Ticari sunum mekanlarına bakıştaki ve mimarın konumundaki değişmeler

İçinde bulunduğumuz dönem içerisinde 'tüketim' kavramı pek çok şeyi, hatta kimi savunulara göre her şeyi belirleyendir. Bu yüzdendir ki bugün artık, tüketim kavramının bizi psikolojik, sosyal, kültürel, toplumsal vb. pek çok yönden belirlediği, etkilediği düşünülmekte, tartışılmakta ve çözümler aranmaktadır. Günümüz toplumunun anahtarı 'tüketim' kavramının doğrudan etkili olduğu tüketim mekanlarından biri olan 'ticari sunum mekanları' ve 'ticari sunum mekanları tasarlayan mimar' bu tezin konusudur. Çünkü bugün pek çok mimar tüketim mekanları tasarımında uzmanlaşmayı seçmekte ve tüketimi artırmakta rol oynayacak ticari mekanlar tasarlamaya çalışmaktadır. Bu tezle birlikte konu edinilen ticari sunum mekanlarının varlığı ve tarihsel süreç içerisindeki değişimi, ekonomik gelişmeler ve ürün ile dolaysız olarak bağlantılıdır. Endüstri Devrimiyle birlikte tarım toplumunun değişim değerine dayalı ürünü 'ineta' haline gelmiş, üretim teknolojilerinin gelişmesi ile ortaya çıkan meta birikimi sorunu tüketimi daha da önemli kılmıştır. Aşın meta birikiminin çözümü olan tüketim için yollar aranmaya başlamıştır. Tüketim için yollar arayışı da temelinde 'ürüne bakış' la ilgilidir. 18. yy Endüstri Devrimi'nden 20. yy başlarına kadarki 'ürüne bakış' ile 20. yy başlarından, 20. yy ortalarına kadarki 'ürüne bakış' arasında farklılıklar görülür. ilk zamanlar ürüne bakışla 'endüstriyel eşyaların kültürel hakimiyet olgusu sağlayabileceği' savunulmuştur, insanlar, ürüne sahip olmakla servet, statü, şöhret gibi şeylere sahip olacağı yönünde motive edilmiştir. 20. yy başlarında ise o güne kadarki durumdan bir kopuş yaşanmış, yeni ve farklı bir sürece girilmiş ve ürüne bakış mantıksal bir çerçeveden olmuştur. Bu dönemde ürüne karşı 'objektivist' bir bakış açısı güdülmüş ve ürünün insana yararlılığı üzerinde durulmaya başlanmıştır. ? V-20. yy Modernist anlayışın ürüne karşı 'objektivist' bakışı, yüzyılın ikinci yansından itibaren eleştirilmeye başlamış ve ürüne bakış 'subjektivist' bir hal almıştır. Ürüne bakış değişmiş ve ürünün anlamının insanın sosyal farklılığını öne çıkartmakta kullanılabileceği üzerinde durulmaya başlanmıştır. Bu dönemle birlikte insan tüketimin nesnesi olmaya başlamış ve 'kitlesel birey' in yaratılması amaçlanmıştır. Sınıf kavramını 'kitle'ye dönüştürerek ihtiyaçlarının ve hüsranlarının karşılığım tüketim mallarında arayan 'birey' i yaratmak için zevkler ve fikirler üzerinde manipülasyon yapılması savunulmuştur. Bunun için de yeni gösterge sistemlerinin ya da imajların yaratılması çözüm olarak görülmüştür. 'Bildik' e dayanan imaj, kitleyle iletişime geçebilecektir ve insan tanıdığı, bildiği, arzuladığı bir şeyle ya da onu hatırlatan, hayaller kurdurabilen bir şeyle karşılaştığında ürüne karşı olumlu bir tepki verecektir. insan daha çok tüketecektir. 20. yy ikinci yansıyla satışm anahtan olarak görülen imajların sunulacağı yer ise medyadır. Ürün satışı penceresinden bakıldığında imaj, satıcının insanlarla iletişim kurabilmesi için bir araç, belirli bir toplumsal konum içinde belli amaçlar için gerçekleştirilen kurgusal bir görüntüdür. Satışı artırmak ve satıcının pazar içerisindeki kimliğini belirlemek için kullanılan imaj, aynı zamanda, insana 'kimlik kazanacağı' çağnsını yapar. Ticari sunum mekanlan da ürüne bakıştaki değişime paralel olarak değişim göstermiş, tip, boyut, form vb. yönlerden değişikliklere uğramıştır. Daha çok satışın imajlar aracılığıyla olacağı görüşüyle birlikte, ticari sunum mekanlarında da 'imaj' talep edilir hale gelmiştir. Bu mekanların sunacağı imajın kitleyle iletişim kurmada yardımcı olacağı fark edilmiştir. Kitleyle iletişimi sağlamak için mimari söylem oluşturulmalı ve buradaki mimari, kitle iletişimin yaygın mesaj lany la ortak karakterlere sahip olmalıdırlar. Bu da ancak mevcut repeturdan yola çıkarak tasarlanan bir mimariyle sağlanabilir. Böyle bir mimariye sahip olan ticari sunum mekanı, kitleyle iletişimi sağlayabilecek ve tüketimin artmasında, satıcının pazar içerisinde ve tüketicinin zihninde imajının oluşmasında etkili olacaktır. Satış olayında inşam etkilemede mekanının mimarisinin öneminin farkına varan satıcı, önceleri mekanım kendi düzenlemeye ve belirlemeye çalışırken, 1920'lerle -VI-birlikte profesyonel tasarımcılara ihtiyaç duymaya başlamış 1950'lerle birlikte mimarın ticari sunum mekanı tasarımına girişi hızlamışür. Mimar, modenist dönemde ürünün yaralılığını ve teknolojisini göstermek, inşam geliştirmek yolunda sade, teknolojik, fonksiyonel ticari sunum mekanları tasarlarken, tüketim politikaları ve toplumsal, politik değişimlerle 'imaj' sağlama görevini üstlenmiştir. Bunu da, her bir kişi için iyi tanımlanmış, anlaşılır, heyacan verici, kitleyle iletişim kuran, tüketiciyi ikna edebilecek bir mimari tasarlayarak sağlamaya çalışmış ve mimar ticari sunum mekanlarına insanın 'tad' duyusunu geliştirmekten çok 'tad' duyusuna hizmet etmek/dayanmak penceresinden bakmaya başlamıştır. Tarih içerisindeki gelişmelerle birlikte mesleki uzmanlaşma başlamış ve ticari sunum mekanlanmn da tasarımı 'ekip çalışması' ile mümkün olmaya başlamıştır. Böylece mimar, statüsü ve rolü değişmiş, ekibin bir üyesi olarak görülmeye başlar. Mimar çoğu zaman, ticari sunum mekanının imajım tasarlamada ekiple ve müşterisiyle işbirliği yaparak, daha çok kar sağlayamada yardımcı olacak ticari sunum mekanını oluşturma yolunda ilerler görünür. Mimarın ticaret için kitle iletişimi sağlayan bir mimari yaratması ve bunu tasarlamak için ekip içerisindekilerle ve işverenle ilişkisi, modernist mimarlar tarafından eleştirilmiştir. Bu eleştirilerle; mimarın işbirliği yaparak mimarın bugüne kadarki statüsünün kaybolmasına sebep olduğu ve kitle ile iletişim kurabilen bir mimari tasarlayarak yaptığı şeyin mimarlık olmadığı üzerinde durulmuştur. Bütün bu eleştirilerin temelinde, mimarın ondan istenen geniş beklentilerin dışına çıkıp, yaptığı tasarımla kullanıcıların günümüz yaşam tarzlarına radikal olarak meydan okumasıdır..