Geleneksel Türk evinde süreklilik ve kimlik sorunu: Bursa Reyhan-Kayhan-Hanlar bölgesinde bir araştırma

Bu çalışmada ; kent kimliğinin korunması ve kaliteli bir yaşama çevresi oluşturulması açısından Geleneksel Türk yerleşme kültürünün sürekliliği ele alınmakta ; bu bağlamda Geleneksel Türk konutu ve kimlik konulan birbiri ile ilişki içerisinde işlenmektedir. Kaliteli bir yaşam çevresi oluşturulurken; kültürel ve tarihi sürekliliğin sağlanmasında, Geleneksel yerleşim ve konut dokusunun, gelecek kuşaklara aktarılması gerekli fiziksel bir gösterge olduğu önemle vurgulanmakta ve Geleneksel Türk kimliği araştırılarak, günümüzdeki sürekliliği konusu sorgulanmaktadır. Birinci bölümde, kentlerde ortaya çıkan kimlik sorunlarına ve bu sorunların Geleneksel doku üzerine yaptığı etkilere değinilerek, konuya yaklaşım anlatılmaktadır. Bununla beraber; çalışmanın amacı ile birlikte; yapılan literatür araştırma, çeşitli kurum ve kuruluşlarla görüşme, buralardan bilgi ve belge edinme ve anket yapma şeklinde gerçekleşen çalışma yöntemi açıklanmaktadır. İkinci Bölümde, bireyin kendi yarattığı yapay çevresi ile olan etkileşimi sonucunda ortaya çıkan kimlik kavramı, kültür ile ilişkili bir şekilde ve konut kavramına yönelmek suretiyle irdelenmektedir. Bununla beraber, insan-çevre etkileşiminde sosyal değişme ve kültürel süreklilik konularının kimlik kavramına olan etkileri ele alınmaktadır. İçinde bulunduğu doğal ortamın şartlarında, temel gereksinmelerini karşılamak için faaliyete geçen insanoğlu, ait olduğu kültürel sistemin etkileriyle yaşam çevresini oluşturarak fiziksel çevresini şekillendirmektedir. Bu çevredeki her bir elemanın nasıl biçimleneceğini, toplumun/bireyin yaşam biçimi ve günlük alışkanlıkları, inançları, değerleri ve tutumları yani kültürü belirlemektedir. Belirli bir çevrede yaşayan insanın çevresine ait bir takım anılar ve anlamlardan oluşan farklı bir imaja sahip olduğu ve çevresel kimliğin, ülke, bölge, kent, mahalle, köy vb. değişik ölçeklerde; grup ve birey kimliklerinin ise içe dönük, dışa dönük, pozitif veya negatif biçimlerde ortaya çıktığı açıklanmaktadır. Bunun yanında kimlik türlerinin, çevresel olan veya çevresel olmayan işaretler kullanılarak bildirilmesinin söz konusu olduğu ve kent ölçeğindeki kimliğin, doğal, sosyal ve yapay çevrelerden gelen faktörlerin karmaşık etkileşimini yansıtan bir mozaik olduğu üzerinde durulmaktadır. Bu bölümde, kimlik kavramının çeşitli tanımlan üzerinde durulmakta, bir grubun, kişinin veya herhangi bir nesnenin tekliği, kendine özgü olması, diğerlerinden farklı bir öz ve bu farklılıklan koruyan bir sınır düşüncesinin ön plana çıktığı vurgulanmaktadır. Bunlann sonucunda, kişisel veya gruba ait sınırlar/mesafeler bilinçli olarak oluşturulduğu ve kişinin/grubun kendi psikolojik sağlığı ve toplumsal dengeler açısından bu mesafelerin korunması ve bunlann getirdiği davranış biçimlerinin uygulanmasının önem taşıdığı konularaıa kimlik kavramının fonksiyonlan olarak değinilmektedir. Kimlik kavramının ortaya çıkışı ve sürekliliği irdelenirken bu bölümde, sosyal değişme ve kültürel süreklilik konulan gündeme gelmektedir. Kültürleme, kültürlerime ve kültürleşme süreçlerinin kimliğe olan etkileri üzerinde durulmaktadır. Bireyin bannma ihtiyacım karşılarken; sosyal alanda diğer insanlarla iletişim kurmak için kullandığı mekanizmalan en güçlü şekilde yaşadığı konutunun kimlik kavramında olduğu kadar değişim konularının etkilerinin incelenmesinde de VIbelirleyici olduğu anlatılmaktadır yani bireyin ve onun için yaşamın merkezi olan konut kavramının tüm bu hareketlilikten etkilenecek en belirgin fiziksel çevre elemanı olarak karşımıza çıktığı vurgulanmaktadır. Üçüncü bölümde, çalışmanın zeminini oluşturan, Geleneksel Türk konutu tanıtılmakta, genel özellikleriyle kimliğinin oluşumuna etki eden faktörler irdelenirken ; mahalle, cephe ve plan ölçeklerinde kimlik kavramı ile olan ilişkisi tarihsel süreklilik içinde anlatılmaktadır. İnsan-çevre-kimlik kavramları sorgulanırken; geleneksel Türk evi kimliğinin oluşumunu etkileyen bir takım faktörler açıklanmaktadır. Bunlar; göçebe hayattan gelen, tek bir mekanda değişik fonksiyonların optimum boyutlarla karşılanması, toplumsal yaşamdan gelen geniş aile kavramı ve toprağa bağlılık ile inançlardan gelen etkiler olarak sınıflandırılmaktadır. Bu etkenlerin ışığında şekillenmiş olan geleneksel Türk evinin; iklim, topografya, malzeme, teknoloji ve ekonomi gibi faktörlerin de etkisiyle, bütüne uymak şartıyla bölgesel bazı farklılıklar gösterdiği için bölgelere göre sınıflandırılmıştır. Geleneksel Türk evinin kimliğini belirleyen temel özellikler ortaya konduktan sonra; kimlik kavramının, mahalle, plan organizasyonu ve cephe özellikleri olarak geleneksel Türk yerleşiminde nasıl yaşatıldığı ve bu sistem içerisinde sosyal davranış/mahremiyet mekanizmalarının bu düzenlemelere olan etkileri üzerinde durulmaktadır. Dördüncü bölümde, alan çalışmasının yapıldığı Bursa iline ait genel bilgiler verilmekte ve Bursa Evleri tanıtılmaktadır. Beşinci bölümde, Geleneksel Türk konutunun sürekliliği ve kimlik sorunu, bir alan çalışması ile desteklenmektedir. Burada çalışma yapılan alan tanıtılarak, veriler değerlendirilmektedir. Altıncı bölümde, sonuçlar değerlendirilmektedir.