Identifying the values of Küçükbahçe Village through its architecture and collective memory

Karaburun, İzmir'in sosyal, ekonomik ve kültürel hayatının kırsal ortamlara yansımasının izlenebildiği bir bölgedir. Karaburun tarihi İzmir tarihi kadar eski olup 1923 e kadar farklı hinterlandların yönetimleri altında sürekli iskan edilmiş bir yarımadadır. Yarımada, stratejik önemine rağmen nüfus yoğunluğu sorunu yaşamamış, kentleşme baskısına uğramamış ve kırsal niteliğini korumuştur. Karaburun, ayrıca, yerel mimari ve Türk ve Rum nüfus birlikteliğinden oluşan kırsal kimliğiyle, Osmanlı'nın Ege'deki kıyı yerleşimlerinin bir örneği olmuştur. Farklı grupların bir arada yaşadığı köylerde daha çok varlıklı grubu oluşturan Türklerle 19. yüzyılda bölgedeki varlığı bilinen ve genelde çalışan çiftçi grubu olan Rumların birlikteliğiyle yaratılmıştır. Fakat Karaburun'un süregelen yaşantısı, Ege'deki pek çok yerleşim gibi, Karaburun'daki Rum nüfusun da Yunan ayaklanmasına destek vermesiyle bozulur. Uzun yıllar bir arada yaşayan farklı etnik gruplar arasında giderek artan çatışmalar başlar. Balkan Savaşı'yla devam eden ve Kurtuluş Savaşı'yla tamamlanan bu süreçte Ege'deki Yunan ayaklanmasına destek veren yerleşmelerde iç barış tamamen bozulur. 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması'na kadar Ege'deki bu çatışma ortamı devam eder. Lozan Antlaşması ile bu iç çatışmaya konu olan Rum azınlık Yunanistan'a göç ederken Yunanistan'daki Türk azınlıkta Anadolu'ya zorunlu olarak göç eder.(Aru, 1995: 58) 1923 yılı itibariyle yarımada tamamıyla Türk nüfusun yaşadığı, Osmanlı Dönemi'ndeki yerleşim sayısı ve nüfusunun çok altında, soyal ve ekonomik yaşantısında durgunlaşmış bir sürece girer. Karaburun, bugün, Osmanlı mirasının farklı seviyelerde algınabildiği ve sergilendiği 13 tane köyüyle 19. yüzyılda ulaştığı kırsal mimari kimliğini devam ettirmektedir. Küçükbahçe, Karaburun da yer alan ve yerleşikliğini düşük yoğunluklu olsa da koruyan bir köy iken, bazı köyler mübadele sonrasında tamamen terk edilmiş ve boş kalmışlardır. Zaman içinde yaşadığı terkedilmişliğin getiri ve götürüleriyle Küçükbahçe, Osmanlı'nın kültürel, sosyal ve fiziki değerlerinin algılanıp bugüne kadarki değişimlerinin öğrenilip değerlendirilebilme olanağını veren bir köydür. Bu özellikler göz önünde bulundurularak yürütülen çalışmada, Küçükbahçe örneği özelinde Ege Kıyısı'ndaki geç dönem Osmanlı köyünün mimari özelliklerinin belirlenmesi ve kırsal yaşantısının, kültürel, sosyal ve fiziki değerlerinin belirlenmesi aracıyla öğrenilmesi amaçlanmıştır. Tezin ana amacı, Küçükbahçe'deki 1850'ler ve 1922 arası kırsal yaşamın ve yapılı çevrenin tanımlanması olup bu amaca sözlü tarih belgeleri ve köyün bügünkü, geçmişşe ait tek somut verisi olan yapılaşmış çevre verilerinin çakıştırılmasıyla ulaşılmak hedeflenmiştir. Tezin bir diğer amacı, köyün bügüne kadar oluşan fiziksel, sosyal ve kültürel değerlerindeki değişimin mevcut yapılı çevrenin oluşmasındaki rolünün tanımlanması olmuştur. Ayrıca, terk edilmiş Küçükbahçe Köyü'nün Osmanlı'dan miras kalan değerleri korunarak bugünkü yaşantıya nasıl dahil olabileceğinin araştırması yapılmıştır. Sonuç ürün, öncelikle, Küçükbahçe Köyü'nün kentsel hafıza ve mimari verilerinin anlatılması yoluyla tanımlandığı bir kaynaktır. Bunu takiben, ileride yapılabilecek bir koruma projesine altlık oluşturacak bir çalışmadır ve bu bağlamda, tez boyunca anlatılan köyün gelişim ve değişim sürecine referansla, koruma politikaları ve müdahale ve yeniden işlevlendirme prensipleri belirlenmiştir. Bu prensiplerin, süreklilik, değişim ve kırılma kavramlarına referansla yorumlanması gerektiği düşünülmüştür. Öyle ki, Küçükbahçe'nin agro-turizm işleviyle bundan sonraki yaşantısına devam etmesi kararı da süreklilik, değişim ve kırılma kavramlarının beraber değerlendirilmesinin bir sonucu olmuştur. Önerilen yeni fonksiyonla, tarıma dayalı kırsal hayatın yine tarıma dayalı olarak devam etmesi, 2000'li yıllarda başlayan göçlerle değişim içine giren nüfus karakterinin terk etmiş halkı köye geri döndürecek ve yeni yerleşenlerinde yerel halkla uyumlu şekilde yaşayacak olanlar olması, 1975'ten bu yana terkedilmişlikten dolayı sosyal hayat ve fiziki çevrede yaşanan kırılmanın, köyün aynı yerleşke üzerinde yeni bir gelişim süreci içine girmesiyle onarılması, amaçlanmıştır. Bu çalışma, sonuç olarak, köyün yeniden işlevledirilmesi için yapılacak bir çalışmaya hizmet edebilecek gerekli ve yeterli bilgiyi kapsamaktadır. Diğer yandan, önerilen fonksiyonun mevcut yapılı çevreye uygunluğu ve koruma projesi daha geniş ve kapsamlı bir ekiple çalışılmalıdır.