Türkiye'deki yapım projelerinde gecikmeye neden olan faktörlerin belirlenmesi

Yapım projelerinin başarılı olarak gerçekleştirilmesi için; projenin öngörülen hedefleri karşılayacak biçimde, belirlenen süre ve belirlenen bütçe sınırları içerisinde tamamlanması gerekmektedir. Dolayısıyla, yapım projeleri sürecinde rol alan tüm katılımcıların, proje başarısı üzerinde doğrudan etkisi olan süre, maliyet, kalite kriterlerine ve bu kriterleri etkileyen faktörlere dikkat etmeleri önem arz etmektedir. Bu bağlamda, bu tez kapsamında yapılan çalışma proje başarısı üzerinde doğrudan etkisi olan süre, maliyet, kalite kriterlerinden süre kriterini ele almaktadır. Yapım projelerinde gecikme, sözleşmede belirtilen tamamlanma tarihinden sonra gerçekleşen süre aşımı veya projenin proje katılımcılarının kararlaştırdığı tarihten sonra teslimi olarak tanımlanmaktadır. Yapım projelerinde sürenin doğru kullanılamaması gecikmelere neden olmaktadır ve proje katılımcılarını olumsuz yönde etkilemektedir. Gecikmeler genel olarak her yapım projesinde meydana gelmekte fakat bu gecikmelerin büyüklüğü ve gecikmeye neden olan faktörler, ülkeden ülkeye farklılık göstermektedir. Bu tez çalışmasının amacı, Türkiye'deki yapım projelerinde gecikmeye neden olan faktörleri belirleyerek; bu faktörlerin önem derecelerini ve oluşum sıklıklarını ortaya koymaktır. Belirlenen amaca ulaşabilmek için alan araştırması yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda, alan araştırmasında kullanılacak soru formunun hazırlanmasına temel oluşturması için; ilk olarak yapım projelerinde meydana gelen gecikmelere dair gerçekleştirilen çalışmalarla ilgili kapsamlı bir literatür araştırması yapılmıştır. Ardından yapım projelerinde rol alan profesyonellerle bir alan araştırması gerçekleştirilmiş; söz konusu araştırma sonucu elde edilen bulgular analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, daha önce gerçekleştirilmiş çalışmalarla birlikte tartışılarak; gecikmeye neden olan faktörlerin önem dereceleri ve oluşum sıklıkları ortaya konmuştur. Son olarak ise; yapım projelerinde gecikmeye neden olan faktörlerin önlenebilmesi veya minimuma indirilmesi için önerilere yer verilmiştir. Bu bağlamda, tezin ilk bölümü giriş bölümüdür. Giriş bölümünde yüksek lisans tezine konu olan problemin tanımlanması, tezin amacı, tezin kapsamı ve tezin yöntemi yer almaktadır. Tezin ikinci bölümünde konu ile ilgili literatür çalışmasına yer verilmektedir. Söz konusu literatür çalışmasında, öncelikle konu ile ilgili daha önceden gerçekleştirilmiş araştırmalar incelenmiş; gecikme tanımları ve gecikmelere ilişkin sınıflandırmalar belirlenmiştir. Daha sonra yapım projelerinde meydana gelen gecikmelere ilişkin literatürde yer alan çalışmalar incelenerek; gecikmeye neden olan faktörler tespit edilmiştir. Literatür araştırması sonucunda tespit edilen 70 faktör, dokuz grup altında toplanmış ve her bir faktör kendi grubu içinde açıklanmıştır. Üçüncü bölümde ise, bir önceki bölümde gerçekleştirilen kapsamlı literatür araştırması ile erişilen araştırmalara ait bulgular analiz edilmiş; farklı ülkelerdeki yapım projelerinde meydana gelen gecikmeler ve bu gecikmelere neden olan faktörler irdelenmiştir. Literatürde konuya ilişkin yapılmış olan çalışmalara bakıldığında, gecikmeye neden olan faktörlerin ülkenin içinde bulunduğu siyasal duruma, coğrafi koşullara ve demografik yapıya göre değişkenlik gösterdiği tespit edilmiş; bu farklılıklar da göz önünde bulundurularak; literatür araştırması sonucu elde edilen veriler ışığında gecikmeye neden olan faktörler belirli gruplar altında toplanarak listelenmiş ve tez çalışması kapsamında gerçekleştirilecek alan araştırmasında kullanılacak olan soru formu geliştirilmiştir. Tez çalışmasının dördüncü bölümünde, tez kapsamında gerçekleştirilmiş olan alan araştırmasına yer verilmiştir. İlk olarak, alan araştırması katılımcılarıyla ilgili genel bilgiler aktarılmıştır. Ardından, Türkiye'deki yapım projelerinde gecikmeye neden olan faktörler, önem derecelerine ve oluşum sıklıklarına göre değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, gecikmeye neden olan faktörler önem derecelerine ve oluşum sıklıklarına göre hem kendi grupları içerisinde hem de tümü bir arada değerlendirilerek sıralanmıştır. Ayrıca, gecikmeye neden olan faktör gruplarının önemine ve oluşum sıklıklarına ait korelasyonlara da yer verilmiştir. Son olarak yaşanan gecikmelerin proje süresindeki ve sözleşme bedelleri üzerindeki etkisine ait sonuçlar değerlendirilmiştir. Tezin beşinci bölümü ise, sonuç ve öneriler bölümüdür. Bu bölümde yapılan çalışmalar özetlenerek; tez kapsamında gerçekleştirilen alan araştırmasından elde edilen bulgulara, bu bulguların daha önce gerçekleştirilmiş çalışmalarla birlikte değerlendirilmesine, gecikmeye neden olan faktörlerin önlenebilmesi veya minimuma indirilmesi için önerilere ve son olarak alan araştırması katılımcılarının gecikmeyi önleyebilmek veya minimuma indirgemek için alınacak önlemlerle ilgili önerilerine yer verilmiştir.