turkish-nlp-suite/AkademikDerlem huggingface dataset:
Türkiye'de kentsel dönüşüm uygulamalarının mekansal açıdan değerlendirilmesi

Sanayi devrimi, gelişmiş ülke kentlerinde mekansal organizasyonun zaman içinde değişim göstermesine neden olmuştur. Bu değişime bağlı olarak çeşitli mekansal sorunlar ortaya çıkmıştır. Bu sorunlara çözüm üretebilmek içinde 'kentsel dönüşüm' adı altındaki uygulamalar gündeme gelmiştir. Kentsel dönüşüm, başka bir deyişle mevcut dokuya müdahale etme, bir yandan kentlerin büyüme problemlerinin üstesinden gelmek gibi fiziksel ve teknik nedenlerden dolayı, diğer yandan da 1980 sonrasının kentler yoluyla sermaye birikim süreçlerini aşmak için ortaya çıkmaktadır. Böyle bir çerçevede beliren kentsel dönüşüm olgusu son yıllarda yasal bir tabana da oturtularak kentlerin gündeminde geniş bir yer bulmuştur. Bu kavram modern bir kent görünümü veremeyen gecekondu alanları için de gündeme gelmektedir. Türkiye'de dönüşüm çalışmaları Avrupa'daki gibi kentin merkezinde, fiziksel bakımdan yıpranmış, ekonomik ömrünü tamamlamış, fonksiyonel açıdan işlevini kaybetmiş sanayi, küçük üretim, depo alanları ve liman gibi fonksiyonların yer aldığı alanları çok fazla kapsamamaktadır. Ayrıca kentin çeperlerinde, işlevsel açıdan değişikliğe uğramış, ekonomik kısıtlılığa bağlı fiziksel yetersizliğin söz konusu olduğu gecekondu olarak gelişen bölgeleri içine almaktadır. Bu çalışmada ülkemizdeki kentsel dönüşüm süreci ve uygulamaları fiziksel mekandaki sonuçları açısından ele alınmıştır. Kentsel dönüşümün hedef alanlarından biri olması itibari ile gecekondu alanlarındaki uygulamalar mekansal açıdan Türkiye özelinde irdelenmiştir. Bu amaçla çalışmada öncelikle kentsel dönüşüm kavramı ile ilgili teorik çerçeve içinde, kentsel dönüşüm uygulamalarının literatür çalışması yapılmıştır. Kentsel dönüşüm uygulamalarında ortaya çıkan projelerin başında özellikle son yıllarda ülkemizin birçok bölgesinde, Toplu Konut İdaresi tarafından uygulanan dönüşüm uygulamalarından 4 adet örnek niteliksel ve niceliksel özellikleri belirlenen yaşanabilirlik kriterleri üzerinden incelenecektir. Elde edilen veriler ışığında bulgular sonuç bölümünde irdelenmiştir. Ayrıca bu çalışmanın yapılacak benzer çalışmalar için altyapı oluşturması amaçlanmıştır.
Kadırga Helvacıbaşı Mescidi

' Kadırga Helvacıbaşı Mescidi ' isimli tezin birinci bölümünde, islam Mimarisinde camii ve mescit kavramları ele alınmıştır. ikinci bölümde kaynaklardan tespit edilen lö. yy İstanbul mescitleri günümüzde mevcut olmayan, mevcut olan ve harap başlıkları altında incelenerek liste oluşturulmuştur. Günümüzde mevcut olan mescitlerden 43 tanesi yerinde tespit edilmiştir. Bunlardan özgünlüğüne fazla kaybetmeyen 15 mescit incelenmiş ve katalog oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde ise tez konusunu oluşturan Helvacıbaşı Mescidi ana mekan, son cemaat yeri ve minare başlıkları altında ele alınarak ; mimari, taşıyıcı sistem, yapım tekniği, ve malzeme açısından incelenerek, hatıl olarak kullanılan ahşap malzeme analizleri yapılmış, çizim ve fotoğraflarla desteklenmeye çalışılmıştır. Dördüncü bölümde, söz konusu yapı, yukarıda belirtilen başlıkları altında, yapı öğeleri ve malzeme açısından mevcut durumu anlatılmaya çalışılmıştır. Beşinci bölümde ise mevcut yapıdan ve eş dönemli mescitlerden elde ettiğimiz veriler doğrultusunda restitüsyon proje önerisi hazırlanmıştır. Altıncı bölümde ise çevre analizi yapılmış ve söz konusu mescide ilişkin restorasyon önerisi olarak arşiv kütüphanesi işlevi seçilerek projelendirilmiştir.
