Beylerbeyi İskele Meydanı'nın tarihsel süreçte oluşumu ve gelişimi

'Beylerbeyi İskele Meydanı'nın Tarihsel Süreçte Oluşumu ve Gelişimi' başlıklı tez çalışması dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmada, konunun algı bütünlüğünü sağlayabilmek için bölümler kendi içinde kronolojik olarak kurgulanmış ve bölümler arasında hiyerarşik bir bağ kurulmuştur. Bölümler sonuca giden yolda birbirlerini besleyecek bilgiler sunmaktadırlar. Birinci bölümde giriş başlığı altında çalışma konusu ile ilgili olarak yapılan literatür taraması hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın sözü geçen bu ilk bölümünde amaç, kapsam ve hipotez belirlenmesi yapılmıştır. Bu bağlamda, bu çalışmanın amacı Osmanlı döneminden Cumhuriyet dönemine geçişte önemini yitirmeyen, günümüzde de Boğaziçi kıyılarında dokusu bozulmadan kalan Kanlıca İskele Meydanı ile iki örnekten biri olan Beylerbeyi semtinin, İskele Meydanı merkezli inceleme ve tespit çalışmalarının yapılmasıdır. Yine bu ilk bölümde, Beylerbeyi semtinin tarihsel süreç içerisinde oluşumu ve gelişimi incelenerek, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde semtin tarihsel önem taşıyan yapı stoğunun analiz edilmesi ve bu stoğun alt birleşenleri olan tarihi yapıların kente kattığı değer incelenmiştir. 'Beylerbeyi Semti ve Tarihsel Gelişimi' başlığı altında oluşturulan ikinci bölümde; Beylerbeyi semtinin konumu, topoğrafik yapısı, nüfus, iklim ve sosyo-kültürel hayatla ilgili verilere yer verilmiştir. Beylerbeyi'nin tarihsel gelişimi Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine istinaden üç süreç halinde incelenmiştir. Beylerbeyi, bir 'Boğaz köyü' niteliğinde olduğu için, sözü geçen bu üç tarihsel süreç ile ilgili her bölüm başında Boğaziçi'nin durumu hakkında genel bir bilgilendirme de yapılmıştır. Boğaziçi kapsamındaki bilgilendirmenin ardından, bölümler, Beylerbeyi ile ilgili bilgilerin aktarılması ile devam etmektedir. Bizans Dönemi'ne ait günümüze yeterli bilgi ulaşmadığı, yazılı kaynak kalmadığı ve herhangi bir gezgin notu bulunmadığı için, bu döneme ait bilgiler ancak Eyice'nin kaleme aldıkları bilgiler ve 1918 tarihli kalıntı incelemelerine ait Lehmann-Hartleben'in notları ışığında aktarılabilmiştir. Bu bağlamda bir kilise ve / veya bir manastır kompleksine ait yapı kalıntıları ve bir dizi mezar alanın varlığı ile Bizans dönemi kent merkezine uzak, daha kendi içinde bir yaşam alanı niteliği taşıyan yerleşim bölgesidir. Bu bölgenin, Osmanlı dönemine ait daha kapsamlı çalışmaların yapılmasıyla, özellikle Kömürciyan ve Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'nde geçtiği üzere büyük çaplı ve kalıcı yerleşmenin başladığı söylenebilir. Cumhuriyet döneminde orijinal dokusu bozulmadan günümüze ulaşan Kanlıca ile iki İskele meydanından birine sahip olan Beylerbeyi, Boğaziçi imar kanunlarının çıkması ile sınırlandırılan yapısall şekil değişikliklerine istinaden belli ölçüde korunmuştur. Günümüzde de, turistik gezi rotalarının bir parçası haline gelen bu orijinal Boğaziçi semtinin kıyıdan iç kısımlara doğru nasıl gelişerek ilerlediği yine bu bölümde incelenmiştir. Çalışmanın 'Beylerbeyi İskele Meydanı'nın Değerlendirilmesi' başlıklı üçüncü bölümünde ise, İskele Meydanı'nda bulunan ve kavramsal olarak bu alanın iskele meydanı niteliğinde oluşmasını sağlayan ve burada bulunan tarihi yapılar, Hamid-i Evvel Cami, Beylerbeyi Hamamı, 2. Mahmud Çeşmesi, Muvakkithanesi ve Mektebi, Kahvehane ve Vapur İskelesi yapım süreçleri bağlamında tarihsel nitelikleri vurgulanarak irdelenmiştir. Ayrıca bu yapılarla birlikte Boğaziçi yalılarından burada bulunanları da sözü geçen bu yapılarla birlikte, oluşum ve geçirdikleri değişimleri içeren bilgiler verilerek, irdelenmiştir. İskele Meydanı'nın oluşumunu sağlayan yapıların geçmişşten günümüze kadar olan dönüşüm sürecine açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünü oluşturan 'Değerlendirme' bölümünde, tarihsel süreçler içerisinde Beylerbeyi'nin barındırdığı yapısall stokların gelişim süreci tablolar yardımıyla açıklanmıştır. Çalışmanın beşinci bölümünü oluşturan 'Sonuç' bölümünde, çalışmanın önceki bölümlerinde ele alınan konulara kısaca değinilerek, her bölümde öne çıkan durumlar ve tespitler birbiriyle ilişkilendirilerek, bütüncül bir bakış açısıyla irdelenmiştir.