Geleneksel Türk konutlarının plan kurgusu ve karakteristik özelliklerinin irdelenmesi, restorasyon ile birlikte yeni işlev verilen İstanbul konaklarının incelenmesi

Bir toplumun yaşam biçimi, gelenek ve görenekleri, örf ve adetleri, inançları ve insan ilişkileri o toplumun yaşadığı mekanları tasarlamasında önemli bir yer tutar. Bu özellikler toplumun sosyo-kültürel yaşantısının önemli bileşenleri olup sürekli çevre kültürleri etkileyerek ve onlardan etkilenerek gelişir. Türk evi, Türklerin göçebe dönemlerindeki yaşadıkları mekan olan çadırın iç düzeninden kaynaklanmış olup yüzyıllar içerisinde üzerinde yaşanılan Anadolu kültürleri ve İslam dini ile belirli oranlarda etkileşim içerisinde gelişip olgunlaşmış ve bir senteze ulaşmıştır. Zamanla değişen yaşam biçimi ve buna bağlı olarak değişen istekler nedeniyle birçok yapı özgün işlevini yitirmekte ve farklı bir işleve hizmet etmektedir. Geleneksel Türk evinin gelişmiş hali olan İstanbul konakları da yirminci yüzyılın başlarında değişen yaşam biçimi ile işlevsiz kalmaya başlayarak yok olma sürecine girmiştir. Günümüze kadar gelen konakların birçoğu ise farklı işlevlere hizmet ederek varlıklarını sürdürmektedir. Bu çalışmada, Geleneksel Türk konutlarının plan kurgusu ve karakteristik özellikleri, İstanbul konaklarının mimari yapısı, konakların yok olma nedenleri, günümüze ulaşan konakların mevcut durumu ile yeni ve farklı işlev konaklar incelenecektir. Birinci bölümde tezin amacı, yöntemi ve kapsamı ortaya konmuştur. İkinci bölümde, konakların temelini oluşturan geleneksel Türk evi incelenmiştir. Geleneksel Türk evinin ortaya çıkışı, 16. yüzyıldan başlayarak 19. yüzyılın sonlarına kadar tarihsel süreçteki gelişimleri ve Türk evinin plan tipleri sırasıyla sofasız, dış sofalı, iç sofalı ve orta sofalı olarak incelenmiştir. Türk evinin mekansal özellikleri kapsamında, oda, sofa ve katlara değinilmiş ve bu mekanları oluşturan mimari yapı elemanları olan döşemeler, tavanlar, pencereler, kapılar, dolaplar, ocaklar ile geçit ve merdivenler incelenmiştir. Üçüncü bölümde, Türk evinin gelişmiş hali olan İstanbul konakları ele alınmıştır. Bu konakların genel özellikleri, tarihsel süreçteki gelişim ve değişimleri, konakları oluşturan mekanlar ile bu mekanların özellikleri incelenmiştir. Geleneksel konutlar hakkında detaylı bilgiye ulaşmaya başladığımız dönem olan 17. yüzyıl ile 19. yüzyıl arası İstanbul'daki toplumsal yaşam ve bunların mimariye yansıması araştırılmıştır. Dördüncü bölümde, İstanbul konaklarının eskime ve yok olma nedenlerine değinilmiştir. Bu nedenler; sosyal değişme, işlevsel değişme, fiziksel değişme, malzemenin eskimesi, yangınlar ve doğal afetler olarak ele alınmıştır. Beşinci bölümde, günümüze kadar gelen konaklar kapsamında, konakların İstanbul içindeki durumları, bunların kaç tanesinin yok olduğu, kaç tanesinin konut olarak kullanıldığı ve kaç tanesine yeni ve farklı işlev verildiği araştırılmıştır. Altıncı bölümde günümüze ulaşmayan önemli konaklar belirtilmiştir. Yedinci ve son bölümde konakların mimari yapısındaki değişiklikler ele alınmış, yeni işlev verilen konaklar hakkında genel değerlendirmeler yapılmış ve konaklara yeni işlev verilirken dikkat edilmesi gereken hususlara değinilmiştir