Büyükada Kalvokoresis köşkü restorasyon projesi

Kalvokoresis Köşkü, İstanbul un Adalar İlçesi nde, Büyükada da bulunmaktadır. 19. yüzyılın son çeyreğinde diğer adı Yalı Bölgesi olan Maden Bölgesi nde, Yunan asıllı Dimitri Kalvokoresis tarafından yaptırılmıştır. Adalar, bugün yeşil dokuları ve ahşap mimarileriyle İstanbul un 19. yüzyıl sayfiye ortamını günümüze taşıyan kentsel ve doğal sit alanlarıdır. 19. yüzyıl öncesine kadar Rumların yaşadığı küçük balıkçı köylerini barındıran Adalar, Tanzimat, 19. yüzyıl ortalarında başlayan düzenli seferler gibi etkenlerle, Müslüman ve Musevilerin de yerleştikleri bir sayfiye alanına dönüşmüştür. Karşı karşıya kaldığı ilgiyle birlikte artan yerleşim ihtiyacıyla Adalar da dönemin önemli mimarlık eserleri uygulanmıştır. Genellikle Neoklasik, Neo-Gotik gibi eklektik tarzlarda ve Art Nouveau üslubunda yapılan konutlar büyük bahçelere sahiptir. 31 .03.1984 te Adalar ın tümü doğal ve kentsel sit olarak ilan edilmiştir. Onaylanan imar planını izleyerek birkaç senede oluşturulması gerekli olan koruma planları hala yapılmamıştır. Adalar ın şehrin dışında kalması bugüne kadar büyük ölçüde korunmalarına katkı sağlasa da, günümüzde artan turizm faaliyetleri, ulaşım kolaylığı ve sürekli değişen imar koşulları ile Adalar, büyük tehdit altındadır. Bugün çoğu önemli köşkün otel ve pansiyonlara çevrildiği ve beraberinde özgün mimari dokusunun büyük zarar gördüğü gözlenmektedir. Ada nın ilk sayfiye konutlarından olan Kalvokoresis Köşkü, bölgenin kuzeydoğusunda 244 Ada, 25 Parselde bulunmaktadır. Bölgedeki diğer yapılar gibi ayrık nizamda inşa edilmiş, büyük ve çeşitli ağaçlarla dolu rodoskari taşlarla süslenmiş bir bahçeye sahiptir. Kuzeyinde kayık limanı bulunur. Bahçesi ile birlikte 1135 m alana sahip olan köşkün oturumu 18,7 m X 19 m dir. Bir bodrum kat ve iki normal katı vardır. Dış duvarları yığma tekniğiyle, döşeme ve çatısı ahşaptan inşa edilmiştir. Plan tasarımında orta sofalı plan tipi uygulanmıştır. Tavanlar, yuvarlak, beyzi ve dikdörtgen kartuşlar içerisinde şehir manzaraları, alegorik insan figürleri ve çiçek motifleriyle bezenmiştir. Bodrum katında sarnıcı, bahçesinde bir kuyusu ve süs havuzu bulunmaktadır. Neoklasik üslubunun hakim olduğu köşkte, cepheler simetrik düzenlenmiştir. Pencere ve kapı boşlukları üçgen alınlıklı ve dikdörtgen panjurludur. Özgün kullanımında Kalvokoresis ailesinin birinci ve ikinci katı yazlık olarak kullandıkları, bahçe ile hemzemin olan bodrum katını ise hizmetkarlarına tahsis ettikleri bilinmektedir. Köşk, gelişen sosyal ve ekonomik koşullarla birlikte bir takım değişikliklere sahne olmuştur. Önce yapının içinde bulunduğu arsa ifraz edilmiş, daha sonra kat kullanımına geçilmiş ve bununla birlikte yapıya bir takım ekler yapılmıştır. Köşkün kuzey cephesinde bulunan camekanlı sundurmalık, bahçesinde bulunan ve doğrudan ikinci kata ulaşımı sağlayan kagir merdiven, iç mekanda birinci ve ikinci katı ayırmak için kullanılan ahşap bölücü paneller bunlardan bazılarıdır. Yapıda bazı kapı pencere boşlukları kapatılmış, özgün giriş değiştirilmiş ve uygun olmayan bazı onarım çalışmaları yapılmıştır. Köşk, sahibi D. Kalvokoresis in ölümüyle 1883 yılında oğullarına, 1946 da torunlarına kalmış, sonrasında da defalarca el değiştirmiştir. Kalvokoresis Köşkü, GEEAYK ın 12.06. 2002 gün ve 12989 sayılı kararı ile Marmara Takım Adaları Sit Bütünü içinde kalan, Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulu nun 17.10. 1985 gün ve 1515 sayılı kararı ile '1. Grup Korunması Gerekli Kültür Varlığı' olarak tescil edilmiştir. Yapının yıkılmadan korunması gerektiğine ve detayları ile beraber rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerinin hazırlanmasına karar verilmiştir. Hazırlanan tez çalışmasından önce köşkün mevcut durumu belgelenmemiş, korunması için bir restorasyon projesi hazırlanmamıştır. Günümüze nispeten iyi durumda ulaşan Kalvokoresis Köşkü, döneminin mimarlık anlayışını çok iyi yansıtması ve barındırdığı özel detay ve bezeme programıyla tez konusu olarak seçilmiş ve sahip olduğu tarihi ve estetik değerlerin korunması, gelecek nesillere aktarılması amacıyla yapının gerekli belgeleme çalışmaları, analizleri yapılmış, koruma önerileri geliştirilmiştir.