İnşaat sözleşmelerinde uyuşmazlıklar ve uyuşmazlıkların çözüm yolları

Bu çalışmada; inşaat sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların en verimli çözümü için, sektör profesyonellerinin bilgi sahibi olmaları gereken hususlar açıklanmıştır. Bu çerçevede; sözleşme, uyuşmazlık ve uyuşmazlık çözüm yöntemleri önce hukuk çerçevesinde, daha sonra inşaat sektörüne yönelik ele alınmıştır. Birden fazla tarafın, belirli bir hukuki sonuç doğurmaya yönelik karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarından oluşan hukuki işlemlere sözleşme denir. Günlük yaşantıda, tarafların aralarındaki hukuki ilişkileri düzenlemekte kullandıkları en önemli araç olan sözleşmeler, hukuki uyuşmazlıkların doğmasına sıklıkla neden olan olaylardır. iki ya da daha çok tarafın; bir konuda farklı yargılara sahip olmasından dolayı ortaya çıkan anlaşmazlık ya da menfaat çatışmaları, çözümlenemediği takdirde uyuşmazlıkları doğurur. Taraflar arasında sözleşmeden doğan hukuki uyuşmazlıklar esas olarak; yasaların yorumlanmasından, sözleşme hükümlerinin yorumlanmasından, sözleşmeden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesinden veya kötü yerine getirilmesinden kaynaklanır. Uyuşmazlıklar esas olarak mahkemelerde, istisnai olarak da tahkim yolu ise çözülür. Devlet mahkemeleri ve tahkim; kararları bağlayıcı nitelik taşıdığı için resmi uyuşmazlık çözüm yollarıdır. Devlet mahkemelerinde uyuşmazlık çözümü; bürokratik, usul ve kurallara sıkı sıkıya bağlı, aleni süreçlerdir. Bu durum çoğunlukla sürecin karmaşıklaşmasına ve uzamasına sebep olur. Uyuşmazlıkların, devlet mahkemelerinin dışında, genellikle taraflarca belirlenen ve adına hakem denilen tarafsız üçüncü kişiler eliyle nihai olarak karara bağlanmasına tahkim denir. Devlet mahkemelerine göre daha esnek yapıdaki tahkim, günümüzde geniş kurumsal destek olanaklarıyla, özellikle uluslararası nitelikteki uyuşmazlıklarda popüler hale gelmiştir. Bununla birlikte; hukuki uyuşmazlıkların çözümünde hızlı, sistematik bir yöntemin oluşturulması ve mahkemelerce yerine getirilen yargı fonksiyonuna ilave mekanizmaların geliştirilmesi amacıyla Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri' ne ilişkin uygulamalar önem kazanmaktadır. ADR yöntemleri, uyuşmazlıkların; yargı unsuru içermeyen, katılımın gönüllü olduğu, genellikle tarafsız üçüncü kişilerin öneri ve tavsiyeleriyle çözüldüğü uygulamaların tamamını kapsar. Kararların bağlayıcı olmadığı ADR yöntemlerinde amaç; tarafların ticari ilişkilerine zarar vermeden, dostane çözümler üretmektir. İnşaat sözleşmesi; iş görme sözleşmelerinden 'istisna sözleşmesi' kapsamında yer alır. Bir tarafın iş sahibi, diğer tarafın müteahhit olduğu inşaat sözleşmelerinde, uyuşmazlık çıkmasının tamamen engellenmesi mümkün değildir. inşaat uyuşmazlıkları; çözüme kavuşturulamayıp uyuşmazlık halini alan çatışma ve hak taleplerinin sonucudur. Belirsizlik ve risk unsurunun hakim olduğu inşaat sektöründe, uyuşmazlıkla sonuçlanan hak talebi ve çatışmalar üzerinde; sözleşme hükümleri, proje karakteristikleri, organizasyon yapısı ve dış etkenler etkilidir. inşaat sözleşmelerinde uyuşmazlık çıkması halinde çözüm; resmi yargı, tahkim ya da ADR yöntemleri ile sağlanır. Her yöntemin kendine özgü yararlan ve sakıncaları bulunduğundan, tarafların uygun çözüm yöntemini belirlerken proje özelliklerini ve uyuşmazlığın yapısını göz önüne almaları gerekir. Süre ve maliyet her koşulda önemli kriterler olmakla beraber; tarafların, farklı çerçevelerde çok çeşitli çıkar kaygıları mevcuttur. Taraflar, uyuşmazlık çözüm yöntemini belirlerken, söz konusu öncelikli çıkarlarının yanında, uyuşmazlığın türünü ve niteliklerini de göz önüne almalıdırlar. Uyuşmazlıkların yaratacağı yıkıcı etkilerin asgariye indirilebilmesi için; tarafların; uyuşmazlık çözüm yöntemleri hakkında bilgi sahibi olmaları, kendilerinin ve karşı tarafın çıkarlarını doğru ve eksiksiz analiz etmeleri gerekir. Ayrıca konunun bir hukuk problemi olması nedeniyle; taraflar arasındaki sözleşmenin hazırlığında, uyuşmazlık çözüm yönteminin belirlenmesinde ve uyuşmazlık çözüm sürecinin yürütülmesinde hukukçulara büyük sorumluluk düşmektedir.