Sürdürülebilir bina tasarımında iklim verilerinin değerlendirilmesi

SÜRDÜRÜLEBİLİR BİNA TASARIMINDA İKLİM VERİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ İnsanlığın dönüm noktalarından biri olan 'sanayi devrimi' ve sonrasındaki endüstrileşme hareketi, beraberinde nüfus artışı ve hızlı kentleşmeyi de getirince; kalkınma adına atılan her adım, çevresel bozulmayı da yanına alarak ilerlemeye devam etmiş ve sorunun fark edilmesi 1970'leri bulmuştur. Durum fark edilmeye başladıktan sonra uluslararası alanda toplantılar yapılmıştır. 1972 Stockholm Çevre Bildirgesi: Sorun ortaya konulmuş ve birlikte hareket etmek için Birleşmiş Milletler Çevre Programı kurulmuştur. . 1987 Birleşmiş Milletler Çevre ve Gelişme Komisyonu: 'Ortak Geleceğimiz' başlıklı rapor ile 'sürdürülebilirlik' kavramı tanımlanmıştr.. 1992 Rio Çevre ve Kalkınma Konferansı Dünya Zirvesi'nde kalkınma ve çevre sorunlarının birbirine bağlı olduğu resmen kabul edilmiştir.. 2002 Johannesburg Konferansı'nda doğal kaynak su, gündemi oluşturmakla birlikte; yine sürdürülebilir kalkınma tartışılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, 70'lerden sonra giderek önem kazanan bu konu ile ilgili yapılan çalışmanın amacı ve kapsamı ile çalışmada kullanılan yöntemler anlatılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde sürdürülebilirlik kavramı tanıtılmış ve mimari ile ilişkisi ortaya konulmuştur. 'Bugünün gereksinmelerini, gelecek kuşakların da kendi gereksinmelerini karşılama olanaklarını ellerinden almadan karşılamak' olarak tanımlanan tanımın 'kalkınma, ihtiyaç ve gelecek nesil' kavramlarındaki 'göreceliliği' kimi çevrelerce eleştiri almakla birlikte; aslında vurguladığı iki nokta önemlidir: o Birkaç alan veya disiplin ile sınırlı değildir. Tüm dünyada, herkes ve her şey için, günümüze veya geleceğe uyarlanabilir. o Sabit bir amaç olmamakla birlikte, gelişmenin sürekliliğinin gelişimi gibi dinamik bir fikri savunur. Sürdürülebilirlik kavramının tanımlanması ile, farklı disiplinler kendi alanları ile ilgili olarak kavramı yorumlamışlardır. Sürdürülebilir gelişmeye mimarinin katkısı; sürdürülebilir binalar tasarlamak, inşa etmek, yapımın her aşamasında sürdürülebilirliğin ilkelerine uyumu takip etmek ve kullanım sonunda da süreci devam ettirmekle gerçekleşecektir. VlllÇevre ve ekoloji kavramları ile enerji kavramı, sürdürülebilir mimarlık ile ilişkilendirilmiş ve Bu konulardaki uluslararası ve ulusal çabalara yer verilmiştir. Mimarinin çevre duyarlılığı karşımıza 'ekolojik mimari' veya 'arkoloji' adıyla çıkmaktadır. Tasarımda; mimari kaygılarla birlikte enerji kullanımının da ele alınması; mevcut ürünlerin yeniden değerlendirilip, değişik biçimlerde ve birden çok amaca hizmet edebilecek şekilde kullanılması, yerel olanakları değerlendiren ve kendine yetebilen sistemlerin tercih edilmesi, geri dönüştürülebilen malzeme kullanımına özen gösterilmesi ekolojik mimari yolunda adımlardır. Yaşamın sürmesi için enerjinin gerekliliği şüphe götürmez bir gerçektir. Enerjiyi sağlayacak kaynak arayışları, küresel ölçekte 70'lerden sonraki bütün bu konferans, tartışma ve raporların sonucunda, sürdürülebilirliğin sorgulanması ile, bizi yenilenebilir kaynaklara yönlendirir. Yapıda enerji kullanımının ana başlıklarının ısıtma, soğutma, havalandırma, aydınlatma ve dolaylı olarak da ulaşım olduğu düşünülürse, bu alanlardaki geliştirme çabaları, bizi, mimaride enerji etkinliğine götürecektir. Sürdürülebilirlik, mimaride; planlama, tasarım, yapım, kullanım ve kullanım sonrasını da kapsayan aşamaların tümünde sorgulanır. Bu uzun süreçte ilk adım analiz ve planlamadır. Sürdürülebilirlik amacı ile planlamasına başlanmamış olan bir tasarım; diğer evrelerde bu amaca yönelmiş olunsa bile yeterince başarı sağlayamayacaktır. Çevresel analizin bir girdisi olan iklim verilerinin bu yönde değerlendirilmesi söz konusudur. Çalışmanın üçüncü bölümünde tasarım etkeni olarak iklim kavramı ele alınmıştır. Sürdürülebilirliğin geliştirilmesinin başlıca şartı olan yenilenebilir enerji kullanımının geliştirilmesi; kaynakların baş sağlayıcısı olan doğanın, coğrafi veya fiziksel olarak sağladığı iklim verilerinin; bina tasarımında doğru kullanımı ile mümkün olacaktır. İklimin üç ana elemanı; sıcaklık, rüzgar ve nemdir. Bu üç elemanın yeryüzünün farklı bölgelerinde farklı yoğunluklarda bir araya gelmesi; değişik iklim tiplerinin ortaya çıkmasına neden olur. Çalışmanın dördüncü bölümü iklimsel tasarım tekniklerinin yeryüzündeki iklim tipleri açısından incelenmesini ele almaktadır.. Sıcak ve nemli iklimler. Sıcak ve kurak iklimler. Ilıman iklimler. Soğuk iklimler İklimsel bina tasarımı; doğanın; güneş, rüzgar, toprak ve hava sıcaklığı, bitki örtüsü ve nem gibi yararlı elemanlarını; konforlu, enerji etkin ve çevreye duyarlı binalar tasarlamada kullanabilme sanat ve bilimidir. Mimar; yerel malzemeleri ve mevcut doğal kaynakları kendi hüner ve marifeti ile birleştirerek konforlu ve sağlıklı binalar tasarlar. İklimsel özellikler analiz edilerek tasarım ile doğru şekilde ilişkilendirilir. Burada iklimsel tasarım yaklaşımı; geleneksel veya yeni yapım teknikleri ile yerel iklimsel koşullara ve gereksinimlere bakarak; 'her mevsime uyacak bir tasarım elde edebilmek' olarak alınmalıdır. Yerel iklim veri ve ihtiyaçlarının dikkate alındığı dengeli bir yaklaşım; tüm mevsimlere uygun, enerji etkin bir tasarımın sağlanabileceğini gösterecektir. Bu çalışmada ağırlık, bina ve yakın çevresinde alınabilecek önlemlere verilmiştir. Tasarım teknikleri ile iklim özelliklerinin süperpoze edilmesi ve gerekli konfor koşullarına ulaşma çabası, bina tasarımına iklimsel yaklaşımı göstermektedir. Çalışmanın beşinci bölümünde çalışma sonuçları açıklanmış ve mevcut durumun iyileştirilmesi için önerilerde bulunulmuştur. Bölge ikliminin iyi analiz edilmesi ile iklimsel tasarım tekniklerinin doğru yorumlanması sonucunda daha doğru malzemeler seçilecek, daha az enerji harcanacak, çevreye daha az zarar verilecek, böylece sürdürülebilir bina tasarımında bir adım daha atılmış olacaktır.