İstanbul Mimar Sinan dönemi medreseleri ve Üsküdar Mihrimah Sultan medresesi koruma ve işlev sorunları

Osmanlı Dönemi'nde eğitim yapısı olarak karşımıza çıkan medrese yapıları, kendinden önceki medeniyetlere ait mimari tecrübelerin sentezi ile yeni üsluplar kazanarak şekillenmiştir. Osmanlı Mimarisi içinde önemli bir dönemi oluşturan Mimar Sinan, kendisinden önceki bu üslupları sistemleştirmiş ve yeniden yön vermiştir. Osmanlı Dönemi'nde orta ve yükseköğretimin yapıldığı eğitim kurumu olarak kullanılan medrese yapıları, günümüzde bu işlevlerini sürdürememektedir. Bu yüzden özgün mimari özelliklerine ve konumlarına göre farklı işlevlerle kullanılmaya ve yaşatılmaya çalışılmaktadır. Bu işlevlerin gereksinimlerine uygun olarak da yapı kullanıcıları, özgün malzeme ve detayları etkileyecek farklı çözümler ile yapılara müdahale etmektedir. Bu çalışmada, İstanbul'daki Mimar Sinan Dönemi Medreseleri'nin mimarisi ve günümüzdeki kullanımları araştırılmış, bu medreseler arasından örnek olarak Üsküdar Mihrimah Sultan Medresesi detaylandırılmıştır. Medresenin mimari özellikleri, inşa edildiği günden itibaren geçirdiği değişim ve onarımlar, hangi işlevler ile kullanıldığı, bu işlevlerin sürdürülebilmesi için yapıya ne kadar müdahale edildiği, bu müdahalelerin sonucunda özgün malzeme ve detayların ne kadar değiştiği araştırılmıştır. Tüm bu veriler değerlendirilerek Üsküdar Mihrimah Sultan Medresesi'ne uygun bir işlev ve müdahale yöntemleri önerilmiştir. Çalışma sekiz ana başlıktan oluşmaktadır. İlk bölümde, çalışmanın literatür özeti, tezin amacı ve bulgulardan bahsedilmiştir. İkinci bölümde, medrese kavramından ve medrese mimarisinden bahsedilmiştir. Medreselerin sınıflandırılmasına değinildikten sonra medrese mimarisi daha detaylı araştırılmıştır. Medreseleri oluşturan birimler, plan şeması, cephe düzeni ve malzeme kullanımları incelenmiştir. Üçüncü bölümde, İstanbul'da bulunan Mimar Sinan Dönemi Medreseleri ele alınmıştır. Günümüze ulaşan Mimar Sinan Dönemi Medreseleri'nin genel özellikleri ve mimarisi incelenmiş, günümüzdeki işlevi ve bu işlevlerin yapıya etkileri ortaya koyulmuştur. Dördüncü bölümde Üsküdar Mihrimah Sultan Medresesi ve içinde bulunduğu külliye kaynaklara dayanılarak incelenmiştir. Külliyenin yeri, tarihçesi, genel özellikleri ele alınmış, külliye bulunan diğer yapıların da mimarisi biçimlenmesi ve günümüzdeki durumları anlatılmıştır. Beşinci bölümde, Üsküdar Mihrimah Sultan Medresesi'nin hazırlanan ölçülü analitik rölöveleri değerlendirilmiş; mevcut durumu, mimari özellikleri, güncel işlevinin yapı mimarisine etkileri ve yapıdaki bozulmalar nedenleri ile araştırılmıştır. Altıncı bölümde, Üsküdar Mihrimah Sultan Medresesi'nin geçirdiği onarımlar değerlendirilmiş, yapıdaki izler, ulaşılabilen arşiv belgeleri ve fotoğraflar doğrultusunda restitüsyon önerileri hazırlanmıştır. Yedinci bölümde, medresedeki tahribatlar değerlendirilerek, bu tahribatları önlemek için yapılabilecek müdahale yöntemleri belirlenmiştir. Yapıya yeni işlev olarak 'El Sanatları Atölyesi' işlevi önerilmiş, bu işlev için gerekli donanımlar ve koruma önerileri geliştirilerek restorasyon projesi hazırlanmıştır. Sekizinci bölüm sonuç ve öneri bölümü olup, bu bölümde medrese yapılarının yeniden işlevlendirilmesinde verilen işlevlerin yapıya etkilerine değinilmiştir. Medreselerde özgün işlevi korumak söz konusu olamayacağından, işlevin yapıdan daha az baskın olduğu eğitim merkezi, kültür merkezi ve müze gibi işlevler önerilmiş, sağlık merkezi gibi yönetmeliklere uymak zorunda kalınacak işlevlerden kaçınılması gerektiği belirtilmiştir.