Konya-Karatay Hakimiyet-i Milliye İlkokulu yeniden kullanım ve koruma önerileri

Bu çalışmada, Konya- Karatay İlçesi, Akçeşme Mahallesi, Garaj Caddesi, 554 ada, 45 parselde bulunan Hakimiyet-i Milliye İlkokulu'nun günümüzdeki durumunun belgelenmesi, tarihsel gelişim sürecinin incelenmesi ve yapının korunarak gelecek nesillere aktarılmasına yönelik restorasyon projesinin hazırlanması amaçlanmıştır. Yapım yılı 1928- 29 olarak tespit edilen binanın mimarı o dönem Maarif Vekaleti için projeler hazırlayan ve bunların ilki Ankara Gazi ve Latife İlk Mekteplerinde uygulanan Kemal Taş'tır. Yapının dönemin Konya Valisi İzzet Bey'in emriyle yaptırıldığı bilinmektedir. İnşa edildiği dönemin kamusal yapı anlayışını yansıtan bina, sahip olduğu cephe düzeni, yapım tekniği ve malzemeleri ile büyük oranda yapıldığı dönemdeki durumunu koruyabilmiştir. Hakimiyet-i Milliye İlkokulu'nun çalışma konusu olarak seçilmesinin nedeni, uzun yıllar okul olarak kullanılan yapının günümüzde bu işlevini yitirmesi ve yeni kullanıcılarının ihtiyaçlarına yönelik bir planlamaya ihtiyaç duyuyor olmasıdır. Hakimiyet-i Milliye İlkokulu 9.125 metrekare alana sahip parselde, 536, 56 metrekare taban alanı üzerine bir bodrum, zemin ve birinci kat olarak inşa edilmiştir. Bina girişleri bahçeye açılan kuzey ve güney cephelerinde yer almaktadır. Okul bahçesine günümüzde Garaj Caddesi üzerinde bulunan bahçe kapısından girilmektedir. İnce uzun I şeklinde simetrik bir plan şemasına sahip olan okul, parsel içinde doğu-batı aksında yerleştirilmiştir. Yapının bodrum katı günümüzde arşiv ve kazan dairesi olarak kullanılırken, zemin ve birinci katlarında memurlara ait çalışma alanları bulunmaktadır. Yapı günümüzde oldukça iyi korunmuş durumdadır. Yığma yapım tekniği, plan şemasına yönelik büyük değişikliklere izin vermemiştir. Özgün işleviyle yakın bir geçmişşe kadar kullanılmış olduğundan, kent belleğinde bir ilkokul yapısı olarak yer etmektedir. Ancak; Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından kullanılmaya başlandığı tarih olan 2014'den itibaren iklimlendirme gereksinimi nedeniyle klima üniteleri eklenmiş, elektrik tesisatına eklemeler yapılmış ve çatısı tamamen yenilenmiştir. Binaya giriş ve çıkışlarda ana kapının kullanılmaması da yapının kent ile kurduğu ilişki bağlamında sorun olarak değerlendirilebilir. Okul bahçesinde bulunan inşa edilen yeni okul binaları kuzey yöndeki ana kapıyı ikinci plana itmiş ve zamanla da kullanımı iptal edilmiştir. Bu kapıya yönlendiren, kuzey yöndeki bahçe kapısı da günümüzde kullanılmamaktadır. Tarihi kent merkezinin, İstasyondan gelen aks ile bağlandığı köşesinde bulunan Hakimiyet-i Milliye İlkokulu; inşa edildiği dönemden günümüze kadar, içinde bulunduğu yoğun konut dokusunda eğitim ihtiyacını karşılayan önemli bir yapı olmuştur. Hakimiyet-i Milliye İlkokulu'nun restorasyonu ile bu önemdeki bir yapının korunması ve uygun bir işlevle kullanılarak yaşatılması, mimarlık mirasının gelecek nesillere aktarılması açısından büyük önem taşımaktadır. Çalışma kapsamında, onarıma yönelik müdahale ve teknik yöntem önerileri detaylandırılarak açıklanmıştır. Günümüzde Konya İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından kullanılan yapının sağlıklı bir şekilde değerlendirilmesi için, bulunduğu çevre ve kurumun ihtiyaçları göz önüne alınarak yeni kullanımının yapıya nasıl uyarlanabileceği konusunda öneriler geliştirilmiştir.