Eyüp Nişancı yenileme alanı ve çevresi kentsel sit alanı koruma önerisi

Eyüp Kentsel Sit Alanı içerisinde yer alan Nişancı Mahallesi ile Yenileme Alanlarına yönelik yapılan çalışma ile kültürel mirasımızın korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması adına bir nebze de olsa katkıda bulunulmak istenmiştir. Çalışma 7 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; konuya giriş, problemin tanımı, çalışmanın amacı ve araştırma yöntemleri anlatılmıştır. İkinci bölümde; Nişancı Mahallesi ve Yenileme Alanlarının coğrafi konumundan bahsedilerek, semtin tarihsel gelişim süreci üzerinde durulmuş, alana yönelik yapılan planlama süreçleri ile günümüz proje ve uygulamaları anlatılmıştır. Roma ve Bizans İmparatorluğu döneminde yeşilin hakim olduğu belde, Kosmodıon olarak anılmaktaydı. Kosmodion, Hristiyanlar için kutsal sayılan azizleri barındıran, manevi değeri yüksek bir beldeydi. İstanbul'un fethiyle beraber İslam Peygamberi Hz. Muhammed'in hadis-i şeriflerinde değindiği 'Kostantiniyye elbette fetholunacaktır. Onu fetheden kumandan ne güzel kumandan, onu fetheden asker ne güzel askerdir' vasfına erişebilmek için yüzyıllar önce buralara kadar gelip sur dibinde şehadete eren Ebu Eyyub el-Ensari'ye ait kabrin bulunması ile Müslümanlar içinde manevi değeri yüce olan bu semt, artık 'Eyüp' olarak anılmaya başlamış, günümüzde ise 'Eyüpsultan' adını almıştır. Fatih Sultan Mehmet, ilk olarak burada Eyüp Sultan Külliyesinin yapımını gerçekleştirmişti. İmaret sisteminin uygulandığı şehirde, zamanla vakıflar aracılığıyla yapılan cami, mescit ve külliyeler etrafında ufak topluluklar halinde mahalleler oluşmaya başlamış ve 15. yüzyıl sonunda semt, yoğun sur dışı yerleşmelerinden biri haline gelmişti. Osmanlı Devletinin güçlenmesi ile hoşgörü, huzur ve güven ortamının artması, 16. Ve 17. Yüzyıllarda mimari ve sanatta önemli eserler verilmesine katkıda bulunmuştur. 18. yüzyıl, Lale devriyle beraber, Osmanlı Klasik üslubunun yavaş yavaş terk edildiği batı üslubundan etkilerin yaşandığı, Haliç'in iki yanının sahil saraylar, yalılar ve köşkler ile süslendiği, aynı zamanda pek çok çeşmenin de yapıldığı bir dönemdir. 19. Yüzyıl ise, batıya duyulan hayranlığın yükseldiği, mimaride klasik üslubun sona ererek Barok, Rokoko, Ampir ve Neoklasik üslupların kullanıldığı, Endüstri devrimiyle yapı malzemesi ve teknolojisinde farklılaşmaların görüldüğü bir dönem olmuştur. Artık, padişahlar saraylarını yaptırmak için boğaz kıyılarına tercih etmeye başlamışlardır.20. yüzyıla gelindiğinde, İstanbul için yapılan yeni planlama çalışmaları ile Boğaz'ın sanayiden arındırılarak, Haliç kıyılarının yerel sanayiye ve ticarete açılması fikri, bölgeye Anadolu'dan ve yurt dışından yoğun bir göç akışının gerçekleşmesinin nedenlerinden biri olmuştur. Önceki dönemlerde sultan sarayları, yalılar ve köşklerle süslü olan Haliç kıyıları yerlerini sanayileşme ve çarpık kentleşmeye bırakmıştır. Yüzyılın ikinci yarısında Haliç'te, sanayiden kaynaklı kirlilik ve kötü kokunun önlenmesi adına yeni çalışmalar başlatılmıştır. 