Türk inşaat firmalarında ISO 9000 sertifikasından beklentiler ve memnuniyet 'sertifikalı inşaat firmalarında alan araştırması'

Günümüzde rekabetçi piyasalar müşteri isteklerinin karşılanmasında verimliliğin ve kalitenin artırılmasını gerektirmektedir. Bu sebeple inşaat firmaları kalite yönetimine yönelmektedir. ISO 9000 imalat sektörüne yönelik hazırlanmasına rağmen zamanla tüm sektörlere yayılmış bir kalite yönetim aracıdır. Firmaların kendi kalite sistemlerini kurmalarını ve sonrasında da bunu değerlendirmelerini sağlar. İnşaat sektörünün, bölümlü, çok fazla uzmanlık alanını kapsayan ve belirsizliği fazla olan yapısının standartlara dayanan bir kalite yönetim sistemiyle uyumu süregelen bir tartışma konusudur. Bu bağlamda hazırlanan tez çalışması beş bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümü olan giriş bölümünde, inşaat sektöründe kalite güvencesi ihtiyacı anlatılmakla birlikte ISO 9000 sertifikasyonunun önemi ve sürekli iyileştirme için anahtar unsurlar açıklanmaktadır. Tezin ve tez kapsamındaki alan araştırmasının hazırlanış mantığı, düşünce sistemi ve amaçları bu bölümde ortaya konulmaktadır. İkinci bölüm, daha sonraki bölümlerde sıkça karşılaşılacak olan ve ISO 9000' de yer alan temel kalite kavramlarını, toplam kalite yönetimini ve ISO 9000 standartlar ailesini açıklayarak ilerleyen bölümlerin anlaşılmasını kolaylaştırmayı amaçlamaktadır. Üçüncü bölüm inşaat sektöründe ISO 9000 uygulamalarını anlatmakta ve inşaat sektörüyle ISO 9000 kalite sisteminin uyumunu araştırmayı hedeflemektedir. Bu bölümde inşaat sektörünün diğer sektörlerden farkları, kendine has özellikleri, kalite maliyetleri ve inşaat sektöründe kalite güvencesi ihtiyacı sırasıyla anlatılmaktadır. Daha sonra sertifikasyonun adımları, kalite sisteminin kurulması ve danışmanların rolü, ve sertifikasyona ilişkin problemlerin üstesinden gelmenin yolları almaktadır. Bu bilgiler ışığında da inşaat sektöründe ISO 9000'e dayanan kalite yönetim sistemlerinin sürdürülmesi ve ilgili yaklaşımlar açıklanmaktadır. Dördüncü bölümde ISO 9000 ile ilgili uluslararası alanda yapılan araştırmalar iki boyutta ele alınmaktadır. Öncelikle ISO 9000 üzerine genel ve farklı sektörleri kapsayan araştırmaların amaçları, yöntemleri ve bulguları açıklanmaktadır. Daha sonra ise inşaat sektöründe yapılan araştırmalar benzer şekilde incelenmekte ve açıklanmaktadır. Bu bölümün amacı daha önce yapılmış araştırmaların amaç, yöntem ve bulgularını inceleyerek tez kapsamındaki alan araştırması için besleyici bilgi sağlamaktır. Bununla birlikte Türk inşaat sektöründe ISO 9000 kalite sistemleri ile ilgili çalışmaların diğer sektörlerdeki ve başka ülkelerin inşaat sektörlerindeki çalışmalarla kıyaslanması amaçlanmaktadır. Beşinci bölümde ise yapılan alan araştırması, örneklem yapısı ve süreci, amaç- hipotez ve soruları, elde edilen bulguları ve bu bulguların analizi olmak üzere dört kısımda açıklanmaktadır. Bu bölümün amacı, Türk inşaat sektöründe ISO 9000 XIIIsertifikasyon sürecini, güçlüklerini, maliyetlerini ve sertifikasyonun faydalarını araştırarak ISO 9000 kalite güvence belgesi sahibi Türk İnşaat Firmaları'ndaki durumu ve bu firmaların konuyla ilgili yaklaşımlarını açıklamaktır. Sonuç bölümünde, ISO 9000 kalite sisteminin etkili bir yönetim aracı olduğu açıklanmaktadır. Firmaların sertifika almayı değil sürekli iyileşmeyi hedeflemeleri gerektiği üzerinde durulmaktadır. Türk inşaat sektöründeki konu ile ilgili durumu açıklamak üzere tez kapsamında gerçekleştirilen alan araştırmasından elde edilen çarpıcı bulgulara yer verilmekte ve bu bulguların genel değerlendirmesi yapılmaktadır. Türk Müteahhitler Birliği üyesi ve ISO 9000 kalite sertifikalı 48 inşaat firmasından 20'i alan araştırmasına katılmıştır. Firmalarda anket formları firmaların kaliteden sorumlu yetkilileri tarafından yanıtlanmıştır. Söz konusu firmaların çoğunluğunun 2001 yılında sertifika almış olması Türk inşaat firmaları'nda ISO 9000 sertifikasyonuna olan ilginin katlanarak arttığını göstermesi itibariyle dikkat çekicidir. Sertifikalı Türk inşaat firmalarının faaliyet alanları çok geniş olan büyük firmalar oldukları görülmüştür. Bu firmaların çoğunluğu Ankara merkezlidir. Anket formunu yanıtlayan kaliteden sorumlu yetkililerin çoğunluğunu inşaat mühendisleri oluşturmaktadır. Alan araştırmasına katılan firmaların ortak özelliklerinden biri yurtdışında iş yapmaları ve bu konuya önem vermeleridir. Firmaların ISO 9000 sertifikası veren kayıt kuruluşu seçimlerinde de bu konu ön plana çıkmaktadır. Uluslararası kayıt kuruluşlarından sertifika almayı tercih eden firma sayısının ağırlıkta olduğu görülmektedir. ISO 9000 kalite sertifikası sahibi Türk inşaat firmalarının sertifika almalarının temel nedenleri sırasıyla, yönetimin isteği, yönetim sistemlerini geliştirmek ve müşteri talebidir. Bu firmaların çoğunluğu sertifika alma çalışmalarını firma geneli bir çaba olarak tanımlamaktadır. Firmaların genelinin bir yıl içinde sertifika almayı başarmış olduğu görülmüştür. Firmalarda sertifika alınmasıyla birlikte karşılaşılan maliyetlerden en dikkat çekici olanı, çalışanların harcadığı ek zamanın maliyeti olarak ortaya çıkmıştır. Sertifikalı olmanın hem kamu hem de özel sektörden iş kazanmak için olumlu bir etken olduğu görüşü hakimdir. Alan araştırmasına katılan firmaların çoğunluğu, sertifikasyonun maliyet-fayda oranını değerlendirmek için henüz erken olduğu fikrindedir. Buna rağmen ISO 9000 sertifikasyonundan beklentilerine ulaştıkları ve de sertifıkasyondan memnun oldukları ortaya çıkmıştır. XIV