Plansız konut alanları için iyileştirme yaklaşımlarının değerlendirilmesi ve Kuştepe örneğinde irdelenmesi

Plansız Konut Alanları İçin İyileştirme Yaklaşımlarının Değerlendirilmesi Ve Kuştepe Örneğinde İrdelenmesi Yerleşme en geniş anlamıyla doğa, insan ve onun eserlerinden oluşan mekan parçasıdır. Kentleşme sürecinde insan yerleşimleri, sosyal, ekonomik ve kültürel farklılıklar nedeniyle, farklı biçimlenme özellikleri gösterebilmektedir. Endüstri devriminin ardından gerçekleşen hızlı kentleşme bu biçimlenmeye etki eden önemli bir faktördür. Modernizmin başlangıcı ve bunu takip eden şehirlerin hızlı büyümesi ile teknolojideki gelişmeler, tarım ve tarım dışı üretim biçimi ve ilişkilerindeki değişimlerin sonucu göçü doğurmuş ve şehirlerin yapısında farklılaşmalar ortaya çıkarmıştır. Bununla birlikte, farklı gelir düzeyine sahip toplulukların bir araya gelmesiyle ortaya çıkan alanlar, bugün çarpık kentleşme dediğimiz köhneleşmiş alanları oluşturmuştur. Tarihsel süreç içerisinde Dünya'da ve Türkiye'de bu alanlar problem bölgeleri olarak tanımlanmış, bu problemin çözümü için başlangıçta yok etme yaklaşımı uygulanmıştır. İyileştirme çalışmaları bu tip alanlarda uygulanan yenilikçi bir yaklaşımdır. Kendi evini yapana yardım metotlu yer-hizmet sağlayan planlama önerileri yerel hükümetler tarafından planlama aşamasında alınan kararlarla uygulanmıştır. Bugün kavram ve uygulama açısından başlangıçtakinden farklılıklar göstermektedir. Plansız konut alanlarının kent yapısında oluşturduğu olumsuz etkiyi düzeltme eğilimiyle ortaya çıkan iyileştirme çalışmaları, farklı ülkelerde farklı biçimlerde gelişmiştir, iyileştirme çalışmalarında, farklı politikalar ve organizasyonel yaklaşımlar söz konusudur. Bir yandan, kullanıcı gruplarının kendi konutlarını teknik yardım alarak gerçekleştirdiği kendi evini yapana yardım politikası, konut yapım programının iyileştirilmesi üzerine oluşturulmuş yer ve servis sağlama politikası ve katılım prensipli yaklaşımlar, diğer yandan belediyeler, sivil toplum örgütleri, sosyal mimarlık toplulukları, kadın organizasyonları gibi organizasyonel yaklaşımlar, iyileştirme çalışmalarının farklı sunum biçimleriyle ortaya çıkmalannı sağlamıştır. Genelde yasal olmayan yollarla kullanıcının konutunu kendisinin yapması, iyileştirme çalışmalarında kullanılabilecek önemli bir faktördür. Fakat iyileştirme kavramı sadece konutun sağlıklaştırması ya da sağlıklaştırılamayacak konutların yıkılarak yerlerine yenilerinin yapılması biçiminde düşünülmemelidir. Kullanıcının bilinçlendirilmesine, yaşam kalitesinin arttırılmasına ve kullanıcıya iş olanakları yaratılmasına yönelik sürelerinde bütünleşik olarak tasarlanması gerekmektedir. Resmi kurumlar, iyileştirme çalışmalarında çoğu zaman planlama ölçeğinde, yasal düzenlemeler ve maddi desteklerle sınırlı kalmıştır. Sivil toplum örgütlerinin gerek dünyada gerekse Türkiye'de bilen bir toplum oluşturma konusunda çok büyük katkıları olmuştur. Birçok örnekte halkı organize etmişler, halkın belirlediği ihtiyaçları doğrultusunda çözümler geliştirmişler, belediye hizmetlerinden faydalanmak için faaliyetlerde bulunmuşlar ve maddi anlamda desteklemişlerdir. Tasarımcıların kullanıcı gereksinmelerine uygun çevreler üretme çalışmaları ürüne ve sürece yönelik olarak geliştirilmiştir. Fakat iyileştirme çalışmalarında her zaman bir üründen bahsetmek mümkün görülmemektedir. Kullanıcıya ve bölgeye ait verilerin uygun yöntemlerle saptanması ve işbirliği içinde çözümlerin üretilmesi bugün sürdürülebilir gelişime olanak vermektedir. Türkiye'de ve gelişmekte olan diğer ülkelerde çözülmesi gereken köhneleşme probleminin çözüm arayışlarından bir tanesi olan iyileştirme çalışmalarının, kamu ve özel sektörün, STKIarın ve tasanmcılann eşgüdümlü çalışması ve kullanıcı katılımıyla daha etkin uygulamalara dönüşeceği düşünülmektedir. Diğer yandan uygulama bölgesi olarak seçilen Kuştepe mahallesi sosyal konut bölgesi olma özelliğiyle birlikte diğer plansız konut alanları ile benzerlikler göstermektedir. Bölgede fotoğraflar, anket çalışmaları, simülasyonlar, diyagramlar gibi teknikler kullanılarak inceleme yapılmıştır. Yapılan incelemeler doğrultusunda sürece etkisi olabilecek roller belirlenmiştir. Bu biçimde ele alınabilecek bir yaklaşımın, rollerin belirlenmesine yardımcı olacağı ve çözüme yönelik alternatiflerin belirlenmesi aşamasında yardımcı olacağı düşünülmektedir. xı