Üniversite kampüs planlaması ve tasarımı üzerine bir araştırma

İvmesi her geçen gün artarak devam eden, ülkemizdeki üniversiteleşme süreci birçok yönden bu konunun üzerinde durulması gereğini ortaya koymaktadır. Yapılarının karmaşıklığı, ülke hayatındaki önemi ve yüksek maliyetleri bu nedenlerden bazılarıdır. Yeni bir üniversitenin doğuşu uzun yıllar içinde gerçekleşen büyük ve önemli, ekonomik ve toplumsal bir olaydır. Kurulacak üniversitelerin amaçlan, ülke, bölge ve kent içindeki yerlerinin seçimi, arazinin belirlenmesi, üniversitenin genel karakterinin ve büyüklüğünün saptanması, organizasyonel yapısının düzenlenmesi ve dolayısıyla mimari taşanına esas olacak programların yapılması, gelişme nitelik ve kriterlerinin belirlenmesi, tasarım genel kararların alınması gibi birçok önemli aşamadan geçmesi gereken bir sürecin önemi açıktır. Üniversite kavramının genel tanımlan, dünyada üniversitelerin ortaya çıkış nedenleri, ilk üniversitelerin yerleri, bu üniversitelerin organizasyonel ve fiziksel yapılan üzerinde durulmuştur. Kampus planlamaları ile kent planlamaları arasındaki ortak noktalar araştınlırken; plancılara ve tasarımcılara yardımcı olabilecek kavramlar açıklanmıştır. Ayrıca bir üniversite kampusunun barınndırması gereken aktiviteler ve bu aktivitelerin organizasyonu tabloların da yardımıyla tanıtılmaktadır. Üniversite kampüslerinin fiziksel planlama sürecinin açılımı yapılmış, süreci oluşturan her bir basamak irdelenerek projelendirme aşamasına ulaşılması için alınması gereken kararlar üzerinde durulmuştur. Büyüme ve esneklik kavranılan detaylı bir biçimde incelenmektedir. Büyüme ve esneklik yeteneğinin, üniversite kampüsleri gibi sürekli bir dinamizme sahip olan eğitim binalarında aranması gereken en önemli özellik olduğu vurgulanmıştır. Bu özelliklerin nedenleri ve sonuçlan üzerinde durulmuştur. Aynca, kampüslerin yerleşim sistemlerinin ve kampus dokusunun seçiminin daha önceki bölümlerde açıklanan kavramlar açısından ne derece önemli olduğu vurgulanmaktadır. Dünyada bu konuda yapılan çalışmalar sonucu belirlenen kampus yerleşim sistemlerinin genel tanımlan yapılırken açıklanan diğer kavramlar açısından da bu sistemlerin avantajları ve dezavantajları sunulmaya çalışılmıştır. Yerleşim tiplerine en uygun örnek kampus planlan verilerek, açıklamalar bu planlanlar üzerinde yapılmıştır. Yukarıda belirtilen tasarım öncesi süreçte, mimarların doğrudan verebileceği kararlar sınırlı sayıdadır. Buna rağmen başarılı bir sonuca ulaşılması, mimarların da bu süreç içinde etkin görevleriyle mümkündür. Üniversite kampüslerinin planlamasını ve tasarımını belirleyecek etkenlerin çok farklı boyutlarda ve değişken olmaları nedeniyle planlama ve tasarım sorumlularına belli kalıpta reçeteler sunmaktansa, konuyla ilgili sorunlar belirlenmeye çalışılmıştır. Belirlenen bu sorunların yukarıda açıklanan görüşler doğrultusunda ilgililer tarafından tartışılmasının daha yararlı olacağı düşünülmüştür. Çünkü üniversiteler çok uzun süreler yaşayacak büyük, eğitim ve kültür kurumlarıdır. Ancak bu kurumların planlamasını ve tasarımını etkileyen yukarıdaki kavramlar değişkendir. İşte bu nedenle belki de üniversite kampüslerinde aranması gereken en önemli özellik büyüyebilirlik ve esnekliktir. Ancak bu özellikleri bünyesinde barındıran üniversite kampüslerinin değişmelere ayak uydurarak güncelliğini koruyabileceği vurgulanmaya çalışılmıştır.