Bartın ili, Orduyeri mahallesi, 417 ada 57 parseldeki Zekai Özen evi restorasyon projesi

Bu tez çalışması kapsamında, Bartın İli, Merkez İlçe, Orduyeri Mahallesi, 417 ada 57 numaralı parselde yer alan Zekai Özen Evi konu edilmiştir. Günümüzde sivil mimari yapı stoğunu önemli ölçüde kaybetmiş olan kentte Zekai Özen Evi, yer aldığı Orduyeri Mahallesi'nde ayakta kalmış ve korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edilmiş sayılı yapıdan biridir. Yapının inşa edildiği tarih ile ilgili bir yazılı kaynak bulunamamıştır. Sözlü kaynaklardan yola çıkılarak edinilen bilgiler doğrultusunda yapının 1890'lı yıllarda doğmuş olan marangoz Abdi Saraç'ın ailesi için yaptığı ev olduğu bilinmekte ve yapımının 1920'li yılların sonlarına tarihlendiği tahmin edilmektedir. 417 ada, 57 parselin kuzeydoğu köşesinde yer alan bina bir bodrum kat ve iki kattan oluşmaktadır. Ana giriş kuzey cephesinde yer almakta ve yapıya 190. Cadde'den girilmektedir. Doğu cephesinin bulunduğu Ilıca Sokak ile ana cadde arasındaki kot farkı nedeniyle yapı cadde tarafından iki, sokak tarafından üç katlı algılanmaktadır. Konsol çıkan birinci kat ahşap eliböğründeler ile desteklenmiş ve ucunda ahşap tornalar ile süslenmiştir. Balkon ve kat silmeleri doğu ve batı cephesinde devam ettirilmiştir. Arka bahçeye bakan güney cephesinde ise hiçbir süs ögesi kullanılmamış, diğer 3 cepheden farklı olarak yalı baskısı ahşap kaplama uygulanmıştır. 19. yy sonu itibariyle tüm kentte etkisini gösteren Tanzimat Dönemi mimari üslubu, yapının kuzey cephesinde net bir şekilde okunabilmektedir. Tezin amacı; inşa edildiği dönemin mimari özelliklerini özgün ögeleri ile yansıtan tescilli sivil mimarlık örneği yapının mevcut durumunun detaylı bir şekilde fotoğraflanarak belgelenmesi ve çizimler ile kayıt altına alınması; özgün haline ilişkin verilerin elde edilmesi ve yapıldığı dönemdeki görünüşüne dair restitüsyon önerisinin geliştirilmesi; tüm bu çalışmalar doğrultusunda restorasyon projesinin hazırlanması, yapı yeniden işlevlendirilirken güncel ve geleneksel yaklaşımlar ile doğru koruma kararlarının alınması; yapının yer aldığı mahalle özelinde sürdürülebilir bir senaryo oluşturulması ve buna yönelik kensel ve mahalle ölçeğinde değerlendirmelerin yapılması; kente ve gelecek nesillere Bartın tarihi ve mimarisi ile ilgili güncel tespitler ve belgelerin bırakılmasıdır. Tezin kapsamında rölöve çalışmalarına plan, kesit ve cephe krokilerinin hazırlanması ile başlanmıştır. Yapının mevcut durumu fotoğraflanmış, geleneksel ölçüm tekniği ile yapının ölçüleri alınarak ve bu ölçüler doğrultusunda çizimleri hazırlanmıştır. Arazide yapılan bir sonraki çalışmada 3 boyutlu lazer tarayıcı kullanılarak yapının iç mekanı ve cepheleri daha detaylı şekilde ölçülmüştür. Modern çalışma tekniğinin, geleneksel teknik ile tamamlanması sonrasında kesin ölçüler ile binanın rölövesi elde edilmiştir. 1/200 ölçek vaziyet planı, 1/50 ölçek plan, kesit, görünüşler, 1/20 sistem kesiti, kapı ve pencere detay çizimleri hazırlanmış; malzeme, bozulma ve müdahaleye yönelik analitik rölöve çizimleri yapılmıştır. Restitüsyon önerisi öncelikli olarak yapıdaki izler doğrultusunda geliştirilmiş, sözlü kaynaklar ve çevredeki benzer sivil mimari örneklerden yola çıkılarak tamamlanmıştır. Restorasyon projesi, restitüsyon önerisi temel alınarak hazırlanmış, yapı sahibinin isteği üzerine pansiyon olarak işlevlendirilmiştir. Yapılacak olan müdahaleler güncel koruma yaklaşımları kapsamında, yapının yeni işlevini destekleyecek uygun teknikler ile entegre edilmiştir. Yapının yer aldığı Orduyeri Mahallesi kent tarihinde önemli bir yere sahiptir ancak zamanında doğru koruma yaklaşımları uygulanmadığı için sahip olduğu yapı stoğunun büyük bir bölümünü yitirmiştir. Bu bağlamda güncel tespitlerin hazırlanması için Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'nden gerekli belgeler temin edilmiş, kent ölçeğinde koruma yaklaşımları 1979, 1981, 1985 ve 1991 yılları kapsamında analiz edilmiş, tez konusu yapının yakın çevresi ve yer aldığı mahalle özelinde detaylandırılmıştır.