Bilişsel haritalandırmada etkin parametrelerin ortaya konması: İTÜ Ayazağa Kampüsü örneği

Bilişsel haritalandırmada etkin parametrelerin irdelenmesine altyapı oluşturmayı amaçlayan literatür araştırması, kuramsal kurguyu oluşturmaktadır. Yapılan alan çalışması, kuramsal kurguda ortaya konan yaklaşımlar yardımıyla bilişsel haritalar konusunda yeni bulgular elde etmeyi amaçlamaktadır. 1. bölümde çalışmanın konu alanı ve kapsamı tanımlanmıştır. Bilişsel haritalandırmada etkin parametreleri konu alan bu çalışma, insan-çevre etkileşiminin anlaşılmasına yönelik, algı, biliş ve davranış temel kavramlarının irdelenmesini içermektedir. 2. bölümde insan-çevre etkileşimi çerçevesinde; insan, algısal. bilişsel ve davranışsal süreçleri süreklilik gösteren bir organizma olarak ele alınmakta ve bu süreçlere ilişkin tanımlar ve farklı yaklaşımlar incelenmektedir. Çevredeki deneyimin dolaysız duyumsanması olarak betimlenen algı, Geştalt, devinimsel ve ekolojik teoriler olmak üzere üç teori çerçevesinde ele alınmaktadır. Algılama. bilme ve düşünmeyi içeren bilişsel süreçler ve bu süreçlerden biri olan bilişsel haritalar incelendikten sonra, insan davranışını değerlendirmede kullanılan yaklaşımlar ele alınmaktadır, insanın çevreye tepkisi başlığı altında, çevreye uyum, çevreyi ihtiyaçlara uyarlama, çevreyi terk etme ve çevreyi değerlendirme mekanizmaları incelenmektedir. Mekan kavramı ve mekanı kavramsallaştırma konusunda farklı yaklaşımlar, fenomenolojik yaklaşım, Euklidiyen kavramları temel alan yaklaşım ve varoluşsal yaklaşım çerçevesinde ele alınmaktadır. Algısal ve bilişsel süreçler sonunda zihninde oluşan imgelem öğeleri incelenmektedir. 3. bölümü istanbul Teknik Üniversitesi Ayazağa Kampüsünde gerçekleştirilen alan çalışması oluşturmaktadır. Kampüste öğrenim gören öğrencilerin denek olarak katılımı ile gerçekleştirilen çalışma, bu deneklerle görüşme ve deneklerin kampus haritasını çizmesi olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır. XIBirinci aşamada, kampusun en etkin sosyal etkileşim alanlarından biri olan 75. Yıl Öğrenci Sosyal Merkezinde yapılan görüşmelerde 23 sorudan oluşan sözel anketlerle öğrencilerin kampus içindeki tercih ve davranışlarını, kampus hakkındaki görüş ve değerlendirmelerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. İkinci aşamada ise deneklerden, kampus ve yakın çevresini içeren basit bir kroki çizmesi istenmiştir. Çizim süreci içinde haritanın nasıl gelişim gösterdiği, cinsiyet, yaş, aşina olma ve oturma süresi, geçmişş yaşantılar ve sosyokültürel özellikler ile çevresel bilişim arasındaki ilişki araştırılan temel konulardır. Son bölümde ise alan çalışmasının bulguları irdelenmekte ve çalışmanın sonuçları ortaya konmaktadır. Lynch'in (1960) ortaya koyduğu kentleri daha etkin imgesel ve anlaşılır kılan bilişsel haritalardaki beş strüktürel elemandan özellikle nirengi noktalarının tüm zihinsel harita tiplerinde mevcut olduğu bu çalışmada da doğrulanmaktadır. Çevresel alanda deneyimlenen süre ilgili bulgular Appleyard'ın (1970) ortaya koyduğu bulgularla örtüşmektedir. Deneyimlenen süre arttıkça kenar ve yol kavramı ortaya çıkmakta, haritalarda mozaik özellik görülmektedir. Cinsiyet ile kenar kavramı arasında bulunan ilişki Ünlü ve Çakır'ın (2002) bulgularıyla paralellik göstermektedir. Kız öğrencilerin yakın çevrelerindeki daha geniş bir bölgeyi ev muhiti olarak nitelendirdiğini ve yakın çevrelerine ilişkin daha aynntılı imgelere sahip olduğunu, erkek öğrencilerin ise tüm kente ilişkin daha bütün bir imgeye sahip olduklarını bulmuşlardır. Goodchild 1974'de ingiltere yaptığı çalışmada, orta sınıftan gelen insanların, alt sınıftan gelenlere kıyasla daha karmaşık ve daha çok-uzamsal haritalar çizdiklerini bulmuştur. Elde edilen bulgular bu verilerle paralellik göstermektedir. Yaşa bağlı olarak ise nirengi noktası sayısında artış olmakta ve kenar kavramı görülmektedir. Ünlü ve Çakır (2002) yayaların yakın çevreleri ile ilgili daha çok bilgiye sahip olduklarını, servis araçları veya başka ulaşım araçlarını kullanan öğrencilerin sıralamalar ve yapıların sürekliliği; bölgeler ve koşuluk sınırlan gibi özel sınırlar ile ilgili daha çok bilgiye sahip olduklarını bulmuşlardır. Elde edilen bulgular bu verilerle paralellik göstermektedir. Yayaların bilişsel haritalarında kesişim alanları ve kenar kavramları görülmektedir. XII