Konutlarda ısıtma enerjisi korunumu amaçlı mimari tasarıma yön verici ilkelerin ve çözümlerin belirlenmesinde bir yaklaşım araştırması

Enerji kullanımındaki büyük artış, fosil enerji kaynaklarının giderek azalması, enerji tüketimi sonucu çevre kirliliği ve ekolojik dengenin bozulması gibi sorunlar, enerji ekonomisinin önemini ön plana çıkarmıştır. Kullanıcıya iklimsel konforlu bir ortam sağlayabilmek için konutlarda ısıtma enerjisinin, genel enerji tüketiminde en büyük payı alması, enerji korunumu sağlama doğrultusunda enerji bilinçli mimari tasarım konusunu mimarlık gündemine getirmektedir. Bu çalışma, ısıtma enerjisinin korunumunu sağlamak için ısıtma enerjisi gereksiniminin azaltılması ile ısıtma enerjisi kazancının arttırılması doğrultularındaki önlem ve irdelemelerin mimari tasarımla bütünleştirilmesini ve bu doğrultudaki mimari planlama sorunuyla karşılaşan tasarlayıcının uğraşını bilinçli bir sürece dönüştürmeyi amaçlayan bir araştırmadır. Birinci bölümde, problemin belirlenmesi ve problemi ortaya çıkaran etkenlerin incelenmesinde izlenecek yolun tartışması yapılarak, problemin sistemler yaklaşımı bakış açısından irdelenmesi uygun görülmüş, tezin yöntemi belirlenmiştir. İkinci bölümde, konu ile ilgili kavram ilişkileri ele alınarak önce konut ve enerji, daha sonra kullanıcı ve enerji ilişkileri incelenmiştir. Konutlardaki enerji kullanımı ile gün boyu ısıtma enerjisini etkileyen değişimler, solar hareket ve mekan kullanımı yönlerinden ele alınmıştır. Daha sonra kullanıcının iklimsel konfor gereksinmelerinin sağlanmasındaki iklimsel ve kişisel değişkenler irdelenmiştir. Tezin üçüncü bölümünde konut tasarımı ile ısıtma enerjisi korunumu sorunlan ve ilişkileri iki temel doğrultu halinde, ısıtma enerjisi gereksiniminin azaltılması ve ısıtma enerjisi kazancının arttırılması başlıkları adı altında incelenmiştir. Bina programlama sırasında enerji gereksinimin azaltılması doğrultusundaki önlemler; bina kortseptine yönelik kararlar, kullanıcı davranışlarının değerlendirilmesi ve iklimle dengeli bina tasarımı konularında ağırlık kazanmaktadır. Mimari tasarlama yoluyla ısıtma enerjisi kazancının arttırılması doğrultusundaki önlemler içinde büyük etkisi gözlemlenen güneş enerjisinden edilgen önlemlerle yararlanma konusu bina tasarım ölçeği, mekan tasarımı, bina / çevre tasarımı, yapı bileşeni tasarımı ölçeklerinde ele alınmış ayrıca edilgen güneş enerjisi kullanımına ekosistemler incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise, enerji korunumu doğrultusunda mimari tasarıma yön verici ilkelerin ve çözümlerin belirlenmesi amacıyla, enerji tüketimini etkileyen tasarım belirleyicileri ve enerji korunumunun belirlenmesinde etken karar alanları ile öngörülen önlem ve çözümlerin mimari tasarlama sürecine yansıtılması ve farklı karar vericilerin enerji korunumlu tasarım sürecindeki rollerini belirleyen bir yaklaşım modeli oluşturulmuştur. Sonuç olarak, mimari planlama yoluyla konutlarda ısı korunumunu sağlayacak ilke ve çözümler ile tasarlayıcının mimari tasarlama sürecinin çeşitli aşamalarında vereceği kararlan, mimari tasarım açısından önem derecelerine ve önceliklerine göre sıralayarak tasarlayıcıya bu aşamalarda 'karar verme' ve 'birlikte çalışma' konusunda yardımcı olacak bir yöntem geliştirmesine çalışılmıştır.