Mimari proje sürecinin küçük ölçekli mimarlık büroları üzerinden değerlendirilmesi

Mimarlık, mekansal problemlerine çözüm getirme ile tanımlanabilir. Mekansal problemleri çözmek, alternatifler üretmek için eğitim almış olan mimarlardan, dolayısı ile de tasarım problemlerini analiz edip, parametreleri değerlendirip en ideal çözümün bulunması istenir. Çözüm süreci mimara göre farklılık gösterebileceği gibi mimarların dışında da farklı aktörler, bu aktörlerin talepleri, çözüm önerileri gibi diğer girdiler de, bu sürece dahil olacaktır.. Tez çalışması kapsamında, mimarlardan oluşan, projeleri uygulamak için, tasarımlarını ve projelerini hazırlayan kuruluşlar olan mimarlık büroları ele alınmaktadırlar. Mimarlık bürolarının büyüklükleri iş hacimlerine bağlı olarak değişir. Büyüklük, çalışan sayısı, büro konumu ve fiziksel koşullara göre ölçütlendirilebilir. Tezde, belirli iş hacimlerine ve sektörde en az 10 yıldır var olan en az 5 çalışanı olup en fazla 50 m2 alana sahip bürolar küçük ölçekli mimarlık büroları olarak nitelendirilmiştir. Sürecin değerlendirmeleri bu gruba dahil olan mimarlık büroları üzerinden yapılmıştır. Küçük ölçekli mimarlık büroları çalışmalarını müşteri/işverenleri sayesinde gerçekleştirebilirler. Müşteri/işveren, kişi veya kişilerin yanı sıra kurumlar da olabilir. Proje sürecinde mimarlar, bu aktörler ve etkenlerle beraber çözüme yönelik önerilerini geliştirerek, uygulamaya kadar ekipleri de yönetecektir. Müşteri/işverenler ve diğer aktörler, proje bütçesi, proje işlevine ve programına, iş takvimi, örnek projeler, proje alanı ve çevresi, alanın makro ölçekteki politik, ekonomik şartları, uyulması gereken yönetmeliklere ilişkin kısıtlamaları, malzeme, vd. proje tasarımını doğrudan etkileyecek girdiler arasında yer alır. Müşteri/işverenin ihtiyaç ve isteklerini gerçekleştirmek için mimarlık büro ile kurduğu iletişim ile başlayan mimari tasarım süreci uygulanana kadar aktörler, eylemler ve bu eylemlerin sonuçlarıyla şekillenme biçimleri tez çalışmasının kapsamında ele alınmıştır. Projeyi etkileyen unsurların proje süreçlerinin incelenebilmesi için bu bağlamda bir literatür araştırmasının yanı sıra, araştırma alan çalışmasına dayandırılmıştır. Alan çalışmasına esas konu olan küçük ölçekli mimarlık bürolarının tasarım süreçlerinin aktörler ve girdiler kapsamında, karşılıklı görüşmeler gerçekleştirilmiş ve elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir. Çalışmanın içeriği sırası ile giriş, amaç, kapsam, yöntem, tanımlar, literatür araştırmaları ile alan çalışması ve sonuçları şeklindedir. Alan çalışması, mimarlık proje sürecinin karşılıklı görüşmeler ve sonucunda değerlendirilmesi ile yapılmıştır. Birinci bölümde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi açıklanmıştır. Çalışmanın ikinci bölümü, mimar, müşteri/işveren ve diğer aktörlerin tanımlamaları ve süreçteki ilişkilerinin değerlendirilmeleri, uygulama sırasında gelişen tüm girdilerin mimari tasarım sürecinin küçük ölçekli mimarlık büroları üzerine etkisi ve büroların buna verdiği tepkileri kapsamaktadır. Bölümde ayrıca süreçteki aktörler ve sürece etkileri tanımlanmıştır. Mimari tasarım süreci ve süreci etkileyen faktörlerin mimar-müşteri/işveren üzerindeki birleştiri ve ayırıcı etkilerinin incelenmesi, literatürden yapılan araştırmalar alıntılar, grafikler ve dolaylamalar ile ifade edilmiştir. Üçüncü bölümde İstanbul'da bulunan en az on yıldır sektörde mimarlık hizmeti veren en fazla 50 m2 lik bürolarında en fazla beş çalışana sahip on farklı mimarlık bürosu ile yapılan karşılıklı görüşmelerde büroların mimari proje süreçlerinde genel olarak karşılaştıkları durumların, sahip oldukları deneyimlerinin aktarılması beklenmiştir. Bu genelleme ile girdilere bağlı olarak süreçte tasarımın nasıl şekillenebileceğinin saptanması grafikler halinde olarak açıklanmıştır.. Görüşmelerde mimarlık büroların kısa geçmişşleri, güncel zaman işleyişi, tecrübeleri ve büronun çalışma sistemlerinin anlatılması istenmiştir. Büroların müşteri/işveren elde etme şekilleri, işi alabilmek için yöntem ve prensipleri, müşteri/işverenlerinin neden onları tercih ettiğinin cevapları da görüşmelerde aktarılmıştır. Müşteri/işveren ve diğer aktörler ile birlikte büro içi işleyişler bazı soru cevap şeklinde ele alınmış cevaplar değerlendirilmiştir, tablolaştırılmıştır. Büroların aktardıkları ile proje girdilerine verdikleri tepkilein benzer veya farklı olduğu durumların da değerlendirilmesi yapılmıştır. Dördüncü bölümde ise, ikinci ve üçüncü bölümde elde edilen bulgular doğrultusunda ortaya çıkan veriler birbiriyle doğrudan ilişkilendirilerek sonuçlar ve önerilere yer verilmiştir. Küçük ölçekli mimarlık bürolarının sahip oldukları deneyimlerin mimari proje sürecine etkileri değerlendirilmiştir.