The Agency of the architect in the production process of mass housing. The example of Eryaman mass housing application

oz TOPLU KONUT ÜRETİM SURECİNDE MİMARIN ROLÜ VE ETKİNLİĞİ ERYAMAN TOPLU KONUT UYGULAMASI ÖRNEĞİ ALP AN, Kaya Yüksek Lisans, Mimarlık Bölümü Tez Yöneticisi: Assoc. Prof. Dr. Emel Aközer Ortak Tez Yöneticisi: Ins. Sevin Osmay Eylül 1999, 190 sayfa Bu çalışma, Eryaman toplu konut projesinin üretim sürecini mimarın rolünü ele alarak incelemeyi amaçlamaktadır. Eryaman toplu konut projesi, toplu konutun 1980'li yıllarda Türkiye'de konut probleminin çözümünde önemli bir alternatif olarak ön plana çıkarıldığı dönemde gerçekleştirilmiştir. Bu proje, konut sunumu ile ilgilenmek üzere devlete bağlı bir idare olarak kurulan Toplu Konut İdaresi tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu amaçla bir idare devlet aracılığıyla ilk defa bu dönemde kurulmuştur. Toplu Konut İdaresi, toplu konut üretiminde yeni tip organizasyonların, işleyişlerin, yasa ve yönetmeliklerin oluşmasına sebebiyet vermiş, ve böylece bu sunum tarzının Türkiye'de kurumsallaşmasında en büyük role sahip olmuştur. Eryaman toplu konut uygulaması örneği, konut üretiminin bu yeni kurumsal bağlamında mimari faaliyetlerin genel durumunu kavrayabilmemiz için uygun bir araştırma alam sağlamaktadır. VI Toplumsal ilişkilerin bu yeni bağlamında gerçekleşen mimari faaliyetler, mekansal sonuçlan etkileyebilecek sosyal kısıtlamaları kavrayabilmek amacıyla ele alınmıştır. Konut sektörünün bir özelliği, mimarın da dahil olduğu pek çok etki grubunun üretim süreçleri içerisinde yer almasıdır. içinde bulunduğumuz güncel bağlamda, mimarlar çokça bürokratik olarak idare edilen kamu veya özel kuruluş ve organizasyonlar ile ilişki içine girmektedir. Talep edilen mimarlık hizmetlerinin niteliği bu kuruluş ve organizasyonların müdahalesine bağlı olarak değişebilmektedir. Çalışma, inşaa edilmiş çevrenin oluşumunu üretim süreçlerine dahil olan etki gruplarının tüm faaliyetleri ile ilişkili olarak düşünebilmek için, mekanı sosyal ürün olarak nitelendiren bir kavramsal çerçeve sunmaktadır. Bu tür bir kavramsallaştırma giriş niteliğindeki ilk bölümde Manuel Castells, David Harvey ve Anthony Giddens'ın teorik çalışmalarına referans verilerek önerilmiştir. Kavramsal çerçeve, inşaa edilmiş çevrenin oluşumunu ve niteliğinin belirlenişini toplumsal yapılar ve insan faaliyetleri ile ilişkili olarak açıklamaya çalışmaktadır. Türkiye'de toplu konut üretimini ilgilendiren kurumsallaşmış özelliklerin çözümlemesi ikinci bölümde, sunulan kavramsal çerçeve ile ilişkili olarak yapılmıştır. Üçüncü bölümde, Eryaman toplu konut uygulaması içinde mimarın rolü ve etkinliğini araştırabilmemiz için, Türkiye'de mimarlık pratiğinin yasal çerçevesi, toplu konut üretim sürecine dahil olan yeni kurum ve organizasyonların ve bu organizasyonlar içerisindeki mimarların rolleri, ayrıca toplu konut üretiminin yeni kurumsal bağlam içinde işleyişi açıklanmıştır. Araştırma, üretim süreçlerine dahil olmuş etki grupları ile yapılan görüşmelerden elde edilen bulguların yorumuna dayanmaktadır. Sonuç bölümünde, bu çalışmanın ancak diğer ve ileriki toplu konut uygulaması örneklerinin aynı şekilde ele alınması ve elde edilen bulguların toparlanıp bildirilmesi ile daha sağlıklı sonuçlara varabileceği vurgulanmıştır.