Teos'daki Dionysos Tapınağı (2 cilt)

Tezin birinci bölümünde, Teos Dionysos Tapınağının erken bir dönemden başlayarak bilim adamlarının ilgi çekmesine neden olan Vitrivıus'un 'Mimari Özerine On Kitap' isimli eserindeki betimlemeleri sunulmaktadır. Bu konuya 18. yüzyılda Revett, 19. yüzyılda R. P. Pullan ve 20. yüzyılda önce Bequignon ve Laumonier daha sonra Boysal ve üğün kazılarının katkıları anlatılmaktadır. Bunların değerlendirilmelerinden yola çıkarak araştırmalarımızın amaçları ortaya konulmaktadır, önyargılardan kaçınan ve kapsamlı belgeleme ve sınıflamaya dayanan yöntemimiz açıklanmaktadır. ikinci bölümde Teos'un kuruluşundan başlayarak tarihi anlatılmakta, bunun coğrafi çevre ile olan ilişkileri ele alınmaktadır, özellikle Hellenistik ve Roma çağında Dionysos Tapınağı'nı da etkileyen jeolojik yapı, depremler ve kentin sikkelerinde görülen Dionysos betimlemelerinin değişimi ile olan ilişkilerine değinilmektedir. Yine tapınağın in- şaa edildiği Teos'un taş ocakları konusu ele alınmaktadır. Arkaik çağdan başlıyarak Teos'un hem kendi gri Teos taşım kullandığı hem de beyaz mermerle mimarisini zenginleştirdiği anlaşılmaktadır. Hellenistik çağda Teos Dionysos Tapınağı'nın gri taştan imal edilen bütünü içinde, beyaz mermerden friz bandı kullanılması renk etkisi aranmasını belirtilmektedir. İki farklı taşın kullanılması ile elde edilen konstrast etki, Roma çağında pronaos ve opisthodomos'un beyaz mermerle kaplanmasıyla daha da abartılmıştır. üçüncü bölümde tapınağın trapoziodal temenos alam ve bunu çevreleyen stoalar üzerinde durulmaktadır. Stoalar güney ve kuzeyde Dor düzeninde, doğu ve batıda Samos tipi başlıkları olan ion düzenindedir. Stoaların üst yapı Öğelerinin incelenmesi, Hellenistik çağda inşa edilen yapıların Roma çağında yenilendiklerini ortaya çıkarmıştır. Temenos alanının konumlandığı sırtın eöimi nedeni ile hem stoalarda alt katII çözümü aranmış, hem de bu eğim alanın basamaklarla teraslanarak, çeşitli yükseklikte platformlara bölünmesi ile çözülmüştür. Yine yapının çevresindeki akaçlama için yapıldığı düşünülen su sisteminin incelenmesi bunun Sicilyalı Uiodoros' un anlattığı, yılın belirli günlerinde şarap tadı veren bir çeşme olabileceğini anlatmaktadır. Dördüncü bölümde tapınağın halihazır durumu temel sıralarından başlayarak ayrıntılı olarak betimlenmektedir. Çevrede bulunan elemanların incelenmesi, Roma çağında yapının orthosatl arına varasıya sökülüp yeniden yapıldığını açıklığa kavuşturmuştur. Anta başlığı, bağ taşları gibi öğeler belgelenmiştir. Sütun kaidelerinin farklı yükseklikte olmaları tapınağın podyumunun eğimli olduğunu göstermiştir, üç tür friz bloğu tanımlanmış, bunlardan bir grubun üst yüzlerındeki bağlama ayrıntılarından iki defa kullanıldıkları bulunmuştur. Sütun başlıkların, hepsinin ele alınarak sınıflandırılmaları ise 1.0. II. yüzyıl ile I. S. II. yüzyıl arasında tapınağın defalarca onarıldığını anlaşılmıştır. En az beş türü olan simalarında işaret ettiği gibi, bir fay hattı üzerinde olan Teos, depremlerden birçok kez zarar görmüş ve bundan da en çok, en üst öğe olan simalar etkilenmiştir. Sonuçların toplu olarak ele alındığı beşinci bölümde yapının Hel- lenistik çağda yapıldığı ancak l. S. I. ve II. yüzyıllarda yenilendiği anlatılmaktadır. Tapınağın yıkılan daha eski öğeleri, Roma çağında onarımlar sırasında temenosu tesviye etmek için dolgu malzemesi olarak kullanılmıştır. Nitekim 1985- 1986 yıllarında yapılan kazılarda, bu dol gudan, Teos'daki Uionysos Tapınağı'nın hellenistik çağına ait, Hermoge- nes'in diğer bir eseri olan Magnesia'daki Artemis Tapınağı'na, bezeme üslubu ve yapı ayrıntıları açısından çok benzeyen mimari öğeleri elde edilmiştir.