Karşılaştırmalı medya sistemleri modeli çerçevesinde Kırgızistan basınının analizi

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılması ile dünya haritası yeniden çizilmiş ve yeni ulus devletler ortaya çıkmıştır. 1991'de bağımsızlığını kazanan Kırgızistan da, siyasi, ekonomik, hukuksal ve kültürel açıdan köklü değişimlerin yaşandığı bir sürece girmiştir. Medyanın yapı ve işleyişi de bu değişimlerden büyük ölçüde etkilenmiştir. Bağımsızlıkla birlikte Kırgızistan Sovyetler Birliği'nin kurumsal geleneğinden uzaklaşarak, demokratik değerleri ön planda tutmaya çalışmıştır. Orta Asya'nın 'Demokrasi Adası' olarak görülen Kırgızistan, bağımsızlığından sonra basın özgürlüğü alanında diğer Orta Asya ülkelerine kıyasla dikkate değer gelişmeler kat etmiştir. Bağımsızlıktan günümüze kadar ülkede yaşanan siyasi, sosyal ve ekonomik dönüşümler gazetecilik alanında da kendine özgü değişimlerle sonuçlanmıştır. Bu tez çalışmasında, Kırgızistan yazılı basınının yapı ve işleyişi, Daniel Hallin ve Paolo Mancini'nin 'Karşılaştırmalı Medya Sistemleri: Medya ve Siyasetin Üç Modeli' (2004) çalışması bağlamında analiz edilmektedir. Bu doğrultuda araştırmanın bulguları; 'Gazetecilik Endüstrisi', 'Siyasal Paralellik', 'Gazeteciliğin Profesyonelliği' ve 'Devletin Rolü' olmak üzere modeldeki dört boyut ekseninde analiz edilmektedir. Araştırmanın amacı Kırgızistan'ın mevcut basın sisteminin 'Karşılaştırmalı Medya Sistemleri Modeli' ekseninde nerede konumlandığını anlamaktır. Böylelikle dünyadaki medya sistemlerini evrensel bir tipolojiye yerleştirme girişimi olarak kabul gören bu modelin; hem Kırgızistan medya sistemini anlamada yeterli olup olmadığını görebilmek hem de Kırgızistan yazılı basının yapı ve işleyiş özelliklerini ve varsa sorunlarını tespit etmektir. Araştırmada niteliksel ve niceliksel yöntem birlikte kullanılmaktadır. Veri toplama tekniği olarak gazeteciler ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş ve basında gündemi oluşturan haberlerin betimsel içerik analizi yapılmıştır. Bu doğrultuda 'Gazete endüstrisi' boyutunu tanımlayabilmek için; gazete tirajları; kitle basının gelişimine ilişkin tarihsel bilgiler; elit basın karakteristikleri ile okuyucu kitlenin özellikleri analiz edilmiştir. Bu verilere ulaşmak amacıyla arşiv taraması yapılmış ve statistik veriler categorize edilmiştir. 'Siyasal Paralellik' boyutunu analiz edebilmek amacıyla; haber içerikleri kodlanmış ve gazetecilerin haber içerikleri ile siyasal tutumları arasındaki ilişkiye dair kanaat örüntülerini tespit edebilmek amacıyla içerik analizi yapılmıştır. Gazetecilerin profesyonelliğinin tespit edilmesi bağlamında gazetecilerin mesleki altyapılarının, özerklik düzeylerinin ve mesleki örgütlenmelerinin tanımlanması amacıyla 'derinlemesine görüşmeler' yapılmıştır. Devletin rolünün analiz edilmesi bağlamında ise öncelikle devlet denetiminden yasal olarak sorumlu kurumların varlığı ve işlevleri araştırılmıştır. Bu kapsamda anayasa ve mevzuatların taranması ile anayasal teşvikler ve düzenlemeler tespit edilmiştir. Kırgızistan medya sistemini tarihi ve sosyo-politik değişim çerçevesinde analiz eden araştırma bağlamında, Kırgızistan medya sistemi'nin Hallin ve Mancini'nin Karşılaştırmalı Medya Sistemlerindeki 'Kutuplaşmış Çoğulcu / Akdeniz Modeli' ile benzerlik gösterdiği bulgulanmıştır.