Betonarme yüksek yapılarda kullanılan kalıp sistemleri

Betonarme, 1891 yılında kullanılmaya başlamasından itibaren yapı sektörü için çok önemli bir malzeme haline gelmiştir. Yapı sektörü sosyal ve ekonomik gelişmişlikle doğrudan bağlantılıdır. İnşaat sektörünün işlemesini sağlayan inşaat şirketlerinin yeniliklere açık, organizasyonel olarak etkin bir şekilde çalışmaları, fonksiyonlarını bilinçli bir şekilde yerine getirmeleri, bu sektörün daha başarılı olmasını, ihtiyaçların daha çabuk ve kaliteli bir biçimde karşılanmasını sağlamaktadır. Dünya üzerinde tüm insanlar yaşam kalitelerini yükseltmeye ve daha iyi koşullar yaratmaya çalışmaktadırlar. Daha iyi yerleşim birimleri ve daha iyi çevreler oluşturmaya çabalamaktadırlar. Mimarlar, mühendisler müteahhitler kaliteden ödün vermeden yaşanabilir mekanlar yaratma zoranluluğundadırlar Değişen teknoloji ile birlikte insan ihtiyaçları değişmiş ve yeni bina tipleri ortaya çıkmıştır. Geleneksel bina yapım yöntemleri bu yeni yapı türlerini üretmede yetersiz kaldığından modern yapım sistemleri kullanma yoluna gidilmiştir. Çeşitli dizayn kısıtlamaları ve çeşitli yapım kriterleri içeren yüksek binalar yapı formlarının gelişiminde en kapsamlı bina tipleridir. Gelişen teknolojinin çeşitli yapım sistemlerinde uygulanmasıyla birlikte, geleneksel yapım sistemleri küçük kentler dışında, gelişmelere açık büyük kentlerde ihtiyaçlar doğrultusunda yavaş yavaş terk edilmeye başlanmıştır. İnşaat işinin büyüklüğü arttıkça kullanılan teknoloji değişmekte ve bunu etkileyen birçok yan unsur da ortaya çıkmaktadır. Ortaya çıkan ekonomik, politik, sosyal, çevre unsurlarının etkisi ile birlikte değişen teknolojinin ihtiyaçlara en kısa, ucuz, fonksiyonel şekilde cevap verebilme özelliği çok büyük önem kazanmıştır. İnşaat ölçeklerinin büyümesi ile inşaatın bitirilmesi için gereken zaman, para ve insan gücü de artmaktadır. Bu yüzden bu kaynakların en iyi şekilde kullanılması, iyi bir yönetimi ve geliştirilmiş sistemlerinin öğrenilmesini gerektirir. İnşaat sektöründe, bütün bu kriterler göz önüne alındığında geleneksel inşaat metotlarının gözden geçirilmesi ve yeni yollar aranması şart olmuştur. Yatırımcı ve müşteri doğal olarak projenin çabuk ve de ekonomik bir şekilde yapılmasını istemektedir. Diğer sektörlerden farklı olarak inşaat sektöründe her yeni yapı farklı bir organizasyonu gerektirir. Bu da malzeme, kaynak kullanımının ve iş planının uygun bir şekilde yapılması zorunluluğunu getirir. Modern kalıp sistemleri bu noktada yatırımcının yüksek kalitede ve ilk yatırım maliyeti fazla olan fakat birçok kere kullanma şansı sayesinde ekonomiklik sağlayan sistemler olarak çabuk bina yapılmasını sağlarlar. IXBetonarmenin yapıların taşıyıcı sistemlerinde kullanılmaya başlanması, betonarme taşıyıcı elemanların yapılmasını sağlayan kalıp sistemlerinin kullanılmasını zorunlu kılmıştır. Günümüzde betonarme yapılarda kullanılan farklı pek çok kalıp sistemi bulunmaktadır. Fakat betonarme taşıyıcılı yapılarda kullanılan kalıp sistemlerinin hepsi yüksek yapılarda kullanılmaz. Bunları performans, detay işgücü, bina taşıyıcı sistemine bağlayabiliriz. Yüksek yapıların sahip olduğu bir takım özellikler modern kalıp sistemlerinin kullanımını gerekli kılar. Bu çalışmada betonarme yüksek yapılarda kullanılan kalıp sistemleri anlatılmıştır. Betonun mimari ve estetik açıdan gerekli formu almasını sağlayan ve betonu yeterli dayanım sağlayıncaya kadar taşıyan yardımcı yapı elemanlarına kalıp denir. Kalıplar yardımcı bina yapım araçları olmalarına rağmen yapının diğer elemanları gibi güvenli bir şekilde ölçülendirilmelidirler. Kalıp sistemleri birçok kez kullanılabilecek şekilde tasarlanmalıdır Bütün binalar yatay ve dikey bileşenlerden oluşmaktadırlar. Yapıların dikey taşıyıcıları kolonlar ve perdeler, yatay taşıyıcıları ise döşemeler ve kirişlerdir. Kolonlarda, perdelerde, döşemelerde ve kirişlerde kullanılan kalıp sistemleri yapının ekonomik ve hızlı şekilde yapımını sağlayacak özellikte olmalıdır. Kalıbın