Stadyum tasarımında ulusal/uluslararası standartlara göre seyirci mekanlarının analizi; Konya Büyükşehir Stadyumu örneği

Geçmişi Antik Yunan medeniyetine dayanan stadyum olgusu, yarattığı sosyal ve kültürel ortam ile kamusal mimarinin ayrışmaz bir parçası konumundadır. Günümüzde spor kavramıyla özdeşleştirilen stadyumlar mekansal olarak kümülatif kamusal pratikler barındırmalarıyla geniş bir kullanıcı kitlesi edinmiştir. 20. yy'ın ikinci yarısında büyük bir kısmı Avrupa ve Güney Amerika'da bulunan ve yüksek prestijli futbol takımlarına ait olan stadyumlarda 'facia' olarak nitelendirilmiş önemli olaylar yaşanmıştır. Çok sayıda kişinin ölümüne ve yer alanmasına sebep olan olayları dünya kamuoyu da yakından takip etmiştir. 1989'da İngiltere'nin Liverpool takımına ait olan Hillsborough stadyumunda 96 kişinin ölümüne ve 766 kişinin yer alanmasına yol açan facia, konuya ilişkin hukuksal sürecin başlatılmasıyla bir dönüm noktası kabul edilmektedir. Nitekim bu olaydan sonra küresel ölçekte görev alan spor otoriteleri stadyumların tasarlanması ve işletilmesi hususlarında bir takım yasal zorunluluklar ileri sürmüştür. Günümüzde kullanılan stadyum yönergelerinin temellerinin atıldığı bu dönem sebep-sonuç ilişkisi içerisinde detaylı olarak irdelenmiş, sürecin Türkiye'deki yansımalarına da yer verilmiştir. Ülkemizde yönergelere uygun olarak tasarlanmış stadyumlardan biri olan Konya Büyükşehir Stadyumu araştırma alanı olarak belirlenmiştir. Stadyum kent ve yapı bağlamında ulusal/uluslararası ölçekteki yönergelerin başlıkları üzerinden değerlendirilmiştir. Bu başlıklar dahilindeki tribün yapısı incelenmesinde bir dizi parametrik hesaplamalarla tespit edilen 'C' değerine odaklanılmıştır. Tahliye süreleri ile kapasite verileri de matematiksel formüller kullanılarak ortak değerlendirilmiştir. Oluşturulan karşılaştırma tablolarıyla yönergelerde geçen veriler ve mekansal analizle elde edilen bulgular karşılaştırılmıştır. Bulgulara göre Konya Büyükşehir Stadyumu'nun, yönergede geçen maddelere ne derecede cevap verdiği, uygun veya uygun olmayan noktaların tespiti yapılmıştır. Ayrıca çalışmada müsabakaları izlemek üzere Konya Büyükşehir Stadyumu'nu aktif olarak kullanan seyircilerin stadyuma dair edindikleri izlenimleri tespit etmek amacıyla anket çalışması yapılmış, elde edilen veriler aritmetik ortalamalar bazında SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Aritmetik ortalamalar seyirci izlenimlerinin olumluluk düzeyleriyle ilişkilendirilerek mekansal analiz sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır. Yönergelerde tarif edilen soyut stadyum olgusuna da eleştiri getirilerek 4 farklı senaryo geliştirilmiştir. Bu senaryolar stadyum-yönerge-seyirci üçgeninde kurgulandığından yalnızca somut çerçevede gözlemlenebilen stadyumlara değil, yönergelerin uygulama noktasındaki nitelik düzeylerine de odaklanılmıştır. Çalışmanın sonucunda futbol kurumlarının deneyimleriyle geliştirilen yönergelerin stadyumlardaki nitelik düzeyini arttırdığı ve seyirci taleplerinin karşılanmasında çoğunlukla kaynakları doğru bir şekilde yönlendirdiği söylenebilmektedir. Ancak yönerge verilerinin seyirci taleplerini karşılayamadığı veya seyirci taleplerinin üzerinde kaldığı durumlar da söz konusudur. Araştırmada bu durumlar sebepleriyle tartışılarak Türkiye'deki stadyumların teorisi, uygulamasında ne gibi yeni yöntemler benimsenmesi gerektiği ve bundan sorumlu olacak taraflar hakkında görüşler sunulmuştur.