19. yüzyıl sonunda İstanbul'da yabancı misyonlar tarafından yapılmış hastahane binaları

19. yy. 'in sonunda İstanbul'un nüfusunun bir bölümünü şehirde yaşayan yabancılar oluşturmaktaydı. Yabancıların yaptırdıkları hastahane binaları da bu dönem mimarisinin belirli bir yapı grubunu oluşturmaktadır. Bu hastahane binalarından yedi tanesi günümüze ulaşmış olup, bunlardan altısı hastahane hizmeti vermeyi sürdürmektedir. Bugün de hastahane olarak kullanılan binalar yapım yılı önceliğine göre, Fransızlar, İtalyanlar, Almanlar, Avusturyalılar, Bulgarlar, İngilizler ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu tarafından yaptırılmıştır. Aynı dönemde Ruslar'ın yaptırdığı hastahane günümüze ulaşmadıysa da dönemin önemli bir örneğini oluşturduğu için çalışma kapsamına alınmıştır. Bugüne ulaşan hastahane binalarının tümü, hastahaneyi yaptıran misyonun yaptırdığı ilk hastahane binaları değildir. Bu binalardan önce de kimi zaman şehrin farklı bir bölgesinde veya aynı bölgede başka bir arsada hastahane yapıları yapılmıştı. Bazı örneklerde ise var olan hastahane binalarının yerinde daha önce yapılan hastahane yapıları bulunmaktaydı. Bu ilk yapılardan bugüne ulaşmış yapılar arasında geçen süreç hem yabancıların sağlık hizmetlerini gün ışığına çıkarmaktadır, hem de söz konusu yapıların yapılış öykülerini oluşturur. Hastahane binalarının ilk yapılma nedeni ticaret amacıyla İstanbul'a gelen yabancılara hizmet vermekti. Bu kişiler özellikle de deniz yoluyla İstanbul'a gelen gemicilerdi. Buna kutsal yerleri ziyaret için gelen yabancı grupları ile şehirde yaşayan yabancı toplulukların artması da eklenince sağlık hizmetlerini hastahaneler bünyesinde kurumsallaştırmak gerekliliği doğmuştur. Savaşlar, göçler ve salgınlarla sağlık hizmetlerine olan ihtiyaç artınca, hastahanelerin binaları da yetersiz kalmış, yeni veya ek binalar yapma zorunluluğu ortaya çıkmıştı. Bu binaların gerek şehir içinde konumlanışı gerekse yapım masraflarının kim tarafından karşılandığı mimarilerine de yansımıştır. Hastahane binalarının bazıları, dönemin Önde gelen mimarları tarafından yapıldığı için, bu kişilerin yaptıkları binada ihtiyaçların ayrıntılı bir biçimde düşünülmüş olduğu planlardan anlaşılmaktadır. Buna belirli bir üslup kaygısı da eklenince ortaya sadece yapım yılından kaynaklanan tarihi binalar değil, aynı zamanda mimari kimlikleri de önem taşıyan yapılar ortaya çıkmıştır. Hastahane binası yaptıran yabancı misyonların farklı ülkelerin üyeleri olması, ortaya çıkan binaların birbirinden çok farklı olmasına da neden olmuştur. Bu binalar ait oldukları yabancı grubun anavatanlanndaki o döneme ait mimari yaklaşımları gündeme getirebildikleri gibi, anavatanlanndaki ülke dışı mimarlığa bakış açısını da yansıtırlar. Yabancı misyonlara ait hastahane binalarının bazıları yapımından sonra savaşlara ve toplumsal koşullardaki değişimlere bağlı olarak farklı uluslar tarafından da kullanılmıştır. Başka bir farklılık ise, söz konusu hastahane binalarının şehir içinde yer aldığı bölgenin dokusunda meydana gelmiştir. Bütün bu değişikliklere karşın 100 yıldan fazla süredir hastahane hizmeti vermeyi sürdüren bu binaların bugün de işlevlerini sürdürmeleri, yabancıların yaptıkları hastahane binalarını bir grup olarak değerlendirmeyi anlamlı kılar. Binaların gerek mimarlarının farklı yapılarıyla, gerekse de dönemin benzer yapılarıyla karşılaştırması da bu binaların tarihsel kimliklerini ortaya çıkartmak açısından anlamlıdır.