Bergama'da Osmanlı Dönemi hamam yapılarının koruma sorunları ve ilkesel bağlamda yeniden işlevlendirme yaklaşımları: Tabaklar Hamamı örneği

Köklü bir geçmişşi olan su kültürü, bu kültüre ait yapılar ile somut ve somut olmayan kültürel miras bağlamında günümüze ulaşmıştır. Su kültürünü temsil eden en kapsamlı yapılardan biri de hamam yapılarıdır. Yıkanma dışında, birçok farklı ritüele ev sahipliği yapan hamamlar, temsil ettikleri dönemlerin sosyal, kültürel ve ekonomik yapısı bağlamında sahip oldukları izlerle, önemli birer belge niteliği taşımaktadırlar. Roma döneminde önem kazanan hamam yapıları, Türkiye coğrafyasında özellikle Osmanlı Döneminden itibaren yaygınlaşmıştır. İstanbul, Bursa ve Edirne gibi Osmanlı Devleti'ne başkentlik yapan yerleşimlerin yanı sıra İzmir'de de bu dönemde oldukça nitelikli hamam yapıları inşa edilmiştir. Bu yapıların bir kısmı yok olmuş; bazıları da günümüze harap halde ulaşmıştır. İzmir'de Osmanlı Döneminden günümüze ulaşan hamam yapıları, özellikle içinde bulundukları yerleşimin durumuna ve kendi özel durumlarına göre farklı nitelikler taşımaktadır. Bu bağlamda İzmir'deki tüm yerleşim alanları incelendiğinde, UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Bergama, günümüze ulaşan Osmanlı Dönemi hamam yapıları açısından öne çıkmaktadır. Kültürel miras bağlamında önemli yerleşimlerden biri olan Bergama'da, Antik Döneme ait miras ön plana çıkarken Türk-İslam Dönemine ait miras daha az önem kazanmıştır. Bu anlamda bölgede Türk-İslam Dönemine ait mirasın önemli öğeleri olan Osmanlı Dönemi hamam yapıları da henüz yeterince değerlendirilmemiştir. Bergama'da harap halde olan iki hamam yapısı ve koruma çalışmalarıyla kullanımı devam eden iki hamam yapısı daha görülür. Bu bağlamda Bergama, dönemin hamam yapılarının günümüzdeki farklı durumlarını bir arada görmek açısından da oldukça önemli bir yerleşimdir. Harap olan iki hamamdan Çınarlı Hamam, müdahale görmeden depo olarak kullanılırken; diğer harap hamam olan Tabaklar Hamamı ise terk edilmiştir. Koruma çalışmalarıyla özgün işlevini sürdüren Hacı Hekim Hamamı ve yeniden işlevlendirilen Küplü Hamam da Bergama'da yer alan Osmanlı Dönemi hamam yapılarıdır. Bergama'daki dört ayrı Osmanlı Dönemi hamam yapısı incelendiğinde, Tabaklar Hamamı'nın, Türkiye'de döneme ait örnekler arasında gerek fiziksel anlamda, gerekse tezyinat bakımından oldukça nitelikli bir yapı olduğu anlaşılmıştır. Ancak yapı ile ilgili kaynakların az sayıda olması ve yapının terk edilmesi, yok olma sürecini hızlandırmıştır. Bu nedenle dönemin hamam yapıları arasında farklı açılardan öne çıkan ancak hakkında kapsamlı bir çalışma geliştirilememiş Tabaklar Hamamı, içinde bulunduğu yerleşimin özellikleri ve kendi özel durumu da değerlendirilerek kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Yapılan çalışmada Tabaklar Hamamı'yla ilgili çeşitli kaynaklara ulaşılmış; bu kaynaklar kullanılarak yapının rölövesi ve analizleri oluşturulmuştur. Kaynaklar ışığında hamama restitüsyon önerisi getirilmiştir. Bu çalışmalar ile birlikte yapının gelecek nesillere aktarılabilmesi için çeşitli yeniden işlevlendirme önerileri de oluşturulmuştur. Bu bağlamda, hakkında ulaşılabilen kaynakların oldukça sınırlı olduğu, önemli bir kültürel miras olan Tabaklar Hamamı için belgeleme çalışmaları ve kaynak geliştirilmiştir.