Somut ve somut olmayan kültürel miras kapsamında Antalya Akseki Çukurköy'ün değerlendirmesi

Çalışmanın ana amacını, somut ve somut olmayan kültürel mirasın birlikte korunması kaygısı ile Antalya'nın Akseki İlçesi Çukurköy Mahallesi'nde yer alan tüm kültürel miras öğelerinin farkındalığının sağlanması ve sürdürülebilirliği için tespit edilmesi ve belgelenmesinin sağlanması oluşturmaktadır. Mahalle yalnızca yapılar bazında değil, sokakları, işlikleri ve sosyokültürel unsurları ile birlikte bir bütün halinde ele alınarak sosyal canlanmanın sağlanması bütüncül koruma kapsamında önem arz etmektedir. Bu hedefle gerçekleştirilen çalışmanın örneklem alanı olan yerleşime dair daha önce söz konusu kapsamda hiçbir çalışma gerçekleştirilmemiştir. Bölgede yer alan sivil mimari örnekleri yöreye özgün ahşap ve taş yapı malzemesi kullanılarak ve geleneksel yapım yöntemleri uygulanarak inşa edilmiştir. Somut kültürel mirası oluşturan bu öğeler Çukurköy Mahallesi'nin özgün geleneksel yapı sistemini oluşturmaktadır. Fakat son yıllarda yapılan yapılarda modern mimari yapı sistemi uygulanmaya başlanmış ve bu sistem yaygınlaşmıştır. Bu sebeple eğer bu özgün geleneksel yapılar korunmazsa bölgenin somut kültürel mirası zamanla yok olmaya mahkum olacak ve bu mekanlarda gerçekleştirilen somut olmayan kültürel miras öğeleri de bu durumdan etkilenecektir. Korumanın birincil basamağı olan belgeleme çalışmasının gerçekleştirilmesi bu anlamda büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma üç ana bölümden meydana gelmektedir. İlk bölümde kültürel mirasın kavramsal ve yasal boyutu, konuyla ilgili Dünyadaki ve Türkiye'deki örnekleri incelenmiştir. İkinci bölümde Çukurköy Mahallesi ile ilgili bilgi verilmiş; konumu, tarihsel, fiziksel, sosyoekonomik ve sosyokültürel özellikleri belirtilmiştir. Son olarak üçüncü bölümde ise Çukurköy Mahallesi'nin somut ve somut olmayan kültürel mirası ele alınarak alt başlıklar altında incelenmiştir. Somut kültürel miras kapsamında özgün sivil mimari örnekleri ile kamu yapıları irdelenmiş olup; somut olmayan kültürel miras kapsamında el sanatları geleneği, gösteri sanatları geleneği, doğa ve evren ile ilgili bilgi ve uygulamalar, toplumsal uygulamalar, yeme içme kültürü ve yaylacılık kültürü alanlarında değerlendirilmiştir. Bu tez çalışması için öncelikle arşiv ve literatür taraması yapılmış, literatüre kazandırdığı özgün değer vurgulanmıştır. Mahalle halkı ile yapılan sözlü görüşmeler ve görsel belgeleme ile desteklenmiştir. Bütüncül koruma anlayışı çerçevesinde nitelikli tüm mekanlar hazırlanan yapı fişleriyle belgelenmiştir. Somut olmayan kültürel miras için de yerleşimin ileri gelen kişileri tespit edilerek görüşülmüş, somut kültürel miras tespitinde olduğu gibi SOKÜM mekanları da aynı şekilde fiş oluşturma, krokilendirme ve fotoğraf çekme yöntemleri ile yapıların tescilli olup olmadığı ve kaç yıllık yapı olduğu değerlendirilmeksizin, kırsal özellikleri halen barındıranların hepsi ele alınmıştır. Geleneksel yapım yöntemleri ile üretilen ürünler ve ait mekanlar yalnız birkaç örnek üzerinden değil tüm yerleşim taranarak tamamı belgelenmek suretiyle değerlendirilmiştir. Yerleşime ait yayla kültürünün devam ettirildiği bölgelerde harita üzerinden konum belirlemesi yapılmıştır. Kişilerin yaşam hikayeleri dinlenerek en az 3 kaynaktan edinilen bilgiler metne dönüştürülmüştür. Yerleşim alanında aralıklı olarak konaklanarak katılımcı gözlemcilik yöntemi ile veri elde edilmiştir. Sonuç olarak somut olmayan kültürel miras öğelerimizin ortaya konulması için mekanlara ihtiyacı vardır. Bu sebeple somut olmayan kültürel mirasın somut kültürel miras ile birlikte ele alınması gerekmektedir. Bu alandaki çalışma eksikliğinin kapatılması, kültürel mirasımızın gelecek kuşaklara özgünlüğünü kaybetmeden aktarılması için; somut olmayan kültürel mirasımızın ve icra edildiği somut mekanın araştırılarak bütüncül olarak ele alınıp korunması gerekmektedir. Bu anlayış doğrultusunda hazırlanan çalışmada gelecek nesillerin kültürel mirasımızı doğru bir şekilde algılaması, bu konuda bilinçlenmesi, göreneklerimiz ve icra edildiği mekanlar ile söz konusu örneklem alanın kırsal mimari özelliklerinin yaşatılarak sürekliliğinin sağlanması hedeflenmektedir.