Ahşap, metal, polimer mobilya malzemeleri ve mobilya üretim teknolojileri

Mobilya fonksiyonelliğinin ötesinde yüzyıllar boyunca değişik kültürlerin estetik zevklerini, sosyal, ekonomik, politik durumunu yansıtmıştır. Son iki yüzyıl boyunca genişleyen iletişim ağı ve insan yapımı malzemelerin gelişmesi, mobilyadaki değişim hızını arttırmıştır. Ancak mobilyadaki gelişim çizgisinde en önemli rolü zanaatkarlar oynamıştır. İlk zamanlardan itibaren Avrupa sandalyeleri katlanabilir fonksiyonel sandalye ya da kraliyet, kilise, mahkeme mensuplarının oturduğu tahtlar olmuştur. 1500'den önce yapılan mobilyalar ahşap olduğundan geriye iz bırakmamıştır. Ancak dönemin resim ve heykellerinden edinilen bilgiler, bank ve taburenin kullanıldığını gösterir. Mobilya malzeme ve üretim teknolojilerinin incelendiği bu tezde, dönemsel stiller incelenmiş, yöresel mobilya stillerine değinilmemiştir. Literatür araştırmasında, dünyayı etkileyen İngiliz, Fransız, Amerikan stillerine öncü niteliklerinden dolayı yer verilmiş, 1600'den önce mobilya kullanımı tabure ve banklarla kısıtlı olduğundan inceleme bu tarihten günümüze yapılmıştır. Strüktür yapısı ve hiyerarşik düzeni yansıtmasından dolayı sandalye ağırlıklı olarak incelenmiştir. Avrupa mobilya tasarım dönemleri politik duruma bağlı olarak kralın ya da Hepplewhite, Sheraton, Chippendale gibi lider zanaatkarların adı ile bilinir. Doğu ile Batı arasındaki ticaretin gelişmesi sonucu Batı'da, Doğu etkileri görülür. Politik hareketler de fikir alışverişini doğurmuştur. 17. yüzyılda Fransa'daki din sürgünleri, diğer Avrupa ülkelerine ve Amerika'ya gitmiş, bu zanaatkarlar fikir ve stilleri ile çeşitlilik yaratmışlardır. 19. yüzyılda başlayan, 20. yüzyılda hızlanan uluslararası fuarlar ile dünya globalleşme sürecine girmiştir. Endüstri Devrimi'nin 19. yüzyıl mobilya tasarımına etkisi önemlidir. Artan zengin şehir nüfusu yer kazandıran, konforlu ve makul fiyatlarla mobilya talep etmişlerdir. Makineleşme, üretimi yeni alanlara taşımıştır. M. Thonet, kaynatma ve buharlama suretiyle masif ağacı bükmüş, insan yapımı ahşap malzemeyi kullanmış, kompozit levhaların başlangıcı sağlanmıştır. Thonet, makineleşme ve seri üretim açısından mobilya sanayisinin lideri sayılır. 20. yüzyıl mobilyası, boru metal, plastik gibi yeni malzemeler ile yeni bir çağ başlatmıştır. CTP sandalyeler ile tek parça, seri üretim başlamış, 1940'larda bu sandalyelerin öncülüğünü Charles Eames ve Eero Saarinen yapmıştır. Böylece tasarıma, çizginin akıcılığı gelmiş, süslemelerden uzak durulmuştur. 20. yüzyıl malzemeleri alışılagelmişten üstün özelliklere sahiptirler, bunlardan en belirgin olanları; +Fiziksel özelliklerinin geliştirilmiş olması, +Tensel temasta konforlu oluşu, IX+Strüktürel özelliklerinin geliştirilmiş olması, + Dekoratif özelliklerinin olması +Belirli bir görüşü sembolize etmesi +Kendi içlerinde kompleks yapıya sahip oluşları sayılabilir. Tarih boyunca yaygın olarak kullanılan ahşap, 20. yüzyılda da en çok tercih edilen malzeme olma özelliğini korumaktadır. Kompozit malzeme kullanımının dışında, ahşap mobilya üreticileri tarafından hammadde özelliklerinin geliştirilmesi