Endüstri mirası yapılarının yeniden işlevlendirilme sonrasında taşıyıcı sistem müdahalelerin irdelenmesi

Dünyada 18. Yüzyılda başlayan sanayileşme hareketinin sonucu dünyada ve bu hareketin Türkiye'deki yansımaları sonucu olarak da ülkemizde inşa edilmiş çeşitli tarihi endüstri yapıları vardır. Bu yapıların birçoğu, döneminde kent merkezinin dışında planlanmış olsa da zamanla gelişen ve dönüşen yeni kentlerin merkezi haline gelen bölgelerde kalmışlardır. Kentler farklı ölçeklerde ve farklı periyotlarla sürekli gelişmekte ve geliştikçe de dönüşmektedir. Kent içindeki yapılar bu dönüşüme ayak uyduramadığı takdirde işlevini yitirmeye mahkumdurlar. 18. Yüzyıl ve sonrasına tarihlenen endüstri yapıları da zaman içinde bu ve farklı sebeplerle işlevlerini yitirmiştir. Sonuç olarak bu yapıların kent içinde atıl alanlar oluşturması kaçınılmaz hale gelmiştir. Yeni kent merkezinin parçasını oluşturan endüstri yapıları gerek işlevini sürdürdüğü dönemde, gerek işlevini kaybettikten sonra bulunduğu bölgenin kültürel bütünlüğünün bir simgesi haline gelmektedir. Bu yapılar ve bu yapılara ilişkindonanımlar; inşa edildikleri dönemin tarihi, teknolojik, mimari ve sosyal değerlerini de yansıtması sebebiyle 'endüstri mirası' olarak adlandırılmaktadır. Endüstri mirası ve koruma kavramları 20. Yüzyılın son çeyreğinde ortaya çıkmış ve özellikle endüstri devriminin yaşandığı ülkeler başta olmak üzere bu yapıların dönüşümü önem kazanmıştır. 20. yüzyıl boyunca insanlığın üretim yöntemleri ve tüketim alışkanlıklarının değişmesi, kırsalda nüfusun azalırken, kentlerde nüfusun artması gibi durumlar tüm dünyada kentsel kullanım alanlarındaki kabul görmüş işlevleri köklü bir biçimde değiştirmiştir. Kent nüfusunun artışı, tarım ve endüstri sektörünün aksine hizmet sektörünün gelişmesini daha önemli bir ihtiyaç haline getirmiştir. Tüm bu değişiklikler mekansal ihtiyaçları da değiştirdiği için bu alanda da dönüşümler olmuştur. 1980 sonrası başlayan ve 2000'lerden sonra daha da artan dönüşüm uygulamalarından endüstri yapıları da payına düşeni almıştır. İstanbul; dönemin başkenti olması sebebiyle Türkiye'nin endüstrileşme sürecinin başlangıcında önemli bir rol oynadığı için ve günümüzde kentsel dönüşüm ve özellikle endüstri yapılarının dönüşümü bakımından nispeten daha çok örneklere sahip olduğundan tez kapsamında çoğunluklu olarak buradan örnekler seçilmiştir. Ancak endüstri mirası yapılarının yeniden işlevlendirilmesinin ülke bazındaki etkilerini de değerlendirebilmek için Ankara ve İzmir'den de yapılar belirlenmiştir. Bu çalışmaların farklı kültür ve coğrafyalardaki etkisinin değerlendirilmesi ve karşılaştırılması için dünyanın farklı yerlerinden yapılar belirlenmiş, teknikleri ve dönüşüm süreçleri incelenip rapor haline getirilmiştir. Bu tez kapsamında endüstri mirası olarak değerlendirilen yapıların yeniden işlevlendirme öncesi ve sonrasındaki taşıyıcı sistem durumları incelenmiş, yeni uygulamaların güncel teknolojiye göre nasıl şekillendiği araştırılmıştır. Bu çalışmanın amacı özellikle tasarımcılar ve uygulayıcılar için endüstri mirası bilinciniarttırmak, koruma ve yeniden kullanımın önemini anlatmaktır. İncelemelerin bir diğer amacı bir endüstri miras yapısının yeniden işlevlendirme sürecindeki strüktürel tasarım kurgusu ile mevcut yapı arasındaki ilişkiyi irdelemektir. Ayrıca yeniden işlevlendirme çalışmaları kapsamında kullanılan mevcut esaslar da bu bağlamdasorgulanmıştır. Yapılan müdahaleler sonucu taşıyıcı sistem iyileştirmeleri sorgulanarak özellikle karma taşıyıcı sistemlerin irdelenmesinde mevcut yönetmeliklerin sağladığı veriler saptanmaya çalışılmıştır. Bu irdeleme sonucu bu tür yapılarda çalışan profesyonellerin daha optimum ölçekte kararlar alabilmesine yardımcı olacak bir katalog çalışmasına katkıda bulunulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde endüstri mirası, koruma kavramlarının tanımlarına yer verilmiştir. Bu kavramların dünyada ortaya çıkış sürecinden bahsedilmiştir. Güncel koruma anlayışının gelişim aşamaları incelenmiş; Türkiye'deki endüstri mirası ve bu yapıların korunması ilgili yaklaşımlardan bahsedilmiştir. Ayrıca konu ile ilişkili örgütlenme, kurum ve yaklaşımlar listelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde endüstri yapılarının gelişimi araştırılmış ve yapısall incelemesi gerçekleştirilmiştir. Endüstri devriminin yapıya ve strüktüre yansımaları, dünyadaki etkileri ve yıllar içindeki dönemsel etkileri incelenmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise taşıyıcı sistem tasarımına ilişkin temel kavramlar açıklanmış, yapı güvenliğine dair esaslar incelenmiştir. Taşıyıcı sistem tasarımında yapı çeşitleri özelindeki yaklaşımlar ayrı ayrı irdelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise yeniden işlevlendirilmiş endüstri yapılarında; strüktürel müdahaleler, dünyadan ve ülkemizden olmak üzere çeşitli örnekler üzerinden incelenmiştir. Çalışma alanlarının belirlenmesinde dikkat edilenler, yapıların inceleme yöntemlerinin belirlenme ve tabloların oluşturulması aşamaları detaylı olarak açıklanmıştır. Yöntemin yapılar üzerinde uygulanması; uluslararası örnekler üzerinde sürecin incelenip raporlandırılması, ulusal örneklerde ise analiz tabloları ve çizim destekleriyle sürecin incelenip raporlandırılması olarak incelenmiştir.