Konutta memnuniyet ve tasarım ilişkisi açısından çekirdek konutlarda esneklik araştırması

Konut sorunu, özellikle 60'lı yıllardan bu yana kırsal alanlardan kentsel alanlara göçün hızlanmasıyla ülkemiz gündeminde önemli bir yer tutmaktadır. Sorun, konutların sadece nicelik olarak yetersizliği değil aynı zamanda nitelik olarak da yetersiz olması, kişilerin sosyal ve psikolojik ihtiyaçlarının yeterli düzeyde karşılanamamasıdır. Konut ihtiyacı karşılanırken, kullanıcı niteliklerine uygun konut kavramı yeteri kadar dikkate alınmamakta ve çoğu zaman kullanıcıların yaşantıları konutun olanaklarına uydurulmaya çalışılmaktadır. Konutta memnuniyeti sağlayan en önemli etkenlerden biri konutun nitelikli olmasıdır. Nitelikli konut kavramı ise, oldukça karmaşık ve tartışılması gereken bir konudur. Konutta kalite, ısınma, aydınlatma, sağlamlık ve benzeri somut, standartları olan özellikleri kapsadığı gibi kullanıcıya uygunluk, estetik gibi sosyo-kültürel ve psikolojik verilerle değişebilen ve ölçümü zor olan kavramaları da kapsamaktadır. Konutun, kullanıcı değişimine ve zamanla farklılaşan isteklerin değişimine uyum sağlayabilecek esneklikte tasarlanmış olması da konutta kaliteyi artırıcı faktörlerden biridir. Kullanıcı ya da kullanıcı grubunun, tasarım kararlarına katılabilmesi, ihtiyaçlarını ve isteklerini belirtebilmesi, kullanıcı-mimar kopukluğu sorununa bir çözüm olabilir ve konutun kullanıcıları için daha verimli ve memnuniyet verici çözümler oluşturabilir. Bu noktada, dar gelirlileri konut sahibi yapmak amacıyla üretilen, hem kullanıcı katılımını sağlayan, hem de, esnek ve büyüyebilir olma özellikleriyle kullanıcı memnuniyetini büyük ölçüde artıran, çekirdek konutları tartışmak yararlı olacaktır. Genelde, aile genişledikçe ve ailenin olanakları arttıkça, genişletilmesi veya geliştirilmesi mümkün olacak şekilde yapılan konuta çekirdek konut denilmektedir. Çekirdek konutlar; büyüyebilir ve zamanla değişebilir olma özellikleriyle, değişen istek ve ihtiyaçları karşılamaya yönelik esneklik özeliğini içinde barındırmaktadır. Kullanıcının belli ölçülerde kendisinin yapabildiği ya da uzman kişilere yaptırabildiği konutunun, malzeme veya plan kararlarına katılabilme olanağı ile de kullanıcının katılımı sağlanmış olmaktadır. Ülkemizde; altyapısı oluşturulmuş arsa temini, arsa üzerine çekirdek ünitenin yapılıp kullanıcıya verilmesi gibi yöntemlerle, İstanbul'da; Tozkoparan, Örnek Mahallesi, Maltepe-Esenkent, Eyüp-Alibeyköy, Güngören-Osmaniye, Kartal-Soğanlık, Gaziosmanpaşa-Küçükköy gibi bölgelerde çekirdek konut uygulaması yapılmıştır. Bu konutlarda zamanla yatayda ve düşeyde ekler yapılmış, kullanıcının imkanlarına göre biçimlenme gerçekleşmiştir. Gerekli denetimin olmayışı, kullanıcıyı eğiterek kullanıcının katılımını gerçekleştirememe, malzeme sağlamada yetersizlik gibi etkenler sonucunda düzenli bir yapılaşma oluşamamıştır. Birçok soruna çözüm olabilecek bu konut üretim yönteminin tasarım ve uygulamasındaki eksiklikler nedeniyle ortaya çıkan sorunlar yüzünden uygulamadan vazgeçilmiştir. Çalışma kapsamında, nüve konut uygulaması yapılmış olan Maltepe bölgesinde alan çalışması yapılmış, kullanıcı görüşleri alınmış ve planların yatayda ve düşeyde gelişimleri incelenerek, bu yöntemin planlama ve uygulamadaki eksikleri saptanmıştır. Bu yöntemin uygulanmasıyla, ülkemizde birçok yerde dar gelirlilerin konut sorununa nitelikli bir çözüm bulmak, afet sonrası geçici konutların yerine, ucuz ve sonradan isteklere göre şekillenebilen kalıcı konut üretebilmek gibi hedeflerin yanında bu konutlardan gecekondu önleme bölgelerinde de yararlanarak, hem kullanıcı memnuniyetini artırmak hem de kente görsel ve işlevsel anlamda katkı sağlamak düşünülebilir.