Mimarlıkta çok boyutluluğun bütünlük içerisinde ele alınmasını sağlama amaçlı bir bilişim yönetim sistemi

1. BÖLÜM GİRİŞ 1.1 Sorun ve Amaç Mimarlık alanında yapılmış olan kuramsal ya da kılgısal birçok çalışmada olduğu gibi bu çalışmada da üst amaç, mimari etkinlik sonucu oluşan ürünlerin niteliğinin iyileşmesine katkıda bulunmaktır. Bu yolla, çevre niteliğinin bozulmasında mimarlık alanının payını azaltmak hedeftir. Çevre niteliğinin oluşumunda karmaşık bir etken grubu rol alır. Bu etkenler ekonomik, sosyal, politik, teknolojik vb. kökenlere sahiptir. Mimari etkinliklerin yapılı çevrenin oluşumunda önemli bir paya sahip olduğu da bilinen bir gerçektir. Ancak, böylesi karmaşık bir oluşumda mimari etkinliklerin payının tanımlanması güçtür. Bu etkinliklerin de çevre niteliğinin oluşumunda mimarın toplam etkisi içindeki payları farklıdır. Bu çalışmada tüm etkinliklerin paylarının saptanması amaçlanmamıştır. 1.2 Hipotez Mimarlık çok boyutlu bir olgudur. Tasarlayıcı mimar, tasarladığı binayla ilgili olan bütün boyutları bütünlük içinde ele almak zorundadır. Boyutların tanımlanması, öncelik sıralamasının yapılması, duruma ve mimara bağlıdır. Ancak, mimar, bu boyutları amaçları ve bağlı olduğu koşullar doğrultusunda önem derecelerine bağlı olarak sıralayabilse de dışlamamalı ya da ihmal etmemelidir. Tersi durumda, ortaya koyacağı ürünün başarımı düşecektir. Buna ek olarak mimarlar farklı koşullar altında çalışırlar ve başarımları da bu koşullardan etkilenir. Böyle bir bilimsel çalışmada söz konusu koşulları tümüyle eşitleyecek bir öneri geliştirmek olanaksızdır. Mimarın, mimari tasarımda çok boyutluluğu bütünlük içerisinde ele almasını kolaylaştırmak için güncel teknolojik olanaklardan da yararlanarak bir 'bilişi yönetim sistemi' geliştirilmesinin hem meslek hem de çevre açısından yararlı ve gerekli olduğu sonucuna varılarak bu çalışma gerçekleştirilmiştir. 1.3 Düşünsel Temel Bu çalışmada yeni ontolojinin, varlığı tüm boyutlarıyla bütünlük içinde ele alma amacı paylaşılır; ancak bütün, boyut, katman ve kategori kavramlarıyla açıklanan modele 'hiyerarşik' ve yapısı nedeniyle çekinceli yaklaşılır. Problem saptandıktan sonra öncelikle literatür araştırması yapılmıştır. Gerçekleştirilen çeşitli meslek uygulama deneyimleri aracılığıyla mimarların içinde bulunduğu koşullar gerçek ortamda gözlenmiş ve yaşanan bazı sorunlar yerinde saptanmıştır. Çalışmanın dayandığı hipotez bu deneyimlerin de katkısıyla kesinleştirildikten sonra çalışmada önerilen modelin geliştirilmesinde kullanılabilecek teknoloji, teknik ve metod saptanmıştır. Tüm bu çalışmalara dayanılarak model önerisi geliştirilmiş ve çalışma sonuçlandırılmıştır. BÖLÜM 2 MİMARLIK BİLGİSİ VE BİLGİNİN SINIFLANDIRILMASI 2.1 Bilgi, Bilişi, Veri ve Belge Bilgi gerçeğin zihindeki kavramsal modeli olarak tanımlanabilir. Bilişi ise bilginin insan beyninin dışındaki hali, yani insan beyni tarafından algılanabilir, ancak işlenerek bilgi haline getirilmemiş halidir denilebilir. Bilişinin ve bilginin insan yapısı bilgi işlem araçlarında kullanılabilir biçime dönüştürülmüş haline ise, veri denir. Belge, bilişinin bireyler ve araçlar arasında dolaşımını, değişimini, saklanmasını ve işlenmesini sağlayan ortamdır. 2.2 Bilgi Sınıflandırma Sistemlerinin Değerlendirilmesi ve Önerilen Modelde Kullanılma Olanaklarının Sorgulanması: önerilen modelin belge bulmada, depolamada ve işlemede kullanacağı sistemin belirlenmesi için en yaygın olarak kullanılan genel amaçlı belge sınıflandırma sistemleri incelenmiştir. Yapılan değerlendirmede incelenen sistemlerin, nesnel olmadıkları, tümdengelim ilkesiyle oluşturulmuş, harf ya da rakam temelli, hiyerarşik, durağan kod sistemlerinin, yeni bilgi alanları için kod oluşturmayı zorlaştırdığı ve bu nedenlerle modelde kullanılamayacakları kanısına varılmıştır. Bu nedenle modelin kurgusunda bir 'bilgi sınıflandırma sistemi' yerine 'belge tanım sistemi' kullanılmıştır Bu çalışma kapsamında yapılan araştırmalar göstermiştir ki 'inimari bilgi' ve 'genel bilgi' arasındaki farkı saptamak pek olanaklı değildir. Mimar, ele aldığı tasarım probleminin gerektirdiği bilginin tümüne kaynak ve kökeninden bağımsız olarak ulaşmak zorundadır. Bunun anlamı, bir mimari bilişi yönetim sisteminin, sınırları kesin olarak belli olmayan mimarlık alanıyla sınırlı olamayacağıdır. BÖLÜM 3 MİMARLIKTA ÇOK BOYUTLULUK VE BÜTÜNLÜK Bir olgunun 'bütün' olma niteliğini taşıması durumu, söz konusu olgunun başka olguları içermesi olarak anlaşılabilir. Bir başka deyişle 'bütün' olma durumu aynı zamanda 'içeren' olma durumudur. Bir 'bütün'ü oluşturan 'boyut'lar da bu 'bütün' tarafından içerilmektedir. Burada 'boyut' aynı zamanda 'içerilen'dir. Bütün olgular aynı zamanda hem 'içeren' hem de 'içerilen' niteliği taşıyabilir. Bir başka deyişle tanım uzamına bağlı olarak aynı olgu 'bütün' ya da 'boyut' olarak tanımlanabilir. 2. Bölüm'de aktarıldığı gibi, mimarlık alanı için geliştirilmiş olan tanım modelleri ve sınıflandırmalar da yukarıda açıklanan özellikleri taşırlar. Yukarıda açıklanan nedenlerle bu çalışmada mimarlık alanıyla ilgili bir tanım modeli önerilmemektedir ve yine mimarlık alanında neyin 'bütün' neyin 'boyut' olduğu ile ilgili bir irdeleme de yapılmamıştır. BÖLÜM 4 ÖNERİLEN MODELİN OLUŞTURULMASINDA BİLİŞİM TEKNOLOJİSİNİN YERİ İçinde bulunduğumuz çağ 'bilişim çağı', 'bilgisayar çağı' ya da 'iletişim çağı' olarak adlandırılıyor. Bu değişen yeni durumda bireylerin, kurumların ve ülkelerin konumlarının belirlenmesinde bu alandaki yetkinlikleri, gelişmişlikleri ve birikimleri etkili olacaktır. Mimarlığın ve mimarların küresel boyutta yaşanan bu değişimden etkilenmemesi olanaksızdır. Internet, bu modelin geliştirimesini olanaklı kılan en önemli teknolojik olanaktır. Internet kullanımı önemli bir yatırım ve eğitim gerektirmemektedir. Hemen her mimarlık ofisinde ve mimarlık okulunda bu teknolojik olanakların olduğu varsayılabilir. Modelde kısa belge tanım etiketi üretiminde çubukkod kullanılacaktır. Yakın gelecekte tüm belge içeriğinin akıllı kart teknolojisiyle hazırlanmış bir sayısal etikette yer alması sağlanabilecektir. BÖLÜM 5 MODEL 5.1 Amaçlar Temel amaç tasarlayıcı mimarın gerek duyduğu bilişiye ya da belgeye olanaklı en kısa zamanda, en az emek, enerji ve para harcayarak ve tasarım sürecinde bir kesintiyle karşılaşmadan ulaşmasının sağlanmasıdır. Bu yolla tasarlayıcı mimarın, tasarım konusunun boyutları üzerindeki denetiminin artması hedeflenmektedir. 5.2 Modelin Kullanıcıları Geliştirilecek modelin öncelikli kullanıcıları tasarlayıcı mimarlar ve mimar adayları olmakla beraber, bina tasarım, yapım ve işletme sürecinin herhangi bir aşamasında rol alan herkesin de kullanımına açık olacaktır. Mühendisler, yapı endüstrisi, yapımcılar, yatırımcılar, kullanıcılar, işletmeciler vb. gibi oldukça geniş bir grup olası kullanıcılar arasında sayılabilir. 5.3 Modelin Kurgusu Yukarıda açıklanan nedenlerle var olan sınıflandırma sistemlerinin, önerilen bilişi yönetim sisteminin kurgulanmasında temel olarak ele alınamayacağı kanısına varılmış ve model bölümünde açıklanan belge tanımına dayalı sistem geliştirilmiştir. Belgelerin tanımlanmasında, Avrupa Topluluğu'nda gelecekte kullanılmak üzere 'Editeur' . tarafından geliştirilmekte olan 'Epics Veri Sözlüğü' sistemi tercih edilmiştir. Sistem dilden bağımsız bir kod seti sunmaktadır. Bu sistem var olan sınıflandırma sistemleri kullanılarak sınıflandırılmış belgelerin küçük bir çabayla kaydedildikleri sınıflandırma sistemi korunarak kullanılabilmesine de olanak sağlayacaktır. 5.4 Modelin Bileşenleri önerilen model üç temel modülden oluşmaktadır: 1. Kullanıcı Modülü: KM Bu modül kullanıcıların gerek duydukları bilişiye ulaşmalarını kolaylıkla sağlamaya yönelik bir rehber niteliğindedir. Belge tanım yazılım ve donanımının eklenmesiyle kullanıcılar kendi kişisel belgelerini de diğer kullanıcılara açabilecek yani bir tür belge sağlayıcı olacaklardır. Böylece sistemin kullanıcıları kişisel kolleksiyonlarda bulunan birçok ender ve değerli belgeye de ulaşabilecektir. BELGE TANIM MODÜLÜ KULLANICI MODÜLÜ BİLİŞİ YÖNETİM SİSTEMİ MERKEZİ MODÜLÜ BELGE ÜRETİCİ SUNUCUSU KURUMSAL SUNUCU KİŞİSEL SUNUCU Şekil 1 : Model şeması 2. Bilişi Yönetim Sistemi Merkezi Modülü Bu modül, kullanıcılarla belge sunucuları arasında bir bağlantı noktası görevi taşımaktadır. Merkez modülü sistem kurma, bağlanma ve sistemi kullanma ile ilgili gerekli tüm araç ve belgeleri içerir. Modül bir internet kapısı niteliği taşır. 3. Belge Tanım Modülü Bu modül belge sunucuların belgeleri tanımlamasını ve sayısal ortamda yayınlamasını sağlama amacı taşır. Böylece bir belge sunucu tarafından üretilen her belgeye konumundan ve dilinden bağımsız olarak ulaşmak olanaklı hale gelecektir. Modülün kullanımıyla her belge için, içeriği, biçemi, konumu gibi bilgiler etiketle ilişkilendirilerek belge sağlayacının sunucusunda depolanır. Gelecekte tüm bu bilgiler hatta belgenin içeriğinin tamamı belgenin üstündeki akıllımürekkep kullanılarak üretilmiş bir akıllıetikette sayısal olarak yer alabilecektir. Modelde kullanılacak olan teknolojilerin tamamı ya zaten var olan ya da geliştirilme aşamasında olan teknolojilerdir. Bu nedenle sistemin uygulanması için yüksek bir yatırım yapılması gerekmeyecektir. İnsan kaynakları ve eğitim açısından da bir sorun yaşanmayacaktır, özellikle son kullanıcı düzeyinde PC, çubuk kod, ISBN, Internet ve WWW gibi artık gündelik yaşamın bir parçası haline gelmiş araçlar kullanılması nedeniyle bir uyum sorunu yaşanmayacaktır. IXBOLUM 6 SONUÇLAR VE ÖNERİLER Geliştirilecek sistem, mimarın bilgi ufkunu genişletme, bilgiye ulaşmasını kolaylaştırmanın yanı sıra, etik sorumluluğunu arttırmaktadır. Böyle bir aracın verimli kullanımının sağlanabildiği bir ortamda, mimarın, çok boyutluluğu bütünlük içinde ele alamamasının mazeretlerinden biri daha ortadan kalkmış olacaktır. Çalışmada 'inimarlık bilgisi' tanımının duruma, koşullara bağlı olarak mimar tarafından yapılabileceği, bu nedenle mimarlık alanı ile diğer alanları ayıran sınırların kesin olarak tanımlanmasının güç olduğu sonucu elde edilmiştir. Her durum, zaman ve birey için geçerli olabilecek bir tanım yapmak olanaklı değildir. Çünkü bu varlıkların doğasına aykırıdır. Varlıklar değişkendirler. Buna bağlı olarak tanımları da değişken olmalıdır. Bunlara ek olarak mimarlık bilgi alanıyla diğer bilgi alanları arasında kesin bir sınır koymak olanaksızdır çünkü mimar gerek duyduğu her bilgiye ulaşabilmelidir. Kuram ve kılgının bütünleşikliği yaşamsal bir gerekliliktir. Kuramsal çalışmaların sonuçları kılgıya, kılgısal deneyimlerin sonuçları da kurama yansıtılmalıdır. Bu ilke mimarlıkta çok boyutluluğun bütünlük içinde ele alınması ilkesiyle birlikte mimarlık eğitiminde vurgulanmalıdır. Mimarlık alanında karşılaşılan birçok problem ahlaksaldır. Bazı bireyler yapılması gerekeni bırakıp çıkarları doğrultusunda kasıtlı olarak yanlış yapabilmektedirler. Bu durum konuyla ilgili herhangi bir olanaksızlık ya da bilgisizlikten kaynaklanmamaktadır. Bu nedenle bu çalışma kapsamında önerilen araç da bu probleme çözüm olamayacaktır.