yapılarak, pratik uygulamalar incelenmiştir. Konularla ilişkili sınıflandırmalar ve çeşitli şematik anlatımlar yapılmıştır. Tez altı bölümden oluşmaktadır;İlk bölümde; çalışmanın konusu, amacı, kapsamı ve amaca ulaşmak için izlenen yöntem hakkında bilgi verilen giriş bölümü yer almaktadır. Giriş bölümünde ayrıca literatür çalışması yapılmıştır. Literatür çalışmasında gölgeleme elemanları ile ilgili olan yüksek lisans ve doktora tezleri, araştırma raporları, konferans bildirileri ve makaleleri incelenerek çalışmalardaki genel yaklaşımlar açıklanmıştır. İkinci bölümde; gölgeleme elemanlarının özellikleri verilmiş ve cephede dıştan kullanılan gölgeleme elemanları tanımlanmıştır. Gölgeleme elemanları, doğal gölgeleme elemanları ve yapay gölgeleme elemanları olarak sınıflandırılır. Doğal gölgeleme elemanları; bitki örtüsü ve topografik özellikler olarak; yapay gölgeleme elemanları ise bina dışında, bina yüzeyinde ve bina içinde bulunanlar şeklindedir. Cephede dıştan kullanılan gölgeleme elemanları ise biçimlerine göre sınıflandırılmıştır. Buna göre cephede dıştan kullanılan gölgeleme elemanları sabit ya da hareketli biçimlerde olabilir. Sabit gölgeleme elemanlarının yatay, düşey, karma ve paralel levha biçimleri vardır. Hareketli gölgeleme elemanlarını ise yatay, düşey, markiz, jaluzi ve kinetik biçimleri bulunmaktadır. Üçüncü bölümde; cephede dıştan kullanılan gölgeleme elemanlarının uygulama süreçleri, sistem bileşenleri ve sistem bağlantıları açıklanmış, malzeme farklılıkları ve uygulama detayları incelenmiştir. Cephede dıştan kullanılan gölgeleme elemanlarının uygulama süreçleri: tasarım, üretim, depolama, taşıma ve montaj sırasını takip eder. Gölgeleme elemanlarını oluşturan sistem bileşenleri alüminyum malzeme ile üretilmiş yatay gölgeleme elemanı üzerinden açıklanmıştır. Gölgeleme elemanlarının bağlantıları; bileşenlerinin bağlantısı ve elemanların bina ile bağlantısı başlıklarında açıklanmıştır. Aynı bölümde cephede dıştan kullanılan gölgeleme elemanlarının malzemelerine göre uygulama farklılıkları da incelenmiştir. Buna göre: alüminyum, ahşap, cam, terakota, beton, lifli çimento, metal ağlar, fotovoltaik paneller, kumaş ve plastik malzemeler ile cephede dıştan kullanılan gölgeleme elemanları üretilebilir. Dördüncü bölümde; cephede dıştan kullanılan gölgeleme elemanlarından beklenen performans ölçütleri olan gölgeleme elemanı seçimini yaparken göz ardı edilmemesi gereken performans özellikleri; güneş kontrolü performansı, mekanik performansı, kimyasal performansı, fiziksel performansı, yangın performansı, meteorolojik performansı, tasarımla belirlenecek performansı, sürdürülebilirlik performansı irdelenmiştir. Beşinci bölümde; İstanbul'da bulunan çeşitli işlevlere sahip 30 adet binada bulunan 35 farklı gölgeleme elemanı içeren örnekler üzerinde yapılan incelemelerle cephede dıştan kullanılan gölgeleme elemanlarının uygulama şekilleri belirlenmiştir. Alan çalışması bölümü; örneklerin seçilmesi, incelenmesi, bilgi toplanması ve incelenen örneklerin teknolojik ve yapı fiziği performanslarının değerlendirilmesi çalışmalarından oluşmaktadır. İncelenen örnekler gölgeleme elemanları biçimlerine, işlevlerine, malzeme tiplerine ve performans özelliklerine göre değerlendirilmiştir. Tablolarda; örnek binaların adı, bulunduğu yer, müşteri / işveren, mimar, uygulayan firma, görseli, tamamlanma yılı, işlevi, cephe tipi, g. e. nın binadaki yönü, g. e. bulunan cephelerin vaziyet planında işaretlenmesi, binadaki g. e. nın görseli, g. e. sınıflandırmadaki hareketliliği, sınıflandırmadaki biçimi, biçim sınıflandırmasındaki görseli, malzemesi, g. e. nın bina ile bağlantısı, g. e. sistem bileşenleri görselleri, g. e. sistem bileşenlerinin isimlerini içeren bilgiler bulunmaktadır. Performans kriterleri 1-5 arasındaki rakamlarla (5: Çok iyi; 4: İyi; 3: Orta; 2: Zayıf; 1: Kabul edilemez) değerlendirilmiştir. Değerlendirme 100 puan üzerinden yapılmıştır. Performans ölçütlerinin toplam değerlendirmesinde Le Meridien (6) numaralı örnek 86 puanla en yüksek; Zorlu Levent Ofis (20) numaralı örnek 62 puanla en düşük puana sahip oldukları görülmüştür. Altıncı bölümde; elde edilen bilgiler ve veriler ışığında cephede dıştan kullanılan gölgeleme elemanlarının genel bir değerlendirmesi yapılmıştır. Örneklerde bulunan gölgeleme elemanları üzerinden çeşitli eleştiriler yapılarak sonuçlar ve öneriler yazılmıştır. İncelenen örneklerde görülen sayısal değerlendirmelerin sonuçlarına göre; Sabit gölgeleme elemanlarının kullanımı daha fazladır. Yatay gölgeleme elemanlarının kullanımı daha fazladır. Gölgeleme elemanları uygulamasında işlevsiz kullanımlar vardır. En çok gölgeleme elemanı ve farklı biçimlerin kullanımı ofis işlevli binalardadır. Konutta ahşap malzemenin, diğer bina işlevlerinde alüminyum malzemenin daha fazla kullanıldığı tespit edilmiştir. Gölgeleme elemanları en çok giydirme cephe sistemine sahip binalarda uygulanmaktadır.