'Haliç Çevre Koruma Projesi' bu önemli çalışmalardan birisidir. Eyüpsultan adına, 20. Yüzyılda yapılan en önemli çalışmalardan birisi de Kültür Bakanlığı Gayrimenkul eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu tarafından Eyüp'ün ilk kentsel sit alanının belirlenmesi, ayrıca birçok resmi, dini, askeri ve sivil mimarlık örneklerinin tescillenmiş olmasıdır. 21. yüzyıla gelindiğinde İstanbul'un küresel düzlemde tanınırlığını ve çekiciliğini arttırmak açısından kültürel mirasın sürdürülebilir bir biçimde değerlendirilmesine yönelik adımlar atılmıştır. Yenileme alanları da bu dönemde belirlenmiştir. Kentsel sit alanının özgün doku özelliklerinin korunarak kullanılması ve yaşatılmasına dönük öneriler geliştirilerek Eyüp Kensel Sit Alanına ilişkin plan çalışmaları onaylanmıştır. Üçüncü Bölümde; Eyüpsultan'ın kültürel mirası incelenerek somut ve somut olmayan kültürel miras kavramları araştırılmıştır. Dünya Miras Alanı Karasurları tampon bölge sınırında yer alan Nişancı Mahallesi, Eyüp Kentsel Sit Alanında bulunması ve üzerinde taşıdığı Üstün Evrensel Değeri özelliklerine haiz yapılarla, Haliç siluetinden bakıldığında tarihi yarımada ile bütünlük teşkil etmesi açısından önemlidir. Bu nedenle bölgede yapılacak olan büyük ölçekli yatırım projelerinin, günümüzde Çevresel Etki Değerlendirmesi raporlarından farklı olarak kültürel mirasın korunmasına yönelik etkilerin değerlendirmesinin önemi vurgulanmıştır. Dördüncü Bölümde; 2010 ve 2012 yılllarında Bakanlar Kurulu Kararıyla ilan edilen Yenileme Alanlarının özellikleri, tercih edilme sebepleri ve alanın ilanından günümüze kadar yapılan çalışmalar irdelenerek, sit alanı içerisinde kalan Yenileme Alanları ile ilgili kanun, yönetmelik ve mevzuatlar incelenmiştir. Beşinci Bölümde; İBB Şehir Planlama Müdürlüğü'nce 2009 yılında yapılan 'Eyüp Koruma Amaçlı Revizyon Nazım İmar Planı Analitik Etüd Paftaları' incelenerek, Nişancı Mahallesini kapsayan bölümün güncel durum tespit çalışmaları amacıyla 'Analiz Paftaları' hazırlanmış, alanda yer alan tescilli 'Mimari Yapılar' kısaca anlatılmış, tespit edilen 'Tescile Öneri Yapılar' hakkında bilgi verilmiş, sivil mimarlık örneklerinden geleneksel konutlar incelenerek 'Tipoloji Çalışması' oluşturulmuş ve Zalpaşa-Çömlekçiler aksında 'Sokak Sağlıklaştırma Projesi' çizilmiştir. Eyüpsultan merkezini ve Yenileme alanlarını birleştirecek olan 'Zal Paşa - Çömlekçiler Aksı' üzerinde Sokak Sağlıklaştırma Projesi yapılması hedeflenmiştir. Sokak sağlıklaştırma projesi kapsamında tescilli eserlerin yoğun olarak bulunduğu Zal Paşa - Çömlekçiler aksında yer alan kültürel mirasımız tanıtılarak, kentsel sit alanı dokusunun korunması ve yeni yapılaşmalarla bütünlük sağlanması hedeflenmiştir. Altıncı Bölümde; yapılan tüm çalışmalar neticesinde kültürel mirasımızın korunması adına koruma önerileri sunulmuştur. Yedinci Bölümde; tüm çalışmanın genel çerçevede değerlendirilmesinden oluşan sonuç bölümü yer alır.