Biçimlendiren etkenler açısından Doğu Karadeniz kırsal kesiminde geleneksel evlerin yapı özellikleri

Bu çalışma, fiziksel çevre koşulları ve yapı malzemesi açılarından bütünlük gösteren bir bölgenin kırsal kesim evlerinde yapı elemanlarının nitelik ve nicelik değişimlerini incelemektedir. Saptanan yapısall uygulama farklılıklarının hangi etkenden kaynaklandığı, gene bu çalışma içinde irdelenmektedir. Çalışma 12 bölüm ile 3 ekten oluşmuştur. Giriş'te Doğu Karadeniz'in niteliklerinin bu tür alan çalışmalarında ilginç sonuçlar ortaya koyabileceği belirtilmiş; ayrıca, Türkiye'deki kırsal kesim yapılarıyla ilgili çalışmaların, gelecek yapılaşmaların sağlığı açısından gerekli olduğu vurgulanmıştır. 1. BÖLÜM' de çalışmanın amacı, kapsadığı alan, konu ve parametreler ile bu başlık altındaki kavramların açıklanması yer almıştır. 2. BÖLÜM' de geleneksel mimari yapı olarak 'Ev1 ele alınmıştır. Ev örneğinde yapı elemanlarının gelişimi tek tek incelenmiş, geçirdiği süreçler örneklenmiştir. Her yapı elemanının geliştirilmesi sırasın da onu biçimlendiren çevresel ve dış etkenler, malzeme ve yapıya yansıtılması, kültürel alışverişlerin yapısall sonuçları, bu konudaki tarihsel örneklerle anlatılmıştır. Bu bölümde, kırsal kesim ev yapısı ile ilgili Türk ve dünya literatüründen çalışma örnekleri de sunulmuştur. 3. BÖLÜM, Araştırma Kapsamındaki Alan' modele alındığı bölümdür. Burada İklimsel parametreler topografya, çevresel yapı malzemeleri, konstrüksiyon türleri ile ev yapısının tarihsel kökenleri ve komşu bölgelerle bağlantıları incelenmiştir. 4. BÖLÜM, araştırma yöntem ve tekniklerinin anlatıldığı bölümdür. Doğu Karadeniz Bölgesi boyunca, Yapı-Kültürel ilişki sınırını aşmayan - 13 km. lik Aks'lar saptanmış, her Aks üzerinde de yerleşim derinliğine göre 1-4 arasında değişen sayıda köy birimleri örneklenmiştir. Örnekleme tekniğiyle saptanan köylerden, en yaygın ve korunmuş birer örnek incelenmek üzere seçilmiştir. Daha sonra ev ve yapı elemanlarına ilişkin ölçme ve gözlemler yapılarak formlara işlenmiştir. Son olarak da karşılaştırma tekniği kullanılmış, bölge boyunca yapı elemanlarındaki nicel ve nitel benzerlik ve farklılaşmaların dağılımları elde edilmiştir. Bu veriler, çalışma içinde grafik, tablo ve haritalarla görselleştirilmiştir. 5. BÖLÜM' de seçilmiş köy örneklerinin yerleşim özellikleri, fiziksel çevre koşullarıyla ilişkili bir bütün olarak ele alınmıştır. 6. BÖLÜM' de evlerin kütle olarak oransal-boyutsal özellikleri fiziksel çevre ve gelenekler açısından irdelenmiştir. 7. BÖLÜM yapı dış duvarlarının ele alındığı bölümdür. Dış duvarlarda yönlere göre kullanılan konstrüksiyonlar, malzeme seçimi, duvar tipleri ve araştırma alanına dağılımları; saptanan duvar tiplerinin modelleri ile ısıl özellikleri bu bölümde incelenmiştir. 8. BÖLÜM' de pencereler ele alınmıştır. Duvar yüzeylerinde doluluk/boş luk oranları, döşeme alanı ile ilişkiler, pencere elemanı en/boy oranları, fiziksel çevre koşullarıyla ilişkileri, aydınlatma açısından pencere nitelikleri bu bölümün alt başlıklarıdır. 9. BÖLÜM' de çatılar malzeme, biçim özellikleri ve bunların atmosferik yağışlarla ilişkileri, araştırma alanındaki dağılımlarıyla birlikte incelenmiştir. 10. BÖLÜM' de evlerde saptanan döşemelerin malzeme, tür ve uygulama biçimleri konu edilmiştir. 11. Bölüm'de evlerin ısıtma ve baca sistemleri malzeme, teknik özellikler ve dağılımları açısından ele alınmıştır. 12. BÖLÜM, genel değerlendirme ve bu değerlendirmelerden sonuçlar çıkarma bölümüdür. Bölge'de malzeme ve konstrüksiyon özellikleri açısından farklı uygulamalar saptanmış, bu farklılığın kökeninde teknik ve malzeme bilgisi yanında yapı geleneklerinin de önemli rol oynadığı görülmüştür. Lokasyonlar halinde gözlenen yapısall farklılıkların, yeni yapılaşmalarda dikkate alınması da öneriler arasında yer almıştır.