Okuduğunu anlamanın bilişsel-motivasyonel faktörlerle açıklanması ve okuduğunu anlama güçlüklerine yönelik bir müdahale programı

Okuma sürecinin nihai hedefi olan okuduğunu anlama, karmaşık yapısı nedeniyle birçok araştırmaya konu olmuştur. Bu araştırmalarda okuduğunu anlamanın doğası, nasıl gerçekleştiği, anlama sürecinde etkili olan faktörler, okuduğunu anlama güçlükleri, okuduğunu anlamanın geliştirilmesi gibi birçok konu incelenmiştir. Mevcut araştırmada ise alan yazındaki çalışmalardan farklı olarak iki aşamalı bir süreç planlanmıştır. Bu bağlamda araştırmanın ilk aşamasında okuduğunu anlamayı bilişsel ve motivasyonel faktörlerle açıklamak amaçlanmıştır. İlgili alan yazından yola çıkarak bilişsel faktörler olarak kelime bilgisi, ön bilgiler ve okuma stratejilerinin kullanımı; motivasyonel faktörler olarak ise motivasyon ve öz-yeterlik seçilmiştir. Bu süreçte demografik değişkenlerin okuduğunu anlama ile ilişkisi de incelenmiştir. İkinci aşamada ise ilk aşamada ulaşılan bulgular doğrultusunda bir müdahale programı hazırlamak ve bu müdahale programının etkililiği değerlendirmek amaçlanmıştır. Birinci aşamanın araştırma grubunu Yozgat'ta üç farklı ortaokulda öğrenim gören altıncı sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Nicel araştırma yaklaşımının benimsendiği bu aşamada, korelasyonel ve nedensel karşılaştırma yöntemleri kullanılmıştır. Veri toplama araçları olarak araştırmacı tarafından hazırlanan Kişisel Bilgi Formu, Okuduğunu Anlama Başarı Testi, Kelime Bilgisi Testi, Ön Bilgiler Testi ve Okuma Öz-Yeterliği Ölçeği; alanyazında mevcut olan Okuma Motivasyonu ve Okumaya Adanmışlık Ölçeği (Yıldız ve Aktaş, 2015) ile Okuma Stratejileri Üstbilişsel Farkındalık Envanteri (Öztürk, 2012) kullanılmıştır. Veriler Microsoft Excel ofis yazılımı, SPSS 17.0 ve AMOS 22.0 istatistik paket programları kullanılarak analiz edilmiştir. Başarı testlerinin geçerlik ve güvenirlik analizleri kapsamında madde güçlük indeksi, madde ayırt edicilik indeksi ve Kuder-Richardson 20 numaralı formül (KR-20) kullanılmıştır. Okuma Öz-Yeterliği Ölçeği'nin geçerlik ve güvenirliği ise Açımlayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Cronbach Alfa iç tutarlık katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırma gruplarına ve araştırma değişkenlerine ilişkin bilgiler tanımlayıcı istatistik tekniklerinden faydalanılarak sunulmuştur. Araştırma değişkenleri arasındaki ilişkileri belirlemek için Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı, bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkeni yordama durumlarını saptamak için Çoklu Doğrusal Regresyon analizi kullanılmıştır. Demografik değişkenlere bağlı farklılıklar ise Bağımsız t testi ve Tek Yönlü ANOVA kullanılarak incelenmiştir. İkinci aşamanın araştırma grubunu ilk aşamadaki okullardan birinde, altıncı sınıfta öğrenim gören ve okuduğunu anlama güçlüğü yaşayan üç öğrenci oluşturmaktadır. Nitel yaklaşımın benimsendiği ikinci aşamada veriler araştırmacı notları, öğrenci çalışma kağıtları, gözlem formları kullanılarak ve öğrenci görüşleri alınarak toplanmıştır. Veriler içerik analizi ve betimsel analize tabi tutulmuştur. Birinci aşamanın sonuçları bilişsel ve motivasyonel faktörlerin okuduğunu anlamayı anlamlı düzeyde açıkladığını göstermektedir. Bunların göreceli önem sırası ise kelime bilgisi, ön bilgiler, motivasyon, öz-yeterlik ve okuma stratejilerinin kullanımıdır. Ayrıca demografik değişkenlere göre kızların okuduğunu anlama başarı puanları erkeklerden yüksektir. Anne-baba eğitim düzeyi ve evdeki kitap sayısı da okuduğunu anlama ile pozitif yönde bir ilişkiye sahiptir. İlk aşamadaki bulgulara göre hazırlanan 12 oturumdan oluşan müdahale programı, okuduğunu anlama güçlüğü yaşayan üç öğrenciye uygulanmıştır. Müdahale süreci sonunda öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerinin geliştiği görülmüştür. Elde edilen bütün sonuçlar ilgili alan yazın çerçevesinde değerlendirilmiş, ailelere, uygulayıcılara ve araştırmacılara bir takım öneriler sunulmuştur.