Fatih ilçesi, 3034 ada, 43 parsel'de yer alan ahşap konağın restorasyon projesi

Bu çalışmada, Erturan Ailesi Konutu; İstanbul İli, Fatih İlçesi, Atikali Mahallesi, Nişanca Caddesi, Hasan Fehmi Paşa Sokak, no: 32 -35; 3034 ada (eski 2137 ada) 43 parselde yer alan ahşap konağı konu alınmıştır. Çalışmanın temel hedefleri, yapının mevcut durumunun belgelenmesi, yapıdaki malzeme ve bozulmaların saptanması, tarihsel gelişim sürecinin araştırılması ile özgün halinin tespiti ve yapının korunması için gerekli müdahalelerin belirlenmesidir.
Understanding city as an architectural and non-architectural program: Learning from Ankara

ÖZ KENTİ MİMARI VE MİMARI OLMAYAN PROGRAMLAR ÜZERİNDEN ANLAMAK: ANKARA' DAN ÖĞRENMEK Mutlu, Özlem Yüksek Lisans, Mimarlık Bölümü Tez Yöneticisi: Assoc. Prof. Dr. Abdi C. Güzer Ocak 2006, 103 sayfa Bu tez, Kızılay kent merkezinin kentsel programların dönüştürdüğü anonim yapısı üzerine eleştirel bir okuma sunar. Asıl amaç kent ve mimarlığın birbirini dönüştüren ilişkisini anonim yapılar ve kullanım süreçleri üzerinden farklı kavramsal katmanlar içinde anlamaktır. Mimarlık ve kent devamlılıklar ve karşıtlıklar içeren karşılıklı ve çok katmanlı bir ilişki içindedir. Bununla beraber, özellikle kent merkezleri ve diğer anonim bölgelerde devamlılıklar yerini karşıtlıklara bırakır. Bu tur karşıtlıklara Türkiye'nin pek çok kentinde rastlanır ancak mimari ve sosyal bir proje kapsamında Türkiye'nin başkenti olarak inşa edilen Ankara'nın bu tartışma içinde özel bir yeri vardır. Günümüzdeki anonim, nötr ve homojen kentsel dokusuyla Kızılay'a, 'kente mimari katkının güçsüzlüğü' gözüyle bakılabilir. Bu bağlamda, mimari düşüncenin sınırlarını kent ölçeğinde yeniden sınamak bir zorunluluk olarak karşımıza gelir. Bu çalışmada, kentin mimarlığın şekil verdiği bir yapı olmadığı gerçeği üzerinden hareketle, kent ve mimarlık arasında alternatif arayüzlerin, ve ilişki biçimlerinin keşfedilebileceği savunulmaktadır. vıAnkara, 1950'ler ve 1980'ler olarak tarihlendirilen iki önemli sosyal ve mekansal dönüşüm yaşamıştır. 1950'ler, bugünkü apartman tipolojisinin ortaya çıktığı ve şehirlerin hakim yapılaşma biçimini oluşturmaya başladığı yıllardır. 1980'lerde ise barınma amaçlı üretilen bu tipoloji, yeni oluşan kent merkezlerinde kentsel programlar edinir ve kendi içinde bir kent olan, kentsel bir yapı formuna dönüşür. Konur Sokağın iki yanındaki yapı adaları, bu dönüşümün yaşandığı pek çok kentsel alanın bir temsili olarak seçilmiştir. Bu çalışma, dönüşüm geçiren kent merkezlerinin 'jenerik' ve 'kendine özgü' niteliklerini araştırır ve eleştirel bir çerçeve sunmayı amaçlar. Rem Koolhaas' in öne sürdüğü 'program' ve 'alt-yapı' nosyonlarıyla kent tarafından dönüştürülen mimari objenin durumunu tartışır. Farklı metinlerle birlikte, gözleme dayalı bir okuma sunar ve bu okumayı mimari diagramlara dönüştürür.
