Kültürel değerlerin korunmasının ve sürdürülebilirliğinin güncel kavramlar doğrultusunda irdelenmesi: Karaköy-Tophane bölgesi örneği

Karaköy-Tophane Bölgesi, kentsel kültürel miras öğeleri ve sahip olduğu çeşitli değerlerle çok katmanlı bir dokuya sahip önemli bir alandır. Bu alan aynı zamanda Erken Bizans Dönemi'nden bu yana, İstanbul'un ekonomik merkezi olmuş önemli bir liman semtidir. Bu liman semti tarih boyunca, farklı din, kültür ve folklörlerin bir arada bulunduğu; yere özgü bir kimliksel ayrışma ve farklılaşma gösteren bir 'karşı kent' olagelmiştir. Fetih sonrasında geleneksel Osmanlı öğeleriyle zenginleşen bölgenin sahip olduğu mimari ve kültürel miras; 19. yüzyıl başlarına kadar oldukça iyi biçimde korunarak ulaşmıştır. Bu yüzyılın ikinci yarısından itibaren, büyük ölçekli şehircilik ve imar kararları bölgede özellikle Ceneviz kent dokusu üzerinde büyük bir tahribat yaratmıştır. Ancak yine bu dönemde, Osmanlıdaki batılılaşma hareketlerinin simgeleri olarak kabul edilen önemli sembolik yapılar ile bölgede yaşayan gayrimüslim Levantenlerin batılı üslupta inşa ettirdiği çok katlı kargir binalar; bölgenin günümüzde sahip olduğu değerlerin önemli bir kısmına kaynaklık eden kültürel miras öğeleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Öte yandan, tez çalışmasına konu olan bu bölgenin önemli bir kısmının günümüzde kültür ve turizm alanı olarak yeniden düzenlenmesi amaçlanmaktadır. Bu durum, alanın geleceğini şekillendirecek büyük ölçekli kararların verilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle, kent belleğinde derin bir iz bırakmış bu tarihi merkezin sahip olduğu değerler ve bu değerlerin niteliklerinin, 'somut ve somut olmayan kültürel miras', 'bağlam', 'yer', 'yerin ruhu' ve 'kültürel önem', 'sürdürülebilir kültürel miras' gibi güncel koruma tartışmalarına ilham veren kavramlar doğrultusunda irdelenmesi ve bütünlük değerinin anlaşılması; bölgenin geleceği açısından son derece önemlidir. Buna yönelik olarak, tez çalışması kapsamında bölgenin sahip olduğu kültürel değerlerin tespitinin yapılarak analizler yoluyla ortaya konulması amaçlanmıştır. Tezin giriş bölümünde, bu amacın nedenselliği ve arka planına yönelik açıklamalarda bulunulmuş, çalışma kapsamında öznel nitelikler bakımından farklılık göstermekte olan bu değerlerin tespitinde kullanılacak yöntemler detaylıca açıklanmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde, değer kavramının tanımı, koruma alanındaki yeri, tarihçesi ve günümüze dek geçirdiği evrim, bu kavram üzerine yapılan çalışmalar ile güncel kültürel değerlere yönelik araştırmalarda bulunulmuştur. Benzer biçimde, bu değerlerin tespitinde kullanılan yöntemler ile tespitler sonucunda elde edilen verilerin bütüncül bir biçimde ele alınmasına yönelik çalışmalar ve bu sürecin güncel koruma kavramları ile olan ilişkisi irdelenmiştir. Üçüncü bölümde, tez konusunu oluşturan Karaköy-Tophane Bölgesi'nin konumu, tarihçesi, sosyoekonomik ve kültürel arka planına yönelik veriler incelenmiş; yazılı ve sözlü kaynaklar yardımıyla, alanın kültürel önemine katkıda bulunan değerlerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu çerçevede, bölgenin günümüzde sahip olduğu değerlere yönelik alan tespit çalışmaları yapılmış ve elde edilen veriler doğrultusunda mevcut durum ve yaşanan değişime yönelik değerlendirmelerde bulunulmuştur. Sonuç bölümünde ise, elde edilen veriler yardımıyla bölgenin bütüncül değerlilik haritası çıkarılarak sahip olduğu bütünlük değerinin analizine yönelik saptamalar yapılmıştır. Bu saptamalar, bölgenin mevcut durumu, olası risk ve değişim etmenleri ve nedenleri bağlamında ele alınmış; 'somut ve somut olmayan kültürel miras', 'yerin ruhu', 'sürdürülebilir kültürel miras' gibi güncel kavramlar ekseninde alanın geleceği açısından önem teşkil eden çağdaş koruma yaklaşımları belirlenmiştir.