Esneklik kavramının konutlarda irdelenmesi ve İstanbul metropolünden seçilen örnekler üzerinden karşılaştırmalı analizi

İnsanlar için en fazla önem ve özele sahip olan mekanlar olan konutlar günümüzde ticari bir obje olarak görülmekte ve genel kullanıcıya hitap eden piyasa koşullarının baskısı altında şekillenen standart tasarımlı konutlar insanlara sunulmaktadır. Her insanın birbirinden farklı olduğu düşünüldüğünde, herkese uygun bir mimari mekan çözümünü savunmak mümkün değildir; her insanın konutu için gereksinim duyduğu planlama da farklıdır. Piyasa koşullarının baskısı altında, genel kullanıcının gereksinimleri göz önünde bulundurularak tasarlanan; mekansal bölüntüleri ve fonksiyon şemaları birkaç farklı tipin birbirini tekrarlamasından meydana gelen standart tasarımlı konut projeleri; konutun insana adapte edilmesini değil, insanın konuta adapte edilmesi zorunluluğunu getirmektedir. Bunun sonucu olarak fiziksel ve sosyal tatminsizlikler meydana gelmekte sık sık yaşanılan konut değiştirilerek, konutu ile kullanıcısı arasında memnuniyetsizlik ve adaptasyon problemi ortaya çıkmaktadır. İnsanların zamanla değişen ve kişiden kişiye göre farklılık gösteren dinamik ihtiyaçlarının karşılanması noktasında esneklik kavramı çözüm olarak ortaya konulmaktadır. Tez kapsamı itibari ile beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm; giriş, tezin amacı, yöntemi ve kapsamından oluşmaktadır. İkinci bölümde esneklik kavramı temel olarak 'Ne?', 'Ne zaman?' ve 'Niçin?' soruları üzerinden sorgulanarak anlatılmaktadır. 'Ne?' sorusu ile esneklik kavramının ne olduğu ve neleri kapsadığı doğrudan ilişkili olduğu adaptasyon ve kullanıcı memnuniyeti kavramları ile birlikte ele alınmaktadır. Ardından da esneklik kavramı daha net tanımlanabilmesi amacıyla 'rijitlik' ve 'yumuşaklık' olarak sınıflandırmaya tabi tutularak daha geniş bir çerçevede irdelenmektedir. 'Ne zaman?' sorusu ile de esneklik kavramının ne zaman ortaya çıktığı, ilk defa gündeme getirilen proje ve uygulamalarla mimarlıkta önemli bir problem alanı haline getirilmesi ve ortaya konulan çözümler ve gelişmeler üzerinden de üç dönemde ele alınarak kapsamlı olarak açıklığa kavuşturulmaktadır. Bu bölümde son olarak 'Niçin?' sorusu ile, konutlarda esnekliğin niçin gerekli olduğu sorgulanmaktadır. Bu sorgulama; kullanıcılarının ihtiyaçlarına adapte olamayan standart tasarımlı konut problemi, insanların yaşamlarında var olan değişim kavramı ve mekansal etkileri, ekonomik olarak sağladığı avantaj ve dezavantajların tartışıldığı finansal değerlendirme, esnekliğin kullanıcı katılımına ve sürdürülebilirliğe sağladığı avantajlar kapsamında yapılmaktadır. Üçüncü bölümde, esneklik kavramı için 'Nasıl?' sorusunun cevabı aranmaktadır. Esnekliğin konutlarda 'Nasıl?' gerçekleştirilebileceği sorusunun cevabı ise bugüne kadar ortaya konulmuş olan yaklaşım ve prensiplerin anlatıldığı, taşıyıcı sistem, servis hacimleri ve mimari planlama başlıkları altında anlatılmaktadır. Bu yaklaşımlar somutlaştırılarak dünyada uygulanmış örnekler üzerinden irdelenmektedir. Ayrıca, örnekler üzerinden kullanıcı katılımı, esneklik ve maliyet analizleri yapılarak farklı esnek tasarım yaklaşımlarında ortaya çıkan farklı avantaj ve dezavantajlar irdelenmektedir. Dördüncü bölümde, ortaya konulan tüm teorik bilgiler İstanbul metropolünden seçilen üç örnek üzerinden yapılan alan çalışmasıyla desteklenmektedir. Alan çalışması kapsamında esnek tasarım yaklaşımlı proje örneği olarak Levent Loft projesi ile günümüz piyasa koşullarının baskısı altında şekillenen standart tasarımlı konut örnekleri olarak Esenyurt Papatya Rezidans ve Beylikdüzü Özgün kent sitesi 1. Etap projeleri ele alınmaktadır. Bu projelerin tasarım ve uygulamaları taşıyıcı sistem, servis hacimleri ve mimari planlama açılarından analiz edilmektedir. Aynı zamanda bu projelerde yaşayan kullanıcıların konutlarıyla olan adaptasyon ve kullanıcı memnuniyeti düzeyini saptamak amacıyla yapılan anket çalışması ve görüşmeler de analiz edilmektedir. Son bölümde, kullanıcısı ile konutları arasındaki iletişimin esnek tasarımlı bir projede ve standart tasarımlı iki projede ne düzeyde olduğu kıyas ile ortaya çıkarılmakta ve tez kapsamında işlenen konular kapsamında sonuca bağlanmaktadır. Ayrıca, esnekliğin günümüzde uygulanabilirliği, sınırları, sağladığı avantajları ve geliştirilebilmesi değerlendirilmektedir.