Muğlaklık kavramı üzerinden mekansal olanaklılık halleri

Muğlaklık kavramı ve getirdiği açılımlar, bu tez çalışması kapsamında sorunsallaştırılarak, mekanı dönüştürmenin bir aracı olarak ele alınacaktır. Kesin ve alışılmış olan bir döngüde farkındalıklarından uzaklaşan beden ve zihinde izlenimlere, çağrışımlara, yorumlamalara, anlamlandırmalara, varoluşun olasılıklarına ve muğlak haline alan açmak, konfor alanından çıkmak zihin ve bedeni nasıl etkiler? Sorusu merak uyandıran bir konuyu açmış olup; öngörülemezlik ve belirsizlik durumlarını mekan ile ilişkilendirmek ve bu bağlamda konuyu kurcalamak için tetikleyici olmuştur. Beden ve zihin, hızlı bir şekilde alışacağı, sürekli yeni ve farklı şeylerle karşılaşmayıp, kontrol kaybı yaşamayacağı şeylerin içinde kalmak için çabalar. Tanımlanan sınırları ve engelleri zorlanmazsa ve kontrolü sarsılmazsa aynı zeminde kalmaya devam eder. Çünkü edinilen deneyimler, beden ve zihnin sınırlarını çizer aslında. Sınırların kesin ve belli olduğu durumlarda yaşanılan deneyimler giderek sıradanlaşır, artık herhangi bir özelliği kalmayan deneyim, uyarıcı niteliğini kaybeder. Belirli bir deneyimi dikte eden, alışılagelmiş mekan anlayışını muğlaklık ile kırarak, farklı katmanlar, anlamlar barındıran bir hal ve yeni açılımlar yaratma arayışı, bu çalışmanın motivasyonunu oluşturur. Mekanın anlamı, insanlık ve düşünce tarihi değiştikçe, ölçülebilir matematiksel üç boyutunun dışında başka boyutlara taşınmıştır. Tartışmalara önemli katkıları olan düşünürler sayesinde mekan ve yere ait düşünceler yeniden kurulmaya başlamıştır. Artık mekan, sadece somut ve mutlak bir şey değildir. Varoluşumuzu tamamladığımız, basit ve edilgen olmayan, etken bir kavramdır. Kartezyen bağların çözülmeye başladığı mekan, olası anlamların giderek büyüdüğü, çoğaldığı başka/yeni bir mekana dönüşmüş ve deneyim ile bütünleşmiştir. Uzun ve karmaşık bir tarihi olan deneyim kavramı, düz ve yan anlamlarıyla birlikte sonsuz esnekliğe sahiptir. Deneyim kavramı zaman zaman birbirine denk düşen, zaman zaman ise çekişme halinde olan, birbirinden farklı yeni anlam ve düşüncelere açılan, sürekli yayılıp genişleyen bir anlam zinciridir. Çalışmada, sıradanlaşan mekan deneyimi yerine çoklu anlamlar-potansiyeller barındıran, gömülü potansiyellerin açığa çıkmasına izin veren bir deneyim arayışına 'inuğlaklık' kavramı üzerinden bakılacaktır. Belirsiz- muğlak olan, 'şeylerin' insan zihninde yeniden inşasını mümkün kıldığı için mekan ile kurulan ilişkileri olasılıklar dünyasına dönüştürür. Muğlak mekanın yarattığı deneyim, tekrar tekrar müdahil olmaya, yaşanmaya açık, tamamlanmamış yapısıyla, bireyin mekanla kurduğu ilişkinin zihinsel boyutunda genişlemeye alan bırakır. Bu sayede mekan ve birey arasındaki bağ güçlenirken, bireyin mekanı bütüncül şekilde kavrayışının yolu açılır. Daha zengin ve derin bir iletişimi yakalayan kullanıcı, kendi yönünü, bağlantılarını, bakış açılarını seçip yapılandırdığı muğlak mekanda bir arada bulunan ama birbirine alternatif, farklı yorum olasılıklarını da görme olanağına sahiptir. Muğlaklık ile birlikte potansiyeller artar, deneyimler farklılaşır. Bütününü algıladığımızı düşündüğümüz; ancak, sürekli yenilenen kapsayıcı bütünlük, derin bir anlam yelpazesi sunar ve bize her seferinde farklı bir deneyim yaşatır. Aynı mekanda gerçekleşen olaylar giderek çoğalmakta, birbirinden farklı katmanlar üst üste yığılmaktadır. Mekanı tanımlayan farklılıklar, birbirinin içine geçmişş bu farklı katmanlardır. Bu katmanların her biri farklı bir yaşanmışlığa gönderme yapar. Tekrar, farklı şekillerde deneyimlenmeye açık yapı, mekansal belleğin katmanlaşıp derinleşmesini sağlar. Çok çeşitli katmanlardan oluşan mekan algısı, kendiliğinden ve beklenmedik şekilde olanaklar sunarken, 'deneyime' çeşitlilik katar. Muğlak mekanın her seferinde farklı şeyler sunması, anlama sürecinin etkileşimli doğasına dayanır. Her defasında farklı deneyimler yaşatma potansiyeli olan yapılar, dolaysız buluşmalara fırsat sunan alanlardır. Kesin olmayan sınırları ve belirsiz anlamları ile çağrışım alanı olan muğlak mekan, farklı deneyimler yaşanmasına izin veren yapısı ile ilişkisel açılımlar yaratır. Mevcut mekan kavrayışlarına bir alternatif olarak beliren muğlak mekan, mekansal deneyimin farklı olasılıklarının açığa çıkmasına izin verir. Mekan, tek bir deneyimi empoze etmek yerine mekansal deneyimin farklılaşmasını sağlayan eylem olasılıkları sunar. Olanaklılıklarla sarmalanmış mekansal deneyim, farklı mekansal kurguların oluşmasını sağlar. Belirsiz, öngörülmemiş ve kendiliğinden oluşan eylemlerle oluşan olanaklılık hali, eksik, imkan ve bağsız kavramları ile karşılık bulduğu mekansal durumlar üzerinden tartışmaya açılır. Her attığı adımı, yöneleceği yolu insana dikte eden otoriter yapı, mekanı anlamlı hale getiren düşünceleri tek tipleştirir, dallanıp budaklanmasına izin vermez. Gereksinimden ve belirli olma durumundan arındırılmış mekan, yorumlama özgürlüğü sunar. Değişikliklere kapalı olan mekan yerine, ilişkiler arası bağlantıları mümkün kılan, alışılana benzemeyen ve arada olanın üretimine izin veren muğlak mekan, farklı olanın üretiminde etkin rol üstlenir ve bu durum olanaklılık çerçevesinde tartışılır. Muğlak mekanda oluşan çoklu/heterojen ilişkilenme biçimi anlamların birikip, üst üste bindiği bir palimpsest mekan yaratır. Kişisel deneyim yoluyla kavranan 'inuğlak mekan', öznenin genelleştiği bir deneyim sunmaz. Mekan, artık özneyi kendinden söküp atmaz; onunla birlikte bir duruş sergiler.