Bina işlevi ile bina biçimi ilişkisinde çizge teorisi kullanımı ile veri eldesi

Bu çalışmada problem alam olarak; bina biçimine karar verme süreci ele alınmaktadır. Mimari tasarlama sürecinde kesinleşmiş biçimin oluşumuna girdi sağlayan birçok veri alam bulunmaktadır. Bu alanlar genel başlıklar olarak, 'işlev', 'Teknoloji', 'Biçim', 'Ekonomi' ve 'Çevre Bağlamı' olarak gruplanabilir. Bu veriler içinde 'Bina İşlevi' ile 'Bina Biçimi' ilişkisi, mimari tasarlamanın temel sorunlarından biridir. Bu bağlamda, bina işlevsel organizasyonu - bina biçimi ilişkisinde veri eldesi amaçlanmaktadır. Yöntem olarak; bina programlama ve bina çözümleme teknikleri tasarımda kullanılmıştır. Bina işlevsel sistemi bir şebeke olarak ele alınmıştır. Çizgeler ile tanımlanan bu yapı çizge çözümleme teknikleri ile analiz edilmektedir. Buna ek olarak; tümdengelimci 'Mekan Dizgesi' çözümleme yöntemi kullamlmaktadır. Bu çözümlemeler ile elde edilen sayısal değerler; bina biçimine ilişkin veriler sağlamaktadır. Elde edilen bu sayısal veriler bina ön biçimi olan 'İşlevsel Embriyo' eldesinde kullamlmışto. Önerilen yöntemin veri alanlarının tanımlanması için, mimari tasarlama süreç olarak ele alınmıştır. Tasarlamanın ön aşamaları, planlama ve bina programlamadır. Tasarlama sonrası etaplar ise, bina üretimi, bina kullanım dönemi değerlendirme ve mimari çözümlemelerdir. Bu etapların birbirleri ile karşılıklı veri ilişkisi bulunmaktadır. Süreçler arası veri akışının tanımlanabilmesi için bu süreçlerin açıklanması gerekli olmaktadır. Bu nedenle tez altı bölümden oluşmaktadır : Giriş; Planlama, Bina Programlama ve Tasarlama Süreci, Mimarlıkta Biçim Kavramı ve Çözümleyici Teknikler, Mimari Tasarım ve Çözümlemede Matematiksel Yaklaşımlar. Çizge Teorisi ve Bina Programlama Tekniklerinin Kullanımı ile Mimari Tasarımda Veri Elde Etme Amaçlı Model Önerisi Önerilen Modelin Bir Kültür Merkezinde Uygulanması, Sonuçlar ve Değerlendirme. Birinci bölümde mimari tasarlama entegre süreç olarak açıklanmaktadır. Tasarlamaya entegre diğer süreçlerden veri akışı- tasarlama eylemi ilişkisi, problem alam olarak tespit edilmektedir. İkinci bölümde, planlama, bina programlama ve mimari tasarlama ele alınmaktadır. Bina programlama, kullanıcı gereksinmeleri, işveren, tasarımcı ve inşa edici ile ilgili bilgi işleme sistemidir. Bu nedenle bina programlama ile tasarlamanın entegre olarak ele alınması gerekmektedir. Tasarlama süreci ise : 1 -Zihinsel etkinlik olarak tasarlama süreci ve yaratıcı teknikler, 2 -Tasarlama stratejileri yaklaşımları, 3 -Tasarlama strüktürleri yaklaşımları, 4 -Tasarlama organizasyonları olarak dört başlık altmda ele alınmaktadır. Zihinsel etkinlik olarak tasarım, tasarımcının öğrenme, algılama ve yorumlamasından oluşmaktadır. Tasarlamada strateji kavramı ise; tasarlamada ana yaklaşım, metot, paradigma olarak açıklanabilir. Bunlar, tümevarımcı ve tümdengelimci stratejilerdir. Tasarlama strüktürü kavramı, yapısall ve mekansal bina alt sistemlerinin bireşim ilkesidir. Tasarlamada organik ve geometrik strüktürler görülmektedir. Tasarlama organizasyonları da bireysel ve katılımcı organizasyonlar olarak ikiye ayrılmaktadır. Diğer yandan, organizasyonlarda bilgisayar teleolojilerinin kullanılması organizasyon yapılarında değişikliklere neden olmaktadır. Çalışmanın üçüncü bölümünde, mimari biçimlendirme sorunu ele alınmaktadır. Mimarlıkta biçimle ilgili bilimsel taban, estetik, morfoloji ve geometridir. Mimari biçimin ve mekansal organizasyonun çözümlenmesinde matematiksel araçlar kullamlmaktadır. Venn diyagramları, Çizgeler ve Matrisler bu araçlara örnek olarak verilebilir. Mekan sentaksı çözümleme