Sürdürülebilir amaçlı inşaat projelerinin temel katılımcılarının sürdürülebilirlik ile ilgili görev ve sorumlulukları

Dünya nüfusundaki artış ve teknolojideki gelişmeler insanların enerji ihtiyacında da aynı oranda artışa sebep olmaktadır. Tüm dünyada üretilen enerjinin yarısına yakınını tüketen binaların enerji verimliliğini sağlamak ve çevreye olan etkilerini en aza indirgemeyi hedefleyen dünyanın birçok ülkesinden çeşitli kurum ve kuruluşlar, sürdürülebilirlikle ilgili önemli çalışmalar yürütmektedir. Özellikle gelişmiş devletler, insanları sürdürülebilirlik konusunda bilinçlendirmek için bu kurum ve kuruluşları desteklemesinin yanında yatırımcıları sürdürülebilir yapılara yatırım yapmaya teşvik edecek bir takım düzenlemeler getirmektedir. Bu düzenlemelere örnek olarak Amerika Birleşik Devletleri'nin Nevada eyaletinde sürdürülebilir binaların emlak vergilerine uygulanan indirim gösterilebilir. Devletlerin yatırımcılara sağladığı teşviklerin yanında sürdürülebilir yapıların enerji tasarrufu ile elde ettiği düşük işletme maliyetleri, doluluk oranlarının yüksek olması ve yüksek kira getirileri de yatırımcıları sürdürülebilir binalara diğer adıyla yeşil binalara olan ilgisini artırmaktadır. Yeşil binalar ile ilgili yapılan çalışmalar ve yatırımcıların yeşil binalara olan ilgisindeki artış göz önüne alındığında sürdürülebilir yapılara olan eğilimin daha da artacağını söylemek mümkündür. Bu doğrultuda yeni yapılacak veya yenilenecek binaların daha büyük oranda sürdürülebilir niteliklere sahip olacağı anlaşılmaktadır. Ancak inşaat sektörü için çok yeni olan bu yeşil bina kavramı, birçok problemi de beraberinde getirecektir. Bu problemlerin en önemlilerinden bir tanesi ise sözleşme dokümanlarında tanımlanan sürdürülebilirlik görevlerinin ve sorumluluklarının proje katılımcılarınca anlaşılmaması olacaktır. Bu sebeple sürdürülebilir binaların tasarımı ve yapımı için oluşturulmuş az sayıdaki sözleşme formları arasında güvenirliği ve bilinirliği en fazla olan AIA A201 sözleşme dokümanları ailesi incelenmiştir. Tez kapsamında öncelikle AIA A201- 2007 SP, A401- 2007 SP, B101- 2007 SP ve C401- 2007 SP sözleşme dokümanlarında proje katılımcıları için tanımlanmış sürdürülebilirlik maddeleri tespit edilmiş ve tercüme edilmiştir. Ardından inşaat profesyonellerine kılavuzluk yapması amacıyla proje katılımcılarının sözleşme maddelerinde açıklanan görev ve sorumlulukları açıklanmış ve LEED sertifikasyon sistemi üzerinden örnekler verilmiştir. Geleneksel proje teslim sisteminde sürdürülebilir amaçlı inşaat projelerinin sözleşmesinde proje katılımcılarının görevleri incelenirken AIA'in sürdürülebilir projelerin sözleşmeleri için hazırladığı kılavuz dokümanlar ve ilgili kitaplar incelenmiştir. Sözleşme formlarında belirtilen terimlerin ve maddelerin anlaşılması maksadıyla LEED sertifika sistemindeki karşılıkları ortaya konulmuştur. Sürdürülebilirlikle ilgili sözleşme maddeleri ile birlikte bu maddelerin referans gösterdiği sözleşme maddelerine de tez içerisinde yer verilmiş ve açıklamalar daha kapsamlı şekilde yapılmıştır. AIA A201 sözleşme dokümanları ailesinin ve ilgili kaynakların incelenmesi sonucunda Mal sahibinin sürdürülebilirlik ile ilgili tüm aşamaları onaylamada tek yetkili kişi olduğu, projenin Sürdürülebilirlik Hedefini yakalaması için tek sorumlu taraf olduğu ve Mimarı projenin Sürdürülebilirlik Hedefinin yakalanması için destekleyici görevlerinin olduğu anlaşılmaktadır. Mimarın ortaya konulan sürdürülebilirlik görevleri ana başlıklar halinde Mal sahibinin sürdürülebilirlik danışmanlığı, sözleşme idaresi, projenin tasarımı ve Mal sahibinin Sertifikasyon Kuruluşu ile olan ilişkilerini yürütmek üzere sürdürülebilirlik temsilciliği olarak listelenmiştir. AIA A201 genel şartnamesinde Yüklenicinin sürdürülebilirlik görevlerini sürdürülebilirlik planında belirtilen şekilde yapması beklenir. Yüklenici bu sözleşme ile projeyi Sürdürülebilirlik Çalıştayında belirlenen Sürdürülebilirlik Unsurlarını gerçekleştireceğini taahhüt eder. Sürdürülebilirlik Unsurlarının gerçekleştirilmesi kapsamında Mal sahibi adına sözleşme idaresini ve sertifikasyon temsilciliğini yürüten Mimara Sürdürülebilirlik Dokümanlarını zamanında teslim etmesi gerektiği belirtilmektedir. Mal sahibi, Mimar ve Yüklenici için yukarıda belirtilen sürdürülebilirlik görevleri ve sorumluluklarından yapılan çıkarımlara göre sürdürülebilir amaçlı inşaat projelerinde yol gösterici bir doküman olan Sürdürülebilirlik Planı örnek olarak hazırlanmış ve tezin ekinde belirtilmiştir. Sözleşme dokümanlarında sıkça bahsedilen ve sürdürülebilir amaçlı inşaat projelerinde Sürdürülebilirlik Hedeflerinin gerçekleştirildiğinin tespiti için çok önemli olan Sürdürülebilirlik Dokümanlarının LEED sertifikasyon sisteminde neler olduğu EK B'de verilmiştir. Verilen örnekler yalnızca kılavuz olması amacıyla hazırlanmış olup, projenin konumuna, Mal sahibinin beklentisine, proje katılımcılarının kapasitesine veya taraflar arasında uzlaşılan özel koşullara bağlı olarak farklılık gösterebilir. Tezin tamamı incelenirken bu örneklerin mutlak doğru olmadığı, değişik şekillerde biçimlendirilmesinin mümkün olduğu göz önüne alınmalıdır.