A Method for resteucturing the interrelation between tourism and usage of traditional/ Historical settlements, case study

öz TURİZM VE GELENEKSEL/ TARİHSEL YERLEŞMELERİN İLİŞKİLERİNİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI İÇİN BİR METHOD ALAÇATI ÖZGÖNÜL, Nimet Restorasyon Doktora, Mimarlık Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Cevat ERDER Eylül 1996, 274 sayfa Türkiye'nin kültür varlıklarının en önemli bölümlerinden birini, geleneksel nitelikli konutlar ve onların içinde yer aldığı geleneksel / kentsel yerleşmeler oluşturur. Bu yapılar, hızlı kentleşme, eskime, sahip ve / ya da kullanıcılarının parasal olanaksızlıkları, korumaya yönelik planlama ve uygulamaya yönelik projelendirmelerin yeterli düzeyde olmaması vb. nedenlerle giderek nitelik yitirmekte ve hatta yok olmaktadırlar. Kültür varlıklarının korunması için gerekli faktörlerden bir tanesi onların çeşitli değer ve potansiyelleri ile uyumlu bir kullanıma tahsis edilmeleridir. Bu bağlamda, korunması gerekli geleneksel konutların da işlevlendirilmesi koruma etkinlikleri için önemli bir girdidir. Bu yapıların yaşamlarını konut olarak sürdürmelerinin yanışına, günümüzün çağdaş işlevleriyle değerlendirilmeleri ve böylece yaşamla bütünleşmeleri kabul edilen bir yaklaşımdır. Bu çağdaş kullanımlar arasında turizm, kaynak yaratabilen niteliği, ülkenin doğal, tarihi ve geleneksel değerleriyle yakından ilgili olması gibi nedenlerle önemli bir sektör olarak görülmektedir. Bu bağlamda turizm/koruma ilişkilerinin incelenmesi, bu ilişkilerin öncelikle korumayı gerçekleştirecek bir denge içerisinde yeniden yapılandırılması ve uygulamaya yönelik finansman ve örgütlenme modeli oluşturulması tezin ana teması olmaktadır. Bu ana tema etrafında gelişen çalışmanın ilk aşamasını, ilişkileri araştırılacak iki sektörün tanımları ve turizmin korumaya olumlu ve olumsuz etkilerinin irdelenmesi oluşturmaktadır. Kültürel varlıkların değerlerini yitirmeden işlevlendirilmeleri için, bu varlıkların ve onların bir araya gelerek oluşturdukları geleneksel / tarihsel çevrenin sorun ve olanakları bilinmelidir. Bu sürecin devamı ise, bu varlık ve yerleşmelerin taşıma kapasitelerinin belirlenmesidir. Bugüne değin kullanılan fiziksel, sosyal ve ekonomik taşıma kapisetelerinin, korunmaya yönelik eylemlerde yeterli olmaması, 'kültürel/ fiziksel taşıma kapasitesi' olarak yeni bir tanımın getirilmesini zorunlu kılmıştır. Belirlenecek bu taşıma kapasitesinin esas alınması, onun aşılmaması ise, bu kapasiteyle uyumlu bir turizm türü ve buna bağlı bir turist profilinin belirlenmesini gerektirmektedir. Yapılan karşılaştırmalı çalışma sonucu, 'yumuşak turizm' in korumayı gerçekleştirebileceğini göstermiştir. önerilen yeni sürecin uygulamada başarı kazanabilmesi, mevcut mevzuat içerisinde gerçekleştirilecek finansman ve örgütlenmeye ilişkin modellerin oluşturulmasına bağlıdır. Bu bağlamda, Türkiye'de ve Avrupa'da korumanın finansmanına ilişkin mevcut mekanizmalar incelenerek bir finansman ve örgütlenme modeli oluşturulmuş, korumaya katılımın sağlanması ve bu modelin geniş halk kitleleri ve yerel yöneticiler tarafından benimsenmesi ve uygulanabilmesi için, süreci ayrıntılı olarak tanımlayan bir rehber hazırlanmıştır. Geleneksel konutların turizme yönelik kullanımı için geliştirilen sürecin bir alan ölçeğinde sınanması ve önerilen 'kültürel/ fiziksel taşıma kapasitesi' nin somut örnekler kullanılarak belirlenmesi gerekmektedir. Bu amaçla, İzmir İli, Çeşme İlçesine bağlı Alaçatı beldesi seçilmiş, yerleşme ve yapı ölçeğindeki sorun ve olanaklar saptanarak, turizme yönelik potansiyel ve taşıma kapasiteleri belirlenmiştir. Bu belirlemeler, kültürel varlıkların taşıma kapasitesini aşmayan turizm türünün seçilmesi ve tüm sürecin koruma / kullanma dengesi gözetilerek ele alınması halinde, turizm sektörünün koruma için yadsınamayacak bir girdi olduğunu göstermiştir.