Mimari tasarım süreçlerinde çizim ve maketi, üretimleri çoklayan eylemler üzerinden ele almak

Mimarlık pratiğinin temel kavramlarından biri olan mekanı, öznesinden bağımsız düşünen yaklaşımlar, onu statik, değişmez ve nesnel bir olgu olarak ele alırken; öznesinin duyularıyla, deneyimleriyle, algılarıyla ve eylemleriyle birlikte ele alan yaklaşımlar, mekanı değişen, her özne ile ilişkisinde yeniden üretilen dinamik bir kavram olarak incelerler. Günümüzde de böyle bir yaklaşımın sergilendiği ve böylece her ilişkide ve her eylemde yeniden üretilen mekanın tanımının çoklandığı görülmektedir. Bu çalışma da mekanın bedenin eylemleriyle üretildiği tartışmasından hareketle, mimari tasarım süreçlerinde yapılan eylemlerin, çizim ve maket gibi sürecin ürünleri olan anlatım biçimlerindeki mekanları da çoklayabileceğini iddia eder. Eylemleri, bu çoklukları açığa çıkarmada potansiyelli birer araç olarak kullanır. Çalışma süresince yapılan çizim ve maketlerde kullanılan dolanmak, kaybolmak, hızlanmak, durmak, tıkanmak ve çevirmek eylemleri üzerinden tasarım süreçlerinin ele alındığı çalışma, sonuca odaklı tasarım yerine süreci ön planda tutan bir anlayışla, tasarım süreçlerindeki anlatım biçimlerini, sözü edilen eylemlerin getirdiği belirsizlik, rastlantısallık ve şans gibi kavramlarla okuyarak üretilen mekanların nasıl çoklanabileceğini araştırır. Tezin ilk bölümü, çalışmanın amacı ve bu amacın hangi kapsamda ve hangi yöntemle gerçekleştirileceğini içerir. İkinci bölüm ise belirli zaman aralığındaki bazı mekan yaklaşımlarını irdeler. Bu bağlamda, mekanın yerle ilişkisine Heidegger üzerinden; duyularla ilişkisine Pallasmaa ve Zumthor üzerinden; eylemlerle ilişkisine ise Tschumi üzerinden bakılarak, bedenle birlikte düşünmenin mekanı çoklayıcı etkisi ortaya konmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölüm ise, mekanın eylemlerle üretilmesi tartışması üzerine, tasarım süreçlerinin ürünleri olan anlatım biçimlerinden çizim ve maketin mekanlarının da süreçte yapılan eylemlerle çoklandığını iddia eder ve bu iddiayı metinler ve örnekler üzerinden tartışır. Seçilen örnekler, belirsizlik, şans, rastlantısallık gibi kavramların tartışıldığı anlatım biçimleri olmaları yönüyle önemlidir. Dolanma eylemi performatif bir hareket olması, dolayısıyla keşfetmelere ve karşılaşmalara olanak sağlaması; hızlanma eylemi üzerine uzunca düşünmeyi devreden çıkararak sezgisel ve anlık olana imkan tanıması; kaybolma eylemi öznesini belirsizliğe düşürmesi ve bu belirsizlikle birlikte rastlantısallıkları ve şansı beraberinde getirmesi; durma eylemi tam da o devamlı hareket halinde soluklanıp, ne yaptığına ve neyi gördüğüne dair farkındalık oluşturması; tıkanma eylemi, kullanılan aracın, yöntemin düşünceyi ifadedeki yetersizliğini fark ettirmesi ve başka bir yöntemi kullanmaya itmesi ve son olarak da çevirme eylemi bir anlatımdan diğer anlatıma geçişi ima etmesi sebebiyle ele alınır. Dördüncü bölümde ise üçüncü bölümde üretilen anlatım biçimlerinin açıldığı ve tartışıldığı eylemleri, bir tasarım süreci içerisinde üretilen çizim ve maketler ile tekrar ve başka bir bağlamda tartışmayı hedefler. Bu bölümde eylemlerin bir araç olarak kullanılması, anlatım biçimlerinin eylemler sonucu üretilmesi ve belirsiz oluşları önemlidir. Belirsizlik üzere üretilen anlatımların, yine belirsiz ve her an değişebilir mekanları olan savaş alanlarında taktik mekanları olarak kullanılması öngörülerek, Suriye'de devam eden savaşa yönelik bir proje yapılmıştır. Sonuç bölümünde çalışmanın sonuçları değerlendirilerek, tasarım süreçlerinde yapıla gelen eylemlerin farkında olarak üretmenin, tasarlama biçimlerini değiştirebileceği, özellikle tasarım stüdyolarında süreci bu şekilde ele almanın görülemeyen ilişkileri açığa çıkarmada bir yöntem olabileceği söylenir.