Ahşap yapı elemanlarının tahribatsız hasar tespit yöntemleriyle incelenmesi

Ahşap, lifli ve anizotrop bir dokudan oluşan organik bir yapı malzemesidir. Ahşabın doğal, ekolojik ve tabiattan elde edilen bir malzeme olması, ahşabı eski zamanlardan beri insanlığın kullandığı bir yapı malzemesi haline getirmiştir. Ahşap, yapıda kullanıldığında sağlamış olduğu hafiflik ve bununla birlikte yüksek taşıma gücü, yapım aşamasında kolay işlenmesi ve elemanların çivi ile birleştirilme esasına dayanarak inşa edilebilmesi, doğal ve sıcak bir görünüm vermesi ve yapıda ömrünü tamamladığında geri dönüşümünün mümkün olabilmesi gibi avantajlarından dolayı ahşap çokça kullanılmaktadır. Ahşabın tüm bu avantajlı özelliklerinin yanında, zamanla ahşap malzemede bazı problemler de gözlenmektedir. Bu problemlerden biri ahşabı zamanla yavaş yavaş tahribata uğratan ve ona fiziksel, kimyasal ya da biyolojik yollarla zarar veren bozulmalardır. Ahşapta görülen bu bozulmalar, ahşabın iç yapısını zamanla bozarak önce fiziksel daha sonra mekanik özelliklerini zayıflatmaktadır. Ahşapta görülen bozulmalar özgün malzemede, malzeme kayıplarına en aza indirebilecek şekilde bozulmanın erken safhalarında çeşitli hasar tespit yöntemleriyle belirlenebilmektedir. Böylece yapıda kullanılan özgün ahşap malzemenin, bozulmanın erken safhalarında belirlenmesiyle orijinal ahşap malzeme yapıya tekrar geri kazandırılarak sürdürülebilirliği sağlanmaktadır. Ahşapta hasar tespitinde uygulanan yöntemler, özgün malzemeyi bozulmanın erken safhalarında tespit edip yapıya kazandırdığı gibi aynı zamanda uygulama esnasında özgün malzemeye en az hasarı verecek şekilde uygulanabilmesine olanak tanımaktadır. Yapılan tez çalışmasında, ahşap yapı malzemesinde uygulanan tahribatsız ya da yarı tahribatlı yöntemlerin, tahribatlı hasar tespit yöntemlerine göre sağlamış olduğu avantajları belirlemek ve özellikle tarihi yapılarda kullanılan ahşap malzemede en az hasar yaratarak malzemede hasar tespiti yapmak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, yürütülen tez çalışması 6 bölümden oluşacak şekilde ele alınmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, çalışmanın amacı, önemi, kapsam ve yönteminden bahsedilmiştir. Daha sonra amaçlanan çalışma kapsamında, konuyla ilgili literatür çalışması yapılmış ve konuyla ilgili yapılan çalışmalar incelenmiştir. Bu adımdan sonra çalışmanın deneysel sürecine başlanmıştır. Deneysel süreç ilk olarak saha uygulamasıyla başlamış ardından laboratuvar ortamında devam edilmiştir. Deneysel çalışmada tomruk halinde alınan masif ahşap elemanlar ile restorasyonu devam etmekte olan tarihi bir yapıdan elde edilen ahşap elemanlar kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan numuneler laboratuvar çalışması için, kesilerek uygun boyutlara getirildikten sonra numunelerin malzemede yaratacak olduğu hasar derecesine göre sırasıyla; ultrases, sertlik, geri tepme çekici, basınç ve eğilme deney yöntemleri uygulanmıştır. Deneysel sürecin tamamlanmasıyla, deneylerden elde edilen sonuçlar değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Dördüncü bölümde, deneylerden elde edilen sonuçların korelasyon bağıntıları elde edilerek, deney sonuçlarının değerlendirilmesi ve irdelenmesi yapılmıştır. Çalışmanın beşinci bölümünde tüm çalışmaya dair sonuç ve önerilerde bulunulmuştur. Bu doğrultuda yapılan çalışmalar sonucunda ahşapta uygulanan tahribatsız hasar tespit deney yöntemleri ile tahribatlı hasar tespit deney yöntemleri arasında güçlü korelasyon ilişkileri saptanmış ve ahşapta tahribatlı hasar tespit yöntemleri uygulamadan, tahribatsız hasar tespit yöntemleri ile de hasar tespit çalışmalarının yapılabileceği sonucuna varılmıştır. Bunun yanı sıra deneysel çalışmalardan sertlik ve geri tepme çekici deney yöntemleri, ahşabın lif doğrultusuna bağlı kalmadan, liflere paralel ve liflere dik doğrultularda birbirine yakın sonuçlar elde edilmiştir. Bu durumda, söz konusu deney yöntemlerinin ahşabın anizotrop yapısına bağlı kalmadığı düşünülmektedir. Tüm deneysel çalışmaların sonucunda ise bir sonraki yapılacak olan çalışmaların farklı ağaç türleri ve farklı hasar tespit yöntemleri ile uygulanarak çalışmaların yürütülmesi, aynı zamanda yapılacak olan çalışmaların da saha uygulamalarıyla da desteklenmesi önerilmektedir. Tezin son bölümünde ise tüm çalışmaya dair genel bir değerlendirme yapılarak tahribatsız hasar tespit yöntemlerinin saha uygulaması açısından kolay, pratik ve güvenilir bir yöntem olduğu sonucuna varılarak çalışma sonlandırılmıştır.