Yapı elemanlarında hava ile yayılan sesin EN ve ISO standartlarına göre değerlendirilmesi

Bu çalışmada, seçilen yerleşim bölgelerinde daha önceden yapılmış iç ve dış gürültü ölçümleri kullanılarak dış cephe yapı elemanlarının ses yalıtım değerlerinin Avrupa Birliği standartları olan EN 123 54 -3'e göre hesaplamak, buradan elde edilen sonuçları da uluslararası standart olan ISO 717- 1 'de anlatılan yöntem ile tek sayılı büyüklük olarak ifade edip değerlendirmesi yapılmıştır. Daha sonra, odalar arasındaki ayırıcı elemanların ses azaltım seviyesinin teorik olarak hesaplanması, bu elde edilen sonuçların ISO 7 17-1 'de anlatılan yöntem ile tek sayılı büyüklük olarak ifade edip, Avrupa Birliği Ülkeleri'nin kriterleri ile değerlendirmesi yapılmıştır. Hava doğuşumlu sesin yalıtımını incelerken yalıtımı etkileyecek, kütle, yapının kalitesi, ek katmanlar arasındaki havanın etkisi, çapraz geçişin kontrolü ve emilim değerleri gibi faktörler de incelenmiştir. Avrupa Birliği Ülkeleri'nde ve Türkiye'de ses yalıtımı yönetmeliklerinde belirlenen değerlere göre denetlenmektedir. Ses yalıtımı, iç bölücü elemanları ve dış yapı kabuğunu içerir, bu değerler tek sayılı büyüklükler olarak Rw, Dn, w ve D't, w sembolleri ile ifade edilmiştir. Bu belirtilen tek sayılı büyüklükler için ülkeler bazen standart bir değer koymuş veya bazen de iç konfor koşullanın sağlayacak şekilde yapı tipine bağlı olarak hesaplanmasını istemiştir, bu çalışmada hesaplamanın değerlendirilmesi anlatılmıştır. Avrupa Birliği Ülkeleri ve Türkiye, çevre koşullarının sağlıklı yaşanabilir halde tutulması ve iç mekanda da bu konforun devam ettirilmesi için gerekli olan gürültü göstergelerini, standartlar ile belirlemiştir. Dış cephe ses yalıtım değeri ve binalar arası ses yalıtım değerleri için Görünen Ses Azalma İndeksi, Standartlaştırılmış Ses Azalma İndeksi, Normalleştirilmiş Ses Azalma İndeksi incelenmiştir. Avrupa Birliği standardı olan EN12354'e göre, ses yalıtımı dört bölümde incelenmektedir. Bunlar; yapı içindeki ayırıcı elemanların ses yalıtımı, darbe sesinin yalıtımı, cephedeki dış gürültünün yalıtımı ve içeriden dışarıya ses yalıtımıdır. Burada ilk olarak EN12354-1'e göre yapı elemanının ses yalıtımı incelenmiştir. Yapı elemanını değerlendirmekte kullanılan değerler olan Görünen Ses Azatlım İndeksi R', Standartlaştırılmş Ses Azalma İndeksi D't, Normalleştirilmiş Ses Azaltım İndeksi D' için hesaplama modelleri incelenmiş ve bu değerler arasındaki bağlantı ifade edilmiştir. Bir ayırıcı elemanın ses yalıtımında, üzerindeki küçük elemanların ses yalıtımına etkisi inceleneceği zaman kullanılacak yöntemler de EN standartlarında belirtilmiştir. Küçük elemanlar için kullanılacak değerler; Ses Azalma İndeksi R, Elemanın Normalleştirilmiş Ses Azalma İndeksi Dne olarak verilmiş ve hesaplama modelleri anlatılmıştır. Hesaplama modeline, iki oda arasında ses geçişinin olması beklenen muhtemel yollar tariflenmiş ve genel bir hesaplama için nasıl bir yöntem uygulanması gerektiği anlatılmıştır. İkinci olarak EN12354-3'e göre dış yapı kabuğunun ses yalıtımı incelenmiştir. Yapı elemanını değerlendirmekte kullanılan değerler gürültü kaynağına bağlı olarak; hoparlör gürültüsü için Görünen Ses Azatlım İndeksi R'45, trafik gürültüsü için Görünen Ses Azatlım İndeksi RV, Standartlaştırılmş Ses Azalma İndeksi DmyıT, Normalleştirilmiş Seviye Farkı D2m, n için hesaplama modelleri burada incelenmiş ve bu değerler arasındaki bağlantı ifade edilmiştir. Dış cephenin Ses Azaltımının hesaplanmasında ölçülen bir değer mevcut değil ise veya henüz bir yapı inşa edilmemiş ise, hesaplama metodu tercih edilmelidir. Bu hem daha sonra çıkabilecek ek maliyetleri de en aza indirmeye sağlıyacaktır. Bunun için kullanılacak yöntem, bütün dolaylı ve direk geçişlerin anlatılan yöntemlere göre hesaplanıp toplanmasıdır. EN tandartlarına göre frekans bantlarında elde edilen Görünen Ses Azalma İndeksi, Standartlaştırılmış Ses Azalma İndeksi ve Normalleştirilmiş Ses Azalma İndeksi, ISO 717 Standardı'na göre ağırlıklı tek sayılı büyüklük haline getirilmektedir. Bu standartlar ile tariflenen yöntemlere göre Taksim, Beşiktaş, İçerenköy ve Ümraniye semtlerinin muhtelif yerlerinde seçilen binaların, ölçülmüş dış ve iç gürültü seviyelerine bağlı olarak Görünen Ses Azalma İndeksi R/r, s, Standartlaştırılmış Ses Seviye Farkı Z>2m, n, T, Normalleştirilmiş Seviye Farkı Z>2m, n değerleri hesaplanmış ve ağırlıklı hale getirilmiştir. Ayrıca iç gürültü seviyesi için konfor koşullarını sağlayacak kriter değerler kullanılarak cephe kabuğunun sağlaması gereken Standartlaştırılmış Ses Azalma İndeksi ve Normalleştirilmiş Ses Azalma İndeksi hesaplanmış, ağırlıklı hale getirilmiştir. Sonucunda ise yapı kabuğundan istenilen ses azalma indeksleri ile yapı kabuğunun sağladığı ses azalma indeksleri karşılaştırılıp değerlendirilmiştir. İç ayırıcı elemanlarda ise yapılarda sıklıkla kullanılan betonarme perde duvar, tuğla duvar ve gazbeton duvar olmak üzere üç tipik malzeme seçilmiş, bunların ses azalma indeksleri teorik olarak hesaplanmış ve anlatılan yöntemlere göre ağırlıklı hale getirilmiştir. Ağırlıklı hale getirilin değerler, Avrupa Birliği ülkelerinin kabul ettiği kriter değerleri ile karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak bu tezde; seçilmiş ve ölçüm yapılmış binaların dış kabuklarının EN ve ISO Standartlarında anlatılan yöntemler kullanılarak ses yalıtımının ifade edilmiş, bu değerlerin kullanıcı koşulları ne bağlı olarak da değerlendirilmesi yapılmıştır. Bununla birlikte odalar arasındaki ses yalıtımı da EN ve ISO Standartlarında anlatılan yöntemler kullanılarak ifade edilmiştir. XX1U