Televizyondaki şiddetin çocukların davranış ve tutumlarına etkisi hakkında ebeveynlerin düşünce, davranış ve tutumları

Giriş ve Amaç: Televizyon en önemli kitle iletişim araçlarından biridir. En kolay erişilen ve en yaygın kullanılan araç olması nedeniyle, en etkili öğrenme yolu olarak da dikkat çekmektedir. Verdiği haberlerin, sundukları rol modellerinin, kazandırdıkları yaşantıların ve örnekledikleri değer yargılarının topluma etkisi tartışılagelmiştir. Aynı iletiyi çok farklı bireye, çok sayıda ve farklı mesajlarla iletebilme yetisine sahiptir. Ayrıca, her bireyi farklı biçimlerde ve düzeylerde etkilemektedir. En çok etkilenen gruplar arasında çocuk ve gençler yer almaktadır. Çocukların günlük ortalama televizyon izleme süreleri hafta içi 3,5 saat, hafta sonu ise 4 saattir. Çocukların %77'si televizyon izleme eylemini aileleriyle birlikte gerçekleştirmektedir ve televizyondaki toplam sürenin %33,1'i şiddet içermektedir. Bireydeki şiddet davranışını etkileyen faktörler incelendiğinde; bireysel etkenler, aile içi ilişkiler, çevre, eğitim ve medya göze çarpmaktadır. Bu nedenle çocuklarda televizyon izleme özelliklerinin belirlenmesi ve bu özelliklerle çocuklardaki şiddet davranışı arasındaki ilişkinin ayrıntılı olarak ele alınması konuya özel çözümlerin üretilmesi adına elzemdir. Bu çalışmanın amacı; çocuklar ve ailelerinde televizyon izleme özelliklerini belirlemek ve televizyondaki şiddetin çocukların davranış ve tutumlarına etkisi hakkında ebeveynlerin düşünce, davranış ve tutumlarını ortaya koymaktır. Gereç ve Yöntem: Olgu bilim deseninde, niteliksel bir çalışmadır. Çalışma etik kurul onayı ve gerekli izinler alındıktan sonra, Nisan 2018- Ocak 2019 tarihleri arasında yapıldı. Çalışma, İstanbul'un Maltepe ilçesindeki iki ilkokulda 1-4. sınıfta okuyan 12 öğrenci ve anneleriyle gerçekleştirildi. Araştırmada birden fazla veri toplama tekniği kullanıldı. Çalışmaya katılan annelerle yarı yapılandırılmış görüşme formu eşliğinde derinlemesine görüşme yapıldı. Tüm görüşmeler birebir olarak sakin bir ortamda gerçekleştirilebildi. Bu annelerin çocuklarından yüz yüze görüşmeyle kısa bir soru formu eşliğinde veri toplandı. Bu formda çocukların TV izleme özellikleri ile ilgili sorular yer aldı. Annelere görüşme öncesinde aydınlatılmış onam formu imzalatıldı ve görüşmelerin tümü katılımcıların izni ile kayda alındı. Annelere ait ses kayıtları yazıya çevrildi. İçerik analiziyle, kodlama ve sınıflama yapılıp kategoriler ve temalar oluşturuldu. Katılımcıların ifadelerine doğrudan alıntılar yoluyla yer verildi. Tema ve kategorilerin bahsedilme sıklığı bulundu, temaların alt boyutları arasındaki ilişkiler ortaya çıkarıldı. Son aşamada ise ortaya çıkmış olan kavramlar, temalar ve temalar arası ilişkiler araştırma konusu çerçevesinde karşılaştırıldı ve yorumlandı. Bulgular: Annelerin yaşlarının ortancası 38 ,5'tur(min:32, max:47). Annelerin onu ev kadını, biri doktor, biri öğretmendir. Dördü üniversite/yüksekokul, dördü lise, ikisi ortaokul, biri ilkokul mezunudur. Çocukların cinsiyet dağılımı yarı yarıyadır. Çocukların yaşı 7-10 arasındadır. Araştırma verisinin kodlanması sonucunda elde edilen kategorilerin sınıflandırılmasıyla 6 tane tema oluşturulmuştur. Temaların bahsedilme frekansına göre sıralaması şu şekildedir; 1. Şiddet Farkındalığı (%26)2. Çocuk ve TV/TV dışı ekran ilişkisiyle ilgili annelerin görüşleri (%23)3. Şiddet içeren yayına karşı ebeveynin tutumu (%17)4. Çocuğun izlediği TV/TV dışı ekranın içeriğiyle ilgili annenin görüşleri (%15)5. Şiddet içeren yayınların çocuğa etkisi (%13)6. Ekran şiddetinin çocuklardaki etkilerinin önlenmesine yönelik annelerin önerileri (%6)Sonuç: Şiddet içeren yayınların çocuğa etkisiyle ilgili annelerin düşüncelerinin bir takım kavramlarla yakın ilişkili olduğu görülmüştür, bu kavramlar; Annelerin şiddet içeren yayınların çocuğa etkisiyle ilgili gözlemleri Şiddet içeren yayına maruz kaldığı anda çocuğun duruma tepkisi Çocukların şiddet davranışı gösterme nedenleri hakkındaki düşünceleri Çocuğun izlediği TV/TV dışı ekranın içeriği Şiddet içeren yayını çocuğun izlemesiyle ilgili düşünceleri Annelerin şiddet içeren yayına karşı davranış ve tutumlarıdır. Annelerin şiddet içeren yayına karşı davranış ve tutumlarının bazı kavramla kuvvetli ilişkili olduğu görülmüştür, bu kavramlar; Annelerin şiddet içeren yayının çocuğa etkisi hakkında düşünceleri Çocuğunun şiddet içeren yayına maruz kaldığı andaki tepkileri Annelerin çocuğun izlediği içeriği kontrol şekli Annelerin engel algısı Annelerin destek algısı şeklindedir. Ailelere doğru düşünce, davranış ve tutumun kazandırılmasıyla ilgili eğitimler, bu konulara etki eden kavramlar çerçevesinde ele alınmalıdır. Müdahalelerin hemen hepsi çok yönlü yaklaşım gerektirmektedir. Yasalar, denetim kurumları, kanallar, eğitim kurumları, belediyeler, sivil toplum kuruluşları, aileler ve çocukları hep birlikte ele alınmalıdır.