Konut sorununa çözüm yolu olarak önerilen düşük metrekareli konutlar üzerine bir inceleme

Konut sorununa çözüm arayış larx, büyük yatırımlar gerektirmesi ve talebin çok büyük boyutlarda olması nedeniyle ekonomiyi ön plana çıkaran çalışmalarda yoğunlaşmıştır. Bu gelişmeler kapsamında ülkemizde konut kullanım alanlarını küçülterek daha çok konut üretilmesi çalışmaları yapılmaktadır. Çalışmamızda düşük metrekareli konutlarda ortaya çıkan kullanıcı sorunları saptanarak, Türkiye'de konut sorununa çözüm olabilirliği incelenmiştir. 1. Bölüm Konut insan yaşamında fiziksel koşullardan korunmak için bir barınma gereksinimi sonucu ortaya çıkmıştır. Toplumlar ve yaşamın gelişmesiyle insan yaşamında yeni boyutlar kazanarak yaşamın, kültürün etkili bir parçası olmuştur. insan yaşamının çok önemli bir kısmının geçtiği, fiziksel çarenin bir parçası olan konut önceleri yalnızca insan yaşamından etkilenirken zamanla insan yaşamını toplum-kültür ve alışkanlıklarını biçimlendiren etkileyen bir konuma yerleşmiştir. ilk çağlardan beri sürekli evrim içinde olan konut yapıları çeşitli toplumlarda birbirinden farklı biçimde yorumlanmıştır. Farklı kültüre, geleneğe, kısaca farklı yaşam biçimlerine sahip toplulukların, yaşamlarını sürdürecekleri konutları biçimlendirmeleri de farklı olmuştur. Yaşam biçimini ve konutbiçimlenmesini etkileyen faktörler üzerinde çeşitli kuramlar ortaya atılmıştır. Bu kuramlara bağlı etkenler genel ve öz olarak şunlardır:. Doğal etkenler. Ekonomik etkenler. Teknolojik etkenler. Sosyo-kültürel etkenler Bu etkenlerden en önemlisinin sosyo-kültürel etkenler olduğu Rapoport'a dayandırılarak açıklanıyor. Diğer etkenlerin önemli oranda sosyo-kültürel öğelerin etkisinde olduğu ve etkilerinin toplumlara göre farklılaştığı görülmektedir. Konut içinde geçen eylemler için yapılan çeşitli araştırmalar özetlenmiş, araştırmamızda kullanacağımız türk toplumu için geçerli eylem grupları aşağıdaki biçimde saptanmıştır.. Dinlenme,. Yemek, içmek,. Sağlık,. Bakım ve yetiştirme,. Giyinme soyunma, giyecek bakımı,. Temizlik ve onarım,. Kültür ve eğitim,. Eğlence ve hobiler,. Dış ile bağlantı. 2. Bölüm Dünyada 18. y. y. sonlarından itibaren endüstri devrimi ve hızlı kentleşmenin etkileriyle ortaya çıkan konut açığı ve soruna çözüm arayışları ülkemizde ancak yüzyılımız ortalarında görülmeye başlandı. Gelişmiş ülkelerin aksine köyden kente göçün devam etmesi, finans kaynaklarının yeterli olmaması ve özellikle nüfus artışı hızının çok yüksek olması, konut açığının her yıl artmasına neden olmaktadır. Yüzyılımızın ikinci yarısından beri çözüm arayışları konunun ekonomik yanını VIağır bastığı düzenlemeler yapılması gerektiğini ortaya koymuştur. Eldeki kaynaklarla yeterli miktarda konut yapılamayacağı anlaşıldığından, bir yandan kaynak arttırımı yolları araştırılırken bir yandan da konut birim maliyetlerinin azaltılması çalışmaları yapılmaktadır. Birim konut maliyetlerinin azaltılabilmesi için konut kullanım alanlarının küçültülmesi po- 2 litikası uygulanmaya çalışılmaktadır. Bu çalışmalarla 60 m ' ' nin altında kullanım alanlarına sahip konutlar yapımına özen- dirilmekte ve teşvik tedbirleri alınmaktadır. Oysa ülkemizde hane halkı oranının yüksek olması (5.5 kişi/hane) ve özellikle düşük gelir gruplarında bu oranın yüksek olması, konutun kullanımında sorunlara yol açmaktadır. Kullanıcı ile mimar/usta arasında direk ilişkiler sonucunda, niteliklerini kazanan konut üretimine gerçekleştiriciler olarak gruplayabileceğimiz aracılarda etkili olmaya başlamışlardır. Ekonomi ve sosyal yaşamdaki gelişmelere paralel olarak mimar, kullanıcı arasındaki direk ilişki kopmaya başlıyor ve mimar hiç tanımadığı kullanıcılara konut yapmak zorunda kalıyor. Bunun sonucunda, toplu konutlarda ortaya çıkan kullanıcı sorunlarını şöyle sayabiliriz.. Küçükmetrekareli konutlarda temel gereksinmelerin kar şılanamaması.. Planların yaşama biçimine uygun olmaması.. Konutların hızlı yaşama biçimi değişimini karşılayama ması.. Aile büyüklüğündeki değişmelerin karşılanamaması.. Ailede gizlilik sağlanması zorluğu.. Konutlarda kimlik kaybı.. Yaşayanların doğadan soyutlanması.. Yaşlıların konutta düşünülmemesi.. Küçük çocukların planlamaya etkisinin yorumlanmaması. VII. Komşuluk ilişkilerindeki olumsuz gelişmeler. 3. Bölüm Yukarıda sayılan sorunların varlığı yapılan araştırmada düşük metrekareli toplu konut yerleşmesinde örneklenmiştir. Yapılan araştırmada saptanan sonuçları şöyle sayabiliriz. e Düşük gelir gruplarında hane halkı oranının genel ülke ortalamasından yüksek olduğu saptanmıştır. Barınma yoğunluğu kişi başına düşen kullanım alanı 2 olarak 9.5 m /kişi, oda başına düş< 1,87 kişi/oda olarak saptanmıştır. 2 olarak 9.5 m /kişi, oda başına düşen oran ortalaması. Fonksiyonel açıdan bir etkinlikler karmaşası olduğu saptanmıştır. Portnay'in ön plan arka plan eylem gruplamasına dayanılarak yapılan incelemede önplan eylemlerin önemli bir kısmının arka plan mekanlarda, arka plan eylemlerin önemli bir kısmının Ön plan mekanlarda geçtiği görüldü, özellikle yaşama mekanında birbiriyle çelişen eylemler süperpoze olabilirken, küçük yatak odasının kullanılır olmadığı görüldü. Kısacası, konutun türk yaşama biçimine uymadığı bu nedenle sorunların arttığı görüldü. Sonuç olarak konutlardaki alan sınırlamalarının aile özelliklerini göz önüne alacak biçimde yapılmamasının soruna nicel olarak çözüm sağlasa bile nitelik yönünden sorunları arttırdığı görülmüştür. Yaşama biçimini de küçük metrekareli konutlarda sorunları arttırıcı rol oynadığı görülmüştür. VIII