İstanbul Süleymaniye kentsel sit alanı 376 numaralı yapı adasının, Mimar Sinan'ın vakfiyesi bağlamında korunması ve değerlendirilmesi

Süleymaniye, kentsel sit alanı 376 numaralı yapı adasında bulunan geleneksel yapıları konu alan bu çalışmanın amacı; bozulmuş ya da değerini koruyan geleneksel yapıların tespit edilerek, bozulma durumlarınının seviyesine göre koruma öncelikli yapıların saptanması ve Mimar Sinan'ın evi ve türbesi bağlamında korunması ve değerlendirilmesidir. Tezin izlediği yol; geleneksel yapıların mimarisini oluşturan sosyal, tarihi ve fiziksel çevrenin incelenmesi, bu yapılara uygulanan koruma yaklaşımındaki eksiklikler ve sorunlarla birlikte bozulma durumlarının irdelenmesi ve koruma yaklaşımının ne şekilde olması gerektiğinin belirlenmesi şeklindedir. Tez 6 bölümden oluşmaktadır: 1. Bölüm giriş kısmı oluşturmaktadır. Bu bölümde çalışmanın amacından, kapsamından ve hangi yöntemlerle oluşturulduğundan bahsedilmektedir. 2. Bölümde, çalışmanın yapıldığı Süleymaniye Bölgesi'nin fiziksel ve tarihsel gelişimi konu alınmıştır. Bölgenin coğrafi konumundan bahsedilmiş, konumu ve sınırları belirtilmiş, topografik ve iklimsel özelliklerine de değinilmiştir. Tarihsel gelişimi ve sosyoekonomik yapısı başlığı altında, semtin oluşumunda etken olan sırasıyla Roma, Bizans ve Osmanlı dönemindeki imar faaliyetleri ele alınmış, geçmişş dönemdeki gravür, fotoğraf ve haritalarla desteklenmiş, daha sonra tarihsel süreç içerisindeki sosyoekonomik gelişmeler değerlendirilmiştir. Süleymaniye Bölgesi'nin kentsel sit alanı olmasındaki süreçleri ve diğer koruma çalışmaları açıklanmıştır. Çalışmanın yapıldığı 376 numaralı yapı adasında da bir bölümü bulunan zamanın ve günümüzün en önemli yapı komplekslerinden biri olan Süleymaniye Külliyesi araştırılmış, külliyeyi oluşturan cami, türbeler, darülhadis, medreseler hakkında bilgiler verilmiştir. 3. Bölümde, çalışmanın ana konusu olan 376 numaralı yapı adasının fiziksel ve tarihsel gelişim süreçlerine geçilmiş, adanın geçmişş dönemlerdeki yapısına ilişkin bilgiler ve belgeler sunulmuştur. Adanın yarısından çoğunun mülkiyetini elinde bulundurmuş olan Mimar Sinan'ın vakfiyesi incelenmiş ve adayı konu alan kısımlarından alıntılar yapılmış, Mimar Sinan'ın evi, türbesi, sebili, sıbyan mektebi, dükkanları hakkında bilgiler toplanmıştır. Farklı dönemlerde ne durumda olduğunu gösterir gravürlere, fotoğraflara ve restitüsyon çizimlerine yer verilerek o dönemin somut hali hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. 376 numaralı yapı adasının tarihsel süreci ele alınmış, adanın yasal durumu ve gelişimi başlığı altında adayı oluşturan parseller hakkında genel açıklamalarda bulunulmuş, kamulaştırma çalışmaları hakkında bilgiler ve belgeler sunulmuştur. Daha sonra adanın fiziksel özellikleri konu alınmış, 376 numaralı yapı adasının konum sınırları belirtilmiş, ulaşımı incelenmiş, konum planı, plan ve cephe özellikleri konularında değerlendirmelerde bulunulmuştur. 3. Bölümün 4. Kısmını yapı adasının analizleri oluşturur. Bu analizler sırasıyla; ada-parsel analizi yol analizi, işlev analizi, kat analizi, tescil durumu analizi, yapım sistemi analizi, özgünlük analizi ve bozulma durumu analizidir. Yapılan analizlerin akabinde 376 numaralı yapı adasının tescilli yapılarına ilişkin envanter çalışmaları yapılmış ve kroki olarak çizimlerine yer verilmiştir. 4. Bölümde yapı adasında yapılan çalışmalar ile koruma sorunları ele alınmış; bozulma nedenleri fiziksel ve sosyal nedenler, bozulma şekilleri ise biçimsel ve yapısall bozulmalar başlıkları altında incelenmiştir. Akabinde tüm parsellerin ayrıntılı şekilde bozulma durumları incelenmiş, genel bir değerlendirmede bulunulmuştur.5. Bölümde toplanan tüm bu veriler ışığında 376 numaralı yapı adası için koruma yaklaşımı ile ilgili çözümler, alan ölçeğinde ve yapı ölçeğinde olmak üzere iki grupta irdelenmiştir. Bozulma durumu çözümleme çalışmaları yapılarak koruma öncelikli yapılar saptanmış, geleneksel dokuyu korumaya yönelik yaklaşımlar için önerilerde bulunulmuştur. Yapı ölçeğindeki koruma yaklaşımları ise plan düzeninde, cephe düzeninde ve yapım sisteminde ele alınmıştır. Daha sonra tüm parsellerin koruma yaklaşımları için değerlendirmelerde bulunulmuştur.