Use of augmented reality technologies in cultural heritage sites; Virtu Al Yenikapı

Modern teknolojideki gelişmeler ve yenilikler, insan gündelik yaşam pratiklerini değiştirmiştir. Toplum yaşantısının rutinleri değişmiş ve bireylerin alışkanlıkları bilgisayarlara bağımlı hale gelmiştir. Modern teknolojideki gelişmelerin en önemlilerinden birisi sanal bilgiler ile harmanlanmış gerçekliğin kısa tanımı olan, arttırılmış gerçeklik olmuştur. İnsanların sanal dünyalara bağımlı yaşayacakları distopyaları, AG teknolojilerinin verdiği olanaklar sayesinde çürütülmüştür. Arttırılmış gerçeklik ile ilgili olan ilk yazılı çalışmayı 1996 yılında gerçekleştiren Roland Azuma, bu teknolojinin üç temel özelliğini tanımlamıştır; reel çevrede sanal ve gerçek objelerin kombinasyonu, gerçek zamanlı interaktivite ve reel objelerle sanal objelerin uyuşması. İlk başlarda arttırılmış gerçeklik uygulamaları, ancak ağır ve karmaşık düzenekli ekipmanlarla sağlanabilirken, daha sonraları telekomünikasyondaki gelişmelere paralel olarak bu teknoloji insan hayatına tanıştırılan akıllı cihazlarla sağlanmaya başlanmıştır. AG teknolojileri gerçekliğin sanal verilerle kuşatılmasına neden olmuştur. Özellikle akıllı cihazlar olarak nitelendirilen ve birçok teknolojinin entegre halde sunulduğu araçların yaygın kullanımları, reel sahneleri bilgisayarla üretilen bilgilerle çevrelemiştir. Çok sayıda mobil uygulama farklı telefon platformlarına uyumlu olarak kullanıcılara sunulmuştur. Eğlence, radyo - televizyon yayıncılığı ve üretim gibi diğer potansiyel uygulama alanları arasında, AG teknolojilerinin en umut verici kullanım örnekleri, mimarlık alanında gerçekleştirilmiştir. Mimarlar tasarımlarının gerçek hayatta nasıl algılandığını ve çevreleriyle olan ilişkilerinin nasıl olacağını gösterebilmek için arttırılmış gerçeklik teknolojilerinden faydalanmaya başlamıştır. Arttırılmış Gerçeklik teknolojilerindeki sürekli gelişmeler, fiziksel mekana, sürekli devinim ve değişim içerisindeki bilgi kümelerinden oluşan ek bir katman getirmiştir. Buna bağlı olarak, fiziksel mekandaki insan deneyimleri değişmiş ve devingen multimedya formlarından etkilenmiştir. Mekanı çevreleyen sanal verilerin devamlı olarak artması sonucunda, sanal ağlar ayrı bir katman olmak yerine fiziksel mekana ait yeni bir boyutu-hacmi oluşturmuştur. Bunun sonucu olarak da, kolektif sanal bilgilerin tasarım süreci, yeni bir mimari problem olarak ortaya çıkmıştır. Fiziksel mekanın yeni sanal katmanlar ile yeniden tanımlanması ve çok boyutlu hale gelmesi, yeni mimari arayışların ve yaklaşımların tartışılmasına neden olmuştur. Bu mimari yaklaşımlar fiziksel mekanın yanı sıra, bu mekanı dolduran ve onu arttırılmış mekan olarak tanımlayan görsel ve işitsel verileri göz önünde bulundurmuştur. Mekan artık etrafını sarmalayan sanal verilerle bütünleşmiş olmalıdır ve tasarım anlayışı, onu arttırılmış mekan olarak tanımlayan yeni durumuna yenilikçi bir yaklaşım sunmalıdır. Bu yüzden de tasarımcılar yalnızca fiziksel mekanın tanımlanması sürecinde değil, aynı zamanda bilgi akışının düzenlenmesi sürecinde de yer almalıdır. Bu bağlamda, içeriğin tasarlanması sürecindeki doğrusallığın ve öznelliğin ortadan kalkması ancak disiplinler arası çalışmalarla mümkün olmaktadır. Yalnızca fiziksel veya sanal mimarlığa odaklanmaktansa, tasarımcıların ikisini bir arada kabul etmesi, bu iki olgu arasındaki ayrımın ortadan kalkması ve mekanın bu verilerle bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı, kültürel miras alanlarını bu yeni anlayış çerçevesinde değerlendirmek ve yeni teknik olanaklar, arttırılmış gerçeklik uygulamaları ve sistemleriyle bu alanların nasıl yeniden tanımlanabileceğini irdelemektir. Kültürel miras değerleri geçmişşi yansıtmaları ve tarihin yazılı kaynaklarının referansları olarak görülmeleri sebebiyle büyük önem taşımaktadır. Kültürel miras alanlarının korunması mevzusu yıllardır farklı disiplinlerden uzmanların tartıştığı ve çözüm aradığı bir husus olmuştur. Özellikle geleceğin geçmişşle çakışması gerektiği durumlarda tarihin daha iyi okunabilmesi gerekmektedir. Kültürel miras alanlarında herhangi bir