1-18 yaş çocukların medya kullanma alışkanlıklarını etkileyen faktörler

Amaç: Bu çalışmanın amacı 1-18 yaş arasındaki çocukların medya kullanım sıklığı ile bunu etkileyen faktörlerin araştırılmasıdır. Yöntem: Mart- 2016 ile Mart 2017 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Sosyal Pediatri ve Ambulatuar Pediatri polikliniklerine başvuran 1-18 yaş arasındaki 300 çocuk çalışmaya alındı. Anne/babanın sözel onamları alındıktan sonra çocukların sosyodemografik özellikleri ile çocuk ve ebeveynlerin medya kullanım sıklığı, uykusuzluk problemi, hırçınlık/öfke nöbetlerinin olup olmadığı, okula gidiyorsa okul başarısı gibi soruları içeren bir anket formu dolduruldu. Çocuğun ağırlık ve boy ölçümleri yapıldı. Araştırmadan elde edilen veriler SPSS Statistics 18.0 programında analiz edildi. Kategorik değişkenler arsındaki fark için ki-kare testi, sayısal değişkenler arasındaki ilişki için Pearson korelasyon analizi uygulandı. İki grup arasındaki sayısal değişkenler açısından fark olup olmadığını analiz etmek için Student t testi, gruplar ikiden fazla olduğunda ise tek yönlü Varyans analizi kullanıldı. Bağımlı değişkenin iki kategorili olduğu durumlarda, bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken üzerine olan etkilerini incelemek için lojistik regresyon analizi kullanıldı. P<0, 05 olduğunda istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya alınan 300 çocuğun 166'sı (%55.3) erkek, 134'ü (%44.7) kız olup %29'u (n=87) ailenin tek çocuğu idi. Çalışmaya katılan çocukların %42,7'si (n=100) okula tam gün, %57,3'ü (n=134) okula yarım gün devam etmekteydi. Beş yıl ve altında eğitim almış annelerin oranı %28, 7 iken 12 yıl ve üzeri eğitim alan annelerin oranı %26, 7 (n=80) idi. Aylık geliri 1500 TL ve altında olan ailelerin oranı %21 (n=64) iken, aylık geliri 4500 TL ve üzerinde olan ailelerin oranı %24 (n=72) idi. TV izleme süresi 1-4 yaş arasındaki çocuklarda haftada ortalama 12,2 0, 9 saat, haftalık cep telefonu kullanım süresi 13-18 yaş grubundaki çocuklarda ortalama 12,1 1, 1 saat olarak bulundu. Bir ile dört yaş arası çocukların %72'sinde haftada 14 saat ve üzerinde toplam medya kullanımı mevcuttu. Pearson korelasyon analizinde çocukların yaşları arttıkça TV izleme süresinin azaldığı (r=-0,27, P<0,01), ancak cep telefonu kullanım süresinin arttığı (r=0,56, P<0,01) saptandı. Lojistik regresyon analizinde, babası beş yıl ve altında eğitim almış, beş yaş altındaki ve kız çocuklarının haftada 14 saatten fazla TV izleme üzerine etkili olan faktörler oldukları saptandı (P<0,05). Benzer şekilde, çocuğun yaşının büyük olması, erkek cinsiyet, ailede tek çocuk olması ve kendi bilgisayarının olması bilgisayar kullanımını artıran faktörler olarak gözlendi (P<0,05). Lojistik regresyon modelinde, haftada 14 saat ve üzerinde cep telefonu kullanımı çocukların uykusuzluk problemine neden olan bir faktör olarak belirlendi (P<0,001). Aynı şekilde, haftada 14 saat ve üzerinde cep telefonu kullanımı çocukların hırçınlık/öfke nöbetlerini artıran faktörlerden biri olarak dikkati çekti (P<0,001). Çalışmaya alınan çocukların %14,7'sinde BMI z skoru 2 idi. Ancak lojistik regresyon modelinde obezite ile medya kullanım süreleri arasında herhangi bir ilişki saptanmadı (P>0,05). . Sonuç: Bu çalışmadan elde edilen veriler özellikle küçük çocuklarda medya kullanım sürelerinin uluslararası bilimsel kuruluşların önerilerinden fazla olduğunu göstermiştir. On üç yaşından büyük çocuklarda ise haftalık cep telefonu kullanım süreleri yüksek olup çocuklardaki uykusuzluk problemi ile ilişkili bulunmuştur. Bu nedenle, çocuk sağlığı izlemleri sırasında ailelere bilinçli medya kullanımı konusunda da bilgi verilmesi son derece önemlidir.