Geleneksel konutların güncel kullanıma uyum yeteneğinin değerlendirilmesi

Günümüzde sosyal tasarımlarda karşılaşılan en büyük problem kullanıcı grubunun belirsizliği olmaktadır. Özellikle konut tasarımlarında farklı kültürlerden gelen kullanıcı gruplarının ortak bir kültür altında toplanmaya çalışılması, kullanım aşamasında konut ile kullanıcısı arasında uyum problemleri ortaya çıkaracaktır. Tezin amacı bu problemleri en aza indirmek için, geleneksel Türk evi'nin uyum yeteneğini saptamak ve ortak kültür grupları için ortalama değerlendirme kriterleri oluşturmaktır. Giriş bölümünde, konut probleminin çözümü için uygulanan yöntemler ile problemin en büyük nedeni olan göç olayı ele alınmıştır. Büyük kentlerin göç olayından ne şekilde etkilendiği ve göç eden nüfusun davranış biçimi üzerinde durulmuştur. Kırsal kültürden kent kültürüne geçiş sürecinde barınacakları konutların ortalama kültür gruplarına yönelik olması savunulmuştur. İkinci bölümde geçiş konutları için model oluştururken mekan ve eylem arasındaki ilişkiler sorgulanmıştır. Ortalama kültür grubuna yönelik konutların tasarımında bu kültürün yatkın olduğu geleneksel konutların uyum yeteneğinin belirlenmesi ve bunun için geleneksel çevre sisteminin güncel kullanımlara ne şekilde ve hangi koşullarda cevap verdiğinin incelenmesi gerekmektedir. Bu nedenle, bir mekanın bir eyleme tahsisinin koşullarını belirlerken mekan ve eylem özellikleri dikkate alınmıştır. Üçüncü bölümde mekan ve eylem uyumunu ölçmek için kullanılan yöntemler incelenmiştir. Uyum serbestliği yaklaşımı ile mekana uygun eylem örüntülerinin saptanması ve tahsis-dağılım matrisleri yardımıyla mekanın bir eyleme uyum yeteneği belirlenmektedir. Tez kapsamında ele alınan gamma analizleri ise mekan ilişkilerini sayısallaştırmaya yönelik bir yöntem olup gamma haritaları yardımıyla mekana ve yapıya ait ortalama bağıl asimetri değerleri hesaplanmaktadır. Dördüncü bölümde geçiş süreci konutları için temel alınan geleneksel Türk evinin seçim nedenlerinden söz edilmiştir. Uyum yeteneğinin belirlenmesinde kullanılacak yöntem anlatıldıktan sonra, seçilen yöntem örnek konutlar üzerinde denenmiştir. Yöntem sürecinde yer alan adımlar tablo ve grafikler yardımıyla örneklenmiş, bu adımlarda karşılaşılan problemler ve çözüm yöntemleri anlatılmıştır. Beşinci bölümde tez kapsamında ele alman 161 konutun değerlendirilmesi yapılmıştır. Öncelikle 121 geleneksel konut yöresel ölçekte mekan ve konut ortalama bağıl asimetri değerlerine göre değerlendirilmiştir. Konutların güncel kullanımları ile geleneksel Türk evine ait geleneksel kullanım değerleri karşılaştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar ile geleneksel konutun güncel kullanıma uyum yeteneği olduğu ispatlanmaya çalışılmıştır. Daha sonra Sedad Hakkı Eldem'in bölgesel sınıflandırması ışığında, değerlendirilen örnekler bölgelere ayrılmış ve bölgesel ortalama bağıl asimetri değerleri saptanmıştır. Böylece başlangıçta sözü edilen ortalama kültür grupları için ortak kriterlere ulaşılmıştır. Geleneksel konutların değerlendirmesi yapıldıktan sonra Gümüşhane ve Bayburt kapsamında geleneksel konutlar ile toplam 40 adet gecekondu, afet konutu ve çok katlı konut birimleri karşılaştırılmış ve geleneksel konuta göre güncel kullanıma uyum yetenekleri tartışılmıştır. Altıncı bölümde ise sonuçlar üzerinde durulmuş ve beşinci bölümde elde edilen veriler değerlendirilerek, geleneksel Türk evinin güncel kullanıma uyum yeteneği tartışılmıştır. Kırsal kesime yönelik kültürel geçiş konutları için seçilecek yöntemler için bu uyum yeteneğinin ve elde edilen kriterlerin önemi üzerinde durulmuştur.