Çelik taşıyıcı sistemin yangına karşı korunmasında tarihsel süreç ve koruma ilkeleri

Yapılan çalışmada, çelik yapılarda yangının önemi, tarihsel süreç içerisinde gelişen yangından koruma yöntemleri incelenerek değerlendirilmiştir. İlk önce yangının sebep olduğu can ve mal kayıplarının istatiksel sonuçlan verilmiş ve yangında can kayıplarının nerede ve nasıl meydana geldiği sunulmuştur. Ayrıca binalar tasarlanırken dikkat edilmesi gereken koruma ilkeleri belirtilmiştir. Daha sonra ilk çağlardan başlıyarak yangından korunmanın tarihçesi kronolojik olarak verilmiş. Son olarak çelik taşıyıcı sistemlerin yangına dayanımlarının arttırılması için kullanılan yöntemler anlatılmıştır. İstatiksel sonuçlar dikkate alındığında, yangında yaşanan can ve mal kayıplarının oranı doğal afetlere göre daha fazladır. Bu durum, binalarda alınması gereken önlemlerin ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Binada alınacak olan aktif ve pasif yöntemler bir bütündür ve tasarım aşamasında iken karar verilmesi gereklidir. Kullanılacak olan yöntemler binanın estetiği, çevre koşullan, şantiye programı, maliyet vb. kriterler dikkate alınarak seçilmelidir. Yangınla mücadele millatan önceki devrilerde başlamıştır. İlk yıllarda çıkan yangının şehir içinde yayılamaması için sokaklar genişletilerek, alevlerin bir evden diğer eve sıçramaması için çalışılmıştır. Daha sonra evlerin önlerinde varillerle su ve yangın merdiveni bulundurarak yangının çıkış aşamasında söndürülmesi düşünülmüştür. 1666 Londra Yangınıyla yangına daha dayanıklı yapı malzemeleri kullanılmaya başlanmış ve bunun da yeterli olmadığı anlaşılarak uyan sistemleri zorunlu hale getirilmiştir. Yanmaz olarak bilinen demirin yapı malzemesi olarak kullanılmaya başlanmasıyla, daha ilk yangınlarda yangına karşı düşünüldüğü kadar dayanıldı bir malzeme olmadığı anlaşılmıştır. 1871 Büyük Chicago Yangını ile binanın dış duvarlarında yapılan yalıtımın yetersiz olduğu anlaşılmış, bina içerisinde ve döşemelerde kullanılan malzemelerin de önemli olduğu görülmüştür. Chicago Yangınından sonra yapılan binalarda döşemlerde tuğla ve pişmiş toprak kullanılmaya başlanmıştır. Kolonların kaplanması daha sonra gelişmiştir. 20. yüzyılın başlarında 'yanmazlık' kavramı yerine 'yangına dayanım' kavramı benimsenmiştir. Yaşanan tecrübelerle hiçbir binanın tamamen ''yanmaz' olamıyacağı ancak belli bir süre yangına karşı dayanabileceği anlaşılmış ve bundan sonra bu dayanım süresinin daha uzun tutulabilmesi yönünde çalışmalar geliştirilmiştir. Döşeme sistemlerinde pişmiş toprak ve tuğlanın yerine metal tahliyeler ve beton uygulanmıştır. 1940'lardan sonra, günümüzde de kullanılan levhalarla kutulama ve püskürtme yöntemleri kullanılmaya başlanmıştır. Çelik yanmaz bir malzeme olmasına karşın iyi bir ısı taşıyıcısıdır. Yangın sırasında kıvılcımlar ve sıcak gazlar çelik elemanların ısılarının artmasına sebep olurlar. ( enerjisi iletim, taşınım ve ışınım yolu ile bir ortamdan diğerine geçer. Isının DCprofilin kesiti ve kullanılan koruma amaçlı malzeme yangın sırasında çeliğin ısısının artışına sebep olur. Çelik taşıyıcı sistemlerin levhalar, püskürtme sıvılar, şişen yalıtkanlar, beton, su, ahşap ve diğer malzeme kullanılarak yangına karşı dayanımları arttırılır. Bu malzemler kuru ve yaş olarak ikiye ayrılırlar. Levha ve ahşap kuru, püskürtme sıvıları, şişen yalıtkanlar, beton ve su ise yaş malzemelerdir. Uygulanacak olan kalınlık, kullanılan çelik profile, yerine ve istenilen süreye bağlıdır. Bu malzemelerin seçimi görünüşe, mekanik sağlamlığa, çevre ile uyuma, korozyona karşı korumadaki yapıya, mekanik ihtiyaçlara, şantiye programına, uygulama yöntemine ve maliyete bağlıdır. Çelik taşıyıcı sistemin hafif olması, kolay yapıma ve temiz açıklıklara olanak vermesi gibi üstünlükleri vardır. En çok eleştirildiği nokta yangına dayanıksız olmasıdır. Ancak kullanılanacak erken uyan sistemleri, otomatik söndürücüler ve yalıtımlarla yangına karşı uzun süre dayanımlı hale getirilebilir. X