Kentsel mekan farkındalığının 7-11 yaş grubu çocuklar üzerinden irdelenmesi

Kentsel mekanlar yetişkinleri olduğu kadar, çocukları da içerisinde barındırmaktadır. Günümüzde kentsel mekanlar tasarlanırken, çocukların düşünceleri, istek ve ihtiyaçları göz ardı edilebilmektedir. Oysaki çocuklarda, özellikle okul çağına gelmeleriyle birlikte, en az yetişkinler kadar kentle ilişki kurmaya başlamaktadır. Çevreleriyle kurduğu ilişki, gelişimlerini de etkilemektedir. Çalışmada çocukların içinde yaşadıkları kenti nasıl algıladıkları, hangi kentsel elemanların ve yapı tiplerinin ilgilerini çektiği sorgulanmakta ve kentsel mekan farkındalıklarını ortaya koymak amaçlanmaktadır. İngiliz mimar ve şehir plancısı Thomas Gordon Cullen'ın 'Townscape' adlı kitabı yöntem olarak ele alınmış ve tez çalışması Cullen'ın ortaya koyduğu 'sıralı görüş' kavramı üzerine kurgulanmıştır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, tezin hedef kitlesi olan çocuğun bilişsel gelişimini ve fiziksel çevre ile ilişkisine değinilen literatür özeti, tezin amacı ve hipotezi hakkında bilgi verilmektedir. İkinci bölüm, çalışmanın kuramsal çerçevesini oluşturmaktadır. İlk olarak algı ve algılama kavramları üzerine araştırmalar yapılmıştır. Sonrasında mekan kavramı incelenerek, literatürdeki mekan tanımlamalarına yer verilmiştir. Çocukta mekan kavramının oluşumuna ve çocuğun mekan algısı konuları incelenmiştir. Son olarak kentsel mekan kavramı ve algılanmasına yönelik yapılmış olan çalışmalar üzerinden, tezin amacına yönelik kuramsal çerçeve oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde, çocukların kentsel mekan farkındalığını ortaya koymak adına bir alan çalışması gerçekleştirilmiştir. Alan çalışması, 7-11 yaş aralığında 10 çocukla gerçekleştirilmiştir. Cullen'ın 'sıralı görüş' kavramı üzerine kurgulanan çalışmada, çocukların belirlenen bir güzergah boyunca kendi 'sıralı görüş'lerini ortaya koymaları amaçlanmıştır. Gordon Cullen'ın 'Townscape' adlı kitabında belirlenen 18 adet kavramdan çocuklara sormak için 16 soru hazırlanmış, sonrasında da bu kavramlara ait soruları sorabilecek bir güzergah arayışına girilmiştir. Yapılan ön saha gezilerinde İstanbul'un Kadıköy ilçesinde, Osmanağa ve Caferağa mahallelerini kapsayan bir bölgede, kentsel eleman bakımından zengin olan bir güzergah belirlenmiştir. Belirlenen güzergah boyunca ilerlerken çocukların etraflarındaki kentsel elemanları dikkatle incelemeleri ve ilgilerini çeken öğelerin fotoğrafını çekmeleri, böylece kendi 'sıralı görüş'leri oluşturulmaları istenmiştir. Belirlenen güzergah 6 adet düğüm noktasına bölünmüş ve bu noktalarda duraklayarak, önceden belirlenen sorular çocuklara sorulmuştur. Alan çalışmasının sonunda, çocukların çekmiş olduğu fotoğraflar birleştirilerek, her çocuğun 'sıralı görüş'ü ortaya konulmuştur. Güzergah boyunca çocukların fotoğrafladığı yapı tipleri tablo ve haritalarla analiz edilmiş, her çocuğun kentsel mekan farkındalığı ortaya konulmuştur. Cullen'ın kavramlarından oluşturularak çocuklara sorulan sorular incelenmiş ve kentsel mekan farkındalıklarının ne ölçüde olduğu anlaşılmaya çalışılmıştır. Cullen'ın kavramları üzerinden incelenen bu çalışmada, Norberg-Schulz ve Kevin Lynch'in kuramlarıyla benzerlikler görülmüştür. Çocukların fotoğrafladıkları yapı ve elemanların hangi özelliklerinin daha fazla ilgi çektiği irdelenmek için algılama kriterleri belirlenmiş ve yorumlanmıştır. Sonuçta elde edilen bütün bu analizler bir arada değerlendirilerek, çocukların kentsel mekan farkındalıkları ortaya konulmuştur. Elde edilen veriler ve alan çalışmasında çocuklarla yapılan görüşmeler değerlendirildiğinde, Kadıköy'de çalışma güzergahı olarak belirlenmiş alanla ilgili çıkarımlar yapılmış ve öneriler ortaya konulmuştur.