İstanbul Haliç surları'nın sürekliliğinin kentsel dinamikler ve koruma anlayışı bağlamında irdelenmesi

Kent surları, geçmişşte kentlerin korunması amacıyla inşa edilmiş savunma yapılarıdır; günümüzde ise birer mimari miras olarak koruma altındadır. Koruma kararı, surların kentle birlikte var olma sürecidir. 1453 yılında İstanbul'un Osmanlılar tarafından fethedilmesiyle birlikte İstanbul Surları savunma işlevlerini yitirerek sivil hayatın bir parçası haline gelmiştir. Günümüzde İstanbul Haliç surlarının bir bölümü önemli ölçüde yıkıma uğramış; seçilen çalışma alanı içinde kalan bölümü ise farklı yapı grupları veya kentsel alanlarla bir arada kalıntılar halinde varlığını sürdürmektedir. Sözü edilen alandaki surların, mekansal sürekliliği tehdit altında ve tarihsel bağlamından oldukça kopmuş, algılanamaz durumda olduğu gözlemlenmiştir. Çalışmanın amacı; Haliç surlarının sürekliliğini engelleyen verilerin ortaya çıkarılmasıdır. Sürekliliğini engelleyen verilerin ortaya konması için;Çalışmanın birinci bölümünde; tezin amacı, araştırma sorusu, yöntem, araştırma tasarımı, orijinal katkı ve ilgili literatür sunulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde; kent surlarının kronolojik açıdan savunma yapısından mimari mirasa dönüşüm süreci incelenmiştir. Avrupa, Anadolu ve Mezopotamya'dan seçilen örneklerle surların kent ile birlikte var olma süreç şeması çizilmiştir. Şema yardımıyla tarihsel süreçte kırılma noktaları gösterilmiştir. İstanbul kenti surlarının tarihsel dönüşüm süreci, Ashworth (1991)' ün şeması yardımıyla detaylandırılmıştır. İstanbul kenti surları, diğer Avrupa kentleri ile karşılaştırılarak tarihsel süreçte surları etkilediği düşünülen değişim aralıkları belirlenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde; koruma kavramının ortaya çıkışı ve gelişimiyle birlikte kent surları özelinde bir tarih şeridi oluşturulmuştur. Alan çalışması sırasında yapılacak gözlemlere rehberlik edeceği düşünülerek; koruma tüzüklerindeki ilkeler 'sur', 'sur-yakın çevre ilişkisi' ve 'sur-kent ilişkisi' ölçeğinde sınıflandırılmıştır. Ayrıca Korunması gerekli kültür varlıklarının taşıması gereken değerler incelenmiştir. Sözü edilen değerlerin, Haliç Surlarının mekansal sürekliliklerini tanımlayan veriler olduğu düşünülmektedir. Haliç Surlarına ait değerlerin anlaşılmasında Alois Riegl, Jukka Jokilehto, Zeynep Ahunbay, Doğan Kuban, Emre Madran gibi isimlere ait yayınlar ile ICOMOS Tüzüklerinden yararlanılmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünde, Haliç Surlarının tarihsel süreçte günümüze ulaşan bölümleri tarihi haritalar, yerinde tespit, kesit, silüet ve fotoğrafla ölçeklendirme tekniği kullanılarak haritalandırılmıştır. Belediye Arşivinden alınan 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı İmar Planı ile Feridun Dirimtekin tarafından 1956 yılında hazırlanan Haliç Surları krokisi karşılaştırılmıştır. Surun tarihsel süreçte günümüze ulaşan kısımları ve yakın çevresinde; tarih haritalar, yerinde tespit, kesit, silüet, fotoğrafla ölçeklendirme tekniği kullanılarak yapılaşmanın-kullanımın-mekansal analizi yapılmıştır. Haliç Surlarının sürekliliğini engelleyen veriler; surun kendisi, sur-yakın çevre ve sur-kent ilişkisi ölçeğinde sınıflandırılarak; ekler, bakım-onarım eksikliği, uygun olmayan yeniden işlevlendirme ve fiziksel müdahale, özgünlük ve harabe estetiğine zarar veren restorasyon ve rekonstrüksiyon uygulamaları, strüktürel olarak hasarlı bölümler, özel mülkiyet kullanım kararları başlıklarında sunulmuştur.