Dijital tasarım söylemlerinin stüdyo ortamına yansımaları üzerine bir tartışma

Mimarlığın ne olduğu ve nasıl düşünülebileceğine dair yaklaşımlar, mimarlık disiplininin teknoloji eksenindeki değişimine ve dönüşümüne bağlı olarak sürekli güncellenmektedir. Bu güncellemenin sebebi, mimarlık disiplini içinde kullanılan yeni dijital araçların ve teknolojinin, mimari tasarım ve üretim yöntemlerini değiştirmesinin yanı sıra, tasarıma dair yeni düşünme şekillerini tetikleyerek mimari tasarım ortamını ve tasarım kültürünü değiştirmesindendir. Dijital dünyanın etkisinde mimarlığın gittiği yön, dijital tasarım ortamının kapasiteleri ve teknik becerilerinden ziyade, dijitalin tasarıma dair tetiklediği bu yeni düşünme şekilleriyle ilişkilidir. Bugün mimarlığın yeni arayışı ve hayali bu yeni düşünme şekilleri doğrultusunda ortaya çıkacaktır. Tez, dijitali yeni mekan arayışları ve hayali için gereken yeni düşünce sistemlerinin tetikleyicisi olarak görür ve dijitalin bu kapasitesi üzerine kurulur. Mimarlık disiplininde bugün neyin nasıl tasarlanacağı, mimari tasarıma dair her türlü üretimden ve tasarım kültüründen bağımsız değildir, çünkü mimari tasarım ortamındaki her türlü üretim dijitalin yeni olanaklarını açığa çıkararak mimarlığın yeni potansiyellerinin tartışılmasına imkan verir. Mimari tasarıma dair söz konusu üretimler, mimarlık nesnesinin yanı sıra, geleceğe dair mimari tasarım düşüncesinin oluşturulması ve mimari söylemi de içerir. Söylemin, yaratma eyleminin tümüyle ilişkilenerek bugün ne üretileceğini belirleme potansiyeli vardır. Tez, mimarlığın yeni potansiyellerinin ve arayışlarının söylemle ilişkili olarak geliştiğini savunur ve dijitale dair söylemlerle mimari tasarım ortamının etkileşimine odaklanır. Tez için, bu etkileşimi anlamak, mimari tasarımın, hangi koşullarda mümkün olduğunu anlamak açısından gereklidir. Çünkü tezde amaç, yeni mekanları ve yeni mimari formları ortaya çıkaran teknolojiyi ve dijital aracın kullanılış biçimini anlamak değil, yeni bir mimarlığı ortaya çıkaran ve mümkün kılan bağlamı ve söylemi anlamaktır. Tezde öncelikle dijitalin etkisindeki mimari tasarım ortamının nasıl değiştiğine ve dijitalin tektonik bağlamında önerdiği yeni açılımlarına bakılacak, dijitalin söylemlerinde etkili olan ve dijitalin etkisindeki mimarlığın gittiği yönü tarifleme potansiyeli bulunan kırılma noktaları, dijital eşikler incelenecektir. Bir sonraki bölümde, dijitalin etkisinde gelişen ve değişen mimari söylem ve mimari tasarım ortamındaki üretimin ilişkisi sorgulanacak, söylem-mimari tasarım ortamı ve stüdyo etkileşimine bakılacaktır. Tezde mimari tasarım eğitiminin omurgasını oluşturan stüdyo üretimi, söylemi etkileme ve söylemden etkilenme kapasitesi üzerinden ele alınacaktır. Stüdyo üretimi tez için, sürekli olarak yeni, öteki, yenilikçi ve deneyselin hayali ve arayışıdır. Tez, stüdyo üretiminin temel amacının mimarlığın yeni potansiyellerini keşfetmek ve mimarlığın geleceğine dair sonsuz olasılıklar üzerine denemeler yapmak olduğunu düşünür. Bu doğrultuda tezde, dijitale dair söylemlerin, mimari tasarım stüdyolarındaki yansımalarına odaklanılacak ve bu yansımalar seçilen stüdyolar üzerinden incelenecektir. Tez kapsamında mimari söylem ile stüdyo etkileşimi, dijital tasarım bağlamında deneysel işler yapan ve yöntemi tariflerinde mimari tasarım için yeni potansiyeller taşıdığı düşünülen stüdyolar, dijitalin söylemlerine katkıda bulunan aktörler aracılığıyla incelenmiştir. Bu doğrultuda, 2014- 2016 yılları arasında University of Pennsylvania ve University of Michigan'da yürütülen beş tane proje stüdyosu seçilmiştir. Bu stüdyoları yazar orada bulunarak gözlemlemiş veya öğrenci/araştırma görevlisi olarak stüdyo süreçlerine ve üretimlerine dahil olmuştur. Tezde, her stüdyo, stüdyo yürütücülerinin tasarım yaklaşımlarını ortaya çıkaran koşulları anlamak için, tasarım yaklaşımını mümkün kılan bağlamla beraber incelenmiştir. Seçilen stüdyolarda bilginin tasarımda kullanılış şekli incelenmiş, bu doğrultuda stüdyolar vurgunun, nesneden alana yaklaşımından, alandan nesneye yaklaşımına kaydığı düşünülerek sıralanmış ve bağlamla aktörlerin tasarım yaklaşımlarının yanı sıra bu açıdan da ilişki kurulmuştur. Vurgudaki bu değişim stüdyo süreci üzerinden, kavramlar, stüdyo tarifi/yöntemi ve stüdyo yöntemi doğrultusunda süreçte üretilen işler olarak incelenmiştir. Tezde hedeflenen, seçilen stüdyoların sonuç ürünü üzerinden mimarlığın geleceğine dair söz söylemek değil, odağı tasarım yaklaşımına ve sürecin üretimine çekerek, yöntem ve tariflerde yer alan potansiyelleri keşfetmektir. Tezin son bölümünde, mimari tasarım stüdyosunun da deneysel bir ortam olduğu kabulüyle, deneysel mimarlık ortamlarında yapılan üretimin tetiklediği güncel kavramlar ve bugün gündemde olan tasarım araştırmaları/yaklaşımları tartışılacaktır. Tezde, incelenen stüdyolar üzerinden mimarlığın bugün ne olduğuna veya ne olması gerektiğine dair bir sonuç çıkarma amacı yoktur; amaç, dijitalin, mimarlığı hem tasarım yöntemi hem de tasarım düşünüşü olarak nasıl etkilediğini görmek ve söylem ile stüdyo sürecinin etkileşimine bakarak, bugünkü tasarım araştırmaları için bir altlık üretmek, bu sayede bugünkü bağlamla beraber mimarlığa nasıl yaklaşılabileceği konusunu tartışmaya açmaktır. Bu çalışmada incelenen stüdyolardaki üretimin, mimarlığın geleceğine dair yeni potansiyelleri görünür kıldığı ve stüdyo ortamındaki tasarım sürecinin ürettiği bilgiyle, epistemolojik olarak mimarlık disiplinine katkı sağlayacağı düşünülmüştür.