Konya'da apartman yapılarının tarihsel gelişimi

Jüri: Danışman Üye Üye Doç. Dr. Kerim Çınar Prof. Dr. Mutbul Kayılı Prof. Dr. Haşim Karpuz Üye Üye Doç. Dr. Murat Balamir Yrd. Doç. Dr. Tülay Esin İngiltere'de başlayan ve sonra Batı Avrupa'yı da etkisi altına alan Sanayi Devrimi, yeni çalışma alanlarının oluşmasına ve toplumların yeniden örgütlenmesine olanak sağlamıştır. Teknolojik gelişmeler tarımda makineleşmeye neden olmuştur. Dolayısıyla tarımsal alanlarda işgücüne olan ihtiyaç azalmıştır. Kırsal kesimdeki işsiz nüfus, yeni açılan fabrikalarda çalışmak üzere kentlere göç etmeye başlamıştır. Fabrikalarda çalışan yeni halk kitlesi işçi sınıfı olarak isimlendirilmektedir. Kentlere yapılan göçlerle birlikte, kentlerde konut sorunu yaşanmaya başlanmıştır. Apartmanlar, büyük ölçüde fabrikalarda çalışan yeni kentli halk kitlelerinin konut problemini çözüme ulaştırabilmek için düşünülmüştür. Avrupa'da sanayi devrimi yaşanırken Osmanlı İmparatorluğu'nda gerileme ve çöküş dönemleri yaşanmaktaydı (1683-1922). İmparatorlukta yaşanan problemler nedeni ile, Avrupa'da Sanayi Devrimi ile oluşan teknolojik gelişmeler takip edilememiştir. İleri teknoloji ve ekonomik güce sahip olan Avrupa ilerlemeye devam etmiştir. Bu arada İmparatorluk'ta elit tabaka arasında batıya ilgi başlamıştır. Türkiye'de ilk apartman örnekleri, azınlıkların bulunduğu Galata ve Beyoğlu semtlerinde görülmektedir. Devlet eli ile ilk apartman konutu ise, İstanbul'da çıkan yangınlarda evsiz kalan aileler için yapılmıştır. Ancak yapılan apartmanların sayıca ihtiyacı karşılayamayacağı düşüncesi ile bu konutlar kiraya verilmiş, buradan elde edilen gelir de yangın zedeler için kullanılmıştır. Bu apartmanlar kentin ileri gelenleri arasında ilgi görmüştür. Birinci Dünya Savaşı'nda yabancı devletler tararından parçalanan Osmanlı İmparatorluğu özelliğini kaybetmiştir. Atatürk önderliğinde T. C. Devleti kurulmuştur. Yeni kurulan devlet, İmparatorluktan yabancı devletlere borçlu ve geri bir tarım ülkesi devralmıştır. Sanayileşme ile ülkede sosyal ve ekonomik değişmelerin oluşumuna olanak sağlamıştır. Değişen yaşam koşullan ve kadının çalışma hayatına girmesi ile kadının eve ayırdığı zaman kısıtlanmıştır. Çalışma alanlarının çoğalması nedeni ile, ev işlerinde çalıştırılan hizmetlilerin bulunması zorlaşmıştır. Çekirdek aile yapısı yaygınlaşmıştır. Bu durumda ev işleri kadımn üzerinde yoğunlaşmıştır. Apartmanda ev işlerinin kolaylığı, apartmanlara olan ilginin yoğunlaşmasına neden olmuştur. Konya'da Apartmanların Tarihsel Gelişimi adlı bu araştırmada öncelikle, bu çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi belirlenmiştir. İkinci bölümde apartmanların, Türkiye'de oluşumu üzerinde durulmuştur. Apartmanların öncelikle büyük kentlerde başladığı sonradan diğer kentlere yayıldığı anlaşılmıştır. Toplumların yaşadıkları mekanın şekillenmesinde sosyal yaşamın etkisi büyüktür. Üçüncü bölümde, Konya'da sosyal yapı ve imar değişimleri irdelenmiş. Konya'da sosyal yaşam, teknolojik gelişmelerle birlikte önemli değişikliğe uğramıştır. Aile ekonomisi değişmiş, evde üretim azalmış ve dışardan hazır olarak satın alma işleri ilgi görmeye başlamıştır. Apartmanlaşma ile birlikte evde üretim daha da azalmıştır. Cumhuriyet sonrasında ülke genelinde imar planı çalışmaları yayılmıştır. Konya için yapılan imar planlan, eski dokuya saygılı bir yaklaşımla yapılmıştır. Bu gelişim apartmanlaşma oluşumunda da devam etmiştir. Dördüncü bölümde, analiz kapsamındaki örneklerin tanıtımı ve irdelenmesi yapılmıştır. Beşinci bölümde, belirlenen amaç doğrultusunda ve elde edilen bulgular ışığında varılan sonuçlar sunulmuştur. MI