Mimari öncül örneklerin analizine dayalı veritabanlarının tasarım eğitiminde kullanımı

Tasarım eğitimi, mimarlık eğitiminin içinde önemli bir yer tutmaktadır. Tasarım eğitimi, lisans eğitimi ile başlayan ve mimarın yaşam sürecine yayılan bir eğitimdir. Tasarım eğitimi, tasarım bilgisinin kişiye kazandırılması ile gerçekleştirilmektedir. Tasarım bilgisi pek çok bilgi parçacıklarından oluşan bir bütündür; mimar, yaşam ve meslek deneyimlerine dayanarak tasarım bilgisini geliştirir. Tasarım eğitiminde, lisans eğitiminden başlayarak en önemli problem, tasarım bilgisinin kişiye ne şekilde kazandırılacağıdır. Günümüzde, geleneksel anlamda, bilginin kuramsal dersler ve stüdyo çalışmaları ile bütünleştirilmesi ve deneyimin eş zamanlı bir şekilde öğrenciye aktarılmasının yanı sıra, bilgisayar ve iletişim teknolojileri ile mimarlık eğitimi desteklenmelidir. Öte yandan, tasarım bilgisinin bir bölümünü, mimari öncül örneklerin incelenmesinden elde edilen bilgi oluşturmaktadır. Günümüz mimarlık kuramcılarının en önemli çabalarından biri, tarihi stilistik gerekçelere başvurmak zorunda kalmadan, mimari öncül örnekleri tasarım bilgisinin temel kaynaklarından biri olarak yeniden yararlanılabilir hale getirmektir. Bu tezin amacı, mimari öncül örneklerin incelenmesinden elde edilen bilginin tasarım eğitimine katkılarının araştırılması ve eğitimde yardımcı olarak kullanılabilecek bir veri tabanının geliştirilmesidir. Ayrıca, tasarım bilgisinin aktarımında kullanılan yöntem ve araçların çeşitlendirilebileceğini göstermeyi hedeflemektedir. Araştırmayı yürütmek üzere, mimarlık literatürüne geçmişş bazı yapılar seçilmiştir. Bu yapılar kütle, yapı yaklaşımı, yapı girişi, biçim, mekansal organizasyon, hiyerarşi, simetri-denge, geometri, strüktür, doğal ışık, sirkülasyon-faydalı alan ilişkisi ve dönüştürme başlıkları altında toplanan biçimsel ilişkilere göre analiz edilmiş ve XIgeliştirilen veri tabanına yerleştirilerek eğitimde kullanılabilecek bir model geliştirilmiştir. Ayrıca, elde edilen bilginin tasarım eğitimine katkılarının neler olabileceği incelenmiştir. Birinci bölümde, çalışmanın amacı, kapsamı ve izlenen yöntem açıklanmıştır. Tezin başarı ölçütleri ve sağlayacağı yararlar belirtilmeye çalışılmıştır. ikinci bölümde, mimari tasarım eğitiminin gelişimi geçmişşten başlayıp günümüzü içine alarak incelenmiştir. Mimari tasarım eğitiminin geleceği ile ilgili saptamalar yapılmıştır. Üçüncü bölümde bilgi kavramı ele alınmıştır. Tasarım bilgisi ve bu konuda yapılan çalışmalar incelendikten sonra, tasarım bilgisinin öğrenciye ne şekilde kazandırılacağı konusu üzerinde durulmuştur. Tasarım bilgisi ile ilgili yeni araştırmalar, bu bilgiyi iki farklı kategoriye ayırmaktadır. Birincisi, tanımlayıcı bilgi, ikincisi ise işlemci bilgidir. Akın'a (1986) ve Uluoğlu'na (1990) göre, tanımlayıcı bilgi, olguların neler olduğunu tanımlayan bilgidir. Bu bilgi objeler, objelerin özellikleri ve objeler arasındaki ilişkiler aracılığıyla oluşturulan bilgidir. İşlemci bilgi, nasıl yapılacağının veya nasıl çalıştırılacağının bilgisidir. Her iki bilgi kategorisi arasındaki farklar açık olmakla birlikte, niçin bu farklara ihtiyaç duyulduğu