Proje sürecinde verilen mimari hizmetler

Ülkemizde kentlerin ve binaların mevcut durumu önemli bir kalite sorununu yansıtmaktadır. Kalitesiz bir çevrenin oluşumunu etkileyen faktörler düşünüldüğünde, mimarlık hizmetlerinin nicelik ve nitelik açısından var olan durumunun da önem taşıdığı görülmektedir. Bu sebeple, proje süreci boyunca verilen mimarlık hizmetlerinin düzeyi önemli bir konu olarak ortaya çıkmaktadır. 'Proje Sürecinde Verilen Mimari Hizmetler' konulu tezin amaçlan şöyle şekillenmektedir. - Bir inşaat projesinin gerçekleştirilmesi sürecinde, bu sürecin her bir evresine bağlı olarak mimarın hangi hizmetleri verdiğini ortaya koymak, - Türkiye'deki mimarlık büroları tarafından, liste halinde belirtilen mimari hizmetlerden hangilerinin, ne oranda gerçekleştirildiğini göstermek, - Mimarlık eğitiminde, bu sıralanan hizmetlerden hangilerinin, ne düzeyde kazandırıldığını ortaya çıkarmak. Bu amaçlar doğrultusunda tez çalışmasında literatür araştırması yöntemi ve alan araştırması yöntemi kullanılmıştır. Literatür araştırması ve standart sözleşmeler, bir inşaat projesi süresince mimarın her bir evrede verdiği hizmetlerin neler olduğunu netleştirmek amacına hizmet etmiştir. Bu hizmetler her bölüm sonunda listelenerek, yapılacak olan alan araştırmasında kullanılacak anket sorularının biçimlendirilmesine temel teşkil etmiştir. Alan araştırması yöntemi ise, ülkemizdeki mimarlık büroları tarafından, listelenen hizmetlerden hangilerinin, ne oranda verildiğini belirlemek ve aynı zamanda, mimarlık eğitiminde bu hizmetlerden hangilerinin ne düzeyde kazandırıldığını tespit etmek için kullanılmıştır. Tez çalışmasının ilk bölümü giriş bölümünden oluşmaktadır. Bu bölümde konunun önemi, problemin tanımı, tezin amaçlan, çalışmada kullanılan yöntemler ve her bölümün kapsamı açıklanmıştır. Tez çalışmasının ikinci bölümü, proje sürecini ve sürecin evrelerini konu almaktadır. Bu bölümde aynı zamanda, proje sürecinin katılımcılan ve çeşitli evrelerde üstlendikleri görevler incelenmiştir. Üçüncü bölüm, mimarın girişim sürecinde üstlendiği hizmetleri konu almaktadır. Bu hizmetler tasanm hizmetleri ve tasanm yönetimi hizmetleri olmak üzere iki grupta incelenmiştir. Tasanm hizmetleri; hedeflerin belirlenmesi ve ihtiyaç programı oluşturulması, proje parametrelerinin değerlendirilmesi alt başlıklan altında, tasanm yönetimi hizmetleri ise başlangıç toplantısı düzenlenmesi ve genel iş programı oluşturulması konulan kapsamında açıklanmıştır. Dördüncü bölümde, mimann tasanm sürecindeki hizmetleri incelenmiştir. Bu süreçteki hizmetler de tasarıma yönelik ve tasanm yönetimine yönelik hizmetler olarak ayrılmıştır. Mimarın tasarım dokümanlarının hazırlanmasının yanında, süreç boyunca katılımcıların koordinasyonunu, etkili iletişimi ve bilgi akışım sağlamak gibi yönetimle ilgili görevler de üstlendiği ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Beşinci ve altıncı bölümlerde sırasıyla mimarın ihale ve inşaat sürecindeki hizmetleri ele alınmıştır. Bu hizmetler, yabancı standart sözleşme metinlerinde yer alan tanımlamalara göre belirlenmiştir. Buna göre mimarın ihale sürecinde, ihale edilecek iş konularının belirlenmesi, ihale dokümanlarının ve teklif dokümanları hazırlanması, teklif öncesi müzakerelere katılması, tekliflerin değerlendirilmesi ve sözleşme yapılacak yüklenicinin kararlaştırılması görevlerini üstlendiği belirtilmiştir. İnşaat sürecinde ise mimarın üstlendiği hizmetler genel sözleşme idaresi, imalatların değerlendirilmesi, yüklenici hakedişlerinin incelenmesi, yüklenici tarafından verilmesi gereken dokümanlarm teslim alınması, işteki değişiklikler ile ilgili danışmanlık ve inşaat kapanışı alt başlıkları ile açıklanmıştır. Tez çalışmasının yedinci bölümü ise mimarlar ve mimarlık büroları üzerinde yapılan alan araştırması bulgularım içermektedir. Bu araştırmayla, ülkemizde mimari hizmetlerin evrelere göre ne kapsamda ve kimler tarafından verildiğini incelemek, mal sahibi ile yapılan sözleşmelerde yer alan hizmet konularını belirlemek, yapılan sözleşmelerde kullanılan yerli veya yabancı standart sözleşme olup olmadığım araştırmak, katılımcıların belirlenen hizmet gruplarına yönelik mimarlık eğitimi ile ilgili düşüncelerini öğrenmek amaçlanmıştır. Alan araştırmasının bulguları 4 bölüm halinde açıklanmıştır. İlk bölüm katılımcı firmaların özellikleri ile ilgili bulguları içermektedir. İkinci bölüm, firma temsiltilerinin profilleri ile ilgilidir. Üçüncü bölüm, katılımcı firmalar tarafından proje süreci boyunca verilen mimari hizmetlerle ilgili bulgulardan oluşmaktadır. Dördüncü bölüm ise, katılımcı firmalar ve temsilcileri ile ilgili diğer bulguları kapsamaktadır. Tüm bu bulgular grafiklerle açıklanarak, elde edilen sonuçların net olarak ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Anket cevaplarına göre ortaya çıkan en çarpıcı sonuçlardan biri, projenin her evresi için çok önemli olan inşaat teknik şartnamelerinin hazırlanması hizmetinin mimarlık büroları tarafından çok fazla verilen bir hizmet olmadığıdır. Bununla beraber, mimarlık eğitiminde bu konu ile ilgili yeterli bilgi ve becerinin kazandmlamadığı da ortaya çıkmıştır. Alan araştırması bulgularının değerlendirilmesi sonucu, katılımcı büroların büyük bir yüzdesinin kendi hazırladıkları sözleşmeleri kullanmayı tercih ettikleri saptanmıştır. Bu durum, mimari hizmet konularının tümüyle ilgili yeterli tanımlamaları içeren ve tüm mimarlık büroları tarafından kullanılabilecek standart sözleşmelerin hazırlanmasının çok gerekli olduğunu göstermektedir. Tez çalışmasının sekizinci bölümü, sonuç bölümüdür. Bu bölümde, çalışmanın belirlenen amaçlan doğrultusunda ortaya çıkan genel sonuçların ve alan araştırmasından elde edilen bulguların değerlendirmesi konu alınmıştır. Bu değerlendirmeler sonucunda mimarlık hizmetleri ile ilgili mevcut durumun saptanması ve değiştirilmesi veya geliştirilmesi gereken noktaların tespit edilmesi amaçlanmıştır.