Mimarlıkta anlam sorununun ontolojik açıdan incelenmesi

Günümüzde mimarlığın yapılı çevrenin büyük bir kısmına nitelikli cevaplar vermekte yetersiz kaldığını, toplum ve birey ile ilişkisinde anlamlı örtüşmeleri sağlayamayarak, varoluşsal amacını gerçekleştiremediğini söylemek pekala mümkündür. Mimari pratiğin bir ucu, giderek felsefi kavramlara dayanan, güzel nesne odaklı bir yaratımla uğraşadursun, diğer ucu ise, piyasa koşullarınca şekillenen tüketim ve eğlencenin fetiş nesnelerini yaratmaya yönelmiştir. Bununla beraber, pratiği besleyen bilgi alanının giderek karmaşıklaşarak kendi özsel bilgisinden uzaklaşması, sorunun katlanarak büyümesine yol açmaktadır. Böylelikle günümüzde mimarlık özelinde büyük bir anlam sorununun var olduğu söylenebilir. Bahsi geçen anlam sorununun modernite süreci ile birlikte ortaya çıktığı iddia edilebilir. Tutarlı bir anlamlı birlikteliği sağlayan normatif yapıların mutlaklığının modern süreçlerce yıkılmasıyla, toplumsal, ekonomik yapıda ve bilgi alanlarında büyük bir değişim meydana gelmiştir. Tüm alanlarda yaşanan bu değişim, bu alanların belirlediği mimarlığa da yansımış ve onun bilgi alanının toplum ve manevi değerler ile olan örtüşmesi, geleneksel anlamıyla yok olmuştur. Mimarlık, kendi tarihsel bilgisi ve doğası gereği, tutarlı bir bütün yaratmaya yönelir. Modern çağın şizofrenik yapısı ve anlam boyutunda yaşanan kargaşanın oluşturduğu günümüz koşullarının, tutarlı bir bütünlükle ve nitelikli bir şekilde herhangi bir mimari nesnenin gerçekleştirilmesine olanak vermediği görülmektedir. Eğer böyle bir bütünlük gerçekleştirilse bile, bu yalnızca mimari kurgunun ardındaki mimar ve mimarlık bilgisi özelinde geçerli olmakta ve bu alan dışında kalanlar için iletişime ve paylaşıma yönelen örtüşmeler sağlanamamaktadır. Böylelikle varlığı, insanın temel varoluşsal ihtiyacı ile belirlenmiş olan mimarlık, kendi varoluşsal amacıyla çelişmekte ve sonuçta anlamsızlaşmaktadır. Mimarlığın varoluşsal görevi insan ile mekan arsındaki anlamlı örtüşmeleri sağlamaktır; bir bakıma insan ve kendi belirlediği alan arasındaki bütünleşmeyi yaratmak ve bu şekilde aidiyet sağlayarak insanın varoluşuna hizmet etmektir. Mimarlık, insanın varoluşsal ihtiyacına yönelen amacın, mekansal ve tektonik ifadeyle gerçekleştirildiği düşünsel ve pratik bir bütündür. Böylelikle anlam sorunu bağlamında, bu tezin amacı, günümüz koşulları ile çelişmeyen böylesi bir bütünlüğü gerçekleştirmeye yarayacak ipuçlarını araştırmaktır. Bu amacın oluşturduğu ana eksen üzerinden ilerleyen tez altı bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde sorun tanımlanmış, soruna ilişkin tezin amacı ortaya konmuş ve ilerlenecek yol saptanmıştır. İkinci bölümde anlam meselesi genel bir çerçeve içersinde ele alınarak, felsefenin konusunu oluşturan varlık konusu ile ilişkilendirilmiştir. Bu şekilde anlam sorununun ve anlam tanımının kökenine inilmek istenmiş ve ontoloji disiplini çerçevesinde insanın varoluşu ve onun varlık ilişkileri doğrultusunda anlam meselesi irdelenmiştir. Üçüncü bölümde insan varoluşunun temel ihtiyaçlarından olan mimarlık, kökeni, varlık ilkeleri, varoluşsal amacı, başka bir deyişle ontolojisi bağlamında incelenmiş ve mimarlığın anlamına ilişkin fikirler ortaya çıkarılmak istenmiştir. Dördüncü bölüm, modern süreçlerin geleneksel anlamıyla ontolojik ilişkiler bütünlüğünü parçalaması üzerinedir ve anlam sorununu açıklamayı amaçlamaktadır. Bununla beraber, modern çağda ortaya çıkan, çağın koşullarına uygun anlam ve bütünlük arayışları, yeni ontoloji tanımları doğrultusunda irdelenmiş ve bunların mimarlık özelindeki yansımalarını incelenmiştir. Beşinci bölüm, modern çağ koşulları ve anlayışı ile paralel gidebilecek, mimarlık özelinde anlamlı bir bütünlük kurgusu üzerine tartışmayı içermektedir. Bu bağlamda, modern ontoloji tanımlan ve modern estetik anlayışından yola çıkılmasıyla oluşturulan çok katmanlı yapı kavramı ortaya atılarak, böylesi bir bütünlüğe ilişkin esnek ve muğlak yapılı bir modele ilişkin çağrışım yapılması amaçlanmaktadır. Altıncı bölümde, tezin sonuçlan yer almaktadır. vı