yönünde gayretlerde bulunulmuştur. Homojenliğinin arttırılması ve fiziksel dayanımının arttırılmasına çalışılmıştır. Özellikle 1. ve 2. Dünya Savaşı yıllarında ahşabın kurutulması ile ilgili çalışmalar ağırlıklı olarak yapılmış, ahşabın nem oranı makinelerle istenilen düzeye getirilmesi sağlanmıştır. Lamine ahşabın geliştirilmesinde en önemli gelişmeler yüzyılın ilk yarısına rastlar. Özellikle eğrisel yüzeylerin elde edilebilmesi için levha halinde kontrplak üretilmiştir. 1920'li yıllarda birçok tasarımcı ve mimar kontrplak ile ilgili çalışma yapmıştır, ancak Alvar Aalto bu konuda ilk başarılı tasarımcı sayılır. 2. Dünya Savaşı yıllarında Eames'in tasarımlannda görülen önemli gelişmeler yapılmış, kontrplağın yanı sıra sandviç kompozit levhalar da kullanılmış ve malzeme geçerlilik kazanmıştır. Savaştan sonra bu yeni malzeme dar gelirliler için de geniş bir kullanım olanağı bulmuştur. 20. yüzyıl mobilya endüstrisinin temel malzemelerinden a. k. n. i. m. (ahşap kökenli niteliği iyileştirilmiş malzemelerden sandviç ve tutkallı kompozit ahşap levhalar katmanlama sistemi ile üretilir. Lif levha, yonga levha ve talaş levhalar ise ahşap parçacıklarının basınç altında bir araya getirilmesiyle üretilir. Talaş levha ile ilgili ilk gelişmeler 1898'de selüloz liflerinin ayrıştırılması deneyleri ile bulunmuştur. Talaş levhalar, yaygın olarak çekmece altlarında, dolap sırtlarında kullanılır. Yonga levha ile ilgili çalışmalar 1930'lu yıllara rastlar. Kuru ahşap parçacıklarının sentetik reçine ile basınç altında levha haline getirilmesi ile üretilen yonga levhalar, mobilya sanayinin en yaygın kullandığı malzemedir. Boyutsal stabilitesi, ucuz oluşu, düzgün yüzeyli oluşu, seri üretime uygunluğu gibi sebeplerle, masif ahşap karşısında üstünlük gösterir. Lif levhalar ise 1960'lı yıllarda Amerika'da geliştirilmiştir. MDF, lif levhaların en sık kullanılan çeşididir ve ahşap liflerinin mum ve reçine ile birleştirilmesiyle oluşturulur. Lif levhaların, masif ahşapla karşılaştırıldığında malzeme kaybı verilmeksizin kullanılabilmesi, düzgün yüzeyi, makine ile kolay işlenebilmesi ve yüzeyinin değişik malzemelerle bitirilebilmesi, seri üretime uygunluğu gibi üstünlükler gösterir. Polimer kökenli malzemelerin mobilyada kullanımı strüktür, bitiş malzemesi, yapıştırıcı, döşeme, kalafatlama, aksesuar gibi değişik amaçlarla sıkça kullanılır. Polimer malzemelerin yaygın kullanımı CTP sandalyelerin üretiminde kullanılır. CTP, cam liflerinin plastik reçine ile karıştırılması ile üretilir. 1948'de Eames kardeşlerin ürettiği 'DAX ChaiP' olarak bilinen sandalye bu malzemenin tanıtılması açısından önemlidir. Üretim teknolojileri, Thonet'in 1800'lü yıllardan itibaren geliştirdiği tekniklerle ivme kazanarak devam etmiştir. Günümüzde fabrikasyon üretimde, çok fonksiyonlu makinalarla, malzeme kaybı verilmeksizin, az insan gücü ile yüksek verimli üretim yapılmaktadır. Mobilya ile ilgili daha sonraki çalışmalarda değişik mobilya malzemelerinin birlikte kullanım olanakları, detay problemleri; sosyolojik, kültürel özelliklerin mobilya stilleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi önerilir. XI