Assos yerleşiminde turizmin gelişmesiyle yaşanan toplumsal değişimlerin mekanla etkileşimi

Çalışma alanı olarak seçilen Assos, 1981 yılında başkanlığını Prof. Dr. Ümit Serdaroğlu'nun yaptığı kazı ekibinin çalışmalarına başlamasının ardından, sit alam ilan edilmiş, tarihi ve doğal güzelliklere sahip bir yerleşim bölgesidir. Assos hakkında yapılan tanıtım kampanyalarıyla, kazı ve onarım çalışmalarıyla, kıyı şeridinde yer alan 'eski meşe palamutu depolarının' -restorasyonuyla, bölgede ekonomik ve sosyal bir canlanma yaşanmış, buna koşut olarak da dönüşüm süreci başlamıştır. Yerleşimde yaşanan bu hareketlilik, var olan turizm potansiyelinin artmasına neden olmuştur. Ancak, yerleşimin sit alanı ilan edilmesi, benzer nitelikteki tarihi yerleşim bölgelerine göreceli olarak farklı koruma kriterleinin getirilmesine neden olmuştur. Assos yerleşimi 3 bölgeden oluşmaktadır. Bunlar: - Geçmişi 1800'lü yıllara dayanan Camikaya ve civarında oluşan eski yerleşim, Sit alam ilanından sonra genç çiftlere iskan alam oluşturmak amacıyla kurulan yeni yerleşim, - Kıyı şeridi, Bu üç bölge, mimari özellikleri ve kentsel tasarım karakteri bakımından birbirlerinden farklıdır. Kıyı şeridi, daha çok turistik işletmelerin bulunduğu bir eğlence merkezi özelliği taşımaktadır. Eski ve yeni yerleşim olarak adlandırılan bölgeler ise; daha çok konutların yer aldığı iskan alanlarıdır. Bu nedenle yapılan anket çalışmalarında, kıyı şeridinde farklı bir uygulamaya gidilmiş, ticari yapıyı belirlemek üzere 'ticaret anketleri' yapılmıştır. Eski ve yeni yerleşimde ise sosyal, kültürel ve mimari yapıyı ortaya koyan 'sosyal anket' yapılmıştır. Bölgede oluşan hareketlenmeyle birlikte, ekonomik, sosyal, kültürel ve mekansal dönüşümler yaşanmaktadır. Farklı kullanıcı gruplarının oluşması nedeniyle, bu kullanıcı gruplarının kendi yaşam biçimlerinin, kültürel yapılarının bir yansımasıXV olarak mekanlarda da değişimler ortaya çıkmıştır. Yapılan anketlerin sonucunda, öncelikle kullanıcı gruplarının niteliği ortaya konmuş, diğer gruplarla olan farklılıkları belirtilmiştir. Bu belirlemelerden sonra 3 farklı kullanıcı grubu tespit edilmiştir. Bunlar: - Eski yerleşimde yaşayan köylüler, - Dışarıdan gelerek Assos'a yerleşenler, - Yeni yerleşimde yaşayan, nisbeten daha genç köylüler, Bu grupların nitelikleri belirlendikten sonra, yaşanan mekanlar incelenerek ortaya çıkan değişimler saptanmıştır. Bu saptama, ölçek açısından değerlendirilerek, üç ayrı bölümde toplanmıştır. Bunlar:. - Konut çevre ilişkisinde ortaya çıkan değişimler, - Plan şemasında ortaya çıkan değişimler, - Malzeme ve teknoloji kullanımı açısından ortaya çıkan değişimler, Bu aynm yapıldıktan sonra, geleneksel avlu biçimlenişi, sokak dokusu, mekan oluşumu ve malzeme kullanımıyla, yeni mekansal kurgular ve kentsel oluşum karşılaştırmalı olarak verilmiştir. Böylelikle yaşanan değişim sürecini incelemek ve algılamak daha da kolaylaşmıştır. Assos'ta yaşanan bu sürecin, beraberinde getirdiği olumsuzluklar ise, eski yerleşimde bulunan tarihi ve geleneksel dokuyu oluşturan evlerin teker teker satılarak el değiştirmesidir. Yeni yerleşmede yaşayan genç kuşağın, ihtiyaçlarına ve beğenilerine cevap veremez durumdaki konutlar, dışarıdan gelen kişilere oldukça yüksek fiyatlarla satılmaktadır. Köylüler, bu konutların kendi yaşam alışkanlıklarına ve ihtiyaçlarına göre düzenlenmesi konusunda oldukça bilinçsizdirler. Sit alanı olması nedeniyle, gerekli izinlerin alınması, rölöve ve restorasyon projelerinin hazırlanması için gerekli kişilerle irtibata geçmek ve tüm bu işler için belirli bir para ayırmak konusunda oldukça çaresizdirler. Çünkü köylülerin, eğitim seviyeleri, para birikimleri bu sorunları çözmek için yeterli değildir. Bu nedenle, evlerini satmak onlara göre hem daha karlı, hem de kolay bir iştir. XVI Bölgede yaşanan sorunlar tespit edilerek, bu sorunlara getirilecek çözüm önerilerinde bulunulmuştur. Öncelikle sit alanı ilan edilen yerleşim yerlerinde, orada yaşayan insanların da koruma kavramı çerçevesinde bilinçlendirilmelerinin gerekliliği, yörenin özgün kültürünün de korunması gereken bir değer olduğu vb. konularda tartışma ortamı oluştulmak istenmektedir.