Afet konutları sorunu ve deprem örneğinde incelenmesi

İnsanlar tarih boyunca doğal olaylarla karşılaşmışlar, gelişmişlik düzeylerine sosyo-ekonomik, teknolojik gelişmelerine bağlı olarak bu olaylarla başa çıkmaya çalışmışlar, başarısız oldukları zaman bu doğal olaylar afetlere dönüşmüştür ve dönüşmektedir. Depremler en fazla can, mal kaybına yol açan ve yapısall hasara neden olan doğal afettir. Deprem sonrası afete uğrayanlara barınak sağlanması en önemli sorundur. Bu soruna çözüm bulmak amacıyla, bugüne kadar ülkemizde ve dünyada deprem sonrası için çeşitli konut uygulamaları yapılmıştır. Bu çalışmada, doğal afetlerin tanımlaması, dünyadaki afet sonrası uygulamalarının incelenmesi, ülkemizdeki doğal afetlerin etki alanları, en önemli doğal afetlerden olan depremin ülkemizdeki etkisi, deprem öncesi ve sonrası konut uygulamalarının incelenmesi bunların ülkemizin ekonomik, sosyal, kültürel ve iklimsel şartlarına uygunluğunun irdelenmesi ve bunun sonucunda deprem sonrası konut tasarım ve uygulamalarına yönelik çözüm önerileri getirerek ülkemizin afet konutu sorununa çözüm aranmaktadır. Tezin birinci bölümünde çalışmanın kapsamı ve amacı anlatılmaktadır. İkinci bölümünde 'Afet', 'Doğal Afet', kavramlarının tanımlamaları yapıldıktan sonra, afet olaylarının sıklık ve türleri, afeti oluşturan nedenler, afetlere karşı çözüm önerileri, uzun süreli doğal afet zararı, dünyada doğal afet sonuçlan ele alınmış, doğal afetlerin konut alanında meydana getirdiği sorunlar ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde ise, 'Konut' ve 'Afet Konutu' nun tanımları yapılmış, afet sonrası barınma çalışmaları üç aşamada ele alınarak, acil yardım aşaması, rehabilitasyon aşaması ve yeniden yapım aşamasında barınma sorununun çözüm yolları genel olarak ele alınmıştır. Dördüncü bölümde ise, afetlerin sosyal ve ekonomik boyutları ele alınmıştır. Daha önce Erzincan ve Dinar'da uygulanmış anket sonuçlarına göre depremin sosyal ve ekonomik etkileri örneklerle ortaya konmaya çalışılmıştır. Afetlerin ekonomik boyutunda ise dünyadan doğal afet örnekleri verilerek bunların yol açtığı maddi kayıplar parasal açıdan değerlendirilerek zararın büyüklüğü örneklerle açıklanmıştır. Afetin ekonomik zararları gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için ayrı ayrı değerlendirilmiş, depremlerin ekonomik etkisi üzerinde durulmuştur. Bölümün sonunda ise Türkiye'deki etkileri incelenmiştir. Beşinci bölümde ise, yabancı ülkelerde afet sorunu dünyadan çeşitli örnekler verilerek, doğal afete neden olan olaylar tek tek ele alınıp tanımlamaları yapılmıştır. Yabancı ülkelerde afet sorunu, bugüne kadar oluşan doğal afetlerden örnekler verilerek açıklanmaya çalışılmıştır. Bu bölümde ayrıca, yabancı ülkelerde afet sonrası konut uygulamaları için çeşitli ülkelerde uygulanmış konutlardan örnekler ¥111verilmiştir. Bu uygulamalarla ilgili olumlu ve olumsuz eleştiriler üzerinde durulmuştur. Bölüm sonunda ise, genel olarak dünyada uygulanmış afet konutları için bir değerlendirme yapılmıştır. Altıncı bölümde ise, Türkiye'de afet sorunu kapsamlı olarak ele alınmış, ülkemizde etkili olan doğal afetler önem sırasına göre belirlenmiştir. Türkiye'deki doğal afetler yol açtığı hasarlara ve can kayıplarına göre değerlendirilmiş, meydana gelen önemli afetlerden örnekler verilmiştir. Türkiye'deki doğal afetlerin bölgeler ve yerleşimler üzerinde dağılımları ayrı ayrı incelenmiştir. Türkiye'de depremlerin doğal afet içinde konumu, meydana gelişi, oluş sıklığı, ve son yüzyılda meydana gelmiş depremlerin neden olduğu can kaybı ve hasar miktarı göz önünde bulundurularak belirlenmiştir. Bu bölümde ayrıca, deprem örneğinin incelenme konusu seçilmesinin nedenleri ve deprem yer hareketlerinin hasar yaratma nedenleri üzerinde durulmuştur. Yedinci bölümde ise, Türkiye'de deprem öncesi ve sonrası konut planlama tasarım ve konut üretimi sorunları ele alınmıştır. Bunun için ilk önce deprem bölgelerinde konut üretiminde deprem öncesi alınabilecek önlemler maddeler halinde belirtilmiş, ülkemizde afet zararlarının azaltılamamasmın nedenleri açıklanmıştır. Deprem bölgelerinde konut üretiminde deprem sonrasına ilişkin sorunlar, acil yardım, rehabilitasyon ve yeniden yapım aşaması olarak ele alınmış, tanımlamaları yapılmış, bu aşamalarda barınma sorununun çözümleri, bu çözümlerin olumlu ve olumsuz yönleri nedenleriyle birlikte açıklanmıştır. Yeniden yapım aşamasında, deprem sonrası yerleşme ve fiziksel yapılanma planlamasında yapılacak çalışmalar ve göz önünde bulundurulacak yöntemlerin belirlenmesine çalışılmıştır. Deprem sonrası kalıcı konutların üretimi için çözüm yolları belirtilmiştir. Bu bölümde ayrıca, Türkiye'de deprem sonrası konut uygulamaları çeşitli örneklerle incelenmiştir. Bölümün sonunda ise, uygulama ve çözümlerin kullanıcı gereksinmelerini karşılaması, sosyal ve kültürel yaşantıya uygunluğu çeşitli örneklerle irdelenmiştir. Sekizinci bölümde ise, Türkiye'de deprem sonrası üretilecek konutların sorunlarının çözümü için bir takım öneriler sunulmuştur. Bu çalışmada geçici konut için konik biçimli klasik çadır tipi dışında, otağı gibi daha elverişli mekan düzeni sağlayan çadır tiplerinin gelişmiş teknoloji ile üretilmesi önerilmektedir. Kalıcı konutların üretiminde ise, araştırma ve planlama çalışmalarının deprem öncesi yapılması, afet konutlarının ülkenin genel konut sorunu içinde ele alınması, kırsal konutların yenilenmesi ve diğer konutlar da ise denetim sistemi oluşturulması önerilmektedir. Dokuzuncu bölümde ise, sonuç yer almaktadır. IX