Türkiye'den konut örnekleri bağlamında modern mimaride teknoloji ve yenileme ilişkisi

Çalışmada, Türkiye modern dönem konut binalarının yenilenmesinde dönem teknolojisinin önemine odaklanılarak dönemin karakterini yansıtan örnek yapılar kapsamlı bir inceleme ile ele alınmış; elde edilen çıktılar neticesinde varılan sonuçların belkemiğini oluşturduğu bir yaklaşım ortaya konulmuştur. Bu amaçla öncelikli olarak modern kavramının ve bu kavramdan temellenen terimlerin açıklamaları yapılmış ve birbirlerinden farklılaşan yönleri ele alınmıştır. Bu bölümde amaçlanan; terimlerden kaynaklanabilecek karmaşayı ortadan kaldırmak ve modern kavramının ortaya çıkması ile yaşanan kırılmayı daha net anlatabilmektir. Mimaride geçirilen değişimi her yönü ile doğru bir şekilde yorumlayabilmek ancak bahsi geçen ön bilgilerin verilmesi ile sağlanabilir. Modern kavramı ile ilgili gerekli bilgiler aktarıldıktan sonra modern hareketin ve mimari ile kurulan ilişkinin geçmişşi araştırılmıştır. Bu kısımda Batı ülkelerinin ve Türkiye'nin gelişimine ayrı ayrı değinilmektedir. Modern hareketin gösterdiği gelişim ve günlük yaşantıda yarattığı etki; modern düşüncenin doğduğu yer olan Batı'da, bu kavramları sonradan benimsemeye çalışan Türkiye'deki seyrine göre farklılık göstermektedir. Modern hareketin özü olarak Batı ülkelerinin durumu hakkında genel bilgiler verildikten sonra, Türkiye'de cumhuriyetin ilanı ile girilen dönem zaman çizelgesine ayrılarak aktarılmaktadır. 1950 yılının ülkede yaşanan siyasi değişimler, farklılaşan ekonomi politikaları ve dünyada yaşanan savaşın etkileriyle Türkiye'de mimarlık için yeni bir dönemin başlangıcı sayılması ve 1980 yılının da 'modernitenin aşılmaya başlandığı' zaman olarak tanımlanması sebepleriyle tez 1950- 1980 arası döneme odaklanmaktadır. Odaklanılan dönemde konutlara ilişkin yeni yasaların düzenlenmesi ve Türkiye modern mimarlığının özellikle konut mimarisine yoğunlaşan tavrı nedenleriyle çalışma konut tipolojisi üzerinden ilerletilmiştir. Bu noktada modern dönem mimarisi ile teknolojinin kurduğu bağdan ve teknolojik değer kavramından bahsetmek gerekmektedir. Mimari ile teknoloji 'etle tırnak gibi' birbirine bağlıdır. Modern dönemde teknolojinin mimari üzerindeki güçlü etkileri nedeniyle modern yapılarda teknolojik değerin tanımlanması hem modern mimarlık mirasının hem de yapılardaki yenileme amaçlı müdahalelerin önemine dair farkındalığı arttıracaktır. Yapı elemanlarının bu kriterlere cevap verecek bir anlayış ile tablolaştırılması ve alt başlıklarla detaylandırılması araştırma kapsamında yer alan her yapının analizi için kullanılan tabloların temelini oluşturmuştur. İnceleme için seçilen 10 konut yapısının çalışma kapsamında üretilen tablolarla sağlanan elemanter bakış açısı ile analizi yapılmıştır. Analiz tablolarının oluşturulma sürecine bakıldığında; başlangıç noktasını modern dönem konut binalarının teknolojik özelliklerinin kütle, taşıyıcı sistem, çatı sistemi, cephe sistemi ve merdiven sistemi özellikleri başlıklarına ayrılarak literatür araştırmaları ve yerinde gözlemler ile incelenmesi oluşturmaktadır. İnceleme için seçilen 10 yapının özelinde farklılaşan ve ortak görülen özellikler belirlenmiştir. Tablolar üzerinden yapılan yorumlar; örnek yapılar üzerinden okunması hedeflenen Türkiye modern dönem konut mimarisinde daha baskın ya da kıyasla daha silik kalan özellikleri belirtmekte ve uluslararası üsluptan farklılaşarak ulusal mimari ile kesişen noktaları teknolojik değer olarak ortaya koymayı hedeflemektedir. Bahsi geçen tespitler Türkiye'de modern dönem konut yapıları (1950-1980) için; tezin sonucunda önerilen yaklaşımın da belkemiğini oluşturmuştur. Tabloda yer alan örnek yapıların kronolojik sıra ile sunulması Türkiye'de modern mimarinin serüveninin de okunmasını sağlamaktadır. Türkiye modern dönem konut yapılarında yenilemeyi amaçlayan müdahalelerin göz önünde bulundurması gereken hususlar, ortaya konan yaklaşım ile netleştirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde kentin aynı gelişim aksında konumlanan M. K. Apartmanı ve Hukukçular Sitesi'nin önerilen yaklaşım çerçevesinde incelemeleri yapılmış; yapıların güncel durumu ve geçirdikleri müdahaleler yaklaşım açısından değerlendirilmiştir. Yaklaşım çerçevesinde incelenen iki örnek yapıda günümüze kadar gerçekleştirilen müdahaleler yorumlanmış, yaklaşıma uygunluğu sorgulanarak bundan sonra gerçekleştirilecek yenileme projelerine yol göstermek amaçlanmıştır. Yapılan yorumlar neticesinde çalışma kapsamında oluşturulan yaklaşımın modern dönem konut yapılarının teknolojik değerini ortaya koyduğu ve yenileme projelerinde yol gösterici bir rota çizebildiği sonucuna ulaşılabilmektedir. Yapıların zaman içerisinde yenilemelere ihtiyaç duyması olağandır ancak önemli olan özgün tasarım anlayışına ve teknolojik değerlere zarar vermeyen disiplinler arası çalışma anlayışından temellenen yenilemelerin uygulanmasıdır. Ancak bu şekilde ilerleyerek modern dönem konut binalarının özgün tasarımları ve teknolojik değerleri korunabilir, toplumda yeterli bilinç ve duyarlılığın gelişebilmesinin önü açılabilir.