kesin olarak açık değildir. Tasarım bilgisinin genel özellikleri önemli olmakla birlikte, bu bilginin oluşumunda tasarım bilgisinin kişisel özelliklerinin etkisi büyüktür. Bu bilgi, ağırlıklı olarak, kişisel mimari deneyimlerden oluşmaktadır. Çeşitli parçaların bir araya gelmesinden oluşan bir bütün gibi düşünülebilir. Bu özelliklerinden dolayı, aktarılması, anlaşılması ve araştırılmasında güçlükler ortaya çıkmaktadır. Dördüncü bölümde, mimari öncül örnekleri analiz eden iki ayrı yöntem incelenmiştir. Clark ve Pause (1985), Ching (1979) tarafından geliştirilen bu iki ayrı yöntem, geliştirilen modele ışık tutması açısından, ayrı başlıklar altında, ayrıntılı olarak incelenmiştir. Clark ve Pause'a göre (1985), analiz yöntemlerinin amaçları, mimarlık tarihinin anlaşılmasına yardımcı olmak, mimarların tasarımları arasındaki temel benzerlikleri incelemek, tasarım problemlerinin genel çözümlerini tanımlamaktır. XIIClark - Pause analiz yönteminin ana amacı, yapıların biçimsel ve mekansal karakteristiklerini incelemektir. Bunu gerçekleştirmek için 11 ayrı konu temel seçilmiştir. Her bir konu önce tekil olarak ve sonra diğer konularla arasındaki ilişki göz önüne alınarak incelenmiştir. Bu çalışma, tasarımı etkileyen konuları ayırt etmek ve tasarımın egemen fikrini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Yapılan analizlerden her bir tasarımın arasındaki farklılıklar ve benzerlikler tanımlanabilir. Analizler için seçilen konular şunlardır: Strüktür, Doğal Işık, Kütle, Plan-Kesit- Görünüş ilişkisi, Sirkülasyon-Faydalı Alan ilişkisi, Tekrarlayan-Tekil Olan ilişkisi, Birim-Bütün ilişkisi, Simetri ve Denge, Geometri, Eklemeler ve Çıkarmalar, Hiyerarşi. Ching (1979) tarafından geliştirilen ikinci yöntem, tasarım sözlüğünü oluşturan elemanların incelenmesi ve mimari problemler için geliştirilmiş bir dizi çözümün sunulmasını amaçlamaktadır. Ching'e göre, tasarım öğrencileri mimari biçim ve mekanın asal elemanlarını tanımalı, bir tasarım fikrini geliştirirken bunları beceriyle kullanabileceklerini anlamalı ve tasarım çözümünün uygulanması esnasında bunların görsel gönderimlerini fark etmelidir. Ching'in analiz yönteminden seçilen bazı konular; yapı yaklaşımı, yapı girişi, düzenli-düzensiz biçim, mekansal organizasyon, hiyerarşi, simetri ve dönüşümdür. Beşinci bölümde, tasarım eğitiminde bir araç olarak kullanılmak üzere, araştırmacı tarafından bir veri tabanı modeli geliştirilmiştir. Bu model, tasarım eğitiminde kullanılan yöntem ve araçların çeşitlendirilebileceğini göstermeyi amaçlamaktadır. Mimari öncül örneklerin sunumu bu model aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Bu bölümde, Türk mimarisinden seçilen bazı mimari öncül örneklerin plan, kesit ve görünüşleri elde edilmiştir ve bunlar araştırmacı tarafından belirlenen biçimsel ilişkilere göre analiz edilmiştir. Daha sonra, bu analizler geliştirilen veri tabanı modeline aktarılmıştır. Model, Internet üzerinden çalışmaktadır. Modelin sistemi, sunucular ve kullanıcılardan oluşmaktadır. Seçilen mimari öncül örneklerin verileri, araştırmacı tarafından sisteme önceden tanımlanmıştır. Kullanıcıların istedikleri bilgiler, sunucular