Alışveriş merkezleri dış cephe tasarımında tasarımcı kararlarının kullanıcı algısı ile örnek alan çalışmaları üzerinden karşılaştırılması

Sanayi devrimi sonrası hızla değişen, teknolojinin de etkisiyle farklılaşan günümüz dünyasında sosyal yaşantımız, beğenilerimiz, anlayışlarımız ve alışkanlıklarımız da değişmektedir. Tarih boyunca önemli sosyal faaliyetlerimizden biri olan alışveriş eylemi bu dönüşümden etkilenmekte, değişen alışveriş alışkanlığımız mimari mekanları etkileyerek yeni alanlar yaratmaya başlamaktadır. Eskiden gidilen tarihi çarşılar, geniş alışveriş caddeleri, pasajlar ve pazarlar yerini yeni yapılan alışveriş merkezlerine bırakırken alışveriş caddeleri işlevini yitirmekte ve mağazalar mekan değiştirmekte, ilgi gören kalabalık sokaklar canlılığını kaybetmektedir. Alışveriş merkezleri kullanıcılarına sunduğu imkanlarla, içerdiği aktivitelerle hem alışverişin hem de sosyal aktivitelerin yeni merkezi olarak kent merkezlerine alternatif oluşturmaktadır. Sayıları giderek artan bu yeni yapı türünün ticari yapılar olması sebebiyle büyük, gösterişli ve dikkat çekici olması beklenmektedir. Yaşadığımız kentlerde geniş alan kaplamaları, görsel çevremizi etkilemeleri ve genellikle masif, büyük kütleler olmaları sebebiyle alışveriş merkezlerinin dış cepheleri önem kazanmaktadır. Çalışmada alışveriş merkezleri tasarlanırken dış cephe tasarımında tasarımcının düşünceleri belirtilerek, kullanıcı ve tasarımcının alışveriş merkezi dış cephelerine bakış açıları analiz edilecektir. Birinci bölümde çalışmanın amacı ve kapsamı açıklanarak çalışmanın yöntemi ve literatür araştırmaları belirtilmiştir. İkinci bölümde alışveriş eyleminin geçmişşten günümüze tarihsel gelişimi araştırılarak gelinen son noktada alışveriş merkezlerinin ortaya çıkış evreleri ve oluşum nedenleri açıklanmıştır. Alışveriş eyleminin din, kültür ve siyasetle ilişkileri değerlendirilerek doğu ve batıda gelişim süreçleri anlatılmıştır. Üçüncü bölümde alışveriş merkezi tasarım kriterleri ve kullanıcının alışveriş merkezi tasarımında aradığı kriterler araştırılarak anlatılmıştır. Tasarımcı ve kullanıcının ölçütleri ayrı değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde örnek iki alışveriş merkezi seçilmiştir. Seçilen alışveriş merkezlerinin ortak özellikleri yatırımcılarının aynı olması ve kent dışında yer almalarıdır. İki alışveriş merkezini birbirinden ayıran özellikler ise bulunduğu şehirler ile tasarımcılarının farklı olması ve Sivas kentinin ilk, Gaziantep'in üçüncü alışveriş merkezi olmasıdır. Bölümde yapıların yer aldığı kentlerin genel mimari özellikleri hakkında bilgi verilerek alışveriş eyleminin mekana nasıl yansıdığı açıklanmıştır. Seçilen alışveriş merkezlerinde tasarımcı dış cephe konsepti form, malzeme, kütle üzerinden açıklanarak hedefler anlatılmıştır. Beşinci bölümde Sivas ve Gaziantep şehirleri için ayrı ayrı üç yüz elli kişi ile görüşülmüş, kişilere yapı formu, yapı cephe malzemesi ve mimari algı başlıkları altında toplam on dört soru sorularak cevaplar alınmıştır. Anketlerin güvenilirlik analizleri yapılarak, anket sonuçları değerlendirilmiştir. Anket analizleri SPSS programı kullanılarak hesaplanmıştır. Alışveriş merkezi dış cephelerinin tasarımcı tarafından nasıl tasarlandığı, malzemenin nasıl kullandığı, yapıya nasıl kimlik kazandırmaya çalıştığı açıklanırken, kullanıcının bunu nasıl algıladığı altıncı bölümde anket verilerine göre analiz edilmiştir.