İşlemsel tasarım: Tasarım aracı olarak matematik

'Tanrı fikirlerini hesapladığında dünya yaratıldı' Gottfried Leibniz (Rocker, 2006, s.18'de atıfta bulunulduğu gibi). 'Mimarlar fikirlerini hesapladığında, her şey algoritmaya dönüştü' (Rocker, 2006, s. 18). İnsanın temel gayesi ve uğraşısı evreni anlamak ve çözümlemek üzerinedir. Tüm bilim dalları evrenin yasalarını araştırarak, doğadan öğrendiği ile üreten insana klavuzluk etmektedir. Mimari tasarımın ifade ediliş biçimi olan formun klavuzluğunu geometri, matematik, fizik bilimleri yapmaktadır. Bu sebepledir ki form arayışında geometri, antik çağlardan beri mimarinin temel araştırma konusu olmuştur. Phaedrus, geometrinin evrenin biçimini anlamak için, insan zihninin bir ürünü olduğunu söyler (Corbusier, 1948). Bu açıdan düşünüldüğünde geometri için 'formun dilidir' ifadesini kullanmak yanlış olmayacaktır. Geometrinin matematikle ilişkisi göz önünde bulundurulduğunda ise 'matematiğin geometrinin dili' olduğu söylenebilir. Dolayısı ile dilini form ile ifade eden mimarinin matematik ile kesin bağı bu yolla oluşmuş olur. Günümüzde matematik; işlemsel tasarım düşünce sistemi ile bir dil olmanın da ötesine geçip 'tasarımın aracı' konumuna gelmiştir. Böylelikle matematiksel dille türetilen form sisteminin sağladığı esneklik; nihai form değil, formu üretme bilgisini içinde barındıran süreç tasarımının oluşmasına olanak sağlamıştır. Sonuç olarak ortaya çıkan ürün kadar, ürünün oluşma süreci, sürecin tasarımı, sonuç ürününün üretilebilirliği bilgisi, mimaride yeni pratikler olarak karşımıza çıkmaya başlamıştır. Başka bir ifade ile tasarım tasarlanmaya başlamıştır. Yeni alanlar, matematiğin rolünün tasarım sürecinde başkalaşması ile oluşmuştur. Matematiğin başrolde olduğu tasarım fiilinde, yeni bir düşünce sistemi ve yeni bir dil oluşmaya başlamıştır. Bu düşünce ve dil sistemine matematiğin mutlaklığının tesiri, tasarımın kurallara tabi olmasını sağlamıştır. Tasarım sürecinin kurallar dizisi ile oluşturulması algoritmik düşünceyi adres göstermektedir (Jabi, 2013, s.22). Algoritmik düşünceyi, kurallar zinciri ile formu oluşturan bilginin deşifre edilmesi olarak tanımlayabiliriz. Dijital çağda algoritma ile form üretebilme olanağı, formu üretme tanımlarını değiştirmiş, form 'yapılmayan', kurallara veya algoritmalara bağlı olarak bulunan olmuştur (Agkathidis, 2015, s.17). Bu bağlamda, tasarım fiilinde yeniler ve yenilenenler, başka bir deyişle tasarım sürecinde algoritmik düşünce sisteminin oluşturduğu potansiyeller, keşfedilmesi gereken bir konu haline gelmiştir. İşlemsel tasarımın özüne inilmek istendiğinde matematik ile kaçınılmaz bir iletişim süreci başlar. Bu kapsamda tezde form ile tasarımcı arasında, matematiksel dil aracılığı ile kurulan iletişim süreci mercek altına alınmıştır. Geometrinin dili olan matematik, tasarım aracı olarak keşfedilmeye çalışılmıştır. Matematiksel dil ile aranan, tasarlanan form, matematik ile anlaşılmaya çalışılıp, formu oluşturan adımlara, tasarım sürecinde iken müdahaleler nasıl yapılır anlaşılmaya çalışılmıştır. İşlemsel tasarımın aracı olarak görülen matematik ile formun kontrolü nasıl yapılabilir, işlemsel tasarım yöntemleri ile form üretiminde oluşabilecek kısıtlamalar ve imkanlar nelerdir gibi sorulara yanıt aranmıştır. Sonuç olarak tezde temel olarak hedeflenen, işlemsel tasarım ile değişen tasarım dilinin form üretme üzerindeki etkilerini araştırmaktır. Kurallı bir dil olan matematik ile tasarlama, tasarım süreci ve düşüncesini doğrudan değiştirmiştir. Tez kapsamında öncelikli olarak yeni tasarlama eyleminin doğurduğu düşünce sistemi irdelenmiştir. Akabinde bu yeni düşünce sisteminin dili tartışma konusu olmuştur. Tüm bu araştırmalar, aslen işlemsel tasarımın, başlı başına bir düşünce sistemi olarak görülmesi sebebi ile yalnızca mimari mecrada değil, pek çok farklı disiplinin penceresinden yapılmıştır. Tartışılan konuların reel dünyada yansımaları ise mimari alan çerçevesi içinde ele alınmıştır. Tez kapsamında bu bağlamda, bir kabuk tasarımı önergesi ile işlemsel tasarım süreci örneklemesi yapılmıştır. Tasarıda ideal tek bir form üretiminden ziyade form üretmek için algoritmalarla sistem oluşturulmuş olup form üretimi formülize edilip, işlemsel tasarım yaklaşımı olarak düşünülen, 'form aranandır' savı somutlaştırılmaya çalışılmıştır. İşlemsel tasarım düşünce sistemini oluşturan 'akıl' ve 'dil' temellerine dayandırılarak, bu sistemin gereği dil olan kodlama ile üretilen modelin, matematik ile kurallı geometri oluşturmayı, tasarımın yapılabilme bilgisini, süreç tasarımını anlamada etkili olduğu düşünülmektedir.