Mimari tasarım eğitimine yönelik bir irdeleme: Dokuz Eylül Üniversitesi örneği

Mimari tasarım stüdyolarının kökü, Ortaçağ atölye ve zanaatkarlık sistemine uzanmaktadır. Mesleki formasyon veren bu tip kurumlarda, pratik yapılan ortamlar olarak karşımıza çıkan tasarım stüdyoları, günümüzde tasarım varsayımlarının yapıldığı, kökten yeniliklerin denendiği, tasarlama yöntemlerinin ve öğretilerin en çok konuşulduğu, tartışıldığı ortamlardır. Ulusal ve evrensel ölçekte yaygınlaşan düşünce, mimarlık mesleğinin, mimarlık eğitiminin ve bu bağlamda mimari tasarım eğitiminin bağlamlarının, hedeflerinin, içeriğinin, yöntemlerinin, ortamının ve mimari tasarım eğitiminde yönetim ve yapılanmanın mevcut durumunun günün koşullarına yönelik olarak irdelenmesi yönündedir. 'Mimari Tasarım Eğitimine Yönelik Bir İrdeleme -DEÜ Örneği başlıklı bu çalışmada, mimarlık fakültelerindeki öğretim programlarını oluşturan, bütün ders kategorilerinin sentezinin söz konusu olduğu mimari proje dersi yani tasarım stüdyosu üzerinde durulmaktadır. Tezin ilk bölümünde, mimarlık eğitimi ve mimari tasarım eğitiminin irdelenmesine ilişkin genel bir çerçeve çizilerek, problemin tanımı, araştırmanın amaç, kapsam ve yöntemi belirtilerek, çalışmada yer alan kavramların kullanılış amaçlan açıklanmaktadır. İkinci bölümde, mimarlık eğitiminin geçmişşten günümüze değişen içeriği incelenerek mimarlık eğitiminin içinde bulunduğu yapı tanıtılmaktadır. Ayrıca, çalışmayı bilimsel temellere oturtmak ve mimarlık eğitimi alanındaki araştırmalara kaynak oluşturmak amacıyla, mimarlık eğitimi ile onu oluşturan toplumsal düşünceler tartışılmaktadır. m Mimarlık eğitiminin tarihsel gelişimi iki alt başlıkta incelenmektedir. Bunlardan ilki, eğitimin lonca düzeninde gerçekleştiği daha sonra mimarlık eğitiminin mimarlık okulları kapsamında irdelendiği, son olarak da uygulamanın okullarla bütünleştiği ve atölyelerin de mimarlık eğitiminde yerini aldığı çerçevedir. İkinci alt başlıkta ise, Türkiye'de mimarlık eğitiminin tarihsel gelişimi, sosyal değişim dönemlerinde yükseköğretim ve mimarlık eğitimi ilişkileri irdelenmektedir. Günümüzde dünyada ve Türkiye'de mimarlık eğitimine yönelik olarak mevcut durumun tartışıldığı başlıkta ise, çağdaş gelişmelerin ve bunların eğitim ortamına yansımaları ve gerek yurtiçi gerekse yurt dışındaki mimarlık eğitim kurumlarında yaklaşımların ortaya çıkardığı farklılıklar tanımlanmaya çalışılmaktadır. Tezin üçüncü bölümü, teorik alanın ele alındığı bölümdür. Bu bölümde teorik çerçeve, mimari tasarım ve eğitimine yönelik olarak genel özelliklerin ve yaklaşımların tanımlanması, bağlam ve hedeflerin belirlenmesi, bu süreçte öğrenciye kazandırılması amaçlanan bilgi ve becerilerin irdelenmesi, stüdyo eleştirilerinin açıklanması, öğretim üyelerinin ve öğrencilerin özelliklerinin ve rollerinin tanımlanmasına yöneliktir. Bunların yanında, mimari proje dersinin yani tasarım stüdyosunun diğer ders grupları arasındaki yerinin hangi açılardan ele alındığının ve tanımladığının tespit edilebilmesi açısından önem taşımaktadır. Dördüncü bölümde, tez kapsamında ortaya konan düşüncelerin temellendirilmesine, tasarım eğitimi ile ilgili olarak verilen bilgilerin desteklenmesine yönelik olarak öğrenci ve proje yürütücüleriyle gerçekleştirilecek olan örnek olay incelemelerinin kurgulan irdelenmektedir. Ayrıca, araştırmayı eğitimci ve öğrencilerin düşünce, gözlem, dilek ve istekleri doğrultusunda yönlendirmek amacıyla, Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü öğretim üyelerinin ve öğretim üyesi yardımcılarının ve 401- 402 Mimari Tasarım Stüdyosu öğrencilerinin katılımlarıyla gerçekleştirilen iki ayrı örnek olay incelemesine yönelik bulgulara yer verilmektedir. IV Çalışmanın son bölümünde ise, Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'nde mimari tasarım eğitim sürecinin aşamaları ve stüdyoda kullanılan yöntemler sıralanmaktadır. Bununla birlikte, öğretim Üyelerinin, öğretim üyesi yardımcılarının ve öğrencilerin üzerinde fikir birliğine vardıkları ya da birbiriyle çelişik cevap verdikleri konular da bu bölümde ele alınmaktadır. Buradaki en önemli nokta tasarım stüdyosunun ideal öğrenme çevreleri olduğudur. Bu bağlamda, mimari tasarım eğitiminde kullanılan yöntemlerin ve stüdyoda eğitim sürecinin aşamalarının, stüdyoda farklı rolleri paylaşan eğitimciler ve öğrenciler tarafından irdelenmesi, ulusal ve evrensel ölçekte değerlendirmeler yapılması mimarlık eğitiminin ve mimari tasarım eğitiminin revize edilmesi için kaçınılmazdır.