Modern dünyada sosyal tedirginliklerin metropol mekanına etkileri

Değişim olgusunun, sürekliliği ve büyük etkileriyle, toplumlar, milletler veya devletlerin inanışlarının, düşünce sistemlerinin ve kültürlerinin sürekli devinimini beraberinde getirdiği ortadadır. Böylesi devinimlerin en büyük etkilerinden biri de, başta kentsel yerleşimler olmak üzere, içinde yaşanılan fiziksel çevreleri şekillendirip, dönüştürüyor olmalarıdır. Ancak tersten bir okumayla, kentlerinde, daha ilk örneklerinden itibaren, kendi fiziksel yapısını da şekillendiren bu sosyal dinamiklerin ana üreticilerinden biri olduğunu söylemek mümkündür. Kırsal alanlardan veya diğer yerleşimlerden çok daha büyük bir yoğunlukta ve yakınlıkta yaşayan kent toplumunun, yarattığı dinamiklerle, sürekli devinimi mümkün kılan başlıca unsurlardan biri olduğu, ortadadır. Bu bağlamda, kent mekanı ile sosyal dinamikler arasında güçlü bir diyalektik olduğundan bahsedebiliriz. Bu diyalektik, değişimi mümkün kılmasının yanı sıra, birey veya toplumların kendilerine özgü kimlikler oluşturma ve kendilerini kesintisiz bir dönüşüm halindeki dünyaya ait hissedebilmeleri noktasında önem kazanmaktadır. Sosyal ve fiziksel dünyası arasında kurulan bu uyumun insanoğlunun varoluşu için ne kadar büyük önem taşıdığı, özellikle de Endüstri Devrimi'ni takip eden yıllarda belirgin bir şekilde ortaya çıkmıştır. Artık toplumun kontrolünden çıkan dinamiklerin, yüzeyde fark edilemeyen, ancak derinlerde tetiklediği karmaşık sosyal birikimlerle hazırlamış olduğu bu tarihsel sıçrama noktasından itibaren modern insan gittikçe artan oranda yabancılaşma fenomenine teslim olmaya başlamıştır. Feodal sistemden kapitalist sisteme geçiş aşamasında yaşanan bu büyük sosyal sarsıntıların, doğan yeni sosyal strüktürler ve toplumsal sınıflaşmaların da etkisiyle ciddi kentsel sonuçlar üretmiş olduğunu biliyoruz. Bu sonuçların en büyüğü de kuşkusuz, modern öncesinin kentlerinin yerini, kendine özgü problemleri ve karmaşalarıyla, yabancılaşmanın doğum yeri olarak kabul edilen büyük metropollerin almış olmasıdır. İlk örneklerinden günümüze kadar, yine sosyal dinamiklerle olan ilişkisi dahilinde büyük bir evrim geçirmiş olan metropollerin, bugün içine girmiş olduğu sosyal atmosfer, birçok araştırmacı tarafından, yabancılaşmanın ve geçiciliğin doğurduğu tedirginlik, korku ve kimliksizlik duygularıyla ilişkilendirilmektedir. İşte bu çalışmanın amacı, sosyal dinamiklerle kent mekanı arasındaki diyalektiği temel alarak, modern metropollerin bugün içinde bulunduğu öne sürülen tedirginlik ve kimliksizlik atmosferinin kent mekanını ne yönde etkilemiş, ve/veya etkilemekte olduğunu incelemek ve aynı zamanda, kurgulanan, veya kendiliğinden oluşan güncel mekansal organizasyonların yine aynı diyalektik çerçevesinde, sosyal atmosfer üzerindeki etkisini anlaşılır hale getirmek olmuştur. Bu amaçlar doğrultusunda, çalışmanın ikinci bölümünde, modern metropolde var olan güncel sosyal atmosferin kökenleri, yabancılaşma kavramının kentsel bağlamda özellikle öne çıktığı düşünülen, mekansal ve sosyal aidiyet problemleri merkez alınarak irdelenmiştir. Bu bağlamda, insan kimliği ile mekan arasındaki varoluşsal bağların önemine değinilmiş ve takibinde, bu bağın modern dönemle beraber sarsılmasının etkileri incelenmiştir. Bu etkilere ek olarak, 'yabancı' kavramının modern metropollerin oluşumuyla beraber kazandığı yeni özellikler vurgulanmış ve bölüm sonunda, tüm bu unsurların bir arada değerlendirilmesi sonucunda, metropollerde sınırların öneminin ve yoğunluğunun arttığı ve metropol yerleşimcilerinin bu sınırlar yoluyla birbirlerinden uzaklaşma tercihini kullandıkları tespit edilmiştir. Üçüncü bölümde, bugünün sosyal tablosu ve metropol mekanının şekillenmesinde önemli rol oynadığı tespit edilen sınır kavramı, geleneksel anlamlan ve özellikleri yanında, modern dönemde edindikleri yeni anlamlar ve üstlendikleri yeni roller göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. Sınırların kazandıkları yeni anlam ve nitelikler sayesinde artan etkilerinin anlaşılmasıyla, dördüncü bölümde güncel örneklerine değinilen metropol içi parçalanmaların ne gibi sosyal sonuçlar doğurabileceği ortaya konumuştur. Takip eden dördüncü bölüm, önceki bölümlerde değinilen noktalar ışığında, güncel metropol mekanlarının derinlemesine bir analizini, kimliksel endişeler ve tedirginliklerle şekillenen mekansal stratejilerin ve toplumsal yönelimlerin örneklerini ve belli başlı metropol örneklerinin incelenmesini içermektedir. Bu çerçevede, sosyal parçalanmalar sonucunda hedef haline gelip hızla özelleşme yoluna sokulan kamusal alanlar ve metropollerdeki tedirginliklerin en çarpıcı örneklerinden olan kontrollü site yerleşimleri mercek altına alınmış, metropol mekanının kesintisiz dönüşümünün varabileceği noktalar ve metropol evriminin olası -sonraki- halkalarını kestirmeye çalışan akademik çalışmalara değinilmiştir. Sonuç bölümünde, çalışma genelinde ortaya çıkan güncel metropol tablosu değerlendirilmiş, hızlı modernleşme ve küreselleşme etkisiyle tedirginleşen ve korku atmosferine yenik düşen metropollerin bugünü ve geleceği yorumlanmaya çalışılmıştır. vı