İlköğretim okullarında görev yapan sınıf öğretmenlerinin motivasyonlarını etkileyen faktörler

Bu araştırmanın amacı, ilköğretim okullarında görev yapan sınıf öğretmenlerinin motivasyonlarını etkileyen faktörleri ortaya koymaktır. Bu çalışmada ayrıca, öğretmenlerin eğitim-öğretim sürecindeki motivasyonlarının cinsiyetlerine ve görev yaptıkları kuruma göre değişip değişmediği de ortaya konmaya çalışılmıştır. Araştırmanın örneklem grubunu, çalışma evreni içinde yer alan 100'ü resmi ilköğretim okulunda, 20'si ise özel ilköğretim okulunda görev yapan 120 öğretmen oluşturmuştur. Veriler nitel yolla toplanmıştır. Öğretmenlerin görüşleri, belirlenen nitel yöntem doğrultusunda yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanmıştır. Veri toplama sürecinde, literatür taramaları ve öğretmenlerle yapılan ön görüşmeler sonrasında elde edilen verilere dayanarak bir görüşme formu hazırlanmıştır. Görüşme formu iki kısımdan oluşmuş, birinci kısım öğretmenlerin kişisel bilgilerinden, ikinci kısım ise öğretmenlerin motivasyonlarını etkileyen faktörlere ilişkin sorulardan oluşmuştur. Hazırlanan soruların geçerliğine yönelik olarak uzman görüşlerine başvurulmuştur. Öğretmenlerden 20'si ile yüz yüze görüşme yapılmış, diğer öğretmenlere ise gerekli açıklamalar yapıldıktan sonra formlar dağıtılarak, formu tam olarak dolduran öğretmenlerden geri toplanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz yaklaşımından yararlanılmıştır. Elde edilen verilerin her tema kapsamında frekans ve yüzdesi hesaplanmış ve bu veriler tablolar halinde yorumlanmıştır. Araştırmada genel olarak şu sonuçlara ulaşılmıştır: 1. Öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine ilişkin görüşleri daha çok öğretmenlik mesleğinin severek yapılması gereken, kutsal ve emek isteyen bir meslek olması, diğer meslek sahiplerini de öğretmenler yetiştirdiği için en önemli mesleklerden biri olması gibi olumlu, diğer taraftan ise öğretmenliğin maddi yönden tatmin edici olmaması ve giderek saygınlığını kaybeden bir meslek olması gibi olumsuz görüşler üzerinde yoğunlaşmıştır.2. Araştırmaya katılan öğretmenlerin iş yaşamlarında motivasyonlarını olumsuz yönde etkileyen en önemli faktörün maaşlarının yetersiz olması bulunmuştur. 3. Öğretmenler, motivasyonlarını olumlu yönde etkileyen başlıca faktör olarak öğrencilerin başarılı olmasını belirtmişlerdir. 4. Öğretmenlerin okul ortamı ile ilgili motivasyonlarını en fazla etkileyen faktörler, öğrenci-veli-idareci tutumu, sınıfın/okulun fiziki şartları, meslektaşlarla olan ilişkiler ve sınıftaki öğrenci sayısıdır.5. Öğretmenler, okul yöneticilerinin tutum ve davranışlarının motivasyonları üzerindeki etkisine ilişkin olarak en çok; yöneticilerin işini iyi yapan öğretmeni takdir etmesini ve öğretmenle iyi iletişim kurmasını göstermiştir. Buna karşılık, öğretmenler yöneticilerin öğretmenlerin işini iyi yapmasına rağmen gereksiz yere işlerine karışmalarının ise motivasyonları üzerinde olumsuz etki yaptığını dile getirmişlerdir.6. Öğretmenlerin çoğunluğu, mesleki bakımından motivasyonlarını en olumsuz etkileyen faktörün ekonomik yetersizlik olduğunu dile getirmişlerdir.7. Öğrencilerden uygun geri dönüt alamaması, öğrencilerin okul ve sınıf kurallarına uymaması gibi faktörler, öğretmenlerin motivasyonlarını olumsuz yönde etkilerken, öğrencilerin ödevlerini yaparak okula gelmesi, öğrencilerin derse etkin katılımı ve öğrencilerin yetiştiği iyi aile ortamı gibi faktörler ise öğretmenlerin motivasyonlarını olumlu yönde etkilemiştir.8. Öğretmenler, karşılıklı dayanışma içinde olma, takım ruhuyla çalışma gibi durumların motivasyonlarını olumlu yönde etkilediğini ifade ederlerken; anlayışsız, samimi ve özverili olmayan meslektaşlarıyla beraber çalışmak, ve teftiş zamanı bazı meslektaşlarının eleştiride bulunması gibi tutum ve davranışların ise motivasyonlarını olumsuz etkilediğini ifade etmişlerdir. 9. Velilerin öğretmene destek vermesi, velilerin öğrenciye karşı sorumluluğunu bilmesi, veliler ile iyi iletişimde bulunma ve velilerin eğitim, kültür ve ekonomik düzeyinin yüksek olması öğretmenlerin motivasyonlarını olumlu yönde etkilerken;velilerin öğretmenin işine gereksiz biçimde karışması ise öğretmenlerin motivasyonlarını olumsuz yönde etkileyen en önemli faktör olarak belirtilmiştir. 10. Çalışmada ayrıca, müfettişlerin öğretmeni sorgulamak yerine öğretmene rehberlik etmeleri ve öğretmeni takdir etmelerinin, öğretmenlerin motivasyonlarını olumlu yönde etkilediği de bulunmuştur.