Mimaride malzeme algısı: Dokunsal ve görsel-dokunsal deneyimlerin değerlendirilmesi

Bu çalışmada algı, algı felsefesi, algılama sistemi ve algılamayı etkileyen faktörlerden yararlanılarak mimaride kullanılan bazı malzeme örnekleri ile insanın dokunsal ve görsel-dokunsal algısı deneysel olarak incelenmiş, elde edilen verilerin analizi ve sentezi sonucunda, özellikle kullanıcı konforu ve memnuniyeti açısından mimaride malzeme algısına dair bir değerlendirme yapılmıştır. Bu amaçla izlenen araştırma yöntemi, literatür araştırmasını takiben, malzemeye ilişkin deneysel çalışmalar; malzeme yüzeylerinin fiziksel özellikleri ile deneklerin malzemelere ilişkin algısal tespitlerinin ölçülmesi ve bu ölçümler arasında karşılaştırmalı analizlerin yapılması şeklinde olmuştur. Deney örnekleri olarak, mimaride kullanılan taş, ahşap ve metal olmak üzere üç ana malzeme seçilmiştir. Bu kapsamda, hem doğal, hem de kompozit malzeme örnekleri kullanılmıştır. Doğal malzemeler, ahşap olarak meşe, tik ve sapelli ; taş olarak kayseri bazaltı, granit ve afyon mermeri; metal olarak ham çelik, paslanmaz çelik ve alüminyum; kompozit malzemeler olarak da, ahşap için karaağaç görünümlü laminat, taş için granit görünümlü kompoze taş ve metal için kompoze metal seçilmiştir. Doğal taş ve ahşap örnekler, hem mat yüzeyli, hem de parlak yüzeyli olmak üzere 6'şar örnekten oluşmuştur. Toplam 20 adet malzeme örneği ile yapılan denemelerde, cam ve küfeki taşı ise deneklerin algısının güvenirliğini tespit etmek amacıyla kullanılmıştır. Seçilen örnek malzemeler, kalınlıkları 3 ile 10 mm arasında olmak üzere, 10 x 10 cm boyutlarında hazırlanmıştır. Tüm deneyler, 18-30 yaşlar arasında, 30'u kadın ve 30'u erkek olmak üzere, toplam 60 denekle bu boyuttaki örnekler üzerinde yapılmıştır. Ölçüm aletleriyle malzemelerin sertlik, pürüzlülük ve sıcaklık değerlerinin ölçülmesinde çeşitli cihazlardan yararlanılmış; sertlik denemelerinde metal örnekleri için HVS 1000 mikrosertlik ölçüm cihazı ile shoremetre-D sertlik ölçüm cihazı, taş örnekleri için Mohs sertlik skalası, ahşap örnekleri için Janka sertlik testi; pürüzlülük denemelerinde, Mahr Perthometer S2 cihazı ve sıcaklık denemelerinde de Delta OHM HD 2307 termometresi kullanılmıştır. Deneklerle, malzemelerin sertlik, pürüzlülük ve sıcaklık algısının dokunsal ve görsel-dokunsal olarak incelenmesi için sıcaklık kontrollü özel bir oda ve deneyin yapılabileceği bir düzenek hazırlanmıştır. Bu amaçla, malzeme örneklerinin içine yerleştirilebileceği, 15x53x 2 cm boyutlarında kutular hazırlamış, her kutuya dörderli gruplar halinde malzeme örnekleri yerleştirilerek toplam 8 kutuda farklı kombinasyonlar oluşturulmuştur. Deneylere başlarken, önce her denekten sosyo-kültürel özelliklerine yönelik hazır bir anket formunu yanıtlaması istenmiş, sonra her denek sıcaklık kontrollü özel odaya alınmış ve Wahl termal kamerası ile vücut sıcaklığı ölçülmüştür. Ardından malzeme dokularıyla ilgili, dokunsal algı deneylerine geçilmiştir. Bu deneylere ilişkin verilerin elde edilmesinde anlamsal farklılık skalası ve görsel analog skalası birleştirilerek uygulanmıştır. Ölçüm aletleriyle yapılan deneylerde, sertlik ölçümleri ile elde edilen değerlere göre tüm malzeme örneklerinin sertlik; pürüzlülük ölçümleriyle elde edilen değerlere göre pürüzlülük; ve sıcaklık ölçümleriyle elde edilen değerlere göre de sıcaklık sıralamaları yapılmıştır. Deneklerle yapılan deneylerden elde edilen verilerle önce deneklerin malzemelere ilişkin dokunsal ve görsel-dokunsal değerlendirmelerine ait frekans grafikleri oluşturulmuş, sonra sırasıyla Ki-kare uygunluk testi ile toplumların normal dağılım gösterip göstermediği, t-tesi ile deneklerin malzemelere ilişkin dokunsal ve görsel-dokunsal algılarının birbiriyle uyum içinde olup olmadığı, ve varyans analizi ile de dokunsal ve görsel-dokunsal algı değerlendirmelerinin malzeme farklılığı ortaya koyup koymadığı sınanmıştır. Daha sonra ölçüm aletlerinden ve deneklerden elde edilen sertlik, pürüzlülük ve sıcaklıkla ilgili değerlerden insanın farklı yüzey özelliklerine sahip malzemeleri dokunsal olarak tutarlı bir biçimde algılayabilip algılayamadığı hususları tartışılarak sonuçlara gidilmiştir.