Havalimanı yolcu terminallerinde mekansal deneyim haritalaması: Bir yolculuk, iki havalimanı

Havalimanları yolcu terminalleri, karmaşık sistemli ve çok girdili yapılardır. Terminal tasarımında, tasarımcının durduğu konum, kullanıcı ve yönetim arasında, ikisinin dengesini sağladığı noktadadır. Bu yüzden tasarımcının tüm girdileri değerlendirerek ortaya koyduğu tasarım, aslında bir değer aktarımı problematiğine verilen cevaptır. Yolcu için ise havalimanı terminalleri, yolda olma halinin, bir şehirle ilk tanışmanın veya son vedanın yapısall ifadesidir. Eksikleri ne olursa olsun, her bir yapı, kendi dengesine oturttuğu bir sistem yaratarak kullanıcıya hizmet eder. Yarattığı özgün sistemi içerisinde her havalimanın, kullanıcının deneyiminde farklı etkisi ve anlamı vardır. Fakat tasarım çalışmalarında kullanıcı gözünden öznel değerlendirmelere yer verilmediği ve kullanıcı deneyimini oluşturan katmanların bu yönüyle net olarak ortaya konmadığı fark edilmiştir. Buna yönelik olarak, havalimanı terminalleri ile yolcu arasındaki öznel ilişkinin tüm katmalarının ortaya çıkarılması, aktarılmasına yönelik olarak mekansal deneyimi ortaya koyacak bir temsil yöntemi geliştirilmesi ve sonraki tasarımlara etkinliği sınanmış girdiler kazandırma amacıyla yola çıkılmıştır. Çalışma süresince Türkiye'de havalimanı yolcu terminallerinin, tarihsel gelişim, mekansal kararlar ve mimari özelliklerini içeren, üst ölçek kararlarını ortaya koyan kapsamlı bir çalışmanın eksikliği fark edilmiştir. Bu anlamda Türkiye'deki tüm havalimanları kapsama alınarak, havalimanı yolcu terminal tipolojisini ortaya koyan ve yolcunun deneyimine doğrudan veya dolaylı olarak etki edebilecek üst ölçek kararlarını anlaşılır kılacak bütüncül bir analiz çalışması yapılmıştır. Bu görsel yardımıyla karşılaştırılan üst ölçek özelliklerinde fark edilen ortaklıkları/ farklılıkları niteleyen sınıflandırmalar ise deneyim haritası çıkarılan havalimanlarında, bu özelliklerin etkisini tartışmak için bir platform oluşturmuştur. Seçilen havalimanlarının mekansal deneyim haritalarının çıkarılması, öznel bir mekansal deneyimin aktarılma çabasının ürünüdür. Yolculuk, anatomisi gereği iki havalimanını içeren ve dolayısıyla mekansal deneyimlerin ardışık olarak yaşandığı bir süreçte gerçekleşir. Kullanılan ilk terminalde başlayıp yine orada sonlanan bir yolculuk, havalimanları odağında dört farklı mekansal akış içermektedir. Bu düşünceyle yola çıkılarak Sabiha Gökçen ve Adana Şakirpaşa havalimanları arasındaki yolculuğa odaklanılmış, her iki havalimanı da geliş ve gidiş akışlarıyla deneyimlenmiştir. Bu akışlar üzerinden kurulan izlekte, fiziksel dünyanın referanslarının bir çizgide açılması, deneyim katmanlarının algısal boyutlarının işlenebilmesini sağlamış ve zihinde yer eden kodlamalar, öznel tepkilerle mekansal deneyim haritalanmıştır. Yolcunun deneyimine etki ettiği düşünülen altı katmanın işlenmesi için oluşturulan metafor, yaşanılan deneyiminin bir ses kaydında zaman çizgisinin kaydırılması gibi okuması, hem anlık hem bütüncül olarak anlamlı tüm katmanlarıyla deneyimin kayıt edilebilmesini ve aktarılmasını sağlamıştır. Bir yolculuğu içeren bu mekansal deneyim haritaları, farklı yolculukların kapsamına aldığı farklı havalimanlarındaki öznel deneyimlerin aktarılabileceği ucu açık bir başlangıçtır.