Development of intelligent buildings and their impacts on architecture in Turkey

Her dönemin yaşam koşullarına bağlı olarak; insanların gereksinimleri de farklılıklar gösterir. Günümüz insanının iş yaşamına öncelik verdiği yoğun ve hareketli temposuna bağlı olarak, 'hayatı kolaylaştırıcı' ve yine günümüzün temel sorunlarından olan enerji kaybına bir çözüm niteliğinde 'enerji korunumlu' binalar tasarlamak artık bir gereklilik halini almıştır. İşte bu noktada, gelişen teknoloji ve inşaat sektörü, tasarıma yardımcı iki önemli girdi olarak rollerini üstlenmişlerdir. Önemle 'Endüstri Devrimi' ile oluşan teknolojik gelişmeler; makine gücünün kullanılmaya başlanmasını, yeni pazar ve iş kollarının yaratılmasını, yeni yaşam stillerinin oluşmasını beraberinde getirir. Bununla birlikte, bu süreç inşaat ve mimarlık alanında yeni mimari stillerin ve yeni malzemelerin doğuşuna sahne olmuştur. Bilgi teknolojisi kullanımının yaygınlaşması, günlük yaşam standartları konusundaki beklentilerin değişmesine yol açmıştır, insanoğlu değişen ihtiyaçlarına uyum sağlayabilen, bina kullanımında maximum elverişlilik sağlarken; minimum kullanım ve bakım masrafı yaratan yapılara ihtiyaç duymaktadır. Akıllı binalar olarak adlandırılan bu binaların temel amacı; enerjinin minimum kullanımının yanında, sistem işletimi ve konforun optimum düzeyde sağlanmasıdır. Bir binanın akıllı olabilmesi için; bugünün ve yarının kullanıcılarının fiziksel ve psikolojik gereksinimlerine cevap verebilmesi esnek kullanım çözümleri sağlaması kullanıcıların hayatını kolaylaştırması enerji etkin kullanım sağlaması ekolojik açıdan duyarlı olması ekonomik olması yenilenebilir yapı elemanlarından oluşması doğal enerji kaynaklarını optimumda kullanması ve binanın öncelikle bu kritere bağlı olarak şekillenmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, akıllı binalar sağladığı pek çok kazancın yanında bazı problemlerin doğmasına da neden olmaktadır. Tamamen elektronik altyapısı ile kullanıcılarını dış hayattan tamamen soyutlaması, önemle çok katlı binalarda çalışanların 'hasta bina sendromu' olarak nitelendirdikleri sağlık sorunları ve bilgisayar destekli yapısına bağlı olarak 'erişilebilirlik' sorunu bunların başında gelmektedir. Kullanım yoğunluğunun ve dolayısı ile taleplerin artması sonucunda oluşan sorunların çözümünde, mimari tasarımın yetersiz kalmaya başladığı noktada, elektromekanik sistemler devreye girer. Yüksek yaşam standartlarının bugün ve gelecekte eksiksiz olarak sunulabilmesi için bir dizi teknolojik çözüm kullanılarak tasarlanan bu yapılar, tüm bu sistemlerin entegrasyonundan oluşur. Tüm bu gelişmeler, konvansiyonel tasarım sürecinden farklı olarak, diğer bilim dallan ile olan bilgi akışını - interdisipliner yaklaşım - gerekli kılar. Bir yapının 'mimarca' akıllı hale getirilmesi önemli oranda 'mimarın akılılığına' bağlıdır. Bu anlamda mimar tüm teknolojik gelişmeleri takip eden bir yapıya sahip olmalıdır. Aksi takdirde akıllı binalar mühendisler tarafından tasarlanan yapılar olacaktır. Yaklaşık olarak son on yıldır, akıllı bina uygulamalarını ülkemizde de görmekteyiz. Ancak gerek yurt dışı çalışmaların yeterince incelenmemiş olması, gerekse ülkemizdeki bilinçsiz tüketim hırsı ile hayatımıza dahil ettiğimiz bu yapılar, taşıdıkları sıfatı tam olarak hak etmemektedir. Bir yapının tam anlamı ile akıllı sayılabilmesi için onun, tasarım sürecinden itibaren, merkezi denetim ve işletmeyi sağlayan alt sistemler ile bir bütün olarak ele alınması gerekmektedir. Oysa ülkemizdeki yaklaşımla, yapıda söz edilen sistemlerden yalnız bir tanesinin bulunması ya da akıllı ev ürünleri ile donatılmış olması maalesef akıllılık için yeterli görülmektedir. Sonuç olarak bu çalışma; akıllı bina kavramı alt sistemlerini, tasarım kriterlerini, bu binaların yarar ve zararlarım, akıllılık derecelerini incelemek suretiyle; ülkemizde bu konuya olan yaklaşımı irdelemektedir.