Bulgaristan'da Deliorman Bölgesi'ndeki Babai ve Bektaşi tekkeleri

Bu çalışmanın amacı Bulgaristan'ın kuzeydoğusunda yer alan Deliorman bölgesindeki Babai ve Bektaşi tekkelerinin incelenmesidir. Anadolu Selçuklu Devleti'nde XIII. yüzyılda çıkan Babai isyanı, Anadolu'ya gelen Türkmen göçebe halkın, seçkin tabakaya karşı başlattığı bir ayaklanmadır. İsyan sonrasında katliamlardan kaçan birçok Türkmen Babası, beraberlerindeki Türkmen gruplarla Batı Anadolu ve Balkanlar'a göçmüştür. Balkanlar'a göçen ve Deliorman'a yerleşen San Saltık da bu Türkmen babalarından biridir. San Saltık, İslam inancından etkilenen heterodoksiyi Deliorman'a taşıyan ilk kişidir. Babailerle ve Baba İlyas ile ilişkilendirilen Sarı Saltık'ın, günümüzde Deliorman'da varlığını sürdüren Babai nüfiısu ile de ilişkilendirilebilmesi olasıdır. XHI. Yüzyıldan önce, Bizans İmparatorları tarafından 975 yılı civarında sürgün edilen Pavlosçular Balkanlar'a ve Deliorman'a yerleşmiştir. Pavlosçular, Maniheizm ve Hristiyanlıktan yoğun olarak etkilenen heterodoks inanca sahip bir gruptur. Bu grubun varlığının, San Saltık'ın Deliorman'a yerleşme ve orada bir zaviye kurma kararında etkili olduğu düşünülebilir. İslam inancından etkilenen heterodoks grupların bu topraklardaki ilk zaviyesi Kaliakra burnundaki San Saltık zaviyesidir. Bu zaviye, Şeyh Bedreddin'in 1416 yılında Deliorman bölgesinde çıkardığı isyanın merkezi olmuştur. Osmanlı Devleti'ne karşı başlatılan bu isyanın amacı merkeziyetçi bir yönetim tarzım yıkmak olabileceği düşünülmektedir. Ancak isyana katılan heterodoks Hristiyan grupları ve San Saltık zaviyesindeki dervişlerin yanı sıra, Anadolu ve Rumeli'de tımarlan ellerinden alınmış sipahiler ve Balkanlardaki feodaller de katılmıştır. Bireysel maddi çıkarları için isyanı destekleyen feodaller ve sipahiler, vadedilen çeşitli topraklar için liderlerim bırakıp Osmanlı kuvvetlerinden yana geçmişşlerdir ve isyanın başarısızlıkla sonuçlanmasına sebep olmuşlardır. Bedreddinilik hareketinin Balkan Aleviliğin oluşumunda büyük rol oynadığı düşünülmektedir. Deliorman'da yasayan Bektaşi ve Babailer'e bölüm 3.3 ve 3 .4te kısaca değinilmiştir. Günümüzde 'kolonizatör' sıfatı yakıştınlan Bektaşi ve Babai dervişleri, Kanuni Sultan Süleyman döneminde soruşturmaya uğramiş ve haklannda soruşturmalar açılmıştır. Bugün Deliorman'da yaşayan Babailer arasında, bölgede tekkeleri bulunan bazı erenlerin birincil önemde olduklan gözlenebilmektedir. Demir Baba tekkesi, Kızana tekkesi, Musa Baba tekkesi ve Denizlerli Ali Baba tekkesinin günümüze kadar varlıklarım sürdürmüş olmalannın önemli bir nedeni adı geçen kişilerin bölgelerinde, Babailer tararından en çok saygı gören erenler olmasıdır. Bu tekkeler günümüzde de sıklıkla ziyaret edilmekte ve tekke alanlarında cem ibadetleri yapılmaktadır. Deliorman bölgesindeki Babai ve Bektaşi tekkelerinin tarihçeleri ve mimari özelliklerine bu çalışmanın dördüncü bölümünde değinilmiştir. Akyazılı Sultan tekkesi ve Mustafa Kanaat Baba tekkesi dışında kalan diğer tekkelerden günümüze kalan yapıların röleveleri alınmış ve plan, kesit ya da görünüş krokileri çizilmiştir. Bu bölümde ayrıca çeşitli nedenlerle ulaşılamayan ya da yıkılmış olan tekkeler de kısaca tanıtılmıştır. Çalışmada yer alan bilgilerin önemli bir bölümü bölgede görüşülen insanlardan elde edilmiştir.