Turizm yapılarında kimlik sorunu

Bu çalışma, Türkiye'de gelişmekte olan turizm sektörünün bir yan kolu olan konaklama endüstrisini yakından ilgilendirmektedir ve turizm mimarisinde bir 'kimlik kaosu' yaşandığı gerçeği göz önünde bulundurularak yapılmıştır. Birinci bölümde çalışmanın amaç ve erekleri tanıtılmaktadır ve ilk bölüm konuya giriş niteliği taşımaktadır. İkinci bölümde, tüm çalışmanın konu alam olan turizmin çok boyutlu bir kavramsal çerçevesi çizilerek; bileşenleri, amacı, tarihsel evrimi ve en son olarak da ülkemizdeki durumu ve gelişimi incelenerek konuya etraflıca bir göz atılmıştır. Turizm, insanların sürekli konutlarının bulunduğu yer dışında yaptıkları seyahat ve gittikleri yerlerde geçici konaklamalarından doğan ihtiyaçlarının karşılanması ile ilgili faaliyetlerdir ve asıl amacı; geniş halk kitlelerinin dünya güzelliklerinden yararlanmasını sağlamaktır. Günümüzde turizm, ekonomik ve sosyal alanlardaki köklü değişimlere paralel olarak önemli gelişmeler göstermektedir. Bu olayda, birinci derecede etken ve etkilenen, turizmin öznesi olan 'turist' olarak tanımlanan insandır. İnsanın sosyal, kültürel, ekonomik durumu zaman içinde değiştikçe XX. yy' m ikinci yansında büyük bir genişliğe ve önemli yapısall değişikliklere uğrayan turizm olgusunun da gelişme hızını artıracağı kesindir. Üçüncü bölümde, öncelikle kimlik kavramı, bileşenleri, görsel kimlik olgusu gibi genel kavramlardan yola çıkılarak; kimliğin turizm yapılarına etkisi; turizm yapılarını tesir altına alan belli başlı mimari akımlar vasıtası ile açıklanmaya çalışılmıştır. Kimlik, doğadaki herhangi bir canlıyı veya objeyi başka canlı veya objelerden ayıran, öncelikle onu görsel, işitsel vb. gibi diğer duyularla algılanan, kendine özgü olma durumudur. Bir kimlik öğesi olan kültür, toplumun geleneğini, göreneğini, yaşama biçimini, adetlerim, alışkanlıklarını kapsayan bir kavram olduğu için kültür ile kimlik arasındaki ilişki vurgulanmıştır. Bir toplumun kültür düzeyinin seviyesi, toplumu oluşturan bireylerin yarattığı çevrenin kimliğini belirlemede ve yönlendirmede, etken olarak görev yapmaktadır. Turistler, gittikleri her yerde, kendi çevrelerine benzeyeni değil, benzemeyeni ararlar. Gittikleri ülkelerde değişik uygarlık, başka iklim, farklı insanlar bulmak, o ülkenin kültür varlıklarını anlamak ve yerinde yaşamak isterler. Fransız; Antalya'da başka bir Marsilya, İtalyan; İzmir'de başka bir Napoli bulmak için gelmez. Turizmde ve turizm mimarlığında başarı kazanmak için yalmz modern ürün yaratmak ve sunmak yeterli değildir. Kendi kültürel değerlerine sahip çıkmak ve korumak suretiyle, rakip ülkelerden farklılıklar geliştirip, öne çıkararak sunmak da gereklidir. Bu bölümde, üniversalizm, rejyonalizm, sinkretizm olarak adlandırılan, turizm tesislerini etkileyen mimari akımlar incelenmiş ve bu akımlar etkisiyle inşa edilmiş tatil köyü örnekleri görsel malzeme olarak verilmiştir. Bu aşamada, tasarım yaklaşımlarının kimliğe etkisi ön plana çıkmaktadır. Bu