Bomonti-Feriköy'deki sosyal farklılaşmanın mekansal düzeyde incelenmesi

Kentler tarihsel süreç içerisinde kendi iç dinamikleri ve birikimleri doğrultusunda değişmekte ve gelişmektedirler. Bu gelişme ve değişme birçok açıdan kent için olumlu yönde sürerken, çoğu zaman da birçok olumsuzluğu beraberinde getirmektedir. Ülkemizde pek çok konuda olduğu gibi sanayi sektörünün de öncü kenti olan İstanbul; 1950'li yıllardan sonra sanayideki hızlı gelişme ve sektörün yarattığı işgücü potansiyeli doğrultusunda büyük oranda göç almış, herhangi bir plana bağlı kalmaksızın yapılan rastgele yer seçimleri sonucunda ''çarpık'' kentleşme süreci hızlanmıştır. Bu plansız büyüme ve gelişme sonrasında sanayi, kent içinde kirlilik, doğal alanların tahribi gibi sorunlar yaratmış, yaşanan olumsuzlukları düzenlemek ve kentte bulunan sanayi tesislerinin ıslahı için 1980'li yıllardan sonra yoğun bir şekilde sanayi desantralizasyonu yaşanmıştır. Büyük işletmeler merkezi konumda bulunan eski yerlerini terk etmiş ve kent çeperlerinde bulunan yeni alanlara taşınmışlardır. Küçük işletmeler ise merkezi iş alanlarına bağlı olduğu için kent merkezlerinde faaliyetlerini sürdürmeye devam etmişlerdir. Bu merkez kayması sonucunda sanayinin terk ettiği merkez alanlar çöküntü bölgeleri haline gelmiş ve kentte mekansal değişimler yaşanmaya başlamıştır. Bunun sonucunda eski endüstri alanları, kentte dönüşüm projeleri için önemli bir konuma gelmiştir. İstanbul'da en eski sanayi bölgelerinden biri olan Bomonti, gelişim açısından sanayi alanında kendi kendine oluşan ve kendini kabul ettiren bir bölgedir. Bomonti sanayi alanı ilk kurulduğu zamanlarda kent dışında bir konumda iken zamanla kentin gelişmesi ve bölgedeki sanayi faaliyetlerinin artması ile birlikte kent içinde kalmıştır. İstanbul'da yaşanan desantralizasyon sonucunda Bomonti sanayi bölgesinde de büyük fabrikalar yerlerini terk etmiş olsa da hafif sanayi kuruluşları 2019 yılında halen aktif olarak faaliyet göstermektedir. Bomonti ve çevresinde yaşanan gelişmeler, bölgede yaşanan değer artışları ile birlikte eski endüstri alanları ve çevresinde gelişen gecekondu yerleşmeleri dönüşüm projeleri için önemli bir odak noktası haline gelmiştir. Bomonti ve çevresinde yer alan yerleşmelere bakıldığında mekansal, sosyal ve ekonomik farklı oluşumlar gözlemlenmektedir. Bunlar; Feriköy ve çevresindeki eski yapılanma, Bomonti ve çevresindeki fabrika alanları ve endüstri alanı çevresinde eski gecekondu alanlarıdır. Bölgeye üst ölçekten bakıldığında her alanın kentsel dönüşümden farklı etkilendiği görünmektedir. Yapılan bu çalışmada İstanbul'da bulunan endüstri alanlarının gelişim evreleri benzer olmasına rağmen endüstri alanının kullanımında farklılaşan Bomonti'nin mekansal gelişimi incelenecektir. Bu çalışmanın birinci bölümü olan giriş bölümünde tezin amacı açıklanmış, tezle ilgili bir hipotez oluşturulmuş ve literatür özetine yer verilmiştir. İkinci bölümde Osmanlı devletinin son dönemlerinden başlanarak 2019 yılına kadar olan süreçte İstanbul'daki endüstri alanlarındaki gelişmeler kısaca açıklanmıştır. Tezin üçüncü bölümünde ilk kurulduğu dönemlerde Bomonti'nin şehir dışında bir endüstri bölgesi iken, yaşanan gelişmeler doğrultusunda şehir içi endüstri bölgesi haline nasıl dönüştüğü tarihsel süreç içerisinde incelenmiştir. Bu dönüşümün Bomonti ve çevresinde yarattığı mekansal ve sosyal yansımalarına değinilmiştir. Dördüncü bölümde ise Bomonti'nin eski haritalarında ve bölgede yapılan alan çalışmaları sonucunda elde edilen bilgiler doğrultusunda son 20 yılda yaşanan mekansal değişimler ve nedenleri ile bölgenin farklılaşan karakteri tespit edilmeye çalışılmıştır. Böylelikle eski kentlerin merkez alanlarında kalan kent içi endüstri alanlarının değişimleri Bomonti / Şişli örneği üzerinden incelenmeye ve ortaya çıkan yeni konut alanlarının özellikleri gözlemlenmeye çalışılmıştır.