Konut tasarımında esnek planlama amaçlı yaklaşımlar ve tasarımda kullanıcı katılımının öneminin Eskişehir örneğinde incelenmesi

Çalışmanın konusu; 'Konut Tasarımında Esnek Planlama Amaçlı Yaklaşımlar ve Tasarımda Kullanıcı Katılımının öneminin Eskişehir örneğinde incelenmesidir. Tez kapsamında beş bölüm bulunmaktadır. Tez amaç ve kapsamı ile bölüm içerikleri şu şekildedir: Konut; insan tarafından oluşturulan çevredeki en yaygın bina tipidir. Farklı kültürlerde ve toplumlarda inşa edilmiş çevrenin önemli bir bölümünü konutlar oluşturmuştur. Konut ile içinde yaşayan bireyler arasındaki ilişkiler, sanıldığından çok daha karmaşık ve çok yönlüdür. Tasarım sırasında bu ilişki çok zayıf kalmakta çoğu zamanda tasarımcı tarafından göz ardı edilmektedir. Bu ana temadan yola çıkılarak; giriş bölümünde amaçlar tanımlanmakta ve sorunun incelenmesi için benimsenen metodoloji açıklanmaktadır. Bölüm 1'de; dünyada ve Türkiye'de barınma, konut ve toplu konut kavramlarının tarihsel gelişmeleri ele alınmaktadır. Bu bölümde; insan gereksinmeleri içinde barınma kavramının yeri, barınma gereksiniminin zorunlu bir sonucu olarak konut, konutun farklı tanımları açıklanmaktadır. Tarihsel süreç içinde; günümüze değin, farklı evrelerde toplu konut kavramının gelişimi ortaya konulmaktadır. Sanayi Devrimi öncesinden başlayarak, Sanayi Devrimi dönemi ve ütopyalar döneminde konut kavramı irdelenmektedir. Modernist düşünce ile gelişen toplu konut kavramının analiziyle II. Dünya Savaşı'ndan günümüze kadar olan perspektifte toplu konut tasarımına yaklaşımlar incelenmektedir. Dünyadaki bu gelişmelere paralel olarak tarihsel süreç içinde Türkiye'de de toplu konut kavramının değerlendirilmesi yapılmaktadır. Konut tasarım süreci, ilkel toplumlardan sonra, isimsiz yapı ustaları tarafından geleneksel yöntemlerle üretilmiş ve barınmanın toplu üretim ile karşılandığı günümüze değin büyük bir değişim geçirmiştir. Konut üretiminin kitlesel hale dönüşmesi, hem kullanıcı-tasarımcı arasındaki ilişkileri ortadan kaldırmış hem de gereksinimleri-konuttan beklentileri kestirilemeyen kullanıcılar için konut alanları inşa edilmesine neden olmuştur. Bu durum 1. Bölümde aktarıldığı gibi sanayi dönemi yerleşim alanlarında sağlıksız koşullarda yaşamayı zorunlu kılmıştır. 'Bireysel ve özel' olması gereken konut, kullanıcıya göre değil, belirli kabul ve kalıplara göre üretilmeye başlanmıştır. Böylece sahiplenilmeyen, kullanıcının kendi kimliğini yansıtamadığı, yerleşimlerin yaygınlaşması sonucunda 'kullanıcı memnuniyetsizliği' kavramı ortaya çıkmıştır. 2. ve 3. bölümlerde kullanıcı-tasarımcı- IIIkonut arasında var olması gereken fakat kopan ilişkinin sonucu ortaya çıkan alternatif tasarım yaklaşımlarından olan 'konut tasarımında esnek planlama' ve 'konut tasarımında kullanıcı katılımı' kavramlarının önemi anlatılmaktadır. Bu bölümler; tezin gelişmesi için bağlı kalınan temel kabul ve kavramsal esasların yer aldığı bölümlerdir. Bu doğrultuda bölüm 2'de; 'konut planlanmasında esneklik amaçlı yaklaşımlar' incelenmiştir. Tasarımda esneklik kavramının önemine değinildikten sonra, esnekliğin tanımları, türleri aktarılmış ve bu amaçla yapılan örnekler irdelenmiştir. Bölüm 3'de; konut tasarımında alternatif çözüm arayışlarından olan 'kullanıcının tasarıma katılımı' açıklanmıştır. Kullanıcı katılımı kavramının ortaya çıkışı ile birlikte farklı tasarımcıların yorumları dile getirildikten sonra, kullanıcı katılımı ile gerçekleştirilmiş konut planlamaları incelenmiş ve esnek planlama ve kullanıcı katılımı açısından tasarımcılardan beklenenler aktarılmıştır. Bölüm 4'de; başta benimsenen tasarım anlayışlarına bağlı olarak Eskişehir'de seçilen farklı iki toplu konut alanında 'kullanıcı memnuniyeti' konusunda alan çalışması yapılarak bu konut alanları kullanıcı memnuniyeti açısından irdelenmiştir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle Eskişehir'de 1923'den başlayarak günümüze kadar konut alanları ve mekansal gelişimi incelenmiştir, önemli toplu konut alanları ve kooperatifler irdelendikten sonra alan çalışmasının yapıldığı SSK ve ÜYK toplu konutları tanıtılmıştır. Kullanıcı memnuniyetini analiz etmek amacıyla dört ana parametre belirlenmiştir. Hane halkı kompozisyonu-hane fertlerinin özellikleri, konut ve konut çevresine ilişkin fiziksel parametreler, konutta mekansal organizasyona ilişkin parametreler ile nitelik açısından kullanıcı-çevre konut ilişkisi başlıklarını oluşturan gruplarda, anket verilerinin analizi yapılmıştır. Beşinci bölüm anket verilerinin sonuçları doğrultusunda tezin genel değerlendirilmesinin yapıldığı sonuç ile tamamlanmaktadır.