Toplu konut yerleşimlerindeki açık alanlarda rüzgarın kullanıcı konforuna etkisinin analizi ve değerlendirilmesi

Günümüzde düzensiz yapılaşma, kamusal alanlardaki yaya konforunu büyük oranda etkilemektedir. Bina yapım aşamasında bölgedeki iklimsel veriler dikkate alınmamaktadır. Özellikle yüksek yapı tasarımlarında iklimsel verilerin analiz edilmemiş olması, yapım aşaması bittikten sonra çeşitli sorunlar ortaya çıkarmaktadır. Belirli bölgelerde yoğunlaşan yüksek yapılar olumsuz rüzgar hareketleri oluşturmakta, bu durum bina çevresinde bulunan kamusal alanlardaki yaya konforunu etkilemektedir. Bu nedenle yüksek yapı tasarımlarında rüzgar, yaya konforu açısından en önemli etkenlerden biridir. Rüzgar etkeninin bina çevresinde oluşturduğu hareketleri tespit edebilmek için deneysel ortamlarda gerçekleştirilen rüzgar tüneli testleri, deneysel ortamların maliyeti ve deney süresinin uzun olması açısından mimari tasarım sürecinde sürekli olarak kullanılamamaktadır. Bilgisayar teknolojisinin gelişmesiyle, rüzgar analizlerinin yapıldığı hesaplamalı akışkanlar dinamiği yöntemini kullanan simülasyon modelleri hızla gelişmiş, önceden yüksek maliyet gerektiren deney ortamlarında yapılan testler, bilgisayar ortamlarına aktarılmış ve deney süreci hız kazanmıştır. Bu simülasyon modelleri mimari tasarım sürecinde de sıklıkla kullanılmaya başlanmıştır. Fakat bu analizlerin mühendisler tarafından projenin son aşamasında yapılıyor olması, rüzgar hareketlerinin oluşturduğu olumsuz alanların iyileştirilebilmesi için yapılacak müdahalelerin boyutunu kısıtlamaktadır. Müdahaleler, kütlesel olarak projenin tamamlanmış olması nedeniyle; projeye ekleme ve çıkarmalar yaparak gerçekleştirilmekte ve bu durum da açık alanlardaki rüzgar hareketlerini kontrol edebilmek için yeterli olamamaktadır. Ayrıca uygulamada bu simülasyon modellerinin etkin olarak kullanılmadığı izlenmektedir. İstanbul'da özellikle 2000'li yıllardan sonra inşaat faaliyetleri hız kazanmış, yüksek ve yoğun toplu konut projelerinin sayısında artış olmuştur. Farklı kütle formları ve yerleşim planları kullanılarak yapılan bu toplu konut projelerinde ortak açık alanlarda oluşan düzensiz rüzgar hareketleri, yaya konforunu olumsuz etkilemektedir. Bu alanda yurt dışında yapılan çok sayıda araştırma ve uygulamaya karşın, Türkiye'de bu konuyla ilgili belirli sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, mimari tasarım sürecinin ilk aşamasında kütle yerleşim alternatifleri oluşturulurken rüzgar hareketlerinin etkisinin tespit edilerek, yerleşim planlarının bu veriler doğrultusunda geliştirilmesinin yöntemlerini ortaya koymaktır. Bilgisayarda simülasyon modeli ortamına tanımlanan toplu konut yerleşimleri üzerinden rüzgar hareketleri görsel olarak üretilebilmekte ve açık alanlardaki kullanıcı konforu konusunda görüş oluşturulabilmektedir. Bu tür modellerin kullanımından önce, mimari tasarımın ilk aşamasında yapılan rüzgar analizlerinin zaman ve maliyet açısından uygun olmaması nedeniyle yaşanan sorunlar artık ortadan kalkmış olup mimari tasarımın ilk aşamasında bu programların kullanılmasıyla rüzgar açısından konforlu alanlar yaratılabilecektir. Hesaplamalı Akışkanlar Dinamiği yöntemini kullanan simülasyon modelleriyle mimarlar, uzun zaman kaybetmeden tasarımın ilk aşamasında rüzgar etkisini görsel olarak izleyerek yerleşim seçeneklerini değerlendirebilir ve sonuçlara göre tasarımlarını optimize edebilirler. Tezin ilk bölümünde tezin amacı, kapsamı ve yöntemi açıklanmıştır. İkinci bölümünde tasarımda rüzgar etkisinin önemi, rüzgarın binalar üzerinde etkileri ve rüzgardan korunma yöntemleri hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde rüzgar etkisinin değerlendirilmesinde kullanılan yöntemler, hesaplamalı akışkanlar dinamiği kullanım alanları ve uygulamalarından bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde ise İstanbul'da seçilen 6 adet toplu konut projesi üzerinde hesaplamalı akışkanlar dinamiği yöntemi ile yapılan rüzgar analizleri ve analiz sonuçlarına yer verilmiştir. Çalışmada rüzgar analizlerini yapmak için Autodesk CFD programı kullanılmıştır. Bu programın tercih edilmesinin nedeni programın ulaşılabilir olması, Autodesk'in üç boyutlu programlarıyla entegrasyonunun olması ve anlaşılabilir olmasıdır. Türkiye'de bu kapsamda yapılan çalışmalar az sayıdadır. Mevcut bir çalışmada plan düzleminde bina formunun rüzgarın hareketi üzerindeki etkisi diyagramlarla açıklanmıştır; iklim verilerine bağlı bir analiz çalışması değildir ve genel kabullere dayanmaktadır. Oysa bu tez kapsamında yapılan simülasyon modelleri, sonuçları görsel olarak vermekte ve farklı kotlardaki rüzgar hareketlerini de yansıtmaktadır. Böylece, mimar toplu konut tasarımlarının daha ilk aşamalarında, açık alanlardaki rüzgarın etkisini kullanıcı konforu açısından değerlendirerek kütlelerin yerleşimlerine ve birbirlerine göre konumlarına ilişkin kararlarını objektif olarak verebilecektir. Çalışmanın bundan sonra yapılacak toplu konut yerleşim tasarımlarında rüzgar faktörünün göz önüne alınmasında öncü bir rol üsteleneceği düşünülmektedir.