Merzifon geleneksel konut mimarisi ve koruma sorunları

Bu çalışma; Amasya ili, Merzifon ilçesinin tarihsel, sosyal ve fiziki değişiminin araştırılması, Merzifon geleneksel konut mimarisi örneklerinin belgelenmesi, geleneksel dokusunun ve geleneksel konut mimarisinin koruma sorunlarının tespiti ve bu sorunlara yönelik önerileri içermektedir. Tarihi Kalkolitik çağa değin uzanan Merzifon ilçesi, geçmişşten günümüze bir köprü görevi görmüş, sınır şehri özelliği göstermiştir. Kent geçmişşte gayrimüslim nüfusun varlığı ile sosyo-kültürel açıdan zengin bir yerleşim yeri olmuştur. 1915 yılında Ermeni tehciri ve 1923 yılında yaşanan Mübadele sonrası kent sosyal, ekonomik ve fiziksel açıdan değişim göstermiştir. Kentte 1904 yılında yaşanan yangın ve 1939 yılında yaşanan deprem ile geleneksel yerleşim dokusu büyük oranda tahrip olmuştur. 1960'lı yıllardan itibaren kentin batı yönünde gelişmesiyle geleneksel yerleşim dokusu köhneleşmiş, yerel halk kentin batı yönüne göç etmiştir. Bunun sonucunda geleneksel doku eski canlılığını yitirmiş, içerisinde barındırdığı geleneksel konutlar kullanıcısız kalmıştır. Bakımsızlık, vandalizm, definecilik, gibi insana bağlı nedenler ile doğal nedenlere bağlı koruma sorunları neticesinde geleneksel konutlar tahrip olurken, birçoğu günümüze ulaşamamıştır. Merzifon kentinin bütününde yeterli saptama, belgeleme çalışmaları yapılmamış olup, akademik çalışmalarda sadece tescilli sivil mimarlık örneği yapılar dikkate alınmıştır. Bu nedenle tescili olmayan ve belgelenmeyen sivil mimarlık örnekleri yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır. Tez çalışması kapsamında; belgelenmeyen Merzifon geleneksel konut mimarisi örneklerinin mevcut durumu belgelenmiş, yapılan analizler ile geleneksel mimari dokusunun bozulma nedenleri ve türleri tespit edilerek öneriler geliştirilmiştir. Birinci bölümde; çalışmanın literatür özetine, amacına ve hipotezine yer verilmiştir. İkinci bölümde; Merzifon ilçesinin fiziksel, tarihsel ve sosyal verileri değerlendirilmiştir. İlçenin coğrafi konumu, sosyal ve ekonomik yapısı ile tarihsel süreç içerisindeki değişimi anlatılmıştır. Gayrimüslim nüfusun kentteki varlığının yarattığı etki ve nüfus değişimleri ile kentte kültür varlıklarının oluşum süreçleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde; kent genelinde yapılan saptama-belgeleme çalışmaları ile çalışma alanı sınırları açıklanmış, çalışma alanının mevcut durumunu ortaya koymaya yönelik yapılan analizler değerlendirilmiştir. Kentin geleneksel mahalle dokusu, sokakları, dini yapıları, eğitim yapıları ve geleneksel konutları incelenmiştir. Bugüne kadar yapılmış çalışmalar ile bu çalışma kapsamında belgelemesi yapılan geleneksel konutların rölövelerine ve genel anlatımlarına yer verilmiştir. Dördüncü bölümde; Merzifon geleneksel konut mimarisinin plan, cephe, yapım tekniği ve malzeme özellikleri yapılan tipoloji çalışmaları ile araştırılmıştır. Beşinci bölümde; Merzifon ilçesinde yapılan koruma çalışmaları, koruma kararları ve koruma amaçlı imar planları incelenerek irdelemeler yapılmıştır. Merzifon geleneksel dokusunun koruma sorunları tespit edilmiştir. Altıncı bölümde; geleneksel doku içerisinde tespit edilen koruma sorunlarına öneriler geliştirilmiştir.