Osmaneli Günüören köyü geleneksel mimari dokusunun koruma bağlamında değerlendirilmesi

Kırsal yerleşimlerde, bölgenin iklimsel özellikleri, fiziksel şartları, kültürel yapısı ve yerleşim sakinlerinin ihtiyaçları doğrultusunda şekillenen ve tanıklık ettikleri dönemlerin izlerini taşıyan geleneksel mimari yapılar ortaya çıkmaktadır. Anadolu'da bölgeden bölgeye değişiklik gösteren geleneksel mimari yapılar birbirleriyle ve kuruldukları çevreyle özgün bir doku oluşturmaktadır. Sanayi Devrimi sonrasında yeni iş olanaklarının doğması, kırsal yerleşmelerdeki sosyal hizmetlerin kentlerin gerisinde kalması; konutların, değişen sosyo-ekonomik yapının ihtiyaç duyduğu konfor düzeyine erişememesi gibi sebepler tarım ve hayvancılığın, dolayısıyla kırsal yerleşimlerin yavaş yavaş terk edilmesine sebep olmuştur. Bilecik ili, Osmaneli ilçesi, Günüören köyünün geleneksel mimari dokusunu konu edinen çalışmanın amacı, köyün sahip olduğu fiziki, tarihi, kültürel ve mimari değerleri tanımlamak, özgün mimari dokunun bozulmasına sebep olan sorunları koruma açısından incelemek ve bu sorunların çözümüne yönelik kuramsal ve uygulamaya yönelik öneriler getirmektir. Bu amaç doğrultusunda tez beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; çalışmanın amacı, çalışmanın ortaya çıkması sırasında başvurulan yöntem ve çalışmanın kapsamı aktarılmıştır. İkinci bölümde; Günüören isminin literatür ve eski belgelerde kendine nasıl yer edindiği araştırılmıştır. Geleneksel konut mimarisinin ortaya çıktığı çevrenin coğrafi, tarihi, demografik ve sosyo-ekonomik yapısı ortaya konulmuştur. Günüören köyünün tarihi gelişimi ile alakalı yazılı kaynak bulunamaması, yakınlığı ve bağlı bulunduğu ilçe olması sebebiyle; köyün Osmaneli ilçesinin tarihi ile benzer süreçlerden geçtiği düşünülmüştür. Günüören köyü ile etkileşim içinde olan, ilçe sınırları dahilinde ve haricindeki komşu bölgelerde, korunması gerekli kültür varlıkları incelenip aktarılmıştır. Üçüncü bölümde; Günüören köyünün geleneksel mimari dokusunun özellikleri yerleşim ve yapı ölçeğinde ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Yerleşim dokusunu oluşturan ögeler ve dokunun fiziksel özellikleri incelenmiş; birçok başlıkta doku analizleri yapılmıştır. Yerleşim dokusunun en önemli elemanlarından olan geleneksel konutlar; araziye konumlanışları, plan, cephe, yapım sistemi ve malzeme özellikleri açısından ayrıntılı şekilde çözümlenmiştir. Dördüncü bölümde; Günüören köyünün geleneksel konut mimarisinde görülen bozulma sorunları, bozulma nedenleri ve türlerini anlatacak şekilde ele alınmıştır. Geleneksel mimari dokunun bozulma nedenleri doğa ve insan kaynaklı, sosyo-ekonomik ve yönetimsel nedenler olmak üzere dört başlıkta incelenmiştir. Bu nedenler sonucunda görülen bozulma türleri ise, çevre ve yapı ölçeğinde olacak şekilde ele alınmıştır. Yapı ölçeğinde görülen bozulma türleri, plan ve cephe düzeninde meydana gelen biçimsel bozulmalar; taşıyıcı, koruyucu sistem ve malzeme bozulmalarından oluşan yapısall bozulmalar olacak şekilde incelenip çözümlemesi yapılmıştır. Beşinci bölümde; Günüören köyünde koruma adına karşılaşılan sorunlara karşı kuramsal, çevre ölçeğinde ve yapı ölçeğinde öneriler geliştirilmiştir. Tezin tamamını kapsayan bir değerlendirme yapılıp sonuca varılmıştır.