Integration of natural ventilation to office building typology in the Ankara context: A case study

1973 yılında ortaya çıkan petrol krizi, kullanılan enerjinin azaltılması ve korunması yönündeki küresel yaklaşımla birlikte, bina tasarımlarında bir dönüm noktası olmuştur. Bu konudaki yaklaşım, daha çok binanın dış hava şartlarından yalıtılması şeklinde gerçekleşmiştir. Enerji tasarrufunu amaçlayan bu tutum, klima sistemlerinin de kullanılmasıyla beraber Hasta Bina Sendromu gibi ciddi problemlerin oluşmasına sebep olmuştur. Ayrıca kullanıcı memnuniyetsizliğinin bu tür dış hava şartlarına kapalı binalarda genel bir şikayet olarak ortaya çıkması, çalışanların verimliliğinin düşmesiyle beraber uzun vadede daha büyük maddi kayıplara yol açabilmektedir. Bu duruma karşılık, bu çalışmada Ankara'da yer alan ve 2001 yılında giydirme cephe sistemi değiştirilen Emek İşhanının doğal havalandırma potansiyeli iki açıdan incelenmiştir. Bina kullanıcıları ile yapılan bir ankette, çalışanların iç ortamla ilgili görüşleri ve sağlık problemleri araştırılmıştır. Yapılan ikinci çalışmada binanın doğal havalandırma potansiyeli enerji kullanımı açısından incelenmiştir. Yapılan anket çalışmasına göre bina kullanıcılarının ciddi sağlık problemleri vardır. Ayrıca kullanıcılar havalandırma sisteminin işleyişinden memnun olmamakla beraber, pek çoğu iç ortam şartlarını ayarlamak için dışarıya pencere açma isteğini belirtmiştir. Yapılan bilgisayar simülasyonuna göre, doğal havalandırmanın entegrasyonuyla, binanın yıllık enerji kullanımında önemli bir değişiklik olmamaktadır. Diğer taraftan, yaz aylan için binayı soğutmada kullanılan enerji giderleri ortadan kaldınlabilmektedir. Sonuç olarak, doğal havalandırma daha fazla kullanıcı memnuniyeti ve enerji tasarrufu için uygun bir araç olarak ortaya çıkmıştır.
Kentsel gelişim alanlarının saptanması ve planlanmasında GIS ve ekoloji-ekonomi duyarlı planlama modeli

Günümüzde sanayileşme ile birlikte hızla artan kentleşme, kentlerin ekolojik dengesinin bozulmasına, kültürel ve tarihsel değerlerinin yok olmasına neden olmaktadır. Bu gelişim, bir taraftan kentte yaşayanları doğadan uzaklaştırırken, diğer taraftan da kent çevresinde doğanın tahribine ve ekolojik dengenin bozulmasına yol açmaktadır. Bu çalışmanın amacı, ekolojik dengenin sürdürülmesi ve kentsel sistemin ekolojik dengeye zarar vermeden, değerleri koruyacak ve geliştirecek yönde planlama ilkeleri ve uygulama esaslarını belirlemektir. Kullanılan yöntemle, potansiyel gelişim alanlarının saptanmasında ekonomik- ekolojik faktörler ve uygunluk ölçütleri üzerinde durulmaktır. Bu faktörlere ilişkin verilerin değerlendirilebilmesi için Coğrafi Bilgi Sistemleri kullanılmaktadır. Bu yolla geleneksel planlama yöntemleri ile ekonomik-ekolojik faktörlerini CBS'nin olanakları ile değerlendiren öneri yöntemle, planlamanın sonuçlarının üstünlüğü ortaya konacaktır. Giriş bölümünde, günümüzde kullanılan planlama yaklaşımları ve bu yaklaşımlarda karşılaşılan çevre ve planlama sorunları kısaca açıklanmıştır. Kentsel ekoloji, sürdürülebilirlik kavramı ve ekolojik planlama ilkeleri açıklanmakta, planlamada etkin olan faktörlerin değerlendirilmesi yapılmaktadır. Planlama modelleri ve CBS'nin tanım ve kavramları ile, bu sistemlerin planlamadaki yeri ve karşılaşılan sorunları üzerinde durulmaktadır. İkinci bölümde, çalışmanın amacı ve çalışma alam belirlenerek, potansiyel kentsel gelişim alanlarının belirlenmesine yönelik olarak CBS-Arc/Info ortamında gerçekleştirilen yöntem, kullanılan verilerin derlenmesi ve tanıtılması yapılmaktadır. Mekansal planlama modelinin üretilen veriler doğrultusunda işletilmesi yapılmaktadır. Üçüncü bölümünde, CBS ile makroform önerileri oluşturulmasına yönelik hazırlanan ekolojik planlama süreci sonrasında, hedef yılı (2017) nüfusunun mekansal dağılım kalıplan belirlenerek, mevcut kent dokusu ile karşılaştırması yapılmıştır. Dördüncü bölümde, elde edilen sonuçlar ve yöntemin planlamaya olan katkılarından bahsedilmektedir. Beşinci bölümde de, bu yaklaşım ile gerçekleştirilecek çalışmalara ilişkin öneriler getirilmektedir.
