Yapıların söküm-yıkım çalışmalarında yapısal atık yönetiminin irdelenmesi ve öneriler

Yapısal atıklar, yapı ve altyapıların bünyelerinde barındırdığı yapı ürünlerinin ve yapı alanı malzemelerinin, yapım, yenileme, onarım, söküm yıkım, afet ve alan çalışması gibi etkinlikler sonucunda biçim değiştirerek atık durumuna dönüşmüş biçimidir. Yapısal atıklar yapının yapım, kullanım ve yok edilme süreçlerinde ve bu süreçler sonrasında sürekli olarak çevre ile doğrudan ya da dolaylı olarak etkileşim içindedirler. Yapısal atıklar yapı üretimi, kullanımı ve yok edilme süreçlerinin bilinçsiz, yönetimsiz, denetimsiz bir şekilde yürütülmesi, çalışmalar sonrasında doğaya gelişigüzel bir biçimde dökülmesi, doğal çevrede biriktirilmesi, yapısall atık yönetiminin uygun eylem adımları ile yürütülmemesi, tehlikeli atıkların denetim altına alınmaması, yapısall atıkların doğru değerlendirme seçenekleri ile değerlendirilememesi vb. gibi nedenlerle tüm çevre yapısall atıklardan olumsuz bir biçimde etkilenmektedir. Bu nedenle yapısall atıkların çevreyi olumsuz bir biçimde etkilemesinin önlenebilmesi için yapısall atıkların yönetilmesi ve denetlenmesi gerekmektedir. Yapısal atık yönetimi süreci içerisinde yapısall atıkların büyük boyutlara ulaşmadan önlenmesi, aynen ve ikincil olarak yeniden kullanımı, geri dönüşümü ve uygun tekniklerle yok edilmesi işlemlerini barındırır. Dünya'nın birçok ülkesinde uzun dönemlerden beri yapısall atıklar ve tehlikeli sınıfta yer alan yapısall atıklar konusunda gerekli bilinç oluşturulmuş ve yapısall atığın yönetimi bir zorunluluk olarak kabul edilmiştir. Ancak Türkiye'de gereken bilinç ve farkındalık oluşturulamamış ve elde edilen yapısall atık boyutu sayısal bilgilerine göre yapısall atıkların yönetimi ve denetimi konusunda var olan sistemler, yapısall atığın çevre etkilerine yol açmadan yönetilebilmesi için yetersiz düzeyde kalmıştır. Yapı yaşam sürecinin son aşaması olan söküm yıkım, tüm yapının yok edilmesinden kaynaklı olarak var olan yapıda tüm ürünlerin atığa dönüşmesi işlemidir ve yapı ürünlerinin hacmi kadar yapısall atık üretimine neden olur. Bu nedenle oluşan bu büyük boyutun yönetiminin yapılması gerekmektedir. Yapısal atık yönetiminin yapılabilmesi için sökümü yıkımı yapılacak olan her yapının bir 'SORUN' olarak görülmesi, bu soruna çevreye olumsuz etkilerde bulunmadan bir 'ÇÖZÜM' geliştirilmesi ve bu çözümün uygun koşullarda 'UYGULAMA' ile gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Önerilen rehber çalışma ile yapı söküm yıkım öncesi aşamasında yapı, çevre etki değerlendirme ve yapı çevresi analizleri ile var olan yapıda sorunun boyutu ve içeriği belirlenmesi, yönetim kararları ve planlama ile belirlenmiş olan soruna doğru çözüm eylem adımları oluşturulması gerekmektedir. Yapı söküm yıkım anı ve yapı söküm yıkım sonrası aşamalarında ise yapı söküm yıkım çalışması öncesi aşamasında oluşturulan çözüm eylem adımlarının doğru bir biçimde gerçekleştirilerek uygulanması gerekmektedir. Önerilen yapı söküm yıkım çalışmalarında yapısall atık yönetimi rehber çalışmasının; Yapı söküm yıkım ve yapısall atık yönetimi konularında bilicin ve farkındalığın artmasına, Yapı söküm yıkım çalışmaları ve yapısall atık yönetiminin daha denetimli duruma gelmesine, Yapı söküm yıkım çalışmaları ve yapısall atık yönetiminde uzmanlaşmanın artmasına, Yapı söküm yıkım yöntemleri kararlarının daha doğru bir biçimde verilmesine, Türkiye'de yapı sökümü yıkımı ve yapısall atık yönetimi konularında teknik, teknolojik ve yönetimsel gelişmelerin sağlanmasına, Yapısal atıkların doğru bir biçimde yönetilebilmesi için yapı söküm yıkım çalışmaları ve yapısall atık yönetimi süreçlerinin bir bütün olarak ele alınmasına katkı sağlayacağı sonuçlarına varılmıştır.