Mimarlık ve gerçeklikleri ve mimarlıkta zamanın kavranışı

Bu çalışma, mimarlık ortamının çoğulcu görünümünün, teorik temelde daha iyi anlaşılabilmesi için, kavramsal bir çözümleme önerisidir. Çalışmanın ana sorulan şunlardır:. Mimarlığın tanımı nedir ve mimarlık nasıl tanımlanmalıdır? Mimarlık nasıl bir yaratım sürecine sahiptir? Mimarlığın yaratım sürecinde zaman kavramı ve zamanın kavranışının anlamı nedir? Mimarlığın yeniden tanımlanması, çalışmanın temelini oluşturmuş ve tüm çalışmada bu tanımlardan elde edilen kavramlar kullanılmıştır. Bu tanımlama çalışmasında seçilen yöntem, bir başka bilgi alanı olarak seçilen felsefenin, mimarlığa olan müdahalesi olmuştur. Bu yöntem asimetrik diyalog yöntemidir. Asimetrik diyalog, ortak kural dizilerini paylaşmayan 'öteki' ile kurulan bir diyalog biçimidir. Asimetrik diyalog belirli bir epistemolojik alanın 'öteki'nin 'yöntemli kuşku'su yoluyla 'eleştirel farkındalığa' açılmasına izin veren bir diyalog yöntemidir. Böylelikle, ötekinin yöntemli kuşkusu ile tanımlanan mimarlık, yeni kavramsal yaklaşımlara açık hale gelir. Bu çalışmada, asimetrik diyalog, mimarlık ve felsefe arasında sorgulanan gerçeklik kavramı üzerine kuruludur. Mimarlık en yalın haliyle bir gerçekliğin üretilmesi eylemi olarak tanımlanabilir. Mimarlık bir eylem olarak, dünya gerçekliklerine yeni bir gerçeklik eklemektir. Bu noktada, mimarlık gerçekliklerinin üretilme süreci ve sonunda üretilen gerçeklikler mimarlığın kendi içkin tanımını ortaya koyar. Mimari gerçekliklerin yaratım süreci, dünya gerçekliklerine yeni bir gerçeklik eklenmesi süreci ile benzerlik gösterse de, mimarlık bir gerçekliğin yaratılması ile sonlanan bir süreç değildir. Üretilme sürecinden sonra mimarlık, yapım, kullanım ve algılama süreçleri içinde, yapımcılar ve mimar, algılayan ve algılanan nesne, tasarım ve kullanıcı ile oluşturulan iletişim ile şekillenir. Bu nedenle mimarlık sürecin kendisidir. Gerçeklik kavramı, insan tarafından yaratılan, akıl tarafından kavranabilen, bilim tarafından tanımlanan, bireyler tarafından algılanan ve sahip olduğu özsel benzerlik grupları ile sınıflandırabilen, kavramsal bir nitelemedir. Diğer gerçeklikler gibi mimari gerçeklikler, katmanlı ve karmaşık yapılardır. Buna göre, süreçlerin yarattığı tek bir mimarlık gerçekliğinin dört ana gerçeklik katmanı vardır.. Her mimari gerçeklik, deneyüstü, sadece akıl tarafından kavranabilen, ideal, numenal gerçeklik katmanına;. Her mimari gerçeklik, algı tarafından görünmeyen, nesnel, altkatmansal gerçeklik katmanına;. Her mimari gerçeklik algı nesnesi ve algılayan arasında belli bir zaman dilimi içinde oluşturulan ve belli bir zaman dilimi için geçerli olan, dinamik bir varoluşsal gerçeklik katmanına;. Her mimari gerçeklik, özsel gerçeklik katmanına sahiptir. Bu sınıflama tek bir gerçekliğin katmanlarıdır. Bu katmanlardan bir veya birkaçı, bütünün içinde baskın olarak vurgulanarak sunulabilir. Mimarlık gerçeklikleri, bilinçli yönelim ile, baskın olarak vurgulanan gerçeklik katmanına göre sınıflanabilir. Mimarlık bir yaratım olarak tanımlanırsa mimarlık aşağıda sınıflanan gerçekliklerin üretilmesi eylemidir.. numenal mimari gerçeklik,. altkatmansal