Erken Cumhuriyet Dönemi modern mimarlık örneklerinden Kadıköy Halkevi Binası Restorasyon Projesi

20. yüzyıl dünyada olduğu gibi ülkemizde de hızlı bir şekilde ortaya çıkıp gelişen ve siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel ve teknolojik alanlarda değişimlere sebep olan olayların yaşandığı bir dönemdir. Bu dönemde demokratik ve laik temellere dayalı bir ulus-devlet olarak Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kurulması her alanda radikal değişimleri beraberinde getirmiştir. Bu süreçte yapılan çalışmalarla amaçlanan, Avrupa'da gelişen modernleşme hareketleri doğrultusunda yeni, çağdaş bir toplumun yaratılması olmuştur. Tez kapsamında, ülkemizde yaşanan modernleşme sürecinin iki önemli parçasını bir arada bulunduran Kadıköy Halkevi Binası çalışılmıştır. Yapı, hem Erken Cumhuriyet Dönemi'nde uluslararası modern tarz benimsenerek üretilen mimarlık örneklerinden biri olarak, hem de modern yaşamın özellikle kültürel ve toplumsal alanda gelişmesinin en önemli sağlayıcısı kabul edilebilecek Halkevi oluşumunun bir parçası olarak tarihi ve mimari değere sahiptir. Birinci bölümde, bu yapının seçilmesine neden olan, yapıyı değerli kılan etkenler açıklanmış, projenin hazırlanması sürecinde ne gibi çalışmaların yapılacağı, konunun hangi kapsamda ele alınacağı ve bu süreçte nasıl bir yol izleneceği, araştırma ve belgeleme çalışmaları için hangi yöntemlerin kullanılacağı belirtilmiştir. İkinci bölümde, Kadıköy Halkevi Binası'nın Modern Mimarlık örneklerinden biri olması nedeniyle yirminci yüzyıl modern yapılarının da koruma kapsamında değerlendirilmeleri konusu üzerine kuramsal araştırma yapılmıştır. Bu amaçla öncelikle, çağdaş koruma kuramının dünyada ve Türkiye'deki gelişim süreci bağlamında Modern Mimarlık örneklerinin de koruma alanı kapsamına girmesiyle beraber gündeme gelen yeni kuramsal tartışmalar irdelenmiştir. Uluslararası koruma örgütlerinin modern mirasın korunması konusu üzerine yapmış oldukları faaliyetler ve bu konuda çeşitli ülkelerde yapılan uygulamalardan örnekler incelenmiştir. Üçüncü bölümde, Kadıköy Halkevi Binası'nın koruma kapsamında bir değerlendirmesi yapılmıştır. Bu amaçla öncelikle, Cumhuriyet tarihimizde çok önemli yere sahip, modernite projesinin tüm ülke çapında yayılma arzusunun en somut kanıtı olarak görülebilecek eğitim kurumları olan halkevleri üzerine bir araştırma yapılmıştır. Yapının özgün işlevinin halkevi olması nedeniyle, yapı koruma kapsamında değerlendirilirken öneminin bir kat daha arttığı düşünülmektedir. Bunun yanında dönemin ideolojisinin halkevi yapılarının mimarisini nasıl şekillendirdiğinin; halkevi binalarının, batılılaşma ve modernleşme hareketlerinin mimari alandaki mekansal karşılığı olarak görülmelerinin; halkevlerinin nasıl faaliyetlerle yaşama katıldıklarının ve günümüze ulaşabilmiş çok az sayıdaki halkevi yapısı üzerinden mimari özelliklerinin üzerinde durulmuştur. Kadıköy Halkevi Binası hakkında yapının mimarı, kent içindeki yeri ve yapının tarihi başlıkları altında detaylı bir çözümleme yapılmış ve sonuçta yapıyasahip olduğu belge, anı, kimlik ve süreklilik değerleri ile mimari ve işlevsel değer olarak tanımlanmış koruma ölçütlerine uygun olduğu biçiminde değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde, yapının, plan ve cephe özellikleri, taşıyıcı sistem ve malzeme kullanımı hakkında yapılan tespit çalışmaları aktarılmış, ardından tarihsel araştırmalar doğrultusunda yapının görmüş olduğu müdahalelerin tespit ve değerlendirmesi yapılmıştır. Bu değerlendirmeler sonucunda restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlanmıştır. Mevcut durumunda, iki ayrı işlevle hizmet veriyor olmasından dolayı bir takım müdahalelere maruz kalmış olsa da, bir bölümünün Kadıköy Halk Eğitim Merkezi olarak yoğun bir şekilde kullanılıyor olması binanın özgün işlevine uygunluğu açısından olumlu olarak kabul edilmiş ve restorasyon projesi hazırlanırken bu işlevin devamı amaçlanmıştır. Tezin Kadıköy Halkevi Binası üzerinden tartışmaya açtığı ve katkıda bulunmayı hedeflediği alan ülkemizdeki koruma kavrayışına 20. yüzyıl Modern Mimarlık ürünlerinin de katılması yönünde geliştirilmesi gereken toplumsal bilinçtir. Ne yazık ki Modern Mimarlık ürünleri, koruma tartışmaları söz konusu olduğunda, daha eski ve geleneksel mirasla karşılaştırıldığında aynı derecede kabul görmemekte, değişen yaşam şartları, yapım teknolojileri, ihtiyaçlar, vb karşısında dayanamayarak çok hızlı bir şekilde tahrip olmakta ve hatta teker teker yıkılmaktadırlar. Oysa ki bu dönem yapılarının, Kadıköy Halkevi Binası örneğinde olduğu gibi, günümüz gereksinmelerine uygun olarak yapılacak restorasyonlarla yaşama dahil edilmeleri mümkündür. Böylelikle 20. yüzyıl Modern Mimarlık ürünlerinin, pek çokları tarafından güç fark edilen özel ve özgün niteliklerinin göz önüne çıkartılabileceği ve bu yapıların da korunması gerektiğine dair bilincin gelişmesine yönelik olumlu bir etki üretileceği düşünülmektedir.