Kamusal alan - kamuya açık özel mekan ilişkisinde geçiş bölgeleri

Bu tezde, kamusal mekanlar ile kamuya açık özel mekanların ilişkisinde ara mekan olarak ortaya çıkan geçiş mekanlarının kent bütünü içindeki yeri incelenmektedir. Kent bütününü oluşturan kentsel dış mekanlar ve bina arayüzünde oluşan kamusal nitelikteki geçiş mekanı ele alınmıştır. Geçiş mekanı kavramını bina ve kentsel dış mekan, kamusal ve kamuya açık özel mekan, iç ve dış mekan arasındaki etkileşimler sonucunda meydana gelmektedir. Bu mekanların tasarımında toplumsal yaşamın sağlanması için dikkat edilmesi gereken etkenler değerlendirilmiştir. Bunun için geçiş mekanı kavramı çağdaş mimari ve kentsel tasarım örnekleri ile irdelenmiştir. Kamusal mekanlar ve kamusal yaşamın incelendiği ikinci bölümde kamusal mekanların insan yaşamındaki önemi vurgulanmıştır. Kentin ortak mekanları olan kamusal mekanlar ve bireysel hayatı yansıtan özel mekanlar tanımlanmış ve özellikleri irdelenmiştir. Kamuya açık özel mekanların ortaya çıkışını değerlendirmek için kamusal mekanların tarihsel süreç içinde gelişimini ve geçmişşten bugüne kadar toplum yaşamındaki yerini anlamak önemlidir. Kamuya açık özel mekanları tanımlarken kamusal ve özel mekan ya da yaşam arasındaki ayrımlar, sınırlar ve ilişkiler ele alınmıştır. Üçüncü bölümde geçiş mekanlarının kent içindeki önemi, mekansal ve işlevsel özellikleri tanımlanmaya çalışılmıştır. Bina ve kentsel dış mekan, iç ve dış mekan, kamusal ve kamuya açık özel mekan arasındaki ilişkiler geçiş mekanının oluşumunda ve bu mekanın kentsel yaşama dahil olmasında etkilidirler. Farklı alanlar arasında mekansal hiyerarşiyi sağlayan geçiş mekanları farklı mekanların hem ayrımını hem de bağlanmasını sağlarlar. Geçiş mekanlarının mekansal tipleri eşikler, saçaklar, girişler, arkadlar, pasajlar ve atriumlar olarak ele alınmıştır. Bu geçiş mekanları kentin mekansal bütünlüğünün sağlanmasına yardım ederler. İnsanların yaşamlarını sürdürmeleri için iyi ortamın yaratılmasında bütün kentsel mekanlar gibi geçiş mekanlarının da tasarımı etkili olmaktadır. Geçiş mekanlarının tasarımını etkileyen yaşamsal, duyumsal, fiziksel, yasal ve çevre düzenleme boyutları dördüncü bölümde tartışılmıştır. Yaşamsal boyut, insanların bir alanda yaşamlarını sürdürebilmesi için gerekli olan sağlık koşullarını, bir yerin yaşanabilir olması için gereki olan erişilebilirliği ve insanların sosyal ilişkilerini kapsamaktadır. Duyumsal boyutta, mekanı tanımlamaya yardım eden biçimsel unsurlar olan kimlik ve strüktür, mekansal olmayan bileşenler olan uyum, şeffaflık ve okunabilirlik ve geçiş mekanının anlamsal ve sembolik özellikleri ele alınmıştır. Süreklilik, kapalılık, esneklik, ölçek ve oran ve fiziksel çevre kontrolü fiziksel boyutta tespit edilen özelliklerdir. Bir mekanın hem tasarımı hem de kullanımı açısından büyük etkiye sahip olan o mekanın kimin kontrolünde ve mülkiyetinde olduğu gibi yasal özellikler değerlendirilmiştir. Son olarak geçiş mekanının hem fiziksel hem anlamsal özelliklerini etkileyen düzenlemede kullanılan peyzaj elemanları incelenmiştir. İyi bir ortam yaratmak için bu boyutların bir arada göz önüne alınması ve tasarımların buna bağlı olarak yapılması gereklidir. Sonuç olarak, insan yaşamında büyük yer tutan meydanlar, sokaklar gibi kamusal mekanların canlı kalabilmesi için, bunlarla ilişkili kamuya açık özel mekanların canlı olması gerekmektedir. Burada önemli role sahip olan geçiş mekanının kentsel bütünlüğün sağlanması ve insan hayatında anlamlı bir yere sahip olması için tasarlanmasının önemi vurgulanmaktadır.