'Global' bir kentin kuruluşu: Astana

'GLOBAL' BİR KENTİN KURULUŞU: ASTANA Bu çalışmanın amacı, Kazakistan'ın yeni başkenti Astana'nın kentsel gelişiminin, günümüz dünyasını, dolayısı ile günümüz kent ve mimarlığını etkileyen kavramlar doğrultusunda irdelemektir. 1950 ve sonrası yaşanan, iletişim ve ulaşım teknolojilerindeki gelişmeler, 1970'lerin derin ekonomik krizi sonrası, merkez ülkelerinin post-fordist üretim biçimlerini dünya ölçeğine yayarak 'kapitalizmi yeniden yapılandırmaları', bu gelişmelerin toplumsal yaşam üzerine etkileri günümüz dünyasının koşullarını belirlemiş gibi görünmektedir. Bu koşulların doğal etkileri kentlere de yansımış, sermayenin global ölçekte hareket etmeye başlaması, kent içi ve kentler arası ilişki biçimlerini etkilemiştir. Doğal olarak kentlerin fiziksel yapısı da bu durumdan etkilenmiştir. Bu çalışmanın Giriş bölümünde yukarıda anlatılan durumun genel çerçevesi özetlenmiş, bu bağlamda çalışmanın esas konusu olan Astana'nın bu çerçevenin içindeki yeri belirlenmiştir. Astana, dünya ekonomisinin global bir ağ biçiminde örgütlendiği günümüzde, bu ağa dahil olabilecek bir şekilde yeniden inşa edilmekte olan bir kenttir. Çalışmanın ikinci bölümünde, postmodernizm, post endüstriyel dönem ve globalizm kavramları ışığında, 1970'lerden sonra oluşmuş ortam ve bunun kent ve mimarlığa etkisi Melenmiştir. Yukarıda sözü edilen global ekonomi ağı, kentler arasında hiyerarşik bir ilişki doğurmuş, bu ağın içerdiği trafiği üreten ve kontrol eden 'dünya kentleri' ile bu trafiğin içinden geçtiği 'global kentler' ortaya çıkmıştır. Bu gelişme örnek olarak, Şenzen ve Dubai kentlerinde izlenebilmektedir. Söz konusu kentler, 'mal üretimi yerine, enformasyon ve hizmet sektörü' nün baskın olduğu, 'post endüstri' kentleridir. Bu koşullar altoda değişen düşünce yapısı ile, 1970'lerle beraber birçok entelektüel alanda olduğu gibi mimarlıkta da modernizmin ve tekilciliğinin etkisini kaybettiği, vmbunlar yerine, tarih, popüler kültür gibi kavramlardan etkilenen eklektik bir mimarlığın baskınlığında, dana birçok tarzın yaygınlaştığı bir süreç başlamıştır. Bu anlatılanlar, dünyanın pek çok kenti gibi Astana'yı da birçok düzlemde şekillendirmekte, SSCB döneminde oluşmuş fiziksel ve sosyal yapısını değiştirmektedir. Bu değişimi daha iyi kavrayabilmek amacıyla, çalışmanın 3. bölümünde, Astana'nın başkent olmasından önce sahip olduğu fiziksel yapıyı belirlemiş SSCB dönemi mimarlık ve kent planlamasının ana unsurları anlatılmış, bunların etkisindeki Sovyetler döneminde Kazakistan'da yaşanmış kentleşme irdelenmiştir. Bu dönemde Kazakistan, büyük ölçekli sanayi yatırımlarına sahne olmuş, bunun sonucu olarak kentsel nüfusu artmıştır. Farklı işlevlere sahip bölgelerinin birbirinden net bir biçimde ayrıldığı, grid sistemli Sovyet kentlerinde konut standardizasyonu ve yeşillendirme en önemli konulardır. İklimi çok sert olan Kazakistan'da ise, bunlarla beraber iklim de planlamayı etkilemiştir. Kentlerdeki yaşama alanları, Le Corbusier'in projelerinden etkilenilerek geliştirildiği söylenilen, mikroreyon adlı konut alanlarından oluşmaktadır. 4. bölümde, yukarıda sözü edilen unsurlar doğrultusunda oluşan, Astana'nın başkent öncesi fiziksel durumu anlatılmış, başkent olarak seçilmesinin sebepleri üzerinde durulmuş ve başkent oluşu sonrası yaşanan gelişmeler detaylı olarak ele alınmıştır. 1991'de bağımsızlığını ilan eden Kazakistan'ın, Cumhurbaşkanı Nazarbayev'in görüşleri doğrultusunda, Sovyetler sonrası dönemdeki imajını yenilemek, ülkeye uluslararası yatırım girişini hızlandırmak gibi amaçlarla yeni bir başkent inşa etmek istediği görülmektedir. Japon mimar Kisho Kurokawa tarafından yapılmış 'Kazakistan'ın Yeni Başkenti Astana'nın Gelişim Planı' adlı master plan çalışması ve bir Cumhurbaşkanlığı kararnamesi olan 'Astana'nın Çiçeklenmesi, Kazakistan'ın Çiçeklenmesi' adlı program doğrultusunda sürmekte olan gelişim süreci, kentin mevcut bölgelerinin yenilenmesinin yanında, yabancı yatırımcıyı çekmek amacıyla açılmış serbest bölgeler şeklinde organize edilmiş kentin yeni bölgelerini de kapsamaktadır. Sanayi yatırımı içermeyen bu plan çerçevesinde ağırlıklı olarak konut ve hizmet sektörü yatırımları yapılmakta, bu doğrultuda ortaya postmodernist eğilimlerin hakim olduğu, SSCB döneminden hayli farklı bir kentsel doku çıkmaktadır. 5. bölümde ise sonuçlar yer almaktadır. 2. bölümde çerçevesi çizilmiş günümüz kentleşmesi bağlanımda, Astana'da yaşanmakta olan sürecin, bir 'global kent' oluşumuna örnek olduğu görülmektedir. Bu oluşum, SSCB döneminin kentleşmesinden önemli farklar içermekte, bu çalışmayı desteklemek amacıyla yapılmış anket sonucunda, Astana'da yaşayanların bu değişimi benimsedikleri görülmektedir.