Circle in architecture

Modern dönem mimarlığının güç sembolleri nelerdir? Fushun'daki Ring of Life, Londra'daki 30 St Mary Axe, Hiroşima'daki Genbaku Domu, Stockholm Halk Kütüphanesi, Paris'teki Rotunda de la Villette, Dhaka' daki Parlamento binası... Bu yapıları güçlü ve ikonik kılan nedir? Bu binalar erken dönem yapıları ile karşılaştırıldıklarında örnek vermek gerekirse Magelang'daki Borobudur Tapınağı, Roma'daki Pantheon, Wiltshire'daki Stonehenge, İstanbul'un Aya Sofya'sı, Kızılderili çadırı veya Kamerun'da bulunan Matakam evleri gibi ilkel yapılar anlamlı bir bağlantı görürüz. Yapıların bulunduğu yerler kasten belirterek, bu yapıların farklı coğrafyalarda bulunan farklı kültürlere ait oldukları gerçeği vurgulanmak istenmiştir. Farklılıklara rağmen, tüm yapıların çarpıcı bir ortak noktası vardır, bu da sahip oldukları biçimdir. Yukarıda bahsedilen örneklerin tamamı, fiziksel olarak yükselmek fikrine sahip olma, merkeziyet oluşturma, şehir peyzajında güçlü bir görünüşe sahip olma neredeyse tüm örnekler birer kent simgesidir insanları toplama ve birleştirme gibi benzer mimari özelliklere sahiplerdir. Sıralanan bu özellikler basit bir şekil olan dairenin sonucudur. Mimari organizasyon bağlamında geometrik olarak, bu güçlü ve ikonik yapıların ortak özellikleri çok olmasına rağmen dairesel biçimlenme ve merkezi karakter gösterme önemli bir noktada ayrışırlar, bu nokta onların dışa vurdukları anlamdır. Benzer dairesel morfolojiye sahip olan günümüz yapılarının, tarihi olanlarla aynı dünya görüşünü ortaya koymadıkları açıktır. Dairesel yapılarla verilen mesaj kutsaldan, kutsal olmayana dönüşmüştür. Bu önemli noktada şu sorulmalıdır: anlamdaki bu farklılığa yol açan güç veya niyet neydi. Bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde insanların geçmişşten bugüne kadar anlamı koruyarak ve/veya anlamını değiştirerek kullandıkları daire sembolünü bu kadar güçlü ve çekici kılan nedir? Bu soruların cevabı Nietzsche'nin 'güç istenci' teorisine dayandırılır. Daha önceden altı çizildiği üzere, verilen örneklerde en çok dikkati çeken, gücün daire ile dışavurumudur. Tarihsel süreç içerisinde dairenin ilettiği güç fikri hiç değişmez, değişen; gücün niteliğidir yani kutsal veya dünyevi oluşudur. Bu tezde dairenin değişen ve sürekli kalan anlamları mimarlık tarihi içerisinde incelenir. Dairenin kutsaldan dünyeviye kayan anlam değişimini açıklayabilmek için öncelikle dairenin kutsallığı kanıtlanmalıdır. Daire dini monizm ve yaradılış mitleriyle ilişkili bir biçimde tartışılarak kutsal yönü ortaya konulur. Buna ek olarak daire, felsefi monizm çerçevesinden incelenir ve insanların yönelimleri sonucu dairenin anlamındaki değişim burada Nietzsche'nin 'güç istenci' kavramına dayandırılıp açıklanır. Bu bölüm daire ile güç arasındaki ilişkiyi vurgular. Daire ile güç ilişkisi ortaya konduktan sonra, dairenin değişen anlamı kutsaldan kutsal olmayana kayış ve ebedi kalan anlamı güç bir arada tarihsel süreç içerisindeki önemli olaylara değinilerek mimari örnekler üzerinden incelenir. Bu tezin amacı, her dönemde dünya görüşünü yansıtan dairenin mimarlık tarihindeki arketipik anlamı ve önemi üzerinde durmak, ilaveten dairenin değişen sembolik anlamını Nietzsche'nin anahtar kavramı 'güç istenci'ne dayandırmak ve açıklamak.