İstanbul Avrupa Yakası Boğaz silüetinde yapı yüzü aydınlatması değerlendirme çalışması ve Kabataş Erkek Lisesi için bir öneri

Kentsel yapma aydınlatma uygulamaları, kent yaşamının güvenli ve konforlu şekilde sürekliliğini sağlayan işlevsel aydınlatmalardan ve kent kimliğinin doğru şekilde yansıtılması, kentin çekici kılınması gibi kentsel değerlerin ön planda tutulduğu mimari aydınlatmalardan oluşmaktadır. Kentlerin karakteristik özelliklerinin aydınlatma uygulamaları ile doğru şekilde aktarılması ve vurgulanması için kentin farklı ölçeklerde analiz edilmesi gerekmektedir. Yapılan bu analizler, aydınlatma master planı kavramı içerisinde yer almaktadır. Aydınlatma master plan çalışmaları doğrultusunda; kent içerisinde farklı özelliklere sahip olan bölgeler için bölgeleme çalışmaları yapılarak farklı aydınlatma tasarımları önerilmektedir. Bölge ölçeğindeki analizlerin ardından yapı ölçeğinde de analizler yapılmalıdır. Kentsel yapma aydınlatma uygulamalarından biri olan mimari aydınlatmalar da ele aldıkları ögelere göre sınıflandırılmaktadır. Sınıflandırmalardan biri olan yapı yüzü aydınlatması ise; kentte yer alan tarihi, çağdaş, kültürel vb. özellikleri ile önem taşıyan yapıların cephelerinin aydınlatılmasını kapsamaktadır. Bu aydınlatma uygulamaları, yapıların işlevsel ve mimari özelliklerini ortaya çıkarmanın yanı sıra bu ögeleri kentte görünür kılma ve kent kimliğini vurgulama gibi amaçlarla da yapılmaktadır. Yapı yüzü aydınlatma tasarımında, yapının içinde bulunduğu çevre, bu çevrede gerçekleştirilen eylemler ve buna bağlı olarak kullanıcı gereksinimleri ve yapının mimari özelliklerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi gerekmektedir. İstanbul, kozmopolit kimliği ve geçirdiği tarihsel süreçlerden dolayı detaylı analiz ve bölgeleme çalışması gerektirmektedir. Boğaziçi bölgesi de coğrafi konumu, pitoresk görünümü ve tarihi özellikleri ile İstanbul kent kimliğini yansıtan bölgelerin başında gelmektedir. Tez çalışmasında, Boğaziçi bölgesinin karakteristik özelliklerini belirlemek için coğrafi konumu ve geçirdiği tarihsel süreç hakkında literatür taraması yapılmıştır. Çalışma alanı sınırları içerisinde yer alan ögeler hakkında da bilgi edinilmiştir. Literatür taramasının ardından; alanda öncelikli aydınlatılması gerekli olan ögelerin tespiti için bir değerlendirme yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem; mevcut yöntemlerin incelenmesi ve yöntemlerin bölgenin özellikleri doğrultusunda revize edilmesiyle oluşturulmuştur. İşlevlerine göre gruplanan yapılar; sembolik nitelik, kamusal nitelik, mimari değer ve kent silüetine etki kriterleri ile değerlendirilerek öncelikli aydınlatılması gerekli olan ögeler tespit edilmiştir. İstanbul kent kimliğini yansıtan ve işlev grubunda en yüksek puanı alan ögelerin mevcut aydınlatma tasarımları, silüetteki mevcut durumu belirlemek için analiz edilmiştir. Bu tez çalışması ile gün ışığının görme koşullarını sağlamak için yeterli olmadığı durumlarda kentlerde yapı yüzü aydınlatması ile tarihi, kültürel ve mimari mirası ortaya çıkarmak ve vurgulamak için gerekli olan yapı yüzü aydınlatma tasarımı kriterlerini belirlemek de hedeflenmektedir. Bu nedenle; yapı yüzü aydınlatması hakkındaki güncel yayınlara, kullanılan tasarım tekniklerine, gelişen teknoloji sonucunda kullanılan aydınlatma elemanlarına ve tasarım problemlerine değinilmiştir. Elde edilen bilgiler doğrultusunda yapı yüzü aydınlatma tasarımı örneği üretmek için Kabataş Erkek Lisesi yatakhane binası çalışma alanı olarak seçilmiş ve yapı yüzü aydınlatma tasarım önerileri geliştirilmiştir. Ele alınan yapı, Boğaziçi bölgesinde yer alan ve işlevlerine göre gruplanan yapılardan eğitim yapılarında en yüksek değerlendirme puanına sahip olması sonucunda seçilmiştir. 19. yüzyılın sonlarında inşa edilen Kabataş Erkek Lisesi binaları ile Galatasaray Üniversitesi binası eş binalardır ve Çırağan Sarayı ek binaları anlamına gelen Feriye Sarayları adıyla anılmaktadır. Beşiktaş ile Ortaköy semtleri arasında yer almakta olup İstanbul Boğaz silüetinde önemli bir konuma sahiptir. Çalışmada ele alınan yapı olan Kabataş Erkek Lisesi yatakhane binası restore edilmektedir. Restorasyon sonucunda kullanılmak üzere yapıya uygun yapı yüzü aydınlatma tasarım önerisinde bulunurken; yapı ve çevresinin özellikleri, çevreden görünürlük durumu, yapının işlevi ve mimari özellikleri üst başlıkları altında birçok kriter incelenmiştir. Aydınlatma tasarım önerileri, yapı yüzü aydınlatmasının çeşitli tekniklerinin kullanıldığı alternatifleri içermektedir. Bu tekniklerin seçiminde; cephe formu, malzeme özellikleri ve yaratılmak istenen etki belirleyici kriterler olmuştur. Dialux Evo adlı simülasyon programında, yapının mimari özellikleri doğrultusunda üç boyutlu model oluşturulmuş ve çeşitli aydınlatma tasarım önerileri geliştirilmiştir. Çalışmanın son aşamasında literatür taraması ile elde edilen bilgileri esas alarak oluşturulan öneriler; yaratılan etkinin yapının mimari özellikleri ile uyumu, şebekeden çekilen güç ve kurulum, kullanım ve bakım kolaylığı kriterleri bakımından değerlendirilmiş ve kriterlerde en iyi değeri veren öneri belirlenmiştir. Silüet bütünlüğü açısından bu önerinin, eş binalar olan Galatasaray Üniversitesi ve Kabataş Erkek Lisesi yatakhane ve eğitim binasına uygulanması önerilebilir; ancak gelecekte I stanbul aydınlatma master planı çalıs malarının tamamlanmasına bağlı olarak söz konusu önerilerin bu kapsamda tekrar değerlendirilmesi uygun olacaktır.