Yüklenici firmalar için sürdürülebilir yapım kılavuzu oluşturulması ve leed uygulamalarında karşılaşılan zorlukların incelenmesi

Küresel ısınma tehtidi ve doğal kaynaklarımızın aslında sınırsız olmadığı bilincinin yaygınlaşmasıyla birlikte sürdürülebilirlik kavramı ortaya çıkmış ve pek çok farklı disiplinde son yarım yüzyıldır akademik çalışmaların önemli odaklarından biri haline gelmiştir. Sürdürülebilirlik gelişmiş ve gelişmekte olan tüm toplumları etkilediğinden pek çok ülke bu konu ile yakından ilgilenmekte ve sürdürülebilirliği konu alan bilimsel çalışmalara destek olmaktadır. Ülkemizde de pek çok disiplinde ve disiplinler arası konularda sürdürülebilir çözümleri hedef alan çalışmalar desteklenmekte ve özendirilmektedir. Öte yandan sürdürülebilirlik konusuna hassasiyetin artması neredeyse tüm sektörleri etkilemiştir. Bu etkileşimler sektörden sektöre farklılıklar göstermekle beraber, gelişim odaklı ve uygulama alanı en yaygın sektörlerden biri olan inşaat sektörü de sürdürülebilirlik olgusundan büyük ölçüde etkilenmiştir. İnşaat sektöründe sürdürülebilir yapım yaklaşımı yeşil bina kavramını doğurmuş, bu kavram tüm dünyaya kısa sürede yayılmış ve uygulama alanı bulmuştur. Yeşil binalar, çevreye duyarlılığı yüksek ve doğaya saygılı yapılar olarak tanımlanmaktadır ve günümüzde başta Birleşik Devletlerdeki USGBC'nin LEED sertifikası olmak üzere pek çok yeşil bina sertifikasyon sistemiyle belgelenmekte böylece yapının sürdürülebilirliğe katkısı derecelendirilmektedir. Yeşil bina sertifika sistemleri, yapıyı tüm yaşam döngüsü üzerinden değerlendirmektedir. Tasarım, yapım, kullanım ve yıkım aşamaları dahil olmak üzere bir yapı yaşam döngüsünün tüm aşamalarında doğayla ve insanlarla doğrudan etkileşim halinde bulunmaktadır. Sürdürülebilir mimarlık ve mühendislik prensipleri ile tasarımın yanı sıra yapının yaşam döngüsündeki tüm aşamalarını etkileyen yapım sürecini sahasında yani, şantiyesinde yöneten ise ana yükleniciden başkası değildir. Bu bağlamda sürdürülebilir yapım konusunda yüklenicilerin son derece önemli görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Ancak yapılan çalışmalar, yüklenici firmalarda bu konudaki bilinç seviyesinin olması gerekenden oldukça düşük bir seviyede olduğunu göstermektedir. Bu çalışma kapsamında inşaat sektörünün başlıca aktörlerinden olan yüklenici firmaların sürdürülebilir yapım ve yeşil bina projelerindeki rolü, görevleri, sorumlulukları, karşılaştıkları zorluklar ve zorlukları aşma stratejileri incelenmiştir. Çalışmada öncelikle sürdürülebilir yapımda yüklenicilerin rolü üzerine detaylı bir literatür çalışması yapılmış ve dünyada en çok kullanılan yeşil bina sertifikasyon sistemi olan LEED sertifikası esas alınarak yeşil bina projeleri kapsamında yüklenicilerin görevleri detaylı olarak belirlenmiştir. Yüklenicilerin belirlenen görev ve sorumlulukları inşaat projelerinin evreleri ile eşleştirilerek süreç bazlı modellenmiş ve böylece yüklenicilere yönelik bir sürdürülebilir yapım kılavuzu oluşturulmuştur. Bu görevlerin Türk inşaat sektörü bağlamında uygulanmasının ne derece zor olabileceğinin belirlenmesi, mevcut projelerde karşılaşılan zorlukların anlaşılması ve bu zorlukların aşılmasında öneriler geliştirilebilmesi için tez çalışması kapsamında geniş çaplı bir alan çalışması yapılmıştır. Alan çalışmasında Türkiye'de 2014 Ocak itibariyle LEED sertifikası almış olan tüm projelerin ana yüklenici firmaları tespit edilmiş ve bu yüklenicilerin LEED sertifikası alan projelerinin yöneticileri ile yüz yüze anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Literatür analizi sonucunda belirlenen yüklenici odaklı LEED kredileri ve yüklenici görevlerinin Türk inşaat sektöründe uygulanabilirliği firmalar tarafından puanlandırılmış, bu puanlar projelerin gerçekleşen başarı durumlarını gösteren puan kartlarındaki verilerle de karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Yapılan analizlerde firma özellikleri ve firmalarda bulunan çeşitli sürdürülebilir yapım uygulamaları ile ilgili de bilgi toplanmış ve bunların firmaların LEED uygulama kapasitesi ile etkileşimi, LEED sürecinin firmanın iş yapma şekline etkileri ve firmaların LEED kredileri ile ilgili algısı ile gerçekten alınabilen puanların ilişkisi gibi konularda önemli bulgular elde edilmiştir. Öte yandan, ülkemizde çok yeni olan bu sertifika sisteminin, dünyadaki yüklenici firmaları nerede ve ne ölçüde zorladığını araştırmış olan yabancı akademik çalışmalardan faydalanarak, yüklenici firmaların karşılaştıkları zorluklar belirlenmiş ve bu zorlukların Türk inşaat sektörü bağlamındaki önem dereceleri ve bu zorlukları aşmada kullandıkları stratejiler yine anket kapsamında ana yüklenicilerden elde edilmiştir. Sonuçta, ülkemizdeki ana yüklenici firmaları gerçekleştirecekleri başta LEED olmak üzere yeşil bina projelerinde üstlenecekleri görevler, süreç temelli sorumluluklar, karşılaşabilecekleri zorluklar ve bu zorlukları aşmada kullanabilecekleri stratejiler konularında bilgilendirecek olan bu çalışma bir bilgi kılavuzu olması amacıyla hazırlanmıştır.