Söke Kemalpaşa Mahallesi sit koruma projesi

Bu çalışma kapsamında, Söke Kemalpaşa Mahallesi Kentsel Sit Alanı, birçok yönden incelenmiş, alanın mevcut durumu belgelenip irdelenerek, koruma sorunları saptanmış ve Kemalpaşa Mahallesi'nin potansiyelini açığa çıkarmaya yönelik çözümler geliştirilmiştir. Çalışma alanının bulunduğu, Aydın ve İzmir İleri arasında konumlanmış olan Söke İlçesi, kurulduğu tarihten günümüze önemli bir yerleşim yeri olmuştur. Birçok önemli aksın kesişiminde bulunan kent, bu özelliğiyle farklı kültürlere ev sahipliği yapmıştır. Coğrafi iklim olarak Akdeniz iklimi özelliği taşıyan kentin ekonomisi genel olarak tarıma dayalı olup, bulunduğu konum itibariyle turizm açısından da gelişim göstermektedir. İlk yerleşim tarihi ile ilgili kesin bir kaynak olmamakla birlikte, tarih öncesi çağlarda şehrin bulunduğu bölgenin Latmos Körfezi olduğu bilinmektedir. Büyük Menderes Nehri'nin taşıdığı alüvyonlarla dolan körfezin içinde konumlanan Söke, bu bakımdan birçok antik liman kentinin de kesişiminde yer almaktadır. İlk başlarda bir pazaryeri niteliği taşıyan bölge, zamanla gelişmiş ve bir kent dokusu oluşmuştur. Aydınoğulları ve Menteşeoğulları beyliklerine ev sahipliği yapan şehir, 15. yüzyılda Osmanlı hakimiyetine girmiş, Kurtuluş Savaşı döneminde de stratejik konumu dolayısıyla birçok kez işgale maruz kalmış, son olarak 6 Eylül 1922 tarihinde işgal devletlerinden kurtulmuştur. Bu tez kapsamında çalışılan Kemalpaşa Mahallesi, Söke'nin kuruluşundan bu yana, yerleşim yeri olarak önem teşkil eden en eski mahallelerinden biridir. Eski adı Rum Mahallesi olan bölge, Kurtuluş Savaşı sonrasında yapılan 1923 Lozan Barış Antlaşması'nda alınan mübadele kararına kadar, önemli bir bölümünü gayrımüslimlerin oluşturduğu bir yerleşim yeridir. Cumhuriyet'in ilanının ardından Atatürk'ün şehri ziyarete gelmesiyle Kemalpaşa adını almıştır. Dokusunun büyük bölümünü sakız tipi evlerin oluşturduğu alanda az sayıda Anadolu konut mimarisi örneğine de rastlanmaktadır. Plan şemaları, yapım teknikleri, zengin cephe öğeleriyle, mimari miras adına önemli bir değere sahip olan Kemalpaşa Mahallesi, İzmir Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından, 03.02. 2001 tarihinde ve 9799 sayılı karar ile kentsel sit alanı ilan edilmiştir. Alanda şu anda toplam 56 adet tescilli parsel ve 2 adet tescilli anıt ağaç bulunmaktadır. 2007 yılında hazırlanan koruma amaçlı imar planının yanında, alanda halen Söke Belediyesi ve Dokuz Eylül Üniversitesi'nin ortak yürüttüğü sokak sağlıklaştırma projesi devam etmektedir. Bu tez kapsamında gerçekleştirilen alan çalışmasıyla, Kentsel Sit Alanı'nda bulunan tüm yapılar üzerinde incelemeler yapılarak, 1/1000 ölçekli analiz ve öneri paftaları ve 1/200 ölçekli plan ve siluet analiz ve öneri paftaları hazırlanmış, tarihsel değerliliği bulunan yapılar daha detaylı ölçeklerle, plan ve cephe tipolojilerine göre sınıflandırılarak incelenmiştir. Alandaki kullanıcılardan alınan görüşlerle birleştirilerek değerlendirilen bu çalışmalar ışığında mevcut duruma yönelik sorunlar ortaya çıkarılarak, koruma kararları ve müdahale önerileri belirlenmiştir. Bu kararlar sonucunda Kemalpaşa Kentsel Sit Alanı'nın niteliğini kaybetmeden gelecek nesillere aktarılması sürecinde izlenecek yolun belirlenmesi hedeflenmiştir.