Düşsel mekan

Bu çalışmanın amacı soyut bir kavram olan düşsel mekanı tanımlamak ve incelemektir. Bu doğrultuda öncelikle düş ve mekan kavramları farklı bakış açılarından yaklaşılarak ele alınmıştır. Düş görmenin incelendiği alt bölüm, düşlere ruhbilimsel bakış açısından yaklaşır ve bilinçsiz gece düşlerini içermektedir. Bu anlamda düş, büyük çoğunluğu aktif uyku sırasında gerçekleşen karmaşık zihinsel bir etkinliktir. Freud'a göre düş, istek doyurma iken, son zamanlarda düşün, beynin aktif uyku sırasında uyandırılmış halinin bir yansıması olduğunu düşünenler çoğunluktadır. Düş kurmak ise gündüz düşlerini ele alır ve bu süreçte söz sahibi olan imgelem ve düşlem etkinliklerini inceler. Düşlerin tasarıma yansıması için düşlere açık olmak gereklidir. Tasarımda düşlem ve imgelem etkinliği en çok ütopyalarda izlenebilir. Mekan konusuna iki ana yaklaşım vardır. Bunlardan birincisi, mekanın mutlak olduğunu, kendi varlık ve özellikleri olduğunu ileri süren yaklaşımdır. Descartes ve Newton bu görüşü savunur. Leibnitz, Berkeley, Mach ve Einstein tarafından savunulan diğer görüşe göre ise mekan görecelidir, evrendeki her şey aralarında uzamsal ilişkiler sergileyen madde parçacıklarıdır. Newton mekanı sonsuz, homojen ve izotropiktir. Modern fizik bu mutlak ve stabil mekan anlayışı yerine mekanın hareketli bir referans noktasına göre göreceli olduğunu kabul eder. Bu değişim ruhbilimsel ve mimari mekan anlayışlarına da yansımıştır. Mimarlıkta esnek ve çok boyutlu mekandan bahsedilmeye başlanmıştır. Düşsellik, bu boyutlardan biridir ve algısal mekanın uzantısı olarak sürece dahil olur. Algı, duyumların anlamlı bütünler haline gelecek şekilde yorumlandığı aktif ve karmaşık bir süreçtir. Bu süreçte anılar, deneyimler, beklentiler ve motivasyonlar da söz sahibidir. Algısal mekan öznel ve benmerkezcil mekandır. Algısal yanılsamaların da kanıtladığı gibi, algısal mekan fiziksel mekan ile birebir örtüşmez. Düşsel mekan, algısal mekan üzerine kurgulanır. İnsanı merkeze koyan bir yaklaşımla, düş ve mekanın buluştuğu nokta olan 'düşsel mekan' psikolojik ve öznel bir kavramdır. İmgelem ve düşlem işbirliği ile oluşur, oluşum sürecinde bilinçaltı, bilinçten daha baskındır. İnsan, düşün ve mekanın ortasında yer alır. İnsan düşü ve mekanı yaratır, sonrasında onlar tarafından biçimlenir. Mekan düşü tetikler, düş mekanın atmosferini değiştirir. Düşsel mekan, algısal mekanın üzerine kurulur. Kişiden kişiye değişir. Düşsel mekan, fiziksel varlığı, varoluşu için mutlak koşul olmayan, imgelem ve düşlem işbirliği ile oluşturulan, bilinçaltı ve çağrışım destekli öznel ve ruhsal mekandır. VHBazı düşler, fiziksel olarak var olmayan mekanların üzerine kurulur. Üzerine düş kurulan mekanlar olarak adlandırılan bu kategoride masallarda ve efsanelerde yer alan, fantastik ve bilim kurgusal mekanlar yer alır. Fiziksel olarak var olan bir mekan düş kurduruyorsa, bu mekan, içinde düş kurulan mekan olarak adlandırılır. Burada düşsellik bir 'değer'dir. İçinde düş kurulan mekanlarda bu değeri dört etken belirler; öykü, gizem, şaşırtıcılık ve izolasyon. Bu tip düşsel mekan, mekanın bir takım iç ve dış girdilerle bilinçli ya da bilinçsiz olarak kurgulanan strüktür-üstü atmosferidir. Düşsel mekan kavramı, gerek tasarımda yaratıcılığı, imgelem ve düşlem gücünü arttırarak geliştirmek için, gerekse düşselliği yüksek mekanlar tasarlamayı öğrenmek için, mimari tasarım eğitiminde kullanılabilir. Yapılması gereken, beyin fırtınası gibi tekniklerle bilinçaltını açığa çıkarmak, toplumsal belleği beslemek, mekandan metine, metinden mekana çevirimler kullanarak düşgücünü zorlamaktır. Sonuç olarak düşsel mekan, mekanın strüktür-üstü atmosferidir, imgelem ve düşlem tarafından yaratılır. Bu süreçte beklentiler, deneyimler, anılar, duygular etkilidir, algısal mekanın üzerine kurgulanır, çağrışım ve bellek düşsel mekanın zengin kaynağıdır. Mekan düşün tetikleyenidir, düş mekanı değiştirir. İnsan mekanı yaratır ve üzerine düş kurar, bazen de mimar düşünü kurduğu mekanı yaratır. Mimar, üzerine düş kurulan mekandan içinde düş kurulan mekanı yaratandır da denebilir.