Gaziantep ili, Şahinbey ilçesi, 18 pafta, 99 ada, 2 parselde yer alan sivil mimarlık yapısı restorasyon projesi

Bu çalışmada Gaziantep il merkezinde, Tepebaşı Mahallesinde yer alan geleneksel bir konut yapısı konu alınmıştır. Çalışmada yapının mevcut durumunun belgelenmesi, yapının ve bulunduğu çevrenin tarihsel gelişim sürecinin araştırılması ve yapının korunmasına yönelik müdahalelerin belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu çalışma sürecinde bilimsel yayınlardan, makalelerden, tezlerden, şer'iye sicillerinden ve bazı internet kaynaklarından yararlanılmıştır. Tüm bu kaynaklardan edinilen bilgiler yorumlanarak teze aktarılmıştır. Yapının kuzey cephesi Yüksek Sokağa, güney cephesi yapının içerisinde bulunduğu avluya bakmaktadır. Batı cephesi komşu geleneksel konut yapısı ile bitişiktir. Doğu yönünde ise Yüksek Sokağa açılan avlu kapısına çıkan bir yol bulunmaktadır. Yapının kesin olarak hangi tarihte yapıldığını gösteren kitabe veya vakfiye benzeri bir belge bulunmamaktadır. Ayıntab Şeriye Sicil kayıtlarına bakıldığında 14. Yüzyıl başlarına tarihlenen mahalle içerisindeki yapıların ağırlıklı olarak 18. yüzyılda yapıldıkları ifade edilmekteyse de kesin bir bilgiye ulaşmak mümkün olmamıştır. Yapı günümüzde terk edilmiş bir durumda olup, kullanılmamaktadır. Yapı, büyük ölçüde özgün durumunu korumaktadır. Döneminin özelliklerini yansıtan nitelikli bir yapı olması nedeniyle söz konusu yapı bu teze konu olarak seçilmiştir. Birinci bölümde çalışmanın amacı ve tezin çeşitli aşamalarında kullanılan yöntemler anlatılmıştır. Bu doğrultuda teknolojiden yararlanarak rölöve, restitüsyon ve restorasyon çizimleri detaylı olarak yapılmıştır. İkinci bölümde Gaziantep İlinin, coğrafi konumu, tarihsel gelişimi, mahalle oluşumları ve günümüze kadar yapılan imar planlama çalışmaları ile ilgili kısa bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde yapının içinde bulunduğu Tepebaşı Mahallesinin tarihi, sosyo-ekonomik ve mimari özellikleri anlatılmış, yakın çevredeki anıtsal yapılardan olan Amerikan Hastanesi, Kurtuluş Camii ve Merkezi Türkiye Koleji ele alınmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünde yapının konumu, yakın çevresel özellikleri, yapının tarihçesi, Gaziantep'teki geleneksel konut mimarisinin genel özellikleri ve Gaziantep'teki sokak özellikleri incelenmiştir. Bu başlık altında parsellerin nasıl oluştuğu ve yapı planlarının buna göre nasıl şekillendiği ve geçmişşten günümüze kullanılan plan tipleri incelenmiştir. Tüm bunların yanısra Geleneksel Gaziantep evlerinde kullanılan yapı malzemelerine ve yapı elemanlarına da değinilmiş, her bir yapı malzemesi ayrıntılı olarak incelenmiştir. Avlu içersindeki işlevsel mekanlar ve servis mekanları ele alınarak ayrıntılı olarak incelenmiştir. Gaziantep'teki geleneksel konut mimarisine değinerek ardından, evin genel tanımlaması yapılmış, tüm mekanları, cepheleri, yapı elemanları, mimari ögeleri detaylı bir şekilde anlatılmıştır. Tüm bunların yanı sıra bu bölüm içerisinde son olarak yapının günümüzdeki durumu göz önüne alınarak yapıdaki bozulmalar tespit edilmiş ve mekansal, malzeme, strüktürel ve insan kaynaklı bozulmalar başlıkları altında incelenmiştir. Beşinci bölümde restitüsyon çalışması yer almaktadır. Bu bölümde ilk önce restitüsyona ışık tutan belgeler incelenmiş, daha sonra Gaziantep'teki geleneksel konut dokusu ile karşılaştırmaya gidilmiştir. Bu belgeler ve yapılar incelenerek restitüsyon sorunlarına cevap aranmış, elde edilen bilgiler doğrultusunda plan, cephe, vaziyet planı restitüsyon çizimleri hazırlanmıştır. Altıncı bölüm restorasyon çalışmasını ele almaktadır. Tez kapsamında evin müze-halk bilim merkezi ve cafe olarak yeniden işlevlendirilmesi önerilmiş, bu işleve bağlı olarak yapıya yönelik müdahaleler ve onarımlara ilişkin değerlendirmeler üzerinde durulmuştur. Ayrıca bu bölümde önerilen işlevin uygulanmış örnekleri incelenerek değerlendirilmiştir. Tüm kaynak incelemeleri ve belgeleme sürecinin ardından yapılan tüm çalışmalar sonuç kısmında değerlendirilmiştir.