Modernite ve hareket kavramlarının yolun tanımladığı mekansal oluşumlar üzerinden irdelenmesi

İnsanlık tarihi boyunca toplumları, kentleri ve mimarlığı geri dönüşü olmayacak biçimde etkileyen üç büyük gelişme yaşanmıştır. Bunlardan biri göçebe hayattan yerleşik hayata, yani tarım toplumuna geçilmesi; ikincisi topraktan kopularak endüstriyel dünyanın yaratılması, diğeri ise bilişim devrimi ile bilgi toplumuna geçilmesidir. Bu çalışmanın tarihsel çizgisini de endüstriyel dünyanın oluşmaya başladığı Endüstri Devrimi'nden günümüze kadar olan modernleşme süreci oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı endüstrileşme ile insan hayatına giren ve modern dönemin kilit kavramları olarak ortaya çıkan 'inodernite' ve 'hareket' kavramlarının modern dönem mimari anlayışına nasıl etki ettiklerini çözümlemek, genelde hareketi somutlayan 'yol'un ve özelde Endüstri Devrimi ile birlikte gelişen 'demiryolu'nun tanımladığı mekansallık ile ilişkisini araştırmaktır. Bu kapsamda kuramsal bir altlık oluşturabilmek amacıyla literatür taraması yapılarak 'inodernite' ve 'hareket' kavramları, arkasındaki sosyal, toplumsal ve teknolojik gelişmelerle birlikte değerlendirilerek tanımlanmış, ardından kavramların kent ve mimarlık üzerindeki etkileri araştırılarak yol/demiryolu mekansallığı üzerinden mimari bir çerçeve tariflenmiştir. Elde edilen veriler, erken modern dönem dünya örnekleri üzerinden analiz edilerek somut bir veri ortaya konulmuştur. Bu çalışma 'inodernite' ve 'hareket' kavramlarının insan yaşamına girmesi ile birlikte mimarlık alanında geri dönüşü olmayan biçimde değişimlere sebep olduğunu ortaya koymakta ve söz konusu kavramları, modern dönemde gelişen yol/demiryolu mekansallığı üzerinden okuyarak, mekanı ve bugünün mimarlığını anlamada yeni bir perspektif kazandırmaktadır.
Bir kentsel mekanın bellek üzerinden var edilme biçimi: Trabzon Hacıkasım örneği

Bellek; bireylerin yaşadığı deneyimler sonucu öğrendiklerini zihinde saklama ve ihtiyaç duyulduğu anda tekrar kullanma yetisidir. Farklı disiplinlerin çalışma alanı olan bellek, çalışma kapsamında mimarlık disiplini çerçevesinde incelenmektedir. Bu anlamda çalışmada bellek, mekan kavramı üzerinden değerlendirilmekte ve bir kentsel mekanın bellek üzerinden nasıl var edildiği tartışılmaktadır. Bu bağlamda günümüz resmi kayıtlarında yer almayan ancak belleklerde var olan Trabzon şehri Hacıkasım Bölgesi, çalışma alanı olarak belirlenmiştir. Hacıkasım Bölgesi'nin var edilme biçimi çalışmanın temel problem alanını oluşturmaktadır. Bir diğer problem alanı ise, tarihi 16. yüzyıla dayanan Hacıkasım Bölgesi'nin yaşadığı değişimlerin, belleklerde nasıl yer edindiğidir. Bu bağlamda çalışmada kullanılan ilk yöntem; kavramsal ve tarihsel arka planı hazırlamak için gerçekleştirilen literatür çalışmasıdır. İkinci yöntem ise çalışmanın ana yöntemini oluşturan sözlü tarih çalışmasıdır. Sözlü tarih çalışması kapsamında 12 kişi ile görüşme gerçekleştirilmiş ve her bir bireye, 40 adet soru yöneltilmiştir. Sorulara verilen cevaplar üzerinden bireylerin belleklerindeki Hacıkasım Bölgesi incelenmiştir. Üç bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde; çalışmanın problemi, amacı, kapsamı ve yöntemi aktarılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde; dört aşamalı olarak ele alınan yapılan çalışmalar bölümüne yer verilmiştir. Yapılan çalışmaların ilk bölümünde bellek, belleğin yapısı ve bellek türleri ile ilgili bilgiler verilmiş, bellek kavramı ile mekan kavramı ilişkilendirilmiştir. İkinci bölümünde Hacıkasım Bölgesi'nin tarihçesi aktarılmış ve bir altlık oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde çalışmanın ana yöntemini oluşturan, sözlü tarih çalışması aktarılmıştır. Dördüncü bölümde ise sözlü tarih çalışmasından çıkarılan bilgiler çerçevesinde, Hacıkasım Bölgesi'nin bellek mekanları incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümü olan bulgularda ise sağlanan veriler üzerinden Hacıkasım Bölgesi'nin analizi gerçekleştirilmiştir. Sonuçlarda ise bölgenin bireylerin bellekleri üzerinden var edilme biçimleri açıklanarak çalışma sonuçlandırılmıştır.
Bina cephelerindeki hasarlar, nedenleri ve giderilme yolları

Ülkemizde binaların tasarım, yapım, kullanım ve bakım süreçlerinde birçok nedene bağlı olarak yapılan hatalar sonucunda binalarda değişik nitelikte yapı hasarları oluşmaktadır. Bu hasarlar binanın kullanımını zorlaştırdığı, zaman zaman büyük bakım ve onarım yapılmasını gerektirdiği, ayrıca görüntü olarak da olumsuz etki bıraktığı için bu incelemenin konusu olarak seçilmiştir. Bilindiği gibi bina yapım süreci tasarımdan uygulamaya kadar bir bütün oluşturur. Bu bütünü oluşturan adımlardan herhangi birisindeki bir hata ürünü doğrudan etkilediği için, istenmeyen değişik yapı hasarlarının ortaya çıkmasına neden olur. Bu çalışmada yukarıda açıklanan ana fikre bağlı olarak, İstanbul'da yapılmış yüzü aşkın bina üzerinde bina cephelerinde oluşan hasarlar konusunda inceleme yapılmıştır. Bu bağlamda ele alınan tez sekiz bölümden oluşmaktadır ve çalışmada hipotetik dedüktif yöntem kullanılmıştır. Birinci bölümde, bina yapım ve kullanım sürecinin adımları ele alınmaktadır. İkinci bölümde, bina cephelerini etkileyen değişik faktörler,. Meteorolojik faktörler. Mekanik faktörler. Kimyasal faktörler o Biyolojik faktörler olarak incelenmektedir. Üçüncü bölümde bina cephelerinin korunması amacıyla yapılabilen çeşitli cephe kaplamaları ele alınmakta ve açıklanmaktadır. Dördüncü bölümde de bu kaplamaları korumak amacı ile kaplamalar üzerine yapılan değişik kökenli koruma işlemleri ele alınmakta ve açıklanmaktadır. Beşinci bölümde İstanbul'da bu bağlamda yapılan bir alan çalışması ele alınmakta, yüzü aşkın bina cephesi üzerinde oluşmuş değişik nedenlere bağlı hasarlar açıklanmaya çalışılmaktadır. Altıncı bölüm yapılan alan çalışmasına bağlı olarak, daha evvelki bölümlerin ışığında cephe hasarlarının nedenlerinin analizine dayalı bir irdeleme çalışmasıdır. Sonuç bölümünde ise, çalışmanın amacı, yöntemi ile çalışmada var olan sonuçlar hasar oluşum nedenlerine göre ele alınmakta, varılan bulgular açıklanmakta ve hasar oluşmasını önlemek için ne gibi konulara dikkat edilmesi gerektiğine işaret edilmektedir.
Tarihi Cacabey medresesinin yapısal davranışının incelenmesi

Tarihi ve kültürel mirasımızı temsil eden yığma yapıların korunması ve gelecek yıllara ulaştırılması önemli bir çalışma alanıdır. Bu yapıları özenle incelemek, sorunlarını tespit edip çözüm önerileri geliştirmek ve gelecek nesiller için dayanımlarını artırmak, ortaya konulacak etkili bir koruma anlayışı ile mümkün olabilir. Bu nedenle tarihi yığma yapıların korunması için dış etkiler karşısında yapısall performanslarının belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması kaçınılmazdır. Kırşehir Cacabey Medresesi ile ilgili yapılan bu çalışmada öncelikle yapının tarihçesi, mimari özellikleri, taşıyıcı sistemi, malzeme karakteristikleri, zemin durumu ve geçirdiği onarımlar hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra yapıya ait rölöve çizimleri üç boyutlu hale getirilmiş ve çeşitli analizlerin yapılabilmesi için sonlu elemanlar modeli hazırlanmıştır. SAP2000 programı kullanılarak elde edilen model üzerinde statik ve dinamik olmak üzere iki ayrı analiz gerçekleştirilmiştir. Bu analizlerin ilki düşeyde etki eden yükleri, ikincisi ise yatayda etki eden yükleri kapsamaktadır. Analiz değerlerinin yorumlarında, geniş bir alana yayılan plan tipine ve düzensiz kütle dağılımına sahip tarihi yapıların incelenmesinin önemine dikkat çekilmiştir. Sonuç olarak Cacabey Medresesi'nin düşey yükler altında emniyet gerilmesi sınırını aşmadığı, yatay yükler altında ise yapının farklı form ve yüksekliklerde yapı elemanları içermesinden ve kütle düzensizliğinden kaynaklı olarak emniyet gerilmesi sınırına yaklaştığı fakat risk teşkil etmediği gözlemlenmiştir. Çalışma sonuçları, Kırşehir ili için sembol haline gelen ve literatürde sayısal modellemesine ait veri bulunmayan Cacabey Medresesi'nin mevcut durumunun belirlenmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Ayrıca güçlendirme ve koruma yöntemleri oluşturulmadan önce yapıya dair sayısal verilerin elde edilmesi yapılacak restorasyon çalışmalarının daha verimli olmasını sağlayacaktır.
Mimari mekan kimliğini belirleyen yönüyle doğal ışık

Mimarlık, mekanın ya da boşluğun özelleşmiş bir hali olan 'mimari mekan'la, doğrudan ilişkilidir ve hatta mekan kavramının ve mekan olgusunun, mimarlığın en önemli kavram ve olgularından biri olduğu ileri sürülebilir. Mimarlık kuramlarına mekan kavramının girişinde S. Gidion, B. Zevi ve Schulz'un mekana getirdikleri yeni bakış açılan etkili olmuştur. Mekanın, mimarlığın odak noktası haline getirilmesinden ve özellikle Louis I. Kahn'ın mekan-ışık ilişkisi üzerine yaptığı çalışmalarla doğal ışığın mimari mekan kimliğini belirleyen boyutlarına ilişkin çalışmalar yoğunlaşmıştır En genel tanımıyla sınırlandırılmış boşluk olan mekanın kimliğinin belirlenmesinde ışık önemli bir rol oynamaktadır. Doğal ışığın tasarımda mimari mekanın kimliğini belirlemesi ve ona biçim vermesi, mekanın boşluk aracılığı ile düşünülmesiyle olur. Mimari mekanın önemli boyutlarından biri olarak ışık; diğer tasarım öğelerinin yanı sıra, mekanın algılanmasını sağlamakta, onun anlam ve karakter kazanmasında önemli rol oynamaktadır. Işık, tasarım sürecini tamamlayıcı ve mekanın biçimlenişinde önemle gerek duyulan bir öğedir. Bir mimari mekandaki ışığın nitelik ve niceliği, insanın duygularında, çevreyle iletişiminde ve davranışlarında, aynı zamanda da mekana anlam vermesinde büyük etkendir. Bu çalışmada doğal ışığın mekan kimliğinin belirlenmesinde, ışığın mekanın okunmasına, mekan etkisine ve estetik değerlendirmesine olmak üzere üç farklı boyuttaki katkısı düşünülmüş ve sırasıyla bu durumlar incelenmiştir. Çalışmanın kapsamında, seçilen bazı çağdaş mimarların doğal ışıkla ilgili görüşlerine ve binalarından örneklere yer verilmiştir. Doğal ışığın mekan kimliğini belirleyen yönünün anlaşılmasında mekandaki deneyimin önemi ortaya konmuştur. Doğal ışığın düşünülerek tasarlandığı binalarda sonucun daha özgün olabileceği vurgulanmıştır. Mimarlık eğitiminde doğal ışığın bu tarz kullanımının geliştirilebilmesi için bazı öneriler getirilmiştir.
Zaman mekan deneyimi canlılarda yaşamalanı belirleme

Mimarlığın kendini sürekli üzerinde dışa vurduğu 'yapıların tarihi, mimarlığında, insanlığın da tarihinden çok gerilere gitmektedir. Farklı türler tarafından ortaya çıkarılan bu yapılar, birbirlerinden çok çok farklı algı, kurgu ve süreçlere dayanmaktadır; o kadar ki; ortaya çıkan yapıların tümünü birden bir 'yapı' kategorisi içerisinde tutmak neredeyse imkansızlaşmaktadır. örümcek kendi ölçeğinde ve potansiyel avı olacak ölçekteki canlılar içerisinde oldukça çevik ve hızlı olmasına rağmen avlanırken ağ örmeye gerek duyar. Bununla amacı ağı bir tuzak olarak kullanmak değil, avını 'görünür' kılmaktır. Örümceğin görme ve diğer tüm duyulan yok denecek kadar zayıftır ve ağını örerken avlanmaktan önce algılayabileceği bir mekan, bir kordinat sistemi kurmaktadır, örümcek ağı diğer duyuların yokluğunda yalnız dokunma duyusuna dayalı bir mekan kurma yöntemidir. Hayvanlar arasında mekan algısının, birincil olarak görme duyusu dışındaki duyulara dayanması çok yaygındır. Köpekten susamuruna pek çok farklı tür kendi yaşam alanını belirlemede öncelikle koklama duyusunu kullanır. Yalnız diğer duyulara dayanan bir mekan algısının değil, aynı zamanda farklı türden görsel duyulara dayanan mekan algılarının da birbirinden çok farklılaşacağı kurgusal canlılarla örneklenebilir; elekromanyetik tayfın insandan farklı olarak kızılötesi ve morberisi kısmını görebilen, ya da yine insandan farklı olarak saniyede 60 yerine saniyede 0.5 kar eden ötesini tekil fotoğraf değil bir akış olarak gören olası canlılar gibi. Einstein kütle çekim kuvvetinin geometrik bir gereklilikten öte bir şey olmayıp, insanın zaman-mekan algısının yetersizliği dolayısı ile kendisine bir kuvvet olarak göründüğünü bu türden kurgusal iki boyutlu bilim adamları ile örnekler; zaman ve mekan maddenin içinde serbestçe hareket ettiği mutlak ve bağımsız, boş birer kap değil, maddenin hareketi tarafından oluşturulmuş ve biçimlendirilmiş tek bir zaman-mekan dört boyutlusudur. Mekan insan duyuları ile de zamandan bağımsız olarak algılanamaz. Mekan kendi başına görülebilir değildir, ancak hareket ile zaman-mekan deneyimi içerisinde kavranabilir. Salyangoz kabuğu mükemmel bir geometrik biçim değil, sert bir kabukla dışardan sınırlandırılmış bir canlının kabukla beraber büyüyerek gelişmek için bulduğuçözümdür. Salyangoz kabuğunu biçimlendirmez; sadece büyümeye çalışır. Salyangozun büyüme hareketi ile kabuk arasında dolaysız bir ilişki vardır. Benzer bir ilişki dolaysız zaman-mekan deneyiminin en ilkel biçiminin söz konusu olduğu her yerde geçerlidir; tapınak inşa etmek tapınmaktır, ya da evlen-mek aynı zamanda ev-lenmektir, aynen bazı kuşların çiftleşmeden önce yuva kurmayı temsil eden bir tür gösteri yapmaları gibi. Ancak bu dolaysız zaman-mekan deneyiminin üzeri her zaman farklı katmanlarca örtülmüştür. Zaman-mekanın temel manipülasyon araçları bina ve ona dair güzel, yeni, kullanışlı gibi tüm kategoriler olagelmiştir. Mimarlık, zaman-mekan deneyimi üzerindeki bu katmanları bir yandan sürekli 'kazırken', diğer yandan da sürekli kendisini yenilerini eklerken bulmaktadır. vı