yönteminde, mevcut binaların mekansal organizasyonları çizgeler ile ifade edilmekte ve hesaplanmaktadır. Bu yöntemde her mekanın diğer mekanlarla entegrasyon değeri sayısal olarak ifade edilebilmektedir. Çalışmanın dördüncü bölümünde, mimari tasarımda veri elde etme modeli önerilmektedir. Modelde, bina programlama teknikleri, Çizge Çözümleme indeksleri ve 'Mekan Dizgesi Çözümleme Yöntemi' entegre olarak kullamlmaktadır. Model 4 alt kısımdan oluşmaktadır : 1- Program analizi alt modeli, 2- Bina alt bölümleri biçimlendirme alt modeü, 3- İşlevsel embriyo biçimlendirme alt modeli, 4- Embriyo geliştirme alt modeli. Program analizi alt modelinde tasarım konusu binanın yönetsel ve işlevsel sistemi tammlanmaktadır. Bina kapasitesi, esneklik, büyüyebilirlik, mekan listeleri, mekan ilişkileri ve sirkülasyon frekansları temel veriler olmaktadır. İkinci aşamada alt bölüm mekan ilişkileri çizgeler ile ifadelendirilmektedir. Alt bölümlerine ait mekan birimlerinin alan-hacim gereksinmeleri saptanmaktadır. Bu aşamayı olası alt bölüm biçimlerinin araştırılması izlemektedir. Üçüncü aşama olan bina işlevsel embriyo biçimlendirme alt modelinde, bina alt bölümlerinin birbirleri ile olan komşuluk ilişkileri çizge şebekesi ile ifade edilmektedir. Bu çizge şebeke yapısının çözümlenmesi ile şu sayısal değerlere ulaşılmaktadır : -König Değerleri, -Beta İndeksi, -Gamma İndeksi, -Döngüsel Sayısı, -Çizgenin Çapı, - Alt Yedek Şebeke İndeksi - Her Düğümün Ortalama Derinliği, - Her Düğümün Entegrasyon Değeri Konig sayılan her düğümden diğer düğümlere olan yol mesafesidir. Mekan organizasyonunda en düşük Konig değeri olan birim, sisteme en entegre bölümdür. 'Beta indeksi' bina biçiminin; lineer, döngüsel veya kompozit formlardan hangisine uygun olduğunu tanımlamaktadır. 'Gamma indeksi', sistem elemanlarının bağlantılılık değeridir. Bu mekansal organizasyonun kompakt veya parçalı - organik kompozisyonu ile ilişkilidir. 'Çizgenin Çapı', bina alt bölümlerinin hacimsel toplamına bağlı olarak bina büyüklüğüne ilişkin veri oluşturmaktadır. Her mekanın 'ortalama derinlik' ve 'entegrasyon değeri' mekan dizinsel çözümleme değerleridir. Bu değerler ile her alt bölümün diğerleri ile olan ilişkileri ve işlevsel sistemdeki entegrasyon değeri sayısal ve hiyerarşik olarak bulunmaktadır. Önerilen modelde, bu sayısal derecelenme, bina bölümlerinin tasarım alanında eklemlenme dizgesini vermektedir. Her alt bölümün tasarım alanına yerleştirilmesinde 'mekan - çevre ilişki matrisi' kullamlmaktadrr. Diğer alt bölümler entegrasyon değerlerine göre önceki bölüme eklemlenmektedir. Beşinci bölümde, önerilen biçimlendirme modeli bir kültür merkezi örneğinde uygulanmıştır. Önerilen 'İşlevsel Embriyo' biçimlendirme yönteminin sonuçlan şöyledir : Model; ana 'Girdiler' olarak; bina işlevsel verilerini ele almaktadır. Modelin 'Çıktı'lan ise; üç başlık altında toplanmaktadır. Bunlar : -Bina formuna ilişkin veriler sağlayan 'Sayısal İndeks'ler, -Bina alt bölümlerinin bütünsel işlev organizasyonu içindeki entegrasyon değeri, -İşlevsel organizasyona bağlı olarak oluşturulan 'İşlevsel Embriyo' olmaktadır. Yöntem; tümevanmcı stratejide, geometrik strüktürdedir.; Kanonik, pragmatik biçimlendirme yaklaşımlan için uygun bir model niteliğindedir. Bu çıktılar; bina biçimine ilişkin sayısal veriler üretmesine rağmen; kesinleşmiş sonuç biçim oluşumunda yeterli olmamaktadır. Bu nedenle; işlevsel embriyonun diğer tasarım verilerinin katılımı ile geliştirilmesi gerekli olmaktadır. Ancak; önerilen model, işlev - biçim arayüzünde veri üretmektedir. Bu nedenle, her biçimlendirme yaklaşımı için bir ön çalışma olarak kullanılabilir olduğu görülmektedir.