Kooperatifçilik yolu ile konut üretimimin Konya örneğinde irdelenmesi

Günümüzde konut, mevcut toplumsal sistemin en temel sorunlarından biridir. Hızlı şehirleşme ve nüfus artışı yaşanan ülkemizde konut açığı her geçen gün artmaktadır. Konut sorunu adeta çözümsüz bir sorun haline gelmektedir. Bu nedenle konut açığı sorununun giderilmesi yönünde yapılacak her türlü girişim önem arz etmektedir. Konut sorununa ilişkin tespitler yaparak, bunlara çözümler geliştirmek ve yönlendirici bilgiler üretilmesi için teorik ve pratik araştırmalara her zaman ihtiyaç vardır. Bu araştırmalar, ülke, il ve bölge ölçeğinde olabileceği gibi bu tez çalışmasında olduğu gibi şehir ölçeğinde de çalışmalar yapılarak gerçekleştirilebilir.1980'li yıllar Türkiye'nin yalnızca kentleşme alanında değil, toplumsal yaşamın her alanında dönüşüm yaşadığı yıllar olmuştur. Ülke genelinde 1980'lere kadar bilimsel planlamadan yoksun olarak devam eden geleneksel konut yapı kooperatifçiliği yolu ile sağlanan konut edinme, 1980'lerin ilk yıllarından itibaren başta dar gelirli kesim olmak üzere toplumun diğer bütün kesimleri tarafından başvurulan en önemli yöntem olmuştur. Bu durum, özellikle 1981 ve 1984 tarihli Toplu Konut Kanunları'nın sağladığı iyileştirmeler ile birlikte ekonomi ve yapım sektöründeki büyük gelişmeler ile desteklenmiştir. Fakat dar gelirli insanları konut edindirme çabasında olan konut yapı kooperatiflerinin zaman içinde uygulamasında farklılıklar meydana gelmiştir. Bu çalışmada geçmişşten günümüze kadar olan süreçte kooperatiflerin incelenmesi, 2000'li yılların sonunda konut kooperatifçiliğinin uygulamasında görülen farklılıklar, insanların ihtiyaçlarına bağlı olarak değişen konut biçimleri, ortaya çıkan konut üretim metotları ve bunların sayısal verilerle değişim süreci ele alınmaktadır. Çalışmanın birinci bölümü olan giriş kısmında, çalışmanın amacı, kapsamı ve hedefleri, aşamaları, verileri, araştırma metodu ve konu ile ilgili daha önce yayınlanmış çalışmalara değinilmektedir. İkinci bölümde, ülkemizde konut üretim sorununun tarihsel gelişimi ve mevcut durumu üzerinde durularak, konut üretim sektörünün ülkemiz açısından önemi vurgulanmakta ve ülkemiz için kaliteli konut ihtiyacı irdelenmektedir. Üçüncü bölümde, kooperatifçiliğin tanımı yapılarak çeşitleri hakkında kısa bilgiler verilmektedir. Konut kooperatifçiliğinin değişim sürecine değinilerek konut kooperatiflerinin özellikleri detaylı olarak açıklanmaktadır. Burada Türkiye'de konut yapı kooperatifçiliğinin değişim süreci, ülkemizde uygulanan konut üretim metotları açıklanarak, bu metotların sayısal olarak dağılımı verilmektedir. Dördüncü bölümde Konya'nın çevresel verileri, şehirsel planlama süreci ve konut planlaması konularına kısaca değinilmektedir. Burada şehrin kısa tarihçesi, coğrafi, iklim ve atmosferik özellikleri ile demografik yapısı, nüfus hareketi ve istihdam özellikleri açıklandıktan sonra şehirsel planlama süreci ve konut planlaması konularında kısa bilgiler verilmektedir. Bu tezin alan çalışmasının büyük bir kısmını içeren beşinci bölümde ise, Konya'daki kooperatifçilik ve konut yapı kooperatifçiliğinin şehirsel planlamadaki yeri, gelişim süreci ve yapı sektöründeki durumu hakkında alt başlıklar halinde detaylı bilgiler verilmektedir. Konya'da uygulanan konut üretim metotları, yapım sistemleri resimlerle görsellenerek anlatılmakta ve yapılan konutların sektörlere göre dağılımları incelenerek sayısal bilgiler verilmektedir. Sonuç olarak; özellikle dar gelirli ailelerin ucuz konut sahibi olabilmek için kurdukları konut yapı kooperatifleri bu işlevlerini sürdürmekte iseler de, söz konusu Toplu Konut Kanunlarının sağladığı iyileştirilmelerden vazgeçilmesiyle ve özellikle 90'lı yıllarda ağırlaşan ekonomik şartlar sebebiyle konut kooperatiflerinin faaliyetleri yavaşlamıştır. Kendi özdenetimlerine bağlı olarak sorun yaşamalarından dolayı, kooperatiflere duyulan güven azalmıştır. Bunu önlemek için kooperatifler yasal yollar ve özellikle kendi özdenetimi ile çok sıkı denetlenmelidirler. Bu sebeple kooperatifçilikle ilgili olarak resmi veya özel yeni kurumsallaşmalara gidilmesi gerekmektedir. Geçmişte olduğu gibi kooperatiflerin belediyeler ve merkezi idare işbirliğiyle çalışması kooperatiflerin günümüzde de canlanmasını sağlamak için yeterli olacaktır. Dar gelirli ailelerin yeniden kooperatiflerden faydalanmaları için kredi teşvikleri verilmesi ve ucuz arsa sağlanması gerekmektedir.