Atmosfer kavramı ve zaman-özne-nesne ilişkileri üzerinden bir mekan okuması

Tez çalışması, bir görünmeyen olarak atmosfer kavramının mekana getirdiği niteliği ortaya çıkarmaya çalışan bir anlam arayışıdır. Mekanın, onu hayatın içinden bir parça haline dönüştüren şey olarak atmosferlerini ve bileşenlerini araştırır. Maddesel olanla maddesel olmayanın aradalığında bulunan, insan ile fiziksel ve duyusal iletişime geçen mekanı, atmosfer kavramı üzerinden deşifre etmeye çalışır. Mekanın içerisinde dolaşılınan üç boyutlu varlığı, matematiksel ölçümlerle belirlenebilmektedir. Mekanın matematiksel olarak aktaramadığı, algılardan oluşan hali ise, yine üç boyutlu hali gibi bir niteliğe sahiptir. Algısal anlamdaki bu nitelik mekanın atmosferi olarak açıklanabilir. Bir duyumsama olarak atmosfer kavramı üzerinden mekan okumaları yapılabilir. Bu okumalar bütününde mekana ait, onu diğer mekanlardan ayıran içerikler sunmakta ve insanı mekanın özüne götürmektedir. Mekanın atmosferi kavramı üzerinden, mekanların niteliği incelenebilir. Bu niteliğin değişmesinde ya da farklılaşmasında pek çok yan etmen etkilidir. Değişkenlerin çokluluğu ile ortaya farklı anlam aralıkları çıkmaktadır. Ortaya çıkan anlamlar, eklemlenerek yeni durumlarla ve kavramlarla büyümekte ve şişmektedir. Dolayısı ile mekan, üç boyulu olarak sabit, anlamsal olarak evrilen dinamik bir yapıya sahiptir. Atmosferi olan mekanlar kişi ile iletişime geçerler. Mekan deneyimleriyle birlikte, insanın algılarıyla anlamlara bürünür. Bu anlamlar yeni deneyimlere, yeni oluşlara olanak sağlar. Mekan dönüşerek, zaman içerisinde anlamda yeniden üretilir. Dolayısı ile atmosferler, oluşa ve devingenliğe müsade eder. Özünde anlama eylemi odaklı yaşamda, atmosferleri ile mekanlar, yaşamın içinden bir parça haline dönüşerek öze katılmaktadır.'Atmosfer Kavramı ve Zaman-Özne-Nesne İlişkileri Üzerinden Bir Mekan Okuması' başlıklı tez çalışmasında zaman, özne ve nesne kavramlarının mekan arayüzü üzerinden ilişkileri doğrultusunda ortaya çıkan atmosferlerin okumasını yapmayı amaçlamıştır. Anlamların vücu bulduğu arayüzey olarak zaman, mekanın anlaşılması için önemli bir olduğur. Geçmişte farklı zaman dilimlerinde olanlar, anda mekan üzerinden görünürler. Mekanın tözlerinde saklı olan atmosfer kavramı, zamanınnesnelerin-öznenin kaynaşmış ve iç içe geçmişş halidir. Nessneler öznelerin edimleriyle yaşanmışlıkları yansıtarak, hikayeler biriktirirler. Bu birikme zamanın içinde, mekanın yüzeyinde oluşur. Yani mekanın atmosferi, nesnelerin varlığının değişkenliği ve zamanın getirdiği ile değişen bir olgudur. Özne ise tüm bu parçaların üstünde, düşünen ve yorumlayan olarak anlamı yorumlar. Bu bağlamda çalışma kapsamında, ikinci ve üçüncü bölümlerde literatür araştırması yapılarak, tez çerçevesinde atmosfer kavramı ile ilişkilenen kavramlar kuramsal çerçevede incelenmiştir. Tez çalışmasının dördüncü bölümünün ilk kısmında, atmosfer kavramını ortaya çıkarmak amaçlı örnek binalar üzerinde inceleme yapılmıştır. Mimarlık camiasında adından söz ettiren, Vals Kaplıcası, Işık Kilisesi ve Berlin Yahudi Müzesi örnekler, mimarların tasarıma yaklaşımlarıyla belirli atmosferler oluşturmaya çalıştığı binalardır. Çalışma, mimarların tasarıma yaklaşımlarının anlatmıyla birlikte, binaları gezmiş insanların yorumlarının incelenmesi ile atmosferleri ve mekana getirdiği niteliği aramaktadır. İncelenen binalara dair yapılan yorumlarda, mekanın duyumsamada yarattıkları üzerine yapılan yorumlar tespit edilmiştir. İnsanların yaptıkları yorumlarda mekanın niceliksel özelliklerinden ziyade, içeride bulundukları anda neler hissettiklerini söyledikleri görülmüştür. Mekanın kişi ile duyularda iletişime geçtiği, diğer mekanlardan atmosferleriyle ayrıldığı saptanmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünün ikici kısmında ise, tez çerçevesinde işlenen alt kavramlar, 'şimdi ve burada' olarak var olan özgün bir yapıt olduğu düşünülen Alman savaş binası olan bunker binaları incelenmiştir. Zamanın getirdiği olarak geçmişşten bugüne, mekanların kullanımları doğrultusunda bunker binasındaki atmosfelerdeki değişkenlikler araştırılmıştır. Araştırmada net görünürlülükler elde etmek amacı ile üç tane farklı kullanımda bunker binası seçilmiştir. Kişisel görüşmelerle elde edilen binaya ait veriler, binanın kullanıcılarının ve kullanımının gözlenmesi ve kişisel olarak binayı deneyimlerek binalara ait atmosferindeki değişiklikler saptanmıştır. Ayrıca anket çalışmaları yapılarak mekanın, geçmişşle ve bugünle algısal olarak ilişkisi kavranmaya çalışılmış, mekan içerisindeki atmosferlerin niteliği ortaya çıkarılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre bireyler, bunker binasının zaman içerisinde kullanımı ile değiştiğini, hayatın içine karıştığını, geçmişşten daha farklı atmosferlere sahip olduğunu düşünmektedir. Aynı zamanda değişimle birlikte yine de geçmişşe ait tözlerini barındırdığını belirtmişlerdir. Bu çalışma, bir mekanda bulunulduğunda, kişinin duygulanımın da harekete geçen, algılarında oluşan mekanın atmosferini ve mekana getidiği niteliği ortaya koymaya çalışmaktadır. Bir mekan okuma biçimi olarak atmosferlerin önemini hatırlatmakta ve mekanın yaşayan dinamik bir parçacık olduğunu vurgulamaktadır.