Tip 2 diabetes mellitus'u olan bireylerde transteoretik model temelli motivasyonel görüşmenin öz-etkililik, metabolik kontrolve sağlık davranışına etkisi

Bu araştırma, Tip 2 Diabetes Mellitus'u olan bireylere uygulanan Transteoretik Model temelli motivasyonel görüşme tekniği uygulamasının öz-etkililik, metabolik kontrol ve sağlık davranış değişimine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Randomize kontrollü, tek kör çalışma olarak yapılan bu araştırma, 8 Ocak- 18 Kasım 2014 tarihleri arasında Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma polikliniğine başvuran, müdahale grubunda 25, kontrol grubunda 25 olmak üzere 50 birey ile gerçekleştirilmiştir. Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan onay ve bireylerden yazılı bilgilendirilmiş gönüllü olur alınmıştır. Veriler Tip 2 Diyabetlilerde Öz-Etkililik Ölçeği, Metabolik Kontrol İzlem Çizelgesi, Kan Şekeri İzlem Formu, İlaç Kullanma İzlem Çizelgesi, Yürüme İzlem Çizelgesi, Besin Tüketim Durumu Kayıt Formu, Tip 2 Diabetes Mellitus'u Olan Bireylerde Davranış Değişim Aşaması Tanılama Formu kullanılarak toplanmıştır. İlk izlemde Tip 2 Diabetes Mellitus'u Olan Bireylerde Davranış Değişim Aşaması Tanılama Formuna göre müdahale grubundaki bireylerin beslenme, egzersiz, ilaç kullanımı davranış aşamaları saptanmış ve bulundukları davranış aşamasının hedef ve yaklaşımlarına ilişkin Transteoretik Model Temelli Motivasyonel Görüşme yapılmıştır. Görüşmeler bireylerin uygun oldukları zamanda 15 gün/ayda bir 30-45 dk süre ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonuna kadar bireylerle ortalama 9.12 1. 20 motivasyonel görüşme yapılmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde normal dağılım gösteren değişkenler için bağımsız iki örnek t testi; normal dağılım göstermeyen değişkenler için Mann-Whitney U ve Friedman testi kullanılmıştır. Kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında Ki-kare testinden yararlanılmış, p<0. 05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Çalışma sonunda müdahele grubundaki bireylerde ilk izleme göre altıncı ayda öz-etkililik puanında, adım sayısında artma, metabolik değerlerde (açlık kan şekeri, tokluk kan şekeri, HbA1c, ağırlık, vücut kütle indeksi, bel çevresi, kan basıncı, kan lipidleri düşme olduğu, izlemler arasındaki farkın önemli olduğu saptanmıştır (p<0.05), kontrol grubu ile karşılaştırıldığında kan basıncı ve kan lipidleri hariç öz-etkililik, açlık kan şekeri, tokluk kan şekeri, HbA1c, ağırlık, vücut kütle indeksi, bel çevresi değerlerinde farkın önemli olduğu saptanmıştır (p<0.05). Müdahele grubundaki bireylerin beslenme, egzersiz ve ilaç kullanımında hareket aşamasındaki birey sayısında artış sağlandığı kontrol grubu ile karşılaştırıldığında farkın önemli olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Tip 2 Diabetes Mellitus'u olan bireylerde Transteoretik Model temelli motivasyonel görüşme uygulamasının altı aylık süreçte öz-etkililik düzeyini artırdığı, metabolik kontrolde iyileşme sağladığı, beslenme, egzersiz ve ilaç kullanımı davranış aşamalarında ilerleme sağladığı saptanmıştır. Gelecek çalışmalarda Transteoretik Model temelli motivasyonel görüşmelerin uygulama alanındaki hemşireler tarafından yapıldığı, motivasyonel görüşme sıklığı ve süresinin de dikkate alınarak uzun süreli etkilerinin değerlendirildiği davranışsal yaklaşımlı araştırmalar planlanabilir.