Sıcak ve nemli iklimlerde kentsel planlama kararlarının bina ölçeğinde doğal havalandırmaya etkisi: Adana ili örneği

Günümüzde iklim değişikliği ve küresel ısınma sorunları, insan hayatının her evresini yakından etkileyebilecek bir boyuta ulaşmıştır. Sera gazı salınımlarının küresel ölçekte artmış olması tüm sektörlerin alternatif enerji kaynaklarına yönelmesini veya enerji korunumu ilkelerini hayata geçirmesini öncelikli kılmıştır. Uluslararası Enerji Ajansı'nın verilerine göre dünya çapında harcanan enerjinin yaklaşık %21'i konutlar tarafından tüketilmektedir. Bu nedenle binalarda etkin enerji kullanımı pratiklerini hayata geçirmek, iklim değişikliğine karşı önlem almak konusunda hayati önem taşımaktadır. Binalarda etkin enerji kullanımı konusunda hem dünyada hem de Türkiye'de yapılmış birçok çalışma, araştırma ve sertifika programı mevcuttur. Fakat, öncelikle bu problemin çözümü kentsel ölçekteki planlama kararlarıyla tanımlanmalı ve çözüm odaklı önlemler alınmalıdır. Bu alanda farklı kurumsal yapılar tarafından çalışmalar yapılmış olmasına karşın bu çalışmaların pratikte karşılığına yaygın olarak rastlanmamaktadır. Binalarda enerji tüketimindeki sorunların başında gelen ısıtma-soğutma yüklerinin kaynağında iklime dayalı tasarımın; özellikle iklime dayalı kentleşme pratiğinin eksikliği bulunmaktadır. Başka bir deyişle; iklim verileri göz ardı edilerek planlanan bir kent, getirdiği temel problemlere ek olarak iklime dayalı tasarımın önüne geçerek enerji tüketiminin gereğinden fazla artmasına neden olmaktadır. İklime dayalı olmayan kentleşme sorunu Türkiye'nin birçok kentinde görüldüğü gibi Adana'da da karşımıza çıkmaktadır. Adana'da enerji kullanımı sorununun altında iklime dayalı olmayan kentleşme kararları yatmaktadır. Adana, sıcaknemli iklimlerin karakteristik özelliklerini gösteren nüfusu ve yoğunluğu yüksek bir kenttir. Özellikle soğutma dönemlerinde yüksek bağıl nem oranları görülmektedir. Bağıl nem oranının yüksek olması hissedilen sıcaklığı arttırarak kullanıcıların ısısal konforunu olumsuz etkilemektedir. Yüksek bağıl nem oranları ile mücadele etme yöntemi etkin doğal havalandırmayı sağlamaktır. Doğal havalandırmanın sağlanamadığı koşullarda, kullanıcılar enerji tüketen aktif yöntemler ile soğutma arayışına girmektedir. Yüksek nem oranları ile başa çıkabilmek için en etkili yöntem olan doğal havalandırmanın sağlanması, birincil olarak erken tasarım aşamasında mümkündür. Ancak, bina ölçeğinde doğru kararlar alınmış olsa dahi, birçok etken doğrudan kentleşmeyle ilişkilidir. Bu kararlar kentsel planlama aşamasında karşılığını bulamadığı durumlarda bina ölçeğindeki müdahaleler de etkisiz kalabilmektedir.12.12. 1984 tarihli 'Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında 3030 Sayılı Kanunun Uygulanması İle İlgili Yönetmelik' kapsamında imar planlama yetkisinin yerel yönetimlere verilmesi ile birlikte kentlerde izlenen kentleşme politikalarında bir çözülme yaşanmaya başlamıştır. Bu tarihten itibaren Adana'da kentleşme politikaları hakim rüzgar yönünü, bina yüksekliklerini, bina aralıklarını ve sokak genişliklerini göz ardı edecek şekilde devam etmiştir. Özellikle 2010 sonrasında başlayan hızlı kentleşme ile birlikte yeni bölgelerin yapılaşmaya açılması ve bu bölgelerde aynı anlayışın sürdürülmesi problemin devamına, hatta katlanarak artmasına neden olmuştur. Bu bağlamda bu çalışma, 6 bölümden oluşmuştur. 1. bölümde; çalışma konusuyla ilgili literatür araştırmaları, tezin amacı ve hipoteze değinilmiştir. 2. bölümde; iklim değişikliği ve enerji kullanımı konusunda kuramsal ve istatistiki bilgiler ve veriler yer almaktadır. 3. bölümde; doğal havalandırmanın önemine vurgu yapılarak, etkin doğal havalandırmanın sağlanabilmesi için bina ve kent ölçeğinde alınabilecek önlemler değerlendirilmiştir.4. bölümde, Adana ilinin coğrafi konumu, iklimi ve kentleşme süreci değerlendirilmiştir.5. bölümde, Adana ilinin mevcut durumu incelenerek yeni imara açılan bölgelerdeki kentleşme kararlarının getireceği potansiyel riskler değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde ise, Adana'nın mevcut durumunun bina ölçeğinde doğal havalandırmayı sağlamaya yönelik kentsel planlama ilkelerini göz ardı ederek oluştuğu ve yeni bölgelerde de aynı kentsel tasarım kararlarının devam ettiği gözlenmiştir. Kentin büyüme alanlarına yönelik yeni imara açılacak bölgelerin Adana'nın gelecek 50 yıllık projeksiyonlarını şekillendireceği göz önüne alındığında, küresel iklim değişikliğinin etkilerinin görülmeye başlandığı bir süreçte kaygı verici sonuçlar doğuracağı öngörülmüştür.