İşlev değişikliğinin aydınlatma tasarımına etkisinin Myrelaion sarnıcı örneğinde incelenmesi

Koruma, tarihi yapıların özgün haliyle gelecek nesillere aktarılması ve bu kültürel mirasın sürekliliğini sağlamak için en az müdahale ile doğru yöntemler uygulanarak muhafaza edilmesi işidir. Bir yapının veya yapı grubunun korunmaya değer olabilmesi için kültürel, sanatsal, mimari, tarihi bir özelliğe sahip olması gerekir. Burada önemli olan, inşaa edilmesinin üzerinden ne kadar süre geçtiği değil sahip olduğu bu değerlerdir. Fiziksel olarak bozulmaya uğrayan tarihi yapıların ilk işlevi, çağdaş toplumla beraber değişen sosyo-kültürel özelliklere, mimari tasarım ve malzeme alanındaki gelişmelere uyum sağlamak için değişime ihtiyaç duyar. Yapıyı olduğu gibi muhafaza etmek yerine ona çağdaş toplumun gereksinimlerine uygun güncel bir işlev vermek hem sürdürülebilirlik ve ekonomik açıdan hem de kültürel mirasın taşıdığı maddi ve manevi unsurların gelecek nesillere aktarımı için önemlidir. Sarnıçlar suyun şehir merkezine taşındıktan sonra depolandığı yapılar olup genelde yer altında bulunurlar. Günümüzde özellikle İstanbul'da yer alan sarnıçların birçoğu yeniden işlevlendirilmiş veya işlevlendirilmektedir. Müze, sergi salonu, kapalı çarşı vb. değişik işlevlerle kullanılan bu yapılarda güncel işlevlerine uygun bir aydınlatma düzeninin oluşturulması kaçınılmazdır. Söz konusu düzenler, doğal ışığın mekana alınmadığı kapalı sarnıçlarda yapay aydınlatma olarak karşımıza çıkmaktadır. Kapalı sarnıçlarda yapay aydınlatma tasarımı yapılırken, kullanıcı görsel konforunu sağlamak, aygıt yerleşimlerinde yapının özgünlüğünü bozmamak, enerji açısından verimlilik sağlamak vb. kriterler dikkate alınmalıdır. Bu tez kapsamında, önce yeniden işlevlendirme, tarihi yapılarda koruma ve aydınlatma konuları ele alınmıştır. Ardından, günümüzde kapalı çarşı olarak yeniden işlevlendirilen İstanbul-Fatih ilçesinde bulunan Myrelaion Sarnıcı'nın giriş, mağaza ve dolaşım alanlarına yönelik mevcut yapay aydınlatma düzeninin özellikleri nesnel yöntemlerle incelenmiştir. Daha sonra, Dialux Evo 8.1 aydınlatma simülasyon programında modellenen dolaşım alanları için hesaplamalar yapılmış, yerinde ölçme ve hesap sonuçları ilgili standartta verilen aydınlatma ölçütleri açısından irdelenmiştir. Çalışmada ayrıca, Myrelaion Sarnıcı'nın dolaşım alanlarına, mimari özelliklerinden olan tonozlara ve tez kapsamında yeni kurgulanan dinlenme alanına yönelik yapay aydınlatma düzeni önerileri verilmiştir. Çalışma 8 bölümden oluşmaktadır. Bölüm 1'de literatür özeti, tezin amacı ve hipotezi verilmiştir. Bölüm 2'de tarihi yapılarda koruma kavramı ve yeniden işlevlendirme konusu ele alınmıştır. Bölüm 3'te yeniden işlevlendirilen tarihi yapılarda aydınlatma konusu incelenmiştir. Bölüm 4'te sarnıçlar ile ilgili genel tanımlar ve İstanbul'da yer alan yeniden işlevlendirilmiş sarnıçlar hakkında bilgiler verilmiştir. Bölüm 5'te tez kapsamında ele alınan Myrelaion Sarnıcı'nın tarihçesi ve mimari özellikleri açıklanmıştır. Bölüm 6'da Myrelaion Sarnıcı'nın giriş, mağaza ve dolaşım alanlarındaki mevcut aydınlatma düzenine ilişkin nesnel inceleme ve değerlendirmeler sunulmuştur. Bölüm 7'de Myrelaion Sarnıcı'nın dolaşım ve dinlenme alanları ile tonoz bölümlerine yönelik oluşturulan yapay aydınlatma önerileri aktarılmıştır. Bölüm 8'de tez kapsamında yapılan çalışmalarla ilgili genel değerlendirmeler ve sonuçlar verilmiştir.