Geçmişten günümüze sıcak su ve mekan ilişkisi: Bursa örneği

Su; Antik Çağ'dan günümüze kadar tüm kültürlerde insanın yaşam biçimini belirleyici öğelerden biri olmuştur. Tarihsel süreç içinde insan vazgeçilmez ihtiyaçlarından biri olan yıkanma eylemini gerçekleştirebilmek için; önceleri akarsu ve denizlerde arınmış, daha sonra açık ve kapalı odalar meydana getirip, günümüz banyo kültürünün kaynağı olan hamam yapılarını oluşturmuştur. Günümüze ulaşan en önemli su yapılarından olan Türk hamamları Türk banyosunun Anadolu hamam kültürü ile etkileşiminden oluşan bir yapı türüdür. Hamamlar; yıkanma eyleminin yanı sıra bir sosyalleşme mekanıdır. Termal sular yüzyıllar boyunca insanların sağlıklarını korumak, tedavi olmak amacıyla kullandıkları doğal kaynaklardır. İçinde bulunduğumuz yüzyılda da insan hem sağlığını korumak için hem de etkin tedavi yöntemlerine ulaşmak için küreselleşen dünyada küreselleşen sağlık hizmetlerinden yararlanmak istemektedir. Tıp biliminin de desteklediği bu tedavi, dünya üzerinde gelişime devam etmektedir. Sağlıklı olmak kavramı; yalnızca fiziksel açıdan değil, ruhsal ve sosyokültürel olarak da ele alınmaktadır. Su terapileri antik zamanlardan beri uygulanmaktadır. SPA merkezleri günümüzde su terapileri için kullanılan mekanlardandır. Günümüzde sağlıklı yaşama verilen önemin artmasıyla; kullanıcı talepleri doğrultusunda sauna-buhar-su sistemleri tıbbi destekleyici unsurlar olarak ön plana çıkmıştır. Günümüz kullanıcısı modern tıptaki bilimsel ve teknolojik gelişmelere yalnızca sağlık ve tedavi amaçlı değil; aynı zamanda 'güzellik' ve 'genç kalmak' için de ulaşmak istemektedir. Bu çalışmanın amacı SPA merkezlerinin tasarımında yeni ufuklar açabilmek için tarihsel süreklilik içerisinde suyun farklı amaçlarla kullanımına bağlı olarak, yıkanma ve suya dayalı tedavi mekanlarının kurgularının değişimini tartışmaktır. Çalışma kapsamında yıkanmanın tarihsel gelişimi, toplum içerisindeki yeri ve hamam geleneklerinin mekana yansıması ortaya konulmuştur. Türk hamamlarının günümüz SPA mekanlarına etkileri irdelenmiştir. Bu etkilerin neler olduğunu görmek amacıyla öncelikle Türk hamam kültürü ve Türk hamamının iç mekan özellikleri incelenmiştir. Daha sonra termal turizm, sağlık turizmi ve SPA endüstrisinin geçmişşten günümüze gelişimi araştırılmıştır. Eski hamamlardan günümüz SPA mekanlarına kadar olan tarihsel süreklilikte; mekansal büyüklüklerin değişimi, mevcut işlevlerin dönüşümü ve eklenen yeni işlevler araştırma kapsamında tartışılmıştır. Çalışmanın inceleme alanı olarak Bursa kenti seçilmiştir. Bursa hamam kültürü, kent merkezinde bulunan hamam yapıları ve seçilen termal otellerde yer alan SPA mekanları incelenmiştir. Bursa tarihi kent dokusu içinde yer alan 40 hamam ve 10 termal otelin SPA mekanları yazılı ve görsel veriler ile tek tek incelenmiştir. Hamamlar ve SPA mekanları, kent içindeki konumları, yakın çevreleri ile olan ilişkileri ve mekansal özellikleri açısından incelenmiştir. Yapılan inceleme sonucu mekansal ve işlevsel değişikliği tespit edebilmeye yönelik karşılaştırmalı analizler yapılmış ve sonuç bölümünde; Türk hamam kültürünün SPA merkezi tasarımına etkileri ortaya konularak gelecekte yapılacak tasarımlar için öneriler sunulmuştur.