Mimari biçimlerin görsel algıya etkisi; Konya'daki otel örneklerinin incelenmesi

İnsan içinde bulunduğu fiziksel çevreyi bir yandan mimarlık faaliyetleri eliyle yeniden şekillendirirken, bir yandan da bu şekillenmeden çeşitli yollarla etkilenir. Bu etkilerden biri algılanan yapılı çevrenin psikolojimiz üzerindeki sonuçlarıdır. Yapılı çevreyi oluşturan mimaride, biçimsel etkinin güçlenmesi ile insanların çeşitli psikolojik gereksinimleri estetik tatminle karşılanmış olur. Bu sebeple insan psikolojisine algı yolu ile nüfus eden mimarlık ürünlerinin, bu etkiyi hangi parametreler kapsamında gerçekleştiğinin anlaşılması ve mimari biçimler ile insan algısı arasındaki ilişkinin ortaya çıkartılması önemli görülmüştür. İnsanlar varlıklarını sürdükleri çevre içinde; yaşadığı, önünden geçtiği yapıların biçimleriyle, algıları vasıtasıyla sürekli bir ilişki içerisindedir. Çevreden biçimler vasıtasıyla gelen görsel etkenler, algılama sonucu anlam kazanmaktadır. Bu çalışmanın amacı bu ilişki içerisinde, mimarlık ürünün biçimsel hangi faktörlerinin insanı nasıl etkileyebileceğine, hangi biçimsel organizasyonların hangi duygusal tepkileri ortaya çıkarabileceğine dair tespitlerde bulunmaktır. Bu sebeple birinci bölümde algılama kavramı genel bir biçimde incelenmiştir. Sürecin nasıl çalıştığı nelere bağlı olduğu, algılama yanılsamalarının ve değişmezlerinin neler oldukları anlatılmıştır. İkinci bölümde mimaride görsel algıya etki eden uyarım elemanları biçim üzerinden irdelenmiştir. Mimarlıkta biçim olgusuna yönelik araştırma, tartışma ve görüşlere yer verilmiştir. Bu bölümde biçimin tanımlanması için onu oluşturan tasarım elemanlarından nokta, çizgi, düzlem, hacim ve renk incelenmiştir. Daha sonra bu tasarım elemanlarının; yan yana gelme, düzen, asimetrik denge, simetrik denge, ritim ve oran-orantı gibi kavramlarla görsel kompozisyon oluşturması ve bu kompozisyonların algılanmasında etkili gestalt ilkeleri açıklanmıştır. Son olarak alan çalışmasında; incelenen bu başlıkları sınamak için Konya ilinde bulunan dört adet otel binası seçilerek, bu otel binalarının temel tasarım ilkeleri bağlamında karşılaştırmalı biçimsel analizleri yapılmıştır. Daha sonra aralarındaki biçimsel farlılıkların algılamaya etkilerini kıyaslamak için, seçilen dört otel binasının fotoğrafları ile bir anket çalışması hazırlanmıştır. Dört farklı otel yapısının insanlarca algılanmasıyla hangi duygusal sonuçları doğurabileceğini anlamak için, çeşitli zıt sıfat çiftleri seçilmiş, bu zıt sıfat çiftlerinin beş dereceli değerlendirme skalalarına göre puanlanması 100 kişilik katılımcı grubundan istenmiştir. Böylece Konya kenti için önem arz ettiği düşünülen bu binaların görsel olarak nasıl algılandıklarına dair nesnel veriler ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Ortaya çıkan anket sonuçlarına göre, keskin hatlar taşıyan formlar güçlü algılanırken, yuvarlak hatlara sahip formlar sakin ve yumuşak algılanmıştır. Dikey çizgiselliğin hakim olduğu binalar dinamik algılanırken, yatay çizgiselliğin hakim olduğu binalar durağan algılanmıştır. Bunların yanında net bir mimari dili olan binaların daha çok beğenildiği görülmüştür. Ayrıca katılımcıların tercihleri arasındaki farkların analizleri sonucu, algılamada sosyo-demografik durumların etkili olduğu da görülmüştür. Ortaya çıkan anket sonuçları kuramsal bölümlerde anlatılan ilkeler bağlamında değerlendirildiğinde, sonuçlar bu ilkelerle paralellik göstermiştir. Bu sonuçların, mimarların daha sağlıklı ve mutlu bir yapılı çevre yaratmaları için bazı yaklaşımlar getireceğine inanılmaktadır.