Integrated management policies for coastal archaeological environments of Turkey: Erdemli-Silifke coastal region, Mersin

Kara ve su ekosistemlerinin birleştiği önemli doğal alan olma özelliği taşıyan kıyılar, ilk çağlardan günümüze insanlığın farklı dönemlerde suyla ilişkisini aktaran önemli tarihi ve kültürel çevreler içerirler. Bu kapsamda eski çağlardan günümüze birçok uygarlığa evsahipiliği yapmış olan Türkiye çok çeşitli ve zengin kıyısal arkeolojik alanlara sahiptir. Ancak kıyıların dinamik ve değişken yapıları, atmosferik şartlar, kıyı aşınmaları, iklim değişikliği gibi kısa ve uzun erimde meydana gelen doğal değişimlerin yanı sıra; özellike Sanayi Devriminden sonra bütün dünyada artan hızlı kentleşme, turizm, endüstri ve altyapı gelişmeleri kıyılarin sahip olduğu doğal, kültürel ve arkeolojik değerleri hızla tahrip etmektedir. Son yıllarda giderek önem kazanan kıyı yönetimi politikaları; kıyıların koruma-kullanım dengesi içinde doğal ve kültürel değerlerinin sürdürülebilirliğinin sağlanmasına yönelik yönetim politikalarının oluşturulmasını amaçlamaktadır. Bu bilgiler ışığında bu tezin amacı kıyısal arkeolojik çevrelere yönelik bütünleşik yönetim ilkelerinin belirlenmesi ve Türkiye için ulusal yönetim politikalarının oluşturulmasına yönelik mevcut planlama ve yönetim parçalarının tartışılarak bir araya getirilmesidir. Bu amaçla, çalışmanın Birinci Bölümünde kıyısal arkeolojik alanların planlama ve yönetimi ile ilişkili uluslarası politikalar, teorik tartışmalar ve ilgili kavramların tarihsel gelişimi aktarılmıştır. Bu kapsamda Bütünleşik Kıyı Alanları Yönetimi kavramına ilişkin ilkeler ortaya konmuştur. Bu bölüm kıyısal arkeolojik çevrelerin bütünleşik yönetimine yönelik gereksinimlerin nedenleri ve kapsamına ilişkin saptamalar ile sonlandırılmıştır. Çalışmanın İkinci Bölümünde, Türkiye'nin mevcut yasal ve yönetsel sistemi içinde kıyısal arkeolojik alanların bütünleşik yönetimi ile ilişkili planlama ve yönetim araçları tartışılmıştır. Bu kapsamda; öncelikle, arkeolojik mirasın korunması ve kıyı politikalarının tarihsel gelişimi incelenmiştir. İkinci kısımda ise, mevcut durum irdelenerek karar verme sürecinin önemli aşamaları olan tespit ve tescil, planlama, uygulama, kontrol ve izleme süreclerine ilişkin mevcut araçlar ortaya konmuştur. Çalışmanın Üçüncü Bölümü, iki aşamalı olarak kurgulanan örnek alan çalışmasını içermektedir. Birinci aşamada, tarihsel deneyimi ışığında Türkiye'deki ulusal politikalar ve mevcut araçların Akdeniz Bölgesi üzerindeki etkilerinin ortaya konduğu Bölgesel Analiz çalışması gerçekleştirilmiştir. Örnek alan çalışmasının ikinci aşaması, Erdemli-Silifke kıyı bölgesinde konumlanan arkeolojik alanların değerleri ve problemleri üzerine gerçekleştirilen detaylı araştırmaların sonuçlarını içermektedir. Dördüncü Bölüm, çalışma alanında saptanan sonuçlara ilişkin değerlendirmeleri içermektedir. Bu kapsamda öncelikle Erdemli-Silifke kıyı bölgesindeki arkeolojik, doğal ve kırsal niteliklerin birlikteliklerine ilişkin değerlendirmeler ışığında kıyı alanlarının sahip olduğu kültürel peyzaj değerleri ortaya konmuştur. İkinci kısımda ise bu özellikleri tehdit eden doğal ve insan kaynaklı sorunlar; ardından İkinci Bölümde ortaya konmuş olan Türkiye'nin mevcut yasal ve yönetsel sistemi içinde bölgede yaşanan yönetim problemleri tartışılmıştır. Bu bilgiler ve deneyimler ışığında çalışmanın son aşamasını oluşturan Öneriler ve Sonuçlar Bölümü'nde kıyısal arkeolojik çevrelerin bütüncül korunmasını sağlayacak bütünleşik yönetim ilkeleri önerilmiştir. İkinci kısımda, örnek çalışma alanı için bir yönetim modeli önerisi geliştirilmiştir. Çalışmanın sonuçlar kısmını içeren son bölüm ise Türkiye'de ulusal düzeyde politikaların oluşturulabilmesine yönelik değerlendirmeleri içermektedir.