Mimari tasarım sürecinde yapı bilgi modelleme tabanlı risk yönetimi

Yapı üretim sürecinin ilk aşaması olan mimari tasarım evresi, kendi bünyesinde barındırdığı riskler ile hem devamı olan diğer yapı üretim basamaklarına ait süreçleri, hem de kendi sürekliliğini olumsuz etkileyebilmektedir. Söz konusu risklerin gerçekleşmemesi veya gerçekleşme ihtimalinin en aza düşürülmesi için denetim ve kontrol sistemleri gerekmektedir. Geçmişten günümüze kullanılmakta olan geleneksel tasarım ve projelendirme süreçleri, hem yapı üretimi konusunda hem de yapım projelerinde risk yönetimi konusunda yetersiz kalmaktadır. Bilgi tabanlı projelendirme altyapısı olarak tanımlanabilen ve risk yönetiminde kullanılmak için oldukça uygun olan BIM yani Yapı Bilgi Modelleme platformu, mimari proje üretim sürecinde sağladığı pek çok avantajla git gide yaygınlaşmakta olan teknolojik bir yeniliktir. Diğer bir taraftan da; insan işi olan mimarlık, tasarlama ve tasarımı üretme etkinliği; zihin, hayal gücü ve deneyim gibi pek çok beşeri özellik gerektirmektedir. Endüstri 4.0 ile hayatımızın her alanına dahil olan akıllı teknolojik altyapılarla, mimarlık mesleğinin de vazgeçilmez bir parçası halini alan yazılımlar, bir bakıma bu insani yetenekleri üstlenmekte ve tasarımların kendi çizdiği sınırlar içerisinde yapılmasına sebep olmaktadır. Bu bağlamda, yapı üretim aşamalarının ilk basamağı olan mimari tasarım evresi ile sınırlandırılmış olan bu araştırma; BIM kullanımının bu aşamada risk yönetimi üzerine sağladığı avantajlar ve yarattığı zorlukları araştırırken, bu yeniliğin tasarım standardizasyonu adı verilebilecek başka bir risk başlığı yaratıp yaratmadığını da sorgulamıştır. Araştırma sürecinde; yürütülen literatür taramasında içerik analizi yöntemi kullanılmış ve BIM uygulamalarının mimari tasarım sürecindeki risk yönetimine sağladığı avantaj ve yarattığı zorluklar farklı kaynaklar üzerinden irdelenmiştir. Literatür araştırması sonuçları doğrultusunda gerçekleştirilen çoklu vaka analizi aşamasında, temelde avantajlar ve zorluklar olmak üzere iki ana başlığa ayrılan analiz verilerine göre oluşturulan sorularla BIM kullanan iki mimari tasarım firması ile görüşülmüştür. Elde edilen sonuçlar kendi içlerinde çapraz durum karşılaştırması yöntemi ile grafiksel olarak ortaya konmuştur. Aynı zamanda görüşme yapılan kişilerle gerçekleştirilen tartışmalar üzerinden BIM'in bir tasarım standardizasyonu yaratıp yaratmadığı sorgulanmıştır. Yapılan vaka analizi sonuçlarına göre BIM'in sağladığı en önemli avantajlardan olduğu düşünülen disiplinler arası eş zamanlı çalışabilme yeteneği firmalar tarafından kullanılamamaktadır. Görüşülen firmalar tarafından belirtilen en büyük avantaj BIM'in sadece zaman, maliyet ve üretim fazlalıklarının önüne geçebilme yeteneği göz önüne alındığında bile yeşil bir uygulama olmasıdır. BIM uygulamalarının yarattığı en büyük zorluk ise, görüşülen firmalara göre 'human testing system' olarak adlandırılan faktördür ki; bu da çalışmanın yan araştırması olan insana dair üretme etkinliklerinin makineleşmesi konusunun altyapısını oluşturmuştur. Bu çalışma, BIM tabanlı risk yönetim sistemlerinin kullanıldığı mimari tasarım süreçlerindeki avantaj ve zorlukları bütüncül bir yaklaşımla değerlendirerek, ilgili süreçlerin daha verimli olarak yürütülmesine katkı sağlamayı amaçlar.