Türkiye'de 1990 sonrasında televizyon yayıncılığında dönüşümler: CNN-Türk ve Fox TV örnekleri

Bu araştırmanın amacı, medya sektöründe yaşanan neoliberal dönüşüm sürecini ve sonuçlarını, Türkiye'de televizyon yayıncılığı bağlamında incelemektir. Bu çalışmada, genel olarak küreselleşme sürecinin tüm dünyada medya sektöründe neden olduğu yapısall değişiklikler ile Türkiye'de televizyon yayıncılığı bakımından yarattığı değişiklikler araştırılmış; medya sektöründe, özellikle televizyon alanında izlenen neoliberal politikaların, yayıncılığın temel parametreleri sayılan çalışma sistemi, örgüt yapısı, program içerikleri ve sektördeki sendikalaşma üzerindeki etkilerinin ortaya konması hedeflenmiştir. Bu amaç doğrultusunda bu çalışmada, medya sektöründe yaşanan neoliberal dönüşüm süreci ve sonuçları, Türkiye'de televizyon yayıncılığı bağlamında CNN Türk ve Fox TV örnekleri çerçevesinde incelenmiştir. Türkiye'deki yabancı sermayeli televizyonlar CNN Türk ve Fox TV'nin hem merkezlerinin, hem de Türkiye'deki birimlerinin organizasyon ve yönetiminin incelenmesi, yeni medya ortamının, medya şirketlerinin stratejilerinde de değişim yarattığını ortaya koymaktadır. Genel olarak bu çalışmada ortaya konan bulgular, medyanın organizasyon yapısı ve yönetim biçiminin bu gelişmeye paralel olarak değiştiği, küresel sermayenin ihtiyaçlarına göre şekillenir hale geldiği fikrini desteklemektedir. Yeni koşullarda yeni yönetim modelleri oluşturulmaktadır. Bu konudaki en önemli ve aynı zamanda yapılan işin içeriğini de belirleyen değişikliğin yayın yönetimi ile işletme yönetimi arasındaki ayrımın ortadan kalkması olduğu görülmektedir. Medya işletmelerinde, işletme yönetimi ilkeleri doğrultusunda CEO tipi yönetici grup ortaya çıkmaktadır. Bunun sonucunda medya sektöründe en üst düzey yönetici pozisyonunda yer alan CEO'ların gazetecilik veya yayıncılık mesleği dışında daha çok işletme alanında eğitim almış ya da uzmanlaşmış kişilerden oluşması dikkat çekmektedir. Medya sektöründeki neoliberal dönüşüm sürecinin en belirgin özelliklerinden biri de sendikasızlaştırmadır. Türkiye Gazeteciler sendikası, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Türkiye İstatistik Kurumu'nun çeşitli tarihlerdeki verileri karşılaştırılmıştır. Bulgular, Türkiye'de küreselleşmenin miladı olarak kabul edilen 1990'lardan itibaren medya sektöründe de mesleki sendikaların alandan neredeyse tümüyle silinmiş olduğunu göstermektedir. Medya sektöründeki neoliberal dönüşümün televizyon alanında program içeriklerine olan etkilerini inceleyebilmek amacıyla, CNN Türk'ün yayına başladığı dönemdeki program içerikleri, günümüz program içerikleriyle karşılaştırılmıştır. Ayrıca TGRT'den Fox TV'ye geçişteki program içerikleri ile Fox TV'nin günümüzdeki program içerikleri de karşılaştırılmıştır. Bulgular, iki farklı tipteki televizyon kanalı olan CNN Türk ve Fox TV'nin ağırlıklı olarak yerli yapımlara yer verdiğini göstermektedir. Bütünüyle yerli bir TV kanalı görünümündeki Fox TV'de, çok sayıda yerli yapım yayınlanmaktadır. Çalışmamızdan görüldüğü üzere, medya ortamında, içerik üretiminden istihdam politikalarına kadar piyasa koşulları geçerlidir. İlk yabancı sermaye ortaklı televizyon CNN Türk'ün medya 'pazarı'na girişinin sonunda doğrudan yabancı sermayeli Fox TV'nin kurulması bu pazarın yeni koşullarının ve yaşanan dönüşümün sonucudur. Medyanın küreselleşmesi, dünyanın küreselleşmesi süreciyle birlikte gitmektedir. Küreselleşme ve onun ideolojisi olan küreselleşmecilik, medya araçları aracılığıyla da, yaygınlaştırılmaktadır. Söz konusu olan bütünsel bir paradigma değişikliğidir. Ulusal sermayeli televizyonların durumu ise, küresel değişikliklere gösterdikleri uyuma bağlıdır. Medya sektöründe uluslararası ölçekli entegrasyon sürecinde, ulusal ölçekli medya tekelleri bile küresel tekeller tarafından yutulmaya evrilmektedir.