tarafından önceden tanımlanmış veriler kullanılarak oluşturulmaktadır. Sanal doku sunucusunu programlamak için, IIS programı, veri tabanı sunucusunu programlamak için PHPMyAdmin programı kullanılmıştır. Veritabanı sunucusu MySQL veri tabanı programı kullanılarak oluşturulmuştur. Sanal doku sunucusu ve veri tabanı sunucusu arasındaki iletişim, XIIICGI yazılımlarından biri olan PHP programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Model kullanımı iki aşamadan oluşmaktadır. Birincisi, veri tabanı sunucusu tarafından bilgilerin hazırlanması ve diğeri bilgilerin sanal doku sunucusu tarafından aktarılmasıdır. Sanal doku sunucusunun kullanıcıya gönderdiği resim ve yazılar, kullanıcı tarafından Internet tarayıcısı aracılığıyla incelenir ve yorumlanır. Kullanıcılar yorumlarını geliştirmek üzere, Internet tarayıcılarını kullanarak bir sorgu hazırlar ve bu sorgu sanal doku sunucusuna iletilir. Sanal doku sunucusu, bu sorguyu yorumlaması için PHP'ye iletir. PHP bu sorguyu inceler ve gerekli bilgileri veri tabanı sunucusundan ister. Veritabanı sunucusu gerekli bilgileri oluşturarak PHP'ye yollar. PHP bu bilgileri kullanarak bir HTML sayfası hazırlar. HTML sayfası sanal doku sunucusu ile kullanıcının Internet tarayıcısına iletilir. Böylece, kullanıcının sorgusu yanıtlanmış olur. Modelin kısıtlamaları aşağıda özetlenmektedir:. 10 adet yapının analizinin yapılması;. Bunların arasından karşılaştırılmak üzere 5 tane yapının seçilebilmesi;. Mimari öncül örneklerin bilgisinin aktarımının, biçimsel bilginin aktarımı ile sınırlı olması;. Modelin denemesinin ilerde yapılmasının düşünülmesi. Modelin tasarım bilgisi açısından tasarım eğitimine katkıları; tanımlayıcı bilginin elde edilmesi, mimari ürünün özelliklerinin ve bunların birbirleriyle olan ilişkilerinin anlaşılması, mimari dilin oluşturulması, soyut-somut ilişkisinin anlaşılması, bilgi edinme aracılığıyla yeni kavramların oluşturulması ve bilginin içselleştirilmesidir. Modelin tasarım eğitiminde kullanılan yöntemler açısından tasarım eğitimine katkıları; tasarım eğitimde kullanılan yöntemlerin çeşitlendirilebileceğini göstermek, bilgiye ulaşılabilirliği ve bilginin organizasyonunu öğrenci açısından hızlandırmak, öğrencinin motivasyonun arttırmak ve öğrencinin tasarım problemini çözme yeteneğini geliştirmektir. Son bölümde, tez çalışmasının sonuçları sunulmaktadır. Bu sonuçlar aşağıda özetlenmektedir: XIV. Tasarım bilgisinin özel, tanımlanması zor ve belirsiz bir bilgi olduğu bir kez daha görülmüştür.. Tasarım eğitiminin geçmişş ve günümüzdeki durumu arasındaki benzerlikler oldukça fazladır.. Mimari öncül örnekler tasarım bilgisini içeren kaynaklar olarak kullanılabilirler. Mimari öncül örnekleri içerdiği tasarım fikrini anladıktan sonra, öğrenci buradan elde ettiği bilgiyi yeni tasarım fikirlerini oluşturmak için kullanabilir.. Tasarım eğitiminde çeşitli yöntem ve araçları bir arada kullanmak tasarım eğitiminin içeriğini sağlamlaştırabilir.. Tasarım eğitiminin ve mimarlık mesleğinin geleceği açısından, tasarım bilgisinin ne tür bir bilgi olduğu ve öğrencilere nasıl aktarılacağı konuları ile ilgili araştırma yapmak üzerinde önemle durulmalıdır.