An Approach of reusing Anatolian Seljuk caravanserais-Asuggestion project on a selected caravan road

Anadolu Selçuklu kervansarayları, daha önceki dönemlerdeki tarihi konaklama yapılarının bir takipçisi olarak ortaya çıkmış ve zamanla kendi içindeki gelişimini tamamlayarak özgün karakterine kavuşmuştur. Orta Çağ'da, doğudan batıya doğru olan dünya ticaretinin sürmesini sağlayan Tarihi İpek Yolu'nun bir güzergahını oluşturan Anadolu'daki kervan yollan üzerinde yer alan kervansaraylar, kervanların konaklamasını ve güvenliklerini sağlayan çok önemli yapılardı. XIII. yüzyıl kervansaraylarının bugünkü bakımsız ve terk edilmiş durumları tarihi, estetik ve belgesel değerleriyle çelişki içindedir. Benzersiz nitelikteki bu tarihi eserlerin doğru belirlenmiş bir koruma yaklaşımı ve restorasyon ilkeleri doğrultusunda ele alınması ve kurtarılması gereklidir. Bu çalışmada, öncelikle Anadolu Selçuklu kervansarayları konusunun geniş kapsamlı olarak araştırılması, sonrasında da yapıların korunması ile günümüzde değerlendirilmesine yönelik yaklaşımın oluşturulması ve ilgili kararların alınması amaçlanmaktadır. Anadolu Selçuklu kervansaraylarının yeniden işlev kazandırılarak üzerinde bulunduktan kervan yollan ile beraber korunması ve yaşatılması esas olarak kabul edilmiştir. Bu çerçevede, belirlenen koruma yaklaşımı ve ilgili restorasyon kararlan ile yapılann günümüz koşullannda yeniden işlevlendirilme olasılıktan, XIII. yüzyıl kervansaraylanndan Evdir Han, Kırkgöz Han, Susuz Han ve İncir Han'ın üzerinde bulunduğu Antalya-Burdur kervan yolu örneğinde irdelenmektedir. Birinci bölüm çalışmanın kapsamı, amacı ve yöntemine ilişkindir. İkinci bölümde, öncelikle tarihi süreç içindeki ribat, kervansaray ve han kavranılan tartışılmaktadır. Selçuklu kervansaraylannın üzerinde yer aldığı Anadolu'daki tarihi kervan yollan da bu bölümde incelenmiştir. Üçüncü bölümde, Türk kervansaray mimarisinin tarihsel süreç içindeki gelişimi ve Anadolu Selçuklu kervansaraylannın bu gelişim çizgisi içindeki yeri incelenmiştir. Sosyal, kültürel ve tarihi özelliklerin yanında mimari ve yapısall özellikler açısından da farklı dönemler arasında karşılaştırma yapılmıştır. VI Dördüncü bölüm, Anadolu Selçuklu kervansaraylarının yeniden kullanılarak korunmasına yönelik bir yaklaşımın oluşturulmasına ayrılmıştır. Bunun için öncelikle, yapıların tarihsel süreçteki ve günümüzdeki durumları incelenmiştir. Tarihi yapılara ilişkin günümüzdeki koruma koşullan, çağdaş koruma anlayışı ve Türkiye'deki uygulamalar açısından araştırılmıştır. Kervansaraylara ilişkin mevcut koruma ve yeniden işlevlendirme koşullarının belirlenmesi konusu ise ilgili kurumların eğilimleri, yapıların günümüzde yeniden kullanımına ilişkin öneriler ve restorasyon uygulamaları olarak ele alınmıştır. Önceki değerlendirmelerin ışığında, belirli bir koruma yaklaşımı ve restorasyon ilkeleri belirlenmiştir. Kabul edilen bu koruma yaklaşımı doğrultusunda da, kervansarayların yeniden işlevlendirilme potansiyelleri araştırılmış, yapıların belgesel ve estetik değerleri göz önünde tutularak verilebilecek uygun işlevler tanımlanmıştır. Beşinci bölüm, önceki bölümlerde kararlaştırılan koruma yaklaşımı ile restorasyon ilkeleri doğrultusunda, seçilmiş bir kervan yolu üzerindeki seçilmiş kervansarayların yeniden işlevlendirilerek korunmasına ve yolun da böylece tekrar canlandırılmasına ilişkindir. Seçilmiş yapılara ilişkin tarihi, mimari ve strüktürel özelliklerin yanında mevcut durumları da incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Önceden belirlenen prensipler doğrultusunda her yapı için uygun bir işlev önerilmiş ve önerilen işlev ihtiyaçları ile yapının özelliklerinin uygunluğu araştırılmıştır.