Sürdürülebilir konutlar için bir değerlendirme sistemi önerisi

Endüstri devrimi ile üretim yöntemlerindeki köklü değişim, endüstriyel ürün miktarın kitlesel boyutlara ulaşması ve Dünya genelinde hızlıca artan nüfus yoğunluğu yenilenemeyen fosil kaynaklarının hızlı tüketimini de beraberinde getirmiştir. Doğal kaynaklarımızın önemli düzeyde azalması, insan neslini ve doğada yaşayan diğer canlıların geleceğini tehlikeye sokmaktadır. Bu tüketim sonucu atmosfere salınan sera gazlarının, 1860 yılından 21. Yüzyıla kadarki süreçte aşağı atmosfer sıcaklığının 0 .6 C yükselmesi ile ilişkili olduğu bilimsel çevreler tarafından kabul görmektedir. Yenilenemeyen enerji tüketimi ile doğru orantılı olarak sera gazı üretimi gerçekleştiği kabul edildiğinde, Türkiye'de toplam sera gazı üretimin yaklaşık %30'unun, Dünya'da ise %50'sinin binalardan kaynaklandığı görülmektedir. Türkiye'de konutlarda kullanılan enerjinin %80'i klimatik konfor koşullarının sağlanmasına yönelik harcandığı kabul edildiğinde, binaların ürettiği sera gazlarının ve neden olduğu küresel ısınmanın birincil nedeni anlaşılmaktadır. Bina kaynaklı sera gazı üretiminin neden olduğu çevre etkileri araştırıldığında birbirleri ile ilişki içinde olan birçok kavramın incelenmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda; ekosistem, ekolojik denge, küresel ısınma gibi çevresel kavramlar tanımlanarak, sürdürülebilirliğin alt açılımları yapılmış, mimarlık ile ilişkisi çevre, toplum ve ekonomik bağıntılar ile çözümlenmeye çalışılmıştır. Yapılan çözümleme ile sürdürülebilir mimari yaklaşımların çerçevesi oluşturulmuş ve yararları ortaya konmuştur. Ancak yapılan çalışma sonucunda, bu yaklaşımların sistematik değerlendirilmesi, kıyaslanması, ölçümlenmesi ve belirli bir standarda oturtulması gerektiği ortaya çıkmıştır. Bu nedenle gelişmiş ülkelerde benimsenen sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir çevreyi sağlamak için binaların enerji etkin olarak tasarlanmasının ve sistemleştirilmesinin, ülkemizde de ele alınması gerektiği saptanmıştır. Buna dayanarak bu tez çalışması çerçevesinde, sürdürülebilir mimari yapıların değerlendirilmesinde kullanılan ve Dünya'da kabul gören yaşam döngüsü değerlendirme sistemleri incelenmiş; bu sistemlerden, yaygın kullanımı ve diğer sistemlere göre avantajları nedeni ile BREEAM sertifika programı alt kriter değerlendirmeleri ile detaylı bir biçimde araştırılmıştır. Yapılan araştırma sonucu kriter analizleri örnek bina üzerinden değerlendirilmiş, bu inceleme sonucunda, BREEAM ve LEED sertifika programlarının ortak sonucu olarak, enerji verimliliği kriterinin diğer tüm kredilerden daha yüksek bir puanlama dilimine sahip olduğu görülmüştür. Sürdürülebilir mimarlığın temel hedefi; toplumların yaşam kalitesini arttırırken, yapma çevrenin ekosisteme olumsuz etkilerini azaltmak ve binanın kullanım maliyetlerini düşürmektir. Tüm bu bileşenlerin kesiştiği noktada; doğanın kendi içinde barındırdığı temiz ve tükenmez enerjiler bulunmaktadır. Bu enerjilerden yararlanmanın en akılcı yolu ise, bina tasarımını pasif iklimlendirme önlemleri ile birlikte organize etmektir. Bu nedenle BREEAM değerlendirme kriterlerinden enerji verimliliği ile de ilgili olarak bina iklimlendirmesinde enerji giderlerini azaltmaya yönelik pasif iklimlendirme yöntemleri de araştırılmıştır. Bir tasarımcının, sürdürülebilir mimari tasarımı bütünüyle kurgularken karşılaştığı en büyük güçlük; iklimsel, çevresel ve bölgesel parametrelere ait çok sayıda bileşen olması, bu parametre ve bileşenlerine dair ilişkiler ağının çözümlenerek optimum şekilde organize etmesidir. Bu nedenle değişkenlik gösteren bu parametrelerin ve parametreler arasındaki bağıntıların belirli bir strüktür içerisinde çeşitlendirilerek incelenmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Araştırma sonucunda tasarımcılar için pasif iklimlendirme yöntemlerinin birbirleri ile olan bağıntıları çözümlenerek bir değerlendirme çizelgesi oluşturulmuştur. İncelenen yöntemler ile ilgili aktif/pasif sistemler, bununla bağıntılı olarak, güneş ışınımı ile çalışan pasif/aktif sistemler, binada doğal ve yapay havalandırma, yağmur suyu hasadı ve atıksu değerlendirme sistemleri gibi sistemler araştırılmış, elde edilen bilgi de örnek bina üzerinden analiz edilmiştir. Çalışmanın son ürünü olarak BREEAM değerlendirme kriterleri referans alınarak sürdürülebilir konutlar için bir değerlendirme sistemi önerisi oluşturulmaya çalışılmıştır. Değerlendirme sistem önerisi; pasif iklimlendirme yöntemleri, aktif/pasif sistemler, BREEAM kriterleri ile İzmir'de yapılması planlanan Karşıkule projesi üzerinden değerlendirilerek, sistem önerisinin kullanım yöntemi aktarılmaya çalışılmıştır. Tez çalışması sonucunda yapılmaya çalışılan değerlendirme sistem önerisi, yaşam döngüsü değerlendirme kriterlerinin analiz edilmesi sonucunda, Türkiye'de sürdürülebilir konut yapım ve uygulamalarında kullanmak üzere özgün bir değerlendirme sistem önerisi sunmayı hedeflemekte, tasarımcıya/uygulayıcıya bir ön değerlendirme metodu sunarak, sürdürülebilir mimari yaklaşımları desteklemeyi amaçlamaktadır.