Sürdürülebilir binalarda kritik başarı faktörlerinin incelenmesi

Dünyada doğal kaynakların bilinçsizce kullanılması ve atıkların doğaya bırakılması sonucunda ortaya çıkan küresel ısınma, iklim değişiklikleri, türlerin yok olması, doğal kaynakların azalması gibi çevresel sorunlara ilişkin farkındalığın artması ile sürdürülebilirlik kavramı ve bunun inşaat sektöründeki karşılığı olan sürdürülebilir binalar gün geçtikçe önem kazanmaktadır. Sürdürülebilir bina projelerinde başarının sağlanması, mümkün olduğunca yüksek sürdürülebilirlik standartlarına erişilebilmesi ve sürdürülebilir binaların yaygınlaşması için neler yapmak gerektiğinin belirlenmesi, bu alanda gelişme sağlanabilmesi için büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, bu tez çalışmasında sürdürülebilir binaların başarısını etkileyen faktörlerin belirlenmesi, bu kritik faktörlerin proje başarısını ne şekilde etkilediklerinin açıklanması ve bu alanda başarıya ulaşmak için neler yapılması gerektiğinin ortaya koyulması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda öncelikle sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir kalkınma kavramının literatürde yer alan tanımlarına yer verilmiş, ortaya çıkışı ve gelişme süreci açıklanmıştır. Sürdürülebilir binaların özellikleri ve önemi açıklanmış, çevresel değerlendirme sistemleri ve Türkiye'de çevresel değerlendirme sistemleri ile ilgili bilgi verilmiştir. Daha sonra literatürdeki proje başarısı tanımlarına yer verilmiş, proje başarı kriterleri açıklanmış ve sürdürülebilir inşaat projeleri bağlamında başarı kavramı ele alınmıştır. Sürdürülebilir inşaat projelerinde kritik başarı faktörlerini belirlenmesi amacıyla bu konuyu dünyanın farklı yerlerinde, çeşitli bina türleri kapsamında, farklı açılardan ele alan yedi araştırma incelenmiş ve hepsi aynı sistematikle açıklanmıştır. Her araştırma için sırasıyla araştırmanın amacı, araştırmanın yöntemi, araştırmaya konu olan başarı faktörleri ve araştırma sonuçları ile ilgili detaylı bilgi verilmiştir. Bu araştırmalarda; literatür taraması, uzmanlarla görüşmeler ve anket çalışmaları sonucunda sürdürülebilir binalar için kritik başarı faktörleri belirlenmiş ve her araştırma kendi bağlamında belirlenen kritik başarı faktörlerinin önem derecelerini ortaya koymuştur. Araştırmaların incelenmesini izleyen bölümde, bu incelenen araştırmalara konu olan tüm kritik başarı faktörleri bir araya getirilip, on başlık halinde gruplanmıştır. Bu başlıklar mal sahibi ile ilgili faktörler, dışsal faktörler, proje katılımcılarının nitelikleri, proje katılımcıları arasındaki iletişim ve işbirliği, projenin tasarımı ve özellikleri ile ilgili faktörler, gelişmiş teknoloji ve yenilikçi yöntemlerin kullanımı, sürdürülebilir bina değerlendirme araçları, planlama ve yönetim ile ilgili faktörler, inşa süreci ile ilgili faktörler ve kullanım süreci ile ilgili faktörler olarak adlandırılmıştır. Daha sonra yapılan gruplama doğrultusunda, bu kritik başarı faktörleri ile ilgili detaylı bilgi verilmiş ve proje başarısını ne şekilde etkiledikleri açıklanmıştır. Araştırmalara konu olan kritik başarı faktörleri bir araya getirildiğinde, aynı faktörlerin birkaç araştırmada birden yer aldığı görülmüştür. İncelenen yedi araşırmadan en az dördüne birden konu olarak öne çıkan faktörlerin şunlar olduğu görülmüştür: üst yönetimin sürdürülebilir bina yapımı konusunda sorumluluk üstlenmesi ve desteği ; güçlü finansal kapasite ; proje katılımcılarının yeterliliği; yoğun tasarım çalışmaları ve bu çalışmalara tüm proje ekibinin katılımı ; proje paydaşları arasındaki iletişim ; katılımcılar arasında etkili işbirliği ; ileri sistemlerin ve yenilikçi, yeşil teknolojilerin kullanımı ; bir çevresel değerlendirme sisteminin referans alınması. Kritik başarı faktörlerinin önem dereceleri, yapılan araştırmaların bağlamına göre farklılık gösterse de bu tez çalışmasında açıklanan tüm kritik başarı faktörlerinin sürdürülebilir binaların başarısında etkisi olduğu görülmüştür. Dolayısıyla bu faktörlerin ve bu faktörler doğrultusunda yapılması gerekenlerin göz önünde bulundurulması, sürdürülebilir bina projelerinin zaman, maliyet, performans, müşteri/ mal sahibi memnuniyeti ve sürdürülebilirlik hedefleri kapsamında başarıyla tamamlanmasını sağlayacaktır.