İnsan-çevre etkileşimi açısından kamusal mekanda sanatın rolü

İstanbul gibi metropoliten kentlerde, toplumun tüm bireylerine açık ortak kullanım alanları olarak tanımlanan kamusal mekan, insanların özellikle toplum olma bilincini kazanıp, kente dair izlenimlerinin oluştuğu, diğer insanlarla iletişime geçtiği alanlar olarak önem taşımaktadır. İnsanların temel ihtiyaçlarım karşılaması bağlamında kamusal mekanları algılama ve kullanma biçimi, kent içinde geçen kamusal yaşam kalitesini doğrudan etkilemektedir. Geçmişten bugüne kadar olan sürece baktığımızda kenti güzelleştirme çabası değişmemiştir, fakat teknoloji ve modern yaşantı kamusal alanda sanatın farklı biçimlerde ve yöntemlerle gelişmesini doğurmuştur. Kamusal alan düzenlemeleri içinde sanat çalışmaları, mekanın bir öğesi olarak, mekansal etkinin oluşumunda, çevrenin imajı, kimliği ve anlamı, çevrenin insan davranışı üzerinde olan etkisi açısından önem kazanmaktadır. Kamusal sanatın mekan imajının oluşumu ve çevre içinde insan davranışlarına motive edici etkisinin dışında, sanat yapıtının çevrenin görsel bütün içindeki etkinliği de estetik bir beğeni yaratmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, kamusal sanatın bugün geldiği noktada aktarmak istediği düşünce ve değişen sanat anlayışı çerçevesinde insanlara sunduğu farklı kamusal mekan deneyimleri ve toplumsal iletişim ortamını tanımlamak ve bu ortamın oluşumunda kamusal mekanda sanatın çevre ile fiziksel ve sosyal etkileşimi içinde kent yaşamına ve insan davranışına olan etkilerini araştırmaktır. Giriş bölümünde konunun genel çerçevesi belirlenerek, tezin problem alanı tanımlanmış ve belirlenen bu problemin çözümü kapsamında, çalışmanın amacı ve hazırlanış yöntemi ortaya konulmuştur. İkinci bölümüde, ilk çağlardan günümüze var olan kamusal mekan düzenleme yaklaşımları içinde, açık mekan sanat çalışmaları ve mekan için ifade ettiği anlam ele alınmıştır. Günümüzde yapılan kamusal sanat yaklaşımlarını belirleyebilmek için, bugünün sanat ortamında oldukça etkili olan, 1960 sonrası değişen sanat anlayışı ortaya koyularak genel bir sınıflandırma yapılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde, öcelikle kamusal mekan ve sanat kavramı ele alınmıştır. Sanat olgusunun geçmişşten günümüze değişen estetik kriterler paralelinde bugün geldiği nokta belirlenmiştir. Kamusal sanat kavramı ise insanlara sunduğu farklı kamusal mekan deneyimleri ile öznenesne ilişkisi üzerinden tanımlanmıştır. Sanat etkinliğinin kamusal mekanda değişen koşullan sonucu, izleyicinin ve sanatçımn bu yeni aktivite içindeki rolleri belirlenmiştir. Dördüncü bölümde, kamusal mekanda sanat yapıtı ve etkinliklerinin, insan düşünce ve davranışlarına etkisini anlamak için insan-çevre etkileşimi içinde ele alınmıştır. Bu nedenle öncelikle çevre kavramı ele alınmış ve insanın çevresi ile olan ilişkileri kapsamında temel insan ihtiyaçları belirlenmiştir. Buna göre belirlenen kamusal Xmekan düzenlemeleri içinde insanın çevreyi algılama, kavrama ve bilme süreçleri açıklanarak, kamusal sanatın bu süreç sonunda oluşan mekan imajı ve anlamına etkileri belirlenmeye çalışılmıştır. Beşinci bölümde, sanat etkinliklerinin kamusal mekanda kullanıcılar üzerindeki etkilerini anlamak için, Beyoğlu'nda TünePde, Dolmabahçe'de ve Nişantaşı'nda gerçekleştirilen üç ayrı sanat etkinliği seçilmiş ve anket çalışması yapılmıştır. Bunun sonucu, mekan kullanıcılarının kamusal mekanda sanat hakkında fikirleri alınmış, mekanı algılamada, kavramada ve bu süreçlerin sonucu oluşan davranışlarında olabilecek etkileri irdelenmiş ve bu etkilerin değişiminde ilişkili nedenler saptanmaya çalışılmıştır. Altıncı bölüm, tezin sonuçlarına ve tartışmaya ayrılmıştır.