Eminönü Vlora Han restorasyon projesi

Bu çalışmada, 2008 yılında Fatih'e bağlanan eski Eminönü ilçesi, Hobyar Mahallesi 9-10 parseller üzerinde yer alan Vlora Han'ın günümüzdeki durumunun belgelenmesi, tarihsel gelişim sürecinin incelenmesi ve yapının korunmasına yönelik restorasyon projesinin hazırlanması hedeflenmiştir. Yapım yılına ve mimarına ilişkin kesin bir bilgiye ulaşılamayan ancak üslubu nedeni ile 1900'lerin başına tarihlendirilebilen Vlora Han, cephesindeki zengin bezeme programı, plan özelliklerine de yansıyan üslubu ve özgünlüğünü büyük oranda korumuş olması nedeni ile İstanbul'un en önemli Art Nouveau örneklerindendir. Vlora Han'ın çalışma konusu olarak seçilmesinin nedeni, yapının tüm bu önemi yanında, günümüzde oldukça bakımsız durumda bulunması ve Kasım 2006 tarihinde Muhzırbaşı Sokak cephesinde, üçüncü ve dördüncü katlar arasında yer alan kornişin büyük bir bölümünün kopması ile yapının önemli zarar görmesi sonucu belgelenerek onarılmasının öncelik kazanmış olmasıdır. Girişi, Büyük Postane Caddesi 18 numarada bulunan Vlora Han, 115 m2 taban alanı üzerine bir bodrum, bir zemin ve dört normal kat olarak inşa edilmiştir. Üçgen biçimli parsel üzerine yerleşmiş olan Vlora Han, ikizkenar trapezoit formlu geniş bir giriş holü etrafına yerleşmiş mekanlar ile eliptik bir merdivenevinden oluşmaktadır. Çelik karkas ve yığma tuğla duvarlardan oluşan karma bir taşıyıcı sisteme sahip olan yapının dış duvarları tuğla üzerine taş kaplamadır. Yapının cephesinde taş ve demir öğelerden oluşan zengin bir bezeme programı uygulanmıştır. Günümüzde özgün işlevinin dışında büyük oranda depo olarak kullanılan Vlora Han yıllar içerisinde oldukça bakımsız kalmış, cephe kaplaması olarak kullanılan kireçtaşı önemli ölçüde gevşemiş ve kararmıştır. Özellikle bezemelerin üzerinde oluşan kabukların dökülmesi sonucu malzeme ufalanarak dağılmış, ciddi yüzey kayıpları meydana gelmiştir. Yapının kornişinin kopması da yine malzeme bozulmalarının bir sonucudur. Yapının birinci kat dışındaki normal katlarındaki mekansal bozulmalar, giriş holü etrafında yer alan odaların kapı kanatlarının çıkarılması sonucu birleştirilmesi veya kapıların, yüzeylerine çakılan sunta levhalar ile açılmaz hale getirilmesinden ibarettir. Yapıdaki en büyük mekansal değişikliklere zemin katta rastlanmaktadır. Gerek cepheye, gerekse iç mekanlara yerleştirilen sergileme üniteleri ve geçmişşte tek bir mekan olduğu düşünülen katın 7 odaya bölünmesi sonucu zemin kat özgünlüğünü büyük oranda yitirmiş, yapının özgün durumuna ait yapısall ipuçlarına ulaşmak da yine bu sebeplerden imkansız hale gelmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda, Vlora Han'ın günümüzdeki kırma çatısının özgün olmadığı, yapının geçmişşte bir teras çatı ile örtülü olduğu ve Büyük Postane Meydanı'na bakan geniş mekanın üzerinde bir kırma çatı bulunduğu tespit edilmiştir. Vlora Han'ın onarılarak özelliklerine uygun bir şekilde kullanılması, bu önemdeki bir yapının korunması ve gelecek nesillere aktarılabilmesi açısından da büyük önem taşımaktadır. Çalışma kapsamında, onarıma yönelik müdahale ve bunların teknikleri ile ilgili önerilerde bulunulmuştur. Vlora Han'ın normal katlarının, yapının bulunduğu Eminönü semtinin günümüzde ticaret merkezi olma özelliğini halen taşıdığı dikkate alınarak, özgün işlevi olan büro hanı olarak kullanılması, zemin katının ise mülkiyet problemleri göz önünde bulundurularak, gerekli düzenlemelerin ve onarımların yapılmasının ardından yine dükkanlara bölünerek kullanılması önerilmiştir.