Ceza evi mimarisi üzerine bir araştırma

Toplum çeşitli sosyal gruplardan oluşmuştur. Devletin görevi, her seviyedeki sosyal gruplara kendi siyasi, sosyal anlayışı ve ekonomik olanakları ölçüsünde hizmet vermek ve bireylerin, dolayısıyla toplumun, yaşam seviyesini yükseltmektir. Suçlular da toplumun bir parçası ve öncelikle 'insan' olarak, suçlarının cezalarını cezaevlerinde hürriyetleri kısıtlanarak, dış ortamla ilişkileri kesilerek, çekerler. Cezaevleri konusu, 1990'lı yıllarda, ülkemiz sosyal gündeminde sürekli denilebilecek şekilde yer almıştır. Firar olayları, açlık grevleri, cezaevi isyanları ve ölüm oruçları bu gündem başlıklarından birkaçıdır. Cezaevinin fiziksel yapısı son derece konforlu olsa bile, hiç kimsenin oraya gönüllü olarak girmek istemeyeceği bir gerçektir. Bülbülün altın kafesi istemeyeceği gibi. Hem istenmeyen, hem de insana yakışan cezaevlerinin nasıl olacağı, ya da olması gerektiği ve bu hürriyeti bağlayıcı mekanlarının nasıl yönetileceği genellikle siyasi erkin politik ve sosyal görüşüne göre değerlendirilmiş ve değişmiştir. Suç sayılan hareketler ve bu suçlara verilecek cezalar yasalarla belirlenmiştir. Yasa koyucu, suçu oluşturan fiili tanımlarken toplumsal görüşte etkili olacaktır. Suçun içeriği ve işleniş biçimini mi; yoksa suçluyu o suça iten sosyal etkenleri mi dikkate alacağı mevcut yasalarda yeterince tanımlanmamıştır. Cezaevlerinin yönetimi, mahkumun ıslahında önemli etkenlerden biridir. Yönetim ıslah için uyguladığı yöntemlerde sorumluluk almak durumundadır ve bu sorumluluk yasalarla cezaevi çalışanlarına da verilmelidir. Cezaevlerinin 'Ben uyguladım oldu' düşüncesi ile yönetilmesi kabul edilemez. Ill Bu çalışmanın birinci bölümünde suç ve ceza kavramı üzerinde durularak, ilk insanoğlundan günümüze suç ve cezanın varlığı gösterilmiş, bu olguların her dönemde varlıklarını sürdürdükleri vurgulanmıştır. İkinci bölümde, cezalandırmanın tarihsel süreç içerisinde eziyet ve ölüm süreçlerini kapsayarak günümüz koşullarına nasıl geldiği anlatılmış, üçüncü bölümde mahkumların cezalarını çektikleri ortamların, cezaevlerinin, yapısall gelişimleri incelenmiştir. Dördüncü bölümde cezaevi tasarımına bir giriş yapılarak cezaevleri bina programı ve cezaevi tasarımının aşamaları anlatıldıktan sonra, fonksiyonel ve mimari programlar üzerinde durulmuştur. Beşinci bölümde, cezaevi kurumları geçmişşten günümüze mimari kurgularına göre sınıflandırılırken, bu kurgulardan mahkumun gözlenip, izlenebilme koşulları açıklanmış, ayrıca mimari kurgu, oluşum düzenlemelerine göre de sınıflandırılarak mahkumların barınma üniteleri ve bunların mahkumlara etkileri ele alınmıştır. Cezaevlerinin bir amacı da suçlunun ıslah edilmesi olduğundan, gözetim ve denetim şekillerine göre de bir sınıflandırma yapmanın doğru olduğu düşünülerek cezaevleri bu bağlamda da bir sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Bu sınıflandırmada yönetim, denetimim önemi, mahkum ile cezaevi çalışanlarının ilişkileri ve bu ilişkilerin mahkumun ıslahında etkileri üzerinde durulmuştur. Yapılan bu sınıflandırmaların karşılaştırmalı olarak şematik analizleri yapılmış, sistemlerin getirileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ulaşılabilen kaynaklar ışığında Osmanlı dönemi cezaevleri ile günümüzdeki cezaevlerinin mimari özellikleri üzerinde durulmuş, mühendislik hizmetleri ve teknolojideki gelişmelerin, cezaevi mimarisine olan etki ve katkıları anlatılmıştır. Altıncı bölümde ise Adalet Bakanlığı ve buna bağlı Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü kuruluş ve amaçları ile, bu amaçlar doğrultusunda cezaevlerinde yapılan uygulamalar anlatılmış, Türkiye'de bulunan cezaevleri tipleri ve özellikleri açıklanarak bunlara ilişkin bilgiler aktarılmıştır. Yedinci bölümde, ceza infaz kurumlarının mimari örneklerine yer verilmiştir. Sonuç bölümünde, özgürlüğün her bireye gerekliliği, suç ve ceza tanımının yapılmasındaki sosyal felsefenin önemi ve cezaevlerinin ülkenin sosyal yapısına uygunluğu üzerinde durularak suçluların da toplumun bireyleri olduğu ve cezaevinde olsalar dahi, temel insan haklarından yararlanmaları gerektiği vurgulanmıştır