Tarihi kagir yapılarda çağdaş restorasyon uygulamalarına yönelik bir yöntem önerisi

Coğrafi konumu itibari ile tarihinde birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan ülkemizde çok farklı çeşitlilikte ve sayıda tarihi eser bulunmaktadır. Kültürel miras olarak kabul edilen bu eserler yapıldıkları dönemin sosyolojik, ekonomik, politik ve dinsel yaşam özelliklerini yansıtmalarının yanı sıra geçmişş ile günümüz arasında bağ kurarak toplumsal bilinci ve kültürel kimliğimizi de oluşturmaktadırlar. Geçmişten günümüze ulaşan bu mirasın korunarak, gelecek kuşaklara sağlıklı bir şekilde aktarılması toplumların en önemli görevi ve sorumluluğudur. Çoğunlukla kagir yapı olarak inşa edilmiş olan bu yapıların mevcut durumlarının tespit edilerek çevresel ve zamana bağlı oluşan yapısall hasarlarının onarım ve güçlendirilmelerinin yapılması, güvenliklerinin sağlanması gerekmektedir. Tarihi yapıların, uzun yıllar boyunca kendi yükleri altında ayakta kaldıkları dikkate alındığında, genellikle düşey yükler altında belli bir dengeye ulaştıkları kabul edilmekte ve dışarıdan ilave yükleme veya temel özelliklerinde bir değişiklik olmadığı sürece de hasar oluşması beklenmemektedir. Ancak yapı elemanlarını oluşturan malzemelerde zamanla ve çevresel etkiler sonucunda oluşan bozulma ve hasarlar nedeniyle dayanım düşüşleri ortaya çıkmaktadır. Özellikle deprem ve rüzgar gibi ilave yüklemeler sonucunda, bu yapılarda hasarlar meydan gelebilmektedir. Bu nedenle aktif fay hatlarının olduğu ülkemizde meydana gelen depremlerin geçmişşte pek çok tarihi yapıya zarar verdikleri göz önüne alındığında, her bir tarihi yapının kendi özelinde ayrı ayrı incelenerek deprem performanslarının belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir. Bu çalışmada, tarihi kagir yapıların yapı özelinde güvenlik seviyelerinin belirlenerek uygulanacak onarım ve güçlendirilme süreçlerine ilişkin izlenmesi gereken yöntem ve yaklaşımların belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla Edirne Eski Camii ve Medrese Ali Bey Camii örnek olarak belirlenmiştir. Seçilen yapıların sonlu elemanlar modelleri hazırlanarak statik ve dinamik analizleri yapılmış, deprem performans güvenlikleri belirlenerek onarım ve güçlendirme türü ve yöntemleri önerilmiştir. Önerilen yöntemin uygulanabilirliği, belirlenen örneklerde denenmiştir. Altı bölümden oluşan bu çalışmanın; giriş bölümünde, kültürel miras kavramı, tarihi kagir yapılarda oluşan hasarların nedenleri, yapı deprem güvenliğinin belirlenmesi ve uygulanabilecek müdahale yöntemleri ile ilgili temel bilgiler bulunmaktadır. İkinci bölümde, kagir malzemelerin genel özellikleri ve oluşturulan strüktürel formları hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde, kagir yapı elemanlarında oluşan hasarlar ve bu hasarların giderilmesine yönelik çözüm önerilerine yer verilmiştir. Dördüncü bölümde, kagir yapıların analizleri için yapılması gereken çalışmalar ve uygulanacak modelleme yöntemleri ve kabulleri hakkında bilgiler verilmiştir. Beşinci bölümde, örnek olarak seçilen yapıların arşiv ve saha incelemeleri yapılarak oluşturulan analiz modellerinin statik ve dinamik hesapları yapılarak yapısall güvenlikleri ve hedef performans seviyeleri değerlendirilmiş, uygulanacak onarım ve güçlendirme yöntemleri belirlenmiştir. Önerilen yöntemler doğrultusunda uygulamaları yapılmıştır. Altıncı bölüm ise yapılan çalışmanın değerlendirildiği sonuç bölümüdür. Yapılan uygulamalar sonucunda, önerilen yöntemin Tarihi Kagir Yapılarda Çağdaş Restorasyon Uygulamalarında uygulanabilirliği görülmüştür.