Kuramsal metinler bağlamında mimarlıkta sürekliliğe bakış: Vitruvius, Alberti ve Le Corbusier

Fizyolojik ihtiyaçlara bağımlı olarak şekillenen ve gelişen mimarlığın, bir süre sonra kendini branşlaşmış ve bazı kurallara bağımlı bir uzmanlaşmaya dönüştürmesi, bu konuda da kuramsal çalışmaların yapılmasına yol açmıştır. Denenerek ulaşılan tecrübelerin bu şekilde aktarılması, mimarlığın çok boyutluluğunu meydana çıkartarak gelişimini süratlendirmiştir. Mimari kuramsal metinlerin varlığı sayesinde salt ürünleri karşılaştırarak veya onları analiz ederek ulaşılan sonuçlardan daha da öte mimari ürünü oluşturan düşünce ve zihniyet boyutunu da kavrama şansı elde edilebilir. Mimarlık tarihi boyunca Batı Uygarlığında 20. Yüzyıl'a dek çok fazla kuramsal eserin üretildiğini söylemek zordur. Düşünce ve zihniyetin kendi dönemine ait ürünlerle somutlaştığı ve oluşan etkileşim sayesinde hem fikirsel hem de bilim ve sanat alanındaki üretimin diğer zamanlara oranla daha yoğun olduğu dönemlerde oluşturulmuş mimari kuramsal metinleri bu çalışma kapsamında incelenmeye çalışılmıştır. Bu incelemedeki amaç, mimarlıkta zaman içinde bazı yaklaşımların ortaklığım ve sürekliliğini ortaya çıkartmaktır. Bu şartlarda yapılacak incelemede, Roma Uygarlığı döneminden Vitruvius'un De Architectura, Rönesans'tan Alberti'nin Devre aedificatoria ve Modernizm'den Le Corbusier'nin Vers une Architecture adlı çalışmaları dikkate alınacaktır. Vitruvius'un eseri ilk mimari kuramsal metin olarak kabul edilmektedir. Bundan sonra ilk defa mimarlık düzeyinde kuramsal bir hareketlilik Rönesans döneminde yaşanmıştır. Vitruvius'un eserinden sonra mimarlık alanında yapılmış en kapsamlı ikinci çalışma Alberti'nin eseridir. Rönesans'ı izleyen dönemlerde, düşünsel süreçte yaşanan yoğunlaşma 20. Yüzyıl başından itibaren daha da hızlanarak gelişmiş mimari kuramsal metinlerin sayısında büyük bir artışa yol açmıştır. Bundan dolayı modernizm döneminden incelemek üzere eser seçimi yapmak zordur. Ancak gerek mimarlık tarihi ve eleştirmenleri tarafından verilen önem, gerek hem ürün hem de kuram alanında gösterdiği faaliyetler ve modern mimarlığa kazandırdıkları ile sürekliliğini koruyabilmiş olması açısından Le Corbusier seçilmiştir. Mimarın eserleri içinde daha sonraki yapıtlarına dayanak ve çıkış noktası olarak da kabul edilebilecek çalışması Vers une Architecture, tez kapsamında incelenmek üzere diğer yapıtların araşma alınmıştır. Ancak yine de tezin ilerleyen safhalarında Le Corbusier'nin diğer eserlerinden de alıntılar yapılacaktır. Bu eserler içinde iki aşamalı bir karşılaştırma yapılmıştır: Birinci aşama eser genelinde görülen konuların ortaklığım tespit düzeyinde gerçekleştirilmiştir. Bu Vİİİkonulardan ilki Antik Yunan Tutkusu olarak adlandırılabilecek, pek çok kavram ve kural düzeninin, o dönem yapılmış çalışmalara atıfta bulunularak anlatıldığı durumdur. ikinci ortaklık ise Konutun KökenVm. tarif ederek 'yerleşim problemi'ni bütün detayından ayırarak başına dönme ve çözümü bulma kaygısıdır. Düşünce Üretimi ve Gerçekleştirme Arasındaki İlişki olarak adlandırılabilecek üçüncü ortaklık ise her üç eser'de de gözlenebilen mekan kurgusunun İnsan' & ve insan boyutlarına göre şekillendirilmesi, geometriye verilen önem, estetik gibi konulardaki ortaklıklardır. ikinci ve esas aşamada Düşünce Üretimi ve Gerçekleştirme Arasındaki İlişki büyüteç altma alınarak incelenmeye çalışılmıştır. Bu ilişkinin