1950 - 1970'lerde İstanbul'da konut mimarisi: Bağdat Caddesi örneği

Bu çalışmada, İstanbul'un yoğun konut yerleşimlerinden, Anadolu yakasında yer alan Bağdat Caddesi ve paralelindeki sokaklarda 1950- 1970 tarihleri arasında gelişmiş olan konut gruplarını incelemek ve değerlendirmek hedeflenmiştir. Bu konut gruplarının sahip oldukları özellikleri edinene kadar bölgede yaşanan tarihsel süreçler, İstanbul'un geçirdiği kentleşme hareketleri, Boğaziçi Köprüsü'nün yapılması, imar kanunu değişiklikleri ile şekillenen bölgede incelenen yıllarda üretilmiş konutların bugün ortadan kalktığının gözlenmesi de böyle bir çalışma yapmada yönlendirici olmuştur. Seçilen bölge İstanbul'un, özellikle Kadıköy'ün, önemli akslarından birisi olan Bağdat Caddesi ve paralelindeki sokaklardır. Bu bölge iki önemli fiziksel sınırla sınırlanmıştır: birincisi doğal bir sınır olan Marmara Denizi kıyıları, ikincisi yapay bir sınır olan trenyolu. Araştırma üç ana bölümden oluşmaktadır; Mimarlık ürününün, aslında hiçbir dönemde, içinde üretildiği ortamın koşullarından bağımsız düşünülmesi doğru değildir. Birinci bölümde, bu düşünceyle yola çıkılmıştır. Çalışma konusunu belirleyen zaman diliminin (1950-1970), kendinden önceki ve sonraki dönemlerden bağımsız düşünülemeyeceğinden ve mimarlık ürününün içinde bulunduğu toplumun sosyo-ekonomik ve kültürel değişimleriyle etkileşim halinde olduğundan hareketle genel bir dünya ve Türk mimarlık ortamı görüntüsü çizilmeye çalışılmıştır. Özellikle 1950- 1960 yılları arasında bölgede yapılmış olan yazlık, villa tipi konutların üretiminde yönlenilmiş olan modernizm, Türkiye tarihi açısından da önemli bir rol oynadığı düşüncesiyle özellikle ele alınmıştır. Bu anlatımlar mümkün olduğu kadar eş zamanlı ve örtüşük yapılmaya çalışılmış, bununla genel bir dünya ve Türk mimarlık ortamı görüntüsünün çizilmesi amaçlanmıştır. İstanbul'un, Türkiye içindeki özel yerinden hareketle, ikinci bölümde İstanbul'un geçirdiği kentsel değişimler ve göç ilişkileri ele alınmıştır. Bu kentsel değişimler çerçevesinde Kadıköy'ün ve Bağdat Caddesi'nin durumu incelenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla, o dönemin imar müdürünün 1955 yılında yazdığı geleceğin İstanbul hedefini anlatan makaleden göndermeler yapılarak hedeflenenle ulaşılan arasındaki paralellikler incelenmeye çalışılmıştır. Diğer bölümlerde yapılan değerlendirmeler, yapılan eş zamanlı anlatımların ve verilmeye çalışılan İstanbul ve Türkiye perspektiflerindeki ana hedef, Bağdat Caddesi'ni ve çevresindeki konutların karakterini oluşturan arka planı saptamaktır. Dördüncü bölümde Bağdat Caddesi'nin geçirdiği süreçler, konut değişimleri, konutların ve bölgenin sahip olduğuna inanılan karakteristikleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu amaçla, Kadıköy Belediyesi arşivinden, ulaşılabilen mimarların kişisel arşivlerinden elde edilen projeler, çizimler ve fotoğraflar ile her türlü bilgi bir düzen içerisinde katologlanmış ve ekte sunulmuştur. Siyasette yaşanan ve yeni kentsel politikalara sahip değişimler, Türk Mimarlığı'nın aldığı yeni verilerle değişen mimarlık eğilimleri, değişen ekonomik yaklaşımlar, değişen kullanıcı profilleri, bölümlerin içinde ayrı ayrı değerlendirilmeye çalışılırken kimi zaman açık bir şekilde bu konulara değinilmiş, kimi zamansa diğer faktörlerden çıkarımlarla indirekt bir anlatımla bu değişimler ve etkileri belirtilmeye çalışılmıştır. Bu sebeple, metinlerin tamamı bir bütünlük, eşzamanlılık ve etkileşim içinde değerlendirilmeye çalışılmıştır.