Restorasyon uygulamaları sonrasında önleyici koruma metodolojisinin mimar sinan dönemi türbeleri üzerinde irdelenmesi

Önleyici korumada objelerde veya yapılarda, bozulma oluştuktan sonra onarmak yerine bu bozulmaların oluşmasını engelleyecek bir plan oluşturulması önerilmektedir. Bu plan ile objenin ya da yapı elemanının bozulmasını engellemek onun özgünlük değerinin korunması açısından önem arz etmektedir. Türbeler birçok kültürde olduğu gibi Türk kültüründe de önemli bir yere sahiptir. Türbe yapıları aktif bir işleve sahip olmaması açısından diğer tarihi yapılardan oldukça farklıdır. Birbirine işlev, yapı malzemesi ve gabari olarak oldukça benzeyen türbe yapılarında bir önleyici koruma planının oluşturulmasının önemli bir örnekleme olacağı düşünülmüştür. Tez kapsamında incelenecek türbeler Mimar Sinan dönemi Fatih ve Eyüp'te bulunan türbeler olacak şekilde kısıtlandırılmıştır. Bu kapsamda bulunan fakat onarım sürecinde olan türbeler kapsam dışı bırakılmıştır. Hüsrev Paşa Türbeleri, Hürrem Sultan Türbesi, Kanuni Sultan Süleyman Türbesi, Sokollu Mehmed Paşa Türbesi, Pertev Mehmed Paşa Türbesi, Zal Mahmud Paşa Türbesi, Siyavuş Paşa Türbesi, Lala Mustafa Paşa Türbesi, Nişancı Mehmed Paşa Türbesi ve Mimar Sinan Türbesi üzerinde incelemeler yapılmıştır. Birinci bölümde çalışmanın amacı, kapsamı ve bu kapsam içinde yer alan türbeler üzerinde nasıl bir araştırma ve inceleme yöntemi izlendiği açıklanmaktadır. İkinci bölümde önleyici koruma kavramının tanımı ve tarihi gelişimi açıklanmıştır. Önleyici koruma kavramı Avrupa'da ve tarihi obje korunması ile ortaya çıkan önleyici koruma kavramının daha sonra bütün kültürel miras için uygulanması önerilmeye başlanmıştır. Önleyici koruma kavramı yapı düzeyinde önleyici bakım olarak uygulanmaktadır. Önleyici bakımın başarılı olabilmesi için programlı ve periyodik olması gerekmektedir. Bu nedenle tarihi yapılar için periyodik bakım planları oluşturulmaktadır. Restorasyon uygulamaları bir tarihi yapı için kaçınılmaz ve gereklidir fakat restorasyon uygulamaları tamamlandıktan sonra herhangi bir bakım yapılmadığı durumda on ya da yirmi yıl içinde yapının restorasyon öncesi durumuna geldiği tespit edilmiştir bu nedenle Dünya'da restorasyon ve periyodik bakım planı bir arada irdelenmeye başlanmıştır. Dördüncü bölümde türbe yapılarının tarihi ve kapsamımız içinde bulunan on adet türbenin tarihçesi anlatılmıştır. İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü arşivinde ve İstanbul Vakıflar I. Bölge Müdürlüğü arşivinde bulunan raporlardan yapıların geçmişşteki durumları ve onarımları ile ilgili bilgi edinilmiştir. Kapsamımız içinde bulunan türbelerin güncel bozulma analizleri; günümüz kullanım şeklinden kaynaklı durum, son restorasyon uygulaması sırasında müdahale edilen bölgelerin durumu, çevresel etkiler, restorasyon sonrasında yapılan basit onarımlar açılarından incelenmiştir. İstanbul Türbeler Müze Müdürlüğü'nün kapsamında bulunan türbeler için periyodik bakım planı önerilmiştir. Periyodik bakım planının ayakları olan durum tespiti, periyodik kontrol ekibi, periyodik kontrol programı, raporlama süreçleri açıklanmıştır. Aynı zamanda kapsamımızda bulunan türbelere son restorasyon uygulamalarından sonra periyodik bakım planı uygulansaydı yapıların olacağı güncel durum irdelenmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde ise önerilen periyodik bakım planının maliyeti irdelenmiş, planın olumlu ve olumsuz yönleri sorgulanmış ve değerlendirme yapılarak öneriler sunulmuştur.