ortaklığı hakkında çeşitli sebepler ve yorumlar olabilir: Bunlardan biri insanların benimsediği ilk örneği hatırlatarak, alışılmış ve yadırgamayı en aza indirici, böylece genel bir kabul görme isteği olabilir. Diğer bir sebep de çıkış noktasındaki ortaklıkların doğal olarak benzer sonuçlar oluşturma ihtimalidir. Bu çalışmada bu ihtimal değerlendirilmektedir. İşte bu konu alanı tez kapsamında analiz edilmeye çalışılacaktır. Bu bağlamda her üç eserde de mekan ve mimarlık üzerine yapılan yorumlar ve açıklamalardan bir dil ortaklığına ulaşabilmek mümkündür. Bundan dolayı önce bahsedilen konular içinde doğrudan telaffuz edilen başlıklar, daha sonra ise verilen örnekler ve atıflarla ima edilenler çıkartılarak, mimarlık hakkında söylenenler birleştirilmeye çalışılmıştır. Böylelikle mimarlık kuramındaki sürekliliklerinin açıklanabileceği düşünülmüştür. Özet olarak üç eserde doğru ve dolaylı olarak geçen kavram ve temalar, açıklanış biçimleri arasındaki ilişki de dikkate alınarak, ortak başlıklar ve bunlara bağlı olarak bazı alt başlıklar içeren bir tablo oluşturulmuştur. Bu kabuller ışığında, daha sonra çalışma kapsamındaki söz konusu üç eserin her birinde bulunan ilkeler bu tabloya işaretlenerek ilkeler arasında çoğunluk sağlayanlar işlenmiş, aralarında var olduğu düşünülen ilişki düzeni açıklanmaya çalışılmıştır. Ulaşılan bu ortak ilkeler mimari ürüne giden süreçte iki ana başlık altmda toplanabilir. Bunlardan ilki Düşünce Araçları olarak adlandırabilen, süreklilikleri içinde toplayabileceğimiz ve bir veri tabanı gibi çalışan gruptur. İkinci grup ise Gerçekleştirme Araçları ismi altmda incelenebilecek süreksiz karakterli ve bir arayüz gibi çalışan gruptur. Veri tabanı ve arayüzü oluşturan alt gurup ve araçlar şöyledir: VERITABANI Kurgulama ve ölçeklendirme Aracı İnsan Temsil Araçları Plan Bakışım, Orantı Derinlik, 3 Boyutluluk: Perspektif Geometri Biçim, Karakter Araçları Form: Kütle ve Yüzey ARAYUZ Gerçekleştirme Araçları Malzeme Teknoloji Standardizasyon Bezeme Adı geçen ilkeler tez kapsamında incelenerek üç eserde de nasıl işlendiği yazarların kendi ifadeleriyle ortaya çıkartılmaya çalışılmış ve ürüne giden süreçte bu araçlar arasında bulunduğu öne sürülen ilişki yukarıda belirtilen listeye dayalı olarak oluşturulan bir modelle gösterilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak, önerilen bu modelin hem seçilen eserlerin ait olduğu dönemlere hem de seçilen eserlerden en sonuncusu ve en yenisi olan modernizm'e ait Le Corbusier'nin Vers une Architecture 'ünden sonraki dönemlere ait mimarlığa uygulanabilirliği post-modernizm ve archigram örnek olarak alınarak test edilmiştir. Yine bu model ile, günümüz mimarlığında yapılan tartışmalar da dikkate alınarak geleceğe yönelik projeksiyonlar yapılmaya çalışılmıştır. Model kullanılarak, bilgisayarların mimarlığa yönelik olarak önce gerçekleştirme aracı olarak arayüz'de ve hemen sonra düşünce aracı olarak veri tabanında kullanım şekillerine göre bir alt model oluşturulmuştur. Bu sayede 'sanal' kavramı açıklanmaya çalışılmış ve bu alt modelden yola çıkılarak modeldeki kavramların nasıl yorumlandığı anlatılmıştır. Geleceğe yönelik mimari anlayışın tez kapsamında incelenen Düşünce Üretimi ve Gerçekleştirme Arasındaki İlişki düzeninin sürekliliğini kırarak yeni bir mimarlık oluşturmak isterken, değiştirmeye çalıştığı sürekliliği başka bir boyutta yeniden başlattığı öne sürülmüştür.