Kapı / giriş mekanı, anlam ve tasarımı için tipolojik araştırma 19. yüzyıl Beyoğlu örneği

Çalışma, '19. yüzyıl, Batıya açılma politikası içinde, Beyoğlu bölgesi örnek alınarak, kapıların tipolojik gelişimini ele almaktadır. Batıya açılmış bir Beyoğlu'nda, değişimin kapı öğesi üzerinden giderek nasıl bir anlam ve biçim kazandığı incelenmiştir. Çalışma içinde, 'Kapı' öğesinin biçimlenmesine, tarih içindeki biçimsel ve işlevsel değişimine ve anlamına değinilmiş; 'Kapı ve Giriş Mekanlarını' hem kavramsal olarak tanımlamaya hem de oluşumunu etkileyen kültürel, sosyal, psikolojik ve fiziksel faktörlerin önemine değinilmeye çalışılmıştır. Çalışma, yedi ana bölüm altoda toplanmıştır. Birinci bölüm, giriş bölümüdür ve iki başlıktan oluşmaktadır. İlk alt başlıkta, çalışmanın kapsamı ve amacı, ikinci alt başlıkta, yapılan çalışmada izlenen yöntemden bahsedilmektedir. İkinci bölümde, kapı ve giriş mekanlarının anlamı genel planda ele alınmaktadır. Bu bölüm iki alt başlıktan oluşmaktadır. Birinci alt başlıkta, kapı ve giriş mekanlarının kuramsal ve sembolik anlamlan incelenmiş, ikinci alt başlıkta, kapı ve giriş mekanlarının tasarlanmasına ve yapımına değinilmiştir. Burada, kapıların tasarlama ve malzeme sorunları iki ayn başlıkta değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde, kapı ve giriş mekanlarının tarihsel gelişimi ele alınmaktadır. Bu bölüm, kapıya ihtiyaç duyulduğu ve ortaya çıktığı Prehistorik dönemden başlayarak, Antik Mısır, Antik Yunan, Roma, Ortaçağ ve Modern kültürlerde kapının gelişimi, altı alt başlık çerçevesinde ele alınmıştır. Ortaçağ Mimarlığı alt başlığı, kendi içinde Avrupa ve Anadolu mimarlığında kapı ve girişler olarak iki bölümden oluşmaktadır. Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerini içermek üzere Anadolu mimarlığında 'kapı ve giriş mekanlarının', biçimlenişi ve gelişimi, iki alt başlıkta toplanmıştır. Dördünce bölümde, Beyoğlu bölgesinin; Bizans, Ceneviz ve Osmanlı İmparatorluğu dönemleri içinde geçirdiği tarihi süreç, Tanzimat öncesi ve Tanzimat sonrası olarak iki alt başlık altında incelenmektedir. Beşinci bölümde, seçili örnekler, konutlara ait kapı ve girişler ile kamuya açık kullanıma ait kapı ve girişler olmak üzere iki ana başlıkta toplanmıştır. Bölüm, 90 yapıya ait, kapıların envanter fişleri, metin yazılan ve fotoğraf albümünden oluşmaktadır. Envanter fişleri, kapılann 1 -İşlev, 2 -TipoIoji, 3 -Malzeme, 4 -Bezeme, 5- Konum ve 6 -Yapılanmalan hakkında bilgi vermektedir. Aynca, kapılann Auto- Cad çizimleri hazırlanmış ve çalışma içerisinde fotoğraflar ile birlikte sunulmuştur. Metin yazılannda ise, daha çok kapının yapıya ilişkin özellikleri, anlam ve üslup ele alınarak verilmiştir. Altıncı bölümde, seçili örneklerin verilerine dayanarak, Beyoğlu bölgesi içinde kapı ve giriş mekanlarının, 19. yüzyılda, nasıl tasarlandığı ve yapıldığı anlatılmaya çalışılmıştır. Bu bilgiler, dört alt başlıkta toplanmıştır. Bunlar sırayla, mimari ve tasarlama, kullanılan malzeme, uygulanan bezemeler ve bölgede çalışan mimarlan kapsamaktadır. Genel olarak, kapılar hakkında, az da olsa kimi çalışmalara rastlanmasına karşın, Beyoğlu bölgesi kapılan hakkında toplu bir araştırma ve kaynak bulunmamaktadır. Bu sebeple, bozulmamış ya da az bozulmuş olan örnekleri belgelemeye ve incelemeye çalıştık. Yedinci bölümde, çalışmada varılan sonuç ve bir değerlendirme yer almakta ve bu, gerektiğinde örneklenerek açıklanmaya çalışılmaktadır. Avrupa kaynaklı bir mimariye ve tasarıma sahip olan çalışma alanı, kendi içinde tekrarlanan tasarım ve bezemeler ile 19. yüzyıl İstanbul mimarisi içinde farklı ve yeni bir mimari dokuyu taşımaktadır. Geleneksel mimariden farklı şekillenen bölge, yabancı ve yabancı kökenli mimarların da tasarımlarıyla, İstanbul'un göbeğinde küçük bir Avrupa yaratmıştır. Sonuç olarak, ayrıca geçen zaman içinde, yanlış koruma politikaları ve değerlendirme kriterleri yüzünden tamamen yok olma tehlikesi ile karşı karşıya olan kapı ve giriş mekanlarının, İstanbul içindeki, kendine özgülüğünün, yapılan bu tipolojik çalışma ile korunması gerektiğine dikkat çekilmeye çalışılmaktadır. Kapı, mekan olmadan var olamaz. Kapı, mekanın varlığını, mekan da ona açılan kapının niteliğini etkiler. Kullanıcı ise doğrudan kapı ve mekandan etkilenir ve etkiler. xı