İnşaat sözleşmelerindeki anlaşmazlıklar, çözüm yolları ve Türkiye'de yargı yoluyla çözülmüş anlaşmazlıklar üzerine bir araştırma

İnşaat sektörü, ulusal gelire yaptığı katkı, yarattığı büyük istihdam ve diğer sektörler ile yoğun ilişkileri düşünüldüğünde ekonominin en önemli iş kollarından birisidir. Üstlenilen projelerin başlangıç ve bitiş tarihlerinin belli olduğu, bir kereye mahsus olarak yapıldığı ve yapım süreci boyunca çeşitli uzmanlık alanlarım bir araya getirdiği düşünülürse; inşaat sektörünün üretim, organizasyon ve sözleşme yönlerinden diğer sektörlere nazaran farklı olduğu söylenebilir. İnşaat sektöründe amaç üstlenilen projeyi belirtilen süre ve kaynaklar dahilinde, taahhüt edilen kalitede bitirebilmektir. Bu amaca ulaşmanın ön koşulu ise, tarafların yetki hak ve sorumluluklarını çok iyi tanımlayabilmektir. İnşaat sektöründe sözleşmeler proje tarafları arasındaki bu ilişkileri düzenleyen önemli belgelerdir. İnşaat işlerinin çeşitli faaliyetleri ve farklı gruplardan meslek adamlarının bir arada çalışmasını gerektiren kompleks bir yapı göstermesi, sözleşmelerin de farklı konulara açıklık getirebilen kapsamlı bir yapıda olmasını gerektirmektedir. Ancak ne kadar iyi hazırlanmış olursa olsun, sözleşmeler bir projede gerçekleşebilecek bütün olumsuz durumları göz önünde bulunduracak hükümler içermeyebilir. Bu durumda proje tarafları arasında anlaşmazlıklar oluşabilir. Eğer hemen çözülmezlerse bu anlaşmazlıklar büyüyerek bütün projenin etkilenmesine neden olurlar. İnşaat sözleşmelerindeki anlaşmazlıkları oluşturan temel faktörler insan, süreç ve projedir. İlişkiler, roller, sorumluluklar ve beklentiler insan ile ilgili alt aktörler olurken, planlama, finansal durum, sözleşmeler ve hükümleri, risk ve sözleşme uygulaması prosedürleri sürece ait alt faktörlerdir. Proje alt faktörleri ise, işin teknik kapsamı, tipi ve karmaşıklığı, arsa ve çevre koşullandır. İnşaat sözleşmelerindeki anlaşmazlık çözüm yollan, resmi anlaşmazlık çözüm yollan ve alternatif anlaşmazlık çözüm yollan olarak ikiye ayrılabilir. Bu tez kapsamında resmi anlaşmazlık çözüm yollarından yargı ve tahkim, alternatif anlaşmazlık çözüm yollarından müzakere, arabuluculuk, partnering, mini yargılama ve anlaşmazlık çözüm kurulları incelenmiştir. inşaat anlaşmazlıklarının resmi çözüm yollan olan resmi yargı ve tahkim alternatif çözüm yollarından daha maliyetlidir ve uzun zaman gerektirirler. Fakat alternatif çözüm yollarının aksine, resmi çözüm yollarında alman kararlar taraflar üzerinde bağlayıcıdır. Alternatif anlaşmazlık çözüm yollan, anlaşmazlıkları hızlı ve ekonomik olarak çözmeyi amaç edinmiş yolların bir derlemesidir. Tarafların kendi anlaşmazlıkları hakkında müzakere, arabuluculuk ve diğer yöntemlerle yine kendileri karar verirler. Taraflara anlaşmazlığın çözümü konusunda yardımcı olan arabulucu ve diğer kişilerin bu konudaki görüşleri, aksi kararlaştırılmadıkça bağlayıcı değildir. Uluslararası ticaret hukukunun karmaşık yapısından ötürü ticari faaliyetler deneyimli ve uzman kurumlarca hazırlanmış standart sözleşmeler rehberliğinde görülür. Standart sözleşmeler, taraflara zaman ve bilgi açısından büyük kolaylık sağlarlar. FIDIC ve AIA sözleşmeleri, inşaat sektöründe sıklıkla kullanılan standart sözleşmelerdendir. Bu sözleşmeler, inşaat anlaşmazlıklarının çözümünde ilk olarak alternatif yollan denemeyi resmi yolların önşartı olarak zorunlu kılarken, Türkiye'de özellikle kamu ihalelerinde kullanılan yapım işleri genel şartnamesinde alternatif çözüm yollarından söz edilmemektedir. Türkiye'de yaşanan inşaat anlaşmazlıklarında, alternatif çözüm yollarının yerine resmi çözüm yollarından olan yargı yoluna başvurulmaktadır. Bu nedenle ülkemizde yaşanan anlaşmazlıkların nedenlerini belirleyebilmek üzere, ilgili Yargıtay kararlarını incelemek suretiyle bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda, Yargıtay yoluyla çözülmüş inşaat anlaşmazlıklarının 6 ana alanda ve bu alanlara bağlı 26 neden de toplanabileceği görülmüştür.