ana bileşenleri yüzey ve taşıyıcı kısımlardır. Kalıp yüzeyleri betonla direkt temasta olduğundan malzemelerinin betona dayanıklı olması gerekmektedir. Kalıplar kolay takılıp sökülebilmelidirler. Kalıp yüzeyleri geçirimsiz olmalı, taze beton yükünü güvenli bir şekilde taşıyıcılara iletmelidir. Taşıyıcı bileşenleri ikiye ayrılır. Yatay elemanlar için :Enlemeler, boylamalar ve yüzeyler Dikey elemanlar için Dikmeler, kavramalar, ankraj elemanları ve taşıyıcı kısımlardır. Bütün bu elemanlar bütün kalıp sistemlerinde değişik detaylarda kullanılmaktadır. Yüksek yapılarda kullanılan kalıp sistemleri şu şekilde sınıflandırılır:. Takılır sökülür kalıplar -Düşey yapı elemanlarının yapımmda kullanılan kalıplar -Perde Kalıpları - Çerçeve Perde Kalıplan -Sık kirişli büyük yüzey perde kalıplan -Kolon Kalıpları -Sık kirişli kolon kalıplan - Çerçeveli kolon kalıpları -Yatay Elemanlann Yapımında Kullanılan Kalıplar -Kiriş Kalıplan -Döşeme Kalıpları -Büyük Yüzeyli döşeme kalıplan -Masa Kalıplan -Çekmece Kalıplar - Küçük Yüzeyli döşeme kalıplan -Panel Döşeme Kalıplan -Yerinde bırakılan döşeme kalıplan -Kaset kalıplar. Tünel Kalıplar. Kayar Kalıplar - Hidrolik Kayar Kalıplar - Vidalı Kayar Kalıplar. Tırmanır Kalıplar -Vince bağlı kendi kendine hareket edemeyen Tırmanır Kalıplar - Kendi kendine hareket eden tırmanır Kalıplar -Elle tırmanan kalıplar. Takılır sökülür kalıplar, geleneksel kalıp sistemlerinin geliştirilmiş halidir. Eleman sayısını azaltmak için tipleştirme yoluna gidilmiş ve bu az sayıdaki elemamn birbirleriyle çok az sapma ile uyumları sağlanmıştır. Takılır sökülür kalıplar, yapı bileşenlerinin dökümlerinin yapılacağı noktada birleştirilir, döküm işlemi tamamlandıktan sonra, sökülüp, üretimi yapılacak olan yeni yapı bileşenlerinin olduğu noktaya kurulurlar. Takılır sökülür kalıplar, planda kullanıldıkları yerlere göre; düşey elemanlar için kullanılan kalıp sistemleri ve yatay elemanlar için kullanılan kalıp sistemleri olarak ikiye ayrılırlar. Kayar kalıplar beton dökülürken devamlı olarak hareket eden kalıplara denir. Kayar kalıplar düz duvarları olan, az boşluklu ve konsolsuz inşaat yapılarında kullanılır. Özel çift taraflı perde kalıplan perdenin ortasından geçen çelik çubuğa monte edilmiş hidrolik ve de vidalı krikolar vasıtasıyla taşınırlar. Krikolar küçük hareketlerle kısa aralıklarda metal çubuk üzerinde tırmanırlar. Bu hareket kalıbı da yukarı doğru hareket ettirir. Tırmanır kalıplar dikey elemanların yapımında kullanılır. Tırmanır kalıplar yapıya gereken kısımlarda ankrajlarla monte edilebilen kalıp ile bir bütün olarak hareket ederek taşıyıcı iskele kullanımını da ortadan kaldıran bir sistemdir. En önemli özellikleri yukarı hareket ediş tarzlarıdır. Elle hareket ettirilen, otomatik ve de kreynle hareket ettirilen tipleri vardır. Tünel kalıplı yapım sistemi, yapımn taşıyıcı duvar ve döşemelerinin çelik veya kontrplak kalıplar ile bir seferde ve yerinde döküldüğü sistemdir. Tünel kalıplar, hücre kalıplar grubuna dahildir. Önceden monte edilmiş üç-boyutlu kalıplardır. Bu kalıp sisteminde kalıp yüzeyi, rijitlik, germe, mesnet ve bağlama elemanları birbirini oluşturur. Tünel kalıplar ile bir hacmin en fazla üç duvarı dökülebilmektedir. Bu bölümden sonra yüksek yapılarda kullanılan kalıp sistemleri ayrıntılı olarak anlatılmıştu'. Tez altı bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde yüksek yapı tanımı yapılmış, yüksek yapılarda kullanılan taşıyıcı sistemlerden, yapım sistemlerinden bahsedilmiş ve yüksek yapılarda kullanılan kalıp sistemlerinin dahil olduğu yapım sistemi belirtilmiştir. İkinci bölümde kalıp tanımı yapılmış, kalıplar geleneksel ve modern kalıp sistemleri olarak ikiye ayrılmıştır. Modern kalıp sistemleri sınıflandırılmıştır. Ondan sonraki bölümde kalıp sistemleri teker teker tanıtılmıştır. Bir sonraki bölümde, modern kalıp sistemlerini üreten firmalar ve ürünleri ayrıca bu kalıp sistemlerini kullanan firmalar ve inşaatları tanıtılmıştır. Son bölüm sonuç kısmından oluşmaktadır.