Karadeniz Ereğli Akarca Mahallesi'nin konut dokusunun incelenmesi

en büyük kahramanı en zorlu görevini onun topraklarında tamamladı;Hıristiyanlar Roma zulmünden kaçıp onun mağaralarında ibadetlerini sürdürdüler;Uzun Mehmet kömürü onun ocaklarında buldu; Kurtuluş Savaşının tek denizçarpışması ve zaferi onun kıyısında yaşandı ve ülkenin en büyük sanayi tesisine o ev sahipliği yaptı. M. Ö 2500'lü yıllara dayanan tarihiyle Karadeniz'in nadir doğallimanlarından birine sahip olan Karadeniz Ereğli, birçok tarihi olaya tanıklık etmiş, ilklerin yaşandığı önemli bir yerleşim merkezidir. Elde edilen yeni belgeler ışığında Karadeniz Ereğli'nin M. Ö. 2500'e kadar uzanan bir yerleşim bölgesi olduğu ortaya çıkmıştır. Ereğli'ye M. Ö. 2000 yıllarında Trakkabilelerinden ayrılan Maryandinler yerleşmişler ve buraya Maryandinya adını vermişlerdir. M. Ö.1300'lerde Argonatlarla Altın Postu aramak üzere yola çıkanHerakles, burada en zorlu görevini yerine getirir. Kentte Acheron Vadisindebulunanan mağaradan Hades'in ölüler ülkesine inerek arkadaşı Theseus'u kurtararırve Kerberos'u yeryüzüne çıkarır. Herakles yerli halka kentte bulunduğu dönemlerde artan Bitinya baskılarından kurtulmasında da yardımcı olmuştur. Maryandinler deHerakles'e şükranlarını kente adını vererek sunmuşlardır. M. Ö. 400'lerde Onbinler Ordusu ile Herakleia'ya uğrayan Ksenephon sayesinde kentyazılı tarihte ilk kez yerini alır. Herakleia Pontike M. Ö. 560'da Megar ve Boitiagöçmenleri tarafından yunan kolonisi haline getirilmiş ve Roma İmparatorluğununyönetimi altına girene kadar olan dönemlerde bağımsızlığını her türlü tehdit karşısında korumuştur. Ancak Roma İmparatorluğu döneminde bağımsızlığınıkaybeden kent politik gücünü de kaybeder. İmparatorluğun baskısı altında varlığını kabul ettiren Hıristiyanlığın en önemli gizli merkezlerinden biri haline gelen kent, Roma İmparatorluğunun ikiye bölünmesi ile Bizans İmparatorluğu yönetimine girer. Bu dönemde de Hıristiyanlığın gizli merkezlerinden biri olmak yerine bir metropolisolmuştur. Orhan Gazi zamanında halk Türkleştirilmeye çalışılsa da kent, Yıldırım Beyazıt zamanında Osmanlı'ya katılmıştır. Osmanlı döneminde zengin ormanlarıyla önemli bir kalyon yapım merkezi olmuş veelpek bezi adı verilen keten dokumasıyla da yelkenler yapılmıştır. Kentin çehresi ve durumu 1829'da Uzun Mehmet'in kömürü bulması ile değişmeye başlar. Kömürünişletilmesi ile kent ilk büyük göçünü alır ve1878'de kent nüfusu 24 .000'e ulaşır. Kurtuluş Savaşı sırasında Fransızların işgali altındaki kent halkı, Alemdar GemisininFransızların elinden kurtulmasına yardım ederek Kurtuluş savaşının tek denizzaferini kazanır ve Milli Mücadeleye önemli bir motivasyon kazandırır. Ereğli açısından yakın tarihimizin en önemli gelişimi Demir-Çelik Fabrikasınınkurulmadır. Halen Türkiye'nin en büyük entegre yassı çelik fabrikası olanErdemir'in kurulması ile yaşanan büyük göç sonrası Ereğli, küçük sahil kasabasikimliğini hızla kaybeder. Fabrikanın yapımına başlanmasıyla birlikte kent nüfusuikiye katlanır. Talebe cevap veremeyen kentte insanlar kahvelerde ve fabrikanınınkurdurduğu barakalarda yatmaya başlar. Daha kurulum aşamasında yaşanan taleplekent halkı ivedi çözümler bulmaya başlar. Evlerin aktif olarak kullanılmayan giriş katları düzenlenerek kiraya verilir. Kentin boş alanlarında hummalı bir apartmanyapımına başlanır. Erdemir, çalışanları için lojmanlar adı altında büyük bir mahalleinşa ettirmesine rağmen talep karşılanamaz ve plansız kentleşme sürecine girilir. Plansız ve hızla girilen kentleşme süreci sonrasında Ereğli'nin çehresi bir anda değişir. Yamaca kurulu olan küçük kent alanı hızla genişler, geleneksel evleryerlerini apartmanlara bırakır. Kentin kıyı surlarının üstünde yer alan yalı evlerininönünden sahil yolu geçirilir ve yıllardır denizle iç içe yaşayan bu evler denizdenkopar. 1980'lere gelindiğinde kent artık tanınmaz bir haldedir. Ereğli'ye ait kent dokusunun en önemli unsuru olan bahçe içindeki kagir ya da ahşap evler neredeyse yok olmuştur. Kent, birbirlerine nefes aldırmayacak yakınlıkta inşa edilmiş bahçesiolmayan çok katlı apartmanları ile aralarında yeşil dokuyu barındırmaya bile izin vermemiş beton bloklar hiçbir özelliği olmayan yeni bir kent dokusuna kavuşmuştur. Kentin geçirdiği her dönemin yakından takipçisi olan ve bu dönemleri konut alanı olarak yaşayan Akarca Mahallesinin bir bölümünde hala kentin Osmanlı döneminde sahip olduğu dokuyu kısmen koruyan bir bölge mevcuttur. Bu bölgede yaşayan insanların ekonomik durumları ile de alakalı olan bu bilinçsiz koruma kent için bir şans olarak değerlendirilebilinir. Bu araştırmada incelenen Akarca Mahallesindeki mevcut evler çoğunlukla tipolojik olarak orta sofalı ev tipine örnek teşkil etmektedirler ve yapım tekniği olarak hemkagir hem de ahşap karkas yapılardır. Bu bölgenin en önemli özelliği evlerin kentin eski dokusunu oluşturan bahçelerinin içinde bir bütün olarak korunmasıdır. Toplumsal geleneklere uygun bir biçimde oluşturulan konutların birbirlerininmanzarasını, ışığını ve görüntüsünü kesmemesi düşüncesiyle oldukça aralıklıkonumlandırıldıkları görülmektedir.