fiziksel müdahale mümkün olmadığından, arttırılmış gerçeklik teknolojileri bu mekanların yeniden tanımlanmasında yeni bir potansiyel çözüm olanağı olarak görülebilmektedir. AG teknolojilerinin bu alanlarda kullanılması, tarihin sanal bilgi ağlarıyla donatılmasına ve izleyiciler için daha anlaşılır bir hale getirilmesine olanak sağlayacaktır. Bu miras alanlarına ait sınırsız sanal verinin stratejik olarak yeniden tanımlanması ve öz uyarlanan bir sistem halinde yeniden tasarlanması gerekmektedir. Bu teorik altyapı çerçevesinde, İstanbul ? Yenikapı kentsel alanı ölçeğinde bu kuramsal veriler irdelenmiş ve Yenikapı'nın AG teknolojileriyle yeniden nasıl tanımlanabileceği ve arttırılmış bir mekan olarak yeniden nasıl kurgulanabileceği soruları üzerinde durulmuştur. İstanbul'da tarihi yarımadanın güney kısmında bulunan Yenikapı'nın kent için büyük bir öneme sahip olan ulaşım ağının üzerinde bulunması, el değmemiş olarak kalmasını olanaksız kılmaktadır. Yenikapı'nın ana transfer noktası olarak kurgulandığı bu ulaşım ağı projesi, İstanbul'un altyapısall gelişiminde önemli rol oynamaktadır. Yenikapı projesinin amacı yüksek taşıma kapasiteli olan ve Avrupa kıtasıyla Asya kıtasını birbirine bağlayan büyük bir raylı sistem inşa etmektir. Bu sistem için inşaatlar 2004 yılında başlamadan önce alanda arkeolojik kazılar yapılmaya başlanmış ve antik bir liman açığa çıkarılmıştır. 2004 yılından bu yana farklı dönemlere ait olan birçok eser gün ışığına çıkarılmıştır. İstanbul'un daha önceden bilinmeyen birçok tarihi bulgusuTüm bu inşaat sürecine paralel olarak farklı disiplinlerden birçok uzman bir araya gelmiş ve Yenikapı'nın geleceği hakkında tartışmaya başlamıştır. Kentsel alanın el değmemiş olarak kalmasının ve çıkan eserlerin orijinal yerlerinde bırakılmasının imkansız olması, Yenikapı için yeni bir stratejinin geliştirilmesi gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bu araştırmanın ana noktası olarak, Yenikapı'nın arttırılmış mekan olma potansiyeli irdelenmiştir. Arttırılmış gerçeklik teknolojilerinin kentsel dönüşüm üzerindeki etkin rolü tartışılmaktadır. Yenikapı'nın sürekli gelişim halinde olan teknoloji çağında, AG uygulamalarının verdiği olanaklarla birlikte düşünülerek yeniden tasarlanması gerektiği üzerinde durulmuştur. Yeni bir kentsel planın yanı sıra önceden tasarlanmış ve AG teknolojilerinin olanaklarıyla oluşturulan bir uygulamalar bütünü, Yenikapı arkeolojik kazılarında, alandan elde edilen verilerin yok olmadan kentin dönüşmesine olanak sağlayabilecektir. Bu sebeple verilerin organizasyonu için iyi tanımlanmış bir strateji gerekmektedir. Bu strateji ulaşım ağı inşaatı ile birlikte kaybolan verilerin kendi yerlerinde sanal olarak yaşatılmasına ve ziyaretçilere sunulmasına olanak sağlayacaktır. Bu anlamda, Yenikapı'daki AG kullanımlarının amacı, kültürel miras alanının keşfedilmesi için bir araç geliştirmek ve beş duyu ile etkileşim içerisinde olan bilgi ağını düzenlemektir. Bu çalışma, bütün bu teorik ve kuramsal altyapının ışığında, kültürel miras alanıyla ilgili daha fazla bilgiye ihtiyaç duyan Yenikapı ziyaretçileri için bir mobil oyun uygulamalarayüzü sunmaktadır. Alt yapısında Arttırılmış gerçeklik teknolojileri bulunan ve alan için tasarlanmış mobil uygulama, Yenikapı'nın merak uyandıran bir çevre içerisinde yeniden keşfedilmesini sağlamayı hedeflemektedir. Aynı zamanda antik objelerin sanal bir ekosistemi olan bu uygulama, modern zaman kullanıcılarını ve tarihi karakterleri Yenikapı arkeolojik kazı alanlarında bir araya getirmektedir. Bu oyun, Yenikapı'nın planlanmış sanal katmanının eğlendirici bir şekilde bulgulanmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Yenikapı Explorer olarak adlandırılmış bu mobil oyunun birincil hedefi Yenikapı'yı arttırılmış müze olarak yeniden kurgulamak ve kazılar esnasında çıkmış verilerin kaybolmamasını sağlamaktır. Bu uygulamayla birlikte ziyaretçiler antik objeleri ve mimari parçaları kendi orijinal yerlerinde görme imkanı kazanacaktır. Bunun yanı sıra, kullanıcıların uygulamayla etkileşim içerisinde olarak alanla ilgili daha fazla veriye sahip olma şansları olacaktır.