İstanbul'un dışlanma mekanları: Cinsiyet odaklı altkültür incelemesi ve altkültürün kent parçaları ile ilişkisi

Trans cinsiyetli bireyler söz konusu olduğunda, hayat döngüsünün istisnasız her alanında açığa çıkan bir mekanizma işlemektedir: dışlama; neredeyse her topluluk içerisinde barındırdığı trans bireyler üzerinden cinsiyet odaklı ayrımcılığını yürütmektedir. Dil, din, ırk vb. üzerine söylemlerle hali hazırda zaten kent içerisinde sınıflara ayrılmış topluluklara ek olarak, trans cinsiyetli bireyler üzerinden, söylemler üstü olarak, aynı zamanda mesken edindikleri kent parçaları içerisinde de olarak sürekli bir biçimde dışlamanın etkisini deneyimlemektedirler. Gündelik yaşam içerisinde çokça yolumuzun kesişmediği, kentin görünmezleri de sayılan trans bireyler, diğer cinsiyetler gibi, doğal bir biçimde kent içerisinde mesken edinme arayışı içerisindedir. Fakat maruz kaldıkları dışlama olgusu bu alanda da kendini göstermektedir. Kendi tarihleri kapsamında trans bireyler incelendiğinde cinsiyet ve mimarlık ilişkisini irdeleyen çoğu kaynak (yazılı ve görsel kaynaklar 1960 ve sonrasını işaret eder), 1960 ve devamındaki her onar yıllık zaman diliminde, bireylerin yerinden edilme ile karşılaştıklarını işaret etmektedir. Bu aşamada hemen hemen bulundukları hiçbir yerde istenmeyen bireyler, kent içerisinde sürekli bir mesken değişimi halindedir. Bu noktada dışlamanın bağlı olduğu unsurlar kritiktir. Heteronormatif kabuller, toplum genelinde hakim olan ataerkil düzen sistemleri, trans bireyleri kent içerisinde silikleştirmektedir. Zaten tüm cinsiyetlerin perspektifinden bakıldığında, her kent parçalasının eşit olarak belirli bir cinsiyet tarafından faal olarak kullanıldığı bilgisine erişilememektedir. Bazı cinsiyetler, bazı kent parçalarını yoğun olarak mesken tercih ederken, yine bazı kent parçalarında bulunmayı tercih etmemektedirler. Türkiye örneği trans bireyler açısından analiz edildiğinde, kimliğe diğer şehirlere oranla daha 'ılımlı' yaklaşabilecek kentlerde dahi, örneğin Ankara, İstanbul, İzmir vb. gibi, sadece belirli bölgelerde hayatlarını idame ettirebildikleri bilgisi geçerlidir. Sözü edilen kentler içerisindeki belirli bölgelerde, tam olarak özgürlüğü deneyimleyemeseler dahi kendi zaman dilimlerinde bir noktaya kadar mesken olma özelliğini taşıyan kent parçaları da bulunmaktadır. Bu çalışmada, İstanbul kapsamında, trans cinsiyet odaklı alt kültür incelemesi ve bu alt kültürün kent parçaları ile olan ilişkisini araştırmayı hedeflemektedir. Trans bireyler söz konusu olduğunda toplumun hemen hemen her alanında işleyen dışlama mekanizmasının, kent parçaları üzerindeki tezahürünü üç kent parçası üzerinden göstermeye çalışmaktadır. Sözü edilen meskenler ise, Beyoğlu-Cihangir odağında Ülker Sokak, Tarlabaşı odağında Küçük Bayram Sokak, son olarak Avcılar odağında Meis Sitesi'dir. Bu üç meskenin seçilme sebebi ise, trans bireylerle alakalı literatür araştırma sürecinde hem yazılı hem görsel kaynaklarda, hem de gazete haberleri taramasında trans bireylerle ilintili haberlere bakıldığında, dışlama olgusunun en çok gözlenebildiği alanlar olmalarıdır. Bu sebeple kapsam, bu üç bölge üzerinden oluşturulmuştur. Bu çalışma, trans kimliklerin, altkültürel birikimlerini oluştururken, toplumsal cinsiyet kimliklerini ve bedenlerini inşa etme süreçlerinde, mesken edindikleri kentsel mekanlarla nasıl ilişki kurduklarını, bölgeleri hangi şekilde etkilediklerini, kent parçalarını hangi noktalarda 'yer' olarak tanımladıklarını anlamayı amaçlar. Çalışma amacı, trans bireylerin kent parçalarını deneyimlerken mekanları hangi noktalarda yeniden ürettikleri ve hangi noktalarda dönüştürdüklerine ilişkin merakın giderilmesini de içerir. Çalışma, aynı zamanda trans bireylere yüklenen kimlik algılarının ve bunların kent içerisindeki meskenlerine yansıyan fiziksel ve sosyal tezahürlerini de kişisel görüşmeler üzerinden kesitlerle aktarabilmeyi amaçlar. Günlük yaşam pratikleri içerisinde, trans bireyler ve onlara ek olarak kent parçaları içerisinde yollarının kesiştiği diğer bireylerle de iletişim kurmayı; söyleşiler üzerinden kentsel mekan çıkarımları yapmayı kendine amaç edinir. Günümüzde hala trans kimliğe karşı yönetilen mekansal dışlamaların, bireylerinin tekil ya da toplu varlığını sürdürmeye çalıştığı çeşitli kent parçalarında yoğunlaştığı gözlenmektedir. Cinsiyet ile ilgili güncel araştırmalar, toplumun genelinden, hatta kendi tarihleri boyunca, kimi zaman LGBTİ hareketinden bile ayrı görüldükleri için, trans bireylerin, bir tür sınıflandırma ve alt grup yaratan etnik köken, inanç, dil gibi özelliklere ek olarak, cinsel kimlikleri sebebiyle dışlamanın türlü biçimlerine maruz kaldıklarına işaret etmektedir. Farklı mekanizmalarla toplumda yalnızlaştırılan grup, kentin tüm dışlananlarından, 'cinsiyet' vurgusu yönü ile ayrışabilmektedir. Kimliğini trans olarak tanımlayan bireyler, toplum tarafından, sözleşilmişçesine gerçekleşen dışlamanın vurgusunun oldukça büyük ve etkili olduğunu aktarmaktadır. Trans bireylere yönelik, sözü edilen genel geçer dışlama, kimliğe dair negatif algıları her daim beslemekte, dışlamayı olağanlaştırmakta; kimliğin toplum içerisindeki varlığını da giderek silikleştirebilmektedir. Bu bağlamdan hareketle tez, trans bireylere karşı yöneltilen bu dışlama mekanizmalarının oluşumundan duyulan kaygıyla hareket etmektedir. Bu kapsamda, üç mesken alanı üzerine odaklanarak, dışlama olgusunun kentsel mekan analizini ortaya koymak, tez çalışmasının odağını oluşturmaktadır.