İmar planlarının geleneksel konut dokularında mimari mekanlara etkileri

Yüksek Lisans Tezi İMAR PLANLARININ GELENEKSEL KONUT DOKULARINDA MİMARİ MEKANLARA ETKİLERİ Sami KALFAOĞLU Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabüim Dalı Danışman: Yrd. Doç. Dr. İbrahim BAKER 2004, 129 Kentler insanların zaman içerisinde mekan oluşturup, bu mekanlarla kimliklerini tarifledikleri kültürel ortamlardır. Özellikle Anadolu kentleri bu açıdan önemli potansiyele sahiptirler. Hızlı kentleşme, nüfus artışı, teknolojik, sosyal ve kültürel değişimler sonucu bu kentlerimizde hızlı bir dönüşüm yaşanmaktadır. Dünyadaki gelişmeler ve küreselleşme olgusunun da etkisiyle mekansal anlamda var olan kültürel değerlerimiz yok olmakta, dünyanın herhangi bir kentine benzeyerek/benzetilerek kimliksizliğe doğru sürüklenmektedir. Geçmişten gelen değerlerin korunması, günümüze kadar birçoğunun kaybedilmiş olmasından dolayı daha da önem kazanmaktadır. Son elli yıla kadar her biri kendine özgü mekansal kimlikleriyle öne çıkan kentlerimiz, fiziki planlı döneme geçiş ile birlikte mekansal yozlaşmaya yönelmiş, değerlerini kaybetmeye başlamışlardır. Fiziki planlar olarak hazırlanan imar planlarıyla bir yandan yeni kentsel gelişme alanları tanımlanırken, diğer yandan geleneksel yaşam çevrelerinin uzun bir süreçte oluşturduğu mekanlar gerektiği kadar dikkatle incelenemeden, yokmuş gibi davranılarak çoğu zaman gridal ve dik açılarla bölünmüş parsellerde, çekme mesafeleri, kat adedi, ve yapı nizamı ile belirlenmiş 'tek tip' yapılarla kentsel mekanlar üretilmiştir ve halen de üretilmektedir. u Bu çalışma geleneksel dokularda sahip olduğumuz değerleri ortaya koymak ve imar planlan ile oluşturulan günümüz dokularında bu değerlerin sürdürülüp sürdürülmediğini tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Ayrıca geleneksel Anadolu kentlerinden Konya'da seçilen iki alanda, geleneksel ve günümüz dokularının bu açıdan karşılaştırılması yapılmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde, problem geleneksel konut dokularında mimari mekanların imar planlı dönemde dikkate alınmayıp, sürdürülmediği, bu mekanların niteliksizleşmesi ile kentlerin kimliklerinin kaybolması olarak belirlenmiştir. Amaç mimari mekanlarla oluşturulan özgün kimlik ve karakterin gelecek nesillere esin kaynağı olması açısından sürdürülüp sürdürülmediğinin tespitidir. Çalışma kapsamında özellikle Anadolu kentleri, kuruluşundan günümüze irdelenmiş, bu doğrultuda Konya kenti geleneksel dokusunda seçilen iki örnek alanda imar planlarının etkisi incelenmiştir. Konuya yaklaşımımız hipotetik dedüksiyonla olmuştur. Literatür olarak Anadolu kentlerinin gelişimi, Selçuklularla başlayıp Osmanlı döneminde sürdürülen geleneksel dokuların oluşumu, imar planlarının Türkiye'de uygulanmaya başlanması konulan incelenmiştir. Çalışmamız ise farklı bir bakış açısı ile bu kaynaklar doğrultusunda imar planlarının geleneksel konut dokularında mimari mekanlara bakışım ele alacaktır. Çalışmanın ikinci bölümünde, kent dokusu ve geleneksel kent dokusu kavramları açıklanmış, oluşumunda ve biçimlenmesindeki etkenler belirtilmiştir. Geleneksel kent dokularının oluşumunun daha iyi kavranabilmesi açısından antik dönemden planlı döneme kadar olan dönemler dokusal açıdan incelenmiş, sonrasında bu dokuların sahip olduklan mekanların fiziksel, sosyal, kent kimliği açısından ve yapılaşma ile ilgili özelliklere açıklık getirilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde, imar planlan ile kentlerin gelişiminin sağlandığı dönemin Türkiye'de gelişimi incelenmiş, bu süreçte günümüze kadar imar planlan ile sağlanan mekanların özellikleri, ikinci bölümde, geleneksel dokulara ait mekanların irdelendiği kriterler doğrultusunda açıklanmıştır. ııı Dördüncü bölümde ise, Konya kentinde, geleneksel merkeze yakın olan, kentsel sit olarak belirlenmiş alanların dışmda seçilen iki örnek bölgede belirlenen kriterler doğrultusunda yapılan alan çalışması ile konunun daha iyi anlaşılması sağlanmıştır. Beşinci bölüm olan sonuç ve öneriler kısmında ise geleneksel konut dokularında mimari mekanların sahip olduğu değerlerin sürdürülemediği ve kentlerin yüzyıllarca birikimle oluşmuş kimliklerini, bilinçsizce yapılmış imar planlan ile yitirdikleri tespit edilmiştir. Mevcut dokuların sahip oldukları mimari değerlerin geleceğe aktarılmasının gerekli olduğu görülmüştür. Geleneksel dokulu alanlarda yapılan planlama çalışmalarında ulaşım, nüfus, iklim, sosyal yapı gibi analiz çalışmalarının yanında kente karakterini veren mekansal oluşumların da imar planları ile sürekliliğinin sağlanma yollarının araştırılmalıdır.