Bursa-Keles ilçesi Gelemiç kırsal yerleşmesi geleneksel mimari dokusunun incelenmesi ve koruma amaçlı değerlendirilmesi

Gelemiç yerleşimi Bursa ili kırsalında Keles ilçesine bağlı, bulunduğu kırsal dokunun sosyo-ekonomik, kültürel özellikleri ile mimari doku ve peyzaj değerlerini yansıtan, günümüze kadar varlığını sürdürebilmiş nadir yerleşimlerinden biridir. Gelemiç yerleşiminin mevcut özellikleri ile kültürel miras değeri taşıdığı ve bu değerin bize kalan emanetlerinin gelecek nesillere de ışık tutması gerekliliği çok açıktır. Bu bilinç ve amaç ile başlanan çalışmada, yerleşim ile ilgili birçok fiziksel ve kuramsal durum değerlendirmeleri yapılmıştır. Fiziksel değerlendirmeler; yerinde tespit, mekansal inceleme çalışmaları, ölçümler ve fotoğraflamalar sonucu elde edilen veriler üzerinden değerlendirilmiştir. Kuramsal değerlendirmeler ise literatür araştırmaları, ulusal ve uluslararası mevcut projeler üzerinden çalışılarak ortaya konmuştur. Yerleşimde sosyal, fiziksel ve ekonomik şartları iyileştirip, yaşam kalitesini artırırken; sosyal ve fiziksel mekanın özgün kalitelerinin korunması sağlanmalıdır. Sorun ve mevcut potansiyellere, koruma ilke ve kararları doğrultusunda uygulanabilir çözümler getirilmeye çalışılmalıdır. Birinci bölümde; çalışmanın amacı ve yöntemi belirlenmiştir. İkinci bölümde; öncelikle Keles ilçesi kırsal yerleşimlerinin coğrafi, fiziksel ve tarihsel özellikleri mevcut kitap, yörede yapılan yüzey araştırması ve envanter çalışmalarından faydalanılarak incelenmiş ve yöresel konut mimarisinin içinde bulunduğu çevre yapısı ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde; Gelemiç yerleşim dokusu ve konut mimarisi ayrıntılı olarak çözümlenmiştir. Aynı şekilde yerleşmenin coğrafi özellikleri, tarihsel gelişimi, sosyal ve ekonomik durumu ile demografik özellikleri incelenmiştir. Gelemiç geleneksel yerleşim dokusunun fiziksel özellikleri kentsel ve yapı ölçeğinde olmak üzere iki ana başlık altında değerlendirilmiş, yapılan analiz çalışmaları sunulmuştur. Dokuyu oluşturan yapı türleri incelenmiş, geleneksel konut mimarisinin konum-plan, plan-cephe, yapım sistemi, yapı elemanları ve malzeme özellikleri açısından çözümlemesi yapılmıştır. Bölümün sonunda, yerleşimde tespit edilen tüm sivil mimarlık örneği yapıların hazırlanan envanter fişleri ve analiz haritaları sunulmuştur. Dördüncü bölümde; Gelemiç yöresel konut mimarisinin koruma sorunları, konutların bozulma sebepleri ve türlerine bağlı olarak ortaya konmuştur. Ortaya çıkan biçimsel bozulma türleri, plan düzeninde, cephe düzeninde ve yapım sisteminde meydana gelen bozulmalar olarak çözümlenmiştir. Beşinci bölümde; Ülkemizde ve yurtdışında kırsal kalkındırma ve koruma sorunlarının birbiri ile olan etkileşimi bağlamında yapılan çalışmalar ve projeler araştırılmıştır. Araştırma sonuçları doğrultusunda, Gelemiç geleneksel yerleşim dokusunun korunması için yasal-örgütsel, kültürel-eğitimsel ve sosyo-ekonomik açıdan öneriler getirilmiş, kent ölçeğinde ve yapı ölçeğinde çözümler sunulmuştur. Yerleşim dokusu içerisindeki yapılardan özellikle seçilmiş nitelikli olanlarına tek yapı ölçeğinde plan, cephe, yapım sistemi ve malzemelerine yönelik çözümler önerilmiştir. Çalışmanın konusu Bursa kırsal yerleşimlerinden biri olan Keles ilçesi ve Gelemiç yerleşimi ile sınırlı olsa da, çalışma modeli ve envanter çalışmalarının, Gelemiç ile aynı coğrafi, ekonomik, fiziksel ve sosyal özellikler taşıyan diğer geleneksel-kırsal yerleşim birimlerine örnek teşkil etmesi temenni edilmektedir. Sunulan koruma ve geliştirme yöntemlerinin kırsal alanlar hakkında yapılacak çalışmalar için yardımcı olacağı düşünülmektedir.