mimari gerçeklik,. varoluşsal mimari gerçeklik,. özsel mimari gerçeklik. Bir sınıflama yapmamıza rağmen, mimari gerçeklik katmanları, birbirleriyle örtüşen ve geçişen yapıdadırlar. Varoluşsal ve altkatmansal gerçeklik biricik oluşlarıyla açıklanabilir. Mimarlığın varoluşsal gerçekliği, her bir özneye göre değişkendir ve altkatmansal gerçekliği her bir mimari tözde değişir. Tekil oluşumlar ihmal edilirse, numenal ve özsel gerçeklikler geneli kapsar. Varoluşsal ve numenal gerçeklikler, her bir özneye göre, değişmeyenden değişeni ayırırlar. Varoluşsal ve özsel gerçeklikler, onların göründüğü biçimdedirler, göründüğü gerçekliği kendi gerçekliğidir. Oysa altkatmansal ve numenal gerçeklikler görünümün altında saklıdırlar. Mimari gerçekliklerin, dünya gerçekliklerine yeni bir gerçeklik eklemek olduğu kabulü ile, tüm yaratma süreçlerinde gözlenen zamansallık problematiği, mimari gerçekliklerde incelenmiş ve bu problematik, modelleme önerisi ile açıklanmaya çalışılmıştır. Önerilen modellerde zamanın kavranışı değişken olarak alınmış ve model türleri, bu değişken eşliğinde saptanmıştır. Mimarlık bir süreç olarak tanımlandığında, üretim, algılama ve kullanım süreçleri içinde oluşan ötekilerle kurulan, dinamik ve bir açık uçlu iletişim biçimidir. O halde mimarlığın tanımlanması, sürecin yani zamanın nasıl kavrandığı, mimarlık ve zamanın kavranması arasındaki bağın tanımlanmasıdır. Bu nedenle zamanın kavranışı, mimarlığın çoğulcu görünümünün çözümlenmesinde anahtar kavramdır. Zaman, insanlara değişimi kavratan tek şeydir. Zaman, değişimin kavranabileceği tek kavramdır. Zamanın kavranması değişimin kavranması ile aynı anlamdadır. O halde, kendisi bir süreç olan mimarlık, zamanın kendisi olmayı talep eden bir eylemdir. Temel olarak zaman üç türlü kavranır.. Zamanın eş zamanlı kavranışı: Zamanın değişim düşüncesi karşısında döngüsel bir çevrim olarak kavranmasıdır.. Zamanın sürekli kavranışı: Zamanın değişim düşüncesi karşısında evrimsel bir değişim içinde kavranmasıdır.. Sıçramalı sürekli zaman kavranışı: Zamanın değişim düşüncesi karşısında sıçramalı bir akış olarak kavranmasıdır. Zaman kavranışları, toplumlar, bireyler tarafından değişim, değişimin yönünün kavranış biçimleridir. Zamanın kavranışı, mimarlık ortamının çoğulcu görünümüne neden olan en temel değişkendir. Çalışmamızda, çoğulcu ortamı çözümleme önerimiz, zaman kavranışının bir değişken olarak alındığı mimari modeller ile ortaya konulmuştur. Mimari modeller, zamanın işlevi, modelde üretilen gerçeklikler ve modele örneklenen mimari tutumlar ile tanımlanmıştır. Bu modeller;. mimaride eşzamanlılık modeli;. mimaride süreklilik modeli;. mimaride sıçramalı süreklilik modelidir. Çalışmanın son bölümünde, özel bir zaman-mekanı olan geçmişşin günümüzden kavranışı incelenmiştir. Bu bölümde geçmişşi temsilen Türk Evi seçilmiş, böylelikle, Türk Konut Mimarisi'nde çoğulcu görünüme neden olan Türk Evi'nin günümüzden kavranışı açıklanmıştır. Bu tezde çoğulcu mimari ortamının çözümlenmesinin, mimarlığın değişim karşısındaki tutumunun anlaşılması ya da özetle, mimarlığın üretildiği an içindeki zaman kavranışının nasıl olduğunun anlaşılması ile olası olabileceği çıkarsanmıştır.