Kentsel dönüşüm kapsamında konutlarda ulusal yeşil bina sertifikasının değerlendirilmesi: Fikirtepe örneği

Sürdürülebilir bina tasarımı ve yapımı son dönemde sıklıkla üzerinde durulan bir konudur. Binaların enerji tüketiminde oldukça önemli bir paya sahip oluşu, ABD, İngiltere ve Almanya başta olmak üzere birçok dünya ülkesini harekete geçirmiş; bu duruma paralel olarak 'enerji verimliliği', 'bina enerji performansı' ve 'çevre dostu, sürdürülebilir bina' gibi kavramların kullanımı yaygınlaşmıştır. Binalarda enerji ve kaynakların etkin kullanımı için her ülkenin kendi koşullarına özgü oluşturduğu bina değerlendirme sistemleri bu anlamda oldukça önemlidir. Daha önceki çalışmalarda, Türkiye'nin kendi fiziki, ekonomik, sosyal ve kültürel koşullarına göre 'yerel bir sistem gerekliliği' tartışılmış ve uluslararası değerlendirme sistemlerinin adaptasyon gerekliliği ele alınmıştır. Günümüzde, Türkiye için oluşturulmuş yerel değerlendirme sistemleri mevcuttur. Türkiye'de son dönemdeki kentleşme poltikalarıyla hızlı bir şekilde artış gösteren bina stoğu bu bağlamda ele alındığında, bina sektörüne ilişkin 'İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı' başlıklı raporda belirtilen 2023 yılı hedeflerinin gerçekleştirilmesi için kentsel dönüşüm ve çevresel sürdürülebilirlik ilkelerinin ortak bir paydada buluşması gerektiği düşünülmektedir. Bu çalışma kapsamında özellikle kentsel dönüşüm alanları gibi bina üretiminin yoğunlaştığı alanlara odaklanılarak çevresel sürdürülebilirlik bağlamında bir değerlendirme yapılması hedeflenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde, çevre ve enerji kavramları ele alınmış; sürdürülebilirlik kavramının tarihsel sürecinden bahsedilmiştir. Binaların enerji tüketimindeki payının büyüklüğü nedeniyle çeşitli dünya ülkelerinin bina enerji performanslarını iyileştirmeye yönelik attıkları adımlar ile oluşturulan ulusal ve uluslararası bina sertifikasyon sistemleri aktarılmıştır. Bu kapsamda Türkiye'nin kendi koşullarına özgü olarak oluşturduğu değerlendirme sistemlerinden ÇEDBİK Konut Sertifikası'na odaklanılarak, sertifikada incelenmek üzere seçilen 'Bütünleşik Yeşil Proje Yönetimi', 'Enerji Kullanımı' ve 'Malzeme ve Kaynak Kullanımı' başlıklı sürdürülebilirlik ölçütleri hakkında detaylı bilgi verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, kentsel dönüşümün tanımı, amacı ve tarihsel sürecinden bahsedilmiştir. Kentsel dönüşümün çevresel boyutu ele alınarak sürdürülebilirlik kavramı ile ilişkisi pekiştirilmiştir. Çalışmada incelenmek üzere seçilen Kadıköy Fikirtepe Kentsel Dönüşüm Projesi'nin planlama ilkeleri ve hedeflerine ilişkin bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde ise, çok katlı konut binalarının planlandığı Fikirtepe bölgesinde, ulusal bir yeşil bina değerlendirme sistemi aracılığıyla dönüşümdeki çevresel boyutun tasarım ve yapım süreçlerine ne şekilde yansıdığına ilişkin mevcut durum değerlendirmesi yapılmıştır. Bu kapsamda, sertifikada belirlenen üç ana sürdürülebilirlik ölçütü üzerinden bölgede yapım sürecine başlamış 10 proje incelenmek üzere seçilmiştir. Ulaşılmak istenilen veriler için tasarım ve yapım sürecini yöneten paydaşlar ile görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerde proje ekibi ve yüklenici firmalara yönelik iki çeşit anket formu kullanılmıştır. Görüşmeler sonucunda elde edilen verilerin sertifikadaki koşulları sağlayıp sağlayamadığına dair ölçüt bazında değerlendirme yapılarak çizelge ve grafiklerle desteklenmiştir. Değerlendirilen on projede çevresel sürdürülebilirlik bağlamında eksikler olduğu sonucuna varılmıştır. Bu eksikliklerin giderilmesi için genel olarak; tasarım ve yapım sürecinde yer alan paydaşların bütünleşik proje yönetimini benimsemesi, enerji verimliliği ile malzeme ve kaynak kullanımı konusunda ise ilgili bakanlık denetimlerinin iyileştirilmesi, ulusal sertifikanın pilot bölge olarak kentsel dönüşüm alanlarında zorunlu hale getirilerek kullanımının yaygınlaştırılması, çevre konusunda özel sektör başta olmak üzere, bina kullanıcılarının da bilinçlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.