Doğal yapılaşma ilkelerine dayalı bir biçimlendirme yöntemi

Varoluşundan beri kendini yoğun bir biçimlendirme eylem ve ortamı içerisinde bulan insanoğlu, daha güzele ve daha yararlıya ulaşabilmek için daima yeni yöntemler geliştirmektedir. Biçimlendirmelerde estetik açıdan öznel yargılara dayalı faktörlerin en aza indirgenerek daha nesnel ve daha ortak yargılara dayalı yöntemlerin geliştirilmesi, toplu üretim gerektiren ve her yönüyle çok hızlı bir değişim içerisinde olan çağımızda giderek önem kazanmaktadır. Bu konuda herhangi bir yönteme değinmeden önce biçimlendirmelerin amacı gereği, öncelikle estetik ve buna bağlı olarak biçim ve işlevin ne olduğu ve aralarında ne gibi ilişkiler olduğunun araştırılması gerekmektedir. Kişilere göre değişkenlik gösterdiği öne sürülen estetik gereksinimleri de içermek üzere, insanın çevresinden bekliyebileceği tüm kalitelerin gerçekleştirilmesi, tam işlevselliğin sağlanması durumudur. Bu nitelikteki işlevsellik ancak doğal yapılaşmalarda gözlenebilmektedir. İnsan ve doğa arasındaki duyusal ilişkiden doğan estetiğin temel ilkelerinin gerçekte doğal yapılaşmaya dayandığı ve aynı za-II manda estetiğin biçim ve işlev birliği içerisinde olduğu, insan ve doğa ögeleriyle birlikte aralarındaki ilişkilerin incelenmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. Geliştirilmesi düşünülen yöntemde değerlendirilmek üzere estetik ve işlev birliği içerisinde olduğu belirtilen doğal oluşumların ne gibi ilke ve koşullara bağlı olarak geliştiğinin ele alınması gerekmektedir. Nesnelere ait öznel yargıları doğuran fiziki veriler, uzayın düzen ve sınırlarıyla sıkı ilişki içerisindedir. Mik- roskosmik doğasmdaki kohezyon güçlerin karşılıklı etkileşimi ile belirli bir yapılaşma süreci içerisinde bulunan nesneler, üç boyutlu uzayın düzen ve sınırları çerçevesinde belirli kalıplarda örgütlenerek bütünleşirler. Her ne tür yapılaşma olursa olsun içerdikleri ortak ilkeler, mo- dülasyon, örgütlenme ve bütünlüktür. Maddesel daneciklerin, uzayda belirli koşullara göre yer seçişleri sonucu oluşan biçimlerin, bütünü ve bölümleri arasında oranları bakımından yapılan incelemelerde, bunların düzgün poligon ve polihedronlardaki değerlerin birçoğunu yansıttığı izlenmektedir. Gerçekte nesneler arasındaki niteliksel farklılıklar onların, mikrokosmik düzeydeki soyut matematik değerlerin algı doğasmdaki öznel yorumundan öte bir şey değildir. Bütünleşmiş doğal strük- türlerin açığa çıkardığı oranlardan en önemlileri, 1/2 ve (1 + / 5 ) / 2 değerleri ile bilinen simetrik ve asimetrik oranlardır. Düzgün pentagonun köşegeni ile bir kenarı arasındaki oran, altın kesim olarak adlandırılan (1 +/5)/ 2 değerini vermektedir. Ill Her hengi bir nesnenin algılanması durumunda, biçimsel ahengi itibariyle insana haz veya rahatsızlık verilmesi, nesnenin ve algı merkezinin kozmik yapılaşmalarının ortak geometrik değerlere bağlı olup olmamaları ile açıklanabilir. Duyu organları, canlının çevresini tanıyabilmeleri ve kendi yaşam koşullarına uygun ortamı seçebilmeleri bakımından uyarıcı bir görev üslenmişlerdir. İnsan, doğanın belirli uyarılarına karşı ancak duyu organının yetkinliği oranında duyarlıdır. Canlının ortamla fiziki uyumu, onda haz ve huzur duyumunu yaratır. Bunun yanı sıra izlenen nesnelerin biçimsel ahengi de çağrışımlara bağlı olarak kişinin haz ve heyecan duymasını sağlar. Nesnenin öznel yoruma dönüşmesinde, biçimlerin ahengi bakımından kişiye haz veya rahatsızlık vermesi, nesnenin ve algı merkezinin yapılaşmasının ortak geometrik ilkelere dayalı olup olma- malarındadır. Böylece biçimlendirmelerin doğal yapılaşma ya dayandırılmaları, onların estetik ve işlev birliği içerisinde olmalarının yeter nedeni olarak görülmektedir. Doğal yapılaşmanın, önceden belirlenen herhangi bir amaç olmaksızın kendiliksel bir dönüşüm içerisinde olmalarına karşılık, insan eliyle oluşturulan biçimler, tasarım, yapım ve değerlendirme terimleriyle tanımlanan biçimlendirme süreç adımlarına bağlı olarak gelişirler. Bu süreç adımlarının özgül bir açıdan içerik, davranış ve ölçüt olduğu ileri sürülebilir. IV Bir kompozisyonun tasarımında içerik bakımından onun ortaya koyması beklenen duyusal nitelikler, davranış adımı, çerçevesinde gerçekleştirilir. Sentezlemenin, doğal yapılaşmaya dayandırılması amaçlandığına göre, modülasyon örgütlenme ve bütünlük olarak saptanan üç önemli yapılaşma ilkesinin, Sözü edilen davranış adımı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Doğal yapılaşmanın en önemli iki öğesi uzay ve maddedir. Madde, uzayın boyutlarına bağlı olarak yukarıda belirtilen ilkeler çerçevesinde paketlenerek belirli strük- türler oluşturur. Üç boyutlu kompozisyonlar için seçilecek modüller, geometrik açıdan serbest veya düzenli biçimlerde olabilirler. Modüllerin geometrik biçimleri, aynı zamanda onların ne tür bir paketlenme sistemine tabi olacağının belirleyicisidir. Birbirlerine temas ettirilmek suretiyle iki, üç, dört veya daha çok sayıdaki eş modüllerin, amaçlanan içeriklere göre, köşe köşeye, kenar kenara, yüzey yüzeye, köşe kenara, köşe yüzeye veya kenar yüzeye getirilerek paketlenmeleri sağlanır. Elde edilen ikincil kompleks birimler, kendi aralarında yeniden paketlenebilecekleri gibi farklı biçimdeki modüllerle de sentez yapabilirler. Bu sen- tezleme işlemi, kompozisyonun kapalı bir devre oluşturarak belirli bir bütünlük yansıtan veya büyümesi devam eden lineer karakterli bir yapıya ulaşmasına kadar devam ettirilebilir. V Bunun yanı sıra uzayın sınırlarının, doğal strüktür- lerin biçimlerinde zorunlu olarak açığa çıkardığı simetrik ve asimetrik oranların, doğal yapılaşmaya dayalı yapay biçimlendirmelerde kontrol aracı olarak kullanılması, elde edilen biçimin hangi ölçülerde başarıya ulaştığının bir değerlendirmesi olacaktır.