Erken Cumhuriyet Dönemi'ne ait bir kitap taslağı: Tokat kent tarihi çalışmaları Tokat müzesi örneği

1926'da Tokat Müzesi'nin kurulmasıyla başlayan süreçte, kentin tarihine ışık tutacak çalışmaların yapılması da hızlandırılmıştır. 'Erken Cumhuriyet Dönemi'nde Tokat müzesinin ilk müze memuru Mehmet Besim Karagülle ve ilk mesul memuru Osman Nuri Savuran tarafından 1931- 1955 yılları arasında hazırlanan ve günümüze kadar yayınlanmamış 'Tokat Müzesi: Tarihi Yapılar, Eski Eserler ve Bölgeleri, Tokat'lı Meşhurlar' adlı defter Tokat için önemli bir kaynaktır. Tokat ve ilçelerinde yer alan birçok yapının kaydının tutulması, bu kayıtların fotoğraf, çizim vb. gibi görsel elemanlarla desteklenmesi ve bunların yanında Tokat'ın tarihine başka birçok açıdan yaklaşması bakımından defter esasen bir kitap projesi niteliği taşımaktadır. Bu çalışmada çeşitli perspektiflerden bakılarak defterin farklı boyutlardaki analizi yapılmıştır. Bu bağlamda öncelikle 'Erken Cumhuriyet Dönemi'nin kültür politikasında tarih hususu üzerine defterin yazımına da etki ettiğine inanılan konulara değinilmiştir. Özellikle o dönemin ruhunu taşıyan va tarihsel kültüre büyük katkıları olan 'Türk Ocakları' ve Halkevleri'nin tarihe olan bakış açıları ve faaliyetleri ifade edilmiştir. Defterle dolaylı bir bağlantısı olduğu tespit edilen 'Tokat Halkevi' bir model olarak alınmış, bilhassa tarih ve müzecilik alanındaki faaliyetlerine değinilmiştir. Tarih konusu değerlendirildikten sonra, 'Erken Cumhuriyet Dönemi' mimarlık tarihi yazımının nasıl ele alındığı hakkında bilgi verilmiş, o dönemde ortaya çıkan mimarlık tarihiyle ilgili araştırmaların neticesinde ortaya çıkan eserlerden örnekler verilmiştir. Yine aynı dönemlerde bazı kentler için hazırlanan kentin daha çok mimarisiyle ilgili bilgi veren kent kılavuzlarına değinilmiştir. Çalışmada, 'Erken Cumhuriyet Dönemi' tarihsel bakış açısı ekseninde şekillenen müzelerin özellikle yapılarla ilgili tuttukları kayıt, envanter ve belgeleme hususlarına olan yaklaşımları tespit edilerek, o dönemde yayınlanan genelge ve nizamnameler çerçevesinde ele alınmaları amaçlanmıştır. Daha sonra 'Tokat Müzesi'nin Erken Cumhuriyet Kitap Projesi' başlığı altında müzenin kuruluşu ve tarihçesinden, müzenin gelişiminde büyük rolleri olan kurucu müdür Halis Turgut Cinlioğlu ve müze memurları Karagülle ve Savuran'ın özgeçmişşlerinden ve defter dışındaki yaptıkları çalışmalardan, eserlerden bahsedilmiştir. Defterin tanıtımı yapılıp, içeriği hakkında detaylı bilgi verildikten sonra, eserde Tokat il merkezinde yer alan günümüze ulaşmış ve ulaşamamış olan yapılarla ilgili defterdeki veriler aktarılmıştır. Mevcut olan yapıların özellikleri, günümüzdeki durumları ve defter doğrultusunda değerlendirmeleri yapılmıştır. Bu değerlendirmelerde şu anda mevcut olan yapılarla ilgili yapılan saha çalışmaları neticesinde çekilen fotoğraflar ve güncel plan ve kesit çizimleri vb. veriler üzerinden yapılardaki değişiklikler net bir şekilde ortaya çıkmıştır. Yine mevcut olmayan yapılarla ilgili de başka kaynaklardan elde edilen bilgiler değerlendirilme kısımlarında paylaşılmıştır. Ayrıca defterde ele alınan yapılarla ilgili defter açısından büyük önem taşıyan Ülgen ve Gabriel'in de tespitleri aktarılarak sonuç kısmına da katkı sunacak bir analize ulaşılmıştır. Değerlendirme ve sonuç kısmında ise defterin dönemi içindeki yeri ve defterin içeriği açısından değeri yönüne analizler yapılmıştır.