sebeple, yeni tasarlanan turizm amaçlı mimari çevrelerde ve turizm yapılarında, turizm kullanıcısının beklentisine ilişkin amaçlar doğrultusunda, tasarlayıcı mimarlar bilinçli olarak yöresel referanslar vermektedirler. Tasarımcılar, yöresel referanslara başvururken süreklilik, çeşitlilik, moda, benimsenen mimari akımlar vb. çevreye kimlik kazandırıcı değerleri göz önünde tutmaktadırlar. Bulunduğu yere ve mekana kendinden bir şeyler katamayan insan için kimlik sorunu söz konusudur. Turizm mimarisinde de tasarımcılar, değişik yaklaşımlar sergileyerek kimlik arayışları yapmaktadırlar. Bu sebeple, tasarım yaklaşımlarının gereksinme, olanaklar doğrultusunda nasıl ve ne şekilde kimliği etkilediği konusuna değinilmiş ve bu olanaklar kültürel, fiziksel, ekonomik ve sosyal yönden incelenmiştir. Dördüncü bölümde, Türkiye'de ve dünyada var olan tüm konaklama yapılarının tanımı, geçirdiği süreç ve sınıflandırmaları yapılarak, bunların arasında tatil köylerinin yeri belirlenmiştir. Tatil köyü kavramının tanımı; bu kavramın doğuşu, gelişimi ve Türkiye'de tatil köylerinin durumu ele alınmış ve irdelenmiştir. Konaklama tesisleri, turistlerin konaklama, yeme-içme, dinlenme, tedavi, eğlence, spor vb. gereksinmelerini belirli ücret karşılığında sağlayan, konaklama xıtesisi belgesi almış olan tesislerdir. Turizm tesisleri bazı ortak niteliklere sahiptir, bu tesislerin yerel değerleri şöyledir:. Konaklama tesisleri, çevreyle uyum içinde olmalıdır.. Yapılar, olabildiğince Türk mimarisi ve yerel mimariyi yansıtmalıdır.. Bu tesislerin, iç düzenlemeleri olabildiğince Türk toplum yaşantısını ve yerel yaşantıyı yansıtmalıdır.. Kullanılan malzemeler, genellikle Türk Standartlarına ve yörenin özelliklerine uygun olmalıdır. Beşinci bölümde, Antalya ve çevresinde bulunan tatil köyleri için bir 'Mimari Kimlik' taraması yapılmıştır. Her şeyden önce tatil köylerinin taranmasında kullanılan örnekleme tekniğinden bahsetmek gerekir. Bu analiz çalışmasında kullanılan esas metot fotoğraflarla desteklenen yerinde gözlemdir. Bu fotoğraflar yardımıyla cephede kullanılan malzeme, öğe, renk tatil köylerinin görsel analizleri için incelenmiştir. Tatil köyleri üç aşamada irdelenmiştir. Öncelikle yerleşim alanı: - Konumu - Topografyası - İklim, daha sonra yapıların genel özellikleri; - Kompleksin mimari öğeleri - Kullanılan malzeme -Renk Üçüncü aşamada turizm tesislerini etkileyen mimari eğilimler incelenmiştir. Bunlar; - Üniversalizm - Rejyonalizm - Sinkretizm'dir. Ekte belirtilen diğer analiz metodu ise turizm seyahat acentalan yetkilileri ile yapılan yüz yüze görüşmelerdir. Turistlerin turizm mimarisine bakış açılarını araştırmak için yapılmıştır. Altıncı bölümde, ilk dört bölümde kuramsal olarak verilen bilgiler, beşinci bölümde yapılan alan çalışması ile birleştirilerek bir sonuca varılmaya çalışılmıştır. Tüm turizm tesisleri içinden, etkileyici örneklerle karşılaşılmıştır ve Belek, Beldibi, Göynük, Kemer'de yer alan 15 tatil köyünün analizi sonucunda turizm mimarisinde yaşanan 'Kimlik' sorunu hakkında pek çok fikre sahip olunmuştur. Fikirler ve sonuçlar şöyledir:. Turizm konaklama tesisleri, amaçlanan imajı yaratmaya çalışırken tarihi veya yöresel mimariye çağrışım yaptıran çevre öğelerinden yararlanabilir. Ancak, bunlardan daha etkili olan özelliklerin, ayrıntılı düşünülmüş tasarım, kaliteli malzeme ve temiz işçilik olduğu da unutulmamalıdır. Bu özelliklerden yoksun, salt görselliğe yönelik bir çaba bayağı imajlar yaratabilir.. Turizm konaklama tesisleri kullanıcılarda 'tatilde olmak duygusunu' canlı tutacak çekici, renkli, farklı bir imaj yaratmalıdır. Öte yandan, turistlerin bir bölümü gittikleri ülke veya yöreyi sadece kaldıkları tesis sınırları içinde tanımak zorundadır. O halde tesis, ülkenin veya yörenin bütününü temsil edecek karakter de taşımalıdır.. Bugünün turizm konaklama tesislerim tasarlarken, bazı referanslardan yararlanarak, benzerlikler kurma çabasının düşebileceği bazı açmazlar vardır; 0 Sadece, başka öncüllerine bağımlı olarak anlam kazanan bir şey, kendi başına anlamsız veya kimliksiz kalabilir. 0 Atıfta bulunduğu öncüllerini, yanlış veya kötü yorumlayan örnekler, onları da değersizleştirirler. 0 Öncülleri yaratan sosyo-kültürel ortam artık bulunmadığı için çağrışımlar, sadece görsel kalacaktır. Ayrıca, günümüzde turizm tesisleri tekrar eden birimlerin adedi ve boyutları açısından, eski çevrelere göre çok büyüktür, bu ise görsel benzerliğin bile sağlanamamasına neden olmaktadır.. Farklı imajlar oluşturmak amacı ile girişilen denemeler, tek tesis ölçeğinde ele alındığında ilginç, hatta geliştirici olabilir. Ancak tesislerin yan yana geldiğinde yarattığı çevre bütünün imajı da aynı derecede önemlidir. Tesisler arası çeşitlilik çevre bütününde kargaşaya hatta kaosa dönüşebilir. . Sadece görsel bir takım çabaların fonksiyona yansımamış olması, tesisi 'tiyatro dekoru' ndan öteye götürememektedir. Böylece, tesislerin kimliği, bir yerde basit imajlar ve mesajlar vermek dışında bir özelliğe sahip olamamaktadır.. Kolay olan metot, aynen taklit etmektir. Ancak tasarımcı, yorumlama ile bir şeyler ortaya çıkarmak istiyor ise bu da, tasarımcının mimarlık tarihini çok iyi bilmesi gerektiğini ortaya çıkarmaktadır. Şöyle ki; mimarlık tarihinde gelişme daima eskilerin yeniden yorumlanması şeklinde olmaktadır.. Turizm Yapılan Mimarisi Kimliği kültürel kimlik ile ilişkilidir. Kültürel kimliğin bozulması, turizm yapılaşmalarının yaşandığı çevrelerde mimariyi olumsuz şekilde etkilemektedir. Turizmin gelişmesi bir yandan sevindirici iken; bölge karakteristiklerinin özünden uzaklaşması, özgün yapıların bozulması açısından memnuniyetsizlik verici bir şekle de dönüşmektedir.. Eski mimarinin aynen kopyalandığı tesislerde; yapı detayları, mimari öğeler eskiyi çağrıştırırken, kullanılan malzemeler ve dekorasyon oldukça çağdaş ve modern bir tarzdadır. Bu bir ikilem yaratmaktadır. Cephe mimarisinde yaşanan kimlik bunalımının adeta iç mekanlara da yansımış durumda olduğu gözlenmektedir. XIV