Antropometrik analizlerle merdivenlerde insan hareketlerinin kullanıcı memnuniyeti üzerinden değerlendirilmesine yönelik bir model

İnsan-düşey sirkülasyon ilişkisi ve mimaride yaşanan gelişmeler, insan odaklı tasarım yaklaşımında kullanıcı memnuniyetini gerekli kılmaktadır. Ancak, insanı memnun edecek şekilde tasarlanması gereken mimari ögelerde, böylesi bir gereksinim çoğu zaman ihmal edilmektedir. Bu durum göz önünde bulundurulduğunda; günlük hayatta yoğun bir şekilde kullanılan merdivenlerde, düşey sirkülasyon ihtiyacı merkezli kullanıcı memnuniyeti üzerinde durulması gerekir. Yapılan literatür taraması sonucunda, yaya hareketlerinin incelendiği çalışmalarda, kullanıcı memnuniyeti üzerinde durulduğu görülmüş fakat düşey sirkülasyon araçlarında kullanıcı memnuniyeti ile ilgili detaylı bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu araştırmanın temel amacı, merdivenleri, kullanıcı memnuniyeti bağlamında inceleyerek, insanların rahat kullanabileceği düşey sirkülasyon alanı boyutlarını ortaya koymaktır. Çalışmanın temel amacı doğrultusunda merdiven kullanıcı memnuniyetine yönelik ulusal literatür boşluğunu doldurmak hedeflenmiştir. Ayrıca, Türk toplumuna uygun merdiven standartlarını belirleyerek, Türk mimarisinin gelişim ve iyileştirilmesine katkı sunmak da amaçlar arasındadır. Bu amaçlar doğrultusunda Tabakalı Amaçsal Örnekleme Metoduyla, 2018- 2019 eğitim öğretim yılında Isparta Süleyman Demirel Üniversitesi'nde öğrenim görmekte olan 18-40 yaş aralığındaki 400 lisans öğrencisini kapsayan araştırma örneklemi oluşturulmuştur. Deneysel ve anket yöntemlerinin beraber kullanıldığı çalışmada; katılımcıların çeşitli antropometrik boyutları ölçülmüş, farklı basamak formlarının deneyimlenebildiği prototip merdiven modeli uygulaması kullanılmış, literatür taraması yapılmış, öncül çalışmalardan farklı olarak, kullanıcı memnuniyetini etkileyen faktörlere yönelik sorulardan oluşan anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler SPSS paket programı kullanılarak analizlere tabi tutulmuş ve çalışmanın hedefleri doğrultusunda bulgulara ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda merdivenlerde kullanıcı memnuniyetini etkileyen faktörlere yönelik kuramsal temel oluşturulmuştur. Literatürdeki boşluğa odakla oluşturulan bu temelden hareketle, günlük hayatta kullanılan merdivenler değerlendirilmiştir. Kullanıcı memnuniyetini etkileyen faktörler, insanların fiziksel ve psikolojik gereksinimleri kapsamında ele alınarak çeşitli bulgulara ulaşılmıştır. Tez çalışmasında; Türk toplumuna yönelik merdiven tasarım önerileri oluşturulmak amacıyla, bazı antropometrik boyutların ölçümü gerçekleştirilmiştir. Buna göre, incelenen literatürden farklı olarak, Türk toplumunun 18-23 yaş aralığında özellikle boy uzunluğu değerlerinde artış olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İnsanların antropometrik boyut farklılıklarının, merdivenlerin konfor algı düzeyine etkisinin olduğu ve farklı basamak formlarının tercihinde rol oynadığı sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye'de inşa edilen merdiven standartlarında, antropometrik boyutlar ile kullanıcı memnuniyeti arasındaki ilişkinin dikkate alınmadığı görülmüştür. Öncül çalışmalardan farklı olarak, çalışma sonucunda öne çıkan verilerden biri de, merdivenlerdeki boyutsal gereksinimlere karşılık gelen, bacak açısı değer aralığıdır. Katılımcıların kullanıcı memnuniyeti bu açı ilişkisi üzerinden sorgulanarak, fiziksel konfor aralığı elde edilmiştir.