Ortaöğretim fizik öğretmenlerinin profili, iş tatmini ve motivasyonu

Dünya üzerindeki bütün toplumların amacı teknolojilerini geliştirmektir. Kuşkusuz bunun başarılmasında bireylerin etkin rolleri vardır. Fizik ve teknolojinin bu kadar içice olmasından dolayı, son yıllarda fizik öğretmenlerine değişik sektörlerde iş imkanı doğmuştur. Bu da fizik öğretiminin en önemli parçası olan fizik öğretmenlerinin başka sektörlere yönelmelerine yol açmıştır. Bunun önüne geçilebilmesi fizik öğretmenlerini tanımaya, isteklerini bilmeye bağlıdır. Şu ana kadar fizik öğretmenleriyle alakalı böyle bir çalışmanın yapılmamış olması, bu mesleği seçmeyi düşünen gençlere ve halen bu mesleği yapan öğretmenlerimize yönelik yapılacak akedemik çalışmalarda büyük bir boşluk doğurmuştur. Bu araştırmanın problem cümlesini 'Fizik öğretmenlerinin profili, iş tatmini ve motivasyonu nedir' sorusu teşkil etmektedir. Bu çalışmada ortaöğretim okulları fizik öğretmenlerinin belirli özelliklerde profillerinin çizilmesi yoluyla anlaşılmaya ve tanınmaya çalışılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2000- 2001 öğretim yılında İstanbul ilindeki ortaöğretim kurumlarında çalışmakta olan tüm fizik öğretmenleri oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini ise, İstanbul ili Anadolu Yakasında bulunan Kadıköy, Üsküdar ve Ümraniye ilçeleri sınırları içerisinde bulunan özel ve resmi ortaöğretim kurumlarında görev yapmakta olan 75 fizik öğretmeni oluşturmuştur. Bu araştırmada veri toplamak amacıyla dört farklı araç kullanılmıştır. Bunlar; 1. Öğretmen Profil Özellikleri Formu 2. Motivasyon Kavramlar Ölçeği 3. Motivasyon Faktörleri Öncelikler Sıralaması Ölçeği 4. İş Tatmin Ölçeği'dir. Araştırmanın istatistiksel analizleri SPSS paket programı kullanılarak yapılmış ve şu sonuçlar elde edilmiştir: 1- Fizik öğretmenlerine ait genel profil çıkartılmıştır. Çeşitli kişisel özellikler açısından fizik öğretmenlerinin yapılan belirlenmiştir. 2- Ortaöğretim fizik öğretmenlerinin öğrencilerini motive etme dereceleri, görev yapmakta oldukları kurumlara göre farklılaşmamaktadır. 5S5BS 3 3- Erkek fizik öğretmenlerinin öğrencilerini motive etme dereceleri, bayan öğretmenlerden daha yüksektir. 4- Ortaöğretim fizik öğretmenlerinin öğrencilerini motive etme dereceleri, yaş ve kıdem değişkenlerine göre farklılaşmamaktadır. 5- Ortaöğretim fizik öğretmenlerinin öğrencileri motive etme dereceleri, lisansüstü eğitim ve hizmet içi eğitim alma özelliklerine göre farklılaşmaktadır. Lisansüstü ve hizmet içi eğitim almış olan öğretmenlerin öğrencileri motive etme dereceleri, diğerlerinden anlamlı derecede daha yüksektir. 6- Fizik öğretmenlerini motive eden faktörler içinde ilk sırayı kişiliğe ilişkin faktörler almıştır. İkinci sırada okul içi ortama ilişkin faktörler, üçüncü sırada öğrenciye ilişkin faktörler, dördüncü sırada mesleğe ilişkin faktörler, beşinci sırada avantajlara ilişkin faktörler, son sırada ise taraflar arası ilişkilere ilişkin faktörler yer almıştır. 7- Öğrencilere ve mesleğe ilişkin motivasyon faktörlerinin sıralanmasında, özel ve resmi okullar arasında farklılık vardır. Özel okullarda görev yapmakta olan öğretmenler öğrencilere ilişkin motivasyon faktörüne, resmi okullarda çalışan öğretmenlerden daha fazla öncelik vermişlerdir. Mesleğe ilişkin motivasyon faktöründe resmi okullar lehine anlamlı bir farklılık vardır. 8- Altı motivasyon faktörü içinde sadece öğrencilere ilişkin motivasyon faktöründe cinsiyete göre anlamlı bir farklılık vardır. Öğrencilere ilişkin motivasyon faktörüne erkek öğretmenler, kadın öğretmenlerden daha üst sıralarda yer vermişlerdir. 9- Yaş ve öğretmenlik kıdemi değikenleri söz konusu olduğunda, motivasyon falrtörlerinin sıralamaları farklılaşmaktadır. 10- Lisansüstü eğitim yapan fizik öğretmenleri, okul içi ortama ilişkin motivasyon faktörüne, diğer gruptan daha öncelikli sırayı vermektedirler. xı11- Özel okullarda çalışmakta olan fizik öğretmenlerinin iş ve idareye yönelik iş tatminleri ve genel iş tatminleri, resmi okullarda çalışmakta olan meslektaşlarından daha yüksektir. 12- Erkek fizik öğretmenlerinin ücret ve idareye yönelik iş tatminleri ve genel iş tatminleri, bayan meslektaşlarından anlamlı derecede daha yüksektir. 13- Öğretmenlerin kıdem yıllan, onların ücrete yönelik iş tatminlerinde farklılığa neden olmaktadır. 14- Fizik öğretmenlerinin öğrencilerini motive etme düzeyleri ile iş tatminleri arasında anlamlı ilişkiler bulunmaktadır. Öğretmenlerin öğrencilerini motive etme konusunda çabalan arttıkça genel iş tatminleri azalmaktadır. 15- Motivasyon faktörleri öncelikler sıralaması ile iş tatmini arasında anlamlı ilişkiler vardır. Avantaja yönelik sıralama derecesi yükseldikçe, genel iş tatmini azalmaktadır. Çalışma ortamına önem verme derecesi yükseldikçe, fizik öğretmenlerinin iş tatminleri artış göstermektedir. Araştırma sonuçlan ışığında öneriler getirilmiştir. Araştırmanın bu alandaki çalışmalara katkı sağlaması ve yeni çalışmalara ışık tutması beklenmektedir. KASIM, 200 1 Erkan ÇERMİK XII