Bilgisayar destekli mimari tasarım ve çizim standartları üzerine bir araştırma

Bilgisayarın inşaat sektörüne girişi ve yapım projelerinde kullanımının yaygınlaşmaya başlamasıyla birlikte, mimari tasarım çizimleri bilgisayar kullanılarak hazırlanır hale gelmiştir. Bilgisayar kullanımının yapım projelerinde yaygınlaşması, çeşitli firmalar tarafından bilgisayar destekli mimari tasarım yazılımlarının üretilmesine ön ayak olmuştur. Bilgisayar destekli yazılımlar, çizimlerin daha kısa sürede kolaylıkla hazırlanmasını ve hata yapıldığında rahatlıkla düzeltme olanağı sağlamasının yanında, iyi ve yeterli koordinasyon sağlanmadığında karmaşaya ve bazı zorluklara da neden olabilmektedir. Yapım projeleri; gereksinimin belirlenmesi, tasarım, ihale, yapım ve kullanım evrelerinin her birinde görev alan pek çok farklı disiplinden uzmanın sorumluluklarını yerine getirmesiyle tamamlanır. Bu uzmanların her biri, kendi disiplinlerinde bilgisayar destekli tasarım yazılımlarını kullanarak proje döngüsünün işleyişine katılmaktadır. Bu disiplinlerden mimari tasarım, hazırlanan çizimler aracılığıyla, uygulama esnasında diğer disiplinlerle iletişim sağlanması ve uygulamanın doğru ve düzenli olarak yürütülmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Özellikle karmaşık projelerde, çalışan sayısının da artmasıyla birlikte, çizimleri kontrol etmek daha da zorlaşmaktadır. Mekanik, elektrik tesisat çizimleri ve hesaplamalar, saha içi uygulama ve imalatlar BDMT çizimlerine göre yapılmakta olduğundan, BDMT konusunda çizimler arası tutarlılığın sağlanması ve çizimlerin anlaşılır olması çok önemlidir. Anlaşılırlığın ve tutarlılığın sağlanması için BDMT çizimleri, bir takım standartlara gereksinim duymaktadır. BDMT çizimleri hazırlanırken katman adlandırmada, çizimlerin ve paftaların organizasyonunda, mahal listelerinin düzenlenmesinde, çizim kurallarında, kullanılan terimler, kısaltmalar ve sembollerde, yönetmeliklerin çizimlerde kullanılması ve düzenlenmesinde standartlara başvurulmaktadır. Standartlar sayesinde çizimler belirli bir düzende hazırlanabilmekte ve sektörde firmalar arası veri alışverişinde koordinasyon sağlanabilmektedir. Dünyada BDMT ve çizim standartlarına ilişkin yapılmış pek çok çalışma mevcuttur. Bu çalışmalar sonucu Uluslararası Standartlar Teşkilatı BDMT ve çizim konusunda standartlar yayımlamıştır. Bununla birlikte her ülke, kendi ulusal standardını da oluşturmuştur. Söz konusu ulusal standartlar ile ilgili en kapsamlı ve düzgün örnek, Amerika Birleşik Devletleri ulusal standardıdır. BDMT ve çizim standartları konusunda gereksinimlere yanıt vermesi açısından tez çalışması kapsamında örnek bir standart olarak kabul edilmiştir. Bu bağlamda tez çalışmasında Türkiye'de ve dünyada kullanılan başlıca BDMT ve çizim standartları incelenerek, Türkiye'deki mevcut durumun değerlendirilmesi, farklı ve eksik yönlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Buna ek olarak, mimari büroların ve inşaat şirketlerinin BDMT ve çizim standartlarına bakış açısı değerlendirilerek, mimarlık pratiğinde yaşanan sorunlar ortaya konmuştur. Seçilen mimari bürolar ve inşaat şirketleriyle yapılan görüşmelerden elde edilen sonuçlar, Türkiye'de BDMT konusunda uygulanan ortak bir standart olmadığını göstermiştir. Tez çalışmasında yapılan bu alan araştırması, Türkiye'de mimari ofislerin ve inşaat şirketlerinin her birinin kendi içinde bir takım standartlar oluşturduğunu ve bu standartları her proje için kullandıklarını göstermiştir. Her firmanın kendine özgü bir standardının olması, firma içinde sıkıntı yaratmıyor olsa da, bir yapım proje döngüsü içerisinde farklı firmalar ve disiplinlerle birlikte çalışılırken büyük sıkıntı yaratabilmektedir. Sonuç olarak, ortak bir standardın olmayışından ötürü, ileride ortaya çıkabilecek sorunların önüne geçebilmek için üniversitelerde öğrencilerin ve yapım sektöründe proje döngüsünün bir parçası olan aktörlerin bilinçlendirilerek bilinmeyenden doğan cesaretsizliğin önüne geçilmesinin sağlanması ve TMMOB Mimarlar Odası ile Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'nın bu konuda çalışmalar yapmasının gerekliliği ortaya konmuştur. Tez çalışmasının sonucunda, BDMT konusunda standartların kullanılması için yasal zorunluluk getirilmesi ve söz konusu standartların uygulanabilmesi için yönetmelik ve tüzük oluşturulması, düzenlenen bu standartların, şartnameler ve sözleşme dokümanlarına ilave